::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Tuesday 30th June, 2020

Verbatim Tuesday 30th June, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 30th June, 2020

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab. E bonzour tou dimoun ki a lekout, e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.

Sa semenn lo nou Order Paper, nou annan Kestyon pou Oral Answer, nou annan Private Notice Questions. E nou annan osi tou en Urgent Question. Sa pou swiv par Second Reading Mental Health Care, Bill. E zot tou apre sa nou annan plizyer Mosyon ki Lasanble pou debat lo la, e pran en desizyon lo la.

Me zis avan nou demare, mon annan en kominike. Mon annan en mesaz ki mon pou pase avek Lasanble Nasyonal. Sa i a lokazyon International Parliamentarism Day ki tonm ozordi le 30 Zen 2020.

Ozordi Lasanble Nasyonal i zwenn avek larestan bann Parlman dan lemonn pou selebre Lazournen Parlmanter. Ozordi IPU i osi ferm selebrasyon ki’n osi mark 130an son laniverser, e sa dat i koensid avek 3enm Lazournen Parlmanter.

Alor i en lokasyon spesyal kot nou Lasanble an menm tan ki i pe selebre sa lazournen pour tou nou bann parlmanter, nou pe osi zwenn avek IPU pou ferm selebrasyon 130an son legzistans.

Lazournen Enternasyonal Parlmanter ti ganny etabli an 2018 atraver en rezolisyon Lasanble zeneral Nasyon Ini. E de la nou Lasanble in toultan mark sa lokazyon avek swa en kominike oubyen en aktivite.

An vi nou sityasyon aktyel e bann restriksyon ki an plas, nou Lasanble pa pe kapab fer gran selebrasyon pou komemor sa Lazournen.  Me mon pou lir en mesaz from the Chair,

“Ozordi ler nou pe selebre sa lokazyon, nou bezwen fer refleksyon lo nou demokrasi parlmanter espesyalman la, kot dimoun atraver lemonn pe perdi konfyans dan bann Lenstitisyon politik e demokrasi li menm pe ganny challenge dan tou direksyon.

Ozordi mon a kapab dir ki nou demokrasi i byen vivan e pe kontinyen devlope. Me pour mentenir sa trend nou Parlman i bezwen sitye li dan en fason kot i reste for, transparan, accountable e reprezantatif. E an menm tan nou bezwen akey sanzman ki pou moderniz nou demokrasi.

Sa 3enm Lazournen Parlmanter i osi tonm byen, la ki nou pe reviz nou Standing Orders, e nou pe moderniz li.

Sa ankor i montre nou ki nou Parlman pe kontinyen devlope e rod fason pli meyer pou diriz nou travay. Sa lazournen i en moman kot nou fer refleksyon lo progre ki nou’n fer pandan sa dernyen 4an, e osi pandan sa dernyen 27an nou trwazyenm Repiblik.

I enportan pou mazinen kote nou’n sorti e kote ki nou anvi arive. Nou kapab dir fyerman ozordi ki nou’n fer progre dan plizyer domenn, swa nou menm koman bann reprezantan lepep oubyen lenstitisyon, li menm atraver bann sanzman e inovasyon ki nou entrodwir pou ede ki Manm i desarz zot responsabilite pli byen.

Sizyenm Lasanble in enn ki’n kontinyelman evolye, e nou kapab dir i pou mark listwar Parlman dan nou pti pei.

Nou kapab nou menm fer bann self-assessments lo nou sikse me osi nou bann defi. Enn bann aspirasyon bann lorganizasyon parlmanter ki reste en challenge pou nou, se en kolizyon plis madanm e zenn parlmanter dan nou Lasanble. Nou konnen ki sa potansyel i egziste dan nou pei, e la mon swete ki bann madanm e bann zenn, i reponn sa lapel e zot vin devan pou osi fer zot kontribisyon dan devlopman nou pei.

Lo kote administrative, nou’n kontinyen fer sanzman pou entrodwir nouvo eleman e adapte ek nouvo teknolozi. E la mon fyer pou anonse ki byento nou pou achieve en lot milestone.

Sa pou ler nou pou switch over antyerman ek nou bann camera e nou Departman IT pou pran kontrol total lo filming e divizyon bann travay Lasanble Nasyonal. Sa i vedir ki SBC pou retir son 4 kamera ek son bann teknisyen dan Chamber e tou keksoz pou ganny fer atraver nou bann prop enstalasyon.

Sa in enn nou bann rev sa sizyenm Lasanble, ki byento pou vin en lot realite. Mon ankor lans en lapel ek Komite Medya Lasanble, Komite Medya e IT Sekretarya pou rankontre, pou zot kapab revizit sa Protokol ki diriz fason filming e broadcasting.

Nou deza annan en Lagreman ki ti ganny fer en pe letan pase ki ankor valid. Me i kapab osi ganny amande pou reflekte sa lepok ki nou trouv nou ladan ozordi.

IPU i demande ki bann Parlman i selebre Lazournen Enternasyonal Parlmanter avek en aktivite e nou pou lye sa aktivite savedir sa switch over avek sa lokazyon ozordi.

Me i pa pou pran plas la ozordi, me i pou pran plas en pti pe pli tar an vi ki nou ankor pe fer bann test lo sa sistenm. Alor mon ankouraz tou bann Manm, pou selebre zot lazournen ozordi avek refleksyon lo lavenir nou Lasanble e nou pei.

Annou les nou moto Linite dan Diversite gid nou, kot malgre nou diferans nou kapab travay ansanm pou anmenn linite, dan nou pti pei Sesel. Bonnfet tou Manm Onorab”.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Bon nou pou kontinyen avek nou travay. E mon ava demann parliamentary reporter pou fer rantre Minister pou nou kapab konmans avek kestyon.

Yes, Onorab Jean-François Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker lo point of order. Mon ti a kontan enform Lasanble ki Komite ki pou dil avek Government response on COVID in rankontre. Chairman ek Vice-Chairman in ganny apwente.  E mon annan loner pou mwan aksepte apwentman koman Chairman avek bann Manm. Sel keksoz ki Manm nou pou nou kapab hit the ground running se ladopsyon nou bann terms of reference.

I deza lo Order Paper selman mon ava beg ou lendilzans, pou gete si ozordi ou annan 2 minit pou donn Onorab William ki Vice-Chairman zis Chairman, zis 2 minit pou li prezant sa without debate so that we can then, deza sa semenn nou pe komans fer nou travay. Ok?  So i zis en demann.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Mon pa vwar li lo Order Paper me selman ou konnen in ganny sirkile, me nou kapab fer le neseser ki kantmenm demen ok, ki nou a kapab prezant sa TOR e nou a kapab komans demar travay sa Komite. Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Bon mon ti a kontan dir bonzour e welcome Minis Pamela Charlette, Minis ki responsab pour Labita Enfrastriktir avek Transpor lo Later.

Minister i akonpannyen par Sekreter Prensipal pou Lenfrastriktir Mr Yves Choppy, Mr Patrick Andre ki Sekreter Prensipal pour Transpor lo Later, Mr Parinda Herath ki CEO pour Lazans Transpor lo Later, Mr Joseph Francois ki Sef Egzekitiv pour Lotorite Planning.

Pli tar, nou pou zwenn avek PS pou Lands, Mrs Fanette Albert. Nou ava demare toudswit avek premye kestyon ki lo Order Paper. E mon ava call on Onorab Audrey Vidot pou poz premye kestyon. Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon, tou Manm Onorab, e tou manm piblik ki a lekout espesyalman zabitan Roche Caiman. Mr Speaker mon kestyon pou Minis, eski Minis i kapab dir avek nou Lasanble ki progre devlopman sa 16 unit lakaz Roche Caiman Eden Village? Kan ki Minister i ekspekte fer alokasyon? Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Zis en pti pwen lafason ki nou pou pran biznes ozordi. Tou bann kestyon mon pou allocate 2 siplemanter sak kote, pa plis.  E fir an mezir nou ava regarde. E nou ava regarde osi tou ki mannyer nou pou pran PNQ.

Dernyen fwa nou ti fer parey pou PNQ, e nou ava regarde an mezir nou bouze nou ava regarde koman letan i ete si i dan nou faver. Mon ava pas laparol prezan avek Minis Pamela Charlette.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Bonzour tou dimoun, bonzour tou Onorab dan lasal.  Mon krwar ki zot tou zot in pas en bon Lafet Lendepandans yer.

Mr Speaker pou premye kestyon Onorab. Sa proze 16 unit Roche Caiman Eden Village, konstriksyon pou konplete milye Zilyet. An se moman tou louvraz konstriksyon bann lakaz in fini konplete, i reste zis enstalasyon meter e koneksyon delo.

Proze i anvizaze donnen avek bann fanmir lafen Zilyet oubyen komansman Out. Alokasyon i depan lo si nou pou fini met 9 dimoun ki reste lo sistenm pwen. Nou pe travay avek Departman Lasante Piblik pou kapab gid nou lo kote ki mannyer nou pou fer bann home visits.  An prensipal Mr Speaker vwala larepons pou ou premye kestyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Minis pou ou larepons. Minis letan ou dir nou i reste 9 dimoun ki reste pou ganny mete lo sistenm pwen pour fer assessment, eski i vedir ki Minister pa ankor finaliz okenn lalis Roche Caiman pou lasistans lakaz dan sa bann unit?

Mon konpran poudir in annan bann lanons ki Minister in fer lo radyo, pou apel zisteman serten bann aplikan lo lalis Roche Caiman.

Petet si ou kapab eklersi pour ki rezon ki zot ti pe fer li koumsa? Eski i ti annan avek pou donn let?  Oubyen ti annan pou fer pour petet revwar en pti pe bann lenformasyon ki bann aplikan lo lalis Roche Caiman pe ganny asiste?

Apre Minis proze Roche Caiman si ou kapab donn nou klerman detay. Konbyen unit 2 lasanm pou annan e konbyen unit 3 lasanm?

E finalman mon konnen poudir Roche Caiman Eden Village i deza annan en proze pilot ki PMC pe fer. Zisteman pou oversee bann housing, bann block.

Eski pou sekirite ki zot in met an plas, eski sa osi pou kouver sa 16 unit lakaz Roche Caiman Eden Village?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Wi, i en routin ki nou fer pou nou kapab kriy dimoun pou vin update zot bann lenformasyon kot nou anba. Me selman i enportan osi ki nou al vizite, nou vwar ek lizye. E se sa ki nou bezwen fer pou sa 9 dimoun ki reste lo nou lalis. Sa proze li menm li i annan 8 unit 2 lasanm, e osi 8 unit 3 lasanm.  Lo kote sekirite, PMC ansanm avek Local Government avek Lapolis. Nou ti fer en pti taskforce dernyerman pou nou war bann problenm ki annan, sirtou lo housing estate Roche Caiman.

E enn de keksoz in ganny enplimante. Si nou war poudir keksoz i osi i ganny transfer se ban aktivite ki nou ti war ki kekfwa ki pa byen. I ganny transfer lo Eden Village laba, nou pou fer sir ki nou globaliz li en pti pe lo kote antye proze antye distrik Roche Caiman. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Jany De Letourdie.

 

HON JANY DE LETOURDIE

Mr Speaker mersi. Bonzour tou dimoun. Minis ou ava dakor poudir nou kontan dir toultan, ki ledikasyon se lenformasyon.

Eski ou ti a kapab donn en leksplikasyon lo bann prosedir pou fer seleksyon final sa lalis ki dimoun ki pou ganny lakaz Roche Caiman? E eski Minis ou ti kapab osi konfirmen ki DA avek bann MNA Elekte zot petet zot annan en lalis provizwar dan zot posesyon? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon krwar nou’n deza donn lalis bann aplikan dan distrik. Me selman pou le moman la vi ki nou pa ankor fini met tou dimoun lo sistenm pwen. Once ki ou fini avek sa 9 dimoun, then distrik DA avek MNA pou gannyen son lalis aplikan active applicants. E zot pwen lo la parey nou’n fer dan bann prosen alokasyon avek bann lezot distrik.

So zot pou gannyen sa lalis pou zot go over, apre pou zot fer zot ban rekomandasyon zot osi. Once ki sa i fini ganny fer nou bezwen donn en dele letan. Akoz nou osi nou annan en schedule alokasyon ki nou annan an plas, alors nou donn zot en dele letan pou zot retournen avek zot bann lenformasyon ek bann rekomandasyon.

E la apre Allocation Komite i diskit lo sa bann diferan rekomandasyon ki zot in fer. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Letourdie.

 

HON JANY DE LETOURDIE

Mon pa asire si Minis in reponn premye parti prosedir pou sa lalis final. Ou ti’n pas lo la?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Non, mon krwar mon’n dir poudir prosedir se ki, wi vwala prosedir parey ki mon’n dir ki mannyer pou fer. Nou bezwen fini met sa bann dimoun lo sistenm pwen avan vizit ki ganny fer. Nou rikorde apre then bann distrik, DA, MNA i ganny en lalis avek active applicants lo la. Avek zot bann pwen.

E apre la ki zot, zot fer zot bann rekomandasyon koman distrik. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou delegasyon. Bonzour tou dimoun.

Mr Speaker mon zis anvi demann Minis si sa bann rekomandasyon ki DA avek MNA i fer dan distrik i final ler ariv anba, ouswa i an sanzman ki zot, zot fer?

Akoz lately bann rekomandasyon ki mwan mon ti fer Bel Air, mon ti war i ti ganny sanze. Ki serten dimoun ki DA ek MNA ti vwar i merit ganny en lakaz zot pa ti gannyen akoz sanzman ti fer anba kot ou Minister. Mersi Minis.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Annou focus lo konteni kestyon, Roche Caiman. Minister.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon krwar ki Onorab pe mal donn en lenpresyon. I annan bann rekomandasyon ki ganny fer, e apre i annan bann vizit osi ki nou refer avek DA.

Toultan bann keksoz ki ou pou sanze, set akoz i annan bann legzersis ki nou fer apre avek DA ansanm nou al revizite. I annan bann ki distrik pa donn ditou rekomandasyon.

Mon ava donn zot en lalis, e i annan ki distrik ki bann DA pa donnen okenn rekomandasyon. Bann distrik pa donnen rekomandasyon, oubyen zot kit li vag oubyen zot zis dir recommended. Me selman zanmen avek okenn zistifikasyon.

Nou ki nou pe dir nou. E sa i en keksoz ki nou’n deza koz lo la dan Lasanble oparavan.  Nou dir poudir zot fer rekomandasyon me avek bann zistifikasyon.

Akoz nou osi nou annan bann lenformasyon ki nou anmase. E kekfwa i annan lenformasyon ki DA, MNA i annan ki nou, nou pa konnen. So sanmenm sa ki nou bezwen anmenn tou sa bann lenformasyon ansanm pou nou kapab fer en desizyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mr Speaker, mon anvi dir Minis. Minis i anvoy lalis. Son sistenm pwen, meton i dir Onorab Prea ou annan 103 pwen.

Nou met Onorab Prea ek son 103 pwen pou kalifye pou ganny son lakaz. E ler i ariv laba Onorab Prea pa gannyen, sa enn ki annan 43 pwen li ou trouv li pe antre dan en lakaz.

Se sa ki mon pe demann Minis. Nou, nou’n fer sa nou apre i sanze ler i ariv anba e in arive Bel Air mon pa pe koz manti. Mon annan lo mon lalis in arive. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Me ankor parey mon pe dir annou pa debord sa kestyon, akoz sa kestyon i confine to Roche Caiman.

Me ou ava kapab take up avek Minis apre. Minis i ava donn ou repons neseser. Onorab Wavel Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann koleg Onorab e bonzour Minis avek son delegasyon. Mr Speaker baze lo larepons ki Minis in donnen an relasyon avek Roche Caiman.

E mon kontan ki in eksplike ki poudir la fason ki zot pe fer li i ankor parey lannen pase letan nou ti pe fer diskisyon lo Bidze.

Me eski Minis i kapab dir avek nou si apard pwen, sa papye ki zot ti donn nou. Si apard pwen zot osi fer bann lezot komanter ki kapab zistifye ki en dimoun i ava ganny sa lakaz letan in kalifye?

E letan Minis in osi dir ki zot fer ban lezot travay spesifikman avek DA, eski Minis pa panse ki lefe ki DA i nepli asiz lo Komite. I sipoze nepli asiz lo sa Komite alokasyon, i ti pou pli bon pou sa Minister letan i pe fer sa bann dernyen travay olye enplik zis DA, me osi enplik MNA.

Parske apre tou, se sa 2an prensip, pa parey sa ki Onorab Loizeau in dir, me sa 2an prensip ki sipoze anvoy sa lalis final. Ki konmsi sa i ava ede, e parski mon war ki poudir Onorab Vidot letan in demann sa kestyon, li osi tou i pe war serten keksoz ki pa kler dan son kestyon li menm.

Zis konmsi pou nou kapab ganny en keksoz kler ki tou dimoun i konpran, tou dimoun i lo menm paz, e napa okenn dout. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker parey nou ti diskite dernyen fwa, Onorab Afif ti fer bann rekomandasyon sirtou lo kote bann pwen adisyonnel ki nou kapab donn bann dimoun.

E nou’n fer sa legzersis, nou ti anvoy en kopi kot Chair ki ti sa zour ki ti ek nou, Mr Henrie nou’n dir li kwa bann prosedir ki nou pou swiv e osi nou ti donn li bann pwen adisyonnel ki nou pou azoute avek bann dimoun.

So se sa ki nou’n fer, e sa metod ki nou’n servi. E sa apre i ganny partaze avek Allocation Committee osi ki travay ek nou ki ler i ariv alokasyon nou fer li.

Apre osi parey ou pe dir pou travay avek, nou travay zis ek DA. Nou anvoy tou keksoz avek DA, normalman nou servi DA akoz DA i konn tou bann pti landrwa kot nou ale toultan.

E se sa ki nou retourn toultan ver DA. Me selman i pa anpes DA avek son MNA asize, akoz zot tou le 2 ki bezwen travay lo sa lalis ki nou donnen. Nou fer sa pti legzersis DA avek DA, akoz parey mon’n dir zot konn bann landrwa, konnen kote bann dimoun i reste spesifikman.

E sa i fer nou lavi fasil, si ou pe dir mon ou anvi ou MNA osi i vini i vin sa bann vizit. Sa napa problenm i kapab vin vizit, DA menm i kapab dir avek son MNA i pe al vizit tel, tel landrwa sa zour i ale. Sa nou napa en problenm.  E tou sa bann lenformasyon apre sa i ganny kolekte e i ganny anvoye kot nou anba. E nou, nou fer nou bann prosedir parey normal. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon krwar ki petet i annan en keksoz ki petet Minis pa pe sezi, e mon konpran li mon selman.

Mon konpran ou mon Minis. Par egzanp letan ou pe dir DA i konn tou ban pti landrwa. Pa vre sa, pa zis DA ki konn tou bann pti landrwa. In fact i annan bokou bann landrwa, ki se MNA ki konnen.

E mon ti ava kontan ki ou pran sa an konsiderasyon, parski souvandfwa sa aplikan i al plenny son sor pa avek DA, i al plenny son sor avek MNA.

Sa mon krwar i enportan pou Minis pran konsiderasyon.  E apre sa i osi annan bann distrik parey letan Minis pe dir zot kontakte DA e DA ti ava bon pou li koz avek MNA.

Mr Speaker mon ti a kontan dir avek Minis ki sa i en monn ideal me malerezman i pa arive. I annan serten DA pa enterese pou li koz avek MNA. Alor mon pe demande eski zot i ava kapab, ou Minister ti ava kapab plito fer li lo en nivo ofisyel pour envit sa MNA si ou pe al fer vizit Lendi apre midi. Parey ou enform sa DA, enform sa MNA osi ki landrwa ki zot pou zwenn pou ki zot a kapab fer sa bann vizit.

E tou lede i ava kapab vreman met son bann aplikan devan pou ki zot tonm lo en desizyon ki bokou pli fair. E ki aport lazistis dan sa alokasyon.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon napa problenm avek sa rekomandasyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Minis enn bann langazman ki mon’n anmennen mon parkour. Koman MNA Elekte Roche Caiman. Se pour asir mon zabitan kontinite dan lasistans pou zot kontinyen ganny asiste avek lakaz.

E sa proze i enn bann major achievement dan mon parkour ki mon’n fer pou pouse ki Gouvernman i konsider sa site pou fer sa 16 unit. E dan sa langazman osi mon ekspekte ki Gouvernman letan i fer sa bann alokasyon, i fer li parey Gouvernman in dir lo sistenm pwen, i fer li dan la transparans e zot kapab rann kont.

Akoz mon dir sa, wi bann dimoun ou’n dir zot poudir pou baz lo pwen, zot pou ganny asiste baze lo zot pwen. E ler zot pou pre avek sa lalis Roche Caiman bann pwen ki zot pou allocate avek bann dimoun pou anvoy kot distrik. Mon oule konnen si eski zot annan en sort of parey en guideline ki DA avek MNA Elekte i kapab swiv pour ki pou asire ki bann dimoun ki ganny rekomande pou sa bann lakaz i bann dimoun ki merite e i bezwen.

Baze lo zot sityasyon ozordi. Me pa lo zot afilyasyon okenn politik pour ki la ou retourn MNA ek DA dan sa zafer pour ki demen apre a dir lavey en eleksyon, nou pe swazir lekel ki pour ganny lakaz. Mon oule fer sa byen kler Minis.

E mon anvi konnen vi ki ou’n dir poudir posibilite alokasyon pou donn swa a lafen Zilyet oubyen komansman Out, Vi ki ou’n dir i annan 9 dimoun ki pa bokou ki zot pe konsidere pou met lo sa sistenm pwen, pour zot kapab finalman finaliz bann pwen pour zabitan Roche Caiman ki lo lalis pe espere. Kot byen letan zot pou donn distrik pour fer sa legzersis?

E parey mon’n dir nou pou bezwen tout an respekte zot gidans pou asire ki napa okenn lopinyon personnel oubyen pwennvi politik ki kapab ganny konsidere baze lo zot letan zot pou fer zot travay koman sa tim ki pou allocate zabitan Roche Caiman zot lakaz, swa lafen Zilyet oubyen Out sa lannen? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker Minister i committed pou nou kapab fer alokasyon en prose ki transparan. Se sa ki tou nou bann kriter i obzektif me non pa sibzektif. E nou pou donn gidans distrik osi, si zot bezwen gidans lo kote ki mannyer zot pou assess zot bann dimoun.

Nou annan bann pwen ki pou anvoye. E osi si zot bezwen plis lenformasyon nou la pou gid zot ki mannyer pou fer li. Wi. Nou annan 9 dimoun ki reste nou nou’n fini ganny en gidans avek health ki mannyer nou pou apros bann vizit.  E once ki nou met nou an plas e annord nou kapab rekomans sa legzersis.

Kekfwa i pa pou pran nou bokou letan menm en zour de zour, nou kapab fini vwar tou dimoun. Nou a pran konsiderasyon parey Onorab Lopozisyon in sir pou nou envit osi DA avek MNA tou lede pou kapab vin ed nou.  Nou dir mersi kontrer bann DAs ki’n ed nou en kantite dan sa bann legzersis ki nou fer.  Zot la ek nou, zot donn nou bann lenformasyon e nou osi nou letan nou al fer bann verifikasyon zot la avek nou.

So as soon ki nou kapab fini fer nou bann legzersis ki nou kapab anvoy lalis kot zot, and then nou a pran kekfwa enn de semenn nou pou donn zot pou zot vwar lalis pou zot fer zot bann rekomandasyon lo zot kote. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Bon kestyon limero 2, mon’n ganny avize ki Onorab Audrey Vidot ki pou pran sa kestyon de lapar Onorab Jude Valmont. Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, kestyon Onorab Jude Valmont MNA Elekte pou Pointe Larue i lir koumsa, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki desizyon Minister konsernan konstriksyon 3enm lane Pointe Larue? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Onorab sa proze trwazyenm lane Pointe Larue ki osi enkli elarzisman drenaz e konstriksyon trotwar, pa pou ganny materyalize pou le moman anvi difikilte ki nou pe resevwar pou ganny bann wayleave neseser. E parey zot konnen sa lannen tou bann proze ki napa wayleave Minister Finans in fini tire dan Bidze.

I plito bann propriyeter prive e osi nou ti resevwar an Fevriye en let sorti kot SCAA Lotorite Lavyasyon Sivil.  E nou ti ganny enformen avek zot an Fevriye ki zot pou bezwen fer en lot letid avek led bann konsiltan enternasyonal, avan ki en desizyon final i kapab ganny pran.

E dan sa let zot bann main konsern ti plito ver sekirite, sekirite Airport.  Sirtou zistans ant Airport avek public access. I annan osi zot in fer nou mansyonn, zot in mansyonn nou zot plan ekspansyon, ki zot pou fer e sa zot krwar ki i pour afekte zot loperasyon anndan dan Airport.

Se sa plito bann main issues ki osi relye avek ICAO sa regilasyon enternasyonal. So Onorab pou reponn ou kestyon nou’n bezwen put on hold sa 3rd lane pou le moman. Ziska ler ki SCAA i kapab fer son letid e donn nou en pli bon plan pour le fitir ki zot annan.

E whether ki zot pou kapab les nou fer sa proze konpreansif, akoz i napa zis agrandisman semen i annan osi bann bus stop e layby ki nou bezwen fer.

Pou le moman nou pe konsantre nou zefor pou travay lo sa proze semen ki pou konekte ex-Albert Anse Dejeuner avek Caryol Anse Aux Pins.  Survey pou sa proze i deza an progre, me tou lendikasyon i demontre ki sa poze pou enn ki en pti pe konpleks.  Nou ekspekte pare avek son plan preliminer e osi son kou lenplimantasyon avan finisyon a sa lannen.

Sepandan nou pa eksplor serten lezot proze a kourt term, e mwayen term, sa i enkli fer bann laybys pou bis e ki kapab ganny konstri ki ava ede avek sirkilasyon trafik.  Apre osi nou pe mazinen osi pou sinyaliz sa pasaz pyeton kot terminal Cargo Airport. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Minis vi ki ou’n dir poudir ki pou le moman i pa pou ganny materyalize pour sa 3 lane, mon oule konnen si dan Bidze letan sa finansman ki zot ti’n prevwar petet pou fer serten travay dan sa landrwa.

Eski zot pe konsider petet anvoy li dan sa propozisyon ki ou’n dir sa lot link ki pou ant Anse Aux Pins pou Pointe Larue? Si i annan ki zot pou envestir dan sa proze devlopman oubyen si non zot pou anvoy li pou lannen prosenn si zot pe konsider by end of lafen lannen ki zot pou finaliz en plan pou sa proze semen?

E dezyenmman, ler ou’n koz lo konsernan problenm wayleave, nou ti oule konnen si difikilte in vin atraver petet distrik pou ganny wayleave avek sa bann dimoun prive?

Oubyen si petet SLTA menm ki ti pe fer link direk pou regarde ki posibilite pou ganny wayleave, pou kapab vwar?

Oubyen si zot in zwenn oubyen rod en fason pou fer zwenn avek bann dimoun, ki petet zot pou bezwen sa bann wayleave, pou kapab annan en bon dyalog an diskisyon lenportans petet pou annan bann tel proze parey. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Pou 3rd lane parey mon’n dir, son Bidze in fini tire dan nou Bidze la, sa bout ki ti annan pou fer. So Bidze in fini.

E osi akoz wayleave se sa ki in fer ki finans in tir sa larzan. E wayleave sa i en diskisyon ki ti’n ganny fer en pe depi avan par distrik MNA SLTA. Tousala ti involve pou ganny wayleave avek bann aplikan me  negosyasyon, ziska konmela pa ankor abouti dan naryen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis avek ou delegasyon. Bonzour tou Manm koleg Onorab. Minis ler mon ekout ou larepons ki ou’n donnen lo size sa semen,  i vreman, mon krwar i vreman anmenn en lanmertim pou bann dimoun ki servi sa bann semen. Sirtou bann ki sorti Baie Lazare, Anse Royale, Takamaka, Anse Aux Pins an desandan ziska anvil. E i en problenm ki reel e pou mon tann nou dir sa parol i montre mon ki Gouvernman napa plan e zot napa lentere sa bann dimoun aker. Akoz i fer katriyenm lannen nou dan Lasanble non koz lo la. E napa gran keksoz ki’n ganny fer. Minis lo kote wayleave, vi ki mon tann ou dir wayleave i en problenm, eski Gouvernman i ankor annan sa bann prosedir kot zot acquire later for public interest? Sirtou si i annan bann proze ki pou benefisye piblik an zeneral?

E mon lot pti kestyon Minis ou dir pou napa sa 3enm lane. Me ki bann keksoz adisyonnel ki zot in fer dan sa Minister pou vreman amelyor sirkilasyon trafik dan sa landrwa?

Apard ki ou pe dir layby, depi 4an nou pe demann layby. Mon pa ankor trouve okenn layby ki’n ganny fer. Amwen si i annan petet ou ava dir mwan.

Mon pe koz koumsa Minis akoz nou’n fatige, nou fatige avek menm problenm 4an in ale, e nou war Gouvernman napa komikman. Minis sey dir sa bann zabitan ki nou ekspekte pour ki i ava annan en amelyorasyon lo kote trafik dan sa rezyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab pou ou kestyon. Mon osi mon en pti pe, ki mannyer mon kapab dir sa?  Mon osi mon krwar mon dezapwente wi ki sa semen pa’n ganny fer tou sa letan e akoz mon osi mon servi byen sa semen.

Mon en dimoun ki ti reste Anse Aux Pins e mon monte desann lo sa semen e mon vwar ki annan mal avek. Lo kote compulsory acquisition Mr Speaker i en keksoz ki nou kapab fer li me selman i vin avek bann prosedir, bann prosedir ki pou bezwen byen e ganny kalkile. E i pran i osi en pe letan.

Parey nou pe vwar toulezour, Gouvernman in ganny anmennen dan Truth and Reconciliation konmela, e i pa en keksoz ki Gouvernman i anvi kontinyen fer, me parey ou pe dir for public interest wi nou pou bezwen fer. Me nou bezwen fer li byen koman prosedir i dir. E i kapab pran nou en pe letan i kapab pran e nou menm 1an 2an menm pou kapab sey acquire en bout later, akoz i dir ou fodre ou’n exhaust ou negosyasyon avek sa propriyeter pou ou kapab fer li.

E i annan en prosedir ki ou bezwen ekrir, ki ou bezwen anmenn sa dimoun pou negosye.

I annan ki nou’n deza fini ekri zot pou dir zot poudir sa later i bezwen e nou’n eksplik proze e dan plizyer fwa bann zofisye in al kot sa bann dimoun in eksplik zot, me malerezman pa tou ki’n kapab come forward.

E nou pa pe dir ki nou pa pou fer vreman, me selman i bezwen annan en sanzman vi ki SCAA li menm i annan en lobzeksyon lo la.  E si i pe afekte en Konvansyon ki li in sinyen lo kote ICAO then nou pou bezwen respekte ki nou pa pe al an deor pou nou anpes li fer son bann langazman ki in fer anba son bann Konvansyon ki in sinyen.

E pour parey mon’n dir i annan 2 keksoz ki nou pe konsantre lo la. Layby  i pou bis e gete si nou kapab osi move bus stop akoz sa i en keksoz ki SCAA in dir poudir bus stop nou pa pou kapab fer bus stop al lo later ki pre avek Airport. So sa bann keksoz ki pou le moman nou pe, SLTA pe konsantre lo la pou li kapab fer, kekfwa avan sa lannen i fini. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab. Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Minis mersi pou ou larepons. Petet mon ti a anvi demann ou, vi ki nou tou nou anvi sa problenm i at least amelyore. Vi ki petet nou annan later abor kot parking la kot domestic parking i ete e ki kot cargo opposite semen i annan bann transpor ki antre sorti kot i annan bann van manze.

Eski petet pa ti ava bon si petet sa parking ti ava ganny re allocate? Menm sa bann van manze tou akoz i osi ede pou fer dimoun koup semen. Pour ki tou sa bann keksoz i ava dan menm pozisyon, petet lo later konblaz kot domestic parking laba.  E at least petet kantmenm en 2 minit an avans i ava arive dan plas kontinyen tarde. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Sa i enn bann lobzeksyon ki nou’n gannyen avek SCAA, akoz zot ti oule sa later pou zot fer zot headquarters. Me selman nou an negosyasyon avek zot pour sa. I kapab ki i annan en lot morso later ki nou pou donn zot ki zot pa a met zot headquarters la, akoz nou war nou osi si zot met headquarters la i pou anmenn en pe plis ankor konzesyon.

So i en negosyasyon ki nou pe fer avek zot la pou le moman pou zot kapab fer zot headquarters. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab. Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou delegasyon. Minis ou’n fer resorti poudir sa bann konsern, kot i konsern wayleave e SCAA i en konponan ladan. E apard ki SCAA, eski si ou annan sa lenformasyon avek ou la, avek bann lokater ki annan bann teren, konbyen zot petet ladan i annan ki sipoze donn en wayleave? Konbyen ki ou’n akonpli pou ganny en wayleave?  E konbyen ki’n refize donn wayleave? Sa i enn.

E dezyenmman Minis kot i konsern sa larzan 3rd lane ki appear dan Bidze ou’n fer resorti ki sa larzan ou’n bezwen ganny retire. Eski ou pa krwar ki etandonnen ki sa difikilte ki annan pou akonpli sa proze, i reste pli gran retar?

Eski pa ti a kapab servi sa larzan pou sa lot opsyon ki ou’n mansyonnen pou sa semen Anse Dejeuner pou tonm Anse Aux Pins laba i kapab met sa larzan la pou kapab komans sa proze? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker lo premye faz sa proze i annan 5 propriyeter ki pa’n donn wayleave i annan propriyeter ki’n donnen. Ok? Apre lo kote larzan parey mon’n dir larzan i nepli dan Bidze right now akoz nouvo Bidze ki nou’n gannyen zot in fini pran. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab. Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou larepons. Etandonnen ki nou konnen nou dan en lot sityasyon COVID avek Bidze in ganny repanire, kan eski zot ekspekte, akoz sa semen i en priyorite li, kan ki zot ekspekte war larzan ganny mete dan Bidze, pou at least bouz lo sa lot opsyon ki zot pe donnen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Onorab parey mon’n dir nou pe finaliz sa plan la avan lafen lannen, so koumsa nou kapab met li dan Bidze pou lannen prosen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Mr Speaker Minis in dir nou en keksoz la mon krwar ki merit konsern nou koman Lasanble, parski i en nouvo lenformasyon pou nou, letan Minis in dir ki tou bann proze ki pa’n ganny wayleave in ganny tire dan Bidze.

E letan Minis Finans in vin prezant amendment to the appropriation Bill, sa mon krwar i en lenformasyon ki i ti merit dir nou akoz sirtou nou ki bann Manm ki’n ganny Elekte nou ti’n vote pou ki sa bann alokasyon i ganny depanse dan nou distrik.

E mon krwar mon premye kestyon mon ti ava demann atraver ou Mr Speaker, si Minis ti kapab anmenn sa lenformasyon kot Minister Finans ki i les bann Manm Elekte okouran dan zot distrik, lekel konponan bann Bidze pour bann proze ki’n ganny retire, ki koumsa demen nou kapab pas sa lenformasyon avek nou bann constituent.

Mon pe dir sa akoz Mont Buxton la 2 proze pe vin dan mon latet i pe fatig mwan pou dir ‘’alor i pa pou konplete.’’ Sa i mon premye bout.

Dezyenm bout, an vi ki sa difikilte ekonomik ki nou pe al ladan souvandfwa pou re angaz lekonomi, lenvestisman dan bann proze kapital i en landrwa kot tou Gouvernman i reste angaze pour fer.

Prezan lefe ki Minis i la devan nou ki Land Transport i tonm avek son responsabilite, lenfrastriktir e housingSo mon anvi konnen ki konponan son Bidze ki’n ganny retire? E ki mannyer alor i pou afekte pa zis sa proze Pointe Larue, me lezot keksoz ki ou Minister ti’n donn en langazman pou fer pou 2020?  Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Lo kote bann proze mon ava fer Finans konnen zot ava ganny zot lalis zot osi.

Lo kote SLTA R24.5milyon in ganny tire pou bann proze. So petet ki SLTA i a fer konnen dan bann distrik, lekel bann proze spesifikman ki pou ganny afekte avek sa. Lo kote mon Minister plizoumwen nou’n ganny en pti pe plis larzan ki nou pe prioritize lo nou bann proze housing land bank whatnot. So sa i en pti pe staz ki nou ete la. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab. Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou delegasyon. E bonzour tou Manm Onorab, e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker premyerman mon anvi felisit Onorab Valmont pou sa kestyon akoz mon krwar i en tre, tre bon kestyon. Sa kestyon an menm tan i fer mon rapel dan letan District Council ki nou’n al fer serten site visit ansanm avek bann Lotorite ki la devan li. E mon osi anvi dir mon dezapwentman avek bann desizyon avek bann engagement lo par bann Lotorite.

Mon pe rode mon dan tan sityasyon ki nou pe koze, ki larepons ki Minis in donn nou, ki nou vwar poudir sa proze li menm i pa pou ganny realize parey zot ti ava anvi. Akoz zot pa kapab servi sa propozisyon Onorab Valmont? E dezyenmman zot bann plan meeting e konsiltasyon ki zot pe fer pou bann wayleave ek lezot keksoz, akoz ki zot pa kapab kontinyen enkli bann Lotorite Distrik dan sa bann distrik ki annan relasyon avek a devlopman?

Etandonnen ki nou konnen poudir ki Airport i leker si oule nou lekonomi. I tre enportan e ki nou konnen apre COVID nou bezwen revwar en kantite keksoz kot Airport depi son redevlopman Airport.

Etandonnen ki la ki nou pe koze, nou annan en nouvo konpannyen Aeryen ki pe al konmans son loperasyon Seselwa en. Ki pe al komans son loperasyon any moment la, e ki pou bezwen ankor lespas e ki ou konnen alor kot ou pa pou kapab parey ou’n dir Minis devlop sa bout lo kot Airport li menm, me nou bezwen plis later.

Nou ti propoze ki si nou ganny enkli ladan e nou donnen koudmen pou negosye, nou kapab ed Gouvernman pou ganny plis later ki zot, zot pe rode e zot war li difisil.

Par egzanp i annan bout ki tonm lo Cascade pou ede avek zot drenaz. Kot zot in al donn, zot in al fer lesanz avek swadizan lesanz avek Golden Egg. Zot in donn Golden Egg en manman later laba Anse Royale angiz pou pran later Golden Egg ouswa pou pran en bout ki zot pou bezwen. Gouvernman pou bezwen. E ziska ozordi nanryen Gouvernman pa’n fer.

Zot in les Golden Egg pran tou son dizef ek zon poul ek tou son zafer ek son lezel in ale menm. Non mon pe dir sa pour ki nou konnen ki pase e ki pou montre mon de satisfaksyon.  E pou montre ki mon pa dakor lafason ki mannyer keksoz in ganny fer e ki lontan nou’n met sa devan bann Lotorite e zot in antete.

E alor mon pe demande osi Minis ek sa bann lezot later ki ou devret acquire, e gard li pou Airport e non pa al sub lease apre, par egzanp ou annan ou bann leter ki ou’n al les devlope, la kot SACOS ti ete petet nou pa ti pou bezwen.

Petet agrandisman Airport pa pou bezwen ariv sa zistans – I don’t know be ou ti an gannyen pou semen amwen. Ou annan pli devan kot ti annan. Ti fer lasos tomat, juice ek tou. Ti pe al arive la?

Nou devret pe acquire sa bann later. Pou servi pou lagrandisman e devlopman Airport. I annan en kantite keksoz donk mon dir dan whatever ki zot pe sey diskite. Prezidan in lans lapel in dir “be inclusive”.

Enkli sa bann Lotorite dan sa bann zanmirant pou zot kapab ganny en pli bon propozisyon, e nou a kapab donn koudmen.

Taler fek ganny dir bann MNA i konnen kote tou bann trou i ete, kote tou bann koneksyon i ete nou kapab ed zot pou negosye, pour ler mon dir negosye pou kontakte donn en koudmen letan en dimoun pa oule donn wayleave, ouswa pa oule petet annan en laranzman.

Nou osi nou kapab donn zot en koudmen.  So  that’s why Mr speaker mon dir ou mersi pou be tolerant ek mwan pou demann tou sa bann kestyon pou donn tou sa bann leksplikasyon.  Me i enportan mon krwar mwan nou bezwen pli serye ki sa, kot i konsern sa kestyon ki devan nou Lasanble ozordi. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker lo kote akizisyon. Mon’n eksplike oparavan, e mon konnen poudir nou ti’n deza komans bann diskisyon enkli bann MNA avek DA. Me selman mon krwar sa let ki SCAA sirtou in anvoy kot nou, in soz nou en pti pe.  Akoz in anvoy sa la Fevriye 2020 kan nou ti pe still fer sa bann proze e i annan mon konnen pe al tender tou ki nou’n bezwen hold lo la.

Parey mon’n dir nou’n pran let SCAA ki nou’n gannyen ki nou pe travay lo la;- par egzanp sa bout kot sa pwen kot son over bridge avek bus stop ti pou ete, kot zot pou al fer headquarters lo la, nou’n fini an diskisyon ek zot pou nou donn zot en lot bout later pou nou fer sa.

Nou pe fer li menm pou nou kapab at least annan bann staz sa bann proze ki nou kapab fer. Nou ava kontinyen an diskisyon, mon ava dakor ek ou Onorab, nou ava kontinyen an diskisyon avek bann MNA avek DA ki pou ed nou kekfwa lo kote wayleave. Me i pa’n fasil tou sa letan pou nou kapab negosye.

E nou a gete ki mannyer nou kapab fer pou nou kapab avans sa proze en pti pe devan, me an tou pran konsiderasyon bann demann e anmenn SCAA en pe pli pre avek nou. Menm si depi lontan zot in ganny involve dan sa diskisyon sa proze.

Nou ava refer zot vin lo latab ankor pou nou kapab gete kwa kekfwa ki nou kapab fer dan sa bann proze, menm si pa tou bann faz ki devan nou. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab. De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Wi, be sa propozisyon Onorab Valmont? Eski ou pou al take it up e ki ou kapab konsidere akoz sa i kapab ede pou sov en pe sityasyon.  E i pa pou kout sa kantite larzan tanporerman pou lannen prosenn.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Onorab mon krwar Onorab pe koz lo sa link Caryol. Mon’n dir dan mon larepons ki sa ki ou pe konsidere pou le moman. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker mon ti ava kontan premyerman demann Minis, letan zot in fer sa analiz, parske bokou in nonm la Pointe Larue li menm vizavi Cargo ki konmsi ou a krwar la ki vin enn bann areas kot i annan problenm.

Mon ti ava kontan premyerman demande ki dan zot analiz e pour fer sa propozisyon 3enm lane kote bann spots ki zot war ki poudir i fer trafik bloke?

E an relasyon avek sa landrwa la, konsernan si la sa zebra crossing ki donn sa problenm akoz zot pa fer parey kot School Meal Center kot lekol La Rivière Anglaise. Kot mon krwar isi menm dan Lasanble nou ti dir e zot in fer li.

E trafik la i flow bokou pli byen parski sa traffic lights ki la i pa vin on pou en kantite letan li. Sa traffic lights ki la i vin on zis pou 2 minit e apre sa parski priyorite i pour trafik e non pa pour pyeton. Pyeton i bezwen koupe e bouze e ki zot ti rezourd sa problenm. Akoz zot pa met en traffic lights la? Ki limite dan son moman kot i les pyeton koupe?

E mon war Mr Herath pe dakor.  Parski nou ti koz sa la and it worked. Mersi, parske van zot ti pe ganny en kantite problenm la. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Onorab bann keksoz ki nou’n idantifye ki fer sa bann problenm se, i annan bokou junctions lo semen.  I annan bokou bann kot i convert lo sa semen par egzanp pou al kot Cargo, pou al kot parking, bann keksoz koumsa i vin even kot anba lo kot pou antre e sorti Airport osi. Sa osi i koz en pe junctions. I annan bann bus stop ki lo semen, i annan sa Cargo parking ankor parey mon’n mansyonnen;- sa pedestrian crossing ki osi i fer en pe problenm.  Apre bann laboutik kot dimoun i zis antre i park.

E parey mon’n dir dan mon larepons, ti annan en nou pe travay lo sa ki nou apel en signalize pasaz pyeton lanmenm la kot terminal Cargo i ete.  Kot i annan en lalimyer en keksoz ki kapab sinyaliz trafik ler pe antre oubyen pe sorti. So sa in ganny konsidere pou fer lo la.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Minis mon ti oule zis en pti leklersisman, letan ou’n reponn Onorab Aglae konsernan kantite ki’n refuse pou wayleave. Mon ti oule konnen si sa bann dimoun ki’n refuse si zot pa enterese ki sa proze i ganny fer, oubyen petet i annan serten demann ki zot pe fer ki petet Gouvernman pa ankor war li pare pour onore?

Apre mon pou siport komanter ki Onorab Charles de Commarmond in fer an referans lo sa propozisyon ki Onorab Valmont in fer resorti. Konmsi annou regarde, letan in ariv 4er edmi 5er dan sa area, i en problenm.  Ariv en emergency, en problenm pou traverse avek sa problenm trafik, tou dilon la Pointe Larue. Konmsi annou pa esper pli agrave kan nou konnen nou kapab fer keksoz, annou konsider li koman en priyorite pou sa distrik. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Pou reponn ou kestyon Onorab ti annan en dimoun ki ti annan bann demann e larestan in konpletman dir, categorically dir zot in refize pou donn later. Mersi.

Apre osi wi, mon krwar nou committed osi pou nou kapab annan en improvement lo sa semen.  Parey mon’n dir ler Onorab De Commarmond ti pe fer son lentervansyon, mon krwar nou bezwen anmenn SCAA ankor lo rediskite. I en partner ki nou ti’n depi lontan li osi ti pe al kontribye kontrer pou ed nou a improve sa semen finansman.

E i ti pou vin en pe kot li osi. Me la Fevriye tou keksoz in sanze, i pe dir i obzekte ek bann keksoz ki bann improvements ki nou ti pe al fer. So nou bezwen rediskit ek zot.

Nou pa’n fer li akoz la COVID in vini ki nou pa’n meet, me selman nou bezwen retourn ansanm avek zot avek sa diskisyon. E si ganny en timeline avek zot regarding sa konsiltan ki pe vini ki pou vin fer sa letid pou zot, apre pou zot donn nou en desizyon final. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Nou avar pran kestyon limero 3. Mon ava call on Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou lekip.  Bonzour tou Manm Lasanble. Bonzour spesyal pou bann zabitan Beau Vallon.

Minis mon kestyon i lir koumsa;- An vi ki i annan bokou konzesyon trafik devan restoran Boat House Beau Vallon tou le swar koze par bann kliyan ki vin dan bann restoran dan lezalantour.

Eski Minis i kapab donn nou plan son Minister pou amelyor sirkilasyon trafik e pyeton dan sa landrwa? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Onorab anvi ki i annan bokou konzesyon trafik devan restoran Boat House sa lokasyon ki ou pe fer referans avek i enn ki nou pe eksperyans bokou konzesyon trafik. Espesyalman dan Vandredi avek weekend.  Sa i akoz i annan plizyer aktivite komersyal tel ki restoran, bar, guest house, kiosk.

Bann dimoun ki vann fri ek legim e osi dimoun ki al lo lans. I enportan pou mwan fer sorti ki i annan en plan ki’n ganny konsevwar ki ti form par Promenade de Beau Vallon.

Sa proze ti’n ganny konsevwar dan 4 faz comme swivan;

Faz enn, konstrir Promenade de Beau Vallon avek son bann fasilite sa in fini ganny fer apard devlopman rekreasyonnel ki tre byento pou komanse.

Kontinyasyon proze trotwar lalimyer, layby pou bis, parking, landrwa pou peser vann pwason ek baraz ziska kot laboutik Mr Mike Bamboche.

Faz 3 kontinyasyon proze trotwar lalimyer ek baraz ziska kot pti payot.

Faz 4 konstriksyon trotwar layby pou bis ek shelter, drenaz ek enstalasyon lalimyer depi kot Boat House ziska kot Kordgard.

Pou sa bann proze ki mon’n mansyonnen, mon ankor pe esper finansman pou nou kapab realiz zot.  Pou nou kapab adres bann problenm parey ki nou’n fer referans avek, tou bann lazans konsernen tel ki Lapolis, SLTA, RTC, lanvironnman in zwenn e diskit li sa sityasyon an vi ki in annan bokou konplent ki RTC in resevwar.

Ler sa landrwa ti ganny enspekte nou ti vwar ki ti annan bann problenm comme swivan;

Ti annan mankman markaz semen oubyen markaz ki’n pali;- loto pe park dan kontour oubyen pre ek kontour ki fer konzesyon. E osi risk pou aksidan;- dimoun pe park lo lans oubyen lo sa ki nou apel sand dune, osi disab ki’n mont lo semen, mankman ase fasilite pou park.

Bann mezir kour term ki’n ganny  pran ziska konmela pou adres sa bann problenm i comme swivan;

Retir disab lo semen kan i annan, enstal bann poto bollards pou anpes dimoun park lo lans, repenn bann markaz ki’n ganny refase. Penn nouvo markaz, pou pa park, ‘’NO PARKING AREA.’’

Re aranz bann rail crossing ek speed bump, met bann siny ki ti manke oubyen ki’n ganny tire, enstal lalimyer kot ti manke e osi Lapolis pe fer patrol e fer enforcement.

Malgre tou sa bann mezir ki ti ganny met an plas, nou’n vwar ki dimoun in kontinyen park dan sa landrwa. Lapolis in donn plis ki 200 tiket zis dan sa landrwa dan sa dernyen 4 semenn.

Me malgre sa dimoun i kontinyen park. Sa i pe montre nou ki malgre i annan enforcement i pa tro pe ganny respekte par piblik. Alors nou pou bezwen rod lezot fason pou fer sir ki sa bann aksyon pa kontinyen.

Mon oule fer resorti ki akoz sa kantite aktivite ki pe pran plas dan sa landrwa pe osi koz problenm pou bann zabitan ki reste dan zalantour, kot zot menm ganny difikilte pou antre, oubyen sorti kot zot.

Lo kote enforcement, nou pe kontinyen diskit ek Lapolis pou zot akte lo la e asire ki bann zabitan dan sa landrwa pa kontinyen ganny afekte. E nou’n ganny lenformasyon kot Lapolis ki tanzantan zot pe vin fer patrol oubyen spot check.

An vi bann aktivite ki ti pe pase lo Regatta site e pou met plis lord dan sa letan COVID, SSI ki pe manage sa propriyete in osi met sekirite e restrikte louvertir car park, me selman car park i ouver and 6er a 11er diswar, toulezour.

Dan son premye faz devlopman sa sit, SSI pou osi konstrir parking adisyonnel, e sa mon panse i ava osi ede rezourd sa bann problenm. Me sa mon krwar Mr Speaker ki i reste responsabilite bann dimoun ki servi semen pou park dan landrwa ki’n designated pou parking.

Par egzanp lo kote kot regga site i ete, si i annan an plis parking ki pou ganny fer. Nou ekspekte ki dimoun i park laba rather ki zot park obor semen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Minis mon pe refer lo sa faz 2, ki ti en keksoz ki ti’n ganny planifye depi byen lontan depi lepok Mr St Ange ti Minis Tourizm. Tou sa letan sa keksoz pa’n ganny fer ziska prezan. Eski ou kapab met li koman en priyorite pou Minister pou devlop sa faz 2.

Vedir sa pasaz pyeton kot Boat House devan ziske kot Mr Mike Bamboche son laboutik i ete, ki i a fer ki at least bann dimoun ki pe sirkile zot a kapab ganny en landrwa pase.  Akoz ki mannyer i ete i reste zis pou ariv en aksidan kot en dimoun i ganny run over par loto e i ariv en keksoz grav.

Ddezyenmman Minis, i annan sa semen ki avan Bord Mer guest house ki al kot Mr Andre, Loto i ganny park la enn lo lot e si en zour i ariv en dife la God forbid, bann gro fire tender pa pou kapab monte la pou vin tenny dife si i ariv en sirkonstans koumsa.

Sey fer en keksoz ki sa bann loto pa ganny sans pou park dan sa bann landrwa. Trwazyenmman Minis i annan sa pti bout obor avan ou ariv kot sa bus stop, lo menm kote semen sa SPA la pou Mr Mancienne avan ou ariv lo sa bus stop, i annan en pti bout la ki kapab ganny met en pe koltar pou kapab fer en pe parking pou bann loto.

Eski Minis i kapab konsidere fer en pe parking la pou bann loto e zot ganny dirize pou zot servi sa?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker regarding bann landrwa ki Onorab in soulinyen, i annan bann plan ki mon pou adrese dan kestyon limero 4 lo la, par egzanp kot Bord Mer.

I annan bann mezir ki pe ganny pran pou nou endik nou parking osi laba. Kot ou pe dir met en pe parking ankor la, i annan en proze pasaz pye ton ki pou ganny fer. Mon koz lo la dan kestyon limero 4 ki ou’n osi demande.  Me nou note ou bann konsern Onorab, e se sa ki nou pe travay lo la pou le moman. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Nou ava al direkteman lo kestyon limero 4. Onorab Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker. Mon kestyon i lir koumsa. Avek logmantasyon dan proze touristik e lezot devlopman devan lans Beau Vallon, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki plan Gouvernman pou devlop bann enfrastriktir neseser, pou zwenn bann bezwen sa bann devlopman. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Hoareau. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab pou ou kestyon. Mr speaker parey nou konnen Beau Vallon i rezyon touristik pli signifikan e mazer dan pei.

Atraver bann prodwi touristik e son zoli lans, Beau Vallon, in etabli li koman en landrwa lwazir pli byen frekante par nou popilasyon.  E in vin en distrik kot i annan en bon balans touristik avek lwazir e rekreasyonnel.

Laprev sa balans se sa bann levennman mazer tel ki Regatta, Bazar Labrin, Festival SUBIOS eksetera ki anmenn Seselwa e viziter ansanm dan sen sel lokasyon an armoni. Avek sa Mr Speaker i osi vin serten defi. E parmi sa bann defi se kapasite lenfrastriktir Nasyonal pou siport sa bann devlopman.

Alors Mr Speaker i pa drol ki plas Gouvernman se pou kontinyen ranforsi sa balans touristik e rekreasyonnel e an menm tan adres defayans lenfrastriktir Nasyonal pou ki Beau Vallon i kontinyen vwar krwasans ekonomik atraver diversifikasyon bann prodwi ekonomik lo sa lakot, ki pou osi siport lanplwa dan pei e konplemant li par en devlopman rezidansyel pou zwenn ekspektasyon nou Seselwa e bann viziter.

Mr Speaker Master Plan ki ti ganny aprouve an 2015 par Gouvernman apre 2an konsiltasyon e partisipasyon popilasyon atraver plan stratezik Nasyonal pou litilizasyon later e devlopman 2040 pou Beau Vallon i comme swivan;

Premyerman konsolid devlopman touristik e rezidansyel sa distrik, pou permet plis devlopman ekonomik e kree plis lanplwa pou popilasyon.

Dezyenmman, eksplor plis bann lespas ouver pou devlopman lwazir e rekreasyonnel sirtou obor lans prensipal Beau Vallon, pou fer Beau Vallon vin pli agreab pou Seselwa e viziter.

Trwazyenm, konsolid en konbinezon komersyal pli konpreansiv akote retail laboutik pour ankouraz plis devlopman detant, lanmizman e lwazir ki pou siport lendistri touris e rekreasyonnel. Re devlopman bann lotel ki pli aze dan sa distrik e permet nouvo lotel ki pou vin ek bann prodwi konplimanter ki sa ki egziste deza, pour ranforsi prodwi touris pou donn valer sa lakot.

Devlop Beau Vallon pou vin en sant rezyonal par met plis fasilite e servis kominoter pou servi nor Mahe.  Amelyor bann enfrastriktir Nasyonal tel ki semen, lalimyer, bus shelter, litilite piblik, proteksyon lans e lezot.

Pou soutenir devlopman ekonomik e sosyal sa distrik e rezyon nor. Mr Speaker avek bi pou ranforsi rol Beau Vallon koman en sant rezyonal pou nor Mahe, i neseser pou annan plis e pli bon lenfrastriktir. Nouvo lenfrastriktir pou pli byen desarz ban servis touristik.

Serten nouvo fasilite kominoter pou bezwen ganny entrodwi oubyen ganny anforsi tel ki lenfrastriktir sekirite par egzanp Lapolis, fasilite pou servis dirzans, fasilite parking, pli bon sistenm e fasilite transportasyon rezyonal e lokal, pli bon fasilite pou pyeton, zanfan e dezabilite pou anforsi enklisivite dan sa distrik parmi bokou lezot ankor.

Bann proze pou defans kont lerozyon lakot, amelyorasyon dan sistenm litilite piblik, e plis ekleraz dan distrik. Mr Speaker pou permet sa bann loportinite arive a premye lye Gouvernman in regard bann landrwa potansyel sirtou dan zanmirant lans Beau Vallon e bann landrwa santral.

Sa distrik pou propoz bann gid devlopman pou fer sa distrik vin pli vibran e met sa bann fasilite ki mon fek nonmen.

Fodre fer sorti ki devlopman sa bann sit en si byen ki sa bann lenfrastriktir Nasyonal i reste en konbinezon partisipasyon Gouvernman e Sekter Prive ki moter devlopman ekonomik dan sa distrik.

Mr Speaker an vi ki pwen konsantrasyon dimoun dan lans Beau Vallon  pe konsantre dan sa landrwa otour Regatta site, mon oule konsantre mon lentervansyon plis lo sa lokasyon spesifikman lo re devlopman sa sit, pou fer sa seksyon lakot vin pli agreab e aksesib.

Atraver sa re devlopman lo sa sit nou pe antisipe ki bann lezot defi mazer ki egziste an se moman dan Beau Vallon, pou osi ganny adrese. Sa i enkli problenm trafik e parking. Problenm sekirite, lokasyon pou bann kiosk e bann aktivite enformel, problenm lerozyon, problenm drenaz, problenm enforcement Lalwa.

Mr Speaker sipor redevlopman sa bann sit ant Savoy e Boat House ki trouve dan leker Tourism Beau Vallon i en konbinezon Gouvernman avek propriyeter prive comme swivan; premye se redevlopman sa sit prive lo lot kote La Plage.  Sa sit in deza dan prosedir redevlopman fason propriyeter.

Avek sa redevlopman i pou fer li pli fasil pou amelyor akse parking e pasaz pyeton e anmenn plis aktivite detant dan en fason organiz dan sa landrwa.

Dezyenm, se proze La Promenade Beau Vallon oubyen proze Golden Mile. Sa i en proze akse pyeton ekipe avek bann lenfrastriktir lwazir e rekreasyon tel ki semen pou marse, santye bisiklet, fasilite ban, bin piblik, fasilite al dan Gym, board walk e balistrad. En sistenm ekleraz pou permet mouvman dimoun an sekirite depi kot larantre Coral Strand, tou dilon sa lakot ziska kot laboutik Mike.

Premye faz sa proze in fini ganny fer atraver devloper Lotel Savoy. Sa in kouver sa La Promenade li menm depi lotel Coral Strand ziska main road apre restoran La Plage avek son bann fasilite. Plitar en open air gym in ganny azoute avek kontribisyon prive.

Dezyenm faz La Promenade ki pour pran depi Boat House ziska laboutik Mike pa ankor ganny realize. I deza annan diskisyon ki pe deroule lo sa faz proze. Sa proze Promenade pou permet sirkilasyon pyeton dan en latmosfer detant e lwazir an tou sekirite.

Trwazyenm, se redevlopman Regatta site. Parey tou dimoun i konnen sa later ti dan lanmen prive me avek re negosyasyon avek son met later an 2019, Gouvernman ti reisi aste sa later. Avek laprouvasyon Konsey Minis lannen pase, desizyon ti ganny pran pou met sizesyon plan devlopman a landrwa anba direksyon SSI.  En plan redevlopman pou ganny propoze anliny avek demann piblik Beau Vallon, atraver plizyer rankont ki ti’n ganny fer dan lepase.

Dan sa plan devlopman sa landrwa pou annan en gran mazorite lenfrastriktir e lespas piblik tel ki;- en gran parking pou plis ki 200 loto, en parking pou bis piblik e bis lazans, fasilite rekreasyonnel pou zanfan, en sant komersyal avek fasilite detant, bar, restoran parmi lezot fasilite, servis sekirite e servis sovtaz e dirzans.

Pli bon fasilite sportif pou bann zenn, fasilite twalet piblik, kiosk manze, labwason, souvenir, ensi byen ki en lespas ouver pou fer bann aktivite Nasyonal tel ki Regatta, SUBIOS eksetera.

Katriyenm se proze proteksyon lakot. Mon Minister ansanm avek Minister Lanvironnman, pe travay an kordinasyon lo proze proteksyon lakot dan sa landrwa ki pou komanse pli tar sa lannen. Sa proze proteksyon lakot pou komans depi vizavi Lotel Savoy ziska apre Restoran Baobab.

Sa proze in ganny inisye apre lerozyon sever lo lans Beau Vallon boner sa lannen e travay pou konpri konstriksyon miray e baraz ros depi Restoran La Plage ziska apre Baobab pizzeria.

E depi vizavi Lotel Savoy ziska kot Restoran La Plage. Sa i pou an 2 faz. Mr Speaker vi ki proze proteksyon lakot e Golden Mile pou enpakte kanmarad, alors i neseser serten konsiltasyon dan lenplimantasyon.  E Lotorite Plan e Departman Sanzman Klima dan Minister lanvironnman lenerzi.

E Sanzman Klima in dakor ki sa 2proze to konplimant kanmarad dan lesans ki i fer provizyon pou proteksyon lans e osi pou pasaz pyeton. E serten lenfrastriktir ki piblik i kapab servi kot i annan lespas. Sekter Prive i osi ganny ankouraze pou partisipe.

Senkyenmman sa poze ki pou enplimante par Bay View Estate Limited avek bi pou amelyor lenfrastriktir lo semen prensipal Beau Vallon, apard ki proze Gouvernman pou agrandisman semen dan zanmirant Stasyon Lapolis Beau Vallon, proze Lotel Bay View ki an se moman i an konstriksyon, i sipoze kontribye atraver sa bann fason swivan;

Konstri 750met trotwar sorti kot lespas vye klinik Beau Vallon pou ariv ziska Boat House. Enstal 26 street lights lo sa semen, konstrir 2 bus shelter, amelyor sistenm drenaz lo sa semen, kontribye apepre R1milyon pou amelyor supply delo, kontribye pou amelyor en lenfrastriktir pou ogmant voltaz elektrisite dan sa sant touristik, konstrir en pon dan larantre Regatta site.

Mr Speaker parey nou’n war partisipasyon Sekter Prive i primordyal pou adres bann mankman lenfrastriktir dan Beau Vallon vi ki an gran parti se zot ki pou rezoui direk bann retonbe  ekonomik sa distrik. La mon oule salye zefor plizyer envestiser ki deza fer zot kontribisyon tel ki H Hotel ki’n  fasilit konstriksyon trotwar, lanbelisman semen, amelyor sistenm drenaz lo semen, fer parking, e akse semen konvenab pou piblik al lo lans e bus shelter dan sa kote Beau Vallon.

Mon oule remersye Savoy pou devlop faz 1 proze Golden Mile depi Lotel Coral Strand ziska La Plage. Ki enkli sa la promenade, lalimyer, bann, litter bins, e mon ti a kontan lans en lapel pou bann lezot devloper ou lenvestiser pou osi fer zot kontribisyon.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker zis pou fer Minis konnen ki Savoy menm si in fer sa promenade, lalimyer pa souvandfwa ki ganny alimen sirtou konmela, ou pa war ditou lalimyer. I vreman fernwanr i en risk sekirite pou bann dimoun.

Dezyenmman Mr Speaker mon ti a kontan ki Minis i, mon remersi Minis pou son larepons ki gran, me mon pe demann mon lekor en kestyon fondamantal. Finansman sa bann proze, eski Minis in dir nou poudir i annan finansman prive avek Gouvernman;- lo kote Gouvernman Minis eski ou annan en forecast konbyen sa i pou koute pou lekonomi Sesel?  E kan si ou annan timeline kan sa bann keksoz pou ganny enplimante? Si ou ti kapab donn nou sa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mon’n pran ou note lo kote lalimyer ki pa marse nou pa ti okouran. CEO avek mwan nou ava fer le neseser nou ava gete kwa ki mal vreman avek. Lo kote finansman nou annan diferan finansman Mr Speaker. Parey mon’n dir nou pou bezwen par egzanp pou sa dezyenm faz nou pou bezwen esper lanvironnman fini fer son improvement, ki i pou fer regarding sa proze lerozyon.

E sa i pe komanse, mon krwar i dan process tender oubyen ou’n fini tender. So i pou konmanse byento avan lafen lannen.  E avek sa i pou osi annan osi en foot path ki pou fer. So nou pe konbyen 2 proze ansanm, ansanm.

Ler Lanvironnman i fini avek son proze then nou kapab met sa proze ziska kot laboutik Mike dan Bidze pou lannen prosen. Nou kapab fer sa, anyway, nou pou fer li.  Lo kote Bay View, Bay View finansman in pare i zis ki nou pe an diskisyon avek Planning Authority akoz sa i ti an kondisyon dan son approval.

So i an diskisyon ki mannyer e kote i pou komanse? Parey nou konnen nou’n komans osi diskisyon avek distrik.  DA ti dan en meeting recently regarding land use plan Beau Vallon.

E sa osi nou pe diskit plizoumwen avek bann stakeholders pou le moman, avan ler ki nou al an gro pou diskit pou re vin lo latab avek DA avek MNA pou get bann diferan fasilite. E nou’n deza an diskisyon avek Lapolis avek SFRSA.  E la nou pe involve nou osi bann lezot stakeholders pou nou gete kote nou bann lenstitisyon gouvernmantal pou ganny mete.

Me osi bann lenfrastriktir ki pou vin avek par egzanp agrandisman semen lo kote sorti kot Lapolis pou desann, obor kote wi kot headquarters Lapolis i ete Beau Vallon pou desann.

Tousala pe ganny konsidere dan en land use plan avan ler ki nou al an piblik, e fer bann gro, gro diskisyon.  So brefman vwala bann keksoz ki pe ganny arive lo kote finansman.  E lo kote SSI osi son proze li i pe al konmanse ver Oktob.

I annan bann prose ki’n fini komanse e par egzanp bann parking i pou form par son premye faz, i vreman en portan pou sa landrwa.  So i pou vin dan son premye faz e i pou komanse ver Oktob 2019 si tou keksoz i al byen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker. Minis mon ti ava apresye i ou ti ava konsidere donn nou en forecast konbyen i koute an tou pou fer sa bann proze tou? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Nou ava kolekte tou lenformasyon lo tou sa bann proze par egzanp lo kote Lanvironnman, lo kote SLTA, lo kote lotel osi. Nou ava kapab compile apre nou ava anvoy kot ou.  Akoz nou napa sa lenformasyon la devan mwan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker. Minis mon kontan pou aprann dan sa nouvo devlopman ki pou ede met plis enjoyment dan Beau Vallon.

Me selman ou pou dakor avek mon poudir si Beau Vallon ozordi in top, se in deza annan sa bann biznes ki’n deza la oparavan, e ki zot in kontinyen travay pou donn Beau Vallon sa lanpler. E le mon pe mazin parey nou pe dir Boat House. I osi ede dan devlopman e bann lezot biznes dan zalantour osi.

Mon kestyon i se ki mon osi mon frekant laba.  Dan weekend ler i dir ou apartir 11er Minis prezan ki laganm i komanse. E la ler laganm i konmanse parking pe frenmen sirtou  kot SSI.

Bann dimoun pa pe kapab enjoy byen akoz i kalkile parking pe frenmen 11er, eski ou Minister an konsiltasyon avek Lotorite Lasante, eski zot pa kapab kolabore menm kordinen pou ki sa parking li menm li, sirtou la akoz la ki annan biznes, e sa pou ede devlop Beau Vallon.     Pour ki sa parking ava reste ouver pou en pe pli tar an menm tan i ava annan sekirite e lalimyer kot bann dimoun i a park byen.

E zot a kapab enjoy byen e biznes osi ou konnen i annan COVID la zot tou zot pe fight pou zot survive.  E zot osi zot ava ganny en pti git larzan en fason ki zot ava fer Beau Vallon devlop pli byen ankor. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker parking i ganny restrikte akoz sa sityasyon ki nou ladan la pou le moman. Kekfwa ler keksoz i a pli meyer, then i ava annan sa diskisyon ziskan keler parking i kapab ganny ouver.

Me mon krwar i enportan osi ki nou respekte en pe bann regilasyon ki Public Health i mete. Akoz mon krwar i enportan sa nou pe, pou mon al ouver en pti pe sa parking la ziska 11er diswar i deza tar dan sa sityasyon COVID ki nou ladan la, pour kekfwa dimoun pa pou agree avek mwan.

Piblik pa pou agree avek mwan zot anvi enjoy ziska demen bomaten, me pou mwan mon war poudir nou bezwen annan sa restriksyon,  parey in mete parey dan tou bann lezot parking anvil. So i enportan ki nou gard, selman zot, i up to them olye park obor semen mon krwar zot kapab park dan sa parking ziska 11er diswar.

I annan sekirite ki SSI i mete ki kapab en sekirite pou zot loto. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Bon nou pou break. E nou pou pran kestyon limero 5 avek PNQ ler nou antre.

Mon konnen i annan bann Zofisye ler i pou bezwen ale, mon ti a kontan remersi zot. E nou ava repran nou travay 11.15.

 

(BREAK)

 

 

 

MR SPEAKER

Bon avan nou kontiny nou travay mon ti a kontan dir  bonzour e welcome PS pou later Mrs Fanette Albert ki’n join nou panel ki enkli Mr Yves Choppy Sekreter Prensipal Lenfrastriktir e Mr Joseph François ki CEO pou Planning Authority, e zot tou le  3 pe akonpanny Minis Pamela Charlette.  Mon a prezan donn laparol Onorab Waven William pou kestyon nimero 5.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun a lekout.  Bonzour Minis avek ou lekip.

Mr Speaker mon kestyon i comme swivan, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki retar zot in gannyen pou onor zot langazman ek lepep Seselwa, spesyalman bann ki’n ganny en let ki zot in kalifye pou en bout later e osi bann ki’n ganny demande pou fer nouvo laplikasyon pou later?  Prenon kont ki nou ti pou ganny kado nwel depi lannen 2019.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker, mersi Onorab pou ou kestyon.  Mr Speaker avek Bidze ki Lasanble Nasyonal ki’n aprouve pou Minister enplimant bann proze land bank Komite pou proze land bank. E Komite pou Alokasyon in annan an plas en progranm sarze pou delivre lo bann proze land bank e pou distribye later dan sa bann proze avek bann aplikan ki’n kalifye an 2017 a 2020.

Alokasyon kare later in fini ganny fer dan sa 5 proze swivan, Anse Corail, Takamaka, Dame Le Roi, Dame Le Roi (1) Dame Le Roi (3), Grand Anse Barbarons ek Bel Ombre Dan Gala.

Mr Speaker si tou i al dapre progranm  nou pe target alokasyon dan mwan Zilyet pou sa bann proze swivan, Ile Perseverance, Nouvelle Vallée Upper Beau Vallon, L’Union Estate La Digue e premye faz Upper Anse Louis Anse Boileau.  Sa pou swiv dan larestan 3enm kar lannen par Fond Azore Baie Ste Anne Praslin e Takamaka Bougainville.

Bann lezot proze ki nou anvizaze distribye later dan katriyenm kar lannen sirtou lenfrastriktir i ganny konplete i Dan Limon Port Glaud, Dan Gravye Anse Boileau, premye faz La Gogue Anse Etoile e Lo Lanmar Beau Vallon.

Dan sa dernyen 3an Minister in travay lo en lenplimantasyon 24 proze land bank parmi bann lezot proze.  An se moman dan sa 24 proze i annan 10 ki’n deza konplete.  Savedir ki donn nou 138 kare later.  6 ki anba konstriksyon ki donn nou 128 kare later.

Dan 2 staz tender. 6 ki ankor dan staz design.  Sa i konpri i konpri konstri semen e drenaz ek enstal bann servis elektrik, kek delo ki normalman ganny fer avan ki Minister i vann bann aplikan anmennen.

Sa bann proze i annan serten ki’n ganny retar pou konplete e bann difikilte prensipal ki’n koz retar e comme swivan, retar dan negosyasyon later avek bann propriyeter prive, i annan serten bann sit land bank ki pou ariv lo sa bann sit semen e travers bann propriyete prive.  Sa bann proze i nesesit negosyasyon ki paler i pran bokou letan pou abouti.

Nou annan 3 proze ki pe fer fas avek retar an rezilta sa.  La Gogue faz (1) konstriksyon bann semen entern in fini konplete e reste zis bann pli pti semen pou konplet sa premye faz.

Negosyasyon pou amelyor semen dan larantre sa land bank ki en pe etrwat e difisil i dan en faz avanse e nou espekte ki lakor i ava ganny sinyen tre byento.

Sodis Estate Baie Ste Anne Praslin pa ankor konmanse, Ste Marie Anse Boileau apre difikilte negosyasyon survey in bezwen antreprann plizyer vizit pou ganny en nouvo lalinyman alternativ e design proze i aprezan pe ganny konplete.

Retar konstriksyon kontrakter:

I annan proze ki akoz kondisyon teren ki azisteman dan design in bezwen ganny fer.  Avek sityasyon COVID-19 restriksyon ki rezilta sa pandemik in fer, ki serten kontrakter in annan difikilte avek mendev etranze.  I osi annan serten materyo ki napa lo marse ki’n koz retar dan serten sirkonstans.  I annan 5 proze ki’n fer fas avek retar konstriksyon comme swivan, Pointe Larue, Dan Gala Bel Ombre, sa proze in fini konplete prezan, Barbarons obor bus depot Grand Anse Mahé.  Sa proze ti annan en fot dan BOQ  ki an konsekans ti fer ki Kontra ti bezwen ganny ogmante par preski doub.  Ti pran letan pou renegosye e la konstriksyon in vin in fini e late in fini ganny allocate.

Proze Lo Lanmar Beau Vallon pe fer fas avek materyo pou lemoman, Fond Azore Baie Ste Anne ti annan difikilte avek kontrakter semen in fini aprezan ganny konplete par SLTA. 

Teren ki difisil ki lokazyon retar pou konplet design ek planifikasyon.  Serten bann teren ki reste Minister pou antreprann proze i ase difisil.  I annan serten proze ki menm apre ki divizyon survey in fini propoze ek lalinyman semen,  ler enzenyer  i fer design semen i vwar ki lalinyman pa toultan fezab.

Sa i nesesit survey retourn lo sit pou rod lalinyman alternativ.  Sa i osi met retar lo progranm lenplimantasyon.   I annan 5 proze ki nou kategoriz retar pou sa bann rezon.

Dan Bambou Anse Royale, Salazie Baie Ste Anne, Cap Ste Marie Anse Boileau, Anse Louis Anse Boileau faz (2), Dan Limon Port Glaud.  Sa proze i fek fini tender e in fini ganny award. 

        Mr Speaker konsernan bann aplikan ki’n soumet zot aplikasyon apartir le 3 Fevriye 2020;- tou ti’n byen konmanse.  Apre ki en aplikan i soumet son laplikasyon target se ki due diligence i ganny fer pandan sa 3 a 4 semenn, e answit desizyon i ganny donnen avek bann aplikan apre 5 a 6 semenn ki zot in soumet zot aplikasyon.  Pandan mwan Mars omwen 8 aplikan ti’n ganny enformen lo desizyon zot aplikasyon.

Mr Speaker pandan letan kot Minister ti bezwen fermen akoz restriksyon, nou’n osi ganny restrikte avek akse bann lezot lofis parey Biro Lanrezistreman kot nou bezwen zot servis pou fer resers due diligence.  Sa in met retar dan prose konsider bann nouvo laplikasyon ki bann aplikan i soumet.

I annan an tou 105 laplikasyon ki’n ganny rikorde depi le 3 Fevriye ziska le 19 Zen 2020.  Mr Speaker alor sa i en revi bann retar ki nou’n gannyen lo bann aplikasyon, ki’n ki nou ti fer dan premye legzersis e osi la 2020 ler nou’n fer nou 2enm legzersis.  E parey mon’n mansyonnen, i annan ki’n fini ganny son alokasyon e i fini pik son bi.  E konnen ki later i pou ki i pou gannyen.

 

E i annan ki nou pe fer la pandan 3enm e katriyenm kar sa lannen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mersi, mon ti a kontan mon osi eksprim parey 2 lezot Manm in fer mon dezapwentman en pti pe lo lafason ki sa swadizan konsiltan pe ganny fer, an relasyon avek bann devlopman swa pou fer avek lakaz e avek, alokasyon later dan distrik.

Mon ti a kontan demann Minis par lefe ki lo lalis Grand Anse mon vwar pou dir ti annan 54 aplikan, e ladan zis 9 ki’n kalifye. E lo en baz latransparans, eski Minis i kapab donn nou en pti pe lenformasyon lo vreman bann kriter zot pe servi.  Akoz letan mon pe regard lalis e i annan bann dimoun ki ou vwar pou dir zot ti devret ganny alokasyon.

Me prenon kont ki konsiltasyon letan i annan pou fer avek bann kriter pou zot swazir bann dimoun, mon santi Minis ki i mank en pti pe konsiltasyon e ki fer ki latransparans o nivo lokal nou pa pe santi li.

So letan zot pe fer alokasyon dan distrik, eski bann dokiman ki eksplik byen kler, parey mon konnen lo konbyen pwen bann dimoun i kalifye pou nou kapab vwar si vreman Minister pe fer sa bon travay vizavi bann seksyon ki zot pe fer pou nou asire ki vre sa bann ki pe gannyen i vreman bann priyorite?  Sa i premye.

E dezyenmman Mr Speaker mon ti a kontan dir Minis ki mon annan en aplikan la ki i msye madanm Etienne Minister pe zwe boulko avek li.  Zot in promet li en kare later ki finalman i annan en lot tranzaksyon pe al ganny fer avek.

Lefe ki dan sa alokasyon sipoze annan 19 bout later ki ti pou ganny donnen dan land bank i ti annan zis 12 bout later, 12 dimoun ki ti vini pou fer pik bi.  So mon ava demann avek Minis si zot ava konsider donn msye ek madanm Etienne ,par lefe ti pou annan 19 bout later ti pou donnen.

Alor i reste 7 pa ankor ganny allocate, si ou ti kapab konsider sa madanm silvouple, akoz i annan son bann dokiman la zot in dir li al gete laba Perseverance, e i pou tonm dakor pou li pran en bout later.

Me selman li son aplikasyon ti Grand Anse i annan dokiman ki i sipoze ganny allocate en bout later Grand Anse, me selman parey mon’n dir Minister i ankor pe zwe boulko avek li.

E finalman Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou lo en baz demarkasyon later servi dan distrik, prenon kont ki li menm realize pou dir sa i mon konsiltasyon bezwen ganny fer.

Eski Minis a konsidere ki dan lavenir, sa eleman konsiltasyon i vreman pran en lot nivo akoz fransman Minis, mwan mon pa kapab konpran akoz mon santi poudir i annan en pwa de mezir, ki ou Minister pe servi dan sa zafer later Grand Anse Mahé?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Onorab mersi pou ou kestyon lo kote premye kestyon lo kote kriter mon krwar nou’n exhaust dir ki bann kriter ki nou servi.

Me selman mon rekonnet ki lontan nou ti napa en check list ki nou ti donn aplikan e aplikan ti zis anmenn pe demande pou anmenn dokiman.

Me sa avek sa nouvo legzersis la ki nou’n fer nou’n fer sir ki nou’n annan en check list avek laplikasyon en check list avek tou bann dokiman ki dimoun i bezwen donnen koumsa dimoun i konnen kwa bann dokiman ki zot bezwen pou zot apply pou ganny en later.

Lo kote Mr ek Mrs Etienne parey ou konnen Onorab ou konn byen sa case, distrik ti fer li en later dan distrik Grand Anse e ler nou al gete sa later ti en later lagrikiltir.  Se sa ki’n fer nou ale prezan pou fer kapab fer en exchange ki nou pa’n kapab donn li sa later kot ti ete.

E Mr e Mrs Etienne i an i liaise close avek PS, PS Albert obor mon la, e in vizit 3 site ki zot pa’n satisfe avek.

So then i pou bezwen lately la desizyon se ki pou go back dan son distrik Grand Anse.  Kot sa premye later ki nou ti montre li.  So le neseser i ava ganny fer.

Pou plis konsiltasyon, dan lesans konsiltasyon mon pa pe tro konpran ki Onorab pe dir si lo kote donn lenformasyon lo bann aplikan, si pou zot partisip dan bann dimoun ki pou allocate.  Akoz later i en pti pe diferan avek housing.  E si nou pou si nou pou par egzanp pou nou anvoy en lalis kot MNA, nou bezwen demann sa bann dimoun zot permisyon pou nou kapab anvoy zot non kot MNA oubyen kot i konsernen.

Me mon krwar ki nou an konsiltasyon toultan avek bann aplikan li menm, si vi annan okenn issues nou kominike kekfwa MNA ti ava donn en pti pe plis lesplikasyon kwa ki pe dir pa konsiltasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Minis byensir mon pou donn ou en pti pe lesplikasyon.  Lo sa case spesifik, par lefe ki in mank konsiltasyon, se pou sa rezon ki i annan sa konfizyon.

Kot ti pou donn sa madanm, en bon pe letan pase ou Minister ou pa ti ankor vin Minis sa lepok, ti annan en lot Minis, ti annan apepre 6 kare later ki MLUH ti’n demarke pou donn dimoun pou fer lakaz.  E mwan mon pa kapab ganny en konpran ki fason ki later MLUH ti pou donn dimoun pou fer lakaz,

Epi finalman mon pa konnen ki bor desizyon in arive ki i tip ou lagrikiltir, akoz mwan mon byen rapel mon ti ankor la sa lepok, pe sirveye ki pe pase.

E sa madanm ler ou regarde son demann ti reel e akoz sa later i an mal pou donn dimoun pou fer lakaz.  Me vi ki bor in annan bann sanzman akoz ler sak fwa zot sanz Minis ou a krwar i annan i pran file parey mon dir i al avek ki sa enn nouvo ki vini i pa konnen kwa ki ti’n ganny fer oparavan.

E lo nivo konsiltasyon ankor Minis nou’n ganny meeting avek zofisye ou Minister.  Me selman lo en baz swivi parey ou pe dir, mwan mon ti a kontan zot koriz sa mistake.  Ou Minister in dir pou dir MNA avek DA pa donn later ek lakaz, me selman ou prop zofisye pe ankor pe dir avek bann dimoun al vwar ou MNA avek ou DA pou ganny lakaz ek later.  Ki mon ava demann ou e enplor ou pou ou pou kapab rektifye sa anba dan ou Minister, akoz i pa byen si piblikman ou’n dir pou dir be nou, nou pa pe, donn later ek lakaz ki mannyer ou zofisye i ankor pe dir pou dir se MNA avek DA ki donn later avek lakaz.

Epi lo nivo konsiltasyon Mr Speaker ankor, letan mon pe dir bann kriter, Minis mon annan en ka mon ti vin vwar ou PS sa Mrs Fadette Albert   sa madanm in gele devan li.  Minis in monte desann mwan mon temwen mwan.  Sa madanm i gele devan PS Albert demann li PS i mank mon zis 2 pwen.  Eksplik mwan ki fodre mon fer pou mwan kapab ganny mon bout later pou mwan kapab zwenn sa de pwen ki reste mwan.

Minis ziska ozordi PS i donn serten komikman, me ziskan ozordi zot in dir li refer son laplikasyon Minis.  Be Minis me si ou’n deza fer en aplikasyon i mank ou zis de pwen, konmsi ki fodre sa dimoun i fer pouli kapab zwenn sa de pwen?  Akoz baze lo diskisyon ki nou ti pe gannyen, nou ti pe krwar pou dir be letan Board pou zwenn sa dimoun, avek lesplikasyon ki in donnen ki PS Albert ti rekonnet wi.  Me ozordi sa dimoun in bezwen refer laplikasyon, Minis.

So nou pa pe gannyen bann lenformasyon lo bann kriter, ki ou bezwen fer pou ou zwenn sa bann pwen, par egzanp si i reste mwan en pwen Minis silvouple?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou premye case ou’n dir mwan la Mr ek Mrs Etienne sa in fini ganny take up par Divizyon Later, e son case i parey mon’n dir in fini retournen pou li ganny son later dan Grand Anse menm.  E sa zot in aksepte a lafen.

Dezyenm ler ou pe dir mon konsiltasyon mon note nou a gete ki mannyer i ava annan plis sa konsiltasyon ant distrik avek mon lofis.  E si en staff i pe dir zot pa MNA avek DA ki donn later i fo.  E parey mon’n toultan dir, fodre toultan donn nou en non, pou nou konnen lekel bann dimoun ki egzakteman lekel ki pe dir sa bann keksoz koumsa.

Akoz zot kapab pe sabotaz Minister osi.  I annan tousala ki arive dan sa Minister kot mon ete.  So mon krwar in ler pou nou met en kontrol ek sa.  E parey bann problenm telefonn ki nou gannyen, nou ale kot staff li menm konmela si i pa pe pran telefonn.

E nou demann dimoun pou raporte pou dir nou lekel ki pa pran telefonn, e sa osi bann keksoz koumsa ki bann staff i fer.  Zot bezwen dir, zot  bezwen zis pa dir en staff in dir.  Me note lekel ki dir pou nou kapab nou osi konnen e pran aksyon.  Akoz i pa en keksoz ki nou pe ki nou pe dir staff dir avek dimoun ki vin kot nou customers service. 

        Apre pou sa case ki ou’n nonmen i pa neseserman i pa neseserman, i bezwen fer en lot laplikasyon me update bann lenformasyon, ki annan akoz son lenformasyon ki ti vini previously avek bann lenformasyon la kekfwa la i sanz e.

So nou demande pou update bann lenformasyon i annan sa check list ki nou donnen ki pou update nou lo la akoz en dimoun par egzanp i kapab i kapab i ti single en lannen, apre i marye en lot lannen i kapab son saler i sanze pandan sa letan, so nou bezwen bann update sa bann lenformasyon pou nou kapab met sa dan sistenm.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Phillip Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Eski Minis i kapab dir Lasanble si tou aplikan ki’n kalifye pou en morso later Anse Boileau in fini resevwar zot let?

`       Apre Minis, Minis in mansyonn en lalis proze e in donn nou en total tou bann morso.  Eski sa pou ede materyaliz, alokasyon sa 434 kare later pou 2020 ki Prezidan Faure ti promes Lasanble pandan Diskour Leta Lanasyon an Fevriye?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Pou Anse Boileau bann ki’n ganny let, bann ki kalifye in fini ganny let.  So zot konnen ki proze ki zot egzakteman zot pou al ladan, e i reste zis pou sa prosedir pou pik bi.

E parey mon’n mansyonnen dan mon bann dan mon premye lentervansyon pli boner, i annan bann proze ki pou ganny allocate dan 3enm e 4enm kar sa lannen pou Anse Boileau.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Minis mon 2enm kestyon ou pa’n reponn.  Minis ou’n lir nou en lalis proze, e ou’n donn nou en total pou sa bann morso later.  Eski sa pou ede materyalize alokasyon sa 434 kare later pou 2020, ki Prezidan ti anons nou ti anonse dan Lasanble pandan diskour Leta Lanasyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker zis pou parey mon ti’n dir ti annan 24 proze ki nou pe travay lo la ki fer 434 kare later, e sa ki mon’n nonmen 138 in fini in fini pare.  E i annan 128 ki ongoing right now?  So i fer nou en total 266 plot pou 2020.  E larestan ki ankor ongoing i 204, e nou annan nou apepre 215 qualifiers an tou pou sa 266.  So sa 215 qualifiers i pou ase pou sa 266 kare ki pare pou sa lannen ki nou pe met an plas.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Minis mon premye kestyon i comme swivan mon ti a kontan konnen ki mannyer ou Minister pe priyoritiz sa bann alokasyon, an vi ki ou’n donn bann kar, bann kar diferan kar dan sak rezon.

Eski zot in pran kont osi an vi ki i annan bann assessment ki ou bezwen fer, avek sityasyon finansyel sak aplikan ki kalifye,  eski zot in pran kont sityasyon finansyel sa bann dimoun?  Akoz i annan en komandasyon ki ou kapab qualified pou ganny en kare later?  Ok?  Sa i mon premye kestyon.

2enm kestyon Minis, kot i konsern kominikasyon,  an vi ki ti annan sa ceiling ki ti 850 mil ki’n desann pou vin 550, eski ladan zot in pran kont bann ki ti’n non-qualified e zot in ganny en kominikasyon pou dir be la vi ki i annan sa rediksyon ki ti ganny anonse dan sa ceiling, pou zot kapab osi kalifye pou zot form par pou ganny en bout later a lavenir?

E mon dernyen kestyonn Minis apard ki land bank ki zot pe al fer bann alokasyon ki ou’n nonmen,  eski bann aplikan ki i earmark parey bann pti pocket land, obor zot fanmir ouswa paran osi pe ganny konsidere pou ganny menm trete pou zot ganny allocate, akoz i annan zabitan sirtou Port Glaud ki ankor pe espere?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Si mon’n konpran byen kestyon Onorab son premye kestyon abilite finansyel i toultan reste en kalifikasyon, so nou pran nou pran sa ka dan son assessment ki nou fer.

E osi pou lemoman la nou pe vwar nou pe dan sa moman ki nou ete la, nou pe vwar en pe eventual difikilte ki dimoun i kapab gannyen.

So bann ki’n fini kalifye i pou go through li, pou napa problenm.  Me selman eventually nou pe gete ziska Desanm sa lannen la, ki mannyer bann labank ki reakte.  Nou ti’n fini konmans en diskisyon avek zot lo kote si zot pou kontinyen donn let bann dimoun.

Par egzanp e nou pou kontinyen annan sa diskisyon avek zot, akoz zot osi zot dan en sityasyon finansyel.  So by December  nou  pou en bon lendikasyon ki mannyer nou pou move forward avek sa financial kriter, ki nou pe servi whether we move with it or we nou fer en lot sanzman.

Me sa i pou tou depan lo ki bann labank i dir nou, e nou an konsiltasyon avek zot.  Well nou ti’n fini konmanse depi lannen pase, e nou pou kontinyen pou nou konnen whether how we move forward, sirtou la avek sa bann sityasyon ki nou pe pas ladan.

Lo kote sa kriter finansyel ki sa R550mil ki’n desann, sa wi nou’n konmanse dan sa legzersis ki nou ti lanse sa lannen.  So in annan bokou lanons ki’n ganny fer e nou’n fer en pe piblisite menm lo nou Facebook page, pou nou edik en pti pe dimoun bann kriter, oubyen bann prose ki nou pou pas ladan.  Bann lezot aplikan ki pe demann later obor zot paran, sa wi i en keksoz ki nou pe kontinyen.  Me selman i osi i nou fer nou due diligence parey nou dir, avan ler ki nou donn en larepons.  Akoz nou bezwen al gete si sa dimoun in reste Sesel, si vreman son paran ki afilyasyon i annan avek sa dimoun, lo kote si manman si piti oubyen bann ki relasyon i annan avek sa dimoun ki annan sa later.

E osi si sa dimoun i deza annan later si i annan en planning application.  Tousala nou bezwen rode avan ler i nou donn li en desizyon nou pou vann li oubyen non.  Me selman wi i en keksoz ki nou’n met dan nou Policy e nou pe konsidere ziska prezan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou bann larepons.  Minis mon ti a kontan demann ou kot i konsern lenfrastriktir ki ou’n mansyonnen, i enn bann fakter kontrent ki retard en pe bann alokasyon.

Mon ti a kontan demande eski ou Minister ti a kapab vi ki i annan sanzman bidzeter ki’n ganny arive sa lannen an sityasyon COVID, si zot ti kapab petet donn nou en gidans kler lo map kler pou sak distrik parey kot mwan mon konnen i annan later ki available.

 Ki mannyer zot pe forecast bann proze, bann new forecast proze ki pou vini?  E en mannyer ki nou pou kapab konsilte ek nou bann dimoun, donn zot lenformasyon lo kan ki proze pou demare.  Akoz zot call partou konmela, e nou, nou bezwen kler lo en sel larepons ant ou Minister ek Lotorite Distrik.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  pou lemoman lo kote Bidze land bank i pa en tro gran issue.  Dan distrik Port Glaud nou annan en proze Dan Limon ki’n fini ganny tender pe award la.  So eventually si tou keksoz i kekfwa zis pou donn ou en pti lendikasyon lo kote lenfrastriktir, konbyen letan nou’n mete pou konstriksyon.  Nou pe mazinen lafen Oktob lenfrastriktir i ava’n fini ganny mete, sa i enkli semen, elektrik avek delo osi pou litilite piblik.

So vwala dan pou Port Glaud ki mannyer i ete.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Mr Speaker mon kestyon pou Minis i se ki mon’n tann ou nonm Dan Bambou Minis, depi Out 2019 nou annan detrwa aplikan ki’n ganny zot let, ki zot pe al ganny allocate avek en plot laba.

Mon ti a kontan konnen kan ki zot pou gannyen?  Oubyen ki problenm i annan ki sa bann dimoun pa ankor kapab ganny allocate avek zot kare later?  Zot in ganny dir pou vin pik bi?  Akoz Minis mon pa’n tann ou nonm ni dan 3enm kar ni dan 4enm kar.  So ki pe arive avek bann dimoun ki’n ganny zot let pou Dan Bambou?

Apre dezyenmman, nou ti ganny dir pou fer konnen bann dimoun, par egzanp ki’n deza fer aplikasyon later, me zot pa ti vin anrezistre lo land point system.  So mon ti a kontan konnen la, bann dimoun ki pa ti ganny sans anrezistre, eski zot in reouver pou ki sa bann dimoun ki lontan i annan en aplikasyon, me zot pa lo land point system, eski la zot kapab vini pou vin anrezistre?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab lo kote Dan Bambou nou’n mansyonnen mon’n mansyonnen pli boner dan mon lentervansyon ki i enn bann ki teren i difisil.  Mwan menm mon personnelman mon’n monte laba mon’n al marse, e nou’n vwar pou dir i en landrwa kot i entere en pe difisil e osi i annan en bon pe delo tou.

So  nou ti’n, par egzanp nou ti’n met apepre en 565 kare later pou nou gannyen, me ler nou’n fini me ler nou pou’n fini fer survey detaye, nou pou vwar kekfwa nou pou annan pli pti gin akoz sa bann landrwa kot i annan en pe delo.

Me selman li menm li parey nou pe dir son retar i akoz teren.  E design semen i en pti pe premye lalinyman ki nou ti gannyen pa ti fezab, so nou ti bezwen retourn lo Board pou nou kapab refer en lot lalinyman.

Apre osi kot nou’n konmanse la i annan en propriyete prive, kot nou pou bezwen fer en pe negosyasyon pou pas nou pou pas sot later.  Nou fini an kontak avek bann dimoun ki own sa later.

So me selman nou target ti pou lannen prosen prezan i pou tonm lannen prosen.  Me selman ki nou pe fer nou, nou pe revwar si nou kapab met sa bann dimoun dan en lot proze rezyonal ki pou pare par egzanp Takamaka ki pou pare byento.  So nou pe gete si nou kapab fer sa avek laprouvasyon bann dimoun.

Menm si zot anvi reste oubyen si zot anvi move lo en lot proze.  Mersi.  Bann ki aplikasyon ki petet pa’n partisip dan land bank system, nou ti ouver depi konmansman sa lannen, e legzersis i ongoing ziska lafen lannen pou zot partisipe.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Minis be la mon en pti pe konfize, mon dezapwente osi.  Akoz la ek mon i annan en let ki sa bann dimoun, e napa bokou dimoun ki’n ganny let pou ganny en kare later Dan Bambou.  Mon pa konnen si i annan lezot distrik.  Me zabitan Anse Royale li menm forse i annan en 4 dimoun.  Mwan mon ti panse ki 4 bout later in fini available avek son devlopman lo la.  Akoz toultan mon pe demande be dan sa Dan Bambou ki mwan mon konnen ek Dan Bambou ki zot, zot pe dir zot pe allocate sa later, i de diferan landrwa!

So sa lot Dan Bambou mon pa vreman konnen egzakteman kote sa bann dimoun pe al ganny sa later.  So sanmenm sa ki toultan ler zot vin kot mon zot pe demann ki bor Dan Bambou zot pou ganny sa later.

Mwan mon konn i annan Bambou Estate e apre lot Dan Bambou nou pa konnen Anse Royale.  Ok?  So i fer ki la i pe al ganny 1an depi ler sa 4 dimoun i annan zot, zot let dan zot lanmen.  Be sa i tro lontan pou sa bann dimoun espere!  E sa bann dimoun zot larzan i pare pou pey zot later, e zot, zot le al pran en loan ek labank la i vin pli difisil e zot sityasyon i vin pli konplike prezan!

So mon pa konnen dan Anse Royale menm pou lemoman kot i pli aksesib ek semen, si nou napa 4 kare later pou nou redonn sa bann dimoun, or sakenn en kare,  mon pa konnen.  Dan Sweet Escott mon konpran i annan selman problenm ti dir semen menm.  Mon pa konnen!

Akoz depi premye kou nou ti vwar sa later i difisil.  Petet nou ti’n merit tenir avan nou donn sa bann dimoun zot let.  Akoz la ozordi sa bann dimoun la zot tande la zot zepol i tonbe.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mon konpran Onorab.  Sanmenm sa nou pe get si nou kapab met zot kekfwa Takamaka.  Me selman ler nou anvoy en plan nou anvoy en plan konpreansiv, nou pa anvoy li par bout, sanmenm sa kekfwa ki fer sa retar.  Nou les the whole project ganny konseptyalize, survey e labiyman semen i fer pou proze antye i ganny aprouve.

Apre si ou bezwen fer li par faz, ou fer li par faz.  Me selman sa retar ki nou gannyen, mwan osi mon nou pa kapab fer plis ki sa, vi ki nou kapab zis met sa dimoun dan en lot land bank, petet ki’n pare.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Baze lo larepons Minis in fer resorti ki dan katriyenm faz, i, annan Dan Limon, i annan Lo Lanmar Beau Vallon, Fond Azore e La Gauge Anse Etoile.  Mon ti a zis kontan klarifye si La Gauge Anse Etoile i pe refer ek sa devlopman later kot Ros Lanmes, ki son semen i konmans dan distrik Glacis, me son bann later i dan distrik Anse Etoile?  Premye kestyon.

2enm i annan sa morso later Sorento ki sa msye Arab ti rann Leta dan land bank, e PS Choppy i konn sa byen parske letan nou ti fer vizit avek Msye Faure nou ti al vizit sa morso later.  I tonm obor dan Sorento, me i baz avek Beau Vallon.

E plan sete ki sa bout later i ganny devlope pou donn bann graduate.  Me ziska prezan nou pa ankor tann nanryen.  En pti pe leklersisman lo la Minis silvouple.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mon’n sey demande si zot konn Ros Lanmes, me selman personn pa konnen.  Kot mwan mon osi mon pa konnen.  Me selman sa land bank ki ou pe dir i tonm vre i tonm en bout dan Glacis en bout dan Anse Etoile.  Me selman mon pa konnen kote Ros Lanmes i ete.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa morso later ki nou pe koz lo la,  se sa enn kot son semen li menm li ti pe fer en bout lo later bann Hoareau en bout lo later bann Savy.  E i annan apepre 2an ki sa konstriksyon ki sa bann ki sa travay in ganny arete.  Mon pa konnen si sanmenm sa ou pe dir La Gogue, Anse Etoile.  Me selman li mazorite son bann soz i dan distrik Glacis li.  I lo border li sanmenm sa i la anba sa nou apel sa Ros Lanmes sa, i anler par lao danm.

E mon konnen ti annan en problenm ki pou ganny wayleave.  Akoz semen ti’n deza konmanse li, pou ganny wayleave, akoz letan sa Mr Savy ki ti donn wayleave apre in mor.  I annan serten problenm ki’n arise avek bann zanfan, ki fer ki ti’n arete.  Nou ti a zis anvi konnen ki zistans Minister in arive dan negosyasyon pou ki semen i ganny fer, sa bann later i ganny allocate?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Pou sanmenm rezon Onorab parey ou’n dir negosyasyon pa ti semen ti’n arete, nou ti’n bezwen prezan rod en lot alternativ, e nou’n fini ganny alternativ.  I zis prezan nou pe fer le neseser pou kontiny pou finaliz bann negosyasyon.  E fer en lot semen pou ariv laba.

 

MR SPEAKER

Mersi Mini.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Speaker mon zis anvi dir Minis ou vwar bann MNA i konn plis bann trou kot i ete, parey Ros Lanmes, la ou’n konnen kote Ros Lanmes i ete.  DA kekfwa i pa konnen.

Mr Speaker mon ti ava kontan premyerman repran sa ki Onorab Lemiel in demande.  Zis pou demann Minis kote Dan Bambou Anse Royale sa bann later i ete?  Akoz mwan osi tou mon pe rode kote sa bann later i ete.  Eksplik nou egzakteman konbyen Dan Bambou si banbou zonn si banbou ver ki bor i ete?   Sa Dan Bambou dan distrik Anse Royale.

Dezyenmman Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek nou, e mon pe demann sa kestyon swivan bann Manm Onorab in demande,  eski Minis i kapab dir avek nou akoz i resanble i annan sa eleman sekre an relasyon avek bann proze later?

Akoz ki bann MNA bann MNA ki’n ganny elekte pa kapab ganny en lalis bann proze, bann kare later ensidswit pou ki zot konnen kote, kote zot debout dan zot distrik.

E si sa i arive MNA pa ava bezwen vin demann kestyon dan Lasanble, parski zot ava konnen.  Parske la bomaten mon’n nou’n tann omwen 5 MNA ki pe demande ki proze ki i annan dan zot distrik, ki kare later, kote i ete.  Alor akoz zot pa kapab donn sa bann MNA sa bann lenformasyon?

Prezan Mr Speaker mon’n tann Minis dir dan son larepons pou sa kestyon, in dir avek Onorab William ki i annan en fanmir ki’n ganny ki zot in fer vizit 3 site me selman zot pa ti satisfe avek.

San ki mon al mon preempt mon kestyon.  Mon ti ava kontan konnen baze lo kwa ki sa bann fanmir zot in ganny anmennen lo 3 diferan site konmsi pou zot fer en swa?  Eksplik nou en pe sa.  E eski zot annan en Appeals Committee e sa Appeals Committee lekel ki asiz lo la an relasyon avek bann ki fer sa alokasyon in the first place?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker, Onorab pou ou premye kestyon lo kote, kote Bambou i ete.  I par lao Bambou Estate.  I annan en later C10315 sanmenm sa ki nou pe fer land bank avek.

Ok lo kote advertising nou bann land bank nou’n deza advertised nou bann land bank dan TODAY, dan NASYON e osi lo nou Facebook page nou’n deza advertised pou land bank, tou bann land bank ki nou annan.  E kote zot ete.  Mon krwar sa i en i form parti bann piblikasyon ki nou fer.  Me si Onorab i le en kopi proze, nou ava kapab donn zot.  Nou a kapab donn DA avek MNA.

Apre lo kote Appeals Committee, Appeals Committee i en Committee ki nou’n mete internally.  E sa i annan Technical Advisor, i annan Special Advisor, PS for housing, ape Director for Land and Sales. 

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon ava i annan en kestyon ki Minis pa’n reponn an relasyon avek sa 3 site visit ki in fer pou – Me   selman mon ava zis demann li mon siplemanter lo la.

Minis atraver ou Mr Speaker, eski ou pa krwar ki sa Appeals Committee i pa vreman fer sans.  Konmsi i  menm parey en Zis in donn en zizman, e apre sa mon pe vin kot sa menm Ziz pou mwan fer en lapel.

Parski lafason ki ou’n eksplike lands, lot, lot, lot, me tousala sa bann dimoun.  Eski dan premye lye pa zot annan en say dan kalifikasyon sa dimoun, oubyen alokasyon?

So si zot in dan premye lye dir donn en verdict e apre sa ou bezwen fer en appeal avek zot menm,  eski vreman nou espekte ganny en larepons diferan?  Oubyen eski i pa ti pou meyer pou ki ou Appeals Committee, se bann dimoun ki an deor ki zanmen zot in zanmen sa file in pas devan zot, pou zot kapab aprezan regard li avek en lizye nouvo.

Parske la ki mannyer i ete parey Einstein   ti dir ou pa kapab fer menm keksoz de fwa espekte diferan rezilta!  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Zis pou eklersi Onorab nou annan en Polisi ki gid nou internally. E nou annan osi en Allocation Committee.  So sa Allocation Committee i diferan avek sa Appeals Committee.  Menm si internally de diferan group dimoun.

Me selman parey ou’n dir nou ava konsidere pou nou anmenn dimoun deor kekfwa, me whether zot pou pran zot letan pou zot vin ed nou I don’t know. 

Me sa i en keksoz nou kapab konsidere dan next a sa faz kekfwa gete ki mannyer nou kapab si nou ganny dimoun pou kapab ed nou lo sa kote ok. Apre lo kote sa case ki ou’n mansyonnen avan, sa 2 dimoun zot, zot ti’n fini aste zot later i zis ki zot pa’n me zis apre ki nou’n vwar ki poudir ti  deza annan lagrikiltir lo la, so sanmenm sa ki nou bezwen ale al fer zot vizite avan ler ki nou ofer zot en bout later.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Selman Mr Speaker mwan mon pwen se ki sa eleman swa.  Zot ti pe ganny 3 posibilite pou zot swazir.  Eski se sa ki Minis in dir avek nou bomaten?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

I pou vin dan en lenstans i pou vin lo exchange basis la prezan.  Akoz nou bezwen esanz, zot in fini zot ti’n fini ganny sa later  e zot in fini peye.   Me selman ler pou ale lo la, apre zot in vwar pou dir i annan lagrikiltir ki vin lo la.

So nou pa oule annan sa swa konmsi pou dimoun ale dir nou kote i anvi later akoz i pou de progranm nou progranm ki nou annan.  E i pa fasil pou satisfer dimoun toultan.

So se ki nou, nou unless kekfwa i annan dimoun i annan en kondisyon medikal sa later ki’n gannyen i pa favorab.  Me selman nou seye pou dir dimoun konmsi sa later ki nou’n donn ou, si i posib, zot kapab konstri zot lakaz lo la.  Akoz pa tou menm si i pou al dan en lot faz, i pou bezwen ale al pike prezan.  Nou pa pou kapab ale zis ale zis donn li en lot bout later.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minis pa ti’n reponn en mon larepons.  Par lefe ki Barbarons lenformasyon ki nou annan sipoze annan 19 bout later  ki ganny donnen,  me epi finalman zis 12 ki’n ganny donnen.   Mon anvi konnen sa 7 lezot bout later zot pe al donnen pli tar ouswa pe rezerve pou serten proze?

E dezyenmman Minis lo sa menm landrwa la, mon pa konnen si ou’n al vizit sa semen ki zot dir zot ganny problenm kontrakter finalman in fini.  Me i annan en bout la ler ou antre pou al lo en lot bout i annan sa labousri la, e lafason sa semen i desann dan en rigol, si en dimoun dan en pti I10 ouswa dan en taksi ouswa dan en lanbilans, mon pa krwar zot pou kapab fer sa parkour.

Akoz lafason zot fini semen plito zot fer en miray zot fer li konman en dead end,   ouswa zot fer en landrwa pou vire, akoz si non Minis me nou pou anmas lanmor la.

        So mon ti ava demande ki ou Minister i al revwar pou fer sir ki sa bout semen i ganny aranze akoz zanmen mon’n deza vwar en kalite keksoz parey mon Minis.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Lo kote sa semen Onorab nou kapab fer lenfrastriktir pase pou vwar kekfwa bann en pti amannman ki kapab fer avek pou fer li en pti pe pli meyer, kekfwa amelyor li en pti pe.

Lo kote Barbarons nou ti annan, 26 an tou nou ti annan 26 plot later an tou, e enn ladan i komersyal, zot ti’n met en plot komersyal ladan.  E 25 rezidansyel according to land bank. 

I annan 13 dimoun ki’n kalifye, i annan 13 ki’n kalifye apre ti annan 10 dimoun ki ti en alokasyon avan LPS ti vin an plas.  E parmi i annan en exchange osi.  Savedir sa bann dimoun ti’n fini peye zot later.  Zot ti’n fini ganny plase dan sa land bank.  Apre i reste 3 pou lemoman.

 

HON NICHOLAS PREA

Mersi Minis.  Minis mon annan en pti kestyon ki konsern mon distrik.  Semenn pase mon’n temwanny 7 aplikan ki’n pik zot kare later dan land bank Dan Gala Le Niole.   Mon pe zis demande kan eski lezot aplikan pou kapab ganny sa sans pou swazir – well pik zot lezot bout later?  Nou annan 7 ki’n gannyen kan eski lezot group pou ganny entertain?  Minis kantmenm ou kapab donn nou en let petet approximate kan apepre sa lot group pou kapab ganny sans pik zot kare later.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou pa ti’n tro konpran ler ou pe dir lot group.  Dan Le Niole parey ou’n dir i annan ki’n fini pike, e ti reste 3 plot dan sa land bank.  So sa i pou ganny an konsiderasyon bann qualifiers ki pou vini la 2020 ki pou kalifye.  Se sa Mr Speaker.

 

HON NICHOLAS PREA

Minis petet zis dir nou egzakteman konbyen plot, akoz aparaman avan mon krwar ti annan par lao 20 plot.  Me si 7 in ganny allocate, mon vwar i drol ki i reste 3.  Ti pou annan bokou plis ki 10 kare later, a mwen ki keksoz in sanze apre ki enfrastriktir parey semen in ganny fer.  Ti pou annan mon krwar apepre 14 plots.  I annan 7 ki’n donnen.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mr Speaker nou annan nou14 plot dan Le Niole, e 10 LPS qualifiers lo nou lalis.  I annan i annan ki ti’n fini ganny en komikman savedir i osi i ti’n probableman fini pas dan LPS.  Ganny son komikman so i pa’n pike.

Apre i annan enn nou pa’n fer li pike, akoz i ti annan shares, so i pou ganny met dan batch  next ki vini, savedir i reste nou 3 plot. 

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou ava fini la avek kestyon nou pa pou pran sa PNQ la.  Minis mon mazinen   avek ou pou retournen apre midi 2er, pou nou pran sa PNQ e apre sa nou ava nou pe met apepre nou timeline apepre 4er pou nou pran sa Urgent Question.  So ant 2er a 3.30 koumsa nou pou pran PNQ e nou ava pran Urgent Question pou ki konsern Departman Lasante dan ver 4er koumsa.

Yes Onorab Churchill Gill.  Oule lev en pwen mon pa pe ouver kestyon ankor selman en?  Yes Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Wi Mr Speaker.  En pwen klarifikasyon akoz ki arive kestyon menm si ou’n dir de dimoun lo sak kote, mon respekte ou instruction, me selman problenm se nou ki lo Inner Island ler de dimoun ki dan distrik Mahé in lev lanmen nou napa loportinite pou nou kapab koze, pou nou kot nou reprezante.  Se dan sa laliny si Minis pa kapab reponn sa kestyon at least i ti a donn mwan en written explanation pou pa pran letan Lasanble.  Akoz si non, nou bloke.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Me an vi letan nou pa pou kapab ouver kestyon, pou tou dimoun akoz sa kestyon i en kestyon ki Nasyonal, i kouver tou distrik.  E si nou ti ouver nou ti pou annan nou 25 Manm ki pou demann proze dan zot distrik.

Ou kapab anmenn en kestyon spesifikman pou mon krwar Minis in nonm in mansyonn Fond Azore se sa ou kapab anmenn en kestyon spesifikman or parey ou pe dir ou kapab anvoy en kestyon an ekrir kot Minis e ou a kapab ganny en repons.

Me si ou anvi lev li dan Lasanble ankor osi dan Standing Orders ou kapab anmenn en kestyon spesifik pou sa area ki konsern Praslin.

 

HON CHURCHILL GILL

Ok mon konpran sa.  Me eski Minis the sequence bann lezot kestyon ki reste lo biznes Lasanble, eski Minis pou kapab ganny loportinite revin ankor?

 

MR SPEAKER

Byensir, byensir.

 

HON CHURCHILL GILL

Wi mon konnen me eski i pou la deswit?  Akoz i deza annan presedans lo lezot Minis ki pou vini.  Savedir i pou pran plis letan.

 

MR SPEAKER

Onorab anvoy ou kestyon e sekretarya e ABC i ava deal avek.  Anvoy ou kestyon.  Alright? mon ti a kontan remersi Minis avek son bann zofisye e Minister nou ava revwar ou 2er apre midi e nou ava break e nou repran nou travay 2er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab. Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e ki pe  kontinyen swiv travay Lasanble Nasyonal. Mon ava  demann parliamentary reporter pou fer antre Minis avek son delegasyon pou nou kontinyen nou travay.

Bon mon  ti ava kontan ankor enn fwa welcome Minis Pamela Charlette Minis  responsab pour Lenfrastriktir e Labita avek Transpor lo Later dan Lasanble Nasyonal.

Minister i ganny akonpannyen par son Sekreter Prensipal pour Later, Mrs Fanette Albert e son CEO Planning Authority, Mr Joseph Francois. Minister avek ou delegasyon bonn apre midi. Ankor enn fwa nou welcome ou dan Lasanble Nasyonal.

Mon ava toudswit pas laparol avek Leader Lopozisyon pou poz son Private Notice Question.  Onorab Wavel Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker e bonn apre midi tou dimoun.  Mr  Speaker, swivan konsern eksprimen par plizyer aplikan ki’n kalifye pour en kare later, apre ki zot in ganny ofer en kare 300met kare ou mwens lo Zil Perseverans, eski Minis responsab pour Later, i kapab dir sa Lasanble:

1) Ki Polisi kler lo alokasyon later an relasyon avek grander ek lokasyon later ki ganny ofer bann kliyan ki kalifye?

2) Eski en aplikan ki’n kalifye i annan drwa pou demann en lot morso later, si i pa satisfe avek sa morso ki in gannyen?

3) Eski Minis i satisfe ki tou dimoun ki pe ganny en morso later dan land bank i swiv menm prosedir, e si wi, eksplike akoz ki Barbarons pa tou dimoun ki ti pik bi? E finalman,

Eski Minis i a pare pou ekout sa bann aplikan e pran an konsiderasyon zot konsern, etandonnen ki laplipar sa bann dimoun i bann profesyonnel e pa pou depann lo Gouvernman pour lasistans dan konstriksyon sa ki nou apel an Angle, zot once in a lifetime family home?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Minister?

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.  Bonn apre midi tou dimoun  a lekout. Pour komanse Mr Speaker dan Proze Land Bank Zil Perseverans i annan 37 kare  ki’n fini pare pou alokasyon.

I bon note ki rezyon Santral i rezyon kot i annan pli gran konstrent later. Zil Perseverans parey nou konnen i en zil ki Gouvernman in demarke pou an gran mazorite devlopman rezidansyel.

Pour diversifye bann prodwi dapre lalis e demann pou devlopman rezidansyel, Gouvernman in met a dispozisyon later pou diferan Scheme tel ki: Social Housing, Condominium ki osi ganny konstri pou Gouvernman par sekter prive, ki target bann profesyonnel ki annan plis mwayen ki pou aste  e re-pey Labank Komersyal.

Self-financing avek self-build i 2 lezot prodwi ki pe target bann aplikan ki pe finans pou konstriksyon zot lakaz zot menm.

Atraver self-financing sa dimoun i finans son proze ki’n fini ganny aprouve dan Minister Plan Lakaz ki’n fini ganny aprouve dan Master Plan, Plan Lakaz pou Perseverans e konstriksyon i ganny fer  dapre plan ki’n fini ganny aprouve.

Sa bann dimoun zot ganny menm grander later ki apepre 130 a 150 met kare. An mwayenn kare later pa desot 150met kare. I annan en total 139 dimoun ki pe benefisye ki normalman ti pou esper Gouvernman konstri en lakaz oubyen met en lenfrastriktir  lo en  land bank pou  rann zot.

Atraver Proze Self-build, an dot mo later ki’n fer referans koman land bank, pou asiste 35 fanmir ki annan mwayen pou konstri, kot tou bann fasilite lenfrastriktir tel koman elektrisite, delo, semen in fini ganny mete.

An plis sa land bank in benefisye avek provizyon pou  telekominikasyon, ki enkli televizyon par kab e desarz santralize, sistenm drenaz, teren ki’n fini nivle e pare, e kot napa gran pye dibwa pou koupe konpran avek lezot land bank.  

Mr Speaker an vi ki  tou  sa bann fasilite in ganny mete, i fer ki i bokou pli fasil e pli bon marse pou konstri lo sa bann teren konpare avek lezot land bank ki trouve dan bann lezot distrik.

Sa i fer Mr Speaker ki kriter grander lakaz in fini ganny adrese par provizyon sa bann lenfrastriktir ki mon’n site.  E lefe ki dansite e devlopman lo sa bann later i 60poursan, sa i adekwa pou en devlopman rezidansyel ki konvenab.

Par egzanp en lakaz avek en footprint 180met kare i kapab ganny konstrir lo en later 300met kare.

Mr Speaker sa i anmenn mwan lo sa konsernan grander later e lokasyon. Polisi ki govern Divizyon Later an term grander e lokasyon rezidansyel, i ganny gide par 6 kriter swivan;

Dan bann landrwa ki ganny demarke koman high density kot i annan koneksyon avek sistenm desarz santralize, kriter e grander later i ganny gide par kondisyon sa teren e lezot kriter ki gid devlopman.

Sa bann menm kriter i aplik lo Zil Soleil ki ant 186 e 200met kare. Eden Island 150 a 200met kare. Roche Caiman 200 a 300met kare e Zil Perseverans 280 a 300met kare.   E lezot landrwa ki annan karakteristik parey.

Dan bann landrwa high density kot napa desarz santralize, e kot sa devloper i bezwen konstri son prop desarz, Polisi i demande ki minimum grander later i 400met kare koman en gidans.

Me parkont i annan konsiderasyon ki nou fer si en later i mwens ki 400met kare, e son laform topografi pa permet li soutenir tou son sistenm desarz. Me fodre ki i zwenn bann lezot kriter mandatwar.

Pou bann landrwa ki’n ganny klasifye koman medium density fodre kare later i pa mwens ki son 600met kare.Pou low density pa pli ba ki 1200met kare. Dan bann landrwa kot i sansib, grander later i ganny determinen par en letid lo sa teren.

Pou ou 2enm kestyon Mr Speaker nou letan alokasyon i  fer resorti ki nou pa pou  ankouraz lesanz. Me selman nou pa kapab anpese avek gran refiz en kare later.

Nou bezwen get merit en aplikan pou pa aksepte en kare later zis akoz i pa satisfer avek en morso later.  E osi konsider  ki lenpak sa pou annan pou prosedir alokasyon.  E osi  lo bann lezot aplikan ki’n aksepte.

Mr Speaker mon pe dir sa dan sans nou pa kapab les sa bann tel demann  met retar dan progranm alokasyon  ki an retour, retar lezot aplikan.

Dan ka Zil Perseverans i annan selman 7 aplikan ki’n formelman refize.

Mr Speaker,  an vi ki nou bezwen delivre lo nou progranm e osi enplimant lezot servis anba nou manda  pou satisfer demann bann lezot kliyan ki bezwen  en larepons pou lezot laplikasyon pou later, nou  dekouraz  demann pou en aplikan ki’n fini  ganny met dan en proze. Oubyen ki’n fini pik bi pou en kare later pou sanz proze.  Oubyen demann pou sanz sa kare later selman lo baz ki zot pa satisfe san zistifikasyon kredib.

3enm kestyon:

Mr Speaker avan ki Polisi ti ganny aprouve an 2018, alokasyon later ti pe ganny fer par en sistenm kota kot sak distrik ti anvoy zot lalis dimoun, kot zot krwar i devret ganny later kot Minister.

Tranzisyon sorti lo vye sistenm pou vin lo nouvo sistenm, nou’n bezwen onor bann komitman ki ti’n deza aprouve formelman avan sistenm pwen ti ganny met an plas. Savedir bann dimoun ki ti’n fini aste zot later dan bann land bank.

Prosedir alokasyon an 2019 in ganny fer lo en baz rezyonal, kot bann aplikan in ganny met dapre zot distrik ek rezyon respektif.

Pou rezyon Santral 1 ek 2, vi  ki dan sa 2 landrwa napa Proze Land Bank prose alokasyon  ti  pran kont balans kare later dan  La Gogue ek dan proze La Pointe Larue.

Mr Speaker let ki ti ganny anvoye kot bann aplikan rezyon Santral 1 ek 2, ti fer referans avek sa 3 land bank.

Bann aplikan ti ganny sans pik bi zot menm pou konnen lekel ant sa 3 proze ki zot pou tonm ladan.  Dan tou land bank i konpri Zil Perseverans e      Barbarons i annan bann aplikan ki pa’n pik bi pou rezon swivan:

1) Lesanz

2) Let pou en kare later ki ti’n fini ganny aprouve an prensip, e ki apre zot in pase dan sistenm pwen. bann aplikan ki ti’n fini pey later avan legzersis sistenm pwen ti vin an plas ant 2017 parey mon’n eksplik oparavan.

4enm kestyon Mr Speaker;

Minister in kontinyelman an kontak avek sa bann aplikan depi Oktob 2019 atraver en let, diskisyon atraver telefonn e email.  E koman Minis mon’n swiv de pre konsern bann aplikan ki zot in eksprimen dan zot let; e travay ki Komite Alokasyon in fer, pou esey aziste grander kare later, pou sey zwenn zot lekspektasyon. Kantmenm nou reste konvenki ki devlopman soutenab i kapab ganny fer.

Mr Speaker nou’n pran an konsiderasyon pli gran portre  ki konpran bann lezot aplikan e direksyon ki Gouvernman ki  pran pou fer ki Zil Perseverans i vin en kominote enklisiv atraver divers kalite prodwi, ki tous tou kous popilasyon.

Nou’n osi konsider lenpak ki sa i kapab annan lo lezot aplikan.   Si nou aksepte ki aplikan i sanz later, ou proze ki zot in pik bi oubyen gannyen, ganny allocate avek.

Mr Speaker, si nou permet sa, nou prevwar ki pou annan plis retar e osi dezord dan fason ki alokasyon later i ganny fer.  Mon’n osi fer li mon devwar pou mwan anmenn zot konsern devan Konsey Minis.

Mr Speaker nou’n vwar ki mannyer dan lepase kot Biro Later pa ti an kontrol total alokasyon akoz serten lenterferans.  I neseser ki parey tou alokasyon ki oule anmenn en servis ki pli byen, zis e transparan, Minister i ganny tou respe ki i devret letan i pe fer son louvraz pou deservi lepep.

Alor parey desizyon in ganny kominike avek bann aplikan. Minister pou konsider zot laplikasyon avek bann aplikan ki’n kalifye sa lannen.  Nou pe fer li pou nou kapab pli byen zer nou bann proze ki pou konplete byento.

Mr Speaker permet mwan pou termin lo sa not:

Zil Perseverans i pa  le sel later konble ki annan Proze Self-Build,  ki annan Proze Land Bank lo la.

E i pa le sel later konble kot devlopman rezidansyel i ganny fer lo en later ki pli pti ki 300met kare.

Sa land bank i enn parmi bann dernyen konponan dan later rezidansyel ki reste lo sa zil, ki’n ganny enkorpore ansanm avek serten devlopman komersyal. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.   E mersi Minis pou larepons. Mr Speaker zis avan mon – mwan mon annan enn de kestyon,  mon ti ava kontan si Minis ti ava fer li kler, ki dan son larepons i pe dir mwan ki demann sa 7 aplikan ki’n vin kot ou – (mon konnen zot in osi rezervwar en let sorti kot ou Minister), zis mon pe konfirmen ki poudir zot demann pou ganny pran an konsiderasyon dan sa bann alokasyon ki  pe ganny fer?

Akoz si sa  i sa ki ou  pe konfirmen, then mon krwar  kestyon i ava pran en lot laform.  E eski ou konfirmen ki zot ka pe ganny ekoute, e ki zot pou ganny sa posibilite pou zot dan sa bann lezot alokasyon, ki pe al ganny fer pou zot ganny konsidere?

Konfirm sa avek mwan silvouple Minis, atraver ou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Wi Mr Speaker nou konfirmen ki apre tou bann deliberasyon ki’n ganny fer ki zot ka pou  ganny konsidere, ler nou fer  bann alokasyon avek bann ki pe partisip la sa lannen.

Akoz la  nou annan depi bann Fevriye ki’n komanse, i annan dimoun ki’n kalifye;- i annan bann ki nou ankor pe fer due diligence.

So ler sa bann dimoun in fini konnen, nou ava dan en pli bon pozisyon, pou nou konnen ki land bank ki’n pare pou nou kapab allocate.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mersi bokou Minis pou sa leklersisman parske mon krwar sete sa prensipalman ki sa bann dimoun ki ti a pe  rode.

Me Mr Speaker, eski mon ti ava kapab demann Minis, parski mon konnen letan bann dimoun i fer laplikasyon pou land bank, zot tou zot Seselwa alors zot annan menm posibilite, solman nou bezwen rekonnet poudir alokasyon later i baze lo ou pos.

Parski si ou napa tan kantite larzan pou kapab ganny en loan R500mil ensidswit, ou pa kalifye lo pwen, alors ou pos i enportan.

Alor mon premye kestyon se, eski ou Minister letan zot pe fer alokasyon later, eski  zot ava kapab pran en konsiderasyon serye koman enn bann kriter, pou regarde be nou bann zenn profesyonnel,   nou bann profesyonnel ki zot income?  Ki zot fasilite?  Kote zot travay?

Alor ki konmsi ou ava regarde ki fasilite ki zot annan  a zot dispozisyon, pou zot petet devlop en  bout later  ki an zeneral  en lot i ava konsider li koman  pli konplike.

Parski en dimoun i  kapab pik bi  e  i ganny en bout later.  La par egzanp bann dimoun ki’n ganny Dan Gala, i posib ki anler Dan Gala zot pou bezwen koup lateras, mont miray, fer tou sa bann diferan keksoz, ki finalman –

 

(Off-Mic)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

… so.  Egzakteman tou bann semen, tou sa bann zafer ki finalman son kou zis pou prepar sa teren, i pou bokou ser pou serten dimoun, me tandis ki en lot ki annan plis finansman, oubyen ki annan plis akse avek finansman.

Oubyen ki son savings i pli pou li sa i pa pou en problenm.   E i posib ki sa i son rev pou son lakour.   Tandis  ki en lot dimoun i ava santi ki mon mwayen ki mon annan Perseverans 300met kare, ki deza annan tou sa bann fasilite, i ava bokou pli fasil e i ava permet li kapab konstri son lakaz imedyatman. Alor premyerman konmsi pou balans sa.

Parski Mr Speaker parey mon’n met devan Minis nou tou nou annan en rev.  Nou tou nou annan en rev.

E i annan en dimoun ki kapab dir  be mwan mon rev se zis pou mwan ganny en lakaz. Oubyen pour mwan zis al reste dan en condominium.

Me i posib en lot dimoun li son rev akoz in etidye, in burn the midnight oil parey nou dir, ozordi i dan en bon pozisyon, son rev se pour li al reste dan en landrwa kot i pou kapab fer en  kazo poul, kot i pou kapab sonny en bef; kot i pou kapab fer son lakaz dan en  serten fason.

Alor   mon pe demande, si zot ava osi letan zot pe fer sa bann alokasyon, pou zot pran an konsiderasyon rev sa Seselwa? Sa i mon 2enm kestyon.

E avek sa Mr Speaker mon ti ava kontan   petet osi demande ;-ok mon konpran sa ki Minis ou’n dir konsernan lo Perseverans 280-300met kare, me  eski zot pa santi ki poudir sa bann  grander later, malgre bann fasilite i en pe ptipti?

Parski zis koman ou fini – e mon’n vwar sa plan, kot zot pe met sa bann kare, i – konmsi enn pe regard dan lot – lot pe regard dan lot.  E i pa vreman donn ou sa lespas. E dan en serten sans konmsi ou pe al reste dan en loko.

Parski menm ou plan lakaz zot deza dir avek ou ki kalite plan ki ou pou fer. Ground plus 1 plus attic. E ki mannyer i pou ete, e son footprint lo sa kare later.

Alor Mr Speaker eski Minis i kapab dir avek nou, kwa ki dan zot plan pou zot asire ki dimoun i kapab annan en pli gran swa e  met sa eleman swa, san ki i vreman afekte zot plan, pou alokasyon later?

Mon sir ki sa i en travay ki zot kapab fer. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis?

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Pou ou premye kestyon lo financial finansman, sa i en kriter ki nou servi byensir. E ou konnen menm si kekfwa en dimoun i annan en kantite finansman la, i kapab sanze.  I kapab ki apre i napa, oubyen i a kapab annan plis.

So pou nou, nou Minister, nou bezwen fer sir ki nou transparan dan fason ki nou allocate later.  E transparans se sa ki nou oule e fer sir ki tou dimoun i ganny menm sans.

Par egzanp ler nou ti fer alokasyon Zil Perseverans nou pa ti zis pran later Zil Perseverans pou zot pike.  Nou ti pran Perseverans parey mon’n nonmen ti annan Pointe Larue e osi 13 dan proze La Gogue. 13 bout later dan proze La Gogue.

So ti annan ase sans pou zot pike zot menm ki land bank pou zot al lo la. E sa bann ki’n pik Perseverans ki zot lanmen ki’n pike – pa nou ki’n donn zot.

So selman mon konpran ki bann largiman ki kot en dimoun ki ganny plis larzan i devret ganny – mon pa konnen – devret ganny pli gro kare later mon pa konnen si sa i fer…

Dan sa lemonn ki nou pe viv la mon pa krwar ki i en keksoz ki nou pou kapab asize al dir poudir tel dimoun mon donn li en bout later pli gro;- tel dimoun mon donn li en bout later pli pti.

Mon krwar sa i pou fer nou lavi en pti pe pli konplike – pli difisil. E vwala letan kot ou pou  kekfwa ou pou annan fot.  E osi dimoun pou dir ou, ou pa pe fair akoz ou’n donn li pli pti git later akoz li i son financial.

Pour bann plan wi next proze ki pou annan land bank  ankor lo la parey se Ile Aurore.  So petet avek sa bann konsern ki nou pe gannyen nou ava konsidere pour ki Ile Aurore, a fer son plot en pti pe pli gran.

Me selman mon krwar eventually dimoun pou bezwen – nou pou bezwen manage lekspektasyon ki eski nou fer par egzanp bann reclamation?

Pou nou Gouvernman i pou pli fasil, pou nou kapab devlop sa bann later ki lo bann reclamation, pou dimoun ganny lakaz oubyen bann fasilite pou li build en lakaz. Akoz parey ou dir i pli fasil e i pou vin pli bon marse pou li.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker i annan zis en statement la Minis in fer ki mon anvi kestyonn li en pe plis lo la,  letan in dir ki dimoun ki annan plis larzan pou ganny pli gro kare later, ensidswit.

Mr Speaker mon krwar ki Minis i bezwen realize ki zisteman the whole point system i baze lo larzan! The whole point system i baze lo larzan! Parske si ou napa tan kantite larzan ou pa pou gannyen en kare later.

Alor eski dan sa ka, i pa osi normal pour ki si ou annan bokou larzan;- si en konparezon ou’n ganny Maz Million ki poudir i donn ou deza la- i fer ou rev vin pli gran pou ou kapab dir be mon  ti ava kontan pik dan en land bank ki pou annan plis ki 1200met kare oubyen1200met kare.

Parski Mr Speaker mon ti ava kontan met lanfaz lo la, ki son prensip i baze lo larzan ki ou annan dan ou kont.  Sa i enn bann prensip kle ki lo la.

Epi dezyenmman Minis atraver ou Mr Speaker, eski ou kapab dir avek Lasanble, si letan sa bann dimoun ti fer zot laplikasyon, eski Perseverans ti osi en swa?

Mon anvi ganny sa kler, eski Perseverans ti en swa bann land bank pour ki zot ti  a pe pike? Oubyen eski Perseverans in vin apre? Me kan zot ti fer zot laplikasyon, ti annan zis Dan Gala, La Gogue menm Sorento mon krwar pa ti vreman lo la.

Me zisteman Mr Speaker, etandonnen ki Minis depi bomaten in dir avek nou, ki i annan sa bann lezot land bank ki available. Menm anler dan ou distrik, Mr Speaker, in dir avek nou ki Dan Gala i reste 3 kare. La Gogue ou’n fek dir la i annan bann kare. Barbarons i annan bann kare.

Eski Minis i ava konsidere, akoz sa bann dimoun i pare pou zot lanse, eski Minis  i ava pare pou ofer sa bann dimoun  sa posibilite pou zot, akoz etandonnen ki zot in fini kalifye: it’s not as if aprezan la zot pe al rod kalifikasyon, etandonnen ki zot in fini kalifye, eski Minis i ava konsidere pou fini avek sa ka, kriy zot pik bi dan sa bann land bank ki la available zot ganny zot kare later. E  zot ale.

Zot ale zot komans konstri avek la avek sa bann zafer COVID tou keksoz pe vin pli difisil.  Avan ki i vin pli konplike, sa bann profesyonnel Seselwa i ava kapab debourye e ganny zot lakour ki zot pe rode.

Silvouple Minis ozordi mon pe pled avek ou. Mon pa pe lev mon lavwa avek ou.  Mon pe pled avek ou pou konsider sa.

Ankor en fwa sa i ava fer ki ou latab i ava annan mwens papye lo la, akoz i ava annan 7 files ki pou disparet lo ou latab. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, finans wi i en kriter me selman i pa le sel kriter ki nou  pe servi. So nou pa kapab get kare later – amount of square meter pou… Nou pa kapab zistifye kare later avek pos   – konmsi pos en dimoun.

Me mon kapab dir ki tou dimoun dan sa kriter i annan posibilite – i annan son larzan pou li fer son lakaz. E se sa ki’n fer li kalifye.  Alor i fer sans pou nou donn zot tou ki’n kalifye menm sans, pou zot kapab pike kot zot pou ale.

E nou pe fer li osi pou fairness bann lezot dimoun ki’n partisipe. Parey mon’n dir nou’n konsidere e nou’n vwar ki zot kapab antre dan bann alokasyon ki pou ganny fer ansanm avek bann dimoun ki nou pe kalifye sa lannen. Sa nou napa problenm avek Mr Speaker.

Mon krwar ou kestyon ki mon pa’n reponn se regarding Perseverans si ti lo …?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

(Off-Mic)

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Pou Perseverans, Perseverans ti toultan land bank li. Ti toultan annan self-build parey in fini ganny konseptyalize – son self-build, self-finance avek social housing.  E ler zot ti ganny zot let Alokasyon ti mete lo la poudir pou annan Perserverans. Ti annan Perseverans, Pointe Larue avek La Gogue.

En let ki ti date le 15 Oktob 2019. E ti annan tou le 3 north region, Ile Perseverans. North región se la Gogue, Ile Perseverans, e apre Pointe Larue.   Sa 3 proze ki ti mansyonnen lo zot let ki zot ti gannyen an 2019.

Mr Speaker, mon pou kontinyen dir pou fairness tou dimoun mon krwar nou’n donn zot sa sans pou partisip dan sa legzersis ki pe vini la. So parey mon’n dir zot kapab partisipe, me zot pou ganny mete. Ler nou, nou pe fer nou alokasyon nou prezan nou kapab met zot dan bann land bank ki annan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, delegasyon.  Bonzour tou dimoun e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon anvi demann Minis, ler sa lucky dip ti ganny fer    ti annan 3 land bank project ki  ti dan sa lucky dip ki zot ti fer. Ti annan Pointe Larue, La Gogue, Perseverans in sorti from nowhere in ariv ladan.

Aprezan ler sa lucky dip ti ganny fer, tou partisipan ki ti vin dan sa lucky dip ti’n vini an krwayan lasans i a monte, i a ganny en zouzou ki li i kontan.  I ti ariv ki serten   –  ki 19 aplikan ki pa ti gannyen sa zouzou ki i kontan dan sa lucky dip.

E an se moman, napa okenn dokiman ki’n dir ki Mr Woodcock sa kare later  ki la, i  tan met kare i apel pou ou! Pou le moman napa okenn dokiman ki dir sa.

Zis sa lucky dip ler ti ganny fer sa bann aplikan ti pik pou sa landrwa. Me selman sa landrwa zot pa konnen kote sa landrwa zot.

Alors vi  ki leka i koumsa, mon  demann Mins ki difikilte zot pe gannyen pou re  allocate sa group dimoun ki pa anvi al laba, vi ki zot napa okenn dokiman parey mon’n dir.  Sa enn.

Dezyenmman  Minis ou’n dir anba en sistenm ki sipoze zis, transparan dan distribisyon dan  Later Leta, mon anvi demann Minis akoz i annan sa gran diferans dan grander later, sorti 1200, 1100 a 900 pou vin 300met kare espesyalman  Perseverans kan tou aplikan dan sa pool zot ti swiv menm prosedir pou alokasyon?  Sa 2enm.

Minis apre resaman i annan bann zofisye dan  ou Departman resaman dan Nouvel, zot ti dir ki bann ki’n refize pou ganny mete dan en alokasyon nasyonalman lannen prosen – si mon mal zot a dir mwan.

Mon anvi Minis i eksplik nou ki mannyer sa prosesis pou marse – sa alokasyon nasyonalman, akoz nou pa konnen kwa sa.

Apre  mon ti a kontan Minis ti a dir nou dan konbyen letan sa bann aplikan ki’n refize, oubyen ki’n fer appeal konbyen letan pou pran zot pou zot ganny en lot plot dan sa alokasyon nasyonalman ki zot pe koz lo la?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Parey mon’n mansyonnen oparavan Mr Speaker, i pou baze lo topografi, karakteriz later ler nou fer survey.  E i annan  ki plot osi ki mwens ki 1200met kare,;- 800,900. I depan landrwa kot i ete. E osi nou pran en pe lo density sa landrwa ki mannyer i ete.  Si son land use i medium.  Si i low density oubyen i  high density parey mon’n mansyonnen.

Sa se bann kriter ki nou servi parey mon  dir pou subdivision.  E konbyen later ki nou kapab gannyen.  Konbyen plot dan sa land bank ki nou kapab gannyen.

Ler mon pe dir nasyonalman se akoz nou pe – pli ale ou pe vwar ki  i annan distrik ki pa pou zanmen – i pou napa land bank dapre progranm ki nou’n met an plas e plan ki nou annan.

Alor nou pou get nasyonalman. Nou ti fer li en premye legzersis akoz ti annan en bon pe distrik ki ti annan. So nou pe fer li rezyonal. Savedir si ou tonm dan nor land bank i dan nor ou visversa.

So Nasyonal then i pou bezwen si ou dan nor ou riske ganny en plot oubyen kare later Anse Royale petet. Sa se direksyon ki nou pe ale. An vi ki pli ale anmezir ki nou ale nou vwar poudir dan bann distrik spesifik en bon pe distrik spesifik pou napa later.

E nou pe vwar ki dan nor pou le moman i en landrwa – nor i santral i landrwa kot i annan plis konstrent. E dan sid petet sid, les i annan en pti pe plis later pou kapab devlope pou fer land bank.

Pou ou 3enm kestyon mon kapab konfirmen ki sa 7 dimoun ki’n refize kare later Perseverans nou kapab at least si tou keksoz i al byen Desanm 2020 akoz nou pe fini en pe nou bann alokasyon.

So by Desanm nou kapab at least konnen ki proze ki zot kapab ganny relocate lo la, Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis pou repons.  Minis savedir ou pe dir ek sa bann dimoun ki zot annan en hope pou zot kapab ganny en morso later.

Apre Minis, pli boner dan en kestyon pli boner, ti dir ki i annan 266 plot available pou alokasyon, pou 2020.

Mon byen?  Ladan i annan 215 qualifiers.  Sa zot ki ti dir, si mon mal zot a dir mwan.  Ler mwan mon pe kalkile la, savedir i reste anviron 51 plots.

Mon byen?  Alors Minis, vi ki sa group dimoun, malgre ou pa’n met zot dan sa national allocation.

Still pou zot, zot in kalifye avan sa lot group ki vini zot.  Eski napa en posibilite pou zot rantre dan sa 51 la, 66 tir 215.  Mon pa en matematisyen. Mon krwar 51 menm non?  Napa en pti landrwa zot antre la?  Napa bokou, i annan 7 ou’n dir.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Wi.  Mr Speaker mersi pou ou kestyon.  Nou ti dir poudir i annan 138 ki’n fini, ki pe ganny allocate.  E nou ti dir ou osi ki i annan apepre 200 ki reste pou allocate.  E sa i bann proze ki ongoing.  Nou ti dir ki i annan bann proze osi ki ongoing.  E se sa ki fer sa 266 an tou.

So i enkli bann ki’n fini avek bann ki ongoing.  E parey mon’n dir, wi zot annan hope ki zot pou ganny en alokasyon.

Me selman zot bezwen donn nou en pe letan pou nou kapab osi kontinyen avek nou progranm, pou nou konnen byen kote nou’n arive.

E osi dan sa bann ki pe ongoing la, oubyen bann ki reste ki mannyer nou diviz li ant bann aplikan ki sa lannen osi pe kalifye, oubyen ki’n deza fini kalifye.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon, tou Manm Onorab.

Mr Speaker premyerman mon oule deklar mon lentere dan sa size.  Prenon kont ki mon osi mon enn bann aplikan dan rezyon Santral 1.

Me mon pou koze ozordi, akoz mon annan dimoun ki dan mon distrik, ki’n met konsern a zot MNA pou koz pou zot, zisteman lo sa size later Perseverans, avek bann ki’n pik dan Pointe Larue enkli La Gogue.

Minis ou’n fer resorti ki i annan 37 aplikan ki’n pik plot pou Perseverans si mon’n konpran ou tre byen.  E i annan 7 ladan ki’n refiz-e.

Eski dan sa 37, letan si Gouvernman i vwar poudir i kapab re aziste sa bann plot, petet sorti 300 pou al plis ki i annan ki ti’n met demann akout 400met kare minimonm pou zot kapab fer zot lozman.  Kantite plot zot pou perdi vreman?  Si pou accommodate sa bann dimoun zot demann?

E byensir dezyenmman, mon oule remersi ou Minister pou at least ekout sa bann dimoun.  E bann pwennvi ki, mon enn parmi bann MNA ki’n koz lo la avek zot. Espesyalman ou Minister.  An referans avek sa bann aplikan ki’n refiz-e pou al Perseverans.

Pou omwen konsider zot lo baz Nasyonal.  Petet fristrasyon kot i vini, sorti kot sa bann aplikan, se ki zot in gannyen let ki pa’n donn zot lespwar sa letan, sa dernyen let ki ou Minister in ekrir zot.

Pa pe donn zot lespwar poudir zot kapab ganny konsidere lo baz Nasyonal.  It’s as if ‘’take it or leave it.’’  Petet si ou kapab ankor enn fwa.

Akoz mon’n vwar Onorab Loizeau in re koz ankor lo la.  Petet fer li pli kler ki sa bann dimoun ki pe ekout nou,  sa 7 aplikan, i a konnen si vreman sa lannen 2020, dan bann Proze Land Bank ki ou Minister pe ganny allocate lo nivo Mahe, zot kapab ganny konsidere dan enn sa bann alokasyon ki zot, zot pe ofer. Silvouple, mon pe demann sa.

Apre Minis, mon konpran ou’n donn legzanp dan bann lezot distrik an referans avek sa issue 300met kare.  Gouvernman i annan li 4 SchemeSocial Housing, Self-Financing, Land Bank avek Condominium.

Eski sak sa bann Scheme zot bann limit square meter i parey oubyen i annan ki zot kapab fer leksepsyon?” Petet pou regard baze lo son, lo rezondet akoz serten sa bann Scheme ti ganny fer dan en fason.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab mon pa konnen si sa dimoun ki’n, si sa bann aplikan in formally written, in ekrir nou.

Me selman ti a bon zot formally ekrir nou si nou, pou nou konnen lekel ki pa pe aksepte.

Akoz la nou annan en let ki’n sinyen par sa bann aplikan.  E pou le moman nou annan nou zis 7 aplikan ki’n formally written to nou.

So i bon si, mon pa konnen si sa dimoun ki’n koz ek ou, oubyen sa bann dimoun ki’n koz ek ou, zot in formally written back.

Lo kote readjustment of plot nou’n seye.  Nou al lo site, nou’n seye pou fer li.  Me i pa, i pa posib akoz lenfrastriktir ki’n fini mete.

E i pou enposib pou nou al kase, pou nou al refer lenfrastriktir.  So, nou’n seye. Menm si ou pe dir nou pou tir 7 dimoun, then nou pou bezwen remet ankor 7 dimoun dan sa land bank.  Akoz nou pa kapab.

Nou pa kapab al defer sa lenfrastriktir ki deza la, bann koneksyon ki deza in mete pou bann utilities, delo e menm telekominikasyon.

Pou plan lefitir wi, kekfwa en keksoz nou a konsidere, bann size plot ki nou pe fer la pou bann lezot proze osi.  Akoz mon konn, nou’n ganny enn de konsern osi lo kote self-finance.

Me sa i pou tout en konsiltasyon ki nou ava fer ansanm avek Planning Authority e lezot bann stakeholders.

Pou nou konnen in future, reclamation parey Ile Aurore ki mannyer nou kapab aziste bann kare later pou nou kapab ganny en kare ki pli konvenab.  Kekfwa ki meet bezwen oubyen laspirasyon en dimoun.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Minis pou ou larepons.  Minis, vi ki ou’n dir i pou annan apepre 7 plot ki pou vacant lo Perseverans, eski zot pe konsider bann distrik parey bann aplikan ki petet zot pa ti kalifye dernyen fwa.

Me letan zot in review zot bann prosedir, zot in re go back to Minister pou zot re anmenn zot bann dokiman.

Zot kalifye, me selman zot pa ti ankor ganny sa sans pou zot al dan sa bann draw.  Eski zot kapab ganny sa privilez pou zot pas dan sa prosesis?

E petet mon ava demann en avek ou Minister, kan ki zot, petet ti ava byen market sa bann plot ki i annan pe refize?

Petet donn en pe detay avek sa bann aplikan.  Oubyen pou zot market zot bann prodwir avek bann aplikan, lo ki bann limit devlopman zot kapab fer lo sa bann plot.  Oubyen ki lavantaz zot annan avek bann tel plot.  Menm si i 300 met kare.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Wi Onorab.  Nou pe konsider bann lezot aplikan ki kekfwa pa’n gannyen lo premye legzersis ki pe partisipe.

Nou pou, zot osi zot in pran, nou pou pran konsiderasyon.

E pou le moman la nou annan en progranm ki nou pe fer, pou zisteman sensitize en pe dimoun lo kote Ile Perseverans.

Bann benefis avek bann keksoz ki zot kapab fer lo sa later li menm.  E mon krwar osi nou pou angaze avek Planning Authority osi ki pou gid zot en pe lo bann keksoz ki zot kapab fer lo sa later.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon. Minis dan sa bann alokasyon later la, i annan prosedir ki bann aplikan, zot vini zot pik bi. Parey mon’n tann ou pe dir.

Zot pik bi, e once ki zot pik bi, zot ganny in al lo sa teren, zot ganny montre zot 4 taso kot i ete. E zot ganny dir poudir sa i kapab vin pou zot.  Me solman napa naryen ki garanti. Ziskan ler ki zot kapab ganny bann dokiman ki pou vreman dir poudir sa i, konmsi sa plot later pou zot.

Ordinerman dan ou Minister, kantite letan sa dimoun i kapab konfirmen poudir sa kare later i pou li? Akoz mon annan sa bann dimoun osi ki’n pas atraver sa legzersis, zot sipoze ganny zot let a lafen Zen. Me zot pa ankor gannyen. So, petet ou ti a donn en pti lesplikasyon?

Apre mon 2enm pti kontribisyon lo la Minis, vi ki laplipar letan bann problenm ki relye avek bann plot later, se ki Gouvernman napa ase resours finansyel pou kapab petet fer lenfrastriktir, e semen isi laba. Eski ou Minister petet pe konsidere bring in, public sector ladan?

Par egzanp, bann travayer, wi private sector. Par egzanp bann arpanter prive, ouswa bann kontrakter prive. Ki zot vini zot fer sa bann enfrastriktir. Apre pli tar Minister i pey zot si i annan son laranzman.  Pou ki nou ava annan plis land bank available pou bann dimoun ki pe deza espere.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Meri Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Lo kote dokiman, once ki ou’n donn en dimoun en offer, e li i aksepte i vin koman en Kontra, ant ou avek sa dimoun. So, i pa bezwen annan sa dokiman legal sorti kot AG.  Me selman sa en keksoz ki pe retard nou en pti pe, akoz kot AG’s Office zot pe re finaliz nou bann lagreman ki nou pou fer ler nou pou transfer later.

Sa in retard nou en pe nou osi. Me, AG in fer nou konpran, akoz nou ti annan en Press Conference Vandredi, ki i pou donn nou as soon as possible. Ki petet sa semenn nou ava gannyen. Pou bann ki’n deza in al pik bi, zot in vwar ki later zot pou, ki zot in gannyen.

So, vwala kot nou ete en pe lo kote dokiman. Me, selman, once ki en dimoun in pik son bi in ganny son later, nou fer li en offer. I vin koman en, i sinyen, i vin koman en Contract Agreement ant sa 2 party.

E, osi PS i fer mon konpran ki deza zot in ganny en dokiman kot zot in siny lo la ler zot in al pik bi. E, ler zot in ganny zot later, i annan en dokiman ki zot in sinyen. Akoz, nou fer zot ale e vwar sa later, e get sa beacons kot i ete tou. E sa i vreman en dokiman ki satisfe zot in vwar sa later, e i en lagreman.

So, i zis prezan pou nou ganny sa lagreman aktyel avek AG’s Office, pou zot kapab sinyen. E then transfer i kapab ganny fer.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Yes. Onorab i annan en bout kestyon ki Minis pa ankor reponn. Dakor.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Lo kote, pou pran bann sekter prive pou fer land bank. I pa dan Polisi Gouvernman pou lemoman. Pou nou fer prive fer. Me par egzanp survey, survey Gouvernman ki fer, akoz napa bokou surveyor osi ki kapab fer. E, osi kou ki surveyor pou fer nou, pou nou fer, nou rather servi bann ki internal kot nou ki kapab fer sa louvraz.

E osi kontrakter. Nou bezwen tou fason, nou servi kontrakter prive pou fer, akoz nou bezwen tender.  Me selman finansyerman se Gouvernman ki bear sa cost pou lenfrastriktir.

Me nou kapab mazin osi lo bann lezot mechanism, parey nou’n fer avek lakaz. Kot i annan sa progranm PPP ki nou’n fer. So, nou kapab mazin en pe lo land bank.

Me selman annandler ler ou pe get kou ki ou pe fer en lenfrastriktir, konbyen ou vann sa bann later at the end of the day at a subsidize rate, pou Gouvernman i pou en loss.  E mon pa konnen si en dimoun prive pou le pran pou li fer en land bank.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Meri Minis.  Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Minis, savedir ou pe dir mon sirtou lo kote sa Kontra la. Savedir ou dir mwan, ler zot in fini fer sa i en Kontra. E sa dimoun kantmenm keksoz pa ankor pare kot AG, I kapab monte met son pye bannann, akoz son later pou li la?  So, i pou kapab fer sa? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Ou sinyen konmkwa ou’n vwar sa plot. Me selman nou pa le dimoun antre, avan ki nou fini donn li tou son bann dokiman. E pou li vwar osi bann term ek kondisyon ki nou mete dan sa lagreman ki sorti kot AG.  Akoz i en lagreman adisyonnel, e i annan bann term ladan ek bann kondisyon ki vin avek. Mersi.

 

MR SPEAKER

Meri Minis. Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Bonn apre midi Mr Speaker. Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon. E tou koleg Onorab. E manm piblik. Mr Speaker, mon krwar nou pe mank en keksoz enportan ozordi, ki Minis i la dan nou Lasanble. Amwen, ki mon pa pe konpran byen bann lesplikasyon, me mon santi ki pe annan en konfizyon. E mon a sey met bann pwen devan pou kapab eksplik en pe sityasyon. Pou ki la deor nou bann dimoun ki pe ekoute zot konpran sa ki pe pase.

No.1, eske sa group Seselwa spesifik ki nou pe koz lo la. ki’n al pik bi pou later Perseverans, eske zot ti konnen ki grander sa kare later laba Perseverans? Eske zot ti ganny dir, poudir nou pe al fer zot pik bi pou ganny later Perseverans? Vwala grander sa bann later, e vwala ki ou kapab fer avek potansyel ki sa later i annan. Sa i premye leklersisman ki mon krwar i enportan, ki Minis i fer.

Dezyenm pwen, ki mon krwar i ekstrememan enportan. Si sa bann Seselwa ki’n al pik bi pou ganny later Perseverans, zot in ganny dir poudir, vwala sa i landrwa.  Ki mannyer apre ler in pik bi, 7 zot ladan in refiz-e pran sa bann later? Ki bann rezon?

Eske sa rezon i baze lo lesplikasyon ki ou pou donnen pou sa premye kestyon? Ki mon ava ekoute, epi avek permisyon Speaker, mon krwar i enportan ki nou eklersi sa bann zafer.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Pou eklersi Onorab, normalman, ler prosedir i ganny fer, zot pe ganny enformen ki grander later en land bank. E sa i partou sa. Ler pou fer alokasyon osi, i pa ganny enformen.

Me selman parey mon’n dir i annan en let ki zot ti gannyen, ki ler pou fer alokasyon ti dir zot ki land bank ki zot pou kapab pik ladan. E sa parey mon’n dir en let  Oktob 2019 zot ti ganny enformen.

ki rezon ki bann dimoun in refize? Enn se size sa later. Dezyenm se lokasyon. E osi i annan ki’n fer mansyon akoz zot pas devan social housing. Apre, i annan ki’n dir risk Sounami. Sa i enn, de bann rezon akoz ki nou’n vwar dan bann let oubyen dan bann diskisyon ki’n monte. Pou rezon akoz zot pa’n aksepte later. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker repons Minis pou mwan i kler.  Si ou annan en group Seselwa ou pe fer zot al pik bi pou kare later Perseverans.  Malgre ou let Oktob i dir zot, zot pou aparet lo en Proze Land Bank. 

Me ou desizyon final se pou sa group dimoun al pik kare later pou Perseverans.  Eski alor pa i rezonnab pou nou panse e tonm dakor lo pwennvi administrasyon, lo pwennvi PR pou nou aret gaspiy letan dimoun, pou nou fer sir ki dimoun i konpran tou keksoz.

Eski pa ti ava byen ki sa group dimoun i ganny apele nou dir ‘’bon vwala,  sa group kare later Perseverans vwala son bann grander.’’

Mon pe assume a sa moman la ki mon annan detay, ki sa bann kare later Perseverans zot tou zot menm dimansyon.  Mon pe assume sa.  Napa enn ki ni 300 ni 400 ni 500 ni 600, zot tou dizon zot 300.

Now baze lo sak remiz e se pa ti a byen pou apel sa group dimoun pou zot dir ‘’vwala  zot pe al pik bi pou sa bann kare later Perseverans vwala son grander, vwala bann potansyel.’’

Eske menm petet organiz en vizit pa ti ava byen konmsi ou pwennvi en legzersis PR, nou fer li byen, pou ki epi Onorab Ramkalawan pa vin isi pou vin fer pledwari pou 7 dimoun ki’n refiz kare later Perseverans?

Pa ti ava byen konmsi sa legzersis i ganny fer?  Akoz demen bomaten la si sa bann dimoun pa ganny en lot opsyon, i reste nou ek en problenm.  Me si ou ti’n fer sa PR, nou pa ti pou annan sa problenm ozordi.

E mwan mon pou join avek Onorab Ramkalawan ozordi, pou dir ti ava byen ki sa bann dimoun i ganny  en opsyon, e ki nou pa tarde avek ofer sa bann dimoun en lot opsyon!

Nou pa kapab.  Akoz nou bezwen realize pou dir in annan en mankman.  In annan en mankman.

Annou regle sa bann zafer fer li byen.  Bann prose alokasyon.  Mon’n laba dan sa, Minister for years, mon konnen mannyer sa bann zafer i marse. I annan enn de bann keksoz ki’n sanze – wi.  Me sa laspe PR, sa laspe imen, lapros pou nou kapab met tou keksoz an perspektiv, i enportan!

Nou pa kapab zis les dimoun dan zer ditan dir li ou pe vin pik bi pou en kare later, epi i pa konn nanryen, zis i vini i vin pik bi li.  Me annou fer sa legzersis.  Sa PR anmenn sa bann dimoun annou koz ek zot.  Nou pe deal avek imen!  E ozordi nou dan en letap mon krwar nou konpran ki Seselwa i plis sansib ki tou.

I sansib, sansib.  En senp pti keksoz nou mal fer, konman en imen nou, tou nou espekte ki nou mal fer parfwa,  me en senp pti. Keksoz nou mal fer sa i ganny blow.  I fer vin en gro zafer.

Sa 7 dimoun ki pa ganny sa kare later la, ki zot in ofer li Perseverans avek tou bon lentansyon ou Minister, avek tou bon lentansyon Gouvernman, me i annan en grievance kont sa Gouvernman.  Kont ou Minister.  Kont ou PS ki la devan la.

Akoz?  Akoz i en problenm prosedir.  The process ki mannyer nou pe fer li.  Annou donn sa human touch.  E annou fer keksoz byen annord, pou ki nou elimin fristrasyon dan nou pep, dan nou dimoun, ki pe atann pou ganny swa en lakaz swa en kare later.

Mon ava submit sa avek ou Minis with respect.  Mon swete ki ou PS ki la i konpran ki nou pe dir.  E i donn en pe plis latansyon partikilye, direk e anmenn sa human touch dan tou sa bann tranzaksyon ki nou fer anndan dan sa Minister!  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mon santi konsern Onorab.  Me selman mon pou azoute ki nou’n fer bokou lo kote PR lo kote land bank depi lannen pase.

Desanm, Fevriye ‘’Bonzour Sesel’’, lo televizyon, Nasyon, interview, nou’n donnen.  Me selman nou pa’n fer li spesifik pou bann land bank.  Nou pa’n fer li en … spesifik pou Perseverans.

E nou’n fer li kekfwa en pti pe an retar, akoz bann ki ti refiz-e nou ti zwenn zot e nou e Komite ti dyalog avek zot.  E ti annan en prezantasyon ki ti fer pou montre zot bann benefis e osi bann keksoz ki zot kapab fer lo Ile Perseverans pou sa proze.

Mon pran pou pwen ki nou bezwen kekfwa be more aggressive ek nou PR.  E nou a note pou nou fer li dan lefitir pou nou kapab edik en pti pe plis dimoun lo kote bann land bank ki annan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. En kantite pwen in ganny adrese.  3 pwen.  Premyerman Minis in servi serten legzanp pou donn nou sa size plot Perseverans     ler nou servi Eden Island. 

        En kestyon ki mon ti le demande se konmsi akoz sa bann plot pa ti lo kote lanmer par egzanp?  Oubyen konmsi dan en landrwa.  Akoz Eden se sa ki fer son 200met kare pa konzeste.  Akoz ou ganny  en louvertir apre i annan sa diferans dan sa pozisyon bann plot. 

So se sa ki mon krwar ti ava enn bann konsiderasyon ki zot bezwen pran.  Akoz si sa i leka then i fer sa bann plot petet pli appealing   pou sa bann zenn, pou kapab sa.  Malgre ki i annan serten ki pou raise serten konsern Sounami.

        E sa i anmenn mwan lo sa pwen Ile Aurore osi.  Ou konnen mwan mon santi pou dir i pa zis sa bann etranze ki kapab build sa bann kalite lakaz vir ek lanmer.  Nou en Seselwa, zenn Seselwa profesyonnel ki kapab al kot labank pran en loan e build sa bann kalite lakaz.

E sa i vin en investment pou li demen ek son fanmir sa.  Akoz son later i pou li.  So ou pe kree en zenerasyon ki pa pou depann lo Gouvernman, basically.  So mon ti a kontan sey dan sa lozik fer en pledwari ki nou revwar sa from sa perspektiv.

Akoz si ou pe dir sa bann dimoun ou pe al met zot dan en landrwa, kot i annan en proze isi, en proze si zot dan milye, obviously zot pou annan zot pou annan serten konsern.

Petet eski zot in pran sa bann konsiderasyon en pti pe pli larz, pou vwar dan sa perspektiv?  Mon konpran zot pozisyon lo la Minis, me selman i enportan.

Apre dezyenmman i annan en pwen ki’n ganny raise par en Onorab oparavan, Onorab Adelaide in raise sa pwen.  Petet what about si zot ti fer li konman en PPP?  En Public Private Partnership, ant sa bann dimoun ki pe ganny sa kare later pou zot kontribye dan met sa lenfrastriktir, vi ki ou’n fini pre-allocate zot sa landrwa i save ou fer sa bann dimoun esper sa kantite letan.  Si sa bann dimoun i kapab afford pou zot met sa lenfrastriktir.  And then prezan i ava annan serten offset vizavi depans ki zot in fer pou ede met sa lenfrastriktir, vizavi son valer.

Mon konnen i konplike.  Me selman deplizanpli problenm se ki en dimoun i bezwen esper Gouvernman fini met sa lenfrastriktir avan, i menm kapab peye par-ler.  E sa i pran bokou letan.  So eski i annan bann lenspirasyon ki zot in fer pou sa pou sey ed sa bann ka ki kapab afford pou fer li?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Ler sa proze ti ganny konsevwar lo Zil Perseverans ti pran konsiderasyon lokasyon osi.  E i ler ou get son plasman i en pe obor lanmer deza e i annan en green area devan li. So lokasyon in ganny pran kont ladan.

Lo kote PPP sa mon krwar nou’n seye oparavan, me selman i pa’n marse, akoz diferan dimoun i annan diferan kapabilite finansman.  Enn.

E timing osi ki kekfwa enn pou pare avan, e ler enn pe konmans semen lot bezwen espere bann keksoz koumsa.

E nou vwar ki finansman lenfrastriktir pli ale, i vin pli ser.  E pou sa bann dimoun met larzan dan lenfrastriktir li menm, i pou en kou lo zot kekfwa zot pou pran plis letan prezan pou konstri zot lakaz.

So se sa bann konsiderasyon ki nou pe fer.  Se sa ki nou pe kekfwa ki Gouvernman involve dan lenfrastriktir pou lemoman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Pillay

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  En dernyen pwen lo sa dernyen larepons Minis.  Minis ou pa krwar poudir si ou profile sa bann aplikan?  E ou pe batch ou en group aplikan ki pou al dan en landrwa.

Sa bann dimoun i vizite, zot vwar poudir be nou, nou kapab fer sa semen dan sa landrwa.  Akoz i annan -.  Si ou al la deor, souvandfwa ou zwenn bann aplikan ki travay Central Bank, ki travay dan bann lezot landrwa, ki teachers.  Ki kapab raise sa loan.  Gouvernman i vin avek en sipor li osi, i cut the cost pou Gouvernman and then ou work out en mezir pou ou offset serten kou.

Mon krwar petet par lepase, problenm sete ki nou ti pe pran tou aplikan nou pe sey met ansanm, pou al fer sa.  Me la vi ki ou pe kapab profile sa aplikan, akoz ou annan lezot prodwi ki ou pou ofer.

Ou pe ofer dimoun self-financing, ou pe ofer dimoun social housingSo, ou pou end up avek en group aplikan ki parey Onorab ti dir lo komansman dan kestyon.

The question i pa ki pou target pe dir poudir serten aplikan pou kapab a sa.  Me listwar in prove ki poudir ou annan aplikan ki ou’n donn li sa bann plot.  Me i pa kapab fer naryen avek.

10 years down the line, 5 years down the line, i still pa ankor kapab konstri, akoz the cost of doing it.  So, I think the point – le pwen sete pa pou discriminate ant dimoun lo sa nivo.  That wasn’t the point.

Le pwen serten pou montre poudir i annan dimoun ki pou bezwen aksepte poudir ou mwayen pa pou permet ou pou al kot en labank, pou ganny sa loan pou fer sa konstriksyon.  So, eski zot pe travay lo en pwennvi profiling pou regard par egzanp ou pe dir nou bann graduates lo sa nivo?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, kekfwa i ava en keksoz ki nou kapab konsidere dan lefitir.  Me parey mon’n dir ou Onorab, nou’n deza fer li.  Menm bann dimoun ki’n sinyen, ki’n dir nou konmsa wi zot pou kapab fer semen e apre zot come back kot Gouvernman pou dir zot pa kapab fer.

Zot ensiste ki nou, nou fer semenn la.  Me selman i en keksoz ki nou kapab think about it e gete ki mannyer nou kapab come across sa ler nou arive.

Akoz osi i annan letan l ki par egzanp sa ki sa dimoun pou demande an retour, sa en lot keksoz ankor, akoz nou’n deza fer li ki nou’n deza fer.  Kot dimoun i demann en bout later ekstra as konpansasyon pou zot fer semen.  So, tousala i redwir nou probabilite pou plis dimoun partisipe.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL WRAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker, mon anvi premyerman remersi sa lozik ki’n renye dan Lasanble ozordi.  Parski nou tou nou pe regard li dan en fason lozik.  Nou pa pe ris isi, nou pa pe ris laba.

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, ok i annan sa let le 26 Zen, ki zot in ekrir.  Kot zot pe dir ki ‘’A feedback will be communicated to you within the next 6 weeks from the date of this letter. ‘’ E la mon pe mazin sa ki Onorab Gill in dir.  6 weeks from the 26th June. 

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis kisisa ki anpes son Minister pou kriy sa bann dimoun avan lasemenn i fini.  Ozordi nou’n tande i annan land bank Sorento.  Bann later ki zot in pran avek Arab.  I annan land bank Barbarons, Dan Gala, La Gogue.

Kisisa ki anpes sa Minister kriy sa 7 dimoun avan lasemenn fini, olye esper 6 semenn pou dir avek zot;- parski zot in fini kalifye zot.  pou dir avek zot ‘’vini, pik bi.  La i la bann grander later.’’

Parski ki mannyer mon ganny en konpran, tou sa bann later.  E la Minis i ava konfirmen ki bann grander later dan sa 4 land bank ki mon’n mansyonnen.  Tou sa bann kare later i donn anviron 1000met kare e plis.

Alors, kisisa ki anpes zot pou kriy sa bann dimoun?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Onorab let ti sorti le 15 Zen, 2020.  Ok, nou, nou ti reponn zot en let le 26 Zen, wi.  E sa in pas lo Komite last week. Akoz i annan en Komite ki pas lo la.  I annan en Komite ki’n pas last week e zot sipoze ganny en larepons la sa semenn.

So, sa semenn zot pou ganny en larepons e by then zot pou konnen at least poudir zot annan sa sans pou zot ganny en alokasyon dan sa ki pe vini.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mwan mon pe senpleman ed zot.  Parey ki Onorab Gill, Onorab Pillay, Onorab Sanders, Onorab Adelaide, Onorab Loizeau.  Parye ki tou sa bann MNA in dir.  Mwan mon pe senpleman ede mon osi.

Sa bann dimoun in fini kalifye.  Ou pa ni bezwen al regarde dan zot bann sistenm pwen tousala.  Zot in fini kalifye.  Alors se sa ki mon pe dir ou.  Zot in fini kalifye.  I annan land bank.  Eski i pa lozik pou senpleman kriy zot e met sa bann kare later ki annan.  E laplipar sa bann later parey mon pe dir i anviron 1000met kare parski zot lokasyon ensidswit, e fer sa bann dimoun pik bi.  Eski-? Parski mon vwar naryen difisil ladan Mr Speaker.

E se sa ki mon pe dir Minis.  E an menm tan Mr Speaker, mon anvi dir avek Minis,  ou konnen letan zot tarde koumsa sela kot tou kalite persepsyon i kapab antre.  Ki poudir, sa bann bout later Barbarons in ganny rezerve. Serten pa pe pik bi pou zot donn zot dalon. Sa bann bout later ki’n pran ek Arab pa pe donnen akoz i annan zot dalon ki pou gannyen.

Mr Speaker, mon pe demann Minis silvouple. Tir tou sa bann persepsyon.  Kriy sa bann dimoun, fer zot pik bi.  Rezourd sa issue once and for all e zot move on!  Parski mon pa anvi servi sa mo napa letan.  Be mwan mon krwar i annan letan.  Fer sa la enn fwa fini avek.

Mersi bokou Mr Speaker.

Sa i mon dernyen parol, mon dernyen pledwari.  E mon krwar ki tou dimoun ki pe ekoute e nou tou Manm Lasanble nou tou nou vwar sa.  E sanmenm sa ki apre i fer nou vin dan Lasanble, demann kestyon parski keksoz pa kler.

Parey Onorab Churchill Gill i anvi Fond Azore pou regarde ki deal.  Parski mon konnen i annan lezot problenm ankor lo Fond Azore. Minis atraver ou Mr Speaker, annou rezourd sa problenm sa semenn.  Fini avek!  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon konpran Onorab Ramkalawan ki pe dir. Me selman mon annan ankor 20 lezot dimoun ki mon pou bezwen met ansanm parey mon dir.  Sa bann dimoun osi in fini kalifye zot

So, mon pou bezwen met zot tou ansanm pou mwan get ki land bank zot pou kapab pik ladan.  E once ki nou’n met tou sa bann land bank ansanm, then zot ava fre parey ou pe dir, nationally zot a pik zot menm.

So, mon pou bezwen al fer en pti – ki mannyer mon kapab dir, mon a rod tou mon bann aplikan ki’n kalifye osi.  Ki ti sipoze kalifye par egzanp ki nou ti pe esper lenformasyon e li osi zot tonm dan sa kategori ki’n kalifye sa lannen.  Zot in ganny let sa lannen.  So, nou pou bezwen met zot tou ansanm.  Se sa ki mon pe dir.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mon krwar nou’n exhaust kestyon.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mon pe senpleman dir avek Minis, eski i pa ti ava normal, vi ki sa bann dimoun in kalifye depi lannen pase, zot in -.  Alors tret zot avek en pti priyorite.  Etandonnen ki parey Onorab Gill in demann ou e ki ou’n aksepte.  In annan en mank sa relasyon piblik.  Alors tret zot avek en pti priyorite.  Fini avek 7 ka epi ou ava deal avek ou 20 lezot.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis en dernyen parol.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Wi, nou ava fer tou posib pou nou kapab rezourd sa problenm.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon avek sa mon ti a kontan remersi Minis Pamela Charlette ek son CEO Planning Authority, Mr Joseph François e osi Mrs Fanette Albert ki Sekreter Prensipal pour Land.  E nou ava eskiz zot parmi nou.

 

(MINISTER CHARLETTE AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon parey mon’n anonse bomaten, nou’n donn randevou pou Urgent Question pou 4er.  Se Minis responsab pour Finans ki pou vin reponn sa kestyon de lapar Departman Minister Lasante.  Nou pou break e nou repran nou travay 4er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou kontinyen nou travayer mon ti a kontan dir bonzour e welcome Minis Maurice Loustau-Lalanne ki pe pran sa kestyon ki pou Departman Lasante e Minister i ganny akonpannyen par Dr Jude Gedeon ki Public Health Commissioner. 

        Minister avek Dr Gedeon ankor enn fwa bonn apre midi e welcome dan Lasanble Nasyonal.  Mon ava toudswit pas laparol avek Onorab Ahmed Afif pou li poz son kestyon.  Onorab.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  bonn apre midi Minis, bonn apre midi Dr Gedeon, tou dimoun a lekout.  Mon kestyon i lir comme swivan, eski Minis responsab pour Lasante i kapab enn, donn leksplikasyon lo sityasyon COVID-19 dan Sesel espesyalman swivan bann nouvo ka ki’n ganny dekouver parmi lekipaz bato ton?

Dezyenmman eksplik klerman ki mezir Lotorite in met an plas pour anpese ki COVID-19 i kapab ankor enn fwa vin en menas reel parmi nou kominote?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Minister. 

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Onorab Leader Lopozisyon, Onorab Leader pou Zafer Gouvernman, tou Manm Onorab, tou dimoun ki a lekout bonn apre midi.

E mersi Onorab Deputy Speaker pou sa Kestyon Irzan.  Permet mwan konmans reponn sa kestyon par son 2enm parti.  Mon ti a kontan fer rapel toudswit ki bi tou bann mezir ki Departman Lasante in pran depi Desanm 2019 ler COVID-19 ti konmans frap Lasin e answit re pandi dan L’Europe ek larestan lemonn, in zisteman pou anpes sa maladi vin en menas reel pou Sesel.

Sepandan COVID-19 in kontinyen reste en menas reel.  E i pou kontinyen reste en menas reel osi lontan ki i egziste dan lemonn.

Depi Desanm 2019, Nasyon Seselwa in temwanny e viv sa bann mezir ki Departman Lasante in pran e zot in vwar ki lefe i annan lo zot lavi toulezour.  E ki rezilta sa bann mezir in anmennen.  Avek korporasyon tou Seselwa nou’n nobou gard lakantite ka COVID lo zis 11.  Me sa i pa vedir ki COVID pa ti reste en menas reel.

Sete pou sa rezon ki Departman Lasante, pa ti’n tir tou restriksyon ki ti’n met an plas e sete pou sa rezon ki Departman Lasante ti ankor pe ensiste ki dimoun i gard zistans, ki dimoun i mentenir bon lizyenn e reste touzour vizilan.

Mr Speaker i pa mon lentansyon pou fer revi konplet tou bann mezir ki Departman Lasante e lezot sekter i pran, akoz tou dimoun i byen okouran.  Sepandan mon ti a kontan met lanfaz, lo bann mezir ki Departman Lasante in met an plas an se moman, pou ki Seselwa e bann etranze nobou antre Sesel.

Premyerman, zot bezwen sorti dan en pei kot risk lenfeksyon avek COVID-19, i ganny konsider e konman ba.  Departman Lasante in pibliy en lalis sa bann pei e pe reviz li tanzantan.

Dezyenmman zot bezwen fer test PCR pou COVID-19 pa plis ki 3 zour avan zot sipoze anbarke pou vin Sesel.  Pou zot kapab vini rezilta sa test i bezwen negativ.  Dan sityasyon kot en test PCR pou COVID-19 pa posib dan sa pei kot sa dimoun i sorti, akoz i annan pei ganny sa test i ankor tre difisil, zot bezwen fer en test rapid antizenn avan zot vini. E sa test son rezilta osi i bezwen negativ.  Departman Lasante pa aksepte dimoun ki annan en test PCR pozitiv, oubyen en test antizenn pozitiv.

Transportasyon sorti dan zot destinasyon ziska Sesel i kontrole strikteman.  Par egzanp napa kontak ditou, oubyen i annan minim kontak ant lekipaz ek pasaze bann avyon.

A zot larive isi Sesel zot bezwen al dan karantenn, e zot al dan karantenn.  Swa dan bann landrwa dezinyen dan bann sit karantenn ofisyel, swa dan lakour pou bann diploma e ka spesifik tel ki fanmir ek en baba, ou si en dimoun i annan serten maladi ki fer li difisil pou reste an en sant karantenn.  Swa lo lanmer pou bann maren.

Transportasyon depi lo Airport ziska dan karantenn i osi tre kontrole, pou asire ki napa kontak fizik ant bann pasaze avek bann dimoun ki pe responsab pou sa transportasyon.

Karantenn osi i kontrole strikteman e i annan bann swivi strik ki Departman Lasante i fer, lo tou dimoun ki dan karantenn.  Kontak avek lezot dimoun i strikteman enterdi pandan letan ki en dimoun i dan karantenn.

Apre ki zot in fini zot peryod karantenn, Departman Lasante i reteste zot pou fer sir ki zot bann test i ankor negativ.

Tou dimoun ki fer test PCR aletranze, zot bezwen fer li dan en landrwa ofisyel.  E rezilta i bezwen ganny anvoye avan depar.

Mr Speaker, depi an Me 2020, Departman Lasante pe travay ek bann Lazans bato isi Sesel, pou fer bann sanzman lekipaz lo bann bato lo lapes parey sa enn ki nou fek fer le 23 Zen pou bann maren.

Serten sa bann lekipaz ti’n pas plis ki 6 mwan lo lanmer.  E i ti’n plis ki ler pou zot desann ater anliny avek zot kondisyon travay.  Ziska prezan sanzman lekipaz in fer avek maren sorti L’Espagne, La Reunion ek Maurice. 

Plis ki 500 manm lekipaz in fer sa lesanz  pa’n ariv okenn lensidan.  Semenn pase Departman Lasante ti met an mars son Protokol pou akerir maren pou 26 bato lapes Espagnole ki lapes dan lanmer Sesel.

Sa bann maren ti’n sipoze swiv tou bann legzizans ki nou met lo zot.  Zot ti’n fer zot tes Lenstiti Pasteur ek laboratwar Fawad Polyclinic an Senegal e Cote d’Ivoire, apre ki Lorganizasyon Mondyal Lasante ti’n dir nou ki sa de laboratwar zot fyab.  Sepandan malgre tou sa bann prekosyon ki Departman Lasante ti’n met an plas, en total 70 maren,  sorti dan plizyer pei dan rezon L’Afrique, de west ti teste pozitiv pou viris korona.

Departman Lasante ti ganny averti ki i annan en problenm apre ki en kaptenn lo sa bann bato, ti fer tes rapid pou antikor lo sa bann maren.  E vwar ki plizyer parmi zot ti teste pozitiv.  Deswit Departman Lasante ti konmans fer le neseser.

A ler aktyel Departman Lasante in fer tes pou 179 maren.  Lazans bato in aksepte ki tou bann depans lye ek sa bann servis pou ganny peye par zot.  Pou evite ki a sityasyon i ariv ankor, nou bezwen travay avek bann lorganizasyon enternasyonal, parey Lorganizasyon Mondyal Lasante, Linyon Africain e Linyon Européen.  E osi avek bann Lotorite Lasante dan sa bann pei pou asire ki bann mezir ki nou demande i ganny byen swiv.

Departman Lasante pa’n satisfe ditou avek sa sityasyon.  In fer tou sa ki posib pou minimiz lefe sa sityasyon lo Sesel ek Seselwa.  Departman Lasante in nobou kontenir sa problenm.  E la aktyelman tou sa bann maren, sof enn, i Perseverance avek en pti lafyev.  Zot an izolasyon lo lanmer lo zot prop bato.  Zot napa sentonm.

Departman Lasante pe sirvey sityasyon depre e pou fer le neseser dapre lafason ki sa sityasyon i devlope.

Mr Speaker COVID-19  i pa zis en problenm lasante, me i osi en problenm ekonomik.  Sesel, parey tou lezot pei in vwar son lekonomi frape severman par sa pandemik.  In neseser ki Sesel i reouver son lekonomi ki nou pei i ganny bann resours, pou asir byennet nou dimoun.

Mon krwar ki tou Seselwa i konpran sa tre byen.  Nou konnen ki i annan en serten risk dan en nouvo ka, e nou’n touzour met nou pare pou fer fas ek sa realite.   Osi lontan ki i annan COVID-19 dan lemonn e lemonn pa ankor trouv en vaksen oubyen en latizann ki kapab aret propagasyon sa maladi, risk pou touzour la.  Dan Sesel ozordi, nou napa levidans ki i annan transmisyon dan lakominote.

Nou devwar konman sitwayen, se pou reste vizilan e pou met an pratik tou sa bann mezir ki nou konnen pou protez nou Lasante.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis pou ou larepons ki’n eklersi en pe sa sityasyon.  Mon ti a kontan demann Minis si Minis i kapab atraver ou Mr Speaker, eksplik nou si zot in konsider posibilite vi ki nou anvi sa lendistri kontinyen marse e anmenn benefis pou Sesel.  Si zot in konsider demann bann sa bann bato pou reparti sa bann dimoun kot zot in sorti, olye kit sa fardo lo Sesel pou monitor zot menm ki zot lo bato, e si zafer i vin grav zot vin ater e ki bato i reste anmare.

Eski zot in konsider demann zot pou rapatriy zot par egzanp dan en Por Européen, La Reunion epi ki zot a ganny zot tretman laba?  E sa i a kapab liber bann bato, pou zot kapab kontiny zot loperasyon e alor kontinyen anmenn rannman dan sa lendistri pou Sesel.  Se sa i mon premye mon premye kestyon.

2enm eski Minis i kapab asir nou ki dan tousala, si zanmen e nou espere i pa arive, ki i annan bokou plis ka ki deklare, eski nou annan kapasite dan nou sistenm lasante pou kapab deal avek ozordi i annan 77 ka.  Me dizon ki demen bokou ladan i vin serye nou bezwen deal avek,  eski nou annan kapasite isi pou nou deal ek sa?   E si non ki nou pe fer dan sa bann sityasyon?

E trwazyenmman eski nou bann frontlines staff, parske la mon pe koz Imigrasyon, Ladwann baggage handlers, Lapolis, drayver, sanniter eksetera, bann menm sa bato ki anmenn zot ziska lo zot bato, eski zot satisfe ki sistenm ki an plas ozordi, i pa met zot an danze, vi ki nou annan sitan kantite ka ki nou’n dekouver in pas atraver nou sistenm ozordi?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou ou 3 kestyon.  Onorab an sa ki konsern ou premye kestyon, wi in annan diskisyon avek bann sa de Lazans, sa bann bato pou regarde ki mannyer nou pou kapab evantyelman repar triye si i neseser.

Me pwennvi ozordi Departman Lasante se ki dan sa ka spesifik, akoz fodre ou realize ki sa sityasyon in arive ozordi i annan deza en semenn.  E si zot in ganny enfekte e kekfwa zot in ganny enfekte osi en pe plis ki en semenn pase.  E kontenir zot kondisyon lasante ozordi, parey mon’n dir i annan zis enn ki annan en pti lafyev, i montre ki Departman Lasante i santi ki zot tou zot riske rekipere.  So pou le moman akoz i annan sa sans ki zot pou rekipere, sityasyon pa pe evolye plis ki sa.  Me wi in annan sa diskisyon e sa i lo i en posibilite evantyelman.

Ou ava rapel Onorab ki Dr Louange mon krwar menm isi dan sa Lasanble oubyen dan son bann Press Conference, ki zot in fer, in touzour koz lo preparasyon Sesel pou evantyel a kapab cope avek 500 ka.  So mon krwar nou kapasite ki nou pe travay pou fer sir nou ariv lo sa nivo letan nou reouver konpletman pou vol pou bann vol komersyal apartir le 01 Out, nou annan depi la ziska le 15 Me le 21 le 15 Zilyet pardon e le 21 Zilyet.  E  nou ankor 2 dat kot nou pou bezwen regarde si vreman nou’n pare pou reouver le 01 Out, me nou preparasyon i baze lo deal, contain avek 500 ka COVID-19.

E ou 3enm kestyon mon vwar mon’n met cases la me konmsi in sap mwan en kou la.  Si ou kapab repete.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker, ti zis lo proteksyon ki deza ki egziste me an plas pou bann frontline staff. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi mersi Mr Speaker.  Wi parey ou konnen tousala i bann preparasyon enportan ki bann departman i bezwen fer.  Pa zis Departman Lasante me lezot Lazans parey Lakrwa Rouz, DRDM, bann Minister li menm konsernen zot bezwen ariv lo en nivo preparasyon ki ganny mete dan en checklist, i ganny verifye sirplas e letan zot in ariv lo readiness zot ok, la i ganny sertifye par Departman Lasante.

E mon kapab konfirm avek ou ki bokou sa bann PPEs bokou sa bann lekipman ki nou’n koz lo la dan sa Lasanble li menm.  Sa bann lekipman antre dan pei sa nouvo PCR machine ki nou’n koz lo la, ki top of the range ozordi i kapab fer mil tes en sel kou.

Li in fini arive e i pe ganny kalibre la an se moman.  So tousala i bann preparasyon neseser avan ki nou ouver lafrontyer le 01 Out.  E parey mon repete i annan 2 dat enportan le 15 Zilyet ek le 21 Zilyet pou regarde si nou’n pare menm.

Alor mon konklizyon, si i annan ki pa ankor pare, mon donn en legzanp annou dir lo Airport i annan en keksoz ki pa ankor pare.  I pou bezwen pare.  E i konnen i annan li en mwan pou li met pare.  Me si i pa pare nou pa pou kapab, nou bezwen delay ankor ziska tan i pare.  Nou pa pou fer sa nou pa pou pran sa risk pou nou ouver letan nou pa ankor pare.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti ava kontan demann Minis, si i annan Seselwa ki travay konman observer lo bato lapes, ki an karantenn an se moman swivan kontak avek okenn sa bann dimoun,  sa bann maren in ganny teste pozitiv?

E dezyenmman mon ti a kontan demann Minis osi, mon’n tan ou koz lo bann me zis ki zot pe mete Airport, eski sa i enkli bann rapid testing ki osi?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou ou kestyon.  Wi Onorab i annan 9 sa bann obzervater Seselwa lo sa bann bato.  E zot tou zot in ganny retire.  E zot in ganny met an karantenn Beau Vallon Bay.  E personn pa ankor ganny teste pou lemoman.  So la sityasyon sa bann observers.

E rapid testing wi i pou annan sa rapid testing lo Airport.  Parey ou konnen nou anvi annan 2 laliny defans, premye nou le ki tou dimoun ki vini in ganny en tes, e letan i pou vini nou pou fer ankor en test.

So sa i sa double lasirans ki nou pou fer.  So wi i pou annan evantyelman osi lo Airport sa fasilite.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  In fini reponn ou kestyon Onorab?  Dakor mersi.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre Minis ek ou lekip.  Mr Speaker mon ti a kontan ou rule mon bann kestyon akoz i an relasyon pou fer avek bann mezir e avek laprouvasyon 1.2bilyon ki Lasanble ti fer.

Minis mon bann kestyon i comme swivan; premyerman parmi bann mezir i annan apepre en 50enn etranze ki’n vin dan pei pou travay pandan sa, sa bann moman challenge pandemik COVID-19.  E Minis ou kapab konfirmen si parmi sa bann ners ki’n vini …

 

MR SPEAKER

Onorab, mon krwar mon bezwen aret ou la en.  Kestyon i restrikte lo sa sityasyon ki’n devlope depi semenn pase. I annan pou fer ek sa bann maren ki’n antre, e nou pa kapab ouver laport pou li deborde.  Akoz nou pou al dan tou direksyon.  Alright?  Amwen ki ou le anmenn en lot kestyon pli tar kantmenm semenn prosen pou Minis.  Rather annou sey confined nou bann supplementaries pou lo sa kestyon orizinal ki la avek serten repons ki Minis in donnen.  Me touzour lye avek kestyon orizinal.  Kontinyen Onorab.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker Sir lefe ki ou’n donn en ruling, akoz mon ti krwar pou dir letan nou pe get kestyon 2 i donn serten louvertir pou kapab koz lo ….  Akoz i annan serten keksoz ki pe arive an relasyon avek bann mezir ki’n deza paran ki annan relasyon pou fer avek sa bann lezot keksoz ki pe arive konmela la ki mon panse pou dir petet ti a bon nou ganny en pti larepons.

So Mr Speaker I beg your indulgence si mon kapab ganny en …

 

MR SPEAKER

Mon pou mentenir mon pozisyon.  Mon pou dir sa akoz depi bomaten ki mon’n anonse ki Minis pe vini mon osi mon’n ganny plizyer mails, mon’n ganny emails sorti Malaisie kot bann etidyan, me i pa relye avek kestyon ki lo la.  Me sa bann konsern ki mon’n gannyen mon’n ganny konsern ki sorti kot bann crew e petet sa, sa i ava enportan, bann crew ki’n lo sa avyon ki’n anmenn bann seamen, dimoun pe demande si zot dan karantenn and so on.

Petet sa i ava lye avek sa kestyon.  Me pou nou al retourn lo bann nurse and all that, si am sure si ou ekri Minis ou ava kapab ganny repons oubyen si ou ekrir Dr Gedeon. Par egzanp pou mwan pou sa bann etidyan se sa laliny ki mon pe pran, alright? 

So annou sey lye nou siplemanter avek kestyon ki la.  Akoz nou annan en pe time constraint osi mon annan plizyer Manm ki’n lev lanmen.  Yes Onorab William.  Ou annan okenn kestyon ki lye non?  Dakor Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek Dr Gedeon.  Minis dan ou larepons ou’n fer resorti pou dir zot an kominikasyon e konsiltasyon avek sa de lakonpannyen ki presizeman responsab pou fer sa bann maren antre.

Eski dan sa kominikasyon an vi ki ou’n dir i annan serten sipor, i annan en konponan finansyel petet ki zot ansanm ek Minister Lasante, an vi i en bann unforeseen sirkonstans, eski zot pe kontribye finansyerman?

Dezyenmman Minis, mon ti a kontan demann ou mwan mon tret sa bann tes ki sa bann lakonpannyen in fer e ki sa bann maren in vin avek konman bann fo lenformasyon ki’n ganny donnen.  E nou’n vwar dan en sityasyon parey.

Eski dan kapasite pei Sesel e Minister Lasante i annan okenn bann demars ouswa avek kantmenm atraver WHO okenn bann demars ou enpoz bann petet penalti, ouswa okenn lezot fason pou deter ki sa bann kalite pratik i ariv ankor, ki pou mwan i danzere.

E dezyenmman Minis, mon konnen Dokter in dir en pe bokou dan son bann interview ki’n ganny fer, mwan mon ti a kontan petet asir nou Lasanble e pep an zeneral, pei, pou ki sa kalite sityasyon pa repet ankor depi konmansman kot i vini, ki bann mezir petet pli sever mon pou met li koumsa, pli sever ki zot in met an plas ozordi;- ki swa an term regilasyon ouswa Polisi pou fer ki okenn lesanz fitir ki pe ganny fer, tou keksoz i ganny screen byen avan zot rubber stamp okenn dokiman pou fer ki sa bann dimoun i vini e rantre Sesel?  Mersi.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab wi parey mon’n dir sa de Lazans zot pare pou kontribye finansyerman lo sa bann kou ki nou pe eksperyanse la.  Parey ou konnen en kou enn sa tes i apepre R5000.

So deza i annan en kou ase konsiderab ki nou’n deza fer.  Me zot pare pou ranbours-i sa kout.  An sa ki konsern bann sertifika si zot fake oubyen si zot in ganny donnen atraver rezon koripsyon whatever it is, e ki nou pou fer next? 

Se pou kwa ki Departman Lasante toultan i rekomande e in demann WHO in pran letan parey nou’n dir depi mwan Me bann demars pe ganny fer, pou anmenn sa bann lekipaz.  E la nou’n ariv lafen Zen.  E parey nou’n dir nou’n deza fer vini lekipaz plis ki 500 lekipaz, sorti L’Europe.  Zot in vini san okenn lensidan.

Alors sa ki ou pe panse ki esansyel, se donn opsyon pou zot antre Sesel atraver de lezot fason.  Me ti annan vol ki’n ganny progranmen pou fer par Air Seychelles pou al Senegal e Cote d’Ivoire, pou anmenn ankor maren.  Sa in ganny kennsel.

Son propozisyon se pou bann maren Espagnole, lo bato Espagnole nou pe propoze ki zot sorti dan sa bann pei, zot remont L’Espagne.  Par egzanp kot nou ti fer sa lesanz pli boner zot mont Bilbao zot al pas 14 zour an karantenn.  Zot al fer zot tes dan en lopital oubyen dan en laboratwar ki akredite kot sa bann lezot ti fer, e nou pa’n ganny okenn problenm.  E apre fer zot vin lo sa avyon sorti Bilbao vin Sesel direk.

Pou bann ki Francais akoz i annan bann bato pou Francais osi, opsyon se pou ofer zot La Reunion.  So zot bann maren peser zot ava pas atraver La Reunion menm prosedir, kot zot ava ganny zot tes zot a pas zot karantenn, zot ava ganny zot tes e apre zot a vini.

So la i la sa de opsyon ki nou pe sey regarde.  Pou met plis kontrent restriktiv mon pa vwar i fer plis sans, akoz sa ki nou pe mete se sa le pli restriktiv.  Se nou le test fer dan en serten dele letan ki negativ.  Si i pozitiv nou pa pran.

So mon krwar i kler nou bann kriter kot nou ete i zis dan son laplikasyon sa voyaz in ariv koumsa.  E vwala.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou larepons.  En pti siplemanter.  Minis an vi ki i annan serten konsern mon ti a kontan petet ou eksplik nou petet ase kler osi,  an vi ki sa bann maren pe ganny plase lo zot bato pou fer sa peryod sirveyans, e mon ti a kontan konnen petet vi ki dokter menm ti nonmen i annan dokter konmsi ou kapab konfirm sa, si zot annan en dokter ki baze ek zot permanan ouswa i annan enn ki monte ki tyeke?

E dezyenmman Minister Lasante li menm, how often ki zot baze lo lenformasyon monitoring ki pe ganny fer avek sa bann bato ki sa bann maren in ganny teste pozitiv i ganny garde, how often ki zot pe antre pou pran bann serten lenformasyon?  Pou fer sir ki bann rekomandasyon ki zot in mete, akoz nou konnen petet bato i ptipti li menm pou contain tou sa bann dimoun abor.

Eski zot pe fer sir ki bann regilasyon, bann demann ki Minister in ganny enpoze pe ganny swiv?  E antretan bann lenformasyon neseser lo day- to-day sa bann lasante sa maren pe ganny transmet e i pe ganny resevwar byen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Wi Onorab responsabilite sak bato se son kaptenn.  E dan sa ka spesifik sa kaptenn ki li swa i konn keksoz ki nou, nou pa konnen.  Me li in pran sa linisyativ pou teste menm ki nou letan nou ti’n ganny dokiman, i montre ki sa bann dimoun ti negativ.  In pran sa linisyativ, in teste e in pozitiv.  E ki’n fer in raporte deswit.  E apre Departman Lasante in mobilize eksetera, e nou konn laswit.

So sa se lenportans.  Se sa kaptenn i annan sa responsabilite.  De lakor ki i annan avek Departman Lasante se ki toulezour, sa kaptenn i fer prelevman tanperatir tou son bann lekipaz lo sa bato.  E i raporte ek Departman Lasante.  E i annan en dokter atitre en Dr Oscar, Espagnole akoz i koz sa langaz e osi atitre lo sa bato.

E mannyer mon konpran bato ki son Lazans i annan e akoz i annan de Lazans en Lazans li i prefere pran tou sa bann dimoun enfekte e met lo de bato.

Tandis ki lot, akoz i annan plis, i annan 59 maren, ki teste pozitiv li i prefere met enn de lo sak sa bann bato.  So i annan en lapros en pe diferan.  Me zot dan bann landrwa ki spesifikman fer pou gard zot an izolasyon lo sa bato.

So Departman Lasante i santi ki sa i le meyer opsyon pou lemoman, e parey mon’n dir zot leta lasante pou lemoman apre en semenn i montre ki pa pe deteryore, o kontrer zot ankor normal.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun. Mon kestyon i ava swiv en pe dan laliny sa ki Onorab Aglae in demande.  Minis in dir avek nou bann opsyon ki Sesel pe mazinen pou pran vizavi sa bann maren avan ki i annan lesanz lekipaz a lavenir.

Par egzanp zot kapab mont L’Espagne ki soz koumsa.  Which is byen.  Solman mon kestyon sa ki mon anvi konnen, depi ki sa lensidan in arive, kwa ki swa Lotorite Lasante Sesel in fer, ouswa nou’n Minister Zafer Etranzer in fer, pou fer en reprezantasyon vizavi swa WHO pou dir sa problenm in arive.  Ouswa sa bann pei pou dir ou’n anmenn en problenm se nou, kwa ki Lotorite Seselwa in fer konkretman pou montre nou me kontantman vizavi sa sityasyon?  Sa i mon premye kestyon.

Dezyenmman i annan pou fer avek bann lenformasyon ki sorti Sesel, e ki pe ganny sirkile dan lemonn, pou fer sir ki bann lenformasyon i kredib akoz zis letan nou pe koze la, mon get sit WHO son update i 81 ka Sesel so far.  Letan mon konte i fer sans.  John Hopkins i 77 ki i annan en i pa korbore Phillip i dir mwan sa mo  i   dir an kreol.

So prezan mon anvi konnen ki Lotorite Lasante bann mezir ki zot pe pran pou asire ki bann lenformasyon ki pe sorti lo Sesel dan lemonn vizavi sa sityasyon i up-to-date e kredib?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi mersi Mr Speaker, mersi Onorab pou sa de kestyon.  Lo premye kestyon parey mon’n fer resorti dan mon dan mon Statement, wi nou bezwen fer en lenvestigasyon.  Nou bezwen konnen kwa ki’n arive.  Sa i tre enportan.

Limero enn, alor ki nou’n fer?   Nou’n pran kontak avek L’Union Européen, akoz se zot bann bato ki ganny konsernen direkteman e zot bezwen ganny enplike dan sa solisyon.  Nimero enn e se pou kwa nou’n propoz sa de solisyon.

Nimero 2, L’Union Africain, i bezwen ganny enplike dan sa sityasyon.  E pa bliye osi avek Departman Lasante se nou OMS li menm.  Lorganizasyon Mondyal Lasante akoz li nou’n deza pran kontak avek li avan ki sa loperasyon i lanse.  E nou konn son rezilta.

E sa regional director WHO i en dimoun ki Departman Lasante i an kontak avek.  E nou bezwen annan sa diskisyon avek sa 3 lorganizasyon kle pou konnen kwa egzakteman ki’n arive.  E nou bezwen konnen akoz ki sa in arive.  Akoz nou’n fer tou sa preparasyon, e i en gran dezapwentman sa rezilta ki nou’n konnen.

Alor pou ou lot kestyon ou konnen in sap mwan ankor en kou la, (eskiz mwan Mr Speaker)  a wi, wi mersi.  Mon osi mon annan en pti problenm medikal ozordi.  Me mon kontan dir pa sa ki nou krwar i kapab ete.

Wi bann sif letan nou get sa bann sif la, i enportan nou get plizyer keksoz.  John Hopkins in met 77.  Ou annan rezon nou ti annan 11 i vedir nou annan nouvo ka 66 nouvo ka i fer 77.  Me i pa vre.  Sa ti sif ki ti la Sanmdi pase.

        So letan nou al lo la nou bezwen gete egzakteman kan i ti update sa lenformasyon.  So mon krwar John Hopkins son lenformasyon i pa really updated.  E parey ou pe dir sa lenformasyon ki ou pe donnen la i bezwen akorde, akoz plis sa 79 ki nou’n konfirmen la taler.  So that’s the right figure. 

        Prezan kestyon ki poze, eski sa bann ka COVID nou merit tret li en pe diferaman ek sa premye 11 ka?  Akoz tou sa bann ka e i lo delo sale li.  I en pe mal konmsi pou met li avek Sesel.  Me nou pa kapab fer lotreman.  Mannyer definisyon i ete nou kapab argimante, nou kapab eksplike sa shoot up en sel kou, kote i sorti.

Me letan nou pe raport li konman en statistik, malerezman ozordi Sesel son kantite in ogmante enormeman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Lo repons mon premye kestyon, Minis in fer nou konpran, pou dir EU in ganny kontakte EU in ganny kontakte OMS in ganny kontakte.  Me lo nivo politik eski enkli 5 pei Cote d’Ivoire, Senegal, Benin, Ghana, e en lot la Burkina Faso.  Konmsi napa en call sorti State House e Prezidan take up the issue.  Akoz i zwenn zot laba dan sa bann Konferans i konn zot personnelman, pou dir zot be met zot lakaz annord, akoz zot pe amenn problenm se mwan.  Mon krwar sa kalite lafors ki nou merit pe koz avek.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi mersi Mr Speaker, mersi Onorab.  Wi Onorab letan mon’n dir L’Union Africain se anfet sa ki nou pe fer.  Ou konpran? Nou Anbasader i devret pran kontak dan 16 African Union, me i pe pran kontak avek sa bann pei direkteman konsernen.

So nou pe servi nou Departman Zafer Etranzer konman nou premye pwen kontak.  Ou konpran.  Apre letan i pou arive ki Prezidan Larepiblik ki i ava annan plis lenformasyon parey zot osi zot pe rod plis lenformasyon.  Nou ava annan en dosye ki i en pe pli batonnen lo sa zafer, la nou ava fer sir i koz avek son bann counterpart dan sa bann pei.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mins ek Dr Gedeon.  Minis mwan mon pou le kontinyen stress lo sa zafer parey mon konpran i dan menm laliny avek Onorab Gervais Henrie avek Onorab Egbert Aglae.

Diskisyon pe ganny fer, tou bann negosyasyon pe ganny fer, lakoz pe ganny rode ki arive.

Meton arive ki vre nou remarke i sa bann PCR tes ki’n ganny fer la it was fake.  Sa bann rezilta ki nou’n gannyen ki’n vin kot nou.  Fer krwar nou vwar pou dir i fake.  Mwan mon le konnen eski i pou annan aksyon ki pou kapab ganny pran?  Mon pa konnen si avek sa bann Lazans bato, si avek lekel kek konpansasyon kelke par ki Sesel i kapab gannyen? Akoz enn ou pe sali nou repitasyon, enn, konmsi ou pe met Sesel ankor nou ti’n byen clear la ou pe fe nou go back to mon pa konnen ki mannyer.

So eski i annan en sort of en konpansasyon, en larzan pou kapab dir swa sa bann lakonpannyen ou sa laboratwar mon pa konnen lekel ki pou pey Sesel?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab dan bann zafer konpansasyon fodre efektivman ki nou, nou rapor i betonnen parey mon dir taler.

Nou bezwen fer sir nou annan tou lenformasyon.  Akoz parey menm dokter pou konfirmen e la mon pe koz lo son Lotorite parler ou fer mon pran en prelevman ek ou mon fer en tes.

I kapab teste pozitiv, me solman i negativ.  Mwan dan mon lespri mon pa konpran.  Me selman li i eksplik mwan, mon sey konpran mon pa konpran.  I arive de ka kot ou annan en false negative oubyen en false positive mon pa konnen which way you want to look at it.  Me i arive sa bann problenm.

So nou bezwen annan plizyer dimoun konpetan pou nobou dir wi.  Me solman si nou vwar levidans ki sa boug in ale in pey en larzan in ganny sa deryer bazar, la it stands to reason ki sa zafer pa bon, ou konpran?  Mon ganny ou kler mwan.

E tou sa bann dimoun de tout de fason zot bezwen annan en lasirans.  So nou kapab lean lo sa lasirans le moment voulu. Ou vwar?  So wi tou zafer ou, bezwen fer sa lenvestigasyon akoz zot pa’n respekte nou bann prosedir ki byen kler. I dan en liv sa groser.

Nou’n fer li en premye fwa, napa problenm.  Nou’n fer li en 2enm fwa nou’n envit problenm.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou konnen ki ban staff ek bann frontliners ti ganny ki travay direkteman ek sa bann maren, swa kot izolasyon ou lo bato zot a risk.

Ki insentive ki sa bann staff pe gannyen?  Dan premye ka, Minis menm ti vini ti eksplik nou bann ki pli at risk ti ganny allowance, bann ki mwen at least ti ganny en serten poursantaz allowance.  Eski sa i leka pou sa 2enm vag?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab parey nou’n dir sa se Departman Lasante ki pou konfirmen.  Me pa bliye nou ankor anba sa emergency healthy emergency en.  Ek sa COVID-19 la.

So pou mwan si efektivman lasante i zize ki’n annan bann dimoun son travayer ki lo frontline avek sa sityasyon, akoz nou dir nou pey sa ek COVIDSo i ava aplikab, lo en plan zeneral.  I ava aplikab.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon bezwen dir ek Minis, nou pa pe koz zis travayer lasante la.  i annan lezot kategori travayer osi. Parey i annan bann travayer Air Seychelles osi, ki ti lo sa avyon, zot osi zot at risk.  E nou ti vwar avek sa premye vag ki i annan ki ti sipoze ganny allowance ki pa’n ganny ditou. Se sa ki nou pe gete.  Eski la dan sa ka i pou annan ki pou ganny allowance? Pou sa bann dimoun konnen.

Akoz ou menm ou Minis ou ti vin isi, ou ti dir nou poudir i annan ki pou ganny allowance. Be i annan ki pa’n gannyen. I annan serten Lapolis ki’n travay ki pa’n gannyen. I annan staff lasante ki’n travay, pa’n gannyen. Nou anvi konnen ek sa 2enm vag mannyer i pou ete? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Wi Onorab, bann travayer lo avyon ki’n dan sa ka spesifik.  Zot, zot dan karantenn dan lakour. Ou war, e, zot a fer swivi.  Departman Lasante i ava vini i ava teste zot, ava regarde eksetera. Akoz, zot lasante i primordyal. So, la, la kot zot, zot ete.

Me, lo kestyon peyman allowance pou zafer COVID, parey mon ti dir dan sa Lasanble. Zot ti dir mwan i annan ki’n gannyen, i annan pa ankor gannyen.  Mon ti dir, mon pou ale, mon pou al fer sir ki sa zafer allowance. Mon aret tann parle. Peye, ti dir pou peye, peye! So, tou sa bann ki sipoze gannyen, si zot pa ankor gannyen, be mon pa konnen ki’n arive.  Akoz fodre zot tou zot ganny peye. E sa zafer allowance COVID, en fwa pou tou mon le nepli tann parle.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis, prenon kont ki sa 2 konpannyen pe servi 2 diferan metod pou isolate sa bann maren ki malad ozordi. Eski Departman Lasante, Departman Lasante Piblik. Komisyon Lasante Piblik annefe, i satisfe avek bann mezir ki sa bann bato pe pran onboard? Akoz en bato i ptipti.  Konmsi pou asire ki lo sa bann bato, sa bann maren pe reste dan en konfinnman ki pa met lezot maren a risk.

E ki pe arive pou asire ki bann lezot maren o bor sa bann bato, pa ganny sans pou vin ater? Oubyen zot pa ganny shore leave. Zot bezwen reste lo sa bann bato pandan letan ki zot bann koleg pe swiv sa peryod karantenn. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.  Eskiz sa retar, nou bezwen fer konsiltasyon. Enn sa bann Lazans, i annan li zis 11 maren ki malad. Alors, zot in pran sa bann maren, zot in met zot dan sa kabin lopital lo sa bato. Akoz i annan li zis 11. Sa lot Lazans li, i annan li plizyer bato. E li in prefere pran son 59 maren ki malad, swadizan. E zot tou zot in ganny mete lo 5 bato.  Setadir, i annan zis maren malad lo sa bann bato. Napa personn ankor. So, i annan 2 diferan lapros, me Departman Lasante Piblik, i ok avek sa laranzman. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Shore leave, bann lezot maren ki pe ganny …

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Ok, wi. Dokter in dir mwan zot pa malad, zot ‘pozitiv’. Eskiz mwan. Kekfwa, akoz mwan mon malad. So, sa bann maren ki pozitiv, zot reste abor zot bato. Sa 5 bato i annan 59. E, Coast Guard ek SMSA pe zot en koudey lo zot 24 lo 24.  E, zot napa drwa monte desann. E, menm zafer lo sa bann lezot bato. Kot prosedir i slightly different. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. So, efektivman prenon kont ki mannyer kestyon in vini ozordi, e baze lo lafason ki Departman, pa Departman. Ki Public Health Commission in manage sityasyon. E mon krwar zot in fer li tre byen.  Kan eski nou pe espekte ki sa bann keksoz i retourn dan staz normal? Sa bann bato i sorti dan por, zot al komans fer zot bann aktivite, e bann maren i komans fonksyonnen?

E, dezyenmman, ki Departman Lasante, ki Gouvernman pe fer pou kontinyen asire, ki popilasyon i swiv bann konsey e bann guideline ki nou’n ganny donnen? That is, annou pa regroupe dan bann gran group. Pa fer parti eksetera. Bann keksoz koumsa. So, mon konnen ou’n koz lo la taler. Me, pa neseser ou al dan detay, me zis dir nou poudir zot pe kontinyen met lanfaz lo la pou asire ki zot gard nou popilasyon safe. Parey zot in fer li ziska la. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Onorab lo premye kestyon, parey ou konnen prosedir se ki la zot dan karantenn lo zot bann bato. Zot bezwen pas 14 zour, zot pou ganny re teste, e zot pou negativ hopefully. Akoz, la zot pozitiv, e letan zot negativ Dokter i ava permet zot proceed. So, nou pe espekte ankor en semenn, akoz se bann zenn zonm ki sanble mon pa pe montre okenn sentonm. E i annan en bann obviously avek sa lot tes ki zot in fer, zot in deza atrap COVID depi avan.

So, nou pa pe espekte parey mon’n dir taler ki sa sityasyon pou eskale. So, dan ankor en semenn, e ziska kan zot tes i vin negativ. Apre sa sityasyon ava fini.

Pou nou sityasyon lokal, wi, toultan nou’n dir ki Sesel nou pa COVID free ki mannyer, i touzour la avek nou. E i enportan ki nou tou nou pran nou responsabilite. E parey ou konnen semenn prosenn Departman Lasante Piblik in demande ki SPTC prezan fodre tou son bann pasaze i met mask.

E sa zot pe fer le neseser pou ki i vin en Lalwa.  E lo Air Seychelles mon osi mon’n vwayaze resaman la, mon osi mon’n bezwen met en mask pou ale, pou tournen. Kekfwa si i annan en konvenyan si ou napa en mouswar dan ou pos, rod en mask nou napa, i vin en pe difisil pou ou ganny enn. Mon’n bezwen pret enn ek en dalon.

Me, sa i bann keksoz ki nou bezwen fer. I bezwen vin nou toulezour. Ou met en mouswar, be met en mask dan ou pos. E tou dimoun fodre konsyan ki nou bezwen fer zefor. E mon pe dir tou dimoun. E se pou kwa nou’n pran ankor en mwan, le mois juillet. Pou fer sir ki tou dimoun, pti guest house, pti restoran, gran lotel, tou Departman Gouvernman. i annan Departman Gouvernman osi ki pa tro, tro a la oter dan social distancing. E fodre zot alaoter. Akoz nou pe tyek tousala, ou konpran?

E mon pe fer sa lapel atraver sa kestyon ki ou’n demande ki tre enportan. Ki nou pli konsyan, e nou fer, nou demontre ki nou serye ek sa social distancing. Akoz sa bebet i ankor la. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon annan 3 kestyon pou mwan poz Minis. Minis an referans avek kestyon Onorab Pillay, konsernan shore leave. Aparaman in annan dimoun ki’n dir ki sa bann manm lekipaz ki’n vini, in ganny vwar ater, Mahe. Eski Minis i kapab konfirm sa?  Oubyen si kekfwa i pa dan ou kapasite pou konfirmen, ou ava rod sa lenformasyon ou a fer nou gannyen.

2enm kestyon Minis se, in osi annan rapor ki mwan mon’n gannyen sorti kot bann travayer ki travay Airport. Kot zot in dir ki sa zour letan sa group lekipaz ti antre dan pei. Zot pa ti zis pe ganny tire lo avyon mete, me zot ti pe al dan toilet. Fasilite i ater. So, in annan serten kontak. Eski Minis i kapab konfirmen si sa i korek?

Trwazyenm kestyon se, 2 semenn pase nou ti fek ratifye en Lagreman avek Linyon Eropeen. Kot zot pe pey nou baze lo tonaz ki zot lapes. Eski sa sityasyon ki la, pa pe fer ki nou pa pe kapab. Oubyen ki kantite nou pe perdi avek sa sitasyon ki la, vi ki sa bann bato pa pe al lapes prezan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Onorab lo shore leave, konteni sa ki mon ti dir avan, donn mwan sa lenformasyon lekel sa dimoun ki’n war sa lot dimoun ater. Akoz pa sipoze annan okenn dimoun ater. E i enportan nou annan sa lenformasyon. Akoz si zot pe fer bann eskapad dan fernwar, nou bezwen aret zot deswit. Nou pa kapab toler sa. So, i enportan sa ki ou’n dir, e silvouple les mon konnen. Akoz mon pe konfirmen la, ki non, zot pa kapab ater.

Erport wi, ti annan en sa bann dimoun, mon pa konnen si i pozitiv si i negativ, ki mannyer. Ti annan enn ti bezwen servi twalet, e in servi twalet. Me mon ti a kontan konfirmen osi ki bann travayer lo erport, zot in ganny training pou konnen ki mannyer pou handle sa bann sityasyon. So, sa i konfirmen wi, enn sa bann pasaze ti servi twalet lo Airport. Parey ou lenformasyon i endike.

Wi, mon osi kot mon reste, mon war bann bato dan fernwar partou pe espere, zot lanmenm. E sa kestyon i vin dan mon lespri. Me mon’n pran en pe ransennyman. I annan detrwa sa bann bato ki tou le fason zot kantmenm zot anba sa bann nouvo lekipaz. Pou le moman, zot pa pe al lapes, akoz zot in fini ariv lo zot kota. Zot bezwen reste, esper nouvo mwan pou zot rekonmanse. So, i pa pou afekte serten bato.

I pou annan enn de bato ki son segon group ki nou’n kennsel la. I riske kekfwa, annan serten lensidan lo la. Me, pou le moman i sanble mon ki sa group ki la dan por, pou rezon kota, tonaz lapes pa pou tro afekte.  I pou annan serten problenm kekfwa pli tar, mon pa konnen. Me, as we speak la, i pa met an jeu the total catch ton pou lemoman. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi. Minis, an vi ki nou tou nou apresye ki i annan posibilite ki the total catch i kapab pli ba, me pa neseserman. Si sa i arive, eski nou kapab dir avek zot, be pey nou parey ti’n ganny prevwar. Menm si, zot catch i par anba, akoz i pa lafot Sesel ki – COVID pa nou lafot, pa lafot personn. Me, at least i pa nou lafot ki zot, zot in antre avek sa bann dimoun ki annan sa. Zot in donn nou fo lenformasyon parey nou tou nou konnen. Eski nou kapab negosye ki zot pey nou parey zot ti pou pey nou par lannen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mon’n note sa pwen Mr Speaker. Mersi bokou Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker 2 kestyon. Premyerman, mon’n tann Minis eksplike ki nou annan en lekipman zot kalib, bann teknolozi modern ki’n arive. I kapab teste mil lesantiyon a la fwa. Me nou ok avek sa bout. Kestyon e leklersisman ki i enportan nou gannyen, pou kapab donn lasirans nou pep. Se ki ler bann pasaze i vini, swa maren oubyen bann touris ki pou vini ler nou ouver nou frontyer konpletman.

Eski i annan en landrwa spesyal lo erport ki’n ganny dezinyen? Kot sa bann dimoun i sorti lo avyon, zot antre dan sa lasal ki’n ganny dezinyen. Menm avan zot ariv kot paspor i ganny eklersi, pou zot al dan EXIT pou pran bagaz.  Se laba kot zot rantre kot avan ler zot tous okenn keksoz, zot ganny garde la. E sa tes rapid i ganny fer avek zot. Zot a tande le kou.

E ler nou ganny sa rezilta nou fer sa bann triyaz neseser. E, nou konnen finalman lekel ki lekel, pou nou kapab byensir antre lo sa dezyenm letap.  Sa i premye kestyon. Eski sa i annan, or nou napa?

Dezyenm kestyon, eski Minis ou kapab re asir nou pep, nou popilasyon ki napa okenn bann maren peser ki’n vini, ki’n ganny sans al dan lavil, or al dan okenn landrwa pou zot fer bann keksoz ki pa neseser pou fer?

E ki ler zot in sorti lo Airport, zot in ganny anmase, e in anmenn zot direk lo zot bato laba, e apre sa bann keksoz enportan in ganny swiv? Sa i mon 2 kestyon, e baze lo repons ki ou donn premye kestyon, mon ava avek permisyon Speaker, mon a kapab demann en kestyon pou swiv. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.  Onorab pou reponn ou premye kestyon. Ozordi, napa en landrwa dan Airport, anba lotorizasyon SCAA spesifik pou sa ki ou’n propoze. Me i dan plan, e i enn bann keksoz ki Lavyasyon Sivil pou bezwen prepare. An diskisyon avek Departman Lasante Piblik. E propoz e i ganny verifye fizikman ki i egziste.  E i ganny take lo en checklist. I kapab arive le 15 Zilyet parey mon’n dir, be si i pran en pe plis letan, son lot dat i le 21 Zilyet.  E par le 21 Zilyet, i bezwen la si nou pou ouver le 01 Out.

Lo ou 2enm kestyon, parey nou war lo televizyon par lepase. A sak fwa i annan enn sa bann repatriation flight, or whatever it is special flight, tou dimoun i ganny eskorte letan zot sorti lo Airport pou al, swa an karantenn. Swa dan Sant Tretman oubyen Sant Izolasyon, whatever it may be, the case may be. E dan sa ka spesifik, tou maren ki’n debarke lo sa 2 avyon Air Seychelles, zot in ganny eskorte sorti lo Airport pou al lo por. E apre antre dan zot bann skiff, e mont lo zot bann bato. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi, Mr Speaker. Kestyon ki swiv. Se baze lo bann dernyen vizit ki Lotorite Lasante, avek SCAA in fer, eski deza zot in idantifye en landrwa apropriye pou mont sa makeshift lespas, pou ki tou sa bann pasaze ki sorti lo avyon, koman zot tous ater lo later Sesel, zot rantre laba, avan ler zot ariv dan lasal kot pou fer tranzaksyon avek zot paspor? Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Onorab, sa diskisyon i ankor pe go on. I entans, pe go on. E zot ankor pe esper pou SCAA dir zot, be la, la lo rekomandasyon ki zot in fer. La, la lasal, la, la modifikasyon nou pou fer eksetera. Sa pa ankor ganny definir, son lanplasman pa ankor ganny definir a ler aktyel. Me i lo checklist parey mon’n dir ou. E demars pe ganny fer pou finaliz sa de pli vit posib.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker, mwan premyerman mon ti a kontan dir ki mon vreman kontan lafason ki Minister Lasante, e atraver ou Mr Speaker, Dr Gedeon, le moman ki sa in arive, zot in donn lenformasyon. Ki bann ki’n teste pozitiv, e apre in vin negativ. At least konmsi nou’n konnen ki sityasyon. Sa mon krwar in reasir dimoun dan bokou sans. Me mon annan enn de kestyon. Spesyalman ki la nou pe mazin sa le 01 Out pou sa louvertir. E mon kestyon i al en pe osi lo serten konsern.

Par egzanp, mon ti ava kontan konnen, eski Sesel, parske bann Minister Lasante zot annan kontak avek bann lab ensidswit. Eski zot in rantre an kontak direkteman avek sa bann landrwa kot sa bann tes in ganny fer? Parske, mon krwar ki nou osi annan en responsabilite pou nou, an ka ki bann dimoun ki ansarz sa bann laboratwar, zot petet, si in ariv okenn trik ki’n arive, kekfwa zot, zot pa pou konnen, parske sa en teknisyen ki fer ensidswit. Konmsi pou notifye.

Parski, ki mannyer mon ganny en konpran, i annan 10 sertifika ki donn dat nesans sa bann dimoun koman le 01 Zanvye. Konmsi i annan 10 sa bann maren ki zot dat nesans i le 01 Zanvye. Konmsi, i en pe koensidans konmsi en pe. Mon pa konnen mwan. So, eski zot in antre an kontak?

Dezyenmman, an-term port security, i resanble ki i annan en issue la.  Ki mon ti ava kontan ki zot regarde Mr Speaker, parski i resanble ki i annan konplent sorti kot bann dimoun ki travay koman sekirite lo por. Ki pe dir ki, parske zot, zot in bezwen la pre, pre. Mon pa konnen egzakteman ki mannyer i ete. Ki poudir konmsi i annan serten ki pa pe santi zot tro byen. So, sa i en mesaz ki mon’n gannyen sorti kot en dimoun ki travay lo por.

Apre sa, eski, ki mannyer mon pe osi ganny konpran, sorti lo por, eski i annan okenn bann bato, espesyalman en bato ton ki rouz. Ki li zis koman in ganny son bann maren, in ale. Alors konmsi pou konnen ki leta sa bann dimoun ki lo sa bato? Parske, i resanble ki i annan enn ki li zis koman in ganny son crew, in ale.

Be zisteman Mr Speaker, mon konnen taler ou’n mansyonn an relasyon avek bann etidyan Malaisie. Mon pa pou antre ladan, me selman zis pou regarde. Parski la, nou pe komans annan dout lo bann tes ki pe ganny fer. E vi ki spesyalman parey ou konnen mon osi mon’n ganny en kopi sa. I annan sa bann etidyan ki pe rode, pou zot kapab retournen. Mon pe anvi regarde si zot pou ganny sans pou zot vini, eski pou annan en lab spesifik ki zot pou ganny demande pou zot fer zot tes? E ki an menm tan osi konmsi, tou sa bann zafer i ava klersi. Ki osito posib sa bann Seselwa laba i ava kapab retourn Sesel.

E finalman, zis pou mwan dir Minis, malgre ki ou’n eksprim sa soz ki poudir bann zafer peye, pa peye, ou anvi fini avek sa.  Mon anvi dir avek ou ki ti annan en lanons ki ti, en mail ki ti ganny anvoye sorti kot DG, pou demande pou anvoy non tou bann staff ki ti lo duty pandan restriksyon, ant le 9 Avril ziska le 3 Me. Be ki sa bann dimoun pa ankor ganny peye. So, zis koman ou, ou’n anons sa dan Lasanble. Sa in taye in ganny fer, me selman pesos napa. Niente.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Onorab lo sa dernyen pwen mon sagrinen. I bon ekrir let, i bon annan en rikord. Be nou’n dir peye, peye. So, mon pe ensiste, akoz mon nepli le tann sa zafer allowance COVID mon en. Mon repete, avek ou permisyon Mr Speaker, fodre ganny peye. Alors, sa red purse seiner la, i annan mon krwar plis ki enn, pa tou lede i rouz. Me, i annan enn ki rouz, i annan enn i kapab en lot kouler. Ki zot in ale zot osi, me zot, zot bann maren in ganny teste. E zot in teste tou maren negativ. Alors zot in pran zot semen zot in ale.

Dimoun ki travay dan por, si zot santi zot pa tre, tre byen la. mon krwar i enportan zot fer demars deswit, pran kontak. E Departman Lasante a take care. Akoz, i enportan nou fer li boner. So, sa en keksoz mon ti ava kontan dir zot.

Laboratwar wi, WHO li in pran kontak, akoz sete atraver WHO ki sa 2 laboratwar ti ganny Louis Pasteur dan tou lede pei. Avek laboratwar asosye avek ki ti ganny rekomande. So atraver zot, zot in ganny kontakte. E laboratwar Sesel anba Departman Lasante Piblik, li osi i pou pran kontak. I pa ankor pran kontak, me i pou pran kontak direkteman avek sa bann laboratwar osi. Me kontak in deza ganny fer.

Letan ou koz lo lenformasyon, mon osi mon partaz sa pwennvi.  Mon krwar i enportan ki nou partaz lenformasyon, sirtou dan en sityasyon kot nou konnen i evolye vitman. E nou bezwen donn lenformasyon nou piblik. Nou pe demann zot social distance, i enportan nou dir zot ki pe arive.

E si lenformasyon ozordi i dir pozitiv, demen i dir negativ, nou kapab eksplike osi akoz. E, i annan dimoun in fer repros avek mwan, a be ou konnen ou ti a merit fer en 2enm tes apre donn lenformasyon. Me, i pa’n koumsa par lepase, depi nou pe lager ek COVID depi an milye Mars.

Zot ava rapel ti annan en koup etranze tou lede ti dan Sant Tretman. Enn tanzantan ou ti tann dan bann Press Conference, be li in teste negativ. Me son partner i ankor pozitiv. So, i ankor dan Sant Tretman. Semenn apre, li i ankor negativ, lot i ankor pozitiv, i ankor… Nou’n ale koumsa. So, in vin, pa en labitid, in vin en bon routin pou pas lenformasyon.

E mon krwar letan sa lenformasyon in tonbe pou sa madanm Franse, sa Emirati, e sa Filipino. In vin dan sa menm ankadreman pas lenformasyon. Ti napa okenn lezot rezon akoz sa lenformasyon in ganny pase.

E mon krwar i byen ki nou’n fe li koumsa. E nou kontinyen o fir an mezir pas lenformasyon, donn bon lenformasyon. I kalme bokou dimoun, e i met dimoun avek lenformasyon ki korek ki sorti kot sours ki pli enportan, se Departman Lasante Piblik.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, i annan sa size bann etidyan. Kot mon ti pe dir konmsi sa lab ki pou fer zot tes, e pou zot kapab retournen. E petet an menm tan, vi ki nou pe pran tou sa bann prekosyon, e pe met mask.  La par egzanp dan bis TATA, apartir demen pou komans met mask, ensidswit. Eski nou pe war konmsi en pti, etandonnen ki sa bann cases i ganny contain lo lanmer la pou le moman. Eski nou pe war posibilite pou bann regroupman, bann gran regroupman piblik, par egzanp en rally dan mask?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker sa mon pou saye. Mon ava pas laparol ek Dr Gedeon si ou permet li koze, me mon pa konnen si pou met mask.  Si pou met plastik lo latet parey Angle i fer, mon pa konnen mwan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi. Minis, i annan sa bout pou bann etidyan, si pou annan en laboratwar spesifik ki pou fer tes lo zot? Minister.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi mersi Mr Speaker. Eskiz mwan, mon’n ganny sideline en kou la. Mr Speaker wi, Dr Gedeon i konfirmen ki nou pou reste dan menm striktir. Dan lesans ki nou pou bezwen servi en accredited lab Malaisie pou teste. Akoz sa i enportan nou met lo menm standar.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker. Bonn apre midi Minis, e Dr Gedeon.  Tou Manm Onorab, e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker, parey Minis, nou osi nou’n konmsi nou’n ganny ase ek sa bann pa peye. Mon le demann Minis, lekel ki responsab pou fer peyman sa bann allowance COVID-19 ki ou’n mansyonnen? Mon’n fek anvoy ou ankor en pe, en lalis bann ki pa ankor ganny peye.

Pou vwar, bann drayver par egzanp kot ledikasyon, ki zot dir Dr Gedeon ti apel zot laba pou fer zot travay. Zot in travay, zot pa ankor ganny peye ziskan ozordi. Ou annan ou bann travayer kot Airport, sa osi sipoze ganny allowance, pa’n ganny peye.  Ou annan ou bann ners dan frontline, ek lezot dimoun dan frontline. Tousala pa’n ganny peye, lekel ki’n dir peye? E lekel ki sipoze peye?  Eski nou kapab ganny sa kler konmsi? E pa kapab sa nek i ale vini, nek personn pa konnen ki pou fer. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Onorab, i sertennman pa mwan ki bezwen al peye. Akoz, mon napa Lotorite lo Bidze bann Departman, bann Minister eksetera. So, i dan zot Bidze, e zot annan zot proper accounting officer. Mesaz ki mon pe pase, se silvouple pran zot responsabilite, e fer peye. Aret fer trennen keksoz. Akoz, mon napa sa Lotorite pou mon al fer peye, tir lo son Bidze. Akoz, se son Bidze. E, osi bann lezot, ki mannyer bann Public Enterprises ki zot osi zot konsernen par sa. Si zot pa ankor ganny zot Board approval, al rode peye. Akoz nou’n donn en lord pou peye. So, vwala Mr Speaker mon larepons. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, sa bann dimoun zot in ale, par egzanp Ledikasyon, zot in ale kot Ledikasyon.  Be Ledikasyon i dir pa nou ki ti dir ou travay. Dr Gedeon, laba al gete kot pou peye laba, nou, nou pa pou kapab peye. Erport osi, menm zafer. SCAA pa le peye, i dir sa bann dimoun laba kot sa Bidze, Dr Gedeon in ganny Bidze laba kot COVID-19, laba ki bezwen peye. I ankor en problenm, i en gro problenm!  E sey rezourd, mon pa ganny en konpran mwan!

Nou kot Lasanble isi, nou pa kapab ale dir sa bann Minister peye nou. Zot laba bezwen annan en fason ki sa i ganny fer. E i bezwen marse, i bezwen efektiv. Silvouple! Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mon tann li loud and clear. Parey mon’n dir, i fer 4 fwa mon repete, mon ava al fer li mwan menm. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, zis 2 pti kestyon Minis. Ou ok Minis pou reponn la ou?   Ou pa …? Vi i paret nou pe tir serten leson dan sa ki’n pase resaman. E enn bann leson, si mon’n ekout ou byen. Se nou pa neseserman depan lo rezilta bann tes ki ganny fer dan nenport ki sant. E par egzanp dan ka maren, nou pe dir zot swa retourn l’Espagne oubyen retourn La France.  Mon kestyon se, an relasyon avek kestyon nimero 2, lo bann mezir ki zot pe met an plas pou anpese ki sa menas i vin pli gro.

Eski Minis i kapab dir ek nou, ki zot pe met an plas, vi ki pou maren in donn nou en leson, vi ki nou pe al ouver nou frontyer pou touris?  Ki zot pe met an plas vreman an-liny avek kestyon 2, pou fer sir ki kominote i ganny proteze?  E la mon pe koz, par egzanp touris. 2tyer pou sorti Lerop, petet ou konfortab avek bann sant laba. Me i annan lezot ki pou sorti Moyen-Orient, Lazi. E, Lazi par egzanp ou pou menm annan Seselwa, bann etidyan par egzanp ki pou vini.

Eski zot annan en protokol kler, ki zot pe met li an plas la, ki zot pe osi kominik avek lendistri, paran, par egzanp pou bann etidyan? Ki tou dimoun i kler dan zot lespri ki si nou pe al viv avek COVID dan labsans en viris. Nou koman Sesel nou pe fer tou sa ki nou kapab?

  • Pou fer vini nou bann

ki aletranze.

  • Pou nou kapab

kontinyen mentenir bann Lendistri ki pe marse, lapes, touris. E fer li kler ki tou dimoun i pou konn son rol. E ler mon pe dir son rol, mon pe koz par egzanp touris ozordi, sa ki’n ganny enfekte, in al lo en bato, alors nou’n sove. Me si par kont ti antre, zot ti al dan en lotel oubyen dan lezot letablisman. Nou ti pou dan problenm.

Alors, dir nou ki vreman zot annan an plas an-term Protokol, pou protez popilasyon ki isi, e pou kapab osi rapatri bann Seselwa ki anvi tournen? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. En tre bon kestyon ki ou poze, e se pour kwa ki mon’n fer referans taler, ki nou bezwen pran letan.  Nou bezwen konsilte avek tou kous bann lendistri prensipal Sesel. Nou bezwen kontinyelman met bann kondisyon lasante devan zot. Fer diskisyon pou war, akoz serten bann kondisyon ki pe ganny mete, zot santi kekfwa i en pti pe tro restriktiv pou zot vwar. Kot nou kapab amelyore, nou amelyore. So, i en dyalog kontini. E, apre nou’n fer parey ou’n dir en checklist. E sak sekter i bezwen pare. E letan i pare, nou tik.

E kwa ki fer li pare, i fer li pare akoz nou’n dir li. Letan en touris in fer letour, in pas dan sa lasal kot Onorab Gill in demande. I korek li, in ale i antre dan en loto lwe. Son loto pou li, in lwe sa loto. I antre ladan, i al dan en pti guest house Anse Boileau, sepa ki bor. Laba i tonm malad. Alors, i enportan pou nou konnen, sa louer loto ki’n donn li sa loto. Kekfwa in an kontak li, i okouran ki fodre i fer? I bezwen donn son limero telefonn eksetera. Tousala i minisyezman ganny etabli.  Prezan laba dan sa guest house, i pou dir li, be ok ou napa en Sant Karantenn dan ou pti guest house. Be ou kit li lanmenm la anndan. Prezan ou, ou telefonn lasante, zot vini zot mobilize. Zot vin regarde eksetera.

So, tousala in ganny fer o fir an mezir. E mon konnen ki zot in osi teste. Pa zis fer parey en dry run, avan ki nou ouver le 01 Out. So, ozordi i annan bokou car hire ki pa ankor gannyen sa training.  Zot pe vini zot, be zot bezwen dan sa training.  Akoz, pa vo lapenn nou fer pou lotel, nou fer pou restoran, nou bliy car hire. Fodre nou fer ek taxi osi, sa taxi drayver ki pou dray li. Li osi fodre konnen ki prekosyon li i pran eksetera.

So, tousala parey ou’n sinyale la, tousala pe ganny fer. En travay enportan ki bezwen ganny fer, pou nou fer sir ki tou Seselwa ki travay avek en etranze. I pa per sa etranze, i pa per sa COVID ki sa etranze kekfwa i annan.  I pou santi li pli kapab, akoz i annan sa bagaz. I konpran ki defans fodre i fer si vreman sityasyon i agrave. E malerezman kot li i ariv enn sa bann ka.

So, vwala Mr Speaker, e Dr Gedeon fek dir mwan la ki zot in train ziska ozordi, apepre 350 zofisye, Health and Safety Officers, pardon. Dan Lendistri Tourizm, so ou war i en louvraz ki kontinyen. Nou konnen ki Lendistri Touris i anploy bokou plis dimoun ki sa. Me i pe komanse. E, tan ki nou pa satisfe ki tousala i an plas. Nou pa pou kapab, nou pa pou kapab les taxi driver dray, si taxi drayver pa’n ganny training.

Nou pa pou kapab les car hires lwe loto, si car hire pa’n fer sa training.  Ou sezi, i koumsa. I parey en loperasyon militer. Ki nou bezwen fer sir, i annord ki nou bezwen cope dan sa premye ka ki nou pou gannyen. Akoz nou pou gannyen en ka lo later. Annou pa anba okenn ilizyon, nou pou gannyen. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Zis en dernyen pti kestyon Mr Speaker. Zis pou demann Minis, si parmi bann zouti ki zot pou annan pou lager kont sa. E sirtou vi ki contact tracing pou en keksoz tre enportan. Eski zot pe konsider par egzanp sa bann apps ki Lasin, par egzanp ti pe servi? I annan plizyer pei i servi, Sengapour tou mon krwar.

Ki parske, enn fwa i annan volim, i pou difisil komans vey tou dimoun. Me selman avek sa app in en zouti tre efikas. E toudswit si ou menm touse, en dimoun i war i raporte. E mon mazinen ou menm Minis la ozordi kekfwa ou app ti a montre ou en kouler en pti pe diferan, me selman Dr Gedeon i o bor ou. Alors, ou ti pou ok. Me, eski zot annan sa bann konsiderasyon e bann plan? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi, mersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Wi sertennman fodre nou servi lapwent teknolozi ki egziste. E mon kapab konfirm avek ou ki i annan en service provider isi ki pare, i pou fer en prezantasyon sa semenn avek Minister Lasante. E osi zot annan en sistenm QR Code, ki pou enplike dan sa teknolozi pou contact tracing. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Bon avek sa mon ti a kontan remersi Minis Maurice Loustau-Lalanne avek Dr Jude Gedeon, ki’n vini apre midi pou reponn sa kestyon irzan lo sityasyon COVID dan pei. Minister, mersi e nou ava eskiz ou parmi nou.

 

(MINISTER LOUSTAU-LALANNE AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

Bon nou pou aret la pou ozordi. Nou pou repran nou travay demen matin 9er. Kot nou pou komans avek en Prozedlwa, sa se Mental Health Care Bill.  So, Lasanble i adjourn e nou repran travay demen 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)