::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Thursday 6th August, 2020

Verbatim Thursday 6th August, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Thursday 6th August, 2020

The Assembly met at 9:22am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab.  E bonzour tou dimoun ki a lekout, e pe swiv travay Lasanble Nasyonal. Ozordi bomaten nou, premyerman mon ti a kontan prezant en pti leskiz pou retar ki nou’n gannyen. Sa zis nou ti pe organiz en pti pe serten sityasyon kot mon lofis.  Ozordi i nou dernyen zour ki sizyenm Lasanble pe sit. Avan ki ofisyelman nou dizourd demen. E parey in ganny anonse, pou annan en Proklamasyon ki pou sorti ozordi dan Gazet Ofisyel. E lannmen sa Proklamasyon, savedir demen Vandredi le 7, Sizyenm Lasanble pou nepli. Nou pou’n dizourd.

Ozordi lo nou Order Paper, nou travay ki devan nou se, nou annan en dezyenm Prozedlwa, ki Lasanble pou debat lo la.  sa se Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020.  E toudswit mon ava demann parliamentary reporter pou apel Vis-Prezidan avek son delegasyon.

Yes, Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, bonzour. Bonzour tou Manm.  Zis pou en pwen lo order of business ozordi.  Nou ti’n kominik avek ou lofis, mon pa konnen si i agreab pou tou bann kote. Ou konnen Mr Speaker, ki Minis in konfirmen ki poudir i pou rankontre nou dan FPAC midi. So, avek ou permisyon nou ava rankontre li at that time.  E apre sa, nou pou annan en short report, akoz mon krwar i enportan ki tou dimoun i konnen, what has been discussed, and what has been the outcome.  Pou annan en short report. So, propozisyon sorti lo nou kote se ki   nou pran sa Bill, nou sey fini li at around midi.  Nou, nou al dan FPAC nou fer nou travay.

E nou propozisyon se ki nou reconvene 3er. Pou donn nou sa letan pou nou fini avek FPAC, fer sa pti rapor, dezennen, vini 3er. Si nou pa ankor pran the Motion of LGB, nou pran li. And then nou fini. Sa i nou propozisyon.

 

MR SPEAKER

Bon lo mon kote, mon pa’n ganny enformen. E i pa en biznes ki’n ganny enkli lo biznes pou sa semenn. Dernyen biznes ki mon annan lo Order Paper ozordi, se parey mon’n dir, mon annan sa dezyenm Bill. E the Motion.  Ti annan en request pou FPAC meet avek Minis, me ziska prezan napa okenn request ki en rapor pou ganny prezante avek Lasanble Nasyonal apre sa.

So, parey i annan serten Mosyon osi tou ki’n come up pou ganny azoute lo Order Paper, anvi ki i pa’n meet bann requirements Standing Orders, eksetera. Mon pa’n aksepte. E dan sa ka osi tou la, meeting FPAC avek Minis Finans, sa i en laranzman FPAC, ek Minis Finans.  Me napa naryen ki’n dir pou report back to the Assembly. Ok?

E bann ler ki Lasanble osi, ki pe propoze ki Lasanble pou repran and all that, i pa’n ganny kominike avek mwan. Se ou ki pe demande la. Mon ava pas laparol lo lot kote, si i annan okenn konsansis, i annan okenn laranzman.

Me lo mon kote parey mon dir, e mon fer sorti ankor, napa okenn kominike ofisyel ki’n ariv kot Lofis Clerk, oubyen kot mon Lofis. E i vin en pti pe parey ler nou prezant en report, e mon ti fer sorti Mardi. Pou en report ganny mete lo Order Paper, i bezwen annan en kominike ofisyel ki vin kot Lofis Clerk. E sa mon panse ti ganny fer apre Mardi ler nou ti fer Revised Order Paper. Me to date, ziska la prezan, napa naryen ofisyel ki’n ariv kot mwan. E, nou pou mentenir order of business ki lo Order Paper, amwen ki i annan en lot laranzman. Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour Minis, AG, ek ou delegasyon. Tou Manm Onorab, e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker, mwan osi mon war i drol sa kalite keksoz ki pe pase la bomaten. Lo nou kote nou pa’n gannyen sa kalite laranzman, e diskisyon parey in ganny dir la. E mon swiv sa ki ou, ou dir.  Me selman lo Order Paper i annan en keksoz ki’n arive. Se ki bomaten mon’n ganny en diskisyon avek Minis pou Tourism, Minis Dogley ek Transport.

E in enform mwan ki, ti a bon retir sa Mosyon lo Order Paper, e mon’n kominik sa avek ou lofis, e let in fini sorti pou withdraw the Motion from the Order Paper. Mon ti zis anvi enform Lasanble lo la. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Yes, Onorab Ramkalawan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, bonzour.  Bonzour tou koleg Onorab.  Bonzour Vis Prezidan avek ou delegasyon. E tou dimoun ki pe ekoute.  Mr Speaker, rezon ki, mon koz koman Chair FPAC. Rezon ki sa kominikasyon in sey ganny fer bomaten, se parski depi ki Lasanble ki zwenn Mardi, FPAC linanimite tou bann Manm prezan ler nou ti fer nou meeting,  nou ti dakor ki nou pou ekrir en let Minis Finans, e pou summon li, pou li vini midi. Tou bann Manm ti dakor avek sa. Ok, ti inanim. Ok?  Dakor.

Prezan, depi ki nou’n ekrir li Mardi, se zis bomaten ki Minis in konfirmen ki poudir i pou vini. E letan mon pe dir sa la, se osi pou ki tou bann lezot Manm FPAC i okouran.  Se zis bomaten la ki Minis in konfirmen. E zis koman Minis in konfirmen, se la aprezan ki Onorab Ferrari in aktyelman al kot ou biro Mr Speaker. In al kot ou biro, in koz avek Direkter Madanm Genevieve Morel. Parski i pa’n kapab ganny ou. Ti annan Direkter avek en lot Manm, ki’n kominik sa progranm. E Mrs Morel ti enform Onorab Ferrari ki poudir i pou met ou okouran, sa ki nou pe propoze. So ou biro in gannyen enformen, me ou personnelman zot pa’n ganny sa dyalog.

So, se sa aprezan ki nou pe sey fer a propozisyon.  Mon konnen Order Paper i kapab ganny sanze nenport ler. Si Minis in dir nou depi yer ki poudir i pou vini, mon ti pou pran li koman mon responsabilite koman Chair FPAC pou enform ou. Parey nou fer pou tou bann lezot rapor, me lefe ki zis bomaten. Parey mon pe dir, mon repete, se zis bomaten. E letan Onorab De Commarmond i dir, i pa’n okouran. Wi, i pa’n okouran, mon pa ti pou kapab enform li yer. Parski mon osi tou, mon pa ti konnen.  Se zis bomaten ki in konfirmen.

Alors, mon pe plede, ki poudir annou. Parski letan FPAC i zwenn, apre sa i bezwen raport ek Lasanble. E nou’n sey fer tou keksoz sa semenn dan en fason vit.  E la bomaten la, nou pe al fer en lot keksoz ankor dan en fason irzan, vit. Onorab De Commarmond dan detrwa minit la, pou demande ki nou waive Standing Orders, pou nobou fer First, ek Second Reading, se parski zisteman i annan urgency.

Alors mon pe senpleman plede pou konprenezon.  E mon krwar ki i pa en rapor ki pou gran. 15 minit, e mon pa war akoz ki- ? Mon ti ava demande ki Lasanble i konsider sa koman en responsabilite, apre ki nou’n rankontre Minis. E ki nou fer sa rapor, e nou pare pou nou prezant li 3er. Alors mon met sa pou ou konsiderasyon.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Bon sa ki mon annan ofisyel devan mwan, se mon fek resevwar en let for withdrawal of Motion, sorti kot Leader of Government Business.  Mon napa naryen ofisyel, mon napa naryen ofisyel with regards to FPAC. Me, mon mentenir mon pozisyon ki Order Paper ki devan mwan, mon napa sa biznes lo la. Ok?

Mon napa sa biznes lo la.  Mon pa lo ABC, mon pou kit sa avek ABC. Si ABC i le rankontre pou zot Revised Order Paper pou enkli sa biznes lo la. Ok? Akoz ABC mon krwar i annan serten pouvwar ki nou’n donn li. Me mwan menm mwan, mon pa pou pran desizyon la pou mwan enkli sa lo Order Paper. Ok?

Me sa ki mon konnen ki i annan lo Order Paper se, ti annan en Mosyon. E ankor mon dir ek tou bann Manm, mon fek resevwar notis sorti kot Leader Government Business, ki pe withdraw sa Mosyon ozordi. Savedir, i konfirm sa ki mon ti pe dir, nou annan nou Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill 2020. Yes, Onorab Afif?

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Vis- Prezidan, e tou dimoun a lekout. Mr Speaker, mon ti a kontan zis demann, atraver ou pou demann bann Manm ABC si nou kapab zwenn 10er edmi, koman nou break ozordi, pou en very quick meeting, pou nou amend Order Paper.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif. Bon, nou ava bouze lo nou travay ki devan nou ozordi. E mon ava premyerman dir bonzour, e welcome Vis-Prezidan Vincent Meriton.  Ki ganny akonpannyen par, Attorney General, Mr Frank Ally.  Electoral Chairperson, Electoral Commission Chairperson, Mr Danny Lucas.  Chief Electoral Officer, Mrs Manuella Amesbury. E Senior Legal Officer, Ms Salina Sinon.

Vis-Prezidan, avek ou delegasyon, bonzour ankor enn fwa. E welcome dan Lasanble Nasyonal. Mon ava prezan demann Leader Zafer Gouvernman pou move for Second Reading of the Bill. Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker anba Order 91 (1) nou Standing Orders, mon le move pou sispann Order 64 (1) nou Standing Orders, pou sot sa 7 zour requirements pou permet ki Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020, (Bill No.24 of 2020), i ganny lir en Dezyenm Fwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonde? Yes, Onorab Sylvanne Lemiel?

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Bonzour Mr Speaker. Bonzour VP, avek ou delegasyon. Bonzour tou dimoun. Mosyon i ganny segonde.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Bon nou pou pran en vot lo sispansyon Standing Orders pou nou kapab pran Second Reading pou sa Bill. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Mersi Madanm Clerk.  Bon mon’n ganny 13 Manm ki an faver, personn kont. Nou ava move prezan pou move Motion for Second Reading. Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Thank you, Mr Speaker sir. Mr Speaker, anba Order 64 (2) nou Standing Order, mon le move ki Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020, (Bill No.24 of 2020), i ganny lir en Dezyenm Fwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Eski i annan en Manm pou Segonn Mosyon. Yes, Onorab Sylvanne Lemiel?

 

HON SYVANNE LEMIEL

Mosyon i ganny segonde.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Mosyon i ganny Segonde. Mon ava alors envit Vis-Prezidan pou entrodwir son Bill. Vis-Prezidan laparol i pou ou.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou Manm Onorab, e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker an Desanm 2017, apre ki Komisyon Elektoral ti’n termin en legzersis pou egzamin e reviz kad legal elektoral, an konformite avek son manda konstitisyonnel, i ti prezant son bann rekomandasyon pou reform elektoral avek Prezidan Larepiblik.

Parey nou okouran, e mon’n dir yer, bi sa legzersis sete pou prensipalman, an asir ladopsyon bann prensip demokratik. Reprezantasyon efektiv, e kreasyon bann kondisyon neseser e propis, pou permet bann eleksyon pli zis.

Koman parti sa legzersis  Konmisyon Elektoral ti konsilte avek bann reprezantan parti politik, e reprezantan Lasosyete Sivil. Apre ki bann rekomandasyon ti’n ganny egzaminen, e met dan formilasyon sa Prozedlwa, Konmisyon Elektoral ti re konsilte bann reprezantan parti politik lo sa Prozedlwa.

Swivan bann konsiltasyon, e rekomandasyon sorti kot Komite Elektoral, nou pe propoze aport bann modifikasyon dan Political Parties (Registration and Regulation) Act.

Mr Speaker, baze lo sa, mon annan gran plezir pou propoz sa Prozedlwa Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020.  Sa Prozedlwa ant ot i fer bann provizyon swivan ;- premye, modifye Seksyon 3 pou fer ki senbol, logo, e akronim en parti politik i osi ganny anrezistre, ler sa parti politik pe ganny anrezistre.

Dezyenm, modifye Seksyon 5, pou spesifye prosedir ki devret ganny swiv par Komisyon Elektoral, ler i ganny laplikasyon pou anrezistre en parti politik dan bann dele letan etablir.

Trwazyenm, modifye Seksyon 7, Pou permet Komisyon Elektoral pou refiz lanrezistreman en parti politik si son non, logo, akronim i idantik, oubyen i resanble pou en lot parti politik ki kapab aport konfizyon pou elektora. Oubyen pou rezon ki en dimoun ki son non i aparet lo laplikasyon koman siporter sa laplikasyon, pa’n donn son konsantman, oubyen i napa konesans ki son non pe ganny servi pou siport en tel laplikasyon.

Katriyenm, modifye Seksyon 24.  Pou prevwar sa bann provizyon swivan, obliz bann parti politik pou deklar sours reveni. E lidantite bann dimoun avek ki zot fer bann depans plis ki R5000. Permet Komisyon Elektoral pou deklar, ou pibliy lidantite tou dimoun ki zot non i aparet lo en statement finansyel.

Pou permet plis transparans, Komisyon Elektoral pou kapab de tanzantan, kan i resevwar bann statement finansyel. Fer bann rapor piblik, e pibliy totalite larzan, e son sours ki en kandida, oubyen en parti politik i resevwar.

I pou mandatwar kan en sonm larzan plis ki R50mil i ganny resevwar sorti kot en dimoun, pou sa sonm, e non sa dimoun ganny deklare, e sa i pou ganny poste lo sitweb Komisyon Elektoral.

Senkyenm, modifye Seksyon 29.  Pou prevwar ki alokasyon fon pou bann parti politik ki ganny fer lo en baz trimestriyel. Ki sa sonm i ganny verse dan sa trimes an avans, ler pou annan en eleksyon. Savedir dan en lannen eleksyon. Ki apre rezilta eleksyon, sa sonm a ganny rekalkile proporsyonnelman, an prenon kont rezilta eleksyon.

Vwala Mr Speaker, detrwa pwen kardinal dan sa Prozedlwa.  Mon le alors soumet li avek Lasanble Nasyonal pou konsiderasyon, e apre aprouvasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan. Bon deba i ouver lo merit e prensip zeneral Bill ki devan nou.   Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020. Okenn Manm ki oule entervenir? Yes, Onorab Francois Adelaide?

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour Vis-Prezidan avek ou lekip.  Bonzour tou Manm Lasanble Nasyonal.  E sirtou bann zabitan Baie Lazare ki pe ekoute. Mr Speaker, permet mwan avan mon komanse, pou mwan remersye tou bann zabitan Baie Lazare ki ti dan blitz Sanmdi. Ti en zoli blitz. Kot nou’n kapab kouver nou distrik antye, avek nou parti politik.

E mon krwar, nou’n fer en bon travay Baie Lazare, e sa ki’n sorti i vreman ankourazan, e in met en lafen avek tou sa bann rimer, ki lot parti politik ki ti pe dir ki Francois Adelaide pa pou mete, akoz in fini ganny son larzan, in fini ganny son loto, in fini ganny son lakaz.  E pe kit zot. E Francois Adelaide pe reste pou sa eleksyon ki pe vini.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mr Speaker, ler mon ti ankor zenn, tou kou mon ti demann mon lekor, ki savedir en parti politik? Me apre an gran disan mon’n kapab aprann, mwan osi mon lespri in grandi.  E si ou war ozordi mon la dan sa kote LDS Ozordi, se gras a bann dimoun, bann legzanp ki’n vini pou mwan e mon swiv zot. E ozordi mon war mwan pe defann en distrik.  Menm si mon’n ganny bokou lensilt, kot zot in sey ensilte mon lentelizans. Me pou antre dan politik ou pa bezwen sa bann gran, gran akademik parey zot pe fer krwar. Me si ou en dimoun ki annan en leker, ki ou annan konpasyon, e ou santi santiman dimoun,  politik i en landrwa pou antre, e ou ofer en diferans.

Kisisa en parti politik Mr Speaker? A mon avi, en parti politik se en groupman, bann dimoun ki annan bann menm nide, menm ideolozi. Pa pou fer martir son pep, me pou anmenn en diferans sibstansyel dan departman sosyal, ou ekonomik, ou relizyon en pei kot son pep i grandi.  Pa pou li tourn dan la mizer me pou li epanouir, e war bokou bann lezot keksoz ki pou benefisye li, e fer li annan en lavi ere.

Mr Speaker, ozordi ler mon pe get politik an zeneral dan Sesel, nou annan bokou bann parti politik ki monte. Me in toultan polarize ant de pli gran parti politik. E i pa en leksepsyon ki ozordi i annan US, ki menm zot en pe fay, me selman zot ankor en pti lafors.  Me apre i annan LDS, ki sa gro lafors, ki pe anmenn sanzman dan sa pei, dan sa eleksyon ki pe vini pou dan 3 mwan.

Me i annan en keksoz ki nou bezwen realize ler nou pe dir parti politik. E mon krwar tou Seselwa ozordi i devret pran sa, en moman dan zot letan pou realize, ki ou annan pou ofer pou ou pei?  Eski ou vreman vin dan politik zis pou ou anpes en boug, anpes en groupman, ki annan en rev pou en pei, ki annan en rev pou fer en pei fleri. Ouswa ou anvi zis kontribye pou kontinyen anpese ki sa parti i vin devan?

Mr Speaker, mon konpran parler, imen antre imen zot annan petet bann lanmertim antre kanmarad. Me sa i pa fer ki nou pei i bouz devan. En politisyen i devret annan en grander lespri pou ki i mazin son pep. E tou sa ki i panse i devret pe panse pou fer ki son pep parey mon pe dir, i epanouir. E nou war nou pep i bouze, e devlopman i arive.  Tou dernyerman, nou’n war bokou bann parti politik ki’n vini. Se byensir i pa dan lentere pou anmenn sa ki pli bon pou Sesel. Be dan lentere pou pez sa parti ki ti SNP avan. E apre sa groupman Linyon Sanzman ki apre zot ti pran non, i ti vin Linyon Demokratik Seselwa, (LDS.) E ozordi in fer ki nou’n annan, nou’n fer en gran diferans.

E bokou Seselwa, Sesel, aletranze, menm etranze pe swiv nou. Zot kontan nou bann kalite aspirasyon. Zot kontan nou bann progre ki nou pe fer. E nou’n vwar bann mannev ki annan, e mwan, parey mon dir mon kontan koz fran Vis- Prezidan. Atraver ou Mr Speaker, Parti Lepep in toultan en parti ki menm petet zot in santi zot pe afeblir. Me zot rod fason ki mannyer pou zot reste o pouvwar.

E Mr Speaker, mwan mon annan en laprev serye, ki mon pa’n zanmen koz lo la. Ler nou ti pe fer PDM, sa ki ti arive i vreman, ler ou ekoute, ler ou tande, konmsi i vreman fer ou vwar ki mannyer Parti Lepep sa letan, i kapab zis diviz en lopozisyon, zis pou li kapab anpese pou sa parti vin o pouvwar.

Mr Speaker, tranzaksyon larzan ti fer dan Labank Santral. E sa mon pe dir. E mon konn tre byen sa parkour ki Labank Santral ti ganny fermen sa zour apre midi. E tranzaksyon larzan, e la kot zonm ti rann nanm, e zot ti sote. E Mr Speaker sa bann keksoz pou mwan i sad, akoz ler nou annan en common bi pou anmenn devlopman, pou anmenn laspirasyon pou nou bann dimoun, nou pa devret zanmen les larzan aste nou.

E Mr Speaker, mon akont ou en lot leksperyans ki ti arive rafal nou ti antre dan politik,  premye fwa dan Baie Lazare nou premye ler nou ti antre, dan eleksyon 2015. Mon ti fer en diferans, pa mwan, antre nou. Me mon ti dan Lalyans Seselwa sa lepok, ki ler nou pe met Lalyans Seselwa ansanm ek SNP. Nou ti fer en gran diferans, e premye fwa dan listwar Sesel ki Lopozisyon ti sorti venker Baie Lazare.

E son dezyenm, byensir nou ti bezwen al dan dezyenm round. Sa bann letan mon ti annan mon travay mon ti fer, mon ti self-employed. Mon ti war i vin 2 msye avek en madanm, ti vin kot mwan kot mon lakour. I dir mwan, ‘’ou menm ou Francois?’’ Mon dir li

‘’Be wi, mwan menm mwan Francois.’’

I dir mwan, ‘’Be Mr Misel in anvoy nou kot ou.’’ Mon dir ‘’Be akoz?’’

I dir ‘’Non, nou trouve ki ou en pe dan problenm. Ou bezwen, ou osi ou en zenn, nou war ou pe debrouye. I dir in anmenn en keksoz pou ou. Apre nou pou aranze pou ou ganny en pti garaz Perseverance, prosedir pe fer.  E ou pou kontan ou.’’

Mr Speaker, i dir mwan ‘i annan en pti present pou ou.’’ Mon dir, ‘’Be ale mon a gete.’’ I ouver sak, ti annan en pe larzan ladan.

I ti dir  mwan  ‘’I annan  apepre R300mil. Avek kondisyon ki mon pa partisip ankor dan okenn politik.’’

Mr Speaker, mon pa’n zanmen deza war R300mil dan en sak, me sa zour zot ti krwar zot pou tant mwan. Me zot pa ti tant mwan, akoz mon ti’n fini pran en desizyon ki Francois Adelaide is not for sale!

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

E Francois Adelaide i annan en travay ki i pou fer pou Baie Lazare. E ozordi mon’n prouve, dan Baie Lazare i annan en ta devlopman ki’n arive. E i pa gras a mwan, me mon ti annan en nide. Mon’n asosye mwan avek en parti ki siport mwan, e i fer mwan vin sa zonm ki mon ete.  E ozordi mon santi mwan en legzanp Baie Lazare, kot avan mon ti pase, pa bokou dimoun ki ti war mon. Ozordi, bokou dimoun i siport mwan, e mon ganny gete koman en dimoun respektab. Me gras avek bann dimoun ki otour mwan, e ki siport mwan. E se sa ki en parti politik i devret.

E se sa ki en parti politik i devret enspire, e tou bann zenes ki pe mazinen vin dan politik ozordi,  mon krwar zot devret asosye zot avek en parti ki i annan bokou laspirasyon, e zot ava devlope.  Mr Speaker, en parti politik se i devret annan bann dimoun ki annan bann lespri, bann grander lespri.

Mon kontan poudir, sa Bill ki devan nou la, i pe dir avek bann dimoun, si zot deside fer en parti politik, pa vo lapenn vin kasyet anba bann diferan keksoz pou nou kapab vin devan.  I devret, ou devret kapab annan en lozik ideal. Ou pa ni devret pran senbol personn, si ou santi ou for, si ou santi ou anvi vin kontribye dan ou pei, ou pa ni devret kasyet anba logo personn. Parey ti annan LDS, apre i vin LSD, nou’n vwar bann mannev ki pa vreman fit. Me i enportan ki tou bann dimoun ki deside pou aspire pou vin dan politik, i fer en bon desizyon.

Mr Speaker, apre ozordi nou vwar ki LDS in vin en parti ki for, e Parti Lepep, US, in vin en parti ki’n komans perdi popilarite.  E si ou get laba lot kote, ou vwar i annan bann Manm Lasanble ki annan ler, ler ou get zot, ou a dir zot in degout zot lavi. Pa pran li mal, be solman nou konnen poudir ozordi, demen Lasanble pe al dizourd. E i annan bokou pa pou tournen.  Ou konnen akoz?

Akoz petet sa ki zot parti ti dir zot, i pa sa ki zot in gannyen. E bokou zot distrik i pa’n devlope, e in plito re tourn an naryen, dan plas fer progresyon. E san menm sa ki nou’n war, Onorab William li osi in pran en desizyon. Sa ki zot ti dir li, koman en parti politik pou fer pou son zabitan. Zot pa’n kapab materyalize. E sa tou kou, i fer ki i vir ou pep kont ou. I vir ou piblik kont ou, akoz ler ou ale avek en parti politik, i dir ou nou pou al fer sa. E ler ou antre ou ganny elekte, keksoz i vin lekontrer.

So, i enportan pou tou dimoun deor. Mon dernyen mesaz.  I enportan pou tou dimoun deor, ler i deside pou li vin dan politik, dan son lespri fodre zanmen mazinen, pou li ni vin ganny larzan, pou li ni vin aste popilarite, e ni pou li ganny okenn byen personnel. Me i vin dan politik, pou byennet son distrik. Pou byennet son pep. E tan ki ou pep i bouze, ou osi ou pou bouze.  Tan ki ou pep i re grese, ou osi ou pou re grese.

So i enportan pou nou, ler nou vin dan politik, nou pran nou en bon desizyon. E bann dimoun osi ki nou afilye avek, i enportan ki nou afilye avek bann dimoun ki annan nide progre, e nide prosperite. Mr Speaker, sa i mon pti lentervansyon.  Mon pou dir ou mersi pou ou pti letan. Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Adelaide.  Okenn lezot Manm ki anvi entervenir? Yes, Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon krwar ki Onorab Adelaide i annan rezon, ki i annan ki’n degout zot lavi, akoz mon pa tann zot.  Kekfwa taler zot a repran en pti kouraz, pou koz lo sa Bill ki devan nou, e ki en Bill ki vreman enportan. Ozordi nou’n vin sa dernyen zour travay sa sizyenm Lasanble, pou nou sey met en pe lord dan en sityasyon ki mon krwar tou dimoun. E menm parti ki o pouvwar in rekonnet ki i annan en pe dezord, en pe lanarsi dan fason ki bann parti politik i ganny anrezistre, e i ganny regle. Regulated.

E ki i pa zoli pou en demokrasi ki pe progrese, ki pe vin pli matir, pou nou reste dan bann sityasyon ki fer li vilenn. E ki fer dimoun ankoler byensir.  Parey nou’n vwar Onorab Adelaide in ankoler. Me osi pli enportan, pou fer dimoun riy nou.  Akoz ler nou konsider bann sityasyon ki nou’n pa ladan, kot ti annan posibilite pou en parti anrezistre avek sa acronym LSD,  konmsi pou mwan ti en, ti vreman rasker, rasker koman en papa, koman en sitwayen.  Pou nou vwar ki finalman, dan politik napa balizaz.

Nenport keksoz i permet pli ba ki later, pli dan rigol, nenport keksoz ler in ariv politik, i annan serten dimoun pou fer sa ki zot, nenport keksoz ki vin dan zot lespri. Pli mal posib, zis pou zot, swa ganny en eleksyon, swa pou zot anpes en lot group dimoun ganny eleksyon.

Alors Vis-Prezidan mon welcome sa Bill ki devan nou. E, mon remersye, o komansman la tou bann Manm, tou bann dimoun, e tou bann lorganizasyon ki’n travay dan preparasyon sa Bill ki pou, mon krwar ki pou met en pe lafyerte dan nou demokrasi. Egzekitif, bann Manm Lasanble ki’n diriz sakenn zot lekip pou dan bann diskisyon lo reform. Mon remersye zot, e of course Biro Attorney Zeneral, e Attorney Zeneral li menm, pou zot input teknik, e legal ladan.

Mr Speaker, sa bann dernyen mwan, in en peryod kot Seselwa pe fer en assessment lo son pei.  Pe fer en bilan, en lodit lo travay ki mannyer ki’n ganny fer. E sa i enn bann keksoz ki pou vin dan sa lodit. Akoz i annan plizyer keksoz ki nou’n, ki mwan dan sa bann dernyen lannen mon’n dekouver. E mon krwar i enportan pou nou met devan Lasanble, e devan lepep Seselwa.

Ou konnen ler en parti politik parey Onorab Adelaide in dir, son konsantrasyon primordyal, se parey zot dir zot menm, prezerv zot aki. E sa, mwan mon pran li konmsi ki, se en pti group ki pe prezerv son aki. E ki pa oule personn i ganny en bout dan sa aki.  E ki i a fer nenport kwa keksoz pou li prezerv sa bann aki.

Nou’n vwar parkont, ki bokou dimoun in ganny kit ater. Lo sa kote latab, napa personn ki pou kapab dir, ki nou pa vre sa ki mon pe al dir la. Ler nou’n fer letour Mahe, e ozordi nou apepre lo nou kenzyenm distrik kot mwan mon’n vizite sa detrwa dernyen mwan, parti nou blitz ki lo lot kote laba zot apel sa ORO.

Nou, nou fer blitz, zot, zot fer ORO, mon’n vwar ki bann distrik malerezman, e mon dir sa avek tou fransiz. Bann distrik ki’n ganny pli mal okipe, in ganny plis abandonnen, ki’n ganny plis met de kote, se bann distrik ki dirize par US ! I vreman fer lapenn par ler, ler ou pas dan sa bann distrik, e ou vwar ki mannyer sa bann dimoun in ganny abandonnen.

Akoz? Akoz sa prensip, ler poul i dan kazo, ou anvoy en pe koko rape ek li, e ou les li la akoz i dan kazo. Sa se en prensip ki’n fer en kantite distrik an retar. Ki’n fer bokou dimoun soufer. Bokou bann proze, mwan mon konnen, e Onorab Adelaide ki’n koze avan mwan.  Nou’n kapab temwanny sa kantite pti proze ki’n reisi dan son distrik. Ki in al pouse, in al fer semen kot Legaie, kot Duval, konmsi i pouse.  Ed bann dimoun ganny en pe delo, ganny akse, en ta keksoz.  En ta keksoz, bazar tou bann keksoz, nou fer.

Mwan dan Mont Fleuri mon ti anmenn Prezidan personnelman an dizan, pa personn ki pou akonpanny ou, mwan ki pou akonpanny ou. Akoz mon anvi fer ou war reality. Bann keksoz ki sa-.  E in marse, e nou’n gannyen. Mon pa pou donn lalis bann keksoz. Mon krwar, sa valer lotrezour nou ti pe kalkile, valer proze ki’n ganny fer dan distrik Mont Fleuri dan sa dernyen 4an.  I plis ki dan sa dernyen 25an.

Akoz nou’n pouse, e nou’n rise, nou’n lager, nou’n determinen, e nou’n reisi anmenn keksoz pou nou pep. E se sa lesans en parti politik. Alors mon santi ki ti enportan ki mon dir sa, pou mwan dekouraz dimoun pou al donn en benefis. Oubyen pou al met bann dimoun ki pa serye lo lasenn politik.  Alors, ler nou get tou sa bann provizyon. Kot par egzanp ou bezwen deklar bann sours reveni.

Be mwan mon ti’n kapab ganny eleksyon, mon’n perdi 3 eleksyon dan Mont Fleuri mwan. Pandan 15an mon’n perdi eleksyon. Akoz mon ti refize tonm dan sa latrap pey dimoun pou vot pou mwan ! Mon ti refize. E alors mon’n aksepte son difikilte, e mon’n esper mon letan. Mon’n pas devan laport dimoun, e mon’n sey convince zot. Akoz mon krwar zot devret vot pou mon parti, e pou mwan. E in pran 15an, me 15an in vo lapenn.

In vo lapenn akoz ozordi nou lo, at the dawn of en sanzman istorik dan Sesel.  E sa i vin, i pou vin pa akoz dimoun pou ganny peye, oubyen dimoun pou ganny anbete, me dimoun pe fer en swa.  Vin avek, sa bann parti ki krwar i kapab vin avek tou zot kantite larzan ki zot le. Mwan mon dir, dimoun pou pran zot larzan, e dimoun pou kit zot ater, byen vit. Akoz lepep Seselwa, finalman in antre dan sa venterinyenm  syek, e zot fyer, e mon krwar ki sa bann Lalwa isi, pe al dan menm direksyon.

Pou fer ki ou bezwen, annan en limit lo kantite larzan ki ou kapab depanse.  Ou bezwen deklare sa bann larzan kot i sorti, e kot pe ale, e ki mannyer i ganny deklare. E finalman, apre ki nou pandan 30an, tou le lannen nou’n   anmenn en rapor lodit lo nou larzan kot Komisyon Elektoral,  finalman lezot osi i ava fer parey.  I annan, e zot ava deklare, akoz i annan dimoun, e zot ava, sel keksoz ki mon war ladan ki mon pa konnen si i deza egziste in the main Act, se sa zafer, ki ou bezwen fer ou Lasanble Zeneral, ou bezwen ganny elekte.  Ou bezwen fer ou Konvansyon. Mon konnen poudir US i fer son Konvansyon. Nou, nou fer nou Konvansyon, me i annan ki zanmen, zanmen zot fer en meeting. E zot ti’n devret ganny diskalifye. Zis tou le 5an zot reaparet lo lasenn politik, san fer naryen. Be kantite lannen nou pou kontinyen swiv sa bann keksoz? Swiv e aksepte sa bann keksoz?

Donk sa Lalwa ki devan nou, i en Lalwa ki permet pou netway sa bann move pratik, e fer ki nou pou kapab avans dan en semen ki pli prop. I annan ki’n fer tapaz bomaten la, e mon ti a kontan demann zot annan en pe selfrespect. Akoz, e fotespere kekfwa zot, dan sa moman ki nou ladan, zot refrain from pran laparol. Bann ki pa’n zanmen debout dan en eleksyon. Bann ki pa’n zanmen kandida !

Akoz i annan dimoun ki dan sa Lasanble, ki zanmen in ganny kouraz pou li met son non lo en ballot paper. Pou li met son portre lo en poto. Me selman li menm li ki vin dan sa Lasanble ki fer plis tapaz. Ki donn plis leson dimoun !

Alors, avan ou donn leson dimoun, met ou non, met ou portre anler lo en poto. E bann dimoun i ava deside si zot krwar poudir ou kapab fer sa. Sa osi, i fer parti nou demokrasi, i fer parti nou, ki mannyer keksoz pe evolye a lavenir.

Alors Mr Speaker, mwan mon konpran 100poursan santiman Onorab Adelaide. E mon ankouraz li en kantite, mon ankouraz tou mon bann lezot Manm. Akoz nou konnen kantite transpire, e kantite travay, kantite zefor ki non, nou mete dan sa travay politik. Akoz nou pran li koman en vokasyon, nou pran li koman en loner.

I en loner pou nou servi nou pep, e mwan koman en MNA, ki pe al pas labar. Ki pe al permet en lot dimoun vini dan eleksyon pou lavenir, mwan mon fyer sa travay ki mon’n fer, e mon konnen poudir sa bann dimoun ki avek mwan se bann dimoun ki pou annan en kantite respe. En kantite sikse.  Akoz zefor ki nou’n fer i pa pou zanmen an ven, e bann zefor ki tous leker e lespri dimoun. Pa zis sey met keksoz dan zot pos, e sey anbet zot avan eleksyon.

Alors Mr Speaker, mon lapel se ki tou Seselwa i rekonnet, parey dan bann parol Sakre i dir, konnen ki mannyer pou triye, e pou tir livre avek dible. Konnen pou gete kote dible i ete, e kote bann lakok, bann lapay i ete.  Akoz se sa ki pe vin devan nou pou sa lannen ki pe vini. Alors mwan, mon vreman ankouraze, e mon konnen poudir lepep Seselwa pe ekout nou. E lepep Seselwa finalman pou koze, e ler i pou koze sa lavwa pou rezonnen atraver tou nou montanny, e tou nou pei, e finalman nou pou vreman kapab dir ki, sanzman in arive. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari. Mon a donn laparol Onorab John Hoareau.  Ou pa’n lev lanmen Onorab Hoareau? Ok.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Vis-Prezidan, Attorney Zeneral, avek zofisye Komisyon Elektoral. Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker, mon welcome sa lamannman lo sa Prozedlwa.  Me mon ti a kontan tous lo 2 pwen ki pou mwan ozordi e a lavenir, mon ti ava kontan e swete ki lenportans ti kapab ganny mete letan nou pe koz lo sa bann gran prensip. Par egzanp, bonn gouvernans, rann kont, avek latransparans.

An menm tan Mr Speaker, ler mon get objects and reasons, sa bann gran mo ki nou toultan servi. Dan laspe avans nou demokrasi pli devan. Mr Speaker, mon anvi ki panel i pran kont sa ki mon pe al dir. Mon mazinen Attorney Zeneral petet i kapab reakte lo la. Mon anvi konnen si apard ki logo, senbol, avek acronym.  Si ozordi kot letap devlopman nou demokrasi, an menm tan politik atraver lemonn, e dan Sesel. Si nou pa devret osi pe konsider bann Konstitisyon parti ki vin mandatwar, pou ganny osi anrezistre?

Rezon ki mon pe dir sa Mr Speaker, lo sa premye pwen, se ki mon santi poudir ki en nenport sitwayen ozordi, ki anvi, i kapab en zenn i annan 18 an. I anvi form parti en groupman politik. Me ou vwar ki i annan bann keksoz ki kapab pase, listwar in montre. Kot letan i annan serten bann keksoz ki pase, par egzanp si sa zenn i santi poudir, be la Konstitisyon parti pe ganny abize. E dan Konstitisyon sa parti li menm li, i annan bann provizyon ki fer ki sa manm sa Parti, swa i en zofisye. Zot fer provizyon pou zot disiplin, pran aksyon disipliner avek sa manm, ouswa sa zofisye dan sa parti.

Mr Speaker, finalman letan bann tel aksyon i ganny pran, me si sa manm ouswa sa zofisye i vwar poudir, desizyon ki’n ganny pran, e aksyon ki’n ganny pran, i kont Konstitisyon sa parti.  E par lefe ki si i annan en mouvman dan sa parti, par lafason ki sa Manm pe reazir dan defann lentere manm parti, Ensi ki lentere Nasyonal, ou vwar ki i annan, sa manm ouswa sa zofisye, i dezavantaze akoz, se ki i annan en groupman kont li, aksyon i ganny pran. Finalman, son lespwar, ouswa sa dezir pou li kapab kontinyen, letan i vwar ki bann prensip pe ganny kase.  E letan li i pe dir, poudir be regarde, mwan krwar poudir la nou pe al an deor nou prensip. Ouswa bann norm ki nou agree lo la, pa pe ganny respekte.

Mr Speaker, mon santi ki ozordi i annan bann lakin kot finalman, sa manm, sa endividi i kapab ganny marginalized. Mr Speaker, mwan mon anvi gidans avek panel, ki fason dan lavenir- Akoz ozordi mon vwar ki dan Sesel, bokou zenn ki ti a kontan zwenn politik ozordi, me lafason ki politik pe ganny fer. Lafason ki bann Konstitisyon in ganny fer, i donn pouvwar bann dirizan parti pou abiz zot lotorite.

Mr Speaker, mwan mon ti ava kontan ki mon ganny gidans avek panel.  Ki fason nou kapab retir en pe sa bann baryer,  ki nou zenn ki annan laspirasyon, ki letan i koze, i annan sa drwa lekspresyon, ki i pa santi li ganny viktimize, pou li kapab air out son bann pwennvi ki i santi i merite. E i dan lentere pep Seselwa.

Mr Speaker, alors mwan mon krwar poudir, i enportan ki nou tous lo sa pwen. Akoz mon pa oule ki dan lavenir nou kontinyelman allow sa bann keksoz ganny fer. E parey mon dir, se ki mwan ozordi mon vwar poudir, be ki bor sa dimoun i ale?  I enterese li, me ki bor i ale letan sa bann sityasyon i devlope?

E mwan mon krwar poudir, Konstitisyon osi, i devret kapab vin mandatwar. E ki sa dimoun pli tar i santi poudir i annan en landrwa mon kapab ale pou mwan eksplik son case. Akoz dan parti pa pe konpran sa.

Mr Speaker, e la i anmenn mwan lo mon prop case, Mr Speaker. Mon prop case se ki si mon pa ti en Manm Elekte, parey mon’n deza dir. Mon ti pou sorti dan sa Lasanble parey en ros dan fles Mr Speaker!

 

(Interruption)

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker i anmenn mwan pli deryer, letan mon pe regard Truth and Reconciliation,  sa ki’n pase dan lepase. Me si mon ti pe pran pozisyon ki mon pe pran ozordi, dan mon lespri mon demande be, ki ti kapab ariv mwan dan sa lepok Mr Speaker? Akoz mon ti pe eksprim mon drwa.

Mr Speaker, mon lot pwen ki mon anvi avans devan, se letan i konsern sa bout kot i konsern larzan ki bann parti politik i gannyen.  Mr Speaker ankor mon le tous lo lefe ki nou pe koz lo bonn gouvernans, nou pe koz latransparans, nou e koz rann kont. Mon anvi demann avek panel, lefe ki en parti, parti li tousel pa debout san manm. San son bann manm.  Parey legliz, sa batiman pa li ki legliz, me dimoun ki vin dan sa legliz.

Mr Speaker, me parey parti, ou kapab annan ou non parti. Ou kapab annan ou acronym avek logo. Me sa li tousel pa form parti. Parti se bann manm, se dimoun ki fer lafors dan sa parti.

Mr Speaker, mwan mon krwar poudir, nou devret vwar ki fason sa prensip latransparans vizavi bann fon ki bann parti politik i gannyen,  ki tou son bann manm i konnen kwa ki pe pase. Akoz   i annan kontribisyon ki sorti kot Gouvernman pou bann parti politik.  Me eski ozordi a la baz dan distrik, tou bann manm i konnen, konbyen larzan ki parti politik pe gannyen pou le fer bann depans?  Apard ki sa kontribisyon manm ki en dimoun ki afilye avek parti i bezwen peye.

So Mr Speaker, mon krwar poudir kot nou’n arive ozordi, mon krwar sa bann kestyon i pertinan. I pertinan, sirtou letan nou pe koz latransparans, avek rann kont.  Alors mon ti a kontan ki panel i kapab gid mwan lo la, akoz mon santi poudir sa pwen i enportan.

Mr Speaker, ozordi i nou dernyen zour fer deba dan sa Lasanble Nasyonal. Mr Speaker, si ou permet mwan donn mwan de pti minit.  Mon ti a kontan remersi tou bann rezidan dan distrik Grand Anse Mahe, depi La Solitude, La Misère, Beauvoir, Souvenir, Grand Anse, Savy Estate, Barbarons, Pti Barbarons, pou tou sa sipor ki zot in donn mwan depi ler mon ti antre dan politik 1989, Mr Speaker.

Mr Speaker, in en parkour ki’n enteresan, e nou’n reisi kapab akonplir en bon pe keksoz dan distrik. Mon remersi tou bann dimoun ki’n akote mwan lo bann komite.  Pou nou kapab fer sa travay politik dan distrik.  Me i malere ki pli an pli, mon ti ganny matirite politik letan mon ti pe dir ki ozordi dan Sesel, politisyen i bezwen pran bann pozisyon. E se sa Mr Speaker, en keksoz ki mon’n komans fer. E mon krwar poudir zis koze, pa avans devan, i pa vedir naryen. Nou pou zis kontinyelman koze san pran bann kondisyon konkret !

Mr Speaker mon ti a kontan dir zot osi ki mon’n dan parti SPPF, in sanze in vin SPUP/Parti Lepep. Non, SPUP/ SPPF/Parti Lepep, ozordi US. Mr Speaker mon vwar mwan ozordi, ki mon napa swa me pou pran en pozisyon Mr Speaker.  E sa pozisyon mon anvi anonse piblikman dan sa Lasanble, ki depi ozordi mon’n nepli en Manm US !

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker, letan mon pe dir sa, mon anvi dir osi, ki mon konnen ki mon pou ganny trete ‘Zida.’ Sa in deza komanse lo social media.  ‘Pa kraz sa lanmen ki’n fer ou dibyen’ Mr Speaker.  Tousala pou vini, me parey mon ti dir avek pep Grand Anse Mahe, letan mon ti vin debout an 2016. Ki ozordi mon krwar ki ou bezwen pran bann pozisyon. E alors Mr Speaker, avan mon terminen mon pe re afirmen, ki depi ozordi mon’n nepli en Manm parti US.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William. Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker. Bonzour VP avek tou bann dimoun kot Electoral Commission, ki la ozordi avek nou. Mr Speaker, mon’n demann laparol ozordi, akoz pou mwan ozordi sa zour, sa ki pe arive la ozordi. Pou mwan i en moman istorik. Mon a dir zot akoz? Mr Speaker, mon rapel ler mon ti dan Lasanble Nasyonal dan bann lannen 2007. Ti mon premye manda, e pandan sa bann letan mon’n sibir bokou koman en Manm. Koman en zenn Manm ki ti’n fek lanse ansanm avek Onorab Arissol.  Kot zot ti an mazorite, e kot mon kapab dir, mon ti ganny bully. Pa ti kapab koze, koman ou koze nek napa ki zot pa dir.  Kot nou ti bezwen reste trankil.

Mr Speaker, ou a rapel.  E sa ti anmenn nou an 2011. Kot nou koman en parti politik, nou ti fer zot konpran ki electoral reform i bezwen vin en priyorite dan sa katriyenm Lasanble ki mon ti ladan. Mon rapel Mr Speaker, ou osi ou pou rapel, kot nou ti deside koman en parti dan nou Caucus, pou ki si nou anvi ki nou parti, e nou pei i bouz pli devan, se ki tou le Mardi, sa bann letan nou ti sit tou le Mardi. Parfwa 10er, si Onorab Herminie ki ti Speaker, i annan son progranm, zis Lasanble ti dizourd nou ti ale. I ti adjourn, i pa ti dizourd. I ti adjourn, e nou ti ale nou ti rantre se nou.

E nou, ki nou ti fer Mr Speaker, ou pou rapel byen ou, ou ti la ek nou.  Ou enn ki ti ed mwan ou. Pou cool mwan down, pou diriz mwan en pe.  E nou ti deside pou fer sir ki tou le Mardi, si napa naryen pou fer ek Electoral Reform lo Order Paper, nou pa pe partisip dan okenn deba ! Mr Speaker, avek sa nou ti ganny pini. Nou ti walk out.  Walk out ennler ti nou non. Onorab Ferrari plizyer fwa in ganny met deor, e nou’n siport li nou’n ale. Zis akoz Mr Speaker, ki nou ti pe rode? Electoral reform dan sa pei ki apel Sesel !

E sa Mr Speaker, sa ti kout nou.  Ti kout nou ser sa ki nou ti pe rode. Pourtan, nou ti pe rod en keksoz ki byen. Ki ozordi zot tou laba lo sa kote pa ti kontan, zot pou aplodir, e zot pou vot lo la.  Mr Speaker, mon bezwen fer zot konpran ki zot pou vote lo la. Menm pa zot ki ti’n rode sa ki ozordi i devan nou.

Mr Speaker avek electoral reform ki nou ti pe pouse dan Lasanble, avek nou Leader Onorab Ramkalawan ki ti diriz nou for sa letan, ti anmenn nou kot Prezidan Michel sa letan, li i pa ti le tonm nonm electoral reform li. I ti dizourd Lasanble! E mannyer i ti fer sa Mr Speaker,  ou pou rapel byen, napa bokou zot ki ti dan Lasanble. Onorab De Commarmond ti la, e Onorab William.  Larestan zot pa ti ankor vini zot. Zot ti aste enn nou Manm, san nou konnen Mr Speaker.

Ler pe vote zis i dir lamannman in pase, nou, nou pe rode ki arive. Saler enn nou Manm in ganny aste, in ganny peye en fortin pou li fer en tel kalite aksyon. En ansyen Manm, ki pou mwan i pa onorab. I pa ti en aksyon ki onorab.

Zot ti fer ki sa dimoun ti vin en lobze ki ou kapab ale aste dan laboutik. Zot ti met en pri Mr Speaker, lo latet sa dimoun, zis pou zot kapab fer sa aksyon dizourd Lasanble. Mr Speaker, mon rapel sa tre byen, akoz dizourd Lasanble in kout mwan tre ser.

Mr Speaker, sa ti arive akoz (1) zot lo sa kote latab, pa zot, zot pa ti la zot. Bann ki ti lo sa kote latab enkli sa Gouvernman o pouvwar ozordi, zot pa ti krwar dan electoral reform. Zot pa ti krwar Mr Speaker, akoz zot ti konfortab sa letan.  Zot ti dominer, zot ti an mazoriter. Tou sa ki zot ti anvi fer ti pase.

E nou koman en minorite dan Lasanble sa bann letan, nou ti pe struggle. Nou ti pe rode ki fason pou nou avans devan.  Ki mannyer pou nou avans nou pei. Ki mannyer pou aranz nou sistenm electoral. E zot, zot pa ti anvi sa zot.  Nou ti menm anvi ki annan en Komisyon Elektoral parey i annan konmela. Zot, zot pa ti le zot. Zot ti le reste ek zot vye sistenm, zis Gappy la, kontrol tou keksoz.  Fer sa ki zot anvi. Zot pa ti anvi tousala.

Mr Speaker, mon emosyonnel ozordi akoz mon anvi dir zot, mon bezwen dir zot. Si ozordi nou an retar avek electoral reform, se gras a zot, ek zot Gouvernman!  Akoz zot ti annan en mazorite dan Lasanble, zot ti krwar pei   pou zot. Zot kapab fer sa ki zot anvi, san realize ki sa ki anler i kapab desann, e sa ki anba i kapab monte! E sa pe arive ozordi.  Eskiz mwan si mon pe ofans zot. Mr Speaker, be nou bezwen dir. Mon pa pe koz en mansonz la mwan. Mon pe koz keksoz ki laverite. Zot pa ti anvi Mr Speaker. Akoz pou zot kontinyen manipil Ladministrasyon Distrik, manipil Seselwa.

Yer mon’n tann i annan pe koz larzan, donn larzan Mr Speaker.  Mon reste trankil. Mr Speaker, mwan mon sorti dan en fanmir SPUP. Kot mwan, tou sa larzan ti devide, ti vini, ti anmennen pou donn dimoun. Mon manman ti sekreter seksyon. Zot konn li zot Graziella. I ti travay sanses pou zot. In mor koumsanmenm, ni konnen mannyer pou dormi dan en lakaz an blok i ete Mr Speaker. In travay, zot ti anbet li Mr Speaker. E ozordi Ladministrasyon Distrik, sa bann menm keksoz pe arive.

Ozordi kandida ki pou debout dan eleksyon dan distrik Bel Air, se li ki pe anmenn kart lenvitasyon kot nouvo flat, pou dir ki pou annan en pti zafer ki pou fer.  Pa ankor dir si li, zot konnen li. Li ki al anmennen avek DA. Se sa ki zot fer. Ozordi se li ki pe al anmenn konmisyon kot bann dimoun ki Lasistans Sosyal pe donnen Mr Speaker.  I dir ki li i en biznesmenn dan distrik, i pe ede.  Alors dimoun i krwar sa pti konmisyon ki zot pe gannyen la, se li ki pe donnen, en biznesmenn.  Zot ankor pe krwar zot kapab manipil sa Ladministrasyon Distrik, avek tou nou Seselwa. Tou lezot Seselwa Mr Speaker.

Mr Speaker, nou ti manifeste dan tou fason pou nou ganny electoral reform. (1) akoz laplenn pa ti nivo.  Ti kout non ser ankor en fwa   Mr Speaker. Kot par malis, nou koman bann Manm ki ti’n sorti, Prezidan Michel ti fer sir ki nou pti pansyon ki nou ti gannyen, ti ganny koupe. Akoz zot ti dominer Mr Speaker. Zot ti krwar zot kapab pini tou dimoun, keksoz i dan zot lanmen, zot ki la !

Mr Speaker, sa pa ti afekte mwan, akoz mwan mon en debrouyer. E mon’n viv ziska apezan, e mon’n retourn ankor en kou la, pou mwan kapab dir zot ozordi, mannyer mon’n soufer anba zot sistenm politik sa letan.

Mr Speaker, atraver sa, dan pe rod electoral reform nou ti desann dan semen kot library, nou ti vin dir Gappy OUT! Nou konnen akoz nou ti pe dir Gappy OUT!  Me akoz Gappy ti zis en pyon ki ti pe zis ser nou, pe fer nou ditor. E ozordi mon happy ler mon, get sa bann dimoun devan. Bann dimoun onnet, senser, e ki konnen ki zot pe fer. E mon happy ler mon get sa bann figir devan ozordi.  E mon konnen zot pou fer en travay ki byen, san les zot ganny pri avek sa Gouvernman ozordi. Kot dimoun apre pou kritik zot.

Mr Speaker, dan pe rod electoral reform, ou rapel byen. Nou ti ekrir dan nou bann piblikasyon, nou ti donnen dan semen, nou ti distribye partou,  pou enform dimoun ki rezon ki nou’n ganny mete deor dan Lasanble. Akoz nou le electoral reform. Pou fer dimoun konpran. Nou ti konteste eleksyon 2011 Mr Speaker, akoz electoral reform laplenn pa ti nivo.

Ki zot ti fer? zot ti aste ankor en lot dimoun ankor, Mr Speaker.  Pou vin dan Lopozisyon Mr Speaker, Pou vin Leader Lopozisyon,  ti fer li pas par laport deryer, i ti antre. E nou sa pa ti fatig nou Mr Speaker, akoz nou ti konnen sa lalit ki nou pe anmennen, i en lalit ki byen. I en lalit ki pa pou benefisye nou, ki pou benefisye zot osi koman en parti politik ozordi. E ki pou benefis nou pep Seselwa ozordi la deor. Mr Speaker, nou koman en parti, nou ti anmenn en lager sanses pou nou ganny electoral reform. E ozordi nou fyer, nou’n arive trouve sa ki nou, nou ti pe espere, electoral reform.

An termin an Mr Speaker, mon anvi dir avek zot. E toultan mon’n dir sa parol mwan Mr Speaker. Mon rapel mon ti dir zot pou sa pei al devan, al rod verbatim dan enn de bann Mosyon ki mon’n koz lo la. Dan Mosyon ler ti pe koz lo ‘pas baton’, mon ti dir, ‘’Sa sanzman, nou bezwen fer li ansanm, toultan mon’n dir. Menm si Onorab De Commarmond ti vini ti dir ‘’Bann parol, i glise koman delo lo fey sonz.’’ Ozordi fey sonz delo pa reste lo la, zot pran menm sa ki nou dir.  I balans latet i agree ek mwan.

 

(laughter)

 

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mr Speaker, ozordi mon kontan.  Mon kontan ki sa ki nou ti pe rode in ariv dan Lasanble ozordi. E mwan mon pou siport sa.  E mon anvi dir zot, annou fer li ansanm. Pou nou bouz sa pei devan.  Mr Speaker an termin an mon anvi remersye tou zabitan mon distrik. Vi ki mon dernyen diskour ozordi dan Lasanble Nasyonal, sa sizyenm Lasanble, mon anvi remersi tou bann, tou mon bann zabitan, bann ki’n siport mwan, e menm bann ki’n parfwa in en pti pe ankoler avek mwan.

Mon anvi dir zot, mwan Onorab Loizeau, mon travay ki mon ti pe fer, ti senser, zis, e prop, e fran ! E tou sa ki mon’n koze dan Lasanble, zanmen mon’n koz okenn mansonz. Mon’n plito koz sa ki laverite, parey la ozordi mon pe fer.

an ki ou’n donn mwan pou eksprim mwan en pe, e mon anvi dir avek bann reprezantan kot Electoral Commission. Mwan mon siport zot 100 poursan, akoz sa ki zot pe fer i enportan, e sa ki zot pe fer i pou vreman anmenn lazistis. I pou vreman anmenn plis laklerte lo nou sistenm elektoral, pou ki tou dimoun ozordi, zot kapab fer en swa lib, e fran. Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loizeau. Bon avan nou adjourn pou break, mon pe al ferm lalis pou bann entervenan.  Mon annan 7 Manm ki’n lev lanmen ki deza lo mon lalis. Si i annan okenn Manm ki le mon azout zot, nou fer li la, akoz apre break, mon pa pe pran okenn non ankor. Bon nou pou adjourn, e nou pou retournen 11er en kar, pou nou kontinyen deba lo Bill ki devan nou.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen avek nou travay deba lo Bill Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment).  Mon ava donn laparol Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker dan Lartik 22(1) nou Konstitisyon. I annan en drwa fondamantal, i lir koumsa, ‘’Every person has a right to freedom of expression, and for purpose of this article this right includes the freedom to hold opinions and to seek, receive, and impart ideas and information without interference. ‘’

En lot Lartik osi enportan dan nou Konstitisyon se Lartik 23(1).  Ki mon pou lir, ‘’Every person has a right to freedom of peaceful assembly and association and for the purpose of this article this right includes the right to assemble freely and associates with other persons and in particular to form or to belong to political parties, trade unions or other associations for the protection of the interests of that person and not to be compelled to belong to any association.’’

Mr Speaker, sa 2 Lartik parey mon’n dir i Lartik ki vreman enportan.  Lartik 22 (1) i koz lo nou drwa pou lekspresyon, nou drwa pou eksprim nou lekor. Nou drwa pou annan en lopinyon. E lartik 23(1), i annan en keksoz vreman enportan ki’n tous lo la. E sa se sa drwa pou nou asanble pou okenn dimoun, okenn Seselwa, sitwayen Seselwa pou kapab asanble, asosye, ouswa pou form par en parti politik. Sa 2 drwa, i drwa vreman enportan pou tou Seselwa.

E Mr Speaker, pandan plis ki 43an, e ziska ozordi, drwa bokou Seselwa dan sa pei, in ganny abize.  E i annan bokou legzanp ki mon pou tous en pti pe lo la pli tar, ki montre sirtou sa 2 drwa dan sa 2 Lartik ki mon’n koz lo la, ki plizyer Seselwa zot drwa in ganny abize. E mon bezwen dir Mr Speaker, si ozordi lepep Seselwa zot annan sa drwa pou eksprim zot lekor, se gras a 15 lo 10. Akoz avan Mr Speaker, bokou Seselwa, bokou endividi, ti per pou eksprim zot lopinyon. Ti per pou montre zot afilyasyon politik, ti per pou zot menm kritik Gouvernman, akoz i pou annan bann konsekans grav. Bann konsekans sever.

E enn bann pli gro bebet ki nou pei in fer fas avek, se ‘’ek nou, pa ek nou.’’ E mwan Mr Speaker, ozordi en pe parey Francois Adelaide, mon pou donn en pe –  Mon pou koz en pe. (Sorry) En pe parey Onorab Adelaide in koz lo la. Mon osi mon pou eksprim, mon pou koz en pti pe lo mon leksperyans personnel.  Mon pou komans par rakont lo premye landrwa ki mon ti travay. E mon premye landrwa travay i ti Imigrasyon.

E zanmen mon pou oubliy sa zour, mon ti al en rally, sa weekend mon ti al en rally SNP. E mwan en dimoun ki mon’n toultan siport lopozisyon, zanmen mon’n kapab siport sa parti SPUP/, SPPF/Parti Lepep/US. Pou sa bann rezon ki mon’n mansyonnen, e ki mon pou koz lo la. E apre sa rally, mon ti ankor dan probasyon sa letan, mon pa ti ankor pas mon 6 mwan probasyon.  E ler mon ti retourn travay, en Senior, en Supervisor dan sa landrwa ti threaten mwan. I ti dir mwan, ‘’Ou ava fer 6 mwan Imigrasyon!’’

E sa i bann keksoz ki mon konnen ki plizyer dimoun in fer fas avek. Bann dimoun, menm bann zenn ki ti anvi eksprim zot lopinyon, ki ti anvi afilye avek en parti politik. Me zot ti ganny targete, e zot ti ganny viktimize akoz zot lopinyon politik ki zot ti annan.

E en lot legzanp ki mon pou donnen Mr Speaker, sa bann letan, en pe letan pase. Detrwa lannen pase, mon ti apply pou en post avek en Fondasyon. En Fondasyon gouvernmantal. E Direkter ti apel mwan dan son lofis, e i ti dir mwan koumsa ki mon pa’n pas security clearance. Me selman akoz i konn mon konpetans, i pou anvoy security clearance pronmnen, e i pou anploy mwan dan sa post.  Sa post ti post Manager pou Proze avek Kominikasyon, kot Fondasyon Zanfan.

E mon konnen Mr Speaker, ki i annan bokou dimoun dan lepase ki security clearance in ganny servi pou ser zot, pou blok zot, pou anpes zot progrese ganny louvraz dan Gouvernman. E ti annan en letan dan nou pei, kot si ou ti montre kot ou ete, ki parti ou siporte, kot ou ale ou ganny bloke. E sa ti en keksoz ki’n met nou pei en kantite retar.

Mr Speaker, enn bann rezon prensipal akoz mwan Wavel Woodcock mon’n antre dan politik, se akoz mon’n anvi anmenn en lager kont sa zafer, ‘’ek nou, pa ek nou’’ ki’n detri, e met retar dan lavi plizyer Seselwa. Mr Speaker, mon bezwen dir, sa i mon lopinyon.  Enn bann pli gro bebet ki nou pei in fer fas avek, se ‘’ek nou, pa ek nou. ‘’E mwan mon konn plizyer dimoun, en kantite dimoun ki’n vin kot mwan, ki’n koz avek mwan.  Lo bann sityasyon ki zot in fer fas avek, ler zot in al rod later, lakaz. Zot in ganny demande ki parti ou siporte. Si ‘’ek nou, si pa ek nou?’’ E Mr Speaker, sa i bann keksoz ki’n afekte en kantite nou bann frer e ser Seselwa ozordi.

E mwan mon ti fer promet dan mon PPB avan ki mon ti ganny elekte koman Manm Lasanble pou Grand Anse Praslin.  ki sa i en lager enportan ki mon pou anmennen.  Ki pou fer sir ki tou Seselwa i annan en plas dan nou pei. Ki i annan en plas dan lo nou later beni, ki apel Sesel!

Mr Speaker, ozordi gras a LDS, ki Seselwa pe repran zot laliberte ki zot ti’n perdi. E ozordi Seselwa, sa lafreyer i komans kase. E mon pou bezwen dir, avek bann lezot frer ek ser Seselwa ki la deor. Pou nou tir sa lafreyer, pou nou briz sa lafreyer, pou nou kas sa zafer ‘’ek nou, pa ek nou’’, en fwa pou tou! Annou met en lafen konplet avek sa.  E mon bezwen dir sa avek menm bann Manm lo lot kote latab ozordi.

Fodre zot pa per pou eksprim zot lekor, fodre zot pa per pou annan en lopinyon.  Fodre zot pa zanmen per ankor. E ozordi Onorab Waven William in lead the way. US in en parti, Parti Lepep, SPUP, ozordi US, ozordi Onorab William in donn en legzanp, in lead the way. E nou konnen poudir, sa parti i en parti ki pa kontan ler en dimoun i annan en lopinyon diferan. Ler en dimoun i eksprim son lekor, e sirtou ler en dimoun i kritike, i dir zot sa ki zot pe fer i mal, i pa byen.

E nou war legzanp Onorab William, ki ler in debout kont enn de bann prensip, bann move prensip sa parti, ki zot in fer ek li Mr Speaker? Zot ti fer tir li lo bann Komite dan Lasanble Nasyonal, e menm lo Komite Egzekitiv zot parti.

E sanmenm sa Mr Speaker, ki ozordi zot annan lodas pou koz lo Koste Seselwa, United Seychelles!  Mr Speaker, mon plito ler mon get sa parti, plito zot term ti merit ‘’Dekoste Seselwa!’’ Akoz ozordi nou’n war enn zot prop Manm in dekoste avek zot, akoz lafason ki zot in abiz sa Manm!

E sa i bann keksoz ki nou pe dir, nou pa le war dan nou pei Sesel ankor, nou le war en pei enklisiv. Nou le war en pei kot tou dimoun i annan en plas lo later Sesel, i annan sa loportinite pou li debrouye. Pou antre dan biznes, i annan sa loportinite pou li etidye. I annan sa loportinite pou vin en dimoun dan sa pei ki apel Sesel. San ki i fer fas avek okenn lobstak, okenn baryer pou anpes li bouz pli devan dan son lavi.

Mr Speaker, mon bezwen lans en lapel, sirtou avek bann zenn.  Fodre pa per pou afilye avek okenn parti politik. Fodre zot pa per pou partisip dan lavi politik zot pei.  Fodre zot pa per pou antre dan politik.  I zot drwa parey nou’n war dan nou Konstitisyon, pou zot even form en parti politik. Me pa fer parey, mon ti koz lo la bokou yer, i annan lezot Manm ki’n tous lo la.  Pa parey bann parti parey bann piti US. Bann parti parey PDM, LSD, ki ler zot war bann gro, gro, sonm larzan, zot pare pou vin fer bann keksoz ki vreman al kont tou prensip la demokrasi, e nou Konstitisyon, Mr Speaker.

E mwan ozordi parey mon’n dir, mon anvi lans en lapel, e ankouraz tou bann zenn. Bann zenn deor, pou antre dan politik, form par lavi politik Sesel. E pli enportan ankor la ki lalis voter, pa reste lontan pou lalis voter pou frenmen. Mon fer lapel avek tou bann zenn deor ki pa ankor anrezistre, pou zot al anrezistre. Akoz zot drwa i enportan, e atraver zot vot, se en say ki zot pou annan dan fitir e lavenir nou pei Sesel.

Mr Speaker, mon pou osi a sa moman la, profit sa lokazyon pou mwan remersye zabitan Grand Anse Praslin.  Pou zot konfyans ki zot in met dan mwan, ler zot ti elekte mwan koman Manm Lasanble pou Grand Anse Praslin. E en keksoz ki mon pou promet zot, se ki mon pou toultan la pou defann zot drwa. E ki mon’n apresye sa partnership ki nou annan ansanm pou nou anmenn nou distrik pli devan. E par Lagras Bondye, mon priye ki mon pou la, pou mon kontinyen defann zot drwa pou plizyer lannen ki pe vini. Avek sa de mo Mr Speaker, mon dir ou mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Woodcock.  Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  E bonzour tou bann Manm Onorab.  E tou dimoun a lekout.  Mr Speaker sa morso Lezislasyon ki devan nou ozordi, i enn ki pe montre progresyon dan klima politik dan Sesel.  E sa lankadreman legal anba ki politik i ganny fer dan Sesel.  E i enportan, pou nou met sa bann sanzman e sa bann lamannman, an konteks avek nou listwar. E ozordi ler mon pe koze, mon konnen i kapab annan sa kritik ki toultan ou rewind ou la an naryen, pou ou fer ou pwen.

Me par ler i enportan sirtou pou bann Manm, e la mon pe koz ozordi, sirtou pou bann Manm ki en pe pli zenn.  Parski mon osi mon ti zenn en lepok, e sa ki mon anvi dir zot, se ki sa ki mwan mon’n pase ladan ler mon ti zenn. Sa lanvironnman ki ti egziste sa letan, e sa lanvironnman ki egziste ozordi.  I annan en gran diferans. E se la kot mon ti a kontan dir zot, par egzanp, ler koudeta ti arive ‘77, mwan mon ti annan 10an. Savedir depi en zanfan, mwan mon’n vwar en devlopman politik ki ti one party state.

Me mon’n konn en letan kot ti annan plizyer parti. Be mon ti ankor en zanfan, e petet mon pa ti ganny letan apresye li parey en dimoun i apresye sa lanvironnman ki nou ladan ozordi. E pou mwan i ti en keksoz ki ou ti trouv li drol, parske ou ti ankor zenn, me ou’n vwar ki mannyer ti ete avan. Dimoun ti lib, dimoun ti pas kot kanmarad dir sa ki zot anvi.

Mon rapel bann diferan mouvman dan semen, kot en group dimoun ti pe proteste kont Polisi. Lamars SPPF, apre ou war lamars DP, sa letan. Sa letan i ti apel SPUP, pa SPPF.

E answit, mon ti dan senkyenm lekol Kolez, ler koudeta ti arive, Mr Mancham, son garson ti lekol ek mwan, Richard. E mon rapel ler son papa pa ti kapab tournen, ki tourman ti annan lo li. Akoz i ti en one party state. E la nou annan en political Parties Registration Act, ki permet plizyer parti anrezistre. E mon rapel mannyer i vin plere kot mwan, i dir mwan i pa war son papa. Bezwen tournen, kit lekol.

Prezan mon ti annan mon lot zanmi ki ti lekol ek mwan dan senkyenm kolez, Fazal Tall. Ki zis detrwa mwan apre, son papa i disparet.

E Fazal, ti vin dan lakour kot mwan, i vin zwe ek mwan. E son papa ti disparet, parske i pa ti kapab aksepte en one party political system. I ti koze, zot pa ti kontan li. E alors, i ti disparet, mon ti annan zis 10an. Mon ti plere avek li, i ti tous mwan, e i ti sanz mwan, poudir en zour, ki apel en zour, sa pei pou bezwen sorti anba en tel sistenm. Sa pei pou bezwen aprann viv ek kanmarad, e sa pei pou bezwen bouz avek en lankadreman bokou pli modern.

Mr Speaker, ler mon’n al lekol, pe pas dan tou sa bann tourman, sa letan ou ankor en zanfan, pa tro, tro konpran ou. Selman ler ou al lekol, e en lot mon zanmi, enn son papa in disparet, lot mon zanmi Simon, son papa in ganny arete anba 79 Order Decree. Mr Rene in siny Decree pou li ganny arete san okenn krim ki in fer. Li prezan i vin kot mwan i pe plere, son papa in ganny arete.  I dan prizon, i anvi war son papa.

Prezan mwan koman en zanfan, mon pe mazinen. Be mon ti a kontan war mon, si zot vini, zot aret mon papa, ki mon pou parey?  E mon papa pa ti dan politik, me i ti zanmi avek tou sa bann dimoun ki pe ganny arete, oubyen ki’n ganny fer disparet. E mon ti ankor en zanfan, e mon ti tourmante, mon ti per, mon per, mon al lekol mon per ki ler mon tournen midi, mon pa war mon papa.  Mon ti per.  Me ti annan lezot mon bann zanmi ki’n   pas dan plis douler ki mwan. Akoz ler zot, zot ti tourn se zot, zot papa vre pa ti la. E zot konnen kot zot papa ti ete. Ti dan prizon.

Sa lafreyer, one party state. Ki ozordi sa Lalwa ki devan nou, i montre progresyon. I en keksoz ki reste ek ou, me selman ou lager ek li, ou dir ou pa pou aksepte ganny peze. E ou pou lager pou fer sir ki ou viv libreman, ki ou kapab mazin libreman, e ou kapab fer, e dir sa ki ou le, libreman.  E mon’n toultan gard sa prensip. E pli mon’n grandi mon al dan segonder, e mon rapel ler mon al dan politeknik, se la koz zot ti komans akseler sa bann progranm pou fer ou krwar dan en one party system.  Parske sa letan ti 1984.  Zot ki’n ferm kolez, ki ti mon lekol.  E lekol bokou lo sa kote, e bokou ki ti dan Gouvernman osi.

Konmsi i ti tap ou menm sa. Ou lekol ki ti pe fer byen in ganny fermen.  Ou ganny pouse dan en nouvo lenstitisyon. Ti politeknik, mon ti parmi bann premye etidyan, group etidyan ki ti antre dan lekol politeknik Anse Royale. Se nou ki ti premye group laba. E premye keksoz ki ti arive, ler nou ariv laba, zot ti entrodwir ledikasyon politik.

E Onorab Gill ki la lot kote, i ti en teacher. Ti vin fer mwan lekol, ledikasyon politik. Mr Faure, ki Prezidan ozordi, ti vin fer nou ledikasyon politik. E mon a dir zot en keksoz, nou ti enjoy sa bann laklas politik. Konnen akoz nou ti enjoy?  Nou ti argimant ek zot. E nou ti dir zot tou sa ki zot pe dir nou, pa fer sans ditou !

Zot dir nou poudir, ou devret annan zis en sel parti dan en pei.   Koumsa ki en pei i devret ete.  Selman, ironically, ozordi mon pe asiz dan menm Lasanble avek li, pou nou aprouv en amannman, lo en Lezislasyon ki pe fer nou vin pli modern, dan en sosyete ki annan plizyer parti politik. So alors, Mr Onorab Gill, ou a rapel sa bann largiman sa letan?  Ki mannyer lekonomi.

Ti annan plizyer.  Pa zis Onorab Gill ki ti la. Ti annan parey mon’n dir, Mr Faure, ti annan Mr Cesar, ti annan Mr Rath, defen Rath, ki son nanm i repoz an pe. Ti annan plizyer. Mrs Potter, eksetera.

Me zot mon mazinen, zot ti pe fer sa akoz zot ti krwar dan sa ki zot pe dir. Petet zot ti krwar dan sa ki zot pe dir.  Me nou, nou pa ti krwar nou. E akoz nou ti koz kont tou sa ki zot ti dir, ou konnen ki ti arive? Dan lekol politeknik, zot ti met en dimoun pou swiv nou. Akoz nou la, nou ti parey, nou’n ganny klase koman bann rebel. Rebel. Zot swiv nou.

Zanmen mon’n ganny problenm ek Onorab Ferrari mwan. Non, zot swiv nou, ler nou sorti lekol, bis i vin rod nou. Nou al anvil, ou konnen ou ankor zenn, 17an, ou al anvil pas pase marse ek enn de dalon. Zot swiv nou.

Zot swiv nou, zot veye kot nou ale. Zot fer nou war zot pe swiv nou.  Pa ou, pa Onorab Gill.  Ti annan en tim, ti annan tim, pa ou. Mon pa dir Onorab Gill, non, non, pa sa bann teachers politik. Ti annan entim ki ti pe swiv nou. Zot swiv nou, zot fer nou per.  Me nou pa ti per nou. Me i annan en lenpak psikolozik, akoz ou pe al fini lekol ou.  Ou pou bezwen ganny en scholarship ou. E zot pe dir ou, ou, pa pou ganny en scholarship ou!

E zot konnen, vre.  Ler mon fini lekol, anyway mwan mon’n fini en pti pe apre mon bann zanmi, akoz en lensidan aksidan.

Me ler mon ti pe al rod mon scholarship, problenm. Mon ti’n fer byen mon A Levels mwan. Ler pou al rod en scholarship, tou kalite zistwar.

‘’Nou pe gete.’’

‘’La ozordi i annan i annan nouvo landrwa ou kapab al fer training, dan Lenn.’’ Eksetera. ‘’E Cuba.’’ E mon bann zanmi ki pa ti’n fer osi byen ki mwan, fini ganny anvoye Langleter, akoz zot ti konnekte. Mon pa pou nonm non mwan, selman mon konnen. Prezan pou mwan koman en zenn, ki’n travay dir lekol, ki ti krwar dan koz libreman.  Ki ti krwar dan travay dir. Ler mon war mon pe ganny tape, ler mon war mon manman i plere, akoz mon pa ganny en course. E in fer tou pou donn son piti ledikasyon. In fer tou pou donn son piti ledikasyon.

E la mon manman pa ni ti en dimoun ki travay formelman, i ti fri samousa, i ti vann kot laboutik. Mon ki ti al anmennen, plen fwa.  Be ler i war son piti pe ganny meyer rezilta, son piti in travay dir, son piti i lev granmaten pran bis pou al Anse Royale. Antre son lavi in lekol kolez, in fer byen.  Ler pou li gannyen labours, i pa pou gannyen. Akoz? Ti demann kestyon detrwa dimoun ki ti vin fer li ledikasyon politik.

Prezan tou son bann dalon ki’n fer, pa osi byen.  Zot in gannyen, mon kontan pou zot. Zot in ganny zot labours, napa problenm zot. E ozordi, zot pe fer byen, mon kontan pou zot. Me mwan, mon ti bezwen ganny pini, e mwan mon okouran parske apre mon’n dan Gouvernman. Ti annan en file Ahmed Afif, e lo la ti’n mete, ‘’i pa pou gannyen, ti annan en lakrwa scholarship. pa Langleter, i ava ganny en scholarship dan bann lezot pei.’’

E annefe, ler mon ti al rod louvraz, mon ti, enn bann landrwa ki mon ti ale, sete Labank Santral. E mon grateful avek en dimoun sa letan, ki malerezman in kit nou, se Mr Guy Morel.  Ti fer mwan ganny en travay laba. Mon’n komanse koman en bank clerk trainee, mon’n fer tou sa louvraz ki annan.  Mon ti en zenn fek kit lekol, me ou pa pou ganny ou scholarship ou. E ler rezilta i sorti, mon montre zot mon rezilta, tou dimoun i felisit mwan. Prezan, pa pou gannyen scholarship. Ou ti demann kestyon, ‘’ou pa ek nou’’, ‘’e ou pa siport sa parti o pouvwar.  Pa pou gannyen. ‘’

E ou konnen ki ti arive?  Mon ganny kriye, zot dir ‘’sorry ou pa pou ganny UK Scholarship,’’ ki mwan mon ti anvi. Akoz mon ti’n fek fer Cambridge Exams, e mon ti santi poudir ti en national progression pou al fer en Degre Langleter. Zot ti dir mwan non, e zot ti anvoy mwan dan Lenn. Apre 2an, mon pa’n perdi mon 2an, mon’n travay, mon’n aprann tou sa ki mon kapab. E mon’n travay ek bann dimoun ki’n montre mwan travay. La mon rapel bann dimoun parey, Bertrand Rassool, Jean Weeling, Bernard Moutya, bann dimoun ki ozordi pe fer byen.

E mon’n aprann, pa pou gannyen scholarship. Dir gran mersi Mr Morel. Guy Morel ki ti Gouverner Labank, ek PS Finans sa letan. I kriy mwan, e toultan i ti koz ek tou dimoun, e mon’n aprann en kantite avek sa msye. I koz ek tou dimoun, depi zardinyen, depi tou. I dir koumsa, ‘’ki ou anvi vini dan ou lavi ou?’’ Mon dir li ‘’Sir, mwan mon, sa ki mon kapab vini. Mon anvi ganny en Degre, apre mon a vin donn en koudmen.’’ I dir, ‘’be mwan mon pou fer ou gannyen. Mon pou fer ou ganny en koudmen.  Mon pou donn ou sa koudmen ki ou pe rode.’’

E la i ti vini, i dir ek mwan, ‘’Ou konnen dan ou file i difisil pou mwan fer ou ganny en scholarship Gouvernman.  Akoz i annan dimoun ki mwan mon pa pou kapab bouz zot. Ou pa pou gannyen scholarship Gouvernman ou.’’ Mon dir ‘’be ki mon’n fer?’’ I dir ‘’be mon pa konnen ki ou’n fer ou. Ou ki konnen.’’ Prezan mon dir li, be mon ti koz en pe kont bann politik, one party state sa letan.  Ki ozordi sa Bill i about Political Parties. E i dir ek mwan, ‘’be si ou fer sa dan sa pei ozordi, ou pa pou al lwen. I mal.  Be mwan mon pe dir ou, mwan ki pou ed ou.’’

E vre, in rod en scholarship atraver en lot fon, vi ki i ti PS Finans. In lager, in pouse, e mon ti ganny 3 an Langleter. Mon dir mersi pou sa loportinite, e ler mon’n tourn Sesel, mon dir mersi pou sa loportinite. E ti en larzan ki ti’n allocate pou Gouvernman Sesel, e pou mwan mon bezwen re pey sa pei pou sa ki in fer pou mwan. E ler mon’n tourn Sesel, mon ti ankor toultan krwar poudir nou pei i bezwen sanze. Nou pa kapab, e ler mon ti tourn Sesel 92, 1an avan sanzman Konstitisyon 93. E sa letan Mr Mancham ti’n tournen, politik boulverse.

Mon’n mank en pe sa bann zafer, danse dan lavil, bef ganny anmennen dan kaso tousala, mon’n manke mwan. Akoz mon ti’n zis arive, mon ti pe dan mon semen vini. Tousala ti nou listwar, i relye avek nou Political Parties. E ler mon vini, mon ti dir be, nou bezwen donn en koudmen pou fer nou pei pli byen, mon’n al etidye.  Mon al donn en koudmen dan mon laliny profesyonnel.  Me nou bezwen fer sa pei sanze. E sa letan, DP ti’n fek etablir. Akoz multi party ti permet. E mwan, mon ti dir, si ou lager kont sa ki la, ou bezwen join Lopozisyon.

Alors mwan mon ti al dan en renyon ki ti fer, zot ti dir sa Lapay Galer Mont Fleuri. E mwan mon ti la, Mr Mancham ti vin adrese, e mon ti ale. Koman mon ti ariv laba, zis dimoun deor pe tyeke, e mon konnen lekel sa bann dimoun. Zot travay avek bann lenstitisyon sekirite.  E zot get ou en. Be ou, ou pe al join en lot political party ou? Lalwa ti’n sanze ‘93. Be ou fye fer sa ou? Mon fanmir prezan. Mon manman, mon bann frer, zot ti per pou mwan. E zot dir ek mwan, ‘’be ou krwar it’s the right decision ki ou pe al fer la ou? Ou pou perdi ou karyer ou.’’

Prezan mon dir ek zot, be si mon pa fer, konmsi mon pou aksepte sa sityasyon. Sa letan, ti annan bann dimoun ki ti brav ki ti pe debout sa letan. I annan 2 akote mwan la, i annan 2 akote mwan. Sa msye ki la, li osi i ti ladan. Plizyer ankor lo sa kote latab. Me ler mon ti pe regard zot, mwan mon pa ti annan sa kouraz sa letan mwan. Mon ti bokou pli zenn, fek vini, pa ni ankor fer ou karyer. Mon pa ti osi brav ki zot mwan. Me mwan mon ti dir, be ok, mon’n ganny mon job, Gouvernman in ed mwan, al travay. E mon ti al travay.

Mon’n travay, mon fer sa ki mon kapab, mon’n kontribye mannyer mon kapab. E mon santi mon ti ganny apresye par mon bann bosses, kot mon ti ete. Zot ti dakor ek mon travay zot. zot ti ok. ‘96, 4an apre ki mon pe travay, dan bann, ki mannyer zot dir sa, ORO? Dan bann ORO, en Minis ek en dimoun i vin kot mwan, i dir ek mwan, Mr Afif, be ki ou pe fer ou dan politik ou? Konmsi ou ti’n komans politik ou? Nou deza war ou dan en meeting.

Mon dir wi, be selman anyway mon pe konsantre dan mon karyer.  Non, non, me sey konsider parti ki la? Akoz i pou ed ou. Ou a monte dan ou karyer, ou a fer byen en. Be ou pa le sey sa? Prezan mon’n dir ek zot be, konmsi mon ti per. E ler mon mazin mon bann zanmi ki’n grandi ek mwan, konmsi pou mwan al, prezan al dir ek zot, be mwan mon pe siport sa bann dimoun ki’n fer zot pas sa martir. Mon ti reste an deor politik.  Mon’n reste an deor, me mon’n travay avek sa bann dirizan ki ti la. Mon’n travay akote zot, mon’n fer tou sa ki mon kapab koman en teknisyen, pou fer keksoz marse.

E mon pa’n zanmen join politik mwan. Ozordi, avek sa ki nou dir hindsight, ler mon get deryer. Mon konnen akoz petet zot in permet mwan fer sa larout. Mwan konpran akoz, akoz mon mazinen sa ti zot fason fer keksoz. Ler en keksoz i al mal, ou annan en dimoun pou dir, be i ti pe travay dir, li ki ti devan toultan. Li ki ti pe defann bokou keksoz, parske i ti travay avek pasyon, i fasil pou met sa dimoun devan. E mon’n vwar sa a plizyer repriz la anndan. Zot dir be la i la, pa i ti la li.  pa ou ti la ou. Ler ti pas Bidze larme lontan, ki ou ti fer ou?

An angle zot apel sa en fall guy. E petet sa rezon ki zot ti permet mwan kontinyen reste, kontinyen monte, pran pozisyon, responsabilite. Parske sa lenerzi ki ou ti pe mete, ti kapab ganny servi kont ou dan en lot fason.  E protez lezot. Sete en pe sa, mwan mon ti ankor petet ase zenn, en pe naiv, mon ti travay. Mon’n ale, mon’n kontiny mon karyer, in annan monte desann. E an 2012 mon ti deside sorti dan Gouvernman, parske reform ti’n ganny fer, mwan mon krwar ti pe mars ekstrememan byen.  Akoz ti annan en tim solid otour nou.

Me mon ti santi poudir a sa pwen, akoz sa reform ti pe al en lot letap kot ti pou annan bokou plis latransparans, e bonn Gouvernans, ki ti pou vin an jeu. E sa degre ki fon monneter enternasyonal ti le pouse, ki mwan mon ti osi krwar ladan.  Mon mazinen ti annan serten dimoun in dir, annou met en fren lo la. E mwan mon’n ganny dekouraze, mon santi keksoz pe ganny fer otour mwan ki mon pa konnen. En sel kou, le 12 Mars 2012, mon Minis ki ti Vis-Prezidan, ki Prezidan ozordi, i vini i dir ek mwan, mon’n ganny dir poudir mon pe ale.  Mon pe ganny tire koman Minis Finans.

Prezan mon get li, mon dir  be i vre? Be  i formel sa? I dir mwan wi. E i ti dezapwente, e mon konpran. E mon senpatiz avek li. E mon’n fini war, parey zot dir an Angle, the writing’s on the wall, pran ou semen brother.  Pran ou semen ale trankil. E mon ti pran mon semen mon ti ale trankil.  Me i pa ti aret la.  Pa ti aret la, akoz ou ankor en dimoun ki pa krwar dan sa sistenm pou zot. E tou sa ki mon ti sey fer koman en konsiltan, mon’n sey join detrwa proze, airline, labank eksetera.  Tousala ou ganny bloke. I pa’n sirprann mwan, me sete koumsa i ete.

Akoz malgre ki ti multi party, malgre ki nou pe fer tou sa bann amannman lo Political Parties Registration Act, larealite sete totalman diferan. Ou pa koze, sanson ou pou ganny peze. Ler mon ganny bann pti Kontra prive, mon ti en prive mwan. Sa bann dimoun i ganny telefonnen, bougla la, fer mannyer pa donn li.  Mon pa ti pe fer naryen, pa ni ti dan politik.  Mon pa ni ti dan politik 2013, 2014, me mon ti pe fer en pti progranm, akoz Pure FM sa letan ti kriy mwan ti dir mwan, be ou pa le vin partaz en pe bann lenformasyon finansyel, plito edikasyonnel?

E ler mon ti al laba, Mr Speaker, mon pa pou long mwan, mon ava, mon konnen i pe apros midi, zot ti dir ek mwan. Pure FM ti ganny lenstriksyon, aret sa boug koze. ‘’Aret sa boug koze, akoz malgre ki i pe zis donn lenformasyon lo ki mannyer Lalwa i marse, tax i marse, eksetera,  i pe fer nou ditor. I pe fer nou ditor !’’ Se sa ki zot in ganny dir. E sa bann dimoun in ganny demande pou pez fren, mwan zis mon’n ganny dir, ‘’your services are no longer required.’’

E mon ti al en fwa par semenn, i pa ni ti en zafer finansyel pou mwan. Mon ti enjoy, parske mon ti kontan koz lo sa size.   A sa pwen se la kot mon ti deside, be swa ou reste parey ou ete, ou aksepte en tel sityasyon.  Oubyen ou join sa bann boug brav ki la akote mwan.  Partou otour mwan ler mon gete, i annan en bann pli zenn ki lezot, mon mazinen mon enn parmi bann pli zenn. An term leksperyans politik, e mon ti dir, mwan mon pou donn zot en koudmen pou en sel rezon.  Pou fer sa pei bouz devan.

Sel rezon ki mon ti anvi, fer sa pei bouz devan, e fer Sesel vin en Sesel pou tou son zanfan!

 

(APPLAUSE)

 

HON AHMED AFIF

Parske mon osi mon ti enn son zanfan, me zot ti’n ganny zete. E mwan mon ti dir, ‘’sa kalite politik fodre nou arete Sesel.’’  E la mon ti join dan politik. In evolye, ozordi i LDS. Mon fyer mon ladan.  Mon fyer mon ladan, parske pandan sa pti gin letan politik ki nou’n la, mon’n vwar bokou keksoz pe arive. Mon’n vwar 15 lo 10.  15 lo 10 in anmenn en laliberte. Pa zis lo nou kote, lo zot kote. In liber zot, i annan detrwa zot ki koze libreman. Pa bokou, i annan enn ki’n deside menm pou dir i pare pou sorti.  E mon felisit li, parske i pran en zonm brav pou fer en keksoz koumsa !

(APPLAUSE)

 

HON AMED AFIF

I pran en zonm brav, e Onorab William, chapeau! brother chapeau!

 

(APPLAUSE)

 

HON AMED AFIF

Mon konnen sa douler ki dan ou leker, mon konnen sa douler ki bokou dimoun ki pe get ou i mazinen. Me chapeau brother!

Pou Konmisyon Elektoral, mwan mon le dir zot en sel keksoz.  Mwan mon’n partisip dan tou sa bann rally, kot nou’n vwar keksoz mal. Nou’n kriy Gappy OUT, eksetera. Akoz nou ti santi poudir sa lebra Gouvernman ki pou fer en louvraz enportan tou le 5an. Kot 27 politisyen pe al rod en meday, 26 distrik avek enn pou Prezidan. Sa 27 meday la, pou ou gannyen, sa lakours ler ou pet sa fizi la, fodre tou dimoun i komans tay atan. Menm letan, napa enn ki pran en semen i konmans taye avan fizi i pete, e bannla i dir i ok menm.

Se sa zot louvraz, zot, zot fer sir se zot ki refri sa race. E refri sa race dan lepase, pa ti en bon refri.  E se sa menm sa rezon, ki mwan mon ti desann dan semen, mon ti dir fodre sanze.  Mon rapel par egzanp ler zot dir ou bezwen ganny lalis elektoral an form elektronik Excel.  Ti dir non, pa annan drwa, Lalwa pa permet sa.  Bezwen lager, al Ankour, rod en dat, rod Avoka. Selman, e sa ti an 2015. 1998, mon ti ankor dan Gouvernman, mon rapel kan sa Prezidan sa letan, i fer mwan al kot Biro Komisyon Elektoral ek en pendrive, e rod lalis elektoral, e anmennen. An Excel.  ‘98, e 2015 pe dir non, zot pa annan drwa gannyen.

Be mwan sa letan mon pa ti realize poudir Lopozisyon pa pou gannyen sa mwan. Parske mon pa ti dan politik mwan. Me zot pa ti pe gannyen, parske an 2015, mwan ki ti al rode, e krwar sa i fasil konman en parti Polisi. Zot dir mwan, non, be prezan mon dir ek sa msye laba. Mon dir ‘’be, ou abitye donnen, mwan mon’n deza vin rode !’’ Kan? Mon dir’’ be ou pa rapel 98 ?’’ ‘’Wi, be sa ti en lot zafer !’’  Mon dir, be i pa en lot zafer, i Lalwa.

E se pou sa rezon ki Lalwa ki la devan nou, i sitan enportan.  E sa Lalwa ozordi ki pou gid ki mannyer ou fer lanrezistreman. Pas regilasyon ki mannyer ou finans ou parti i marse. E sa bann lamannman ki nou pe propoze, ou logo i bezwen enportan, acronym i bezwen enportan, ou bezwen annan latransparans, lafason gouvernen. Ki fason larzan i ganny zere. Tousala i bon. E mon mesaz pou zot kot Komisyon Elektoral, se nou, nou pou siporte.  Parske nou, nou anvi, parske sa pei pe al sanze li. An Oktob, le 25 Oktob i pou en lot pei li.

Mon dir sa, e mon dir sa avek tou respe pou tou dimoun ki dan Gouvernman. Me avek lagras, le 25 nou pou sanz Sesel enn fwa pour tou !

 

 

(APPLAUSE)

 

HON AMED AFIF

Ler nou pou sanz Sesel, mon anvi dimoun i rapel zot koman sa tim ki’n organiz enn bann eleksyon pli kredib ki nou’n deza annan dan nou listwar. E zot mon konnen zot pou form parti ladan !

 

 

E zot, zot pou form parti sa listwar kot nou’n sanz sa pei. E mon anvi dir zot, poudir zot pou annan mon sipor, zot pou annan mon sipor pou zot manage parti politik.  Parske zot efektivman en Rezistrar of Political Parties.

Zot bezwen fer sir, e travay san okenn lafreyer. Travay san okenn lafreyer, santi zot lib pou koz ek Vis-Prezidan, Mr Gill, nou kote. Nenport dimoun ki zot anvi koz avek. Santi zot lib. Parske nou, nou la pou reponn a zot bezwen. Nou, nou la pou donn zot gidans kot zot bezwen, akoz nou, nou dan domenn politik. Zot, zot pe fer en travay regilater.  Me santi zot lib, e pareyman kot nou, nou santi fodre sanz keksoz, parey ozordi nou pe sanz keksoz, nou pou fer li.

E avek sa Mr Speaker, mon ti a kontan dir ki mon pou siport sa bann lamannman, e mon espere ki sa i a donn zot sa zouti ki zot bezwen. Pou fer ki zot, zot vin enn sa bann premye lenstitisyon ki’n fer enn bann eleksyon pli kredib ki nou’n deza vwar dan Sesel. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Onorab Chantal Ghislain.  Bon mon’n ganny en rapor sorti kot Clerk ki ti napa en konsansis dan ABC, Ok?  Mon pou, zot pou meet avek Finans pandan lunch time. Me nou pou ale ziskan 12 edmi. Apre 12 edmi zot kapab sa, e nou pou retournen apre midi pou nou travay. Me anvi ki ti napa en konsansis, napa mazorite dan ABC, ABC i annan reprezantasyon sa 2 parti. Ti napa en konsansis, se sa ki mon pe gannyen avek Clerk.

Me mwan mon pou, napa en konsansis, mon napa en Revised Order Paper devan mwan. Mon bezwen act lo Order Paper ki devan mwan. E mon’n ganny en pe maltrete par serten manm piblik taler.  Mon anvi dir poudir, sa ki mon pe fer i anba Standing Orders. Mon bezwen travay lo Order Paper ki devan mwan.  Mon ti dir ABC, i a kapab meet, e si ABC i pran desizyon pou amann Biznes lo Order Paper. Then it’s done, be mon napa en Revised Order Paper devan mwan. Mon annan the old Order Paper. Mon napa en Revised Order Paper, until mon ganny en Revised Order Paper.  Onorab Chantal Ghislain.

Mon’n fer mon pozisyon kler. Ok? Mon’n dir bomaten.  Mon’n donn sans ABC rankontre, mon napa naryen konkret.  Mon pa kapab zis act koumsanmenm. Akoz apre sa ki pe dir poudir, mon tro rigid lo Lalwa pou dir mon pa’n act according to the Standing Orders. Ok? Si i annan en Revised Order Paper, then nou ava swiv the Revised Order Paper.  Yes, Onorab Afif?

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti anvi zis port ou latansyon ki ABC in zwenn dan prezans Madanm Clerk, ABC in pran en desizyon, 3 lo 2.  Nou’n pran en vot, 3 lo 2. E the vote cast in dir poudir nou devret met li lo Order Paper.  Bomaten ou ti dir poudir ou pou respe desizyon ABC. I zis parey dan bann Komite kot par ler zot zwenn, ou kapab annan en lobzeksyon par serten Manm, but the majority made the decision. E nou desizyon dan lespri latransparans, bonn gouvernans e rann kont.  Se rann kont sa ki arive dan ABC, sa ki arive dan FPAC apre midi. I pou zis 10 minit. Pou nou zis rann kont en Lasanble parey zot in demann nou. E Minis li in fini dakor pou li vini. In fini arive. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Bon, mon ti a kontan konnen desizyon 3 lo 2?  Akoz mon konnen poudir dan ABC i annan en Chair, avek i annan 2 parti ki ganny reprezante.  Ou’n servi casting vote, ok?  Dakor. Be ankor mon dir, mon napa en Revised Order Paper devan mwan! Se sa rezon ki mon pe mentenir. Ok? Until mon ganny en Revised Order Paper. Mon napa en Revised Order Paper.

I parey mon ti fer sorti Mardi, mon ti napa rapor, bann rapor ki ti ganny dir pe ganny prezante, mon ti napa. E ti napa okenn notifikasyon menm lo Order Paper ki rapor ti pe ganny prezante. Apre ki le neseser ti ganny fer, nou ti Revised Order Paper yer bomaten, e nou ti fer li. Me la pou lemoman, mon napa en lot Revised Order Paper avek mwan. So, mon bezwen act lo sa Order Paper ki devan mwan. Ok? Onorab Chantal Ghislain. Non, nou pou kontinyen avek nou travay. Si ou le move to adjournment, ok Onorab?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker, mon pa pe rantre dan sa deba, vi ki FPAC yer dan en fason inanim ti dakor pou, pa yer depi Mardi,  ki Minis Finans i vin devan FPAC ozordi midi. E vi ki Minis bomaten in dir ki i pe vini, e la i midi 10. Eske mon ti ava kapab par respe, pou Minis ki’n deplase avek son SS, nou’n donn li, Lasanble Nasyonal in donn li en randevou, midi. Eski mon ti ava kapab move ki nou adjourn debate la pou lemoman, pou nou repran apre midi?  Parski i annan tou bann Manm FPAC ki pe al dan sa meeting. Se sa ki mon pe demande.

 

MR SPEAKER

Is that a point of order, or a Motion to adjourn?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Motion for adjournment.

 

MR SPEAKER

Ok mersi. There’s a Motion for adjournment.  Okenn Manm ki segonde? Yes, Onorab Wavel Woodcock?

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mon segonde Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon nou ava pran en vot lo Mosyon to adjourn the sitting. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont?  Mersi Madanm Clerk.  Bon, mon’n ganny 17 Manm an faver, e personn kont. Savedir sitting i ganny adjourn, me ankor mon fer sorti, si napa en Revised Order Paper apre midi, mon pa pou kapab sanz biznes Lasanble. Ok? Sitting i adjourn, e nou repran nou travay.  Ki ler zot ti’n sizere?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

3er Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Nou repran nou travay 3er apre midi.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab. E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal. Bon mon annan en Revised Order Paper avek mwan. E nou pou zis sanz en pti pe nou lord travay apre midi.  Mon ava demann Clerk pou lir Presentation of Paper. E apre Chairman FPAC i ava fer sa prezantasyon. Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi a tous. Presentation of Papers, Report of the FPAC on Payments under FA4JR, 2020.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk. Mon ava pas laparol avek Onorab Wavel Ramkalawan, ki Chair Public and Finance Accounts Committee. FPAC.  Onorab laparol i pou ou.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker i mon plezir pou prezant dernyen rapor FPAC dan sa sizyenm Lasanble.  Nou’n fer meeting avek Minis Finans pandan lunch break, tou bann Manm, eksepte Onorab De Commarmond ki ti annan en lot langazman, ti prezan. E nou’n antreprann en diskisyon baze lo FA4JR, ki kot nou ti’n demann Minis pou donn nou serten lenformasyon.

Mr Speaker, Minister Finans ti form en komite lo ki ti annan bann zofisye Senior sa Minister, ek lezot manm dan sekter prive. Pou asiz lo en Komite apele FA4JR, pou zot aprouv bann peyman pou mwan Mars. Sa Komite ti tonm dakor lo prosedir ki pou ganny aplike pou administre progranm pou siport saler dan Sekter Prive. Staff Minister Finans ki ti ganny responsabilite pou administre FA4JR, e en flow chart ti ganny kree pou fer tou bann kalkilasyon. E desid lo bann laplikasyon ti ganny aprouve.

Lesplikasyon ti ganny donnen ki dan labsans en sistenm IT spesifik, pou rikord tou lenformasyon lo sa bann laplikasyon,  en seri file Excel ti ganny etablir, e ganny servi pou rikord tou lenformasyon, lo bann laplikasyon, ek larzan ki’n ganny peye. En lot sistenm pli avanse, ti pli tar ganny kree pou ranmas data, e an menm tan ganny lenformasyon sorti kot bann lezot Departman Gouvernman parey SRC ek Trezor. Pou asiste dan desizyon final lo bann laplikasyon ki ti ganny prezante avek komite.

Minis ti konfirmen ki tou bann lenformasyon lo non tou aplikan ki’n resevwar larzan, kategori biznes, dat ki peyman ti ganny fer, sonm ki aplikan ti demande, e sonm ki’n ganny peye. Ti ganny fer antre dan sistenm, e ki sa i dan en format Excel, oubyen en lot format. Malgre Minis ti agree, ki zot annan lenformasyon detaye deza lo tou bann laplikasyon, ek peyman ki’n ganny fer.  Se sa ki zot servi pou prodwir bann lenformasyon ki zot donn lapres lo tou bann peyman FA4JR.

Minis ti eksprim son rezervasyon lo partaz sa lenformasyon avek FPAC, a sa moman dan sa format.  In donn lasirans ki i pou prezant en rapor avek piblik dan 2 semenn, e ki sa pa pou montre detay bann aplikan. Oubyen devwal lenformasyon konfidansyel bann biznes.  FPAC in mentenir ki tou lenformasyon ki li i resevwar, in toultan reste konfidansyel. E ki ti napa okenn baz pou pa donn sa lenformasyon FPAC.

FPAC pa’n war okenn rezon valab pou pa donn sa lenformasyon, lo lekel ki’n fer laplikasyon, ek bann peyman ki’n ganny fer. Akoz sa lenformasyon ti deza dan sistenm Minister, e sa ti pou anpes FPAC kapab fer son travay oversight.

Dan son larepons, Minis in eksprimen ki, i annan bann lenstans move pratik. Apre ki peyman in ganny fer.  Par egzanp, in annan bann lenstans kot apre ki peyman in ganny fer, avek bann lakonpannyen,  zot pa’n pey bann tax neseser. Dan lezot ka, i annan bann anplwayer ki’n montre en logmantasyon dan nonm travayer, san okenn zistifikasyon.

An Zen 2020, Gouvernman ti fer lanons ki serten larzan aprouve anba Wage Grant COVID-19, ti pou ganny peye atraver en nouvo lakonpannyen apele SETS.  E ki sa larzan ti pou pey dimoun ki’n perdi zot lanplwa, pou anpese ki zot pas dan soufrans ekonomik. Minis Mr Speaker, FPAC pa’n kapab ganny sa bann lenformasyon swivan, si bann peyman ti ganny fer dapre bann kriter aksepte. Dezyenmman, si in annan lenzistis lo peyman avek bann biznes dan menm sekter. E trwazyenmman, si sa progranm in en sikse baze lo letan pou peye, sonm ki’n ganny peye an relasyon avek demann.

Konklizyon, bann lobzektif Gouvernman ozordi, i diferan avek letan Bidze ti ganny aprouve. FPAC i santi ki i pa’n kapab fer son travay oversight lo sa pwen. Parski, bann detay ki FPAC ti demande, i pa’n resevwar. E sa, i ti ava en baz pou odit bann sonm ki’n ganny peye lo larzan tax dimoun. A sa pwen, napa okenn fason pou annan lasirans lo bon gouvernans, dan ladministrasyon sa bann fon. E sa i vin akoz nou pa’n resevwar okenn detay.

Sistenm ki’n ganny etabli pou ranmas lenformasyon, ti’n devret kapab donn Gouvernman, ti’n kapab fer Gouvernman donn lenformasyon apropriye avek Lasanble Nasyonal depi Me 2020.  E i kler ki poudir Minister Finans, pa oule donn lenformasyon ki zot deza annan. FPAC i krwar ki sa pratik lo pa donn lenformasyon deswit, i kapab afekte latransparans kot i konsern bann fon piblik. E ki sa pa akseptab, e i reprezant en mankman lo lapar Gouvernman, pou donn en vre portre lo ki mannyer sa bann fon ki Lasanble Nasyonal in aprouve in ganny depanse.

FPAC i fer rekomandasyon pou ki i annan en lodit serye. E sa in ganny aksepte par Minis. E sa lodit i ava ganny fer par Lofis Oditer Zeneral. E ki sa rapor i ava ganny prezante avek Lasanble dan en pli kour dele posib.  Mr Speaker, i vre ki parey mon’n eksprimen i annan serten, i annan dezapwentman.  E nou ti espekte ki nou ti ava kapab donn Lasanble plis detay, me malerezman sa i pa’n posib. E an plis ki sa, nou travay, si Lasanble pa ti pe al dizourd, nou ti ava kapab prezant en keksoz pli detaye.

Be mon kontan ki nou’n kapab kantmenm zwenn Minis, e la lo lapar FPAC nou remersye li pou vin devan FPAC. E lot Lasanble i ava ganny li sa responsabilite pou li boner Novanm, pou fer sa travay avan lannen i fini. Avek sa Mr Speaker, mon ava prezant ou en kopi sa rapor, me pli tar mon ava donn en kopi ki’n byen ganny bound. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Bon nou ava kontinyen nou travay lo Order Paper kot nou ti kite bomaten. Mon ava demann parliamentary reporter pou fer rantre Vis-Prezidan, avek son delegasyon.

Bon mon ti a kontan swet la byenveni ankor Vis-Prezidan avek son delegasyon parmi nou dan Lasanble. Pou nou kontinyen nou travay.  Vis Prezidan Meriton i ganny akonpannyen par Attorney Zeneral Mr Frank Ally. Electoral Chair Persons Mr Danny Lucas. Chief Electoral Officer Mrs Manuella Amesbury. E Senior Legal Officer Ms Salina Sinon.  Vis-Prezidan ek ou delegasyon bonn apre midi ankor enn fwa. Byenveni dan Lasanble. Nou ava kontinyen nou travay kot nou ti ete, sa se deba lo Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020. E mon pa donn laparol Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker. E bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker, ou konnen ler bann zanfan dan p4 konmela, zot al, avan ler zot fer Premye Konminyon, avan ler zot pran lakominyon. Zot bezwen al konfese zot. Ennler zot sorti dan Konfesyonnal, zot sorti dan sa leta de gras ki zot kapab ganny zot lakonminyon. Bann zanfan ki pe al fer Lakonfirmasyon osi menm parey. E bokou bann lezot dimoun ki al konfese avek Per, i annan i konfes a Dieu osi tou. Ler ou fini sa leta konfesyon, ou sorti dan en leta de gras kot ou kapab resevwar lakonminyon.

Mr Speaker, depi bomaten letan bann entervenan LDS in entervenir lo sa Bill,  konmsi i annan en kantite konfesyon ki’n ganny fer. Zot in antre dan Konfesyonnal, zot in fer konfesyon,  me ou konnen Mr Speaker, ler zot in sorti malerezman zot pa pe gannyen lakonminyon. Akoz zot pa’n sorti dan sa leta de gras. Ou konnen akoz Mr Speaker? Akoz zot in koz lalang! Mr Speaker, ler en Onorab i dir ou i ti travay kot Imigrasyon, i ti ganny pouse.  Kan saler li, Fevriye 2006 i ekrir kot Imigrasyon,  pou li donn son resignation.

2 zour apre Mr Speaker, i withdraw son resignation letter, an dizan ki’n ganny en plas travay koman en supply teacher kot Minister Ledikasyon.  Sa en zanmi pros, sa dimoun ki’n anvoy sa pou mwan en. Le 31 Mars, sa dimoun i dir mwan, i ti ganny son let, le 31 Mars 2006, sa menm dimoun i ganny li son let transfer pou li al dan Minister Ledikasyon, koman en supply teacher. Apre ou vin konfese ou dir, ou’n ganny viktimize ou’n ganny pouse ?  Mr Speaker.

Mr Speaker, 1984, non, ‘81 mon a konmanse, ti annan rezyonalizasyon kot bann lekol prive ti fermen. And mon rapel mon ti dan P5 sa letan, Regina Mundi i fermen, e bann zanfan ti vin lekol. Mon rapel ti annan detrwa, 2 ou 3 marmay ki ti vin lekol avek mwan La Digue, dan P5 sa letan. Dan P5, ‘80, ‘81 Regina Mundi i fermen.  Prezan Kolez, Kolez li, i ti ferm 1984. Politeknik ti ouver 1983. Mon demann mon lekor ki mannyer dimoun i kapab vin koz lalang, dir poudir son lekol ti fermen, i ti ganny forse pou al Politeknik. Kan li 83, i ti ankor Kolez, e i ti dan form 5. In fini son lekol, e Kolez ti ferm 85.

Mon rapel mwan, mon antre Politeknik 1987, and mon ti antre dan Humanities and Sciences sa letan akoz ti en sel departman. Kot ou ti bezwen fer 3an letid. Ou fer premye lannen O Level, apre ou fer 2an A Level.  Mon ti antre an 1987. E mon ti zwenn sa menm dimoun la 1987 mwan. And mon apel akoz kot Humanities and Sciences ti ete, Humanities ti anler lot kote, and sciences ti anba.

Ti annan bann ban beton, mon krwar i bezwen ankor la.  Mon zwenn li pe asize tousel avek son liv, i ti kontan lir en kantite, sa mon konnen.  Tousel, e mon ti apros li sa zour. Mon ti demann li konmsi, akoz mon ti vwar li pe bwete. Prezan mon demann li, i ti dir mwan poudir in bezwen retourn lekol, akoz i ti’n ganny en aksidan. Lanmenm ler mon ti konnen vreman ki ti’n arive. E mon ti, ou konnen, ou zis anvi konnen.

‘87 sa ti ete, Mr Speaker. And ozordi, ou antre dan Lasanble ou dir nou poudir ou ti premye cohort Politeknik?  Be Politeknik ti ouver ‘83 li. E ou ti ankor Kolez ‘83, ou. Kolez ti ferm 84, i pa ti ferm 83 li. Sanmenm sa ki mon’n dir ou Mr Speaker, ki zot in antre la dan konfesyonnal, zot in konfese. Me zot pa’n sorti dan sa leta de gras pou zot ganny lakonminyon !

Mr Speaker, tousala la, pa ti pou’n arive si zot ti konsantre lo sa ki devan nou. E travay devan nou, se sa Bill lo Political Parties, Mr Speaker. E depi yer zot pe sey fer sa, sanmenm sa nou ti sorti la 9er diswar yer. Mr Speaker, Lartik Konstitisyon i donn drwa tou dimoun ki attend laz 18an pou vote. Ou al anrezistre, ou al vote. E dan sa menm Lartik andesandan, anfet depi Lartik 22, 23, 24, i koz lo sa laliberte. Laliberte pou eksprim ou lekor, laliberte pou kapab afilye ou avek okenn parti politik. Laliberte pou ou vote, laliberte pou ou partisip dan travay, e dan devlopman Gouvernman dan Sesel and all.

Mr Speaker, ou konnen poudir drwa vote dan Sesel la, i pa’n vin zis par azar sa. Drwa vote, in vin atraver en lalit anmennen par bann zonm, e bann fanm ki brav. E se nou parti sa SPUP, ki ti anmenn sa lalit pou sifraz iniversel. Sa menm drwa ki ozordi, nou tou nou pe rezouir, Mr Speaker.

Mr Speaker, nou kontan koz lo nou Konstitisyon.  Detrwa fwa sa Lartik 24, anfet depi yer i ape ganny servi. Akoz se sa ki nou pe koz lo la vreman. And zot monte, zot komans koz pou bann lezot pti parti. En lepok dan Sesel ler parti ti’n fek, 1992 ti annan SPPF, and then ti annan DP ti en gro parti konmsi. Ti sa 2 pli gran parti.  And apre in form bann lezot pti parti, par egzanp SNP, UO, you name it.

Mr Speaker, si ozordi sa menm SNP ki li i ti en pti parti sa bann letan, in form son bann lezot pti parti, pou kraz en lot gro parti ki apel DP, ozordi zot menm, sanse zot in ganny pouvwar, zot in monte, zot in vin bel. Ozordi, zot le act dominer.  Konmsi sa bann lezot pti parti la, pa devret egziste, zis zot ki annan drwa fer! Be i montre ou zot pe pil lo sa menm Konstitisyon, ki zot pe sey defann ! Tou dimoun i annan drwa fer sa, pe enport. Akoz si zot pe dir sa, be SNP pa ti devret deza formen li osi? Akoz li osi i ti vin lager pou li vin tir DP o pouvwar?

Be sa bann lezot pti parti, li osi in formen pou vin tir LDS la, ki i annan mal? Napa naryen mal ladan! Mr Speaker, ou osi ou fer byen al dan konfesyon apre ou sorti napa leta de gras ou Mr Speaker.

 

 

(laughter) 

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, enn keksoz ki zot in dir, se ki sa bann pti parti ler i vini, zot vin kraz zot, i vin vol zot non and all.  Be vole la, be sa zafer zanfan Sesel ki zot in vin avek la, be pou nou a. Nou pei i bezwen tou son zanfan, parol Prezidan James, Alix, Michel o kour son diskour a lokazyon linogirasyon Prezidan Larepiblik Sesel, le 24 Me 2011.

 

(laughter) 

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, mesaz Prezidan Danny, Rollen Faure, alokasyon Lazournen Nasyonal le 29 Zen 2018.  Sesel i bezwen tou son zanfan pou anmenn nou pei beni, nou patri, ankor pli devan. Nou en sel pei, en sel pep, en sel gran fanmir. E nou partaz menm idantite. Mr Speaker, mon’n dir sa akoz zot in fatige reklanmen isi menm dan sa Lasanble, ki nou, nou intellectually spent. Dan en zar zot ki posed tou nide.

Me ozordi, tou sa bann gro lespri ki swadizan zot annan la. Napa enn ant zot ki kapab met en moto orizinal ki dir i apel pou zot, san vol sa ki pou nou, Mr Speaker? Napa okenn nouvo nide?

Ler nou ti komans nou legzersis ORO, dan bann distrik. Depi Desanm lannen pase sa en.  Nou ti kit en pti kart kot bann lakour, kot letan ou ti pase ti napa bann, sa bann dimoun pa ti la. E nou ti dir, poudir nou’n pas kot ou, e call sa limero, nou anvi annan en dyalog ek zot. Zot ti gognarde, napa zistwar ki zot pa’n fer. E la, ki zot pe fer la, zot kopi menm zafer, zot kit kot lakour dimoun. Ek limero telefonn.  I dir call nou osi nou anvi fer dyalog. Be sa i apel copy cat sa ! I apel piratri. Ozordi zot pe koz lo blitz?  Be blitz lontan nou ki ti fer sa. Nou ki ti fer sa dan sa bann distrik.

Mr Speaker, pou benefis tou bann ki kontan koz lo viktimizasyon, pou rezon zot krwayans politik, Mr Speaker, les mon a dir ou sa,  Sesel li, in touzour ganny vwar koman en pei avek en nivo tolerans ki depas tou. Kot blan ou nwar, oubyen menm ki ou kouler lapo, ki swa ou krepi, ou drwat.  Oubyen ki tekstir ou seve, Katolik ouswa Mizilman. Ouswa pe enport ou krwayans relizye, ki swa US, ouswa ou SNP, ouswa ou DP, ouswa ou One Seychelles, pe enport ou krwayans politik, nou tou ki leve anba sa soley Sesel la, nou ganny aksepte dan sa pei nou.

Me i annan en pe letan deza, e m pli ale i pe vin pli evidan en.  Kot Seselwa mon Nasyon, in pri dan sa lasenn lanmertim, rankin, ek laenn kont lezot. Mr Speaker, Mr David Pierre, i ti an Manm, enn mon koleg dan sa Lasanble li en, dan senkyenm Lasanble. Koman en zonm ki’n debout lo lot kote latab avek mwan sa letan, in zwe son rol koman en zonm ki malgre son lopinyon politik, opoze kont mwan, zanmen en sel fwa mon’n antann li dan son bann deliberasyon denigre okenn Seselwa.

E pandan tou son bann voyaz kot in al reprezant nou pei, e nou Lasanble a aletranze,  in profite, i pa’n zanmen profite pou li koz mal lo Sesel li.  Menm si i ti annan en lopinyon politik diferan avek mwan. Konpare avek en serten dimoun, dan son prop parti avan ki ti profit voyaz ki Lasanble Nasyonal ti anvoy li, pou al kot Linyon Eropeen sa letan. Konnen ki zot ti dir? Tap Sesel kot i for menm! E sa bann menm dimoun ozordi, apre ki zot in mont an piblik, maltret Seselwa, koman bann pa konpran. E ki Tanzanian, e menm Mozanbiken dimoun pli konpran ki isi, sa zot in dir sa.

Bann dimoun otour se zans i devret pli per ankor, akoz zot pa zanmen konnen keler se zans pou lans lo zot, si zanmen zot deside defye zot met ! Mon demann mon lekor, e tou Seselwa i devret pe demann zot lekor kestyon, akoz laenn i okip telman en gran plas dan sa zwe?

Mr Speaker, dan sa sizyenm Lasanble nou’n vwar detrwa dimoun ki Mr Danny Faure, Prezidan Faure ti anvoy kot Lasanble pou ganny apwente koman Minis. Nou bann zanfan Sesel sa nou pe koz lo la en.

Premye group ti ale, ti dir non zot bann politisyen.  I anvoy dezyenm group, bann teknisyen sa bann. Se zans i anvoy merd menm. Mon rapel madanm Lagrenade ti la li, i ti’n fini ariv la anndan. Ni menm lakourtwazi, pou anmenn li la anndan, pou dir li en bonzour. Ni menm sa zot pa ti kapab fer. Zot ti dir li ale, se pourtan i en zanfan Sesel, e ozordi zot pe klanm zanfan Sesel. Zanfan ki siport zot, ouswa zanfan ki pa pou defye zot gran met, sa wi.

Mr Speaker, mon pe demann mon lekor, kot nou pe ale dan sa pei en? Bann profesyonnel zot devret per pou koste o bor se zans, ou menm siport zot, akoz si zanmen zot ganny kriye pou travay dan sa Gouvernman, pou deservi sa pep, e zot pei, e zot pa fer sa ki Lopozisyon i dir zot fer, zot pou ganny griye vivan, Mr Speaker !

Mr Speaker, mon’n koz lo David Pierre. Be Alain St Ange, ki ti arive ek li?  Be tousala pa ti kot zot menm sa? Be what about Mrs Jane Carpin? And what about Mr Hardy Lucas?  Ou konnen Mr Speaker, ou konnen sa bann dimoun la, tousala la, ti asiz, zot ti ankor dan pampers sa bann letan, zot pa ti ankor vin SNP, zot pa ti la zot. Sa bann dimoun la, se bann fondater SNP sa. Zot ti otour sa menm latab. E ki zot in fer? Shoot tou sa bann dimoun dan lipye ! E sa bann dimoun i annan rezon al form zot parti.

Ozordi ler zot form zot bann parti, zot pa devret form parti pou koze?  Be Mr Speaker o! Mr Speaker, Onorab Waven William i konn byen i ankor pe marse lo son de lipye li. Si ou war li i ankor pe asiz la, i konn byen li, Mr Speaker.

Mr Speaker, e prezan ou pe koz zanfan Sesel? Zot in fer sa avek sa bann dimoun. E dan sa sizyenm Lasanble la, ou konnen ki’n arive osi?  Ni menm respe pou zot bann Speaker zot napa! Zot in fer sa avek Anbasader Pillay, i ti Speaker la anler li. E ozordi zot pe fer sa avek Onorab Nicholas Prea, ki zot Speaker, Mr Speaker ! Ni menm dan Bel Ombre zot in pous li, pou li pa debout ankor dan sa eleksyon !

 

(Interruption)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Dimoun Bel Ombre i devret konnen sa! Mr Speaker, mon pou terminen an dizan ki, Sesel nou dan leta la, kot nou bezwen konstri nou pei, akoz ekonomikman la, nou lo presipis. Nou ti dan byen nou, malerezman COVID in atak nou pei parey in atak tou lezot pei o monde. Ki ozordi nou lekonomi in desann. Se pou sa ki ou war ozordi, Prezidan Faure i pe envit tou dimoun. Zarden Pisanli, otour likou Onorab Ramkalawan sa. Pa pou mwan sa.

 

(laughter)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, nou pe apel tou Seselwa pou travay pou nou pei, pou remet li lo son lipye! Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Yes Onorab Woodcock? En moman Onorab Afif. Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mr Speaker mon anvi raise en Point of Order.  Onorab Ghislain dan son entervansyon in fer referans avek mwan.  E in dir en keksoz ki mwan mon pa’n zanmen dir.  Si ou pou al get lo verbatim, lo verbatim i kler.

Mwan zanmen mon’n dir ki mon’n ganny pouse Imigrasyon pou rezon politik. Sa ki mon’n dir Mr Speaker se ki pandan ki mon ti dan probasyon, mon ti al en rali SNP, e ler mon ti retourn travay, en supervisor ti warn mwan, ti dir mwan ‘’ou ava fer 6 mwan Imigrasyon!’’

Sa ki mon’n dir Mr Speaker.  Mr Speaker en reken pa pou zanmen ganny gras dan konfesyonnal.

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Sirtou enn ki mansonzer parey sa enn lot kote latab.

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab, Onorab Woodcock, Onorab Woodcock retract sa dernyen bout.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mon’n retract sa dernyen bout ki mon’n dir lo reken.

 

MR SPEAKER

Mon’n donn ou sans fer ou point of order.  Retract.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, non, Onorab Ghislain mon’n fini fer li retract.  Bon, deba ki mannyer in komanse depi bomaten i pa, i parey deba yer.  Nou sorti konpletman lo size ki devan nou e nou pe al dan tou direksyon.  Ler nou’n fer en speech, nou osi ou al dan tou direksyon.

Nou ekspekte ki lot kote osi tou pou reponn nou.  I mars 2 kote.  Parey mon’n dir, this is a political arena.  E nou bezwen, anfen-  si lasaler i monte nou bezwen kapab dil avek.  Egzakteman.  Ok?   Yes Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti anvi zis donn ou en point of clarification.  Parske in fer sorti ki mon’n donn lenformasyon ki pa korek, Seychelles College ti frenmen. E mon oule refer Onorab avek Site, Ministry for Youth, Sport and Culture.  pfsr.org.news ‘’Seychelles moves to unveil monument’’ eksetera.

E lo zot prop website i mete.  E mon al lo son laliny sa paragraf relevan.

‘’The second republic which came into being on 5th June 1977, ushered in its wake a comprehensive review of the country’s education system including zoning.  Which required that all children attended schools in their districts. 

Education was made compulsory and free.  The new scenario resulted in both college and convent being closed down. 

Regina Mundi shut its doors in 1980, and Seychelles College likewise in 1982. 

Mwan mon ti al kot Regina Mundi ki ti en extension of Seychelles College ki ti’n frenmen ‘82, an ’83.  An ‘84  Mon ti premye batch manrmay ki ti al Politeknik Anse Royale.

I stand by this facts which is on your own website ki dir kan Kolez ti frenmen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Bon, bon mon pa pou, mon pa pou les sa largiman kontinyen.  Mon osi tou mon krwar mon en zwer ladan, mon zwer kle ladan.  Mon ti fer mon dernyen lannen, zis pou klarifikasyon.  Mon dernyen lannen Kolez ‘82, dan form 5, ok.

Kolez ti frenmen ‘83, avek dernyen cohort ki Onorab Afif, wi zot ti ganny transfer anba kot Kouvan. Akoz premye lannen Politeknik ti fer dan batiman Kolez kot lekol Segonder Mont Fleuri i ete.  Me dezyenm lannen an ‘84, mon ti al fer.  E ler mon dir mwan, ti mon cohort ki ti enkli Dr Gedeon, Dr Anne Gabriel, Dr Suzanne Fock-Tave, Dr Maxwell Fock-Tave.  Onorab Regina Esparon, in avek mon Kolez ler Kouvan ti frenmen.  81 Janvier in zwenn nou Kolez.  Mon krwar in dan en lot laklas, i pa dan mon menm laklas.

So annou get things right.  Manrmay Kouvan zis nou pe sey met bann dat byen.  Bann fiy Kouvan, ti move Seychelles College an 1981, janvier.  Kolez ti frenmen 1983.  Politeknik ti komanse 1983.  E mon pou dir ki nou ti premye cohort Politeknik.

E an menm tan nou ti premye cohort osi ki ti move Anse Royale pou dezyenm lannen.  E sa ti fer ki cohort Onorab Afif ti al fer son premye lannen Anse Royale.  So, so zis pou nou ganny sa bann dat byen.  Akoz mon osi tou mon’n pas en pti pe dan sa bann sanzman.  So pou nou kapab aret sa largiman la.  Bon mon ava donn, mon ava donn laparol Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou Manm Onorab, VP avek ou delegasyon.  Zabitan Anse Aux Pins e tou Seselwa ki pe ekoute.  Mr Speaker Lartik 40 i en Lartik dan nou Konstitisyon ki enpoz bann responsabilite lo sitwayen sa pei.

E dan sa konteks i enpoz responsabilite lo sitwayen Seselwa.  Mr Speaker pou benefis bann dimoun ki pe ekoute, mon pou lir li,

‘It shall be the duty’, son tit, anba Part II son tit i Fundamental duties. 

‘It shall be the duty of every citizen of Seychelles, (a) to uphold and defend this Constitution and the law; to further the national interest and to foster national unity; 

To work conscientiously in a chosen profession, occupation or trade;  to contribute towards the well-being of the community; to protect preserve and improve the environment; and (f) generally, to strive towards the fulfilment of the aspirations contained in the Preamble of this Constitution.’

Mr Speaker sa i enportan, akoz preanbil en Konstitisyon i en eleman ki gid ou ki devret gid tou sa ki nou fer, irespektiv si en Lalwa.  E se sa ki Lakour konstitisyonnel ti dir letan i ti rezet sa Lalwa ki ti pase dan Lasanble, POA.

Mr Speaker mon pou a sa moman al lo preanbil, me mon pa pou lir preanbil antye.  Mon pou lir en parti preanbil ki mwan mon krwar i enportan letan nou pe konsider sa Lalwa ki devan nou.

Letan nou ariv lo preanbil, kot i dir, ‘’Considering that these rights are most effectively maintained and protected in a democratic society.  Where all powers of Government springs from the will of the people.’’

Mr Speaker mon’n pran letan pou mwan eksplik sa.  Akoz letan i dir will of the people, se lepep ki deside.  E lepep i deside pou li elekte swa en Manm Lasanble ki sorti dan en parti politik ki’n ganny anrezistre, oubyen dan en lot parti.  E i osi pran son kouraz pou li desann, pou li vin vote, pou li elekte en Prezidan pou gid son pei e L’ Egzekitiv.

Mr Speaker bokou in ganny dir lo Lartik 23, lo Lartik 24.  Me ankor enn fwa mon ti a kontan met zot latansyon anmenn a zot latansyon, pou bann dimoun ki pe ekoute.

Lo Lartik 16, Lartik 16 pou mwan i en lartik ki vreman enportan, i sa right to dignity.

  ‘Every person has a right to be treated with dignity worthy of a human being, and not to be subjected to torture, cruel, inhumane or degrading treatment or punishment.’

Rezon akoz mon’n met sa ladan Mr Speaker, i, nou’n vwar Onorab William in fer en lanons bomaten.  E son lanons i baze lo lafason ki in ganny trete letan in annan serten lopinyon ou fason vwar keksoz ki posibleman pa parey avek direksyon oubyen dirizan dan son parti.  E Onorab William in egzers son drwa anba Lartik 16 Konstitisyon.  Pou li enform nou ki poudir i nepli en Manm US.

E dan son lentervansyon in dir ki poudir ti a bon si nou dir ki letan ou pe anrezistre en parti politik, ou osi anrezistre son Konstitisyon e son bann lareg ki dekoul dan son Konstitisyon.  Pou kapab vwar si i annan okenn, okenn provizyon dan zot Konstitisyon ki gard kont Konstitisyon Sesel.

So mon krwar sa i enportan, akoz i pou donn en Manm sa parti loportinite pou li al vwar sa.  E posibleman met en case Konstitisyon.  Yer mon ti ganny dir mon’n threaten, ki apre mon’n koz avek Onorab Pillay ki ti’n fer sa.  E mwan mon pa’n zanmen okenn threat koman en Avoka.

Chairman i a konnen ki poudir letan en kliyan i vin kot nou, nou advise li.  E nou advise li lo bann paramet Lalwa.  Onorab Georges i a konn sa, Attorney Zeneral i a konn sa.  Attorney Zeneral i demann avek son bann staff pou pran serten aksyon baze lo Lalwa.

E Avoka la defans i dir poudir sa bann aksyon i apropriye, oubyen i pa apropriye.  E sa sanmenm sa i annan Lakour, i antann trwazyenm pilye ki li i adjudicate e gete lekel largiman pli for.  Si i annan technicalité Lalwa e lekel ki pou gannyen.

E i annan en lot mekanizm kot ou fer lapel, e i annan osi Lakour Konstitisyonnel.  Si ou annan bann mekanizm ki met an plas.  E nou, nou la pou nou advise nou kliyan.  E sanmenm si mwan koman en Avoka mon pou advise li fer sa.

E letan mon dir ou mon pou tap ou ek en ros, mon pou touy ou.  Se sa bann threatsSo annou parfwa met keksoz an konteks.  Pou nou kapab fer dimoun konpran ki nou pe sey dir.  Mr Speaker mon agree ki nou bezwen rode dan sa Bill,  kote ou kapab insert en provizyon ki ava fer sa ki Onorab William ti pe demande aparet ladan.

Onorab William Mr Speaker in fer en zes, ki mwan avek Onorab Mondon nou’n fer plis ki 5an pase.  E mon oule dir li ki mon konpran sa soufrans, mon konpran sa douler.  Akoz kantmenm in annan ki o bor ou, ki’n annan kouraz pou zot gognard ou, stand strong.

Akoz i annan en sanson mon krwar ki dir stand strong, I stand strong.  Alor, ozordi letan nou pou sorti la, nou pou nepli annan sa tit Onorab, mon ava dir …

 

(laughter)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mon ava dir avek Onorab William, nou ankor Onorab la, me selman letan nou sorti i pou annan son non parey mwan mon pou annan mon non.  Alors stand strong e ou kapab kont lo mon sipor.

Ou kapab kont lo sipor tou sa koleg ki la lo kote LDS.  E si nou ti ankor annan letan dan Lasanble Onorab William, mon ti pou dir ou i annan en sez la o bor Onorab Roucou e vin dan sa sez !

 

(APPLAUSE)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Me par lefe ki nou’n, an prensip nou’n ganny nou sertifika pou letan nou fini,  pou dir ki poudir nou nepli bann Manm Onorab.  Alors letan nou sorti dan sa laport, nou a koze nou de.  E ou konnen poudir nou’n annan bokou konversasyon.  Nou’n annan bokou antretyen, nou’n partaz lopinyon avek kanmarad.  E mwan parey ou konnen, mon respe ou letan nou ti dan Lasanble ansanm, lo menm kote latab.

In pran en pe letan pou ou sorti lo sa kote latab.  Oubyen pou ou dir ou pa pou asiz ankor lo sa kote latab.  Mwan mon’n ale bokou letan de se la.  E lo kote parti politik, i bann leksperyans ki mon’n akimile over the years ki fer mon ozordi en dimoun ki kapab koz avek konfidans, avek lanmour pou sa ki mon pe dir e sa ki mon pe fer.

E osi pou deservi sa pep Anse Aux Pins.  Pa tou dimoun ki pou satisfe avek tou s aki ou fer.  E se la kot bann parti politik ki anrezistre pou bann bon koz, i annan ki ganny anrezistre zis pou li koz serten sityasyon.

E pou li esey retir vot ki genuine avek en parti politik e pou li anmenn la.  E sela kot mwan mon dir, mon kontan sa provizyon dan Lalwa ki pou amann Seksyon 7.  Kot i dir ki poudir bann non logo fodre i pa parey.  E sa i donn sa posibilite Komisyon eleksyon pou li pa anrezistre en parti politik.

Me letan in arive pou travay lo lamannman, mon ti a kontan vwar ki dan Lalwa osi i mete, si en parti politik, in montre son lentansyon, in montre son lentansyon pou li servi en non avek akronim, e osi en logo.

Me i pa ankor, i pa ankor anrezistre,  me selman son bann aksyon i montre ki poudir i annan lentansyon fer sa, me i pe esper sa letan apropriye,  i pa annan en lot parti politik ki ava 2 zour avan, oubyen taye pran sa akronim, pran sa non, pran sa logo al anrezistre.

Alors i bezwen annan serten safeguard.  Ki mwan mon krwar dan Lalwa, akoz i pa koman ou ganny en non ou anrezistre.  Ou bezwen gete ki mannyer i blend avek ou bann aksyon ki ou oule fer.  Akoz i kapab annan posibilite osi ki ou amann sa non en pti gin,  pou reflekte serten realite.  Epi ou al anrezistre li.

Alors, letan nou ariv lo sa Seksyon 7, mwan mon pou rekomande ki nou annan serten eleman ki azout avek sa, pou fer ki nou tou nou ganny sa ki merite avek nou Lalwa.  Mr Speaker in ganny dir ki Sesel pou tou son zanfan i en logo oubyen en moto ki ti deza egziste.

Mr Speaker pa les tonbe, ‘’pa les tonbe’’ i en mo ki ou pa ti kapab servi letan mwan ;- mwan mon’n dan SPUP, SPPF, i annan ki ti ankor pampers letan mwan mon ti dan, mon fanmir ti pe form, ti pe donn lanmen pou SPUP monte.  Ok?

Prezan, mon, mon pe dir sa, akoz, ou konnen, langaz Kreol i langaz Kreol.  Nou kapab fer langaz Kreol vin en lot langaz.  ‘’SESEL POU TOU SON ZANFAN’’ i en moto ki’n ganny swazir, e ‘’Pa les tonbe’’ ti en moto ki’n ganny swazir.  Parey mon’n dir, ou pa ti kapab servi sa.  Onorab Mondon avek mwan, nou ti bezwen rod en lot mo pou nou servi.

Akoz pangar si nou ti servi sa, letan mwan mon ti pe asiz lo lot kote latab, kot zot, zot ete ozordi, kot mon’n war homme in diminyen en?

Letan mon’n ale in kontinyen diminyen, e i pou diminyen kontinyelman.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON CLIFFORD ANDRE

I fer ki zot osi zot pa ankor kapab dir sa parol, pa les tonbe, apard ki Onorab William ki’n dir sa parol.

 

(APPLAUSE)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker Prezidan Larepiblik in deza dir ki poudir, dan son press conference in deza dir poudir politik i ganny fer dan Lasanble.

E nou tou nou bann politisyen isi.  Isi sa landrwa kot nou bezwen fer politik, isi sa landrwa kot nou bezwen koze.  E rezondet par deryer en group dimoun zwenn ansanm, pou li form en parti politik se pou li fer politik.  E komansman politik se en Lasanble.

VP ti komans dan Lasanble, apre in monte in vin Minis, in ale, ozordi i Vis- Prezidan.  E mon pou osi, vi ki mon dernyen speech avan Lasanble dizourd.  Mon pou dir li, taler mon ava retreat sa, mon swet li en Happy retirement ! 

Akoz i pa’n ganny demande pou li stand koman VP.  Kekfwa i a vin en Minis oubyen i ava al enjoy bann privilez ki Konstitisyon, mon pa’n dir sa mwan, ki Konstitisyon.

Ki Konstitisyon e bann Lalwa i konfye lo li.  Nou’n konn kanmarad pou lontan.  E parey mon pe dir, mwan mon pou swet li tou de bon dan son retirement.  E si mon zwenn li, kekfwa i ava annan bann lasazes politik ki i a kapab partaz avek mwan. Ki i a fer sir ki anba sa direksyon LDS ki Sesel pou ete apartir Oktob, nou a kontinyen fleri.

Mr Speaker ou konnen, Onorab William letan in fer son prononsman  in dir i pou ganny apele Zida.

I enn bann parol ki mwan nou de Onorab Mondon nou ti ganny apele.  Ti met nou portre, ensilte nou, maltret nou pli ba ki later.  Selman mwan mon pou dir zot, mon pou dir zot, ki poudir koman en ansyen solda, anvoy nenport kalite ros ki zot oule lo mwan.  Mon pou solid menm, anvoy mannyer zot oule.  La Anse Aux Pins anvoy mannyer zot oule, mon pou repran Anse Aux Pins!  Ok?

Mon pou repran Anse Aux Pins par en mazorite pli gran ki mon ti gannyen premye fwa !  Ok?

Onorab Loze pe fer serten komanter, mon pa’n tro konpran ki i pe dir.  Selman mwan mon dir, al debout dan en distrik parey mwan mon ti debout, ou a gete ki mannyer ou pa pou gannyen, ok ?

 

(laughter)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Sa zafer Zida ki mon oule dir Onorab William, mwan mon en krwayan mwan, mon en krwayan pratikan.  E tou le Karenm ki culminate into Pak sa bann eleman Zida i ganny leve.  E Zezi dapre sa ki nou, nou konnen, i mor, pou sov nou pese.

Alors, alors Onorab William, Zida kekfwa in fer en keksoz ki bon li.  Akoz in sov nou, Zezi in mor pou sov nou. Alors si ou ganny trete koumsa, savedir ou pe sov nou pei Onorab William!  Ou pe ede pou fer sa pei vin enn pli meyer ki i ete ozordi.  Alors pa dekouraze.  Mon pe dir ou sa akoz, parey mon’n dir, mon konpran sa soufrans ki ou pe pas atraver.

Mr Speaker, letan nou pe dir pou anrezistre en parti politik, mon konnen ozordi nou annan 2 gro parti politik, enn in pli gro, in grosi depi letan in formen, sa se LDS.

E enn pe aptisi ki normal dan tou sirkonstans.  Me letan ou gete, zot pe servi politik, e mwan mon dir sa avek tout fransiz VP.  Mon ganny en email sorti kot PS Lakaz.  I dir mwan, parey in dir ek tou lezot MNA, fer mon travay lo alokasyon.

Mon fer mon travay, mon ganny 1 zour, mwan.  1 zour pou mwan fer sa travay.  E mon prezimen, mon prezimen sa se ki ou lentansyon se pou ki mon pa ava kapab fer li.  Akoz mon pou napa letan e sa zour mon ti dan Lasanble osi.  E ki mon ti fer, mon ti fer DA vini, pou mwan kapab fer sa travay.

Akoz mon ti bezwen soumet sa avan 4er sa zour.  E ladan dan sa email ti dir avek mwan, ki poudir alokasyon Anse Aux Pins pou fer le 7, ki demen. Mon pa ankor ganny ni envite mwan.  Mon pa ankor konnen si pou fer menm.  Ok ?  E rezon akoz mon dir sa, se ki i annan bann move lentansyon deryer tousala.

Akoz si vre zot pe al, mon pou debout Anse Aux Pins, napa Lasanble demen, mon pou debout Anse Aux Pins, laba kot Flat Onezime.  Depi bomaten ziska apre midi pou mwan veye.  Ler zot vini mon pou antre.  Mon pou gate crash.  Mon pu gate crash. Akoz?  Zot oule pran soufrans e bezwen nou pep, pou bann gen politik ki mal Mr Speaker.  I mal, e pa devret ganny tolere dan nou pei.

E se sa ki mon oule montre dimoun, se sa ki mon oule nou pep i vwar Anse Aux Pins.

Zot devret vwar ki poudir zot bezwen pe ganny servi pou fer politik avek.  E sa si nou ti kapab met li dan en landrwa, pou ki demen letan ou vini, ki swa ou en siporter US, ki swa ou en siporter LDS.  Ki swa ou en siporter lezot parti politik ki egziste, ou drwa konstitisyonnel i bezwen ganny respekte par sa bann parti politik.  Ok?

Mr Speaker i enportan ki Sesel nou fer keksoz ki vreman enteresan.  Mon’n pas en parkour dan La Cour D’appel sa sesyon ki la.  E enn bann Ziz in dir avek mwan, let us compare the comparables.  E letan mon gete Mr Speaker, Koste pou Sesel. I logo, moto ki pe ganny servi par parti US.  Me Onorab William i pa pou Sesel li?  I pou ki li?  Ok?  Onorab Mondon letan i ti laba i pa ti pou Sesel li?  Clifford Andre i pa ti pou Sesel li?  Ok?

Alors, annou aret fer bann demagozi avek bann moto ki ganny mete.  Zot in swazir pou zot, nou ava respe pou zot.  Be respe pou nou?  Pa bezwen al rod tou bann litani, bann, mwan menm mon anvi serten langaz, me vi ki dernyen zour, nou oule fer sir ki nou Lasanble i fini lo en bon not.

Menm si nou a fini tar, menm si i annan ki pa pou retournen, nou ava dir zot orevwar.  Nou ava zwenn zot dan en lot setting.  Mon war Onorab Valmont pe riye, vreman happy, mon pa konnen akoz.

Me nou ava koze, nou ava fini byen parey imen i fini e nou fer.  Alors avek, mon ti a kontan dir avek pep Seselwa, zot in vwar, avek osi pep Anse Aux Pins.  Zot in vwar travay ki sa parti politik ki apel LDS, ki’n anrezistre an konformite avek Lalwa in fer dan sa Lasanble pandan sa dernyen 3an, 10 mwan.  E i malere ki lavey oubyen zour nou disolisyon, ki L’ Egzekitiv anba direksyon Prezidan avek Vis-Prezidan ki sorti US, i anmenn en Lalwa osi enportan devan nou.  E nou ti’n ganny dir ki ti pou annan Konstitisyon osi, lamannman konstitisyonnel devan nou.

Eski letan nou anmenn bann Lalwa osi enportan, osi enportan kot nou bezwen, nou bann elektora ti a kontan konnen e partisip dan sa prosesis.  Akoz nou letan nou ti vini nou ti dir, ‘’fer li ou Lasanble !’’  Ozordi zot in demande pou sispann 7 zour ki donnen, zot in vote, nou’n les zot vote.

Me Sesel i bezwen benefisye.  E par lefe parey mon’n dir, sa travay ki nou’n fer, e nou’n donn zot en garanti. Mon sir Onorab Ramkalawan letan i koze, ki Sesel anba direksyon Wavel John Charles Ramkalawan koman Prezidan ek son Vis-Prezidan Ahmed Afif, pou pran en lot direksyon.

Ki pou fer sir ki en Lasanble, ankor enn fwa mon dir, en Lasanble ki pou an mazorite LDS, si pa totalman LDS, nou pou fer, nou pou fer sir ki i annan en progranm kot Seselwa i partisip dan progranm Lezislatif son pei.  I a konnen, i ava met son kontribisyon.  son MNA i ava al kot li i ava diskit ek li.  E ki li i pou fer sir ki son pwen i ganny met devan.  Si i ganny aprouve en lot zafer.  Me selman son pwen i a ganny met devan.

Avek sa Mr Speaker, mon pou dir avek tou Seselwa, enkli mon bann koleg lot kote latab, bann ki pou la, bann ki pa pou la.  Vot LDS! Vot pou en sanzman.  Vote pou ki Sesel i vin pou tou son bann zanfan !  Mersi Mr Speaker.

 

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker ler dan mon lentervansyon, mon’n note ki lavey ki nou pe al dan en eleksyon, nou’n ganny bann reform, bann lamannman sitan enportan ki’n vin devan nou.

Yer ti konsern reform elektoral.  E ozordi pe kouver bann parti politik e vizavi zot bann rekomandasyon ki bezwen annan dan zot, letan zot anrezistre.

E mon ti osi felisit travay ki Komisyon Eleksyon pe fer.  E mon kontan pou vwar ki letan in annan sa nouvo Komisyon, sa bann lamannman pe ganny pouse.  E ki fer ki i ava annan en lanvironnman eleksyon ki en pe pli zis e konpetitiv dan en fason zis.

E alor nou welcome sa.  Me nou bezwen osi konpran konteks ki bann lamannman, bann reform i ganny propoze.  E nou pa pou bezwen retourn tro lontan dan listwar.  Me sa pti moman demokrasi miltiparti ki’n annan dan Sesel, mwan mon ava dir avek tou konfidan, poudir si i annan en lakonplisman sa Gouvernman o pouvwar se zisteman pou kree bann parti politik ki fake.

E sa bann lamannman ki nou pe vwar la ozordi devan nou i pou ede redres sa sityasyon.  Ou vwar, dan plizyer pei atraver lemonn, non-selman Sesel, me dan bokou pei kot nou annan en parti politik ki’n lontan o pouvwar, i annan en keksoz ki zot konsernen avek.

Zot obsede avek pouvwar, zot pou esey tou dan tou kalite trik dan liv pou zot reste o pouvwar o tan letan ki zot kapab.  E enn bann fason ki zot fer sa, se pou esey redwir lafors Lopozisyon.  E par ki mwayen ki ou fer sa souvandfwa?

Ou zis kree miltiparti, not mil pti parti dan son sans multi party, but mil ptipti parti.  E zis apre retour miltiparti ‘93, Gouvernman i vin avek en lof ki bokou dimoun pa ti kapab reziste.  Se ki si ou kree en parti ou ganny R200mil.  Sa letan ti en bon pti granm R200mil.  E zis apre retour miltiparti nou ti annan apepre 8 parti ki ti ganny kree.  E ladan ti annan bann dimoun ki ti deza servi dan Gouvernman.  Ki ti vini.  E sa ki i fer?

Diviz en pe sa lentansyon pou Mr Mancham retournen e regroup Lopozisyon pou kapab vreman fer en sanzman demokratik dan Sesel, pa’n arive.  Me apre, i annan bann dimoun ki’n la, par egzanp Onorab Ramkalawan avek bann lezot dimoun ki’n persiste.

Me toultan Gouvernman in sey trouv en fason pou sey diviz Lopozisyon.  E fame ka se kreasyon PDM.  E PDM anfet i annan en ka, en legzanp ki adres sa bann lamannman ki nou pe koz lo la ozordi.

Letan PDM ti ganny kree, parti DP sa letan ti met en lobzeksyon vizavi non ki PDM ti swazir.  I pa ti pou apel PDM li, orizinalman i ti annan en lot non, mon pe sey rode depi bomaten, mon pa war.

Be i pa ti pou apel PDM, i ti annan en lot non ki ti en pe tro pre avek DP, ki sa letan ti apel New Democratic Party, NDP.  E zot ti met en lobzeksyon e sa lobzeksyon ti ganny aksepte, then PDM ti bezwen sanz son non.

E ti pou apel, PD.  Ok.  Lot ti DP.  Prezan, apre sa, in vin sa zafer, nou pou tourn en pti pe lo PDM taler.  Linyon Sanzman. Linyon Sanzman en parti ki ozordi, letan mon pe get lo website, bann pati politik ki ofisyelman anrezistre avek Komisyon Eleksyon i la li.

  Registered address of office not available.  Be solman Mr Speaker mon ava montre Lasanble en zafer.  Mon swete i ava ase gro e ki i pa pou en problenm.  Sa.  Linyon Sanzman.  Linyon Sanzman kalandriye 2016 ki regroupman tou Lopozisyon i fer, Mr Boule i lo la, Mrs Alexia Amesbury, Onorab Ramkalawan, Mr Rose Mancienne, Mr Pat Pillay ansyen Speaker.

Kalandriye 2016 ki sorti zis apre dezyenm round eleksyon Prezidansyel.  Solman apre en parti politik i ganny anrezistre lo sa non.  E pou ansyen Chairman Komisyon Eleksyon Mr Gappy napa problenm ditou.

Mwan mon rapel mon ti dan en fonksyon en zour Dimans apre midi, e mon’n donn sa koman en levidans Ankour resaman.  Mon gannyen call from SBC, akoz nou ti pe travay lo PBB, pou eleksyon dezyenm round, eleksyon prezidansyel.

E nou ti pe annan en levennman ki nou ti’n bezwen advertise.  E nou’n servi Linyon Sanzman pe envit tou dimoun.

  SBC i dir mwan, be zis vin sanz sa, akoz ti ava prefere, lefet ki kandida ki sorti dan SNP, met SNP olye Linyon Sanzman.  Me solman sa i levidans ase poudir ki sa non lontan ti pe ganny servi.  E si sa bann lamannman in, la i byen ki in vini.

Akoz nou pou nepli annan sa bann problenm.  Be selman dan konesans, dan lasazes bann dimoun ki ti’n ganny konfye en responsabilite, sa bann zafer pa ti pou’n zanmen arive.

Alor ozordi nou pe koriz bann mal, bann mal fe, bann move lentansyon ki bann dimoun ki nou ti’n konfye zot responsabilite in fer.  E pou mwan sa i ti bann aksyon traizon pou nou pei avek nou demokrasi.

Nou pou retourn lo size PDM aprezan.  Li i en parti ki ti ganny kree, fabrike par parti o pouvwar, parti, ki mannyer i ti apele sa letan, 2000?  Lepep.

La dan mon lanmen en lanvlop avek bann let, Mr Speaker.  Bann let ki ti bann lenformasyon pou en lartik ki mon ti ekrir e pibliye an Me 2016.  Vwala en legzanp sa.

E sa lartik i dir ‘’PDM leaked documents implicate Faure.’’  E sa bann let ti pe ganny ekrir pou Prezidan Faure, premye let ki ti ganny ekrir pou li.  E sa letan nou ti ekrir Lofis Mr Faure.  I ti deny sa bann lakizasyon ki ti ganny fer kont li, or alegasyon.  Me 4 endividi ki mon pa pou nonm zot non, i pa enportan, me 4 endividi.  E i annan en dimoun ki dan sa Lasanble ozordi ki konn tre byen tou sa bann zafer ki mon pe dir.

Premye let ti ekrir li u an Me 2012.  E en dezyenm let ti ganny ekrir le 26 Me 2013.  E zot in eksplike kot bann rankont ti ganny fer, konbyen larzan ti promet pou ganny peye e bann kandida ki ti pou debout dan eleksyon konbyen larzan zot ti pou gannyen.  E ti annan en rezon akoz PDM ti ganny kree.  Akoz SNP ki ti pli gran Lopozisyon sa letan, apre ki i ti’n partisip dan eleksyon prezidansyel an 2011, pou pouse ki ti annan reform elektoral ki Gouvernman ti’n refize anmennen atan.

Akoz anfet zot ti dizourd Lasanble an 2011, par aste en Manm.  I annan en dimoun in koz lo la.  Nou pou retourn lo la taler ankor.  Akoz i konsern sa bann zafer manipilasyon, bann parti politik.  Ki mon’n dir tou bann parti ki o pouvwar tro lontan e obsede par pouvwar i engineer pou zot reste o pouvwar telman lontan.  Alor ti annan tou sa bann manboulouk.

E letan SNP i refize partisip dan eleksyon Lasanble Nasyonal, Sesel i pa ti anvi ganny anbarase dan kominote enternasyonal,  akoz ti pou napa eleksyon.  Si ti napa en Lopozisyon ki ti debout kont parti o pouvwar zour Nomination Day, zour i frenmen, napa en lot parti ki pe konteste, the only party ki’n lodge son bann papye, i ganny deklare venter.

Be Sesel pa ti pou kapab aksepte sa kalite lanbarasman dan Kominote enternasyonal.  Alors zot kree, zot fabrik en fake Opposition party.  So this is why PDM ti ganny kree.  Alor, vwala sa bann keksoz ki sa bann lamannman ozordi i pou adrese.

Parski i a pe demann ou ki ou bezwen fer bann keksoz, par egzanp ou logo, ou, ok.  So wi, ou bann senbol.  Zis pou lenformasyon PDM ti pou apel Popular Democratic Party avan.

Wi, PDP.  So i ti tro, i ti too close to DP.  DP ti met en lobzeksyon,  ki ti ganny aksepte.  So zot ti sanz zot non, dan plas Party ti vin Movement.  So vwala.

So i annan en legzanp deza ki mannyer alor, apre Linyon Sanzman avek LSD tousala in ganny aksepte.  Akoz in annan en, in annan en manipilasyon, in annan en dezonnet ki’n ganny fer par bann dimoun ki nou ti’n konfye zot pouvwar.  Donk, alor in annan parey mon’n dir, en toultan bann diferan zefor pou sa parti o pouvwar, pou esey met lobstak dan progresyon Lopozisyon, esey deley zot lafors.

E malerezman bokou nou bann frer ki alors en zour ti debout akote mwan, dan sa batay ansanm ek mon bann lezot dalon.  Zot in vwale, zot in tonbe.

Be nou toultan nou dir zot, pa vwale, reste for.  Nou pres,  nou’n ariv o bor baro la, zis gard sekirite pe al donn nou lakle an Oktob la.  Ok?  So prezan i annan en lot fakter dan sa zafer non-selman bann parti politik ki ganny engineer.  Me i annan bann endividi ki dan bann parti politik osi ki ganny aprose, bann kandida ki ganny plante dan eleksyon.

St Louis nou’n vwar 2 lesey en fwa, in anvoy 2 boug.  Enn ti ganny selman 4 vot, ziska konmela manrmay in fini donn li en non, sanze sinyatir.E tousala i bann zefor pou zot sey dezentegre.  E legzanp ki’n ariv, ki’n deza arive ankor, kot en dimoun si sa bann sez ouswa latab ti kapab koze.  Kot enn nou Manm dan SNP ti ganny aste pou vot avek Parti Lepep sa letan ti apele?

Pou zot, zot ti anmenn en Mosyon pou dizourd Lasanble, zot ti bezwen 2tyer, zot ti bezwen 1 dimoun lo nou kote. E i annan en Manm Lasanble ki ti servi sa letan lot kote latab, e in eksplik mwan ki mannyer sa ti arive.

Zot Caucus pa ti konnen a leksepsyon pou Leader of Government Business sa letan ki ti asiz laba, Mrs Marie-Louise Potter.  She was the only one who knows.  E mwan mon ava admet ozordi, poudir son lavey nou’n fer meeting, nou’n diskite poudir nou pe ale, nou pe al anmar bato, pa pou gannyen 2tyer.

Be ler vot i pran, mon war tou dimoun lot kote i aklanmen.  Aprezan mon dir, be la ki’n arive?  Mon get isi, mon get laba, enn nou Manm in lev lanmen, e zot, zot debout zot donn standing ovation.  Be ki mannyer sa in kapab posib?  Si ou pa’n aste en dimoun, si ou pa’n engineer e enterfer avek prosesis demokratik?

 

(APPLAUSE)

 

HON GERVAIS HENRIE

Mal fer, pa kapab aksepte sa bann keksoz.  E nou pa kapab kontinyen toler en parti politik fer sa?  E mwan mon pou dir avek bann dimoun ozordi.  Ki ou dan distrik Mont Buxton ki mon reprezant ou, ou tou bann lezot distrik.  Nou bezwen donn Sesel en sans pou li grandi !         Nou pa kapab kontinyen les en group dimoun, ki telman swaf pouvwar kontinyen fer tou sa ki posib anba soley pou zot met nou pei retar.

Nou pei i bezwen pas atraver sa prosesis eksperyans en sanzman demokratik.  E nou bezwen annan kouraz, annan sa lafors, annan sa konfyans pou pran sa pa !  Donn Sesel sa sans ki tou son zanfan i ava vwar, i ava eksperyans en sanzman demokratik.

E ozordi Mr Speaker mon ava termin avek en pledwari pou Komisyon Eleksyon.  Sa bann lamannman ki zot in anmennen, i byen.  Akoz i anmenn nou dan sa direksyon ki depi yer nou pe diskit lo la.  I pou sanze keksoz.  E nou pou kontinyen donn zot sa sipor.

En pa par en pa nou pou arive.  En dimoun taler in fer mon referans avek en sapit dan Labib.  Mon mazinen, mon 43an Lezip.

430 an bann Ezipsyen ti sorti.  Me sa lannen la i 43an, konmsi i senbolik sa dan sa sif.  Donk nou pe ganny en sans pou nou met keksoz drwat.

Alor mon pe dir avek sa nouvo Komisyon, zot bezwen kontinyen annan sa lanvi, sa devosyon, sa volonte, pou kontinyen anmenn sa bann lamannman.  E ozordi letan mon pe get zot bann parti politik ki anrezistre ofisyelman, United Seychelles nou konn li.  Son party Leader VP, Vincent Meriton, ladres Maison Du Peuple.  I korek.

Linyon Demokratik Seselwa, Mr Roger Mancienne, Lakaz Seselwa.  Mon konn li tre byen, dernyen fwa mon’n koz ek li Vandredi pase lo telefonn, i vivan, yet i egziste.

Pou Seychelles National Party, Onorab Wavel Ramkalawan, ladres Arpan Ver, La Mr Ramkalawan la mon war li, mon fek sorti Arpan Ver, mon konnen Arpan Ver i egziste.

Linyon Sanzman, Mr Martin Aglae, ladres Non Available, sa N/A la non ?  Lafors Sosyal Demokratik Mr Jimmy Gabriel, Not Available.

  Independent Conservative Union Seychelles, Mr Mike Chadstone, La Retraite Mahe.

Seychelles Patriotic Movements, Mr Vincent Larue, Zone 18 Providence Industrial Estate. 

Lalyans Seselwa, Mr Patrick Pillay, Trinity House.  One Seychelles Mr Alain Saint-Ange, Bodco Building.

  Seychelles Party for Social Justice and Democracy, manmzel Vesna Radic, mon konn li e ladres Premiere Building, mon’n deza al dan sa biro, mon konnen i egziste.

Me selman zot annan en lobligasyon zot.  Non, sa i annan en bann ki’n ganny tire.  Sa ki mon’n dir la, sa ki lo paz ofisyel mon pe gete, al i la.  Pa pe donn zot fo lenformasyon.  Aprezan nou bezwen fer asire ek Komisyon.  Sa bann parti zot fer en Konvansyon?

Zot annan en website ki dimoun i war zot manifesto?  Zot pe angaze lo rezo sosyal?  Zot pe annan bann materyo konpanny?  Eski zot annan lentansyon raport eleksyon, partisipe bann zafer koumsa?  Nou bezwen met en lord.  Yer nou’n dir, prosesis eleksyon la.  Mwan mon’n dir i en zafer serye sa.  Ou pe al dan olenpik, pa krwar zis akoz ou konn naze ou sot dan en basen, non, non, non, non.

Ou bezwen kalifye, i bezwen annan bann paramet bann, bezwen byen organize.  Akoz?  Parti politik i en antite enportan dan lavi en pei e dan demokrasi.  I regroup bann dimoun ki annan menm lentansyon bann lide politik e bann parti politik i bezwen annan en lentansyon.

Se partisip dan eleksyon, raport ase vot pou zot annan bann reprezantan. Ki swa dan Lasanble, ouswa al State House.  E zot pe bezwen travay pou anmenn sanzman.

Ou pa kapab en bann dimoun zis i vini koman bann bogus political parties, ouswa bann fake political parties. Ouswa zis pou vini pou vin deley lafors, ki swa Lopozisyon ouswa Gouvernman.  Non, non, non, non.  Ou bezwen annan bon lentansyon.  E se sa ki nou bezwen dan pei, bon lentansyon.

Alor, an menm tan mon ava fini lo sa pwen Mr Speaker, yer mon ti fer en pledwari avek piblik Seselwa an zeneral.  Sa prosesis la i konsern ou.

70,935 si mon mazin sa sif byen, bann voter ki lo lalis vote.  Ozordi, me ki pou sanze byento.  Ou, ou bezwen angaze.  Si ou bezwen fer en konplent avek Komisyon Eleksyon, fer.  Dir zanmen mon’n deza tande sa parti, kote i baze?

Zanmen mon’n deza war son kont, zanmen mon’n deza war en Konvansyon ki in fer.  I annan parti ki’n ganny larzan tou, avek dan Bidze.  E anfet in deza annan 2 lensidan ki’n arive.  E i byen ki enn bann lamannman i adres larzan sa political party allocation la.

Ki normalman la i 6.5 milyon dan Bidze.  La in kase, i byen i pou eksplike ki mannyer i pou partaze.

Ler nou, nou ti antre an 2016 ti annan en problenm.  Ti’n fini donnen.  PDM ti ganny larzan ki i pa ti devret gannyen. Ti ganny an plis.  Dan eleksyon ‘98, letan SNP ti pran plas main Opposition avek DP, ti annan en problenm ek larzan DP ti ganny plis.

So i byen i pe re adrese, alor nou apresye.  Nou kontan sa bann keksoz, pe al dan right direction. 

E mon ava osi demande ki letan Onorab Ramkalawan avek Onorab Afif i State House, e nou larestan nou ki pe al debout, mwan mon pe re debout Mont Buxton.  E mon pou gannyen ankor Mont Buxton.  Nou pou bezwen anmenn bann lezot reform.

Nou’n donn en commitment tou dimoun poudir nou pou anmenn bann lamannman neseser pou speed up the process.  Pou fer sir donn tou bann koudmen neseser Komisyon Eleksyon e tou bann lezot stakeholders ki enplike dan sa process.  Pou asire ki Sesel i en model, non-selman dan la rezyon, me lo kontinan Lafrik e lemonn ki nou electoral system i enn tre, tre modern.

E sa pou selman kapab arive si nou donn tou sipor neseser pou Lasanble Nasyonal e pou prezidansyel LDS.  Pou ki Sesel i benefisye e ki Sesel nou anmenn bann reform ki tou son zanfan pou benefisye.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie. Mon a donn laparol Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  I   4.35 nou’n pran en bon pe letan pou nou debat e koz lo plizyer keksoz ozordi ki efektivman dernyen zour sizyenm Lasanble. E deba anmenn nou dan tou direksyon dan la mazorite ka apard ki lo Prozedlwa ki devan nou.

E i enportan Mr Speaker ki mon osi koman en politisyen e baze lo sa laliberte lekspresyon ki mon gannyen, mon osi sezi loportinite pou mwan al dan sa bann diferan direksyon pe ou en pti moman.

E mon a beg the indulgence of Chairperson Electoral Commission ki la e bann staff ki la. E byensir lestim Onorab Attorney Zeneral e Vis-Prezidan pou en pti moman pou permet mwan si oule fer en pti parkour dan sa bann diferan direksyon ki nou’n ale.

Mr Speaker   tou Seselwa tre byento pou al ganny demande pou zot pran en desizyon, lo lekel ki zot krwar i meyer dimoun pou diriz zot pei dan sa bann moman ki pe vini tre byento.

E sa desizyon pou bezwen baze lo en konviksyon an premye, ki anmenn zot poudir zot pou bezwen vot pou sa kandida ki zot santi i meyer pou anmenn zot pei.

Mon krwar sa i esansyel koman pou met an perspektiv akoz bokou nou parfwa nou reste fikse lo lefe ki dimoun pe al vot pou en parti politik e non pa pou en kandida.

Certes ou annan bokou dimoun ki fanatik zot parti, siport zot parti parey Konstitisyon i donn zot sa drwa e zot pou vot pou zot parti.

Me pandan deba ozordi nou’n tann plizyer keksoz avanse anver mon kote latab.  E i enportan Mr Speaker vi ki mon annan laparol la pou esey dan en serten fason met serten keksoz an konteks oubyen prezant serten lopinyon vizavi serten keksoz ki’n avanse.

Premyerman, nou’n tann en kandida oubyen nou’n tann en dimoun lo lot kote latab Mr Speaker koz lo son parkour personnel, ki mon krwar i ti pe fer si oule son speech mannyer ou kapab dir sa. Son nomination speech akoz tre byento i pou nou tou.

Nou pou pe campaign pou eleksyon ki vini e i ti koz li sa size viktimizasyon. Me i enteresan pou vwar ki en dimoun ki swadizan ganny viktimize in nobou okip plizyer bann pli o lofis dan pei.

Ou ganny viktimize me ou okip pli o lofis, ou ganny sans kontrol menm tou finans pei. Tou bann pli gro lenvestisman pa egzanp an sa ki konsern bann tankers, an sa ki konsern foreign exchange ou ki’n okipe selman, selman ou’n ganny viktimize?

Ou vwar se sa ki anmenn mwan pou dir ki i annan en dekoneksyon parfwa ant sa ki nou dir ant ek sa ki’n reelman arive. Akoz par egzanp si nou pran zistwar bann tankers Mr Speaker. I annan bokou keksoz pou sorti lo zistwar bann tankers e i annan dimoun dan sa Lasanble i konn tre byen zistwar bann tankers. Zistwar IOT bann negosyasyon. Kantite dimoun, kantite keksoz.

So, mon apresye le fe Mr Speaker   ki i annan dimoun ki’n fer serten aksyon anver lezot dimoun. Par egzanp en zofisye ki pli o ki en lot ki dir ek sa enn ki pandan 6 mwan ou pa pou la.

Me sa i zis son i lopinyon sa zofisye. Ki kapab i annan dimoun ki’n perpetrate serten aksyon lo zot baz personnel e sa bann aksyon i ganny pran koman ganny pérpetuité  par sa parti ki zot reprezante.

Me selman ou ganny viktimize a tel pwen ki ou vin enn bann dimoun pli enportan dan pei. Mr Speaker   mon krwar la i annan, i annan serten keksoz ki nou bezwen serten kestyon ki sa pep deor   la i bezwen demann son lekor.

E pa zis sa Mr Speaker i annan dimoun ki dir nou in, in nepli kapab rekonsilye avek filozofi nou parti e in bezwen kit nou. Be mon pa zanmen rapel personn pous sa bann dimoun.  Mon pa ti la i kapab si in arive, me selman mon pa rapel personn  pous sa bann dimoun.

Me si ou’n ale, ou’n ale e mwan personnelman zanmen mon’n deza ni kritik person pou apel zot ni Zida dan okenn fason akoz sak dimoun.  Mon toultan respekte ki li annan son drwa konstitisyonnel pou li asosye avek sa ki i anvi.

Me tou lede dimoun in osi okip bann pozisyon tre, tre o dan nou parti.  Enn i en MNA e lot i en LDS.  So, mon ti a kontan ki bann dimoun ki pe ekout nou la deor ki form bann lopinyon lo sa ki zot tande pou mazin en pe.

E mon vwar en kantite dimoun ki’n dan sa parti ki mon reprezante ozordi ki en moman donnen ti dan bann gro, gro lofis. Gro zofisye, me ki ozordi zot pe vire zot pe dir ek ou koumsa pou dir zot ti ganny pouse!  Me ler ou al get bann rikord mon pa vwar kot sa bann dimoun in ganny pouse.

E sa ki fer mwan demann mon lekor si eski the parti ki mon tande i dir obor baro i reelman en parti Lopozisyon oubyen i actually en parti SPUP/SPPF   ek bann dimoun ki’n sorti dan SPPF.  Akoz zot nepli kapab fer serten aksyon anver Gouvernman ki’n trouv zot laba.

I enportan sa Mr Speaker. I enportan, i enportan ou konnen akoz nou bezwen fer refleksyon. Be refleksyon ki nou bezwen fer se ki nou servi sa mo pou denigre dimoun.

Mr   Speaker la mwan mon poudir Onorab William in pran en desizyon mon pou dir Onorab William mersi. Mon pou dir li mersi akoz ler mwan mon ti pe monte koman en zenn civil servant mon’n vwar li dan Lasanble mon’n apresye son bann kontribisyon ki’n fer in fer en kantite kontribisyon anver nou parti.

Mon swet li bonn sans dan parkour ki’n deside pran.  Onorab William in i en zonm lib dan en pei lib kot i kapab pran bann desizyon. E mon krwar in pran son desizyon e mwan mon respekte sa desizyon ki’n pran.

Me selman sa ki mon’n war Mr Speaker ozordi, whilst ki mwan mon kapab dir sa pou Onorab William, Onorab Jane Carpin in ganny ensilte pli ba ki later dan sa Lasanble   ozordi. A dernyen zour sa Lasanble. Ensilte Mr Speaker!  E zot pe dir nou ensilte dimoun ki’n kit nou.  Onorab   David Pierre ki ti en Manm SNP enn bann Manm prominan dan SNP.

E mon konn li koman en ansenyan vreman kalifye, en koleg travay koman en ansenyan, in ganny maltrete e denigre dan sa Lasanble.

Mr Alain St Ange ansyen Minis, ansyen Onorab in osi ganny atake vilifier par sa bann menm dimoun ozordi ki dan sa Lopozisyon ki lot kote latab ki pe dir ek tou dimoun poudir zot welcome tou dimoun e Sesel pou tou son zanfan.

Mon konmans per pou Onorab David Pierre ki koman zot pou vin o pouvwar son premye aksyon se pou re konvok li e retir son tit Anbasader !

Mon komans per pou Onorab Jane Carpin ki premye zour zot ganny eleksyon zot pou pas otour son Lakour zot pou tyonbo li zot pou aret li.  E mon konmans per pou Mr St Ange ki apre ki zot in ganny eleksyon zot pou deside fer sir ki i pa ganny en travay dan Sesel.

Akoz se sa laliny ki zot pe montre mwan pou dir zot oule ale akoz zot repet listwar !

 

 

 

(Interruption)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Zot le repet listwar, zot le repet listwar e zot kapab dir mwan sa ki zot anvi zot le repet listwar. Akoz zot santi poudir dapre zot, zot santi poudir dapre zot sa i lafason ki zot oule ale.

Wi mon’n tann zot dir mwan gara mwan! Mr Speaker ok gara mwan.  Mwan mon pou opoz zot mon pou toultan opoz bann dimoun ki krwar zot kapab vin enpoz zot lekor lo lezot dimoun. Mon pou opoz zot!

 

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Si landmen eleksyon ou le vin fer aret mwan Onorab Ferrari vini ou. Ou bon ladan ou, ou so lo la ou!  Ou so la ou konn byen sa ou!  Mr Speaker mon’n ekout Onorab Henrie, mon’n ekout Onorab Henrie. Onorab Henrie mon ti a kontan demann li pou donn mwan loportinite pou kontinyen.

Prezan Mr Speaker mon pou al tro lwen, e mon konnen Mr Speaker ou ava aret mwan a okenn moman ki ou santi mon pe al ant andeor. Annou pran tretman ki ti arive avek nou Onorab Speaker.

Premyerman avek Onorab Speaker Patrick   Pillay. Annou pran tretman lafason ki zot in reakte anver ler en dimoun i deside pou li montre zot poudir i pa pare pou swiv, oubyen i pare pou li annan en diferan lopinyon ek zot.

Zot in fer egzakteman sa ki zot akiz tou dimoun pou fer dan sa Lasanble.  E zot in fer li an piblik e zot in menm koz lo dimoun ki maltret dimoun?

Konbyen fwa ki Onorab Speaker Prea i lo rikord pe dir lafason ki’n ganny atake lo Facebook  ler in donn en ruling lo en keksoz ki pa neseserman dan faver zot kote, me selman in annan menm Manm lo ou kote ki’n fer komanter lo la.

Onorab Ferrari, yes, yes yes, yes. Mr Speaker nou anvi al dan sa laliny pou nou fer sa deba pou nou build si oule en pe political momentum. I paret sa ki’n arive. Me dan Bill sa political momentum nou ti’n kapab swazir pou nou koz lo ki nou annan pou nou ofer ki sa enn ki la pa’n kapab ofer.

Ki nou annan pou fer diferaman ki sa enn ki la pa’n kapab fer.  E zot in repet bann menm retorik ki zot in komans avek dan Lasanble.  E sa retorik anmenn zot pou plizyer desizyon dan sa Lasanble ki mwan mon ti war li en pe drol.

Par egzanp, retorik nou pa oule politisyen pou vin Minis me technocrat.  Be bomaten onorab Ferrari anons nou poudir li i pa pe debout Mont Fleuri i pe sed laplas ki fer nou konpran poudir i pe al form par nouvo kabinet LDS and therefore i pe vin Minis e therefore en politisyen pe vin Minis so?

Eski sa i totalman go back lo sa ki li in dir? I pa totalman kontrer avek sa ki li in dir? Anr, at that stage savedir nou kalifye sa ki nou dir Mr Speaker. Ou war?

Konmsi mwan mon’n asiz avek zot dan sa Lasanble mon’n aprann en kantite keksoz ek zot. Mon’n obzerv zot en kantite e mwan sa ki mon kapab dir, sa ki mon kapab dir dan sa Lasanble se ki en kantite zot dan sa Lasanble.

 

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Kontinyen Onorab.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi, mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ou konnen mwan sa ki pli fer mwan sezi konmsi, mon’n form parti plizyer Komite Lasanble ki annan plizyer dimoun ki lo la.

Mon annan Komite Mr Speaker ki dimoun ki sipoze lo sa Komite pa vin travay ditou. Pa vin preski ditou.  E sa bann menm dimoun pe reklanm en lot vot ek dimoun.

Sa bann menm dimoun i kontinyen remind mwan, remind mwan ki mwan mon pa en.  Mr Speaker mon pa pou al dan sa detay la akoz mon pou met en fren la lo sa ki mon pou al dir.

Me selman i enportan Mr Speaker mon pa bezwen remind mon lekor ki mwan mon Avoka mwan. Mon pa bezwen remind mon lekor ki mwan en mon Avoka mon pa en Avoka Mr Speaker. Mwan mon en Lezislater   sa ki mon’n aprann atraver mon bann koleg Lezislater e bann profesyonnel ki vin la.

Mon sey mon mye pou fer mon travay alaoter ki mon fonksyon i demann mwan.  Mon vin dan la sa Lasanble depi bomaten ziska apre midi pou fer sir mon delivre lo sa manda ki mon’n ganny mete la pou mwan travay lo la.

Menm si mon bezwen travay ziska 9er diswar, Mr Speaker ou konn tre byen mon pou fer li. Mon pou fer li akoz mon annan en konviksyon ki duty i enportan e ki ler ou’n ganny en devwar ou bezwen fer li.

E mwan mon krwar se sa ki nou koman Manm Lasanble nou bezwen tire ozordi koman en leson ler nou pe kit sa Lasanble. Sa ki enportan se ki nou bezwen annan en respe mutuel pou kanmarad.

En respe mutuel ki montre poudir nou respekte kontribisyon ki sakenn anmennen, olye ki rod bann bout pou nou kapab denigre kanmarad. Sak dimoun en moman i pran en desizyon pou li fer en keksoz dan son lavi.

E si son desizyon malgre nou pa kontan e nou ankoler a sa moman, annou pran en letan put the hate aside regard ki sa dimoun in fer and then try to understand it and move on.    

Akoz lavi i sitan presye, i sitan enportan ki nou napa letan pou nou kontinyen lager antre nou, kontinyen anvoy ros lo kanmarad kan i pa pou anmenn nou okenn benefis.

Sel keksoz ki pou anmenn nou benefis dan sa letap ki nou pe al ladan, se en realizasyon ki nou dimoun ozordi avek sityasyon COVID-19, fanmir ki pa pe ganny manze, fanmir ki pa pe kapab travay.

Dimoun ki pe soufer nou bi se fer sir poudir koman politisyen going forward se asire ki konfyans ki sa bann dimoun i met dan nou i permet nou pou nou kapab delivre pou zot.

Met manze lo latab Seselwa. Se sa ki bezwen vin nou battle cry e pou nou kapab fer sa nou bezwen kapab koste.

Nou bezwen kapab koste pou Sesel.  Nou bezwen kapab travay pou   Sesel. E sa ki enportan. Mr Speaker ou’n permet mwan sa pti perip otour sa lamannman ki devan nou, akoz ti enportan pou nou re-sitye nou lekor ozordi.

Lamannman ki vin devan nou in vin en lamannman dan Political Parties Registration Act. E sa lamannman i neseser akoz i koriz serten keksoz.  I koriz serten anomaly ki ava permet Komisyon Eleksyon going forward, ki li ki Rezistrar bann parti politik, ki li ki anrezistre bann parti politik, ki li ki resevwar bann dokiman ki enkli Konstitisyon bann parti politik e pou li kapab fer son travay.

So, se sa ki nou pe regarde going forward. Ki mannyer nou asire ki sa lofis ki en Komisyon Eleksyon ki Rezistrar bann parti politik i kapab fer son travay.

Yer Mr Speaker nou ava mazinen poudir nou ti vot lo en capping pou spending eleksyon. Be sak parti politik i annan en lobligasyon pou li submit son bann kont.  E sa bann kont pou ganny submit atraver Komisyon Eleksyon ki li ki sa Rezistrar.

E la Mr Speaker mon le dir ben keksoz an relasyon avek ki en Manm i dir ki en parti ki o pouvwar pou fer tou pou li kapab reste o pouvwar.

Me Onorab i bliye ki yer swar son parti ti sey fer tou, tou sa ki kapab pou fer antre lamannman ki dapre li i krwar pou ed li ganny pouvwar ! Parfwa nou bezwen get dan mirwar avan nou senm nou anvoy sa bann lakizasyon lo en lot dimoun. Se sa ki enportan.

Mr Speaker    mwan pandan mon karyer dan Lasanble   mon’n enterakte avek en kantite Lalwa. E sa ki mon’n vwar Mr Speaker    ki mon bezwen dir la se ki gradually in annan en improvement e sirtou resaman in annan en pli gran improvement lo bann Lalwa. Mon krwar bann dimoun avek leksperyans zot in kapab devlope e avek bann nouvo dimoun ki’n antre dan Biro Attorney Zeneral in osi ede.

E ler nou regard sa Lalwa i en right, I en step into the right direction e bann lamannman ki nou pou war lo sa Lalwa i pa bann lamannman sibstansyel ki pou sanz sa Lalwa dan en fason sibstansyel.

Me selman me amwen i annan serten kestyon petet ki reste, ki reste enportan ki nou kapab demande otour sa Lalwa.

Kenya par egzanp li i fer provizyon ki ler en group parti politik i zwenn ansanm, ki mannyer ou regulate sa group parti politik ler in zwenn ansanm.

Eski sa bann parti politik ki’n zwen ansanm endividyelman i retain zot individuality oubyen once zot zwenn ansanm zot bezwen form par sa parti e larestan i tonbe.

Sesel pou le moman nou annan en grey area dan nou Lalwa. I pa dir nou ki sa ki mannyer sa i vini. Me si nou pran an konteks par egzanp konteks politik ki pe sanze pare egzanp. E   lefe ki nou pe vwar the emergence of sa konversasyon lo dimoun debout koman bann kandida endepandan, e lefe ki SBC in deza prezant en propozisyon pou li donn airtime bann parti politik. Ki mannyer Komisyon Eleksyon i antisipe pou li deal ek sa sityasyon kot si ou annan en parti ki annan bokou lezot parti ki form li e ou pe koz lo bann size airtime par egzanp lo public television.  Ki mannyer sa pou ganny regle vizavi sa parti?

Eski li i pou ganny li menm li sa parti pou ganny en serten airtime? Sak son bann constituent parts savedir bann pli pti parti pou ganny airtime osi?

Si demen par egzanp United Seychelles i zwenn avek de lezot parti zot form en lot parti. This is what nou pe regarde ozordi LDS i annan.  Mon’n tann dir ki Seychelles United Party nepli la, so i pou annan zis Seychelles Party for Social Justice mon krwar and then i pou annan SNP.

Enn ler mon le krwar konmsi LDS i zis SNP degize. Konmsi i, non, non mon pe gete konmsi ou a dir, ou a dir LDS konmsi in vin en SNP degize akoz ler ti komanse ti annan Lalyans, Lalyans in ale, Lalyans nepli la, Lalyans in ale.

 

(laughter)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Non ou konnen Mr Speaker i fer mwan, sorti en pti git lo sa ki mon pe dir akoz mon, Mr Speaker akoz mon mazinen eleksyon 2015.  Mon rapel premye round, be SNP nou ti bat li nou.

Nou ti fer pli byen ki li nou Parti Lepep ti fer pli byen ki li. Me selman ti vin en new kid on the block mon krwar Onorab Loze i kontan dir gras a Mr Pat Pillay.

Me ti vin en new kid on the block ti vin not a new kid me selman en dimoun ki ki’n swiv en pe politik ti vin Mr Pillay avek son parti Lalyans ki ti upset the apple cart konpletman.

E partou ti annan dimoun 400 – 500 vot ki ti vote e mon krwar sanmenm ki ti donn, donn SNP en lot kout souf. Me i paret poudir zot pa’n sezi sa loportinite ek sa koud souf zot in reste lo zot baz.

Mersi, lo zot baz labitid. E sa ki mon pe mon pe mon ti a kontan Komisyon Eleksyon i klarifye, what would you do avek sa sityasyon ki byento SBC this is the angle ki zot le pran? Zot le propoz sa. Ki mannyer ou deal ek sa eski ou pou legislate?

Ki par akoz par egzanp en parti politik i formen pou li konteste en eleksyon. Me si en parti i join en lot parti, eski i kontinyen egziste akoz i pa pe konteste en eleksyon?

Malgre i anrezistre ki son rol koman en parti i la pou fer politik ki kantite politik i pe fer eski i pe fer? Eski i pe fer politik sa parti ki i reprezante ki arive ek son Konstitisyon eski son Konstitisyon i reste la?

E prezan petet en kestyon ki mon ti a kontan demande, se eski par egzanp Leader en parti politik i kapab debout koman kandida en lot parti? Akoz sityasyon ki kapab ganny kree mon krwar nou devret, si sa i en issue nou devret aranze, nou devret klarifye.

Akoz Lalwa li menm i bezwen ase dinamik pou li incorporate bann diferan keksoz ki pe arive ozordi dan lasenn politik   Sesel.  E mon krwar se sa rezon ki sa bann lamannman in vini zisteman pou asire ki nou kapab corporate sa.

Si nou pe dir poudir nou pe met lanfaz lo en logo en parti. Nou pe met lanfaz lo son Konstitisyon, nou pe met lanfaz lo son non. Be eski son non, son logo i reste ler i pe reprezant son lekor anba en lot parti,  eski i reste? E sa i vin in anmenn mwan lo mon lo enn bann pwen final, lo enn bann pwen konklizyon ki mon annan se ki, ler zot pou annan bann meeting prezan. Vi ki sa parti li i pa’n konteste eleksyon i la i egziste me zot annan bann meeting kot bann desizyon i bezwen ganny fer par bann parti politik, eski sa parti politik ki li pa partisip dan eleksyon me i form parti en lot parti i kapab anmenn en reprezantan pou sak parti ki reprezant li ki fer ki anba en sel grouping pou reprezant en sel lopinyon ou annan ou 4 dimoun.

E lezot dimoun i ganny zis en dimoun ki pou reprezant zot.  Par egzanp en endepandan pou bezwen vin li tousel. En lot parti pou bezwen vin li tousel, me sa enn ki li i annan 3 parti ek li i pou ganny 3 dimoun ki pou reprezante.

Mr Speaker mwan tou dimoun ki form en parti politik i son drwa. I son drwa konstitisyonnel. Whether zot koz lo coercion, whether zot koz lo en dimoun ki’n met li la ki’n fer li fer sa.

Sa i son swa pou li e tou dimoun i annan en swa pou li asosye avek zot. Mwan mon napa problenm avek en dimoun asosye ek en lot parti politik sa ki mon pe dir se ki si sa i raise en issue, annou rezourd li pou ki nou   kapab permet swa sityasyon aktyel ki pe arive, arive.  Si nou pa bezwen rezourd li tanmye.

Me si i en grey area demen ki kapab poz en problenm.  Akoz nou pa rod en fason pou rezourd li akoz i annan pei ki’n rod en fason pou rezourd li.

Mr Speaker apard ki Committee Stage probableman ozordi sa i pou dernyen loportinite ki mwan mon ganny sans pou fer en prezantasyon lo en Prozedlwa ki’n vin dan Lasanble.

Mon bezwen dir Mr Speaker ki i en parkour enteresan, en parkour fantastik kot mon’n travay avek bann koleg menm mon bann oponan.

Ki malgre nou bann diferans nou’n kapab travay ansanm e nou’n aprann en kantite avek kanmarad e mon annan gran respe pou tou mon bann koleg lo lot kote latab.

Mon annan gran respe pou bann koleg lo lot kote latab akoz mon krwar nou’n nobou fer bann travay formidab menm lo bann Komite ki nou’n ladan.

E koman en Lasanble nou sey nou mye pou nou kapab malgre in difisil, malgre parfwa nou pa’n tonm dakor me lefe i reste ki koman politisyen apre ki nou politisyen nou osi Seselwa, nou osi frer ek ser Seselwa.

E ki ler nou pou sorti dan Lasanble   e nou pou krwaz kanmarad nou pou zwenn kanmarad nou pou al dan bann fonksyon kot fanmir nou pou war kanmarad. E la mon lans en lapel pour tou Seselwa an deor ki ou siport LDS, ki ou siport US, ki ou siport One Seychelles ki ou siport Endepandan ki ou siport lekel mazinen ki avan tou, avan tou konsiderasyon.

Ou en Seselwa e ki nou tou koman Seselwa nou bezwen koste. Nou bezwen kapab vin ansanm.  Nou bezwen kapab travay ansanm pa rod fason pou denigre en lot, pa rod fason pou nwir en lot, pa rod fason pou atak en lot.

Annou respe nou tou e annan toultan reste solider. E koste, koste pou Sesel, koste pou lavenir e annou donn zenerasyon ki fitir en legzanp ki pa zis zot a mazinen me ki zot zanfan osi ava mazinen.  Mersi Mr Speaker.

 

 (APPLAUSE)

 

MR SPEAKER 

Mersi Onorab Sebastien Pillay.

Nou pou adjourn pou en break demi erdtan apre nou pou repran 5.30 ziska ler nou fini.

 

(BREAK)                     

 

MR SPEAKER 

Bon nou a kontinyen nou travay deba lo Bill ki devan nou. Political Parties Registration and Regulation (Amendment) Bill, 2020. Yes, Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON       

Mr Speaker i paret mwan nou napa en quorum.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab pou point out. Ok, mon ava demann en Manm lo sak kote pou zis call zot bann Members in please.  Mon a demann panel to bear with us.

Bon nou annan en quorum e mersi le de Onorab ki’n apel bann Manm. Mon   a donn laparol Onorab Sandy Arissol.  Onorab Arissol laparol i pou ou.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker bonn apre midi VP avek ou delegasyon. Mr Speaker ozordi nou anfen depi yer. Nou pe pas lo bann Prozedlwa ki i annan pou fer avek parti politik e in en topik enteresan.

E mon krwar deba mannyer ale in al byen an relasyon avek parti, senbol, logo, acronym parti e mon krwar ki i enportan ki i al dan rikord ki parti US, SPPF en keksoz ki toultan zot in lager kont se reform.

I enportan ki i al dan rikord sa. Parske mon pe dir parske senpleman parey in ganny dir oparavan an 2011 letan nou dan Lasanble    Nasyonal katriyenm Lasanble   nou ti pe boycott eleksyon menm ti annan dimoun ti pe mirmire nou pe zwe dan Lasanble, nou pe boycott senpleman parski nou ti anvi sa letan ki reform elektoral ti vin sa azanda lo Order    Paper   katriyenm Lasanble.

Me parkont parey tou dimoun i konnen, sa letan Lasanble ti ganny ti nou US sa letan parti SPPF se zot ki ti an mazorite. E nou dan parti katriyenm Lasanble lopozisyon nou ti an minorite.

Me letan nou ti an minorite Mr Speaker sa ki nou ti pe rode reform elektoral en keksoz ki nou  pas lo la ozordi nou pa ti gannyen. Nou pa ti gannyen parske rezon ti senp, parske letan parti US ti an mazorite dan Lasanble Nasyonal zot ti bouldoz Lasanble Nasyonal. Zot ti bouldoz nou ki ti an minorite dan Lasanble   Nasyonal.

Speaker ki ti la sa letan ti servi son pouvwar pou li bouldoz nou ki ti an minorite dan Lasanble Nasyonal. I    enportan sa i al dan rikord. E sa bann letan menm nou ti la pe fer tande nou lavwa, personn lot kote sekretarya Lasanble   Nasyonal sa letan pa ti ekout nou.

E pa bliye sa letan dan Lasanble Nasyonal tou bann Komite se US ki ti ansarz, ki chairmanship ki son assistant chairmanship se zot ki ti ansarz. Tou bann voyaz a etranze zot ki ti deside konbyen Manm me mazorite letan ti de lo zot kote, enn lo nou kote.

E tou bann lezot keksoz se zot ki ti an priyorite pou gannyen. E ozordi mon kontan letan nou LDS ki en mazorite dan Lasanble Nasyonal zot in vwar poudir i annan en sanzman an relasyon avek tou sa bann travay ki nou pe fer. Alor me redir ankor pou dir US pati anvi ki i annan en reform elektoral sa letan parske se sa ki nou ti pe lager pou antre lo Order Paper.

E se pour sa parey larestan Manm in dir i annan detrwa Manm ki ti ganny serten keksoz zot byen larzan pou zot kapab vote, pour ki Lasanble sa letan dizourd son lekor. Pour ki sa travay pa kontinyen pou ki nou ganny reform elektoral.

Me mon kontan nou al dan tou sa parkour politik.  Mon kontan letan mon’n tann zot koz ansyen Mr Pat Pillay ki ti Speaker dan nou katriyenm Lasanble Mr Speaker. Be selman sa kestyon ki mon ti a kontan demande lo Pat Pillay ki zot in mansyonnen, lekel ki ti bezwen pey Mr Pat Pillay R3milyon pou difamasyon? Se parti US Mr Speaker!

Mon anvi demann zot letan zot pe koz lo Mr St Ange parey zot dir ti dan SNP apre in kite, be mwan anvi demann avek US ozordi pou ki bann dimoun ki pe ekout nou deor zot tande Mr Speaker. Mr St Ange in anmenn en case Ankour eski Mr St Ange in anmenn en case kont LDS? Oubyen anmennen en case kont SNP akoz in sorti dan SNP?  Oubyen Mr St Ange in met en case Ankour kont sa menm parti ki ankor o pouvwar sa se parti US Mr Speaker!

Mon krwar i enportan pou ki i al dan listwar sa bann zafer ki nou pe koz lo la.  E   nou retourn ankor lo bann pwen ki’n ganny fer resorti mon kontan letan mon’n tann Onorab Ghislain vini i dir avek bann profesyonnel fer atansyon veye, pou zot pa donn zot vot LDS.

Mr Speaker sa i bann vye retorik ki nou ti tande dan dernyen eleksyon. Zot ti dir e Onorab Ghislain i konnen li tour Onorab Ghislain toultan i zwe menm tape li, i zwenn menm kaset li.

I normal sa nou konpran li nou se pour sa in ganny mete koman en Manm proporsyonnel parske   i pa pou ganny elekte anymore dan okenn distrik ankor dan Sesel!

Alor i enportan ki i kontinyen zwe son kaset, i kontinyen zwe sa bann menm polemic ki zot ti zwe. Dan dernyen eleksyon zot ti dir si LDS i ganny la mazorite dan Lasanble Nasyonal e tousala ti ganny soutire par ansyen Speaker Patrick Herminie ki ti la sa letan parske li osi i ti fer bann PPBs. Zot   ti dir poudir wi si lepep Seselwa i vot la mazorite dan Lasanble LDS ‘nou pou blok tou saler. Nou pou kantmenm nou bann vyeyar pa pou ganny zot sekirite sosyal. Avyon pa pou apoze Sesel, nou pou retourn dan la mizer nwanr.’ tousala ti annan Mr Speaker.

Letan nou pe koz parti politik.  Tousala i bann vye kanpanny ki nou’n tande ankor ozordi. Mr Speaker be mon anvi dir ek zot pa marse. Letan mon tann zot dir zot pe servi sa sistenm devide and rule poudir Bel Ombre nou’n tir Mr Speaker i pa pou la.

Mon anvi dir avek zot mon bann frer ek ser tou sa bann ki zot pe dir devide and rule zot pe sey fer la mwan ki’n reste Bel Ombre pou 21an, pa marse !

E pa pou marse parmi dimoun Bel Ombre. Mon anvi dir zot boner alor sey rod en lot kart. Get anba latab si zot annan en lot kart pou zot zwe.  Remet lo latab e nou ava zwe enn nouvo kart Mr Speaker.

Letan bann Manm i vini zot sant alelouya, leloz lakominyon, konfesyon mwan anvi vire dir avek SPPF sa menm parti ki dir nou’n vol zot moto ‘SESEL POU TOU ZANFAN. ‘Mon anvi nou fer en refleksyon Mr Speaker letan SPPF zot sa letan zot ti servi sa moto parey zot in dir ‘SESEL POU TOU SESELWA.’

In enteresan letan zot in servi sa moto. Ki nou’n vwar, ki kwa ki nou bann frer ek ser benefisye atraver sa moto?

Nou’n aprann poudir plizyer nou larzan in perdi.  In annan bokou trik ki’n pase atraver nou larzan.  Sa sete anba sa menm moto ki zot ti servi ki ti apel pou zot ‘SESEL POU TOU ZANFAN.’

Letan etranze pe antre sakenn pe pran son kopo ki nou bann frer, ser Seselwa i ankor pe esper en propriyete oubyen en bout later. Zot ti pe servi sa moto ‘TOGETHER’, ‘ANSANM’ swadizan bann moto ki nou’n vole pou zot.

Mr Speaker be i annan plizyer keksoz ki nou osi nou bezwen balanse pou nou kapab gete. Ozordi   sa reform ki nou nou’n demande mon kontan ozordi ki’n ariv dan Lasanble Nasyonal, e mon asire tou bann Manm lo lot kote latab zot pou vote parske sa reform ki nou dan lopozisyon toultan nou’n lager pou gannyen.

Reform ozordi nou annan en nouvo Electoral Commission sa i en reform dan li menm Mr Speaker. Alor felisitasyon Electoral Commission pou sa bon travay ki zot pe fer. Ozordi letan nou annan en Lasanble 15 lo 10 avek en nouvo sSkretarya sa i en reform dan li menm ki nou’n demande.

Me sa ki enteresan avek Lasanble sizyenm Lasanble personn pa’n ganny viktimize dan Sekretarya. Me parkont sa ki nou’n fer tou travayer ki ti anvi reste dan Sekretarya zot in reste dan Sekretarya pe travay anba ladministrasyon LDS parey nou dir e zot tou zot ankor la.

Konpare avek bann administrasyon oparavan. Sa osi i en reform dan li menm ki nou’n rode. En Lasanble   ki pou tou Seselwa. Mr Speaker ozordi nou annan en nouvo Attorney Zeneral sa osi i form parti sa reform dan Sesel ki nou’n gannyen. En profesyonnel ki Onorab Ghislain pe dir fer atansyon e ozordi nou annan en profesyonnel ki pe asize dan nou Lasanble.

Mr Speaker letan nou annan CAA ozordi se bann profesyonnel sa osi i en reform ki’n arive dan pei e personn pa’n mor Mr Speaker.

Tousala i form parti.  Me parkont letan Seselwa nepli per ozordi pou zot eksprim zot lopinyon mon krwar zot in vwar dimans sa leksplozyon motorcade ki’n arive dan Sesel. Sa osi en reform ki’n arive dan nou pei kot dimoun nepli les li ganny entimide, nepli les li ganny per pou li pa desann, me i montre son vre kouler ler in ariv ler pou li montre son kouler.

Sa osi Mr Speaker, me parkont letan nou annan nou bann frer e ser par egzanp mon aprann poudir ma soeur La Digue pa pou debout me pou al siport son frer. Sa osi i form parti en reform ki Mr Speaker ki egziste.

 

(laughter)

 

HON SANDY ARISSOL

Letan ou annan ou Onorab William ki sorti an mazorite dan parti mazoriter e i dir ozordi i deklar son lekor i nepli US, sa osi i bann reform ki’n annan Mr Speaker dan nou pei.

Letan Onorab Basil Hoareau, letan Onorab, letan Minis Adam i ti CC Member Bel Ombre kot mon reste, li osi in ale.  Tousala i bann reform Mr Speaker. La nou VP devan Mr Minis Meriton i osi pa pe pran par. Sa osi i form parti sa reform ki nou pe rode.

Letan Onorab De Commarmond Leader of Government Business Mr Speaker i dir dan en interview poudir i pe pran son retret, me parkont sa osi i form parti sa reform.   E Onorab De Commarmond i dir kouyas pa ek li alor i les zot parey nou dir zot tousel.

Mr Speaker tousala i form parti sa reform.  E reform i normal pou annan dan en pei alor napa okenn keksoz ki nou kapab fer. Me sa ki enportan pou dimoun vwar letan nou pe get Bill ki devan nou ki koz lo logo, mesaz ki nou devret pe anmennen ozordi anba sa reform elektoral se ki nou bezwen demann avek sa bann dimoun pou fer bon desizyon.

Pou sa eleksyon ki a pe vini. Parski letan ou pe get ou logo ou pou get portre ou pou get ou kandida pou en portre i pou enportan pou ou konnen pou ki ou pou vote. Annou pa bliye Mr Speaker pou dir LDS ozordi in fer en travay ekselan dan Lasanble Nasyonal anba direksyon Onorab Ramkalawan.

I enportan pou al dan rikord sa !

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

E mon ti a kontan felisit Onorab Ramkalawan pou sa travay ekselan ki zot in fer ansanm avek Onorab Afif.

Par egzanp dan FPAC bann dekouvert ki nou’n vwar atraver sa parti politik ki nou’n siporte, ansanm ek lezot Manm sa travay ki zot in fer ki mon krwar i fantastik.

Letan nou dan LDS nou’n la an mazorite, nou’n fer sir ki tou tax lo saler pli ba i ganny tire, e sa in permet ki bann Seselwa laba deor zot in anmenn dan lakour en pti pe plis larzan Mr Speaker.

Letan nou isi anndan anba direksyon Onorab Ramkalawan nou’n, ti vote pou ki annan en trezyenm mwan saler. Pou ki nou Seselwa i ganny en trezyenm mwan saler pou ki nou Seselwa i kapab ganny en pti pe plis larzan pou antre dan lakour.

Tousala nou’n fer Mr Speaker anba gidans LDS avek Onorab Ramkalawan.  Long Service Award Mr Speaker   tousala nou’n fer dan Lasanble Nasyonal. Napa okenn tax lo bann benefis ki nou bann travayer i gannyen par egzanp service charge avek zot gratwite.

Tousala i bann travay ki nou’n fer koman en Lasanble Nasyonal isi anndan anba gidans Onorab Ramkalawan Mr Speaker. Tousala i bann laprev i bann travay ki nou’n fer e i enportan ki letan nou pe amann Lalwa pou fer sir ki tou parti politik i annord.

Nou espekte ki tou bann keksoz i kontinyen bouz dan bon direksyon e parey in ganny dir Mr Speaker   nou swete ki bann parti politik ki ava la dan eleksyon parey Onorab Henrie i dir zot ava annord avek zot bann rezistrasyon, zot ava annord avek tou bann lezot norm ki Lalwa Eleksyon pe demande.

Ki mon krwar i al anliny avek tou sa ki Lalwa pe demande. Me selman letan mon en pe sagrinen letan mon tann zot lo lot kote zot dir poudir nou’n vol zot moto, be i annan en keksoz ki zot bezwen konpran Mr Speaker.

Ozordi letan LDS, dan LDS nou annan ansyen Minis dan Gouvernman US.  Ok ozordi dan LDS nou annan bann ansyen Minis dan LDS ozordi nou annan bann ansyen Manm Lasanble parti US. Ozordi dan LDS nou annan nou bann ansyen DA ki pe fer travay avek nou.

Ozordi dan LDS nou annan plizyer zot siporter ki pe swiv nou ozordi. Parske zisteman letan zot pe swiv zot pe vwar poudir balon lot kote in flak. E mon enpresyonnen letan yer mon’n tann zot pe lager lo bann zenn.  I fer mwan mazin en letan pase letan US ti en parti ki ti kontan son zenn zot.  Zot ti kontan zot zenn zot.

Tanzantan mon rapel sak fwa bann first time voters zot ti organiz bann pti happy hour en lepok zot ti fer Mahé Beach. Apre zot ti vin kot Espace e zot ti sey anmyel nou zenn dan tou sord fason.

Me la mon’n aprann poudir zot pe ganny en pe difikilte pou zot kapab kolekte en pe zenn pour zot kapab fer ankor sa bann show ki zot ti fer dan le pase.  I en pe difisil so mwan mon konpran zot dilenm. I en pe difisil si zot bezwen led zot kapab koz avek nou. Nou ava sey organize pou zot nou a fer sir ki zot ganny en pe first time voters pou zot o mwen kapab tir en pe portre avek. So si zot bezwen led silvouple kontakte nou.

E letan Mr Speaker mwan mon tann zot yer pe lager ek bann zenn pou mwan sa i en pe ridikil parske mon rapel dan lepase sa ki nou’n koz lo la yer se an relasyon avek lalis rezis voter.

Kot bann zenn ti aparet lo la, be selman touzour in le ka e parey in ganny dir yer parski dan lepase ti annan bann trik ki ti ganny arive ki nou pa neseserman anvi i ava ariv ankor.

Alor Mr Speaker mon ti a kontan dir poudir mwan koman en Manm ki’n dan katriyenm Lasanble apre ki nou pa ti pran par dan eleksyon Lasanble Nasyonal mon krwar i enportan ki sa osi i al dan rikord ki dimoun i konpran poudir nou lo sa kote latab nou pa ti anvi zis business as usual.

Nou ti boycott Lasanble Nasyonal pou en rezon, parske nou ti anvi en keksoz konkret. Nou ti anvi bann Lalwa eleksyon ki onnet. Ki fran, ki nou kapab bouz de lavan avek.

Se pour sa rezon nou lo nou kote latab sa letan nou ti dir get sa nou pa pou pran par dan eleksyon Nasyonal parski nou pa ti anvi business as usual zis ganny elekte vini, kontinyen avek azanda ki SPPF ti annan.

Ki nou ti fer alor nou ti boycott eleksyon parey zot tou zot ti konnen, e ti annan en gran mazorite dimoun ki ti donn nou sipor sa moman letan parske zot osi zot ti pe swiv.

E nou ki nou ti fer lo kote latab nou ti ekspoz tou saler tou benefis ki ti annan ki ti vin avek Lasanble Nasyonal.  Nou ti dir non, reste deor pour ki i annan en travay ki ganny fer e mon kontan ozordi sa letan ki nou’n espere sa travay ki nou ti anvi o mwen i annan serten rezilta ozordi ki nou pe rekolte.

E la ozordi depi yer nou pe travay lo bann lamannman an relasyon avek eleksyon e ozordi nou pe fer li atraver political party Mr Speaker.

E mon krwar tou sa bann sakrifis ki mon’n fer dan lepase ozordi in apporte fri.  E mon krwar tousala i bann rezilta ki nou bezwen.  Me parkont mon ti kontan zis fini lo sa note par dir poudir letan ou annan pese ou pa kapab montre ledwa lo ou kanmarad e servi bann lekspresyon ;-

‘’Azenou’’,

‘’Nou pou bezwen konfese’’

‘’Si nou pou ganny le corps du Christ’’,

‘’Si nou pou ganny labsolisyon.’’

Mr Speaker letan en parti politik i aksepte ki enn son Manm oubyen enn son siporter, i vann en imen dan en bwat dibwa, son fanmir pa konnen kot i ete. Li i pa kapab vini prezan vin prezant li koman pli parfe e demann nou pou demann pardon!

Pardon i bezwen konmans dan lakour !   Pardon i bezwen konmans kot ou, gete avan ki ou fer then ou montre ledwa lo ou kanmarad e dir li demann pardon!

Mr Speaker mwan mon krwar poudir a lavenir okenn Manm Lasanble Nasyonal   ki pran par dan okenn lensidan ki annan pou fer avek human trafficking, oubyen bann keksoz ki pa normal, pa kapab ganny aksepte dan Lasanble Nasyonal anymore!

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

E demann dimoun e demann nou pou admet en pardon. Mwan mon krwar Mr Speaker parey ma soeur pou fer La Digue join son frer donn sipor son frer.  E nou kote LDS nou pou kontiny sa travay ki nou pe fer.  E mon anvi dir avek zot pou dir nou pou retourn isi dan Lasanble Nasyonal  avek en pli gran mazorite ki nou’n annan ozordi me selman nou ava rezerv detrwa plas proporsyonnel pou zot parske in en plezir travay avek detrwa zot, in en plezir vwar zot. In en plezir pou nou kapab reakte avek zot.

E mon ti a swete ki dimoun ki pe ekoute deor zot konpran sa travay ki nou pe fer menm Lasanble in dizourd avan son letan. Ti annan en kantite travay ankor pou nou fer, kantite keksoz ankor pou nou gete me malerezman Mr Faure li in kontan pou fer li dan sa fason, alor ozordi 6er mwen 10 nou ankor zisteman pe get Lalwa Eleksyon.

Sa montre poudir senkyenm Lasanble konpare avek sizyenm Lasanble nou’n fer en kantite travay. E nou’n fer bann travay ekselan e nou’n fer bann travay ekselan e nou’n menm ale pou plizyer zour zis parey nou pe fer ozordi.

Mr Speaker mon ti a kontan dir ankor enn fwa Electoral Commission kouraz dan sa travay ki zot pe fer, bann lamannman ki nou pe donn zot e mwan lo mon kote mon pe donn zot full sipor, mon pou donn zot full sipor.

E nou pou swete ki bann dimoun ki pe ekout nou spesyalman bann zenn Mr Speaker ki pa ankor anrezistre fer zot devwar desann al anrezistre.

E donn en koudmen pou ki la demokrasi nou pei i bouz de lavan pour ki pei i fleri, pei i bouz pli devan pou ki nou Sesel i kontinyen Mr Speaker.

Avek sa detrwa mo Mr Speaker   mon pe dir avek tou bann dimoun ki pe ekoute laba deor Sesel.  Sesel pou tou son zanfan.  Pa bliye Sesel i pou tou son zanfan, ler nou fer Sesel  pou tou son zanfan pou napa kouler Sesel pou vin pou tou son zanfan.

Alor nou anvi ki tou bann zanfan Sesel laba deor vot byen, me vot pou LDS me non pa vot pou en parti ki mertri oubyen ki viktimiz son frer, eksport li, anmar li e met dan en goni e nou pa konnen kot in ale.

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker mon dir mersi ankor enn fwa e mon demann lepep Seselwa pou zot vot byen.  E vot LDS e fer nou pei bouz pli lavan! Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sandy Arissol. Mon a donn laparol Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker travay devan nou Lasanble ozordi i Political Parties Registration and Regulation (Amendment) Bill 2020. 

        Pou lenformasyon lepep Seselwa, sa i enn bann pli pti morso Lezislasyon, ki’n vin devan sa Lasanble.  En pti bout travay sa.  So letan zot ganny dir sa konmkwa sa Lasanble pe travay 6er diswar pe sonnen Mr Speaker, mansonz.

Sa Lasanble pe gaspiy tax payers money, pe fer politik e nou pa pe scrutinize sa Bill at all.  Nou pa pe koz lo la ditou.  E nou lo nou kote nou’n asize trankil bomaten nou’n les deba deroule akoz nou ti anvi konnen ki direksyon sa ti pou ale.  Mon konman en manm Bills Committee, mon’n asize lo Bills Committee anba gidans Onorab Bernard Georges, ki’n fer en travay ekselan lo sa Bill.  Felisitasyon Onorab Georges ankor.  Nou scrutinize li.  Nou’n go through li.  Pare pou koz lo la.

E bomaten en Manm i vini sa ki’n vin rakont zistwar zot lavi sa ki’n vin rakont sa ta lalang.  Napa ki zot pa’n fer zot in fer tou sa ki annan pou zot fer a leksepsyon koz lo sa swadizan travay ki devan nou.

Sa ti’n kapab ganny scrutinize with a half a day posibleman apre midi nou ti a vini nou ti ava’n pran son bann detay bann lamannman, nou ti pou’n fini travay by now. 

Lontan nou ti ava’n fini travay.  Rezon nou ankor la set akoz LDS in santi ki zot bezwen sa dernyen zour lo mikro pou gaspiy letan sa pep avek tou sord kalite sotiz e mansonz.

Mr Speaker i annan en keksoz mon anvi met lo rikord la.  Tou lazournen sa zistwar Marek i leve eksporte dan bwat karton.  Al dan sak goni anmare whatever it was.  Taler letan Onorab Ghislain ti pe koze.  Kot Onorab Woodcock laba zot in kriye Marek, Marek, Marek be i annan en keksoz ki lepep Seselwa i bezwen konnen.

Letan sa lensidan deportasyon Mr Marek ti occur isi lo later Sesel, Onorab Chantal, Ghislain ti an Chine.  I ti’n al La Chine lo en short course pou 2 mwan.  I pa ti Sesel.  E sa i kapab ganny verifye Mr Speaker I put it on record si i annan okenn zot ki anvi demanti mon seye zot.

Onorab Ghislain pa ti involve dan deportasyon Mr Marek, i pa ti Sesel.  Sa i napa nanryen pou foute ek li.  I zis ki LDS zot en parti lalang!  Zot lalang depi latet ziska lipye!

Zot pas zot letan zot in pas en zournen sant tou sord kalite sotiz mansonz.  Mr Speaker, i vreman enteresan letan ou tann dimoun i koz lo zot leksperyans lavi.  E zot in koz bokou.  E mon tann en keksoz enteresan la konmkwa ki ansyen Speaker Lasanble Nasyonal, ti bully zot.

But the irony se ki dimoun ki direkteman involve in bulling the current Speaker, dan son distrik kot in ganny elekte ozordi pe reminisce about ganny bully 10an pase.

Selman, la, la, la right now, Speaker in the Chair currently pe ganny bully par zot e pe ganny bully par dimoun ki pe konplent, i ti ganny bully lepok Dinozor avan Zezi Kri.

So sa ki’n pase dan lepase i relevan i enportan be sa ki zot pe, fer la right now, sa i pa enportan zot kapab fer zot.  Antre dan distrik en dimoun pas par deryer son ledo pa ni enform li, go ahead.  Napa problenm.

Onorab Clifford Andre mersi pou enterakte avek on letan mon pe koze.  I annan de keksoz ki ou’n dir ozordi ki mon kontan.  I annan premye ou’n dir pa tou dimoun ki pou kontan sa ki ou pe fer, tou sa ki ou pe fer.  Ou konnen defwa nou pa realize nou koz bokou laverite e les mon dir ou ozordi Onorab Andre, sa i pli gro laverite ki ou’n koze dan sa Lasanble.

Parske sa dimoun la ki’n call en ansyen kandida SNP Anse Aux Pins e demann li pou debout dan Anse Aux Pins dan Eleksyon ki pe vini i enn ou leader e i pa’n dir ou li.  Ou pa konnen.  You have no idea! ou napa en nide, pou dir sa msye in ganny call. 

E si ou ti’n vwar figir ou leader taler letan ou’n kriye ou’n, tap latab mon pe al pran Anse Aux Pins se sa ki mon ti pe sey sinyal ou mwan.  Konman en zanmi lanfans, mon ti pe sey sinyal ou mon ti pe dir ou get figir ou leader.  Ou on record ou dir koumsa Onorab Loze in dir en keksoz laba mon pa’n tande ki in dir.  Mon ti pe dir ou get figir ou leader.  Ler ou pe tap latab ou dir ou pe al repran Anse Aux Pins la, i vire i get anba kot ou in fer en figir drol.  Get figir ou leader. 

        Ou pou repran Anse Aux Pins dakor be ou pa kapab, repran si sa msye SNP ki’n ganny call yer swar ki debout dan eleksyon.  Si i aksepte.  E mon krwar pa ki pou al aksepte osi.  Akoz i santi li en pti aflize i santi li en pti pe trai par sa parti ki la anndan e li i mentenir konmkwa ki li i en SNP i pa en LDS e i pa idantifye ditou avek sa parti ki la ek son bann fason fer.

I annan en dezyenm keksoz ki ou’n dir Onorab Andre ki mwan mon’n apresye.  Akoz mwan mon’n toultan dir ki mwan mon en non-krwayan.  Mon sipoze letan ou en non-krwayan ou en non-pratikan tou, be ou ou’n dir ki ou en krwayan e en pratikan.  Ou en krwayan e en pratikan ki’n make en statement dan en pei kretyen to the effect of Zida in byen fer pou li vann Zezi.  En kretyen krwayan pratikan i fer sa kalite statement dan en pei ki an mazorite kretyen.  E i pa ni menm realize ki i annan en disconnect konplet e total dan son lozik avek larealite ki ganny pratike dan sa pei toulezour e tou le Dimans.

Onorab Ramkalawan, mon a koz lo Bill parey zot, zot in koz lo Bill which is not at all, thank you.

        Mr Speaker mon pou bouze, mon pou al lo sa size Linyon Sanzman.  Linyon Sanzman in ganny envoke dan sa Lasanble konman en legzanp akoz nou bezwen sa morso Lezislasyon ki la.  Nou’n ganny dir poudir ladan i annan Seksyon ki gouvern senbol, logo, non parti e mon koleg Onorab Waven William in further state ki devret osi enkli Konstitisyon parti ladan.  Be mon krwar poudir Konstitisyon in deza ganny depoze avek zot me selman in dir legislate li met li dan Lalwa.

Apre nou ganny dir poudir sa, sa Lalwa ki la, i pou anpese, ki ti ariv e avek Linyon Sanzman i ariv ankor zanmen dan listwar nou pei.  E sa sorti kot bann entelektyel, bann gran koneser, bann gran savan sa.  Bann ki pou diriz sa pei demen akoz zot la, zot ki pou fer efficient Government dan sa pei.  Zot ki pou anmenn latransparans.  Zot ki pou fer pei marse dapre zot.

But you know what Mr Speaker, sa group dimoun parfe la, pa ni ti anrezistre zot Linyon Sanzman zot.  Sanmenm sa ki Martin Aglae ti pran.  Zot sitan enkonpetan, inefikas, ki zot pa ni kapab get it together pou zot al anrezistre non zot parti politik.

Prezan zot dir nou sa Lalwa pou anpese ki sa sityasyon Linyon Sanzman arive.  Be sa Lalwa la i pou parti ki’n anrezistre li.  I pa gouvern whatever ki ou pe fer quelque part dan lanatir i pa gouvern kalandriye sa.

Zot kapab lev kalandriye dan Lasanble ziska amen.  Lev kalandriye until you are blue in the face.  Sa Lalwa ki la i pa apel the Calendars Act.  I gouvern anrezistreman parti politik.  E si ou pa anrezistre ou parti politik msye mesdames i pa kouver anba sa Lalwa.  Be ki mannyer zot kapab sitan an retar koumsa ki zot prop non zot parti politik zot pa anrezistre yet zot le run sa pei?

Ki mannyer ou fer konfyans en group dimoun, ou pran pei ou met, dan zot lanmen ki ni the present of mind pou al anrezistre non zot prop mouvman politik zot napa.  How?  Non i konplike pou anrezistre non en parti politik? Mon vwar de Avoka la.  One of the best lawyers in the country par ou Onorab Andre, Onorab Bernard Georges is sitting by your side, how, how does something like, this happened? 

Zot savan zot zeni zot, zot pe al run pei zot pe al ganny gran mazorite anrezistre non zot prop parti politik zot pa kapab fer!  Konmsi zot realize ki kalite nivo stupidité i pran pou fer en keksoz koumsa?  Mon fiy 7an pa pou fer sa.  I pa pou fer sa kalite gasi.  And yet you want to run the country? 

        La i annan enn laba ni dat ki i ti rantre lekol i pa rapel, ni ki cohort in antre lekol ladan i pa rapel?  Anyway petet i ti al kot Reginald Mundi kot bann fiy lekol in disturb li en pe.

Be ni rapel ki lannen i ti antre lekol i pa rapel e li zot calculator.  How?  Ki mannyer ki sa i arive?  E zot pe al run pei zot.  Mon pa konpran zot mwan.  Mon vreman pa konpran zot.  Zot parfe zot, zot benny dan la perfeksyon toulezour.  Be ki mannyer en keksoz koumsa i arive, ki mannyer zot les sa arive?  Apre lev laptop anler montre nou kalandriye.

Be nou pe diskit kalandriye isi anndan nou.  Lalwa kalandriye sa?  Be si zot le Lalwa kalandriye dir nou, nou a fer Lalwa kalandriye nou a pas lazournen koz lo kalandriye msye Mesdames.  Me aret gaspiy letan sa pep ek kalandriye.  Serye!  Apre dir zot pe fer politik.  Zot pa ni konnen kwa ki zot pe fer zot menm!

Mr Speaker, Onorab Afif in dir en keksoz ki mon in perfect agreement avek li.  Ozordi in rakont son parkour, ek difikilte pou li ganny scholarship.  E tou sa ki Onorab Afif in dir i laverite.  And we need to be attention to sa zistwar ki’n rakonte.  Nou bezwen port byen atansyon, si fodre al rewind re-ekout li sa ki in dir re al ekoute.  Zistwar Onorab Afif i vre, in ganny en pil pake difikilte dan son zenn lavi pou li ganny son scholarship. 

E menm si li i pe dir nou poudir sa ti akoz i ti pe koz mal he doesn’t really know why, i pa konnen li.  Akoz son bann konversasyon ki’n fer dan lepase i ti state li menm, poudir i pa konnen akoz ki pe ganny peze, i pe ganny sere.

E nou’n ariv en staz dan nou pei avek lafason ki Prezidan Faure pe run sa pei direksyon ki pe anmenn ladan fodre i sorti sa bann keksoz?  E mon fransman mon felisit Onorab Afif ki ozordi in annan kouraz pou li koz lo son sor.  In annan kouraz pou tir sa ki lo son lestoman met deor akoz pou en fwa, pou en fwa mon’n dir in koz laverite.

In koz laverite akoz sa zistwar la, mon’n deza tande.  It was bad to the extent ki defen Guy Morel en dimoun ki mon ti kontan borrow bann magazin Rotor and Wings avek li as a child, mon ti fasinen avek lavyasyon, e li i ti annan toultan bann magazin Rotor and Wings mon ti obsede ek lir mon osi.

Defen Guy Morel ti menm al kot Prezidan Rene avek sa.  In al plizyer fwa kot Prezidan Rene avek sa sityasyon scholarship Onorab Afif.  E menm Prezidan Rene at certain point ti bes lebra.  Se en posibilite ti en gro ros pou kase e vre Onorab Afif in soufer.

Mr Speaker selman letan nou koz laverite annou koz tou laverite silvouple.  Ler i byen ou’n dir ki’n ariv ou.  Now pa aret la, dir poudir sa dimoun ki’n viktimiz ou i ozordi pe asiz dan ou parti.  I enn bann leaders dan ou parti.  Dir e admet e avoue.  Poudir sa dimoun la ki ti ser ou anpes ou ganny scholarship ozordi i en leader dan LDS! 

Pa pran ou foutez pou balans lo nou.  Abzorb li laba se ou.  Kit li kot ou.  Akoz i kot ou ozordi.  I enn bann ki pe asiz laba kot ou, e ou konn tre byen lekel ou.  Selman mwan mon pa pou nonm non dimoun.  Thank you very much Onorab Ferrari sa kalite bal malelve ki pe fer ou kapab anval en lelefan.

Mr Speaker mwan mon respe, mon respe sa ki Onorab Afif in fer ozordi, pou koz son laverite e mon krwar lepep Seselwa an antye i devret annan respe pou son kouraz pou sa ki in fer.  Al a menm enstan Onorab Afif in dir nou poudir li i ti debout obor sa bann zonm brav, obor li la.  Onorab Afif pa’n zanmen en fout debout obor sa bann zonm brav.

Onorab Afif pa’n zanmen SNP.  I pa’n zanmen partaz zot biolozi, i pa’n zanmen dan zot parti, e letan i ti sorti dan Gouvernman i ti al form Lalyans avek Anbasader Pat Pillay.  En falsehood ki i pe claim ki li in debout akote sa bann zonm brav ki la dan kote li, i pa’n zanmen debout akote zot li.  Onorab Afif ti subscribe to ideolozi United Seychelles for long time, in monte in grenpe.

Mwan mon aksepte i ti ganny viktimize pou ganny son scholarship.  E sa dimoun ki’n viktimiz li ozordi i devret asiz ek sa dimoun laba dan son parti rezourd son problenm.  Find out kwa ki ti arive.

Be oule dir mon ou sitan ganny viktimize ki ou vin Gouverner Labank Santral ansarz finans sa pei?  Nou viktimiz ou pou ansarz finans pei.  Pli gro viktimizasyon ki mon’n zanmen vwar dan mon lavi, Mr Speaker kelken i kapab viktimiz mon dan sa fason?  Si tou viktimizasyon ti koumsa be sa i enkrwayab sa.  Ou viktimiz en boug ou met li ansarz tou ou larzan!  Be tou dimoun i devret ganny viktimize koumsa.

Be konmsi ki kalite viktimizasyon sa enn la.  PS Finans, Gouverner Labank Santral ou menm ou’n ale vini from one to the other.  PS Devlopman Ekonomik ler 50 milyon ti al Baladi wherever it went la ki ou konn tre byen kot in ale.  Ou ti PS Devlopman Ekonomi en pei ou ganny viktimize in to Sekreter Permanan devlopman ekonomik pei.  Be Onorab Afif ki kalite viktimizasyon sa enn?

Be mon pe rode kot ki viktimiz dimoun koumsa.  Please montre landrwa mon al debout dan laliny mon ava ganny viktimize koumsa mon osi.  Be i enkrwayab sa.  Konseye Laprezidans, lo Microeconomics Reform whatever it was ki zot ti fer zot de ou bon zanmi, ou tre bon zanmi Mr Mukesh Valabhji konseye Laprezidans lo Reform Makroekonomik pei.  Wow, be ou’n ganny viktimize dan ou lavi Onorab Afif!  Somehow gravity does not take hold of your victimization ou, it’s gravity defying ou ganny viktimize upwards ou zanmen ou ganny viktimize anba ou.

Be I think you’ve been invented anti-gravity ou, ou realize?  Ou en komodite presye nou pa bezwen devlop rocket or whatever pou al dan lespas zis pran ou met ladan i ale.  Akoz sak fwa ou ganny viktimize ou grenpe.  Zanmen dan ou lavi ou’n, ganny viktimize ki ou’n tonbe toultan ou’n ganny viktimize ou monte!  Be ou konnen ki mon kontan avek ou?

Mon ti deza dan en case Ankour, kot ou, ou ti’n akiz en dimoun of corruption.  Ou konnen ki ou ti fer anser?  Zour Onorab Basil Hoareau ti kestyonn ou, ou ti dir, ‘’Your Honour pou mwan koripsyon se ler ou fer mismanagement, non, non mon pa’n dir li koripsyon koumsa mon, koripsyon se ler ou fer mismanagement ou fer move zesyon sa definisyon koripsyon.’’

Initil ou dir mon pe koz mansonz akoz Lakour i gard rikord.  Ou ti sanz definisyon koripsyon zis pou ou sape.  Which you didn’t by the way ou’n ganny kordonen R90,000 ki ou a pe appeal. 

        But, but, sa pep i bezwen admir lafason ki Onorab Afif in ganny viktimize anba sa sistenm!  Ler ou ekout tou sa ki pase kot Trump, letan ou ekout tou lezot dimoun ki’n, ganny, viktimize, ki pe pase devan Trump apre ou ekout Onorab Afif poor little rich boy in ganny viktimiz upwards always upwards.  Non ou pa’n zanmen debout obor sa bann zonm brav ki obor ou parey ou’n dir ozordi.  En foutez sa.

Ou pe anbet tou sa siporter SNP ki siport sa parti zot lavi antye including Speaker Nicholas Prea, ou pe anbet zot pou fer krwar en keksoz ki pa egziste pou zistifye lefe ki ou jump the queue over Onorab Arissol tou bann lezot Manm SNP pou vin Vis-Prezidan LDS ozordiSe sa ki ou pe fer!  It’a a lie! 

Zot koz zis mansonz isi anndan dan sa Lasanble.  Prezan vin gele dir nou ou’n ganny viktimize.  Be si ou ou’n ganny viktimize, ki ti arive avek onorab Derjacques ler zot ti pous li dan SNP, ki ti arive i pa ti ganny viktimize li?

Ki ti arive ek li?  Ozordi i en stalwart i debout a kote zot.  Be ki ti arive ek li?  Pa ti en viktimizasyon sa?  Onorab Hardy Lucas over 19 years in en aktivis SNP plis ki 19an.  Onorab Lucas in Chief Whip SNP dan sa Lasanble.  Ozordi ki zot fer, zot servi 15 lo 10, zot servi nou Lasanble sa bout later, sa bout later laba Anse Royale sa ki i annan en bout later, viktimiz en dimoun ki’n kontribye pou zot ariv la ki’n debout akote zot from the seat of power!  Se sa ki zot in fer zot, ganny en os pouvwar.  En ons pouvwar zot trair sa ki’n anmenn zot lo son ledo ziska ozordi.

Zot realize ozordi zot napa Onorab Jane Carpin lobze.  In ganny aste konman en lobze.  Yet zot pe praise Komisyon Eleksyon.  Zot praise Komisyon Eleksyon bon Komisyon.  E zot menm dir sa Komisyon pou fer premye Eleksyon kredib dan sa pei.  Tasyon en, tasyon Onorab Afif.  Ou parol sa.  Tasyon sa bate ki ou pe, al anmase dan eleksyon apre ou deside i pa kredib.  Ou ki’n dir zot pe al fer eleksyon kredib.  Ou parol sa, tasyon ler sa bise bef i vini ou konmans gele ou tay Ankour!  Zot praise Komisyon ler ti ler pou vot pou Komisyon Onorab Jane Carpin ti annan kouraz pou lev son lanmen pou vot avek United Seychelles, pou kree Komisyon Eleksyon.

Ou konnen ki SNP ti fer?  Zot ti asiz lo zot lanmen parey zot fer sak fwa Bidze i vini apre zot dir, zot donn larzan dimoun.  E zot fer egzakteman menm keksoz ozordi zot pe dir poudir Komisyon i bon bravo zot in, demann Komisyon zot in ganny Komisyon ki Komisyon zot napa en tant pou met ladan zot, ni en case karton zot napa parske zot pa ti siporte zot pa ti vote.

Si i annan Komisyon ozordi se gras a Onorab Jane Carpin ki li in kontribye prezan zot maltret li i ti ganny aste parey en lobze.  Zot maltret li lobze.  Come on, come on.  Serye zot en pe.  Imen pa fer sa ek son prosen.  En pti pei 90,000 dimoun ou vini ou asiz la, sa small pool of competent people ki nou annan ou pou asize ou maltrete ou pou konmans tiray sa enn tiray sa lot, maltret sa enn, maltret sa lot?

Be ou pa kapab koz ek sa bann dimoun.  Konmsi oule dir mon zot senserman seryezman pa kapab apel Anbasader David Pierre, met li asize ganny konversasyon ek li.  Asiz avek Onorab Hardy Lucas ganny en konversasyon ek li, asiz avek Onorab Jane Carpin ganny en konversasyon resolve tousala, move forward? 

        Fodre viris i touy nou enn par enn konmsi pou nou asiz ek kanmarad.  Be kisisa tousala?  Be met nou diferans de kote.  Zis poz li akote pou 5 minit, and move on, Senyer.  How complicated is that?  Zot in pas en zournen ozordi pe maltret tou zot bann ex supporters.  Premye fwa ki mwan mon ti vwar Mr Martin Aglae ti akote Onorab Ramkalawan.

Premye fwa ki mon ti vwar sa garson dan politik ti akote Onorab Ramkalawan.  Se Onorab Ramkalawan ki’n entrodwir li dan politik, Onorab Ramkalawan ki’n mentor li dan politik.

Ozordi li menm li i lasiz laba la ler Onorab Ghislain pe koze Martin non Onorab Sebastien Pillay ki ti pe koze pran Martin Aglae anmenn ek ou.  Ozordi Martin Aglae in vin en anathema pou zot.  Tou sa ki ti debout avek zot yer, ozordi in vin en pwazon pou zot.

Wi I can repeat but I will not, I will not entertaining you, mon pa soubalter gran blan mon.

Mr Speaker, ozordi nou annan nou en parti politik ki pe soufer sanmenm sa ou tann Onorab Ferrari laba devan pe dir i dan soufrans, sa parti pe soufer akoz zot pe noye dan en konfizyon total.  Zot pe koz gro bra zot pe noye dan traizon.  MNA ki pe asiz la anndan la anndan avek nou, pa pe al debout.  Zot pa konnen zot pa pe al debout, zot pa ganny dir zot pa pe al debout.  Phone calls pe ganny fer deryer zot ledo pou tir zot.

I annan enn mon krwar in ganny kriye yer swar kekpar in ganny dir i ti pe plere.  I terib sa ou ki kriye, ou ki kriye ou the hitman Onorab.  I terib sa sityasyon ki zot ladan ozordi.  Yet zot pe koz gro bra zot.  Zot pe al ganny eleksyon.

Selman zot pe knock-off zot bann Onorab ki pe asize la anndan parey skittles ek en gro boul feray.  Bee kisisa sa?  Yet zot pe al ganny eleksyon, zot pe al ganny eleksyon e kwa?  Avek kwa ki zot pe al ganny eleksyon?  I annan distrik ni kandida pou fill-in zot napa.  Sa i leta depi ki zot ladan ozordi.

Dimoun pe refize debout konman zot kandida.  Ki sityasyon ki zot ladan.  Yet  zot pe koz bon labous.

Anyway, Mr Speaker, mon i annan de keksoz ki mon ti dir depi mon’n antre dan sa Lasanble.  E kanmarad in toultan viktimiz mon pou sey viktimiz mon akoz mon’n dir sa bann keksoz.

Enn, Onorab Ramkalawan ti al negosye son logmantasyon saler avek bann zofisye Parti United Seychelles.  Mon kapab dir kan, kote, ki bor, lekel ki ti la.  Ti annan negosyasyon.  Mon konn egzakteman kote.  This is a fact.  This a fact. 

 

MR SPEAKER

Onorab ou annan ou 2 minit.  Wrap-up. 

 

HON JOHAN LOZE

Yes Mr Speaker.  Lot keksoz ki mon ti dir ler zot ti sanz Lalwa POCA, enn zot bann dirizan in benefisye.  Mon kapab donn limero kont, non labank zot ti sanz Lalwa POCA ki ozordi Lalwa POCA in ganny gazete la.  Pou ranvers tou sa sanzman ki zot in fer, ESSAMLG Review i vini la an Septanm.  Review ESSAMLG i vini, fotespere nou pei pa ganny Black Listed akoz sa bann gasi ki zot in fer.

Enn zot Dirizan over $1.6 million US in antre dan son business account.  An rezilta direk sa sanzman POCA ki zot ti fer, e zot pa pou kapab dir mwan naryen.  Zot pa pou kapab dir mon retract, zot pa pou kapab ozordi ni dir lafot Gouvernman, Gouvernman in mal fer investigation.  Akoz zour panel ti la devan mon ti kestyonnen e panel ti eksplike egzakteman the changes that you made, ki ti rezilta dan sa akt de koripsyon.

Enn zot bann leaders in benefisye, to  the tune of $1.6 million an rezilta direk sa sanzman POCA, get konbyen figir la ki napa en nide kwa ki’n arive.  E zot pa pou kapab dir mon nanryen lo la.  Laprev mon annan mon kapab soumet ek Speaker at any given moment. 

        Ki limero kont larzan in antre ladan.  An rezilta direk zot aksyon?  Aret koz ‘’fer li nou Lasanble.’’  Zot ti fer li ‘zot’ Lasanble.  Aret koz met larzan dan pos Seselwa.  Zot in met larzan dan pos en Seselwa.  Enn zot dalon.  I’ve been telling you this all along you’ve been shutting me up all along ozordi ki zot pa kapab dir mwan nanryen!  Gard zot silans reste zot trankil akoz zot konnen zot in fer.  Zot pa fer mon retract zot pa pou fer naryen ozordi!

 

MR SPEAKER

Onorab wrap-up. 

 

HON JOHAN LOZE

Mr Speaker mon le, shut up Onorab Ferrari, shut up Onorab Ferrari?

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Order!

 

HON JOHAN LOZE

Shut up Onorab Ferrari?

 

MR SPEAKER

Order!  Order!

 

HON JOHAN LOZE

Oule vin shut mwan up Ferrari?

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Order! Order!  Onorab Loze.  En minit wrap up.  Met ou mic on en minit wrap up. 

 

HON JOHAN LOZE

Mr Speaker mon konpran fristrasyon Onorab Ferrari laverite i for pou li anmennen, zis parey sa enn ki obor li.  Zot nepli kapab magouye parey zot ti magouye 3an pase.  Zot nepli kapab fer sa bann deal ki zot in fer.  Zot nepli kapab dir vini dir vwar FIU kapab vin Sesel kan FIU i deza vin isi Sesel.  Depi FIU in ale, FIU in vini, in marse in dir bonzour dimoun dan laboutik partou.  Zis zot ki pa trouv FIU.

        Seselwa Lari Bazar i trouve FIU msye isi, msye laba ki pa kot pe marse.  Zot, zot pa kapab kriy FIU akoz FIU i annan recording konversasyon lo tape ki’n fer ek zot. Zot pa pou zanmen somonn FIU pou vin la anndan zot.  La mon dir on live television, gete ki zot kapab fer aprezan.  Zanmen zot pou apel FIU.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Bon mon ava donn laparol Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker ozordi nou dernyen zour travay dan Lasanble Nasyonal.  Me si i annan en bon keksoz menm si nou’n ganny dizourd i annan nou annan sa privilez pou nou pa tann en serten dimoun koze.

E atraver ou Mr Speaker, ti a vreman kontan demann VP si i pa kanmi konmsi zis atraver sa kalite langaz ki ganny servi par sa Manm Onorab i montre egzakteman kalite standar ki US i annan pou pep Seselwa.  Letan Onorab De Commarmond i bat lanmen i kontan, bann kalite demagozi ki ganny dir dan sa Lasanble, i enkrwayab.

Me selman sa mon krwar sel keksoz ki nou pou kapab dir nou pa bezwen tann sa msye koz ankor.  Pa ni kapab dir li Onorab, i annan son non Seselwa in donn li in repet 40 fwa dan Lasanble Nasyonal.  Onorab Arissol ti byen eksplik sa in ganny son non mon krwar i pou reste laba permanan, akoz laba kot i ale.

Mr Speaker, anba sa Gouvernman enn ki o pouvwar pou 43an, nou vwar en Lezislasyon ti’n ganny revize pou anmenn plis ki laklerte e konfyans dan prosesis elekte bann reprezantan en pep.

Sa Lezislasyon in vin 3an apre bann rekomandasyon e i vin sa dernyen zour lavi nou Lasanble.  En Lasanble istorik kot pou premye fwa in annan en nouvo balans lafors.  Sa lafors ti vin anba sa manda k i ganny donnen par piblik Seselwa atraver bann eleksyon.

En manda Lezislatif ou Egzekitiv in vin avek en responsabilite anver sa pei.  Sa pei Sesel, ki form sa pep ki pran pou elekte son bann reprezantan. Me dan ka sa bann reform sa Gouvernman in fail sa pep.  E Lezislasyon i bezwen ganny presye in ganny dir nou’n pran en zournen pou nou koz lo la.

Mr Speaker zot annan 3an pou anmenn sa Lezislasyon, 3an sa Gouvernman pa’n kapab anmennen.  Alors si zot, zot in deside dizourd Lasanble atraver Mr Faure nou, nou kapab pran nou zournen pou nou koze lo ki defayans zot i fer dan lavi bann parti politik isi Sesel.

Sa bann amannman Mr Speaker in vin dernyen minit akoz presyon sa Lasanble, sa sizyenm Lasanble in ete lo sa Gouvernman.  Mr Speaker sa manda ki nou’n ganny donnen i permet nou anmenn sa bann reform devan ozordi menm si i dernyen zour.

Nou sipoze osi Mr Speaker reform konstitisyonnel pou vini.  E enn bann keksoz enportan ki ti pou ganny regarde ti pou transmisyon pouvwar.  Akoz se premye fwa ki sa pou arive Sesel.

Mr Speaker fotespere pep Seselwa i kapab donn sa Gouvernman sa parti politik ek konfyans ki zot pou respekte swa pep Seselwa e fer sir ki letan i annan sa sanzman pouvwar le 24 Oktob nou fer li dan lape.  Sa i dernyen konfyans ki pep Seselwa pe demann zot, akoz zot pa pou gannyen elekte dan Egzekitif.

Mr Speaker nou esper sa prosen prosesis, pou ki sa bann amannman i vin Lalwa.  Nou espere ki Msye Danny Faure li i fer son sennyen pa.  E i siny sa dokiman ki fer sa bann lamannman i vin Lalwa pou ki sa Komisyon ki devan nou, i kapab prosede pou li aplik li dan bann eleksyon ki pe vini.

Se atraver Lalwa Elektoral ki nou vwar nesans en parti politik.  Avek en bi pou li ganny en serten pouvwar atraver bwat vote,  dan en eleksyon demokratik.  I deklar son non, e lamannman i demande ki letan in fer son deklarasyon i vin avek son senbol, son logo e son akronim.

Nou vwar prosesis sa anrezistreman ganny definir e nou vwar pouvwar ganny donnen avek Komisyon pou pa aksepte sa anrezistreman si son bann lanblenm idantifikasyon i tro pre avek enn ki deza egziste.

E i fer sir ki bann non Manm anrezistre ek sa parti in ganny fer avek konsantman sa bann dimoun.  Tousala i bezwen kler akoz en parti politik i apre kapab debout dan en eleksyon e demann pep Seselwa pou siport li par donn li en vot pou anmenn bann nide devan lo bann platform.  Tel ki lo platform Egzekitif savedir i vin Prezidan e apre apwent Minis pou gouvern pei ouswa Lezislatif savedir i vin en Manm Lasanble Nasyonal pou fer bann Lalwa e fer en travay oversight lo performans sa Egzekitiv e anmenn bann lopinyon piblik pou ganny debat e propoze avek Egzekitiv.

Ou ganny en Manm en parti ki vin en reprezantan dan Lasanble Nasyonal, savedir li i vin en MNA.  E konman en MNA mwan mon’n servi sa pozisyon pou anmenn leklersisman lo bann mank responsabilite serten zofisye dan Parti US, ki’n abiz zot pouvwar ou bann gen e menm bann gen parti li menm, ki’n akimil son ta later ek son ta larzan lo ledo Leta.

Mon’n konstaman met bann pwen devan pou montre piblik dan sid Mahé ki mannyer bann promes Gouvernman in zis bann promes vid, e legzanp soufrans trafik bann dimoun ki reste dan sid e dan distrik Anse Royale in enn bann problenm ki’n ganny met devan souvan san okenn rekour.

En problenm koze par en promes desantralizasyon ki date depi lepok Erod laba taler in dir nou depi avan lepok Zezi Kri, pourtan distrik Anse Royale in vwar frer Msye Prezidan Faure, Mr Barry Faure ki’n MNA sa distrik atraver sa parti an ‘ 93, ‘ 98 ankor 2002.

Mr Barry Faure ti konsevwar plan Anse Royale vin dezyenm lavil e desantralizasyon.  Nou 2020 zabitan Anse Royale i ankor pe espere.  Promes vid fer par politisyen.

Zenn pe esper sport complex, beach park.  Peser pe ankor pe esper slipway.  E zabitan pe agrandisman semen Val D’En Dor e Mont Plaisir bann gran proze ki zot in promet ki zot pa ankor kapab delivre zot fer par ptipti bout.

Dernyerman nou’n vwar en bazar ganny fer dan Anse Royale ki ti ganny fer lo later US avek larzan Européen ki anfen in retourn dan lanmen Leta.En plan bazar ki date 15an e zis detrwa zour pase Onorab pou Anse Royale Sylvanne Lemiel in dir met en lot floor anler lo la pou fer li pli gran.

Solman letan zot ti fer bazar zot pa ti vwar sa plan i annan 15an i en pti trou nennen sa ta dimoun ki annan dan sid Mahé pa ti kapab fer en gran bazar?  La ozordi zot le en floor anler lo la?

Sa bann desizyon konmsa Mr Speaker i bann rezilta letan en parti politik i fer promes vid.  Olye evalye sa bann proze ki’n ganny aprouve depi tou sa bann letan pase i ankor azour, e i zwenn bann demann modern nou pep, sa i rol bann MNA nou vwar bann proze ganny devlope ki lackin pou popilasyon.

E pozisyon bann proze i ganny bouze e ozordi zabitan Anse Royale pou ganny en beach park avek en stasyon tenny dife, e en stasyon Lapolis ladan pourtan Gouvernman i annan 14mil met kare later ki preske vid zis lanmenm la obor avek zis en batiman lo la ki zanmen zot in mazinen pou zot sey reevalye e met tou sa proze lo sa later.

En letan kordgard ti en landrwa servis tenny dife ti pran en lot la ozordi i dan beach park Mr Speaker.  Mr Speaker ti annan en dezas Anse Royale  lannen pase, en fanmir ki’n ganny promet atraver son parti politik ki i siporte pou ganny ede plis ki 1an pase ozordi avek tou son bann zanfan i ankor dan menm sityasyon ziskan i pe ganny problenm avek serten Lotorite.

Mon’n bezwen call Mr VP Meriton, personnelman konman Sef parti pou fer louvraz Mrs Onorab Lemiel poudir vin ed sa madanm akoz zot ti promet li Mrs Lemiel ti promet li i pa ankor realize son promes.  La al sey sa madanm la avan eleksyon sey gete zot a ganny en vot avek sa madanm.

Mr Speaker i annan de kalite MNA Mr Speaker.  Enn ki pase fer bokou promes devlopman e promet bann led personnel e bann ki pouse pou ganny aksyon.  Konman en Manm ki zot dir mon koumsa mon pou vin Minis Later mwan kot zot met mwan mon kontan, mon pou toultan siport mon parti e fer li bouz devan.  Bokou bout later Leta in ganny rann avek Leta.  Akoz sa i pou Seselwa i pou tou Seselwa, pou zot tou la anndan zot annan en par ladan. In ganny rann.

 

(APPLAUSE)

 

HON FLORY LARUE

Mon repete Mr Speaker ki atraver ou parti politik bann Manm i ganny responsabilite, e en responsabilite ki ganny fer anver popilasyon.  E atraver so pozisyon.

Mr Speaker nou’n vwar Manm Parti US konman MNA siny bann dokimantasyon paspor kot zot in sertifye zot konn sa dimoun pou ganny en paspor Seselwa.  Apre sanmenm sa ki vin dir nou, nou bezwen azenou pou nou ganny lakonminyon apre al konfese.

Mr Speaker sa etranz e apele Mr Krejcir ti pe rod en paspor anba non Egbert Jules Savy.  En fo non, e ki mannyer sa i arive Mr Speaker dan en pei kot i annan bonn gouvernans?

Dan son ka Ankour dan levidans in dir ki Prezidan Sesel ti fer sa laranzman pou li ganny sa paspor.  Me sa msye pa egziste li sa Mr Savy.  Minis ti vin la ti dir nou gard i ankor pe investigate, nou ankor pe espere Mr Attorney General.  Ki’n arive avek sa bann dimoun ki ti ki fer prosesis ilegal pou donn en fo paspor en dimoun anba non Gouvernman Sesel?  Nou ankor pe espere si sa bann dimoun ki’n siny sa bann papye pou al en kou dan prizon.

Mr Speaker ansyen Prezidan Michel ti pran par dan koudeta.  En krim traizon anver son pei ansanm ek Msye Rene.   Msye Faure konman en politisyen ki ti Vis-Prezidan pe rode si Mr Afif Onorab Afif i konnen oli 50milyon sa ki ti mont lo TV ti fer PPB pou parti politik nou’n zwe parti zwe sa video.

In dir li nou i konnen kot sa $50 milyon i ete.  I ti dir nou ki in fer avek.  Ki kont ti ale ou ganny kwa vot.  Zot ti pe rode.  Donn li 5 anba Prezidan Michel?  Oli sa larzan ozordi in Prezidan 4an.  Pa ankor dir nou oli nou $50 milyon selman i ti fer PPB avek.  I drol i pa konnen Anti-Corruption Commission in donn tonn fayl pickup fayl, pou sey rode sa  $50, anba Parti US zot in fer li disparet.

En Gouvernman koronpi ki toler krim ozordi son Sef Msye Prezidan Faure.  Ler Prezidan Faure Mr Speaker konman Commander-in-Chief Lafors Defans Sesel, i ekout en ka krim, mert, Mr Attorney General atraver ou Mr Speaker mon krwar ou konnen sa ka kot Mr Brian Victor ti vin rakont li personnelman dan son biro avek son Avoka zis detrwa lannen pase.  Ti donn li tou levidans, kot en lanmor de sitwayen ti arive.

Msye Faure pa’n, zanmen fer naryen avek sa levidans.  I pa’n zanmen set-up en inquiry pou sey regarde ki’n arive letan bann dimoun ki ti pe ganny akize ti ankor la dan son larme pep Seselwa, me ozordi sa dimoun i pe pran son larzan in retire e se larzan tax ki pe pey, sa.

Msye Faure pa’n zanmen fer investigation pou defann enn de son bann zanfan dan en krim ki ti ganny dir avek li.  La ozordi nou ganny msye la ki vin dir nou koumsa tou kalite trale zafer lo Onorab Afif e lezot.  Me zot antre zot Sef D’Eta Prezidan ki’n fini vin Prezidan i toler krim zot Prezidan zot parti!  Naryen pa ganny fer Mr Speaker.  atraver reprezantasyon parti politik.

Tousala ki mon’n nonmen Mr Speaker i bann politisyen.  Bann politisyen ki reprezantan politik zot konmans par anrezistre en parti politik zot vin Manm sa parti politik apre zot debout e apre olye defann sa pei ek son drwa zot partisip dan bann krim e zot tolere!

Mr Speaker Onorab Pillay atraver ou in dir ek Mr Ferrari Onorab Ferrari vin aret li demen bomaten.  Mr Speaker si zot in fer zot krim wi zot pou ganny arete.  Wi zot pou al dan prizon.  Si tou sa letan 43an zot parti in protez zot vole, fer koripsyon nanryen pa’n ganny fer, sa pei pou sanze, pe sanze e wi Onorab Pillay zot pou ale dan prizon!

Mon repete Mr Speaker atraver ou ki pardon Mr Speaker ki atraver ou parti politik bann Manm eskize Mr Speaker en lot paz.

Mr Speaker dan sa Bill nou vwar ki avek nou slogan, nou idantifikasyon i montre nou lekel nou.  E atraver sa nou fer nou promes avek pep Seselwa, sa prosesis i fer ek sa parti atraver bann reprezantan i loportinite ki ou gannyen pou reprezant ou lekor e pou kapab met devan pou sa pli o lofis dan pei.

Koumsa ou konmans ou manda e letan ou ganny sa manda ou vin defann ou Konstitisyon me ou pa toler krim!  Alors sa pli gran lofis dan pei i konmans par anrezistre en parti.

Mr Speaker konman en zenn pei nou ti vwar nou premye Repiblik apre mwens ki 1an ganny retire par en koudeta.  En aksyon ki atraver letan ti ganny penn konman en liberasyon par bann arsitek sa levennman.  Nou ti ganny libere en dezyenm fwa dapre zot.  Apre nou lendepandans avek L’Angleterre le 29 Zen 1976 sa ki ti ganny nominen konman Prezidan ti kasyet pou en kantite letan son rol e aksyon.

Mr Speaker, Msye Rene; nou’n ganny dir Msye Rene ti en zonm brav i ti sitan brav solman i ti fer koudeta.  Si sa ti en aksyon en aksyon ki montre ki i brav,  mwan mon kapab dir ki i en aksyon kapon!  E i ti en vyol nou pei.  E sa i en krim menm si sa Konstitisyon in ganny amande pou fer zis 2an pou nou kapab anmenn traizon me traizon dan serten pei Mr Speaker ou kapab mor e perdi ou lavi.

Isi nou glorifye e nou dir nou’n ganny libere.  Me i ti en krim!  I ti dir in ganny nominen par bann ki ti fer koudeta.  Me sa aksyon ti en traizon.  En dimoun ki ti premye Minis dan Gouvernman pou premye Repiblik ki ti Manm en parti apele SPUP, Msye Rene ti lo li menm organiz sa levennman e atraver sa sanz mannyer lezot dimoun ti kapab eksprim zot lekor isi Sesel atraver politik.

Pei ti kit deryer tou bann leritaz demokrasi.  E nou ti vin en Parti Inik.  Nou ti vin en sistenm en Parti Inik.  Atraver sa nou’n vwar bann ki ti konn sistenm bann premye Repiblik ganny met dan prizon.  San ziz-e akoz zot lopinyon politik.  Nou ti vwar nouvo zenerasyon viv dan lafreyer e pep Seselwa ti napa drwa annan okenn lopinyon apard sa enn anmennen par SPUP/SPPF/ Parti Lepep ozordi US. 

        Sa pei ti vin en pei divize.  Bann Seselwa ki pa ti dakor ti ganny dir avyon i pase,  si ou pa kontan ale!  Fanmir in kase, dimoun in mor.  E pep Seselwa ti aprann en nouvo fason fer ‘’ek nou pa ek nou.’’  Zot ti bezwen adopte sa pou zot ganny lekol pou zot ganny travay, pou zot ganny lakaz, pou zot ganny trete aletranze si zot malad.

Pou viv Sesel anpe ou ti bezwen ek zot.  Se an 2016 ki nou ti vwar vre laliberte demokratik e Seselwa ti eksprim li pou etablir ‘zot’ Lasanble.

Mr Speaker dan sa Bill nou pe vwar osi sours bann reveni en parti politik, avek pouvwar ki’n reste dan en lanmen en sel parti sa anfen vin vreman kler.  Akoz United Seychelles ti koste konman en parti ki’n later sa pep.  Partou kot mon’n gete nou’n vwar parti li menm in pran bokou morso later.

La Mr Speaker lo sa pti zil La Digue tou son sant lavil se pou parti politik US.  Digwa pa kapab devlop zot sant akoz napa later. Mr Speaker mon dir ek bann Digwa pli gran stronghold US desid byen dan sa eleksyon.  Zot pou, ganny de sans enn Prezidansyel enn pou Lasanble Nasyonal.  Fer bouze zot zil, get byen zot reprezantan pa donn zot vot Parti US, silvouple.  Zis get dan sant lavil toulezour zot a pase zot a vwar kantite propriyete US in pran ek zot pep La Digue,

Mr Speaker zot in deklar en gran later Anse Polite dan distrik Onorab William avek en manman lakaz avek son swimming pool konman en biro brans pou Parti US.  Apre in pas anba, anba in vin pou ansyen Prezidan Michel menm si nou al gete kot biro later sa bann letan nou ti pase ti napa sa papye.  Papye in ganny releve avek nou.  Me se Mr James Michel ozordi ki propriyeter sa biro brans Parti US.  Sa zot menm zot antre zot gete mannyer in aste.

Zot bann manm parti Grand Anse zot, zot pa’n benefisye dan sa swimming pool zot.  Mon krwar pa si zot yin deza al fer parti laba dan sa biro brans.

Nou’n vwar bann ansyen madanm Prezidan ki en ta ptipti bout later ki fer tennis kort en pe partou, i dir nou ‘’be ki i annan si mwan mon kontan zwe tenis?’’

Mr Speaker i annan enn mon zanmi i dir mon granmersi i pa ti kontan golf akoz later Leta ti pou disparet vre!  Nou’n vwar ansyen Minis ki i annan plis bout ki kapab eksplike kote in gannyen.  E nou’n vwar bann zanmi pros e gran siporter parti ganny bokou privilez akoz byen politik tel ki en bazar Cascade e later Perseverance.

Ozordi Seselwa i lib pou konpran rol en parti politik, konpran bann regilasyon e Lalwa ki gouvern son lanrezistreman.  Ozordi pep Seselwa in konpran ki lopinyon piblik i enportan pou ganny reprezante par son reprezantan politik.

Mr Speaker LDS in la pou edik pep Seselwa ki ou swa ki ou fer pou donn ou sa rezilta ki oule pou ou pei.  Mon ti a kontan Mr Speaker remersi li dan nou parti taler ti annan enn ti dir i pa konpran ki mannyer Parti LDS i marse.  Letan zot konfize zot pou toultan reste konfize.  Mrs Potter i dir zot pa dan gir. Mon  ti a kontan remersi Mr Mancienne ki’n anrezistre Parti LDS.  Sa parti politik ki’n fer bouz devan travay sa sizyenm Lasanble ki’n anmenn, sa vre laliberte ki dan Lartik Konstitisyon Sesel pou pep Seselwa kapab eksprim li libreman.

Ozordi nou’n ganny dizourd nou Lasanble. E devan nou pep Seselwa nou annan de eleksyon, enn pou Manm zot setyenm Lasanble e lot i pou zot prosen Prezidan pei.

Ozordi mon pou pran sa loportinite Mr Speaker pou remersi ou pou tou sa travay ki ou’n fer pou gid nou.  Mon remersye Onorab Ramkalawan konman Leader Lopozisyon. ki’n anmenn en tim pou reprezant sa laliberte lekspresyon ki nou pe vwar e nou pe antann son leko atraver pei.

Nou’n, fer li ‘nou’ Lasanble.  Nou’n fer li ‘zot’ Lasanble.  E la nou pe antre dan sa nouvo, letap e nou pe tir sa lafreyer konpletman.  Nou parti politik LDS i antre ansanm dan sa nouvo letap anba en banner SESEL POU TOU SON ZANFAN.  Tou son zanfan i enkli zot tou zot fer zot politik me letan en politik sal nou pou dir zot.

Mon pran loportinite pou remersi tou Seselwa ki’n aksepte konsep nou parti politik LDS.  Bann Manm US ki’n vire ki ozordi in vin kot nou, nou dir zot welcome nou kontan zot akoz Sesel i pou tou son zanfan!

Me spesyalman Mr Speaker mon ti a kontan pran son loportinite remersi bann zabitan Anse Royale ki ti pran sa pa pou debout e anmenn bann sanzman pou anmenn plis demokrasi Sesel e devlopman pou nou pei.

Mon remersi zot e nou pou travay ansanm dan Anse Royale pou anmenn sa meday LDS pou Anse Royale dan sa prosen eleksyon.  Nou pou fer Sesel pou tou son zanfan.  Nou pou enkli tou dimoun.

Mr Speaker, parey mon’n dir 15 lo 10 anba gidans Leader Lopozisyon Wavel Ramkalawan in anmenn en Lasanble pli efikas dan nou trwazyenm Repiblik e mwan menm kapab dir dan listwar nou pei antye.  Enn ki’n servi son pozisyon pou edik pep Seselwa vre rol son bann reprezantan politik ki konmans Mr Speaker par anrezistreman en parti politik atraver sa Prozedlwa ki nou pe travay lo la ozordi.  Mon remersi ou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue. Mon a donn laparol Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker. Bonswar tou koleg Onorab, VP ek ou delegasyon e tou Manm piblik ki pe ekout nou. Mr Speaker Prozedlwa devan nou Lasanble i lir koumsa;

Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020. Lo son paz limero (1) i annan Objects and Reasons.  Lo son paz limero (II) i kontinyen e anba i sinyen par, Mr Frank D.R Ally Attorney Zeneral. Paz limero (III) i dir arrangement of sections, section limero (1) ziska (6).

Lo paz limero (V) anler i dir Political Parties ankor (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020, (Bill No. 24 of 2020). Par anba or dan milye i annan crest Sesel, e anba i annan A Bill for an Act to amend the Political Parties (Registration) Act (Cap 173) epi i konmans donn bann detay i ale paz limero (VI), paz limero (VII), paz limero (VIII), paz limero (IX) e vwala i fini la.

Tou bann detay i ganny kondanse dan 9 paz, e se sa ki’n anmenn nou ziska 6.51 la ki mon annan laparol pou koz lo sa Prozedlwa. E mon regrete Mr Speaker, e mon sagren osi pour nou bann dimoun Komisyon Elektoral ki la, nou VP, Attorney Zeneral e nou lot manmzel ki la deryer osi sorti kot Komisyon Elektoral.

Depi bomaten pe ekout nou Lasanble komanse par LDS avek tou bann diskour ki zot in fer depi premye semenn, mwan, lannen ki zot in antre dan sa Lasanble Nasyonal ziska yer zot in kondans tousala. E zot i fer sentez, zot in vin prezant nou isi dan sa Lasanble Nasyonal.

I annan in profite pou fer son Party Political Broadcast sa ki nou apel PPB, bann ki pe al debout dan prosen eleksyon Lasanble Nasyonal. E ziska konmela kandida vis-prezidansyel LDS Onorab Ahmed Afif li in fer enn bann pli gran PPB ki in deza prezante isi dan sa Lasanble, e prezant li koman en dimoun ki’n pas pli gro soufrans dan Sesel.

Zis akoz ozordi i lo tiket LDS e i vis-kandida prezidansyel pou prosen eleksyon prezidansyel dan Sesel. Mon krwar i enportan ki lanasyon Seselwa i konpran byen sa ki pe pase dan lespri Onorab Ahmed Afif, atraver ou Mr Speaker byensir.

E isi dan Sesel napa zis Onorab Ahmed Afif ki sorti dan sa lafanmir Afif, mon pe konpran i annan Mr Ibrahim Afif, mon pe konpran i annan Mr Mohammed Afif, i annan lezot dimoun ankor tre pre dan ou fanmir, dan ou inner circle ki Sesel in donn zot ospitalite.

Mon pa pou al antre dan tou bann detay, me sa ki mon ava dir se ki tou dimoun ki dan sa pei ki Sesel, Seselwa in donn zot ospitalite pou respect Seselwa, respect nou Sesel.

Akoz Mr Speaker mon pa pou repet tou sa ki Onorab Loze in dir, me mon ava dir annou fer atansyon, annou fer atansyon. I annan en kantite threat, menas an Kreol ki’n ganny fer ozordi dan sa Lasanble Nasyonal e ankor enn fwa mon oule dir avek nou tou isi anndan, bann leaders politik pou nou fer atansyon.

Mon pa pe menas personn, me mon pe zis dir annou pran prekosyon ki ler nou annan mikro devan nou ozordi sa dernyen zour ki nou pe koze ki nou Lasanble pe al dizourd minwi 01 tanto. Annou fer atansyon ki sa menm Sesel ki zot pe dir pou tou son zanfan, atraver zot mesaz ki zot in swazir pou al ladan dan eleksyon.

Atansyon ki zot pa pe ekskli lezot Seselwa atraver bann witch hunting ki zot in fer sorti ozordi la dan sa Lasanble depi ler zot pe koze atraver bann diferan lentervansyon ki’n ganny fer.

Mr Speaker dernyen keksoz mon krwar ki nou tou Seselwa patriyot ti ava voudre annan se trouv de nouvo versman disan dan nou pei Sesel.

Nou oule ki i annan lape, trankilite or stabilite politik, stabilite sosyal, stabilite ekonomik dan nou pei. Mon krwar i enportan ki nou tou nou advocate sa kalite mesaz ki nou oule trouve dan nou Sesel dan sa parkour ziska ler eleksyon i fini e beyond.

Mr Speaker parti politik atraver lemonn, pa Sesel ki’n evante, pa ni LDS ki’n evante. Parti politik i en form lorganizasyon ki’n aparet dan plizyer sosyete dan lemonn e ki’n eparpiy atraver bann diferan moman istorik dan bann diferan sosyete.

Diferan parti politik avek bann diferan karakter in aparet, e dan en fason ou en lot zot in pretann ki zot pe diriz or zot oule fer sa pep kot zot in kre zot parti en ki meyer en pep ki zwir tou bann benefis, zwir tou larises e zwir tou bann posibilite.

E Mr Speaker mon pa bezwen donn en listwar politik isi anndan, me nou tou nou konnen ki mannyer evolisyon bann diferan parti politik in pase atraver lemonn.

E dan enn bann lentervansyon ki’n ganny fer yer isi dan sa Lasanble Nasyonal nou’n felisit desandans Roosevelt, san realize poudir desandans enn bann Prezidan Ameriken se li menm li ti responsab pou larg bonm atomik lo Hiroshima avek Nagasaki e ti responsab pour touy de milye zonm, fanm inosan enkli masakre en lavil konplet an Japon.

E ozordi nou, nou pretann krwar poudir parti ki desandans Roosevelt ti reprezante in enn bann meyer zonm desandans ki’n egziste dan lemonn, kan in komet enn bann pli gro atrosite ki lemonn in konnen dan dezyenm ger mondyal.

It’s a shame.  It’s a shame e ozordi lemonn pe komemor kot Lanmerik ti larg bonm lo Hiroshima avek Nagasaki pe komemor sa lanniverser. E pep zaponnen i annan lodasite, i annan kouraz, lafors, pou re batir Hiroshima avek Nagasaki.

E ozordi Mr Speaker plizyer parti politik dan lemonn ozordi pe toler bann gran pwisans pou vin bonbard lavil, lo giz ki zot pe anmenn demokrasi dan bann pei. Lafrik i en viktim bokou bann Leader ekstremis Mr Speaker kot zot toler bann gran pwisans pou asasin zot bann leaders.

E ozordi nou pe koz sa bann leaders avek gro labous, nou pe koz sa bann pei avek gro labous konmsi zot pli parfe ki tou parfe ki Sesel. E Mr Speaker nou bezwen konpran poudir lemonn, lemonn in evolye e i pas atraver diferan staz son listwar, diferan staz nou listwar lemonn in pas atraver.

Sesel osi in pas atraver diferan staz nou listwar, me bann politisyen dezonnet ki pa oule acknowledge nou listwar i vin fer nou enterpret zis en bout nou listwar e zot koz zis lo en bout nou listwar isi dan sa Lasanble Nasyonal. Zot kanmi pou acknowledge en bout nou listwar zis akoz zot oule anpes sa pep konn vre larealite nou listwar.

E ozordi zot vin fer nou krwar poudir zot tou ki la lo sa lot kote latab zot in viv dan en lanfer depi ler zot in ne ziska la ozordi. Kot zot bann zonm fanm byen gra, byen plen pe byen zwir tou ki sa pei in kapab batir in kapab kree kot nou’n benefisye nou tou isi.

Ozordi wi Onorab Flory si ou pa’n vole me sa ki ou’n gannyen ozordi ou’n ganny li atraver devlopman atraver sa pei ki’n kre larises ki ou’n enn son bann dimoun ki ou’n benefisye ladan. E egalman isi lo sa kote latab osi. Nou’n benefisye akoz nou pa’n viv dan en lanfer, nou pa’n viv dan en lanfer.

E Onorab Ferrari in acknowledge ki malgre i krwar i pou fer dimoun krwar i viv dan container or lezot dimoun i fer dimoun viv dan container. Ki li i enn parmi bann milyonner, e ozordi i en gran shareholder dan Premiere Building. Mon napa share dan premiere building, ou annan en milyon larises avek ou ok. So ki nou pe koze?

Be ozordi plizyer nou, nou annan lenvestisman, plizyer nou, nou annan lenvestisman, plizyer nou, nou annan biznes. E en pei ki en lanfer kot bomaten ou leve ou pe viv dan en total lanfer. Nou annan bann zonm, fanm ki for, brav, kouraze parey Onorab Afif in dekrir zot.

Eski nou annan bann zonm fanm ki for parey zot ki pe dir zot pe viv or zot in viv dan en lanfer?

Kot Onorab Afif in dir li menm li an 1984 in antre dan politeknik. Politeknik kot ti egziste sa? Kote ti egziste politeknik? Pa Sesel ki’n kre politeknik, kot ou’n al etidye malgre tou bann challenge ki ou dir ou’n donnen dan ou lavi, be ou’n etidye.

Malgre bann challenge ki ou’n gannyen pou ou al etidye deor, ou’n al etidye deor. Ou’n fer letid iniversiter. E plizyer zot lo sa latab laba zot in ganny scholarship atraver sa sistenm skoler ki Gouvernman Sesel in etablir e nou parti ki’n la se prensip e Policy nou parti ki’n permet zot al ganny bann letid iniversiter peye par sa Gouvernman ki la ozordi.

Malgre tou bann challenge ki zot kapab dir zot in gannyen dan lavi. E zot in ganny bann loportinite parey nou osi lo sa kote latab nou’n ganny bann loportinite. E parey de milye de santenn Seselwa in ganny loportinite pou devlope pou evolye pou fer biznes malgre tou bann defi zot in kapab rankontre dan zot lavi.

E ki nou acknowledge bann defi, bann challenge ki’n ganny prezant devan zot. Mr Speaker nou koz drwa Seselwa. Pou vote atraver zot bann reprezantasyon dan koman en Manm bann parti politik.

I a group zot, i a organiz zot, e mon krwar nou bliye listwar Sesel ki zot pa oule nou koz lo la. I en listwar politik ki ris, sa 2 parti politik ki’n egziste, 2 parti politik prensipal ki’n ganny formen boner dan bann lannen ‘60 isi lo later Sesel, in annan en batay antre zot. Nou annan en batay, en batay nide, en batay lespri pou kapab dapre zot perspektiv anmenn sanzman dan Sesel.

E pa toultan ki’n fasil pou sa 2 parti politik, pa toultan ki’n fasil. E sa parti ki ozordi mon reprezante isi dan sa Lasanble in ganny bann challenge dan son parkour legzistans depi le 2 Zen ‘64 ziska la ozordi, e nou pa oule koz lo la.

Nou oule koz lo zis en kote, zis lo dapre sa ki zot, zot percieve lo bann keksoz negativ, me annou koz lo bann keksoz pozitiv ki mon’n koz lo la, ki sa parti in met an plas dan sa pei atraver son Gouvernman ki’n kree.

Akoz nou pa koz lo la? Nou per pou koz lo la, nou kanmi pou koz lo la? Zot tou in bliye bann provizyon dan sa Bill, e mon osi mon pe fer en parkour listwar ki zot, zot in teach mwan pou mwan fer.

La mon’n ariv le 5 Zen ‘77 Onorab Ferrari, letan ou avek ou papa ki ti fyer in fer en sanzman le 5 Zen ‘77. Mon’n ariv egzakteman la a sa moman, e ozordi ou kanmi pou acknowledge ki ou ti par en sanzman revolisyoner dan sa pei. E sa i koresponn avek seksyon anrezistreman parti politik e ki ti ganny fer le 2 Zen 64, ki ou papa ti vin en Manm ladan e apre ti plan, ti lalit pou lendepandans e ti fer sa sanzman revolisyoner le 5 Zen ‘77.

E ti aboli tou sa bann lezot parti ki ti egziste dan Sesel, akoz zot ti krwar e fermeman krwar poudir sistenm parti inik ki Onorab Ahmed Afif in seryezman atake ozordi dan son lentervansyon. E ki ler i dir mwan mon ti pas kot son laklas parmi bann ransennyman ki mon ti fer dan mon karyer koman en teacher ki mon ti pe koz lo ban diferan sistenm sosyete ki’n egziste atraver lemonn.

E Onorab Afif sa ki ou bezwen acknowledge se ki lemonn in konn sistenm parti inik, in konn sistenm miltiparti. Sa fodre ou acknowledge sa pa en lenvansyon Sesel sa Onorab Afif. Konpran sa ki nou ti pe fer ou konpran. Poudir sistenm parti inik in annan en lepok ki in aparet dan listwar sosyete imen, e ki’n responsab pour serten lorganizasyon planifye lekonomi pei e pour diriz sosyete ok.

Me a serten moman napa naryen ki mon pe anbaras mon lekor Onorab Ferrari, pa mwan ki’n envant sistenm parti inik, ou ki’n anvant sistenm parti inik? Ou ki’n envante? Ok mersi bokou si ou ti evant li akoz ou ti donn lanmen pou ou elimin tou lezot parti politik ansanm ek ou papa le 5 Zen ’77. Mersi bokou, mersi bokou pou acknowledge sa.

Me sa ki enportan pou note se ki parti inik pa en lenvansyon United Seychelles ozordi, SPUP/ SPPF, Parti Lepep, e United Seychelles ozordi, i pa nou lenvansyon. E bann dimoun ki’n egziste dan nou parti depi lepok SPUP ziska la ozordi i annan ki’n antre, i annan ki’n sorti e i annan ki’n antre, i annan ki’n sorti a diferan moman dan nou listwar.

E dan parti Seselwa in annan ki’n antre in annan ki’n sorti, dan United Opposition in annan ki’n antre in annan ki’n sorti ok, dan LDS i annan ki’n antre i annan ki’n sorti, e i annan ki pou kontinyen antre e i annan ki pou kontinyen sorti ok.

Sa i en levolisyon natirel sosyete, i en revolisyon natirel dinamik politik dan bann diferan moman atraver listwar sosyete Onorab Afif, e Onorab Ferrari ok. Akoz zot 2 ki pe plizoumwen enterakte avek mwan letan mon pe fer mon lentervansyon kan mon’n ekout zot byen trankil.

Mr Speaker lo sa staz mon oule fer referans avek enn bann ero LDS. Enn bann ero LDS ki zot konn byen, ozordi zot LDS mon ava dir zot, zot bann ero. Mon pa pou al asosye zot avek zot parti politik avan, mon ava dir zot, zot bann ero.

Enn bann Ero se Tony Derjaques, zot dezyenm ero se hardi Lucas, trwazyenm Ero David Pierre, katriyenm Ero zot konnen lekel ankor? Dir mwan lekel, Frank Elizabeth, zot oule konnen ankor konnen lekel Pat Pillay nou ansyen Speaker, zot oule konnen lekel ankor? Annou aret koz zot Ero.

Ozordi zot pe portray enn bann dimoun ki ozordi in anonse poudir dezormen i pa en Manm nou parti koman en gro levennman zot pe gonfle tousala koman en breaking news, tou dimoun pe bat lanmen, pe aklanmen.

Me mwan mon avek mon lespri byen kler byen fre mon pou dir zot, tou sa bann Ero ki’n sorti dan bann diferan moman, dan bann diferan moman, zot pa neseserman bann Ero, zot bann viktim leadership dan zot parti parey ozordi ki zot pe pretann krwar ki Onorab William i en viktim dan United Seychelles.

Zot bann viktim zot aksyon a lenteryer zot leadership. Zot pa bann ero neseserman, sa lenterpretasyon mon pou stop short zis pou mon pa mansyonn Onorab Nicholas Prea Speaker ki la anler lo sa latab la. E Onorab Ferrari wi si ou lafen ou’n responsab pou masakre, pou denigre personnalite Speaker Nicholas Prea isi dan sa Lasanble Nasyonal.

Shame on you Onorab Ferrari! Shame on you! oule pretann prezan pou glorifye letan Onorab William i dir i nepli enn nou Manm parti. Shame on you Onorab Ferrari, shame on you. Wi, be akoz i pe kontinyen enterzekte avek mwan? Akoz i pe kontinyen fer sa? Dir li tenir li, mon’n ekout zot letan zot pti pe koze mwan.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Gill. Donn mwan en pti sans, bon mon krwar depi bomaten nou tou a en moman nou zorey i fatige tann sa bann diskour. I pres pou nou fini i reste Onorab Gill pou fini, Onorab Ramkalawan i ava dernyen, nou a donn laparol VP.

E mon asire panel osi tou in fatige, e mon prezant mon leskiz pou panel bann Zofisye ki la. Nou annan en Bill ki devan nou personn pa’n koz lo Bill e mwan osi prezant mon leskiz avek Chair Bills Committee ok. Mon’n les ale lafason ki in ale e ankor parey mon dir mon pa pou enterfer.

Lasanble in vin zot playing field, zwe foutbol, met gol, menm atrap boul ek lanmen met dan gol. Mon pou soufle selman ler boul in al out. La mon pe soufle akoz mon fer zot konnen poudir fye an mezir ki zot enteronp Onorab Simon Gill mon pou azout letan adisyonnel pou li ok.

E se sa ki mon pou bezwen fer, Manm ki ganny enteronpe ler i exceed son 30 minit mon pou bezwen donn li letan adisyonnel. Onorab Simon Gill kontinyen.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker les mon pas en mesaz byen kler isi dan sa Lasanble. Dan nou parti i annan query ki’n leve lo nou konstitisyon, aprouve le 24 Novanm 2018 nou konstitisyon nouvo konstitisyon United Seychelles.

E nenport ki endividi nenport ki Seselwa ki anvi challenge bann provizyon dan konstitisyon United Seychelles ki kapab challenge li you’re welcome.

Si mon dan sa parti ki mwan mon en Manm en bann Manm enparfe parey Onorab William koman en Manm enparfe dan nou parti ki la in dir nou i nepli, ler nou annan bann mankman nou acknowledge ki nou annan bann mankman.

Mwan mon’n annan bann mankman e mon acknowledge ki mon’n annan bann mankman koman enn bann Manm sa parti. E plizyer nou isi lo sa kote latab in annan bann, mankman nou’n ganny koz avek e nou’n acknowledge nou’n kontinyen bouze.

Napa en dimoun dan okenn parti politik dan sa pei Sesel ki bann zonm fanm parfe, nou tou nou enparfe e fodre pa personn i krwar poudir sezi sa loportinite ozordi nou dernyen zour Lasanble pou point ledwa lo okenn nou isi lo sa enn kote latab, an krwayan ki zot pli parfe ki nou.

Nou tou nou enparfe.  Me koman bann zonm fanm nou pe fer fason pou nou kontinyen viv e zwe bann rol dan bann diferan moman kot zot egziste. Dan bann diferan posibilite ki nou gannyen pou nou zwe en rol a al limit nou bann posibilite ki ganny prezante devan nou.

E Onorab William in enn bann zonm avan ki in pran bann desizyon ki in fer serten kontribisyon pozitiv dan nou parti, e ou acknowledge sa e nou dir li mersi pou bann kontribisyon pozitiv dan bann moman ki in reisir fer son bann kontribisyon pozitiv ki’n enpakte lo lavi or dan lavi bann zonm fanm dan Sesel e dan son distrik kot i ti’n ganny elekte.

Nou pa pou kanmi pou acknowledge son bann kontribisyon e Onorab William in pran an desizyon pa nou parti ki’n pran sa desizyon, nou parti, nou Komite Nasyonal egzekitiv zanmen in pran en desizyon pou pous Onorab William dan parti.

Zanmen, napa en moman ki’n annan en desizyon pou pous Onorab William dan United Seychelles koman en Manm tan koman en Manm Elekte Lasanble Nasyonal byensir nou konn bann prérogative, nou konn bann lankadreman legal ki egziste ler en Manm in ganny elekte e nou donn respe.

Tousala i bann keksoz ki nou bezwen fer atansyon letan nou zis fer bann glorifikasyon isi dan sa Lasanble koman bann lesey ki nou apel sa political opportunism. I enportan ki nou, i tre, tre atansyon ler nou fer bann statement bann deklarasyon, e nenport ki desizyon fitir ki Onorab William i pran pa pou depan e pa pou ganny kondisyonnen dan okenn striktir dan nou parti.

Onorab William in touzour en zonm lib e nou’n gard, nou’n tenir, nou’n respe son laliberte koman enn bann zonm lib, me i konnen poudir ler ou dan en parti politik i annan bann lankadreman ki ou osi bezwen tenir kont. Nou limit i la.

E Mr Speaker dan nou parti depi ler nou egziste, in annan en kantite bann sanzman bann dinamik ki’n egziste etan ki i konsern bann Manm bann reprezantan lepep ki debout pou al dan eleksyon Lasanble Nasyonal.

Sa dinamik i kontinyen i en prosesis kontinyel tel parey ki dan tou bann parti politik i en prosesis kontinyel ki egziste. E bann sanzman i bezwen ganny fer dan bann moman kot i bezwen ganny fer.

Mr Speaker sa Prozedlwa ki devan nou zisteman pe donn serten lankadreman pe donn serten direksyon ki Komisyon Eleksyon i bezwen pran, i bezwen tenir kont dan moman ki bann diferan zonm, fanm i vin devan zot avek bann dokiman bann rekizit pou zot anrezistre zot parti politik.

I annan bann lankadreman tre kler ki mon pa pou al dan son bann detay ki la me mwan ma dir ki nou satisfe avek bann lankadreman legal ki on la dan sa dokiman. Me mon krwar ki dan moman apropriye prosen Lasanble setyenm Lasanble i ava kapab al bokou pli lwen ki sa.

Akoz mon vwar dan sa provizyon legal ki la devan nou i annan bann mankman, bann mankman ki’n ganny koz lo la e mon a fer enn de presizyon, par egzanp. Ozordi LDS i en amalgam plizyer parti politik, mon pa pou pran li lo nou legzanp United Seychelles mon bezwen pran li lo LDS akoz LDS i en amalgam plizyer parti politik.

E Onorab Gervais Henrie ler in lir bann parti politik ki egziste lo website, mon pa konnen si in pas atraver LDS lo son website ki in montre nou sa amalgam tou parti politik ki egziste an menm tan in lir nou bann lezot parti politik ki form parti sa LDS.

E Mr Speaker si i annan en mankman dan sa Prozedlwa, se probableman pou nou sey definir byen kler si ler i annan an amalgam bann parti politik tel parey ki LDS i reprezante ozordi or ki zot pe reklanmen zot reprezante ozordi si i pa i enportan annan en provizyon ki defini tre kler ki ler i annan en amalgam.

E sa parti politik i anrezistre or ki i bezwen anrezistre, e par laswit sa bann lezot parti politik in form par sa amalgam i bezwen dizourd. Probableman sa i en direksyon ki nou bezwen ale. Akoz nou bezwen al dan sa direksyon? Probableman pou evit en kantite konfizyon ki kapab kontinyen egziste.

I annan bann legzanp ki’n ganny site ler i annan bann lentervansyon, bann lespas ki medya i donnen sak sa bann parti politik ki reprezant dan sa amalgam LDS zot oule reklanm sakenn i ganny en demi erdtan lo medya. Eski sa i pa donn nou enn bann rezon akoz ki nou bezwen definir tre kler ki ler ou annan ou en amalgam parti politik.

Se zis sa enn parti politik ki devret ganny sa bann lespas letan ki i ganny reprezante or ki ganny fer provizyon dan SBC oubyen dan lezot sours medya isi dan Sesel.

Lot keksoz ki ekstrememan enportan ki nou bezwen tonm dakor lo la mon pe assume ki sak sa bann parti politik ler zot al dan eleksyon Lasanble Nasyonal, ler provizyon finansyel i ganny fer, ki zot deside enternman konbyen larzan sakenn i gannyen.

Mon krwar i pe reprezant en challenge, mon krwar senserman i reprezant en challenge. Onorab Afif i ava kapab dir mwan ki zot pou rate sa atraver poursantaz ki sakenn sa bann kandida i gannyen an depandan la kantite distrik ki zot gannyen e zot pou rate sa a zot pou ariv lo en poursantaz e zot kapab diviz la sonm.

Me ou pwennvi sa lorganizasyon son striktir li menm li par egzanp ler nou al dan bann meeting avek Komisyon Elektoral tou sa bann amalgam Lopozisyon zot vini endepandaman e ler i annan bann vot pou pran sakenn i cast en vote. Me an menm tan zot reprezant zis LDS.

Wi mon krwar, mon krwar zot malen wi Onorab Ramkalawan mon krwar zot malen. E mon mon ti ava swete ki sa malen ki zot malen i ganny eklersi dan sa Prozedlwa ki devan nou ki pe koz lo bann prosesis anrezistreman parti politik ki pe koz lo son bottom line son kapital ki i take off lo la ler i anrezistre e ki donn Komisyon Elektoral bann diferan moman letan ki i sertifye bann, son logo, son non son parti son acronym eksetera.

Mon ti ava kontan ki sa i ganny eklersi dan son fason kler akoz la ozordi la sa Prozedlwa i pa rezourd sa problenm ki nou annan deba, nou ozordi lo lasenn politik Sesel.

Nou pou kontinyen avek sa konfizyon e si i annan an rekomandasyon ki mon ava fer ki Onorab Georges i ava konsidere koman Chairperson Bills Committee ki i ava kapab travay lo la akoz mon ankor konpran i dir nou ki li i pe debout ankor Les Mamelles e i pou raport laviktwar dapre sa ki in dir avek son bann aktivis.

Mon swete ki ou raport laviktwar Onorab Georges bonn sans e ki sa i an latas ki mon ti ava senserman swete avek bann travay bann diskisyon konzwent ki nou fer avek bann konmisyon elektoral ki nou adres ki enn fwa pour tou e met keksoz o kler.

Mr Speaker etandonnen ki mon pe krwar ki ozordi i osi mon dernyen moman ki mon pe entervenir san sa Lasanble Nasyonal e ki sakenn de nou pou pran son parkour lavi apre ki nou sorti la ozordi, i reste mwan pou remersi ou Mr Speaker pou sa pasyans ki ou’n annan avek nou, pou sa toleran ki ou’n toler nou e pour sa tenasite ki ou’n annan sa perseverans ki ou’n annan.
Zanmen en lavi en Speaker i fasil dan en Lasanble  Nasyonal e zanmen ki lavi en Manm Lasanble Nasyonal i fasil. Mr Speaker mersi bokou pou tou sa ki ou’n fer pou nou letan ki ou’n al anler dan sa lofis, e egalman pou tou sa ki ou staff ou lekip in fer pou nou bann moman ki nou’n la dan sa Lasanble Nasyonal. Mersi bokou zot tou.

 

(APPLAUSE)

 

HON SIMON GILL

Egalman en remersiman pou tou bann koleg Onorab Lasanble Nasyonal ki nou’n tras en parkour ansanm, nou’n dezagree lo bann diferan size, nou’n kritike bann diferan size e nou friendship devret kontinyen.

Sa friendship koman bann zonm solid bann zonm bann zonm for bann zonm fanm Seselwa ki for e ki’n pare pou pran en pozisyon koman en Manm dan nou Lasanble Nasyonal avek en bi pou nou travay pou lepep Seselwa.

E mwan mon ava envit zot mon bann koleg Onorab dan LDS an menm tan ki mon remersi zot pou sa parkour ansanm mon envit zot pou zot join nou lo sa platform KOSTE POU SESEL ki Prezidan Faure in prekonize pour son platform pou prosen eleksyon prezidansyel.

Zot osi zot in prekoniz zot mesaz SESEL POU TOU SON ZANFAN, i annan son merit e nou mesaz osi i annan son merit. E i reste pou pep Seselwa pou pran en desizyon lo lekel sa lekip ki pli byen plase pou anmenn Sesel odela bann defi bann gran defi ki Sesel li menm li e ki lemonn pe pas atraver.

E mon senserman mon krwar ki malgre tou bann tapaz ki annan, malgre tou bann longer motorcade ki zot dir nou kapab ganny sok avek e ki pa’n sekwe nou ditou! Mr Speaker nou dir zot zwenn nou, zwenn nou pou nou batir Sesel pou nou anmenn Sesel odela sa bann lannen sa parkour ki devan nou.

E pou nou kit Sesel meyer ki sa ki nou, nou’n vin zwenn ler nou’n ne e grandi e vin bann zonm, fanm, adilt rezonnab parey nou ete isi dan sa Lasanble Nasyonal. Ankor enn fwa mersi zot tou pou sa travay sa dyalog, sa kolaborasyon ki nou’n annan dilon sa parkour dan sa Lasanble Nasyonal. Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill. Yes Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan raise en point of order pou mon koriz en misapprehension. Mr Speaker mon pa ti annan lentansyon koze ouswa reponn okenn personn. Me solman lefe ki ozordi i nou dernyen zour sizyenm Lasanble mon krwar enn fwa pour tou in ler pou mwan met keksoz dan son vre konteks.

Premyerman Onorab ki fek fini koze Onorab Simon Gill ki en dirizan dan parti US, i pa kapab mislead pep Seselwa la deor. Mr Speaker letan en desizyon i ganny pran avek en Manm Onorab, letan ou pe demann li pou demann en leskiz en kondisyon pou ou pa sispann li pou demann en leskiz epi pou dir li demann pardon ki i pa pou fer ankor. Mr Speaker sa i en lensilt!

Mr Speaker epi dezyenmman pou mwan fini Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab en moman. Annou pa anmenn bann keksoz ki an deor deba ki nou’n fer, en keksoz bann issues ki’n arive entern dan parti annou pa,

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mon pe zis dir poudir akoz i pe dir poudir mon pa’n ganny pouse, be ler ou en Seselwa ou konpran sa. E letan sa menm Onorab i menas ou i pou fer ou sorti par lafnet, pou mwan mon’n fini ganny en konpran. Mersi.

 

(laughter)

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker sa zanmen in egziste sa. Onorab William pe mislead, li ki pe mislead Seselwa. Zanmen in egziste sa, Onorab William tenir ou! Zanmen in egziste sa.

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order! Order! Order! Order Onorab! Order!

Bon se sa direksyon ki mon pa ti anvi nou ale en keksoz ki’n ariv entern dan an parti ki mon ti pe sey fer en mannyer pou pa anmenn la. Bon nou fer point of order, nou fer en klarifikasyon lo deba ki ganny fer isi on the floor ok?

Mon ava donn laparol dernyen entervenan Onorab Wavel Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker, nou Bill ki devan nou ozordi. I pe ed  nou pou nou ganny en, pou nou fer serten lamannman pou nou kapab ganny en meyer Lalwa,  an sa ki konsern anrezistrasyon bann parti politik. E regilasyon pou bann parti politik.  Mon krwar ki tou bann provizyon dan sa Lalwa, i vreman apropriye, i vreman bon.  E mon krwar i pou ed nou avans pli devan.

Mr Speaker, ofet mwan mon ti ava swete ki sa Bill ti ava al en pe pli lwen ankor.  Par egzanp, mon ti ava swete ki dan sa Bill, nou ti ava kapab fer provizyon pou ki bann lalyans politik i kapab ganny fer parey i arive dan bokou lezot pei. Petet avan en eleksyon. Ki par egzanp, 2 parti politik, oubyen 3 parti politik, ti ava kapab dir, be regarde pou sa eleksyon nou anvi al travay ansanm. E ki zot ti ava kapab form serten lalyans. En pe parey i arive Moris.

Moris, ou pa bezwen form en nouvo parti politik si 2 parti i anvi zwenn ansanm. Ou ava tande i annan Lalyans MMM/PSM, lalyans, nenport ki parti. Me nou malerezman, dan nou Lalwa nou napa en tel provizyon.

Petet mon ti ava dir, in ariv ler pou nou petet regard sa, e met li lo nou azanda. Pou ki, ou konnen parey i egziste ozordi, pou ki ou annan ou diferan parti politik. E i vre, par egzanp LDS, kot i annan diferan parti ki’n zwenn ansanm. Be sa bann diferan parti pou zot kapab konteste en eleksyon Lasanble, zot in bezwen form en nouvo parti politik pou ki tou bann dimoun i kapab al anba sa menm parasol.

So annou konsider sa dan bann fitir reform.  E sa i ava fer osi ki, nou pa ava ganny nouvo parti politik ki bezwen anrezistre. E mwan mon’n form parti 2 sa bann tel lalyans. United Opposition, avek LDS. E pourtan, nou ti ava kapab, si parey sa ki mon pe propoze. Nou pa ti pou bezwen al form en lot parti, me sa bann parti ti a kapab vin ansanm pou en eleksyon.  E apre sa, apre sa eleksyon, whatever ki arive. Me apre sa zot retourn koman bann parti endividyel. So sa i en pwen ki mon krwar, ti ava bon ki nou konsidere.

Mr Speaker, lo Seksyon 3 sa Bill, 3 ki pe fer lamannman avek 5. Mon krwar ki i vreman apropriye. Mon krwar ki sa ki nou annan ozordi, en prosesis anrezistrasyon ki pa vreman konplet.  E petet sa in anmenn nou dan serten problenm. Si en konparezon sa prosesis ti’n egziste depi avan, i ti pou’n evit serten problenm.

Par egzanp, lafason ki mon war li, i pa ti pou kapab en parti politik, pa ti pou kapab zis vin anrezistre lavey en eleksyon. Parski deza la, i annan en requirement 30 zour kot sa laplikasyon i ganny mete lo website. E i annan en lot 7 zour, i annan en lot 15 zour, i annan diferan fason.

E petet la ankor enn fwa, mon ti ava kontan ki nou, ki Konmisyon Elektoral, dan zot travay ki zot fer.  Zot osi konsider model Kenya. Kenya pou li kapab ganny bann parti politik ki serye, e non, pa bann parti politik ki zis formen pou vin partisip dan eleksyon. Zot annan en limit letan ki en parti politik i devret anrezistre, avan ki i kapab partisip dan en eleksyon. Sa mon krwar li osi tou i kapab ede.

E sa pwen la, se pou ede pou ki ou annan parey serten nou bann Manm in dir. Ou annan bann dimoun serye, ki annan en lobzektif, ki annan en progranm, ki annan en plan pou pei. E sa i kapab, i pou ed nou Sesel dan nou demokrasi. E Kenya li pou ou anrezistre en parti politik, i osi annan bann lezot eleman ki zot pran an kont. Par egzanp sa balans fanm avek zonm lo Komite Egzekitiv. E akoz Kenya i annan bann diferan provens.

Kot pou zot regarde ki en parti politik i bezwen annan en baz sipor provensyal. Savedir letan ou pe anrezistre en parti politik, ou bezwen annan dimoun ki sorti dan tou bann provens dan Kenya. E sa i fer ki konmsi sa bann parti, i annan en baz vreman Nasyonal. E Mr Speaker, letan mon pe regard sa eleman, e petet i vre i annan en diferans ant Sesel avek Kenya. Kot zot fer li koumsa, pou ki i pa vin en parti politik ki rod sipor zis en tribi. Kekfwa kot bann Kikouyou i ete, kot bann Masay i ete.  Me pou ou ganny sa sipor zeneral, provensyal, sa i anpese pou ki i annan sa eleman tribal.

E yer letan mon ti pe koze, mon ti pe dir ki letan nou ti pe koz lo sa eleman 500 dimoun, oubyen 50 dimoun. Mon ti fer sorti en pwen letan mon ti dir ki si en dimoun i anvi prezant son kandidatir pou en eleksyon prezidansyel. Si i pa kapab ganny 20 dimoun dan sak distrik, then i pa serye. Be sa osi tou. Petet dan lavenir, sa i en pwen ki nou devret osi regarde. Pou ki bann dimoun ki siny papye en dimoun ki anvi vin kandida prezidansyel, son bann temwen, ki nou met en limit lo konbyen dimoun par distrik. Pou li vin sa 500.

Petet pou dir, ou bezwen 20 dimoun dan sa sak distrik elektoral dan pei. Sa i ava ede osi, pou ki nou politik i grandi, e nou politik i vin pli serye. E tou dimoun ki pe partisipe i war sa eleman serye. Donk Mr Speaker, sa lamannman dan Seksyon 5, definitivman i bon. Parski i donn tou bann lezot dimoun posibilite pou zot regarde.

Ou konnen lafason ki zot in fer li, in vin en pe parey letan ou pe al marye. Letan ou pe al marye, letan ou’n desann anba biro, ou’n ranpli, apre sa, sa maryaz i ganny pibliye pou en serten letan. Pou ki si en dimoun i annan en lobzeksyon, i kapab vini, pou dir be tel dimoun in deza marye, alors si sa maryaz i kontinyen. Alors i pou en sityasyon ilegal, parski i pou annan en bigami ki pou ganny, i pou en leta bigami. Alors sa i vreman bon. E mon espere ki, sa i ava permet ki nou pa ganny okenn sa bann problenm ankor.

Mr Speaker, enn bann keksoz ki, e la mon anvi dir ki i enteresan ki sa bann pwen ki dan sa Lalwa. I bokou bann pwen ki’n dekoul dan zisteman sa case ki ankor Ankour.  Kot acronym lontan i la, letan nou al lo Seksyon 7, Clause (4) dan nou Bill.  Kot pe dir ki, i pa bon la zis pou ou met non ou parti. Me fodre ki ou osi annan sa acronym.  Parski se sa acronym ki ganny servi souvan. US, se United Seychelles, me selman ou pa pou al koz lo United Seychelles, amwen ki ou dan en soz ofisyel, ensidswit.

 LDS, LDS parfwa I’m sure si ou pase, e ou demann, ti pou enteresan, al dan lavil avek en microphone, demann dimoun ki sinifikasyon US? Ki sinifikasyon LDS? Pou annan en kantite dimoun ki pa ni pou konnen. Parski, ou pa servi Linyon Demokratik Seselwa, ou pa servi United Seychelles. Me selman si ou dir li, US oubyen LDS, i konnen egzakteman ki parti ki ou pe koz lo la. E ofet, se la kot petet i annan serten parti politik i pou annan en serten febles.  Parske ok, i annan en parti politik ki li i servi son non antye. One Seychelles.

E ti pou difisil pou li apel li OS, non, be i ti ava kapab apel li OS, zot siport OS. Me selman, ou konnen, anyway zot konpran   ki mon pe dir. I annan serten keksoz la. So, sa acronym i enportan. E letan mon pe regard acronym, ki par egzanp si nou regard 2 parti politik. SPUP, avek SUP, definitivman Komisyon Elektoral ti pou dir be, si SPUP ti’n anrezistre avan, apre sa en lot parti ti vini avek SUP. Petet Konmisyon Elektoral letan ti pou’n pi bliy sa, and SPUP ti pou vini, ti pou dir be non, mon obzekte. Akoz sa i tro pre avek SPUP.

E sanmenm sa osi tou, sa problenm LDS avek LSD. Si nou ti pe, e Lakour li, enn bann rezon akoz i ti zet sa. Akoz i ti dir ki LSD i kapab, se parski i ti dir acronym pa ganny anrezistre. Me la, mon kontan ki sa Lalwa pe fer sir ki acronym i ganny anrezistre. E si i tro pre, alors dimoun, bann parti politik i ava kapab met serten obzeksyon.

E la osi tou sa eleman parey nou’n fer rantre dan Elections Act. Kot pe dir ki si en dimoun son non i zis ganny servi pou en parti anrezistre, san son konsantman, sa osi tou, i pou annan en lenpak lo anrezistrasyon sa parti politik. E sa alors, i tre byen.

Mr Speaker, letan mon pe regard Clause (5), Clause (5) letan pe fer rantre sa nouvo Seksyon 7. Kot pe dir ki Komisyon Elektoral, 8 plito, sorry 8. Kot pe dir ki si en dimoun i donn, i fer en donasyon ki plis ki R50mil, detay i bezwen ganny donnen, e i ava ganny fer piblik. Me mon ti ava kontan ganny en pti lesplikasyon, akoz mon war la ki, par egzanp dan Elections Act, dan Elections Act, 93 (7) (a), i annan en keksoz enteresan.

I dir avek ou, “each contribution or donation made to a single candidate by a person for the purposes of election hearing, shall in the case of the presidential elections not exceed R1million.’’ E, in the case of the National Assembly election ‘’not exceed R250,000”. Petet la, e yer letan nou ti ape diskit lo la, ti ape dir ki, en kandida i ganny drwa depans R250 mil pou en eleksyon. E en parti politik dan ka en eleksyon prezidansyel, i zis R250mil par distrik.

Alors, eski nou pe dir, e la ki mannyer i ete, ki poudir en dimoun i kapab fer kado, 4fwa R250mil en kandida, oubyen en parti politik?  Konmsi mon pe zis wonder, whether sa Lartik dan Elections Act. Petet yer nou ti’n devret osi regard li. Parski sa sonm ki pe nonmen laba, i o, parski i vin 1milyon. Donk, me selman letan lo sa Seksyon 8, sa nouvo 8. Letan mon pe war ki poudir made, “shall be made public”. Eski nou pe dir ki non sa dimoun osi tou i ganny pibliye?

Be mon krwar kot politik i konsernen, i annan en serten keksoz la. I annan bokou dimoun ki fer en kontribisyon anver en parti politik, oubyen anver en kandida, ki pa anvi son non   i ganny fer piblik. Mwan mon ti ava plito, e la mon rod konsey Onorab Georges. Ki mon ti ava plito dir ki, fodre pa ki nou fer li vin piblik. Ok?  Annou fer ki a parti politik, oubyen sa kandida, i bezwen disclose non sa dimoun avek Komisyon Elektoral. Ok? Mon krwar ki mon ava les zot. Ok?

Ki konmsi mon krwar pou fer li vin piblik i pa vreman apropriye. Donk, annou kit li ki i ava ganny disclosed avek Komisyon Elektoral, e i ava reste la. E byensir, i ava annan konfidansyalite.  Me selman letan Komisyon Elektoral i pi bliy serten bann lenformasyon, i ava donn sonm ki’n ganny donnen san mansyonn non sa dimoun.

Apre, definitivman i bon ki nou pe fer lamannman spesifik, an term ki mannyer larzan sorti dan Political Parties Fund ki dan Bidze, i ganny managed. Selman, ou konnen Mr Speaker, dan draft ki Election Commission ti sirkile dan White Paper stage. Ti osi annan en keksoz an relasyon avek sa fon Political Parties. Kot ti ape dir ki i pou R6.5 milyon.  E ki apre i ava annan bann increases baze lo lenflasyon, ensidswit.

Mon trouv li regretab ki sa zot pa’n enkli li dan sa Bill. Parski sa ti ava donn, e lide sete pou pa depann lo, konmsi ki politik i pa ava depann lo sa ki Gouvernman dizour i anvi fer. E rezon pou sa i senp, letan premye eleksyon zeneral ti fer an ‘93. Son lannen apre, sonm ki ti dan Bidze, ti 5 milyon. Me, son ‘98 letan UO sa letan, son poursantaz ti sorti 9poursan, pou vin 27 poursan,  ki ti arive? sa sonm, Gouvernman ti koup sa sonm, pou fer li vin R300 mil.

E sa ki enteresan pou nou, se ki letan nou ti reprezant 9 poursan, larzan ki nou ti pe gannyen, ti bokou plis ki letan nou ti’n mont 27poursan. E dan en konversasyon ki mon ti gannyen avek Mr Rene sa letan. E mazinen tou bann deliberasyon Lasanble ti osi lo televizyon. Mr Rene, dan tout lonnekte i ti dir avek mwan, ‘’Wavel, I am not suicidal!’’ Me se sa ki nou bezwen anpese. Pou ki sa sonm ki ganny mete, pou nou apiy nou demokrasi. Fodre pa ki i depann of the government of the day. Fodre ki i en son ki nou tonm dakor lo la.  E se sa ki mon dir, mon trouv li regretab li dan son White Paper stage sa ti’n ganny enkli. Me a prezan in ganny tire.

Me pou sanz tou sa bann dat ki larzan i ganny disburse, sa i bon. Parski letan ou ava annan en general election, sa bann nouvo poursantaz i ava reflekte lafors ki bann parti politik i vreman reprezante. Mr Speaker, mon pou dir ki, an zeneral mon war ki sa Bill i bon, e mon krwar ki nou pa devret tro tarde dan Committee Stage. Mon krwar i en Bill ki nou kapab travay lo la vitman. Napa gran deba, parski sa bann keksoz ki straight forward.

E mwan, mon ti ava kontan zis sel pwen ki mon pou fer dan Committee Stage,       se pou dir ki sa dimoun ki donn plis ki R50mil, son non i pa vin piblik.  Me i ganny devwale avek Komisyon Elektoral, e sa nou war poudir anba POKA i enportan.  50mil ou bezwen deklare, menm parey ki si ou pe met plis ki R50mil labank, ou bezwen deklare.  Si ou resevwar plis ki R50mil ou bezwen devwal ou sours. So, sa i ava annord pou fer sir ki bann, tou bann parti politik i an lir avek lafason ki keksoz i ganny fer.

Avek sa de parol Mr Speaker. Mon ti ava kontan zis terminen par dir ki, se pa Prezidan Roosevelt, ki ti Prezidan Lanmerik letan bonm atomik ti ganny zete lo Hiroshima. Me sete Prezidan Truman.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Bon entervansyon in fini.  Mon ava prezan donn laparol Vis- Prezidan pou donn son Right of Reply. Son repons lo bann entervansyon. Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan premyerman remersi tou bann entervenan lo sa Prozedlwa. E bokou ki’n pran laparol, in pran laparol avek lafors, avek konviksyon, e zot in asir zot kou. Me selman eleksyon ankor dan 3 mwan. Travay i la, travay i komanse. I pa fini ziske ler i fini.

Mr Speaker, mon pran lapenn pou nou Chairman, nou CEO, avek SLO. Zot in la avek nou depi yer, e fotespere zot pa’n ganny efreye par deba ki arive isi. E mon krwar sa ki pa touy ou, i ranforsi ou. E mon kapab dir, menm bann latak ki’n ganny fer lo kanmarad in ed nou, pou nou kapab ranforsi. E ogmant nou determinasyon dan travay ki nou pe fer.

Mr Speaker detrwa komanter.  I annan en Onorab in koz lo prezervasyon nou bann aki, an zeneral, bann deba zeneral pou zis en pti group. Mr Speaker mon ti a kontan petet fer en koreksyon, ler nou’n koz lo prezervasyon nou aki, tou bann keksoz ki nou’n kapab ansanm koman en pei, pandan 43an, attend ki permet Sesel i sa ki i ete ozordi.  E mon krwar sa pa’n arive atraver laverti okenn tabatyer. Me an traver en travay dir, asarnen, atraver en vizyon, atraver en vizyon partaze.  E en plan metikile ki’n met ater.

Me byensir, in annan defi parey dan tou fanmir, dan nou pei osi  in annan defi. Se pou sa rezon ki nou bezwen vir paz.  Akoz mon dir ki nou bezwen vir paz?  Mon’n time 2 Onorab, enn in pran 5 minit, in koz 4 minit 30 lo tou keksoz apart Lalwa. E 20 segonn in koz lo sa Prozedlwa. En lot Onorab in pran 20 minit, in koz 18 minit lo tou keksoz apard Lalwa, apre 2 minit in koz lo sa Prozedlwa.

So, Mr Speaker, i montre ou ki si nou reste nou regar fikse, e konsantre lo travay ki nou annan devan nou, ansanm nou pou kapab attend en kantite. E mon dir ansanm nou kapab attend en kantite, akoz i en lafyerte ler ou war bann Seselwa i pe kapab, pa zis lo nivo lokal, pe fer byen lo nivo enternasyonal.  Par egzanp mon pran Mrs Alexia Amesbury, ki ozordi, i en Konmisyoner Drwa Imen and People’s Right.  Mon pran osi en lot ki pa lwen avek nou la, Onorab Bernard Georges, ki en Ziz lo Komite COMESA.

Be tousala in arive, akoz in en travay, i annan en travay ki’n arive dan pei. I annan loportinite ki nou bann Seselwa in gannyen. E sa bann loportinite pa’n zis vin koumsa.  Lotrozour mon ti pe zwenn ek bann zenn, ki yer nou’n koz fortman lo la. E zot pa konpran kote nou sorti, e mon ti bezwen al lo bann sit enternasyonal. Ki bann lorganizasyon enternasyonal, i pibliye lo Sesel.

E i fer nou seve drese, ler nou tande ki Sesel kot nou nivo literacy rate, nou premye. Lasante, nou premye. Ou al se ou, ou ouver en tiyo, nou dezyenm dan Lafrik. Elektrisite ou pez en bouton, nou premye.  Lanvironnman, nou premye. Pei kot i annan ler pli pir pou respire, nou premye menm. Lendeks Devlopman Imen, nou premye.  E Lendeks Pei Mwen Koronpi, nou premye. Pa nou ki ekrir sa, pa Prezidan Faure, be bann blan ki ekrir, atraver bann lorganizasyon enternasyonal. Nul n’est prophete chez soi.

 

(laughter)

 

THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Pa nou ki’n ekrir, bann blan ki’n ekrir sa deor. En dikton kreol ki dir sa.

En dernyen statistik mon a donnen. Lendeks Leadership lo kontinan Afriken, premye i Prezidan Akufo-Addo, Ghana. Dezyenm Prezidan Paul Kagame, Rwanda. E trwazyenm pa lot ki nou prop Prezidan kot nou, ki’n ne e grandi lo later Sesel Prezidan Danny, Rollen Faure.

 

(APPLAUSE)

 

THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Eski pa en lafyerte sa?  Zot pe get mwan ek latansyon, malgre la in ariv 8er diswar. Mon krwar nou tou nou’n fer, wi sel Onorab ki kapab dir sa se ou. Zis ou ki’n stick, mon pe eklersi detrwa keksoz. I mon dernyen diskour devan Lasanble, mon pe dir detrwa pwen Onorab.

Mr Speaker detrwa pti komanter ki’n ganny fer.  En Onorab in koz lo bann distrik ki’n ganny neglize.  Fodre dir ki tou distrik depi avan sizyenm Lasanble, depi ler nou Lasanble Nasyonal ti egziste. Lanfaz in ganny mete lo distrik.  Ler nou ti pe retourn dan miltiparti, se parti, ‘91, Parti Lepep,/ SPPF. Nou ti’n dir ki, nou ti le met nou Ladministrasyon Distrik koman Konsey Distrik dan Konstitisyon.  Me ti enn bann size kontrovers, ki referanndonm premye fwa pa ti ganny aksepte. E nou ti bezwen sanze, pou dir ki sistenm Ladministrasyon Distrik pou depan Gouvernman dizour. E koumsa ki i ete dan Konstitisyon.

Me o fir e amezir, in devlope, e distrik in en laport pou devlopman. Distrik in en lafnet pou permet nou war kote ki annan bann defi. Kote ki permet resours Gouvernman i ganny aplike partou kote. Depi semen, depi pon, depi lopital, depi lekol, i bezwen ganny fer. So, poudir ki en distrik i neglize. E la sa lannen nou’n met R30 milyon ki zot ti aprouve dan Bidze pou fer sir, ki nou distrik pa ganny bliye dan proze devlopman Nasyonal.

E mon kontan ler Onorab Ferrari i dir koumsa, in redi Prezidan ek son lanmen. Anmenn li dan mon Distrik Corgate Estate, fer mon bann proze, e in reisir. E ki sa i montre ou?  Ki Prezidan Faure i kapab travay avek dimoun, irespektiv son krwayans politik. In montre ou ki ou’n aksepte Onorab, ki Prezidan Faure i reste fidel avek son prensip la transparans, rann kont, avek bon gouvernans.

E i montre ki ou aksepte Onorab Ferrari, ki Prezidan Faure validite, e litilite sa konsep platform Gouvernman Linite Nasyonal. En keksoz ki anmenn nou tou ansanm, pou devlopman sa pei. Pou pa get politik partizan, me get sa ki pou pli bon pou nou bann dimoun. Corgate Estate ziska   Anse Royale, sa ki bon pou Seselwa, i bon pou parti politik.

Mr Speaker, mon pa pou kapab kit la si mon pa dir ki, nou’n koz en kantite lekritir sen. En dimoun in dir fodre nou kapab disteng lakok ek lapay dible. Me selman, i annan en kantite lensilt nou’n anvoye lo kanmarad.  E mwan sa ki vin dan mon lespri, se ki sa ki pa fer pese, li menm li ki pou anvoy premye ros. Mazinen ler ou montre ledwa, i annan 4 ledwa ki vir kont ou. E ler ou viv dan en lakaz vit, pa anvoye ros.

Mr Speaker, mon ti a kontan met lanfaz osi ki nou Konstitisyon, Konstitisyon United Seychelles i lo nou Facebook page. Ki nenport dimoun i kapab gete. E permet mwan Onorab William, mon ti a kontan swivan ou deklarasyon, lo fon mon leker, e lo non, United Seychelles,  remersi ou pou ou travay de long dire ki ou’n donnen dan parti. Ou travay senser, e lwayal dan parti, osi atraver zafer etranzer kot ou’n reprezant nou pei. Mon swet ou tou de bon dan lavenir, dan travay ki ou anvizaze fer.

An menm tan Mr Speaker, mon ti a kontan remersi tou bann Manm, siporter United Seychelles, Grand Anse, Mahe. E tou bann zabitan ki ankor krwar dan nou prensip, dir zot mersi. E dir zot ki nou ankor krwar dan zot, nou pou toultan la pou siport zot.  E ki nou toultan deryer zot.

Mr Speaker, mon ti a kontan osi fer sorti le pwen ki Onorab De Commarmond, mersi bokou pou ou travay ki ou’n rann parti.  Onorab De Commarmond i Manm Lasanble Nasyonal ki’n servi nou plis, pardon? Onorab Commarmond i sa Manm Lasanble Nasyonal ki’n donn nou plis letan dan Lasanble pou servi son pep. En dimoun ki’n la depi dan People’s Assembly. In la pandan tou sa bann letan, in en dimoun ki’n koz sa ki i santi. In travay dan lentere sitwayen son distrik, e mon krwar Mr Chairman, avek ou permisyon, donn li en gro lanmen silvouple. Akoz i merite sa.

 

(APPLAUSE)

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Ou en legzanp pou bann zenn ki kapab swiv. Ler ou krwar dan en keksoz, ou lager ziske a la fen. Ou pa pe pran, ou ankor en ta lafors avek ou. Mon krwar i annan en kantite keksoz ki ou kapab servi pou deservi nou pei. Parey ou’n dir mwan, si Kaptenn i apel ou, ou pare pou deservi.

Mr Speaker, en Onorab in fer sorti ki nou bezwen respekte swa lepep Seselwa le 25 Oktob. United Seychelles pou respekte swa Seselwa le 25 Oktob. Eski zot pou fer li?  Onorab Larue ler ou call mwan pou diskit en size, pa bezwen ou anmenn sa dan piblik pou vin kapab pi bliy sa. Nou a koze, nou sort out kot nou kapab, e se sa lapros ki nou pran avek tou bann Onorab. Zanmen en dimoun in pi bliy sa.

Mr Speaker, dernyen pwen, dernyen pwen mon fer sorti. Mwan pa kapab kit la pou mwan kapab pa defann mon Prezidan.

Prezidan i pa’n donn lotorizasyon pou tortir personn, pou fer okenn krim dan pei. Prezidan in kre lenstitisyon pou fer pei marse, pou mentenir lord ek lape, pou konbat koripsyon. E pou asire ki sa pei, i kontinyen mentenir son plas dan kominote Nasyon pa zis lo kote Lafrik, me osi enternasyonal. I pa en superman, i kre lenstitisyon i pa kapab al gete ki sak Minister, sak zofisye pe fer.

Annou pa fer li en superman, kan tou keksoz i al mal, blanm li.  Me kan en keksoz i al byen, se nou bann lakonplisman ki LDS i anmennen, pou pansyon dimoun aze, pou Long Service Allowance, 13 Month Salary. Tou sa keksoz ki zot in kapab akonplir lo en fondasyon ki dimoun in trimouse pandan 43an pou nou ariv kot nou ete.  Lo lekel ozordi zot in kontribye. Se dan lespri kontribisyon travay ansanm, ki Prezidan Faure in kre sa platform Linite Nasyonal.

E lirzans di moman avek COVID-19 ki pe afekte nou. E nou pa pe koz ase lo la. Si nou pa kapab azir ansanm nou tou, koste zepol, koste pou Sesel. E premye keksoz ki nou bezwen fer, se koste pou sov nou pei, pou tir nou dan sityasyon ekonomik ki vreman en petren. Nou pa pou kapab koz lo sa bann aki ki nou bezwen prezerve koman en pei. Annou sov nou lekonomi, annou koste pou apiy Sesel, e annou siport sa platform ki Prezidan Faure pe dir ki i en keksoz ki Sesel i bezwen ozordi pou li bouz devan.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Bon in ariv moman pou nou pran en vot lo merit e prensip zeneral Bill ki devan nou.  Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020.  Mon ava demann tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Mersi Madanm Clerk. Mon’n ganny 30 Manm an faver, e zero kont. Bon mon kapab ganny en Formal Second Reading?

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  A Bill for an Act to amend the Political Parties (Registration and Regulation) Act (Cap 173).  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk. Mon pou adres Onorab Georges. Eski i annan bezwen ki nou al dan Staz Komite Onorab Georges?

 

HON BERNARD GEORGES

Bonzour Mr Speaker. Mersi Mr Speaker, mon pa krwar, Vis- Prezidan in fer nou konpran ki tou bann track changes ki nou’n propoze i akseptab avek panel. Nou napa okenn keksoz ki nou ti flag an partikilye. Me Onorab Leader Lopozisyon in soulev en pwen a savwar, pou ensure ki bann kontribisyon ki desot R50mil, non sa kontribiter, ou sa kontribyab, sorry sa dimoun ki pe kontribye. Pa ganny devwale an piblik. E mon krwar ki i en konsern ki byen plase.

Me ki Seksyon 7 sa Bill, ou plito sou-seksyon (7), sou- seksyon (8) avek Seksyon 24 of the principal Act. I kouver sa, e i dir ki sel keksoz ki pou ganny devwale, se lakantite larzan, avek lakantite dimoun ki’n kontribye. E non, pa bann non spesifik.  Alors son konsern in ganny taken onboard par sa proze. Unless ki i annan okenn lezot kestyon ki okenn Manm ti ava anvi souleve, mon pa krwar ki nou bezwen al dan Staz Komite Mr Chair. Mr Speaker. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Bon i annan sa propozisyon, Vis Prezidan.  Bon Vis Prezidan ou annan komanter pou fer lo propozisyon ki Onorab Georges in met devan pou disclosure?

Bon nou pa dan Staz Komite, me i en, wi, Vis-Prezidan si ou pa mind?

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Speaker, nou pe delibere la. Me selman nou annan en defi avek sou-seksyon, Seksyon 5, sou-seksyon 8. Kot i dir, “where the total fund receive from a person exceeds R50,000, the details of the disclosure made in the statement under this section shall be made public and posted on the website of the Electoral Commission.”

Konmsi the detail, sa bann detay. Depi konbyen, e lekel ki’n donnen. Then, i pou ganny pibliye, i pou ganny fer piblik e poste lo websiteOk mon pe ganny korize la, mon koz anba sou koreksyon Ms Sinon. I dir mwan detay ki nou pe fer referans avek, i la sonm total ki ou pou gannyen, pa neseserman non sa dimoun ki – Wi, konmsi kantite larzan, son quantum, avek bann kantite dimoun ki’n kontribye. So, si i koumsa then nou ok avek.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan. Onorab Georges any other amendments?

 

HON BERNARD GEORGES

Non, Mr Speaker. Annefe Vis- Prezidan, Ms Sinon i annan rezon. Se lakantite larzan ek nonm kontribiter ki ganny donnen avek Electoral Commission. E par anba R50 mil, Electoral Commission pa fer naryen avek, i gard sa pou li. Me par lao R50mil, i devwal sa 2 keksoz. Kantite larzan, avek kantite kontribiter. Napa lezot amannman, unless ki panel. Si panel i aksepte bann track changes ki Bills Committee pe propoze, pa pou annan ankor lezot lamannman Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Eski i annan en konsansis ek panel ki bann track changes in ganny aksepte? Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Non, Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, mersi Vis-Prezidan. Bon nou ava, nou pran en vot lo Bill as amended. Tou bann Manm ki … Non, nou pa lo Staz Komite, nou annan bann minor amendments ki’n ganny pran. Ki’n ganny pran onboard, e nou ava pran en vot lo Bill as amended avan nou fer Third Reading.  Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont?  Mersi Madanm Clerk. Bon nou’n ganny 31 Manm an faver, e zero kont. Savedir bann amannman in ganny taken onboard. Mon ava ganny en Motion for Third Reading? Yes, Onorab Charles De Commarmond?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker anba Order 71 (1) nou Standing Order, mon le move ki Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020 as amended,  i ganny lir en Trwazyenm fwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Okenn Manm ki Segonde? Wi Onorab Sylvanne Lemiel?

 

HON SYLVANNE LEMEIL

Mosyon i ganny segonde Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Eski nou kapab pran en vot? Tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Mersi Madanm Clerk.  31 vot pour, e zero vot kont. Bon, nou kapab ganny en Formal Third Reading? Madanm Clerk.

 

MADANM CLERK

Mersi Mr Speaker. This Act may be cited as the Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Act, 2020 and shall come into operation on such date as the President may, by notice in the Gazette appoint. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk. Savedir Political Parties (Registration and Regulation) (Amendment) Bill, 2020 in ganny aprouvasyon Lasanble Nasyonal.

Bon avek sa mon ti ava kontan remersi Vis Prezidan, Mr Vincent Meriton. Attorney Zeneral, Mr Frank Ally. Electoral Commission Chairperson, Mr Danny Lucas. Chief Electoral Officer, Mrs Manuella Amesbury. E Senior Legal Officer, Ms Salina Sinon. Vis-Prezidan avek ou delegasyon, ankor enn fwa mersi bokou, e nou ava eskiz zot parmi nou.

 

(THE VICE-PRESIDENT AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon pou pe al lo dernyen bout formil nou dernyen zour sitting pou ozordi, e pou sa sizyenm Lasanble Nasyonal. Avan mon fer sa, mon ti a kontan ofer le 2 Leaders en pti letan, si zot anvi dir de pti mo avan nou fer sa bout formel, kot mon pou prezant en pti – mon ti dir de parol. E apre pou mwan lir Proklamasyon ki sorti kot Prezidan Faure. Onorab Ramkalawan. Mon pe donn ou laparol premye, Leader Lopozisyon premye.  Non, non, non, non, non, Leader Lopozisyon i vin premye. Apre i vin Leader Government Business. Mon’n ofer ou laparol, si ou pa oule then.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  En lot letap dan nou listwar i terminen ozordi. En letap enteresan. Ki nou’n eksperyanse pandan sa dernyen 4an. I malere ki mannyer in terminen, me selman nou’n fer sa ki fodre fer. E mon ti ava kontan premyerman, felisit sa lekip LDS  ki’n vreman …

 

 

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon ti ava kontan felisit sa lekip LDS  ki’n anmenn en kantite linovasyon, ki’n lev diferan standar dan sa Lasanble.  Ki’n vreman met travay dir koman premye lo nou lazanda. E tou sa travay dir nou’n fer li pou lepep Seselwa.

Alors nou anvi dir avek Seselwa, mersi bokou pou zot sipor ki zot in donn nou. E dan sa moman, repledge nou lafors pou nou travay ankor pou sa pep. Mon ti ava kontan osi remersye Sekretarya Lasanble Nasyonal, dirize par ou menm Mr Speaker. Pandan sa 4an, ankor en fwa nou’n war plizyer sanzman, e nou’n toultan ganny sipor Sekretarya. Alors, mersi bokou pou zot lanmitye, mersi bokou pou zot profesyonnalizm, e mersi bokou pou tou sa ki zot in fer.

Letan nou termin sa letap, mon ti ava kontan konklir par remersye sa enn ki par lao tou. Sa enn ki’n vey nou, sa enn ki’n protez nou.  E sa se nou Bondye Tou Pwisan.  Mersi pou tou benediksyon ki ou’n vers lo sakenn parmi nou. Lo nou Lasanble Nasyonal, e lo nou pep Seselwa. E nou priye ki nou ava mars dan ou lalimyer, gide par ou lasazes. Alors mersi bokou tou dimoun, e nou lo nou kote, ankor enn fwa nou pou dir, Nou pa pou zanmen les tonbe, Sesel e tou Seselwa ! Mersi bokou.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon ava donn laparol Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi, bonswar plito, tou nou bann Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker, la mon vreman paret en pti pe emosyonnel akoz i dernyen fwa ki mon koz koman en Manm Lasanble dan nou Lasanble Nasyonal, e sirtou dan mon kapasite osi koman Leader Zafer Gouvernman.

Mon parkour i pa’n enn ki fasil, me in enn ki’n enteresan.  Mon zwaye, mon annan en lafyerte akoz mon pe kit sa Lasanble, en Lasanble pli meyer.  Mon’n dan Lasanble, o komansman mon ti annan 23an dan letan dezyenm Repiblik e mon’n swiv progre e levolisyon nou Lasanble Nasyonal e mon oule dir ki tou bann letap anba diferan Speaker in anmenn progre pou nou demokrasi.

E mon oule profite la pou remersye tou bann dimoun ki mon’n travay avek dan Lasanble depi komansman, tou mon bann staff e tou bann Speaker.  Mon osi mon’n ganny met deor dan Lasanble, mon osi mon’n ganny call to order a plizyer repriz.  Mon osi mon’n annan mon latitid si ou le. Mon determinasyon e mon fason fer keksoz koman en Manm Lasanble.  E mon krwar mon’n enspir plizyer dimoun.

E se sa ki’n osi fer ki leadership in annan konfyans ek mwan, Gouvernman in annan konfyans ek mwan.  E mon’n fer listwar, koman mon’n vin Leader Zafer Gouvernman anba 2 Prezidan, rekonnet par 2 Prezidan.  Savedir avek 2 Gouvernman.  E mon’n fer osi listwar akoz sa parkour ki mon’ n fer ler mon met tou ansanm i ariv 33an e plis ki lanmwatye laz ki mon annan.  Mon’n sakrifye en kantite, i annan dimoun pou pran pli dan zot fason, me sa bann ki annan en lespri pozitiv, en lespri korek, i pou pran li koman en kontribisyon ki mon’n fer pou nou Parlman.  E pou nou demokrasi e mwan mon apresye e mon kontan.

Savedir mon pe kit sa Lasanble parey mon dir, en Lasanble pli meyer e mon priye ki Lasanble ki vin apre i osi vin en Lasanble ki pli bon ki sa enn ki pou nou la.  E ou Mr Speaker, mon remersye ou incroyablement akoz ou gidans, ou leadership in eksepsyonnel.  Ou, parey mwan nou’n anba bann sityasyon difisil.  Sa sityasyon ki nou’n ladan i bann challenge enkrwayab akoz napa en Leader Zafer Gouvernman avan, e petet ni en Speaker ki’n pas atraver sa ki nou’n pase dan en Lasanble kot ou annan en Lopozisyon ki an mazorite.

E mon felisite lekip pou travay sanses dan en fason determinen, fortman e ki nou pa’n les sa lopozisyon, malgre zot lavantaz zot annan, zot mazorite.   Nou pa’n les zot domin nou, nou’n fer nou parkour, nou bout, nou kontribisyon.  Nou’n met lavwa nou parti, laspirasyon nou pep, prensip nou parti e nou progranm devan a sak fwa. E nou’n fer sa avek en determinasyon eksepsyonnel e mon swete dimoun deor i pran not de sa.

E nou parti in anvoy nou lo en misyon e nou’n fer sa misyon avek sikse.  Mr Speaker, osi nou bezwen dir ki mon konpran osi, ler mon’n ekout Lasanble ozordi la. Espere mon pa’n koze boner.  Pa pou okenn kalite rezon, me selman letan mon’n swiv, mon gete.  Mon dir wi, Prezidan Faure, apart son bann rezon ki in donnen pou dizourd Lasanble i ti annan parfetman rezon.  Akoz nou pa pou kapab e i pa pou en bon keksoz pou lavenir nou demokrasi e nou Lasanble Nasyonal si nou kontinyen avek sa kalite larogans ek sa kalite malelve, ek sa kalite si ou le ki menm dimoun deor in met nou Lasanble, in tret li koman en Lasanmben.

Pour mwan sa i fatig mwan.  I trakas mwan e mon dir ki dimoun deor, sa voyaz la, i bezwen fer sir letan zot pran en desizyon pou vot dimoun anndan dan Lasanble i bezwen fer sir ki i anvoy dimoun ki pli korek, ki nou pa kapab konmsi ganny en Lasanble to go down.  E mon remarke ki lot kote in dir, zot in montre mwan down.  Wi, i kler, se sa. E nou bezwen fer en fason ki nou Lasanble i os en pti pe da sa direksyon.

Mr Speaker, mon osi pa kapab kit nou Lasanble san remersi pep Cascade.  Dimoun Cascade in eksepsyonnel pou vot pou mwan a sak fwa ki mon’n vin dan sa Lasanble e osi la mon’n fer en parkour istorik, a sak fwa mon’n ganny en mazorite enkrwayab.  E mon sel Manm Lasanble.  Mon krwar pa si pou annan enn ankor ki’n ganny toultan plis vot ki kandida Prezidansyel dan distrik Cascade a sak fwa ki mon’n debout.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Sa rikord i en rikord ki pou reste la mon krwar pou en kantite lannen e mon pa konnen lekel ki pou vin kas sa.  Me selman i en keksoz ki mon fyer de sa e sa se gras a dimoun Cascade.  E mon remersye zot pou zot konfyans zot in met dan mwan, zot sipor, zot vot.  E mwan mon pe dir zot letan ki mon pe retire la, i normal ki mon pran sa parkour.  Ki mon fer sa desizyon akoz mon pa kapab la pou leternite.  Mon pa pou kapab la pou toultan.  I annan lasante ki pe zwe son rol, tou dimoun i konnen ki dan 6an de la mon en dimoun ki’n ganny kanser.

E la i annan lezot petet problenm lasante ki mon vwar li kot i pe vini.  E alor i enportan osi ki nou pas larelev.  Nou fer la relev nou donn avek bann zenn.

E mon ti ava kontan bann lezot dimoun osi i pran bann legzanp parey e nou donn bann zenn. E Cascade nou’n fini vwar, nou’n fini idantifye zenn. En nouvo zenn, zenn ki pou kapab vin pli bon ankor ki mwan.  Konpran, se sa konfyans e mwan mon dir avek pep Cascade pa perdi lespwar.  Annan plis lespwar, sa ki pou vini la, ki pou ranplas mwan, donn li tou sa sipor.  Donn li plis sipor ki zot in donn mwan akoz sa enn i pou fer pli byen ki mwan.

Me mwan mon pa pe al net mwan.  Mon pou la, amwen ki lanmor, Bondye i deside. Me mon pou la pou akonpanny sa enn.  I enportan ki ler nou fer sa bann desizyon koumsa nou kapab annan ankor lenerzi pou kapab donn koudmen e swiv sa enn ki vini.  E sa enn ki vini i byensir i pou annan plis lenerzi ki mwan.

E la osi mon bezwen dir ki mon remersi osi leadership nou pei.  Mon remersi Gouvernman ki’n met sa konfyans dan mwan.  Remersi parti, Parti US.  Avan Parti SPPF, Parti Lepep e la US.   Sa 3 parti mon’n reprezante dan Lasanble Nasyonal.  E pour sa konfyans zot in mete a sak fwa dan mwan e la ki zot in elve mwan lo sa nivo e sa konfyans mon krwar mon’n desarz li avek responsabilite, avek konviksyon. E mon’n reste ferm e mon pou kontinyen donn sa sipor mon parti e mon Prezidan, Gouvernman e parti i kapab kont lo mwan ziska lafen du jour.

E Prezidan Faure ki la, i pe met son kandidatir pou eleksyon ki pe vini zot de Minis Lalande.  Be 2 bon swa, 2 bon swa.  Zot kapab kont lo mon sipor enkrwayab.  Mon lwayote san kondisyon.  Mon pou donn zot tou sa sipor ki mon kapab pou fer sir ki zot ganny elekte pou kapab anmenn nou pei pli devan. E mon lans en lapel ek tou dimoun Cascade.  Sirtou bann zenn.  Annou pran en bon desizyon, donn Prezidan sa vot.  E siport li dan sa bon travay ki i pe fer.

Tou bann rikord in ganny mete, bann pwen in ganny dir dan nou Lasanble ozordi e i enportan ki sa ki pe fer byen nou gard li pou li kapab ed nou avans pli devan e fer pli byen ankor.  Sirtou dan sa moman difisil ki nou pei i pe traverse.

Alors mon lans lapel, pa zis ek dimoun Cascade, ek lepep Seselwa pou koste, pou vini.  Vot pou nou Prezidan Faure.  Vot pou Minis Lalande, en bon mix sa, en bon group.  2 bon dimoun ki annan konpetans, ki annan leksperyans ki pou kapab anmenn nou pei bokou, bokou pli devan.

Mr Speaker, avan mon terminen i enportan osi pou mwan remersi nou gran met.  Mon’n en dimoun ki tou dilon mon’n priye en kantite osi pou fer sir e a sak fwa, dimoun i konn mwan, poudir mon close avek nou Legliz.  E la ler mon pe ale mon dir ankor enn fwa mersi avek nou Bondye.  Mersi sirtou Larelizyon Katolik ki bann diferan Pret in donn mwan sipor.

In ed mwan, in donn mwan sa kouraz.  La mon mazin Per Lafortune, ki nou’n fer en parkour enkrwayab ansanm e diferan lezot Pret.  Be ou vwar, mon pa pou ale zis pou al retire san naryen fer.  I annan plizyer proze, plizyer keksoz ki nou bezwen fer e kontinyen travay pou pep Seselwa, pou distrik Cascade, pou mon parti e sa bann travay i pou anmenn nou osi bokou, bokou pli lwen.  I pou byen e i vin en legzanp ankor pou nou pep, zot a vwar.

Mon oule osi ler mon pe ale la, mon’n ekout mon brother Onorab William, ki nou’n fer en parkour preski ansanm. En bon pe letan e Onorab soz laba, dibwa la.  Woodcock, sorry.  Ekoute ler mon pe koze.  Aprann, ou nouvo ou.  Sanmenm sa bann malelve ki mon pe dir, ki fodre nou arete dan nou Lasanble sa.  Ekoute.

Onorab William, nou’n fer en parkour ekselan ansanm.  Ok, e mwan sa desizyon ki in pran Onorab William i lib e nou dan nou parti nou les li, son desizyon, son swa e nou bezwen reste en zanmi.  Mon’n ek li en zanmi, nou reste en zanmi.   Alor mwan mon siport li dan son desizyon.  In pran son desizyon, i son swa.  I lib pou li fer sa desizyon. E mon ti ava kontan ki dan nou pei dimoun i profit sa liberte ki nou annan pou fer bann bon swa.  Ok, si sa pou li i en bon swa, so be it.  Parey bann lezot dimoun ki’n osi pran diferan desizyon a diferan moman.  Mon mazin la Speaker Pillay, in annan lezot pou swiv.  I annan bann ki’n swiv avan.  Fodre pa nou maltret dimoun letan en dimoun i pran en desizyon ki li i krwar i byen.  Nou bezwen konpran li, siport li, petet diskit ek li pou nou vwar osi kwa ki’n kapab fer li pran sa bann desizyon.  Petet pou bann bon rezon.  Petet non, me i annan dimoun i sorti dan en parti.  Partou dan lemonn sa i konmsa.

Mon get Moris just next door.  Ozordi en dimoun i dan en parti, nou menm nou’n ganny nou bann zanmi, manm Lasanble, ozordi i dan sa parti, demen i dan lot.  I ti avek en MMN ozordi, demen i avek lot.  Be i deside, fodre pa nou maltrete e nou denigre.  E la mon oule lans osi en lapel avan mon al Mr Speaker.  Lot Lasanble ki vini i bezwen pran en desizyon, mon’n lager en bon pe pou sa, i pa’n arive.  Parey mon ti ava anvi i arive.  Me sa i bann challenge pou lot Speaker letan i ava vini.  I bezwen met plis lord dan bann Lasanble pou kapab par egzanp ede kontrol, mon dir kontrol.  Me konmsi nou bezwen annan en Facebook, en medya sosyal responsab.

Wi, ou pe riye Onorab Larue akoz ou form parti sa bann group iresponsab.  Mon pe dir ou fransman e direkteman.  La mwan mon pe retire ozordi.  Ler mon’n al fer interview kot Prezidan laba, medya in fer interview ek mwan. Deza zot in met en bann kalite ensinifyan lo Facebook.  Me konmsi what is this.  E sa i ganny fer par Lopozisyon.  Lopozisyon i direkteman responsab pou sa and that is what is bad.

E sa zot bezwen sanze e si zot pa sanze, mwan mon pe lans en lapel ek pep Seselwa, sirtou bann zenn.  Pou ler zot vote la, vote pou fer si ki nou annan en Lasanble ki pli responsab.

Ou pa kapab vot pou en bann dimoun ki iresponsab koumsa.  Mwan Mr Speaker, ou konn tre byen mon pozisyon lo la.  Alors Mr Speaker, sa bann long parkour.  Ler bann dimoun i pran desizyon dan bann distrik, mon ti ava demande ki zot fer bann desizyon konkret.  Vot pou bann MNA responsab.  Bann MNA ki sorti dan nou parti akoz nou parti i en parti i fantastik.  I en parti which is the best parti ler ou get dan Sesel ozordi.

Sa bann lalang ki zot in semen.  Zot menm zot, zot pou anval zot prop lalang byento.  Mwan mon annan konfyans ladan, mon krwar ki mon pe dir.  Alor mon ankor enn fwa remersye bann dimoun Cascade, pep Cascade.  Mon pou la akote zot, pa bezwen per.  Mon pou kontinyen donn koudmen parti dan tou son sans kot mon kapab donnen.  E mon pou fer sir ki nou kontinyen raport laviktwar e anmenn Sesel pli devan.

Pa bezwen nou les Sesel plere.  Pa bezwen nou les Sesel retourn an aryer.  Alors avek sa Mr Speaker, mon remersi tou bann dimoun ki’n kolabor avek mwan pandan tou sa bann letan ki mon’n dan Lasanble.  Tou bann dimoun ki’n donn mwan sipor, diferan sipor dan diferan fason ki’n fer ki mon parkour in nobou abouti a en keksoz fantastik.  Kot pep Cascade in osi santi zot benefisye e avanse.  Mon pou kontinyen swiv zot, mon pou kontinyen donn zot sa sipor.  Mr Speaker, in en plezir travay avek ou, avek ou lekip dan Sekretarya Lasanble Nasyonal e mon dir zot mersi.

Mon pou reste osi close avek zot dan en sans ki tanzantan mon pou oule vin get zot en pti kou.  Mon swete ki ou pa ferm baro avek mwan, me mon pou bezwen kriy zot, parey prosedir i ganny fer, me mon pou vin get zot.  Alor, kont lo mon sipor osi tan ki zot bezwen mwan, mon la pou kontinyen siport sa lenstitisyon akoz mon krwar Lenstitisyon Lasanble Nasyonal i en lenstitisyon ki enportan dan pei.

E ki nou bezwen kontinyen nouri li, kontinyen tenir li, kontinyen fer li grandi e fer li vin pli mir, pli serse e pli responsab e nou napa bann dimoun ki sak fwa pou vin denigre nou Lasanble Nasyonal.

Mr Speaker, mon asire ki pa zis mon tousel ki pe ale, mwan mon annan sa kouraz e sa soz pou dir, ki mon remersi tou bann dimoun ki’n travay ek mwan e mon pe pran mon retirement.  Mon ti ava swete ki bann osi ki seve in blan parey mwan i pran osi zot retirement e donn larelev a bann ki pli zenn ki annan plis lenerzi.

Vwar la avek sa Mr Speaker, mon swet tou dimoun e tou bann parti politik, all the best dan eleksyon ki devan zot e fer en kanpanny ki clean, fer en kanpanny rezonnab, ki byen e pa bezwen fer bann keksoz ki pa neseser.

Parey lot fwa dan dernyen eleksyon kot Vilaz St Andre, drog, ensidswit ti pe sa.  Konmsi sa voyaz annou fer enn ki byen, enn ki bon e mon swet tou dimoun alor bann sans e ankor enn fwa mersi e mersi tou dimoun ki’n donn mwan sa sipor, sa soutyen. I will be there to continue to help the country e mon parti.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Bon, Madame Clerk, pa souvan ki ou adres Lasanble Nasyonal, ozordi mon krwar i en lokazyon spesyal.  Mon ava donn ou detrwa minit pou ou adres Lasanble.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  Bonswar Mr Speaker, bonswar tou bann Manm Lasanble Nasyonal.  Apre 4an ki nou’n travay avek bann Manm sizyenm Lasanble.  Vwar zot pase dan koridor, bann lavwa rezonnen dan sa Chamber e dan bann Komite, Sekretarya i dir zot orevwar, in en plezir pou Sekretarya travay avek zot.  Nou ankor mazin bann premye semenn ki zot ti sermante e vwar zot kot zot in gradyelman konform avek bann lareg ki gouvern sa lenstitisyon pou zot kapab perform zot fonksyon koman bann lezislater malgre zot bann lenfliyans politik.

Letan in pas sitan vit e bokou keksoz in ganny akonplir par Sekretarya, an term service delivery e inovasyon pou asire ki bann Manm i delivre dapre zot manda konstitisyonnel e Standing Orders.

Mr Speaker, dinamiz sak Lasanble i diferan e avek sizyenm Lasanble Secretariat in challenge son lekor pou delivre sa kalite servis ki Manm ti demande.  E mon pou profit sa lokazyon pou felisit bann staff Secretariat pou zot motivasyon, fleksibilite e devouman pou sa lenstitisyon.  Tou unit in konsistaman donn servis onivo bann Manm Lasanble ensi ki manm piblik.  Menm letan sittings in ale ziska tar parey sa enn ozordi e in annan bann zour ki Lasanble in al tre tar e mon dir mersi Bondye ki sa pa’n anpes Sekretarya pou kontinyen kit sa standar o.

In annan plizyer milestone fer pa sizyenm Lasanble e enn parmi bann stratezi ki Sekretarya in konsantre lo la se fer Lasanble vin pli vizib atraver inovasyon, en YouTube channel e en Facebook page ki aktiv, ki’n anmenn deba Lasanble e public hearing pli a laporte piblik.  E fodre note ki byento nou kapab fer nou prop progranm e annan kontrol total lo broadcasting of Parliamentary debate e osi bann Committee hearings.

Mr Speaker, mon ti a kontan remersi tou Manm pou sipor ki zot donn Secretariat   e nou swete ki zot in apresye servis ki’n ganny donnen pandan sa 4an, malgre bann kontrent resours ek lespas ki Sekretarya in annan.

Last but not least Mr Speaker,  mon ti a kontan remersi ou menm pou ou leadership ek gidans pandan sa 4an e lo non Sekretarya mon ti a kontan swet ou e ou fanmir tou le meyer pou le fitir e mon ti a kontan dir tou bann Manm Lasanble bonn sans zot osi.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Bon mon osi dernyen fwa ki mon adres sizyenm Lasanble Nasyonal.  Mon ti a kontan par komans remersi le 2 Dirizan, tou Manm Lasanble Nasyonal e byensir Madanm Clerk e tou travayer Sekretarya.  En remersiman spesyal pou mon 3 travayer dan mon lofis Genevieve, Gerda e Nada. E mon bezwen dir en mersi spesyal Genevieve, ki’n avek mwan depi 2016 ler mon ti komans dan lofis Deputy Speaker.  In swiv mon parkour pandan sa 4an e in konn tou mon moman o e tou mon moman ba.  E in menm osi partaz mon soufrans.

Mon osi dir mersi Nathalie, mon constituency clerk ki’n travay tre for e tre byen ek mwan dan distrik Bel Ombre.  Mon lofis i remersi lofis Prezidan Faure, Lofis Vis- Prezidan, tou bann Minis e tou bann zofisye dan bann Minister e dan bann Lotorite ki nou’n travay ansanm.  Swa isi dan Lasanble National oubyen an deor.  Nou’n partaz en tre bon relasyon, en relasyon tre kordyal e mon anvi eksprim mon lapresyasyon.

Mon remersi tou lezot dimoun dan Sesel ki’n kolabore e osi partaz lide lo travay ki nou ti pe fer.  Mon remersi bann ki’n donn mwan bann bon konsey e partaz zot konesans ek mwan e sa lalis i long.  La mon anvi fer en remersiman spesyal pou en zonm ki mon krwar i merite e sa zonm i trouve dan nou Lasanble Nasyonal.  Onorab Bernard Georges mon anvi remersi ou spesyalman, personnelman.  Onorab mon vreman apresye nou relasyon travay pandan non selman sa dernyen 4an, me osi depi plizyer lannen avan.  Mon’n aprann bokou avek ou e ankor enn fwa mon dir ou en gran mersi.

Mon osi remersi sa bann dimoun ki’n fidel toulezour pou anvoy mwan en pti lapriyer, en pti swe oubyen panse pou anvoy mwan kouraz dan sa latas difisil.  Zot tou zot konnen lekel.  Ankor mon vreman apresye.  Mon anvi remersye CEO e tou staff SBC e mon dir tou staff e sirtou sa bann ki’n avek nou toulezour a plizyer moman, akoz san zot pep Seselwa pa ti pou kapab swiv nou travay.  Pep Seselwa pa ti pou kapab konpran ki mannyer nou fonksyonnen koman en Lasanble Nasyonal.

Mon annan en remersiman spesyal pour tou zabitan Bel Ombre ki ti donn mwan sa sipor pou mwan ariv la e ki zot ankor pe siport mwan.  Mon’n travay pou zot tou san get kouler politik e mon vreman apresye zot sipor e sa relasyon ki nou’n partaze pandan sa 4an.  Mon’n fer mon mye pou fer serten proze bouze dan nou distrik e pe demare, me i annan lezot ki pe al komanse.  E la mon anvi remersi mon Ex-DA, Ms Sheryl.  Mon Acting DA, Ms Quatre e byensir DA Beau Vallon, Mrs Clarisse ki’n zet en regar spesyal lo distrik Bel Ombre.  Mersi zot tou.

Koman en zanfan Bel Ombre, mon pou reste touzour pre ek zot e mon pou gard zot dan mon leker.  Koman en Seselwa mon pou kontinyen fer swivi lo bann proze pou fer sir ki nou distrik i devlop byen.  Mon pa’n oubliy mon fanmir.  Mon ti a kontan dir zot en gro mersi pou tou sipor ki zot in donn mwan.  Keksoz pa’n fasil, me mon’n apresye tou sa ki zot in fer pou mwan.

E la mon anvi remersi mon paran pou sa pasyans ki zot in enstil dan mwan.  Mon fanmir ki enkli mon paran, mon bann frer ek zot fanmir, mon dir zot mersi bokou.

Par lao tou e parey nou dir an angle, above all, mon remersi Bondye pour son lagras ki in vers lo mwan toulezour, pou sa regar ki in zet lo mwan, sa proteksyon e osi gidans ki in aport mwan.  San ou Senyer mon pa ti pou kapab fer li.  Ozordi mon santi mwan fyer pou bann sanzman ki mon’n kapab anmennen pandan moman ki mon’n diriz Sekretarya.  I pa’n fasil akoz in annan bokou bann moman difisil, me mon pa’n zanmen give up. E la mon oule dir ki lamazorite staff in siport sa bann lide e nou’n kapab realiz bokou ansanm.

Rikord i la, laprev sa travay i la, laprev sa travay ki nou’n fer ansanm.  Ankor mon dir zot mersi pou zot sipor.  Nou ti partaz menm vizyon pou anmenn sa Sekretarya e sa Lenstitisyon lo sa nivo kot i ete ozordi.  Mon krwar ki mon pe kit custody sa Lasanble, sa Sekretarya dan bonn bon lanmen.  E mon swete ki bann lezot aspirasyon ki mon partaz avek zot en zour zot a fer li vin en realite.  Parey nou dir en lot milestone.

Mon osi apresye lafason ki bann Lorganizasyon Enternasyonal in kontinyelman aplodi nou Lasanble pou son lefikasite e travay egzanpler partou kot nou’n ganny reprezante swa par mon menm, bann Manm Lasanble e osi staff Sekretarya.  Sa i demontre nou lafors koman en pti Parlman ki kapab fer en gran diferans.  Mon remersye tou bann dirizan sa bann Lorganizasyon Enternasyonal pou fer nou pti Lasanble Nasyonal sa konfyans e pou rekonnet nou potansyel.

Mon aksepte ki mon pa parfe e pa tou dimoun ki’n kontan tou desizyon ki mon’n pran pandan ki mon’n Deputy Speaker e osi Speaker pandan sa 4an.  Me mon’n fer mon travay touzour prenon an kont best practice.

Mon konklir par en dernyen remersiman pou bann ki’n tret mwan dan en serten fason.  Bann ki’n akiz mwan tou kalite.  Bann ki’n apel mwan tou kalite non e bann ki pa’n kontan lafason ki mon’n desarz mon responsabilite.  Mon dir zot mersi, akoz zot in fer mwan vin pli for!  Mersi bokou.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Bon la aprezan mon pou lir Proklamasyon fer par Prezidan Larepiblik ki nou’n resevwar ozordi e in ganny pibliye, in ganny sirkile dan Gazet Ofisyel, in ganny sirkile avek tou bann Manm.  E mon pou zis lev anler petet pou camera vwar, sa i sa proklamasyon ofisyel ki’n sorti dan Gazet nimero 70 ki nou’n resevwar ozordi kot Lasanble Nasyonal.

PROCLAMATION BY DANNY FAURE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF SEYCHELLES

 ‘WHEREAS by Article 110(2) of the Constitution of the Republic of Seychelles, it is provided that the President may, by Proclamation published in the Gazette, dissolve the National Assembly for any reason which the President considers it to be in the national interest;

BEING CONSCIOUS that the existing COVID-19 pandemic will necessitate the need for a National Assembly that has a common vision with the President elected in 2020 in order to immediately implement legislative measures, plans and policies to revive the economy and to further address socio-economic and environmental challenges;

AND CONSIDERING the fact that COVID-19 will impact the cost of elections in a multitude of ways if Seychelles hold Presidential Elections and National Assembly Elections at separate intervals;

AND RECOGNIZING the desire of the people for the candidates of the Presidential Election and National Assembly Elections to present themselves to the people as being best placed to steer Seychelles through the pandemic and the after effects of the pandemic;

        AND WHEREAS on the 30th day of July, 2020, the President gave the Speaker of the National Assembly 7 days’ notice of intention to dissolve the National Assembly;

NOW, THEREFORE, I, Danny Antoine Rollen Faure, President of the Republic of Seychelles, do hereby proclaim and make known that the National Assembly shall stand dissolved on the day next following the publication of this Proclamation.

Given under my Hand and the Public Seal of the Republic of Seychelles at State House, Victoria, Mahe, Seychelles.

Dated this 6th day of August, 2020.

Signed by DANNY ANTOINE ROLLEN FAURE PRESIDENT OF THE REPUBLIC.’

Therefore Lasanble Nasyonal,  Sizyenm Lasanble Nasyonal i dizourd.

 

Dissolution of  the 6th Assembly