::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Tuesday 16th June, 2020

Verbatim Tuesday 16th June, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 16th June, 2020

 The Assembly met at 9am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou manm Onorab. Bonzour tou dimoun ki a lekout e ki pe swiv travay Lasanble Nasyonal,  mon pou komans par pas lo travay lo Order Paper  lo travay ki nou annan pou sa semenn. Lo Order Paper bomaten nou annan Prezantasyon bann  dokiman bann Papye.

Nou annan nou en Private Notice Question e nou annan statement par Minis lo nouvo Lagreman  – nouvo Lakor ant Linyon Eropeen ek Sesel lo Lagreman lo partenarya Lapes Soutenab e sa pou ganny delivre par Minis Bastienne e apre sa nou pou swiv par Mosyon e nou annan nou 5 Mosyon e nou annan osi continuation of debate lo Standing Orders e sa nou pou fer li semenn prosenn.

Mon ava toudswit donn laparol Madanm Deputy Clerk pou  lir bann Papye ki’n ganny laid bomaten on the Table. Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann manm e tou dimoun ki a lekout. Bann Papye ki pe ganny prezante;-

        S.I. 70 of 2020 Seychelles Pension Fund (Benefits) (Amendment) Regulations, 2020

        S.I. 71 of 2020 Lighting of Fires (Restriction) Act 2019 (Commencement) Notice, 2020

        S.I. 72 of 2020 7% 3 year  Solidarity Bond Order, 2020

        S.I. 73 of 2020 10% 5 Solidarity Bond Order, 2020

        S.I. 74 of 2020 12% 7 year Solidarity Bond Order, 2020.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Bon mon ti ava kontan welcome Onorab Gervais Henrie back in the House e mon ti ava donn ou laparol pou li prezan en apology to the House.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bo9nzour tou dimoun. Mr Speaker, mon’n lev avek en parol sanson dan mon latet bomaten e parol sa sanson i dir si ou ofer ou lanmen, ouver ou leker lemonn i anvoy son lanmour. Mon komans koumsa akoz premyerman mon oule remersi tou mon bann koleg LDS pou zot solidarite anver mwan avek mon koleg Le Seychellois Hebdo.

Semenn pase letan ki mon pouse dan en trou, vitman mon’n war 17 per lanmen ki’n dir avek mwan dan en unify chorus sorti la kot ou ete. Pa bezwen fouy li pli fon pou rode ki grander i ete. Nou annan en traze ki nou pe fer ansanm. Nou annan en travay osi enportan pou nou pei alor sorti!  Annou kontinyen.  Ou enn antre nou, nou bezwen ou alor bouze!

Dezyenmman pou tou dimoun san eksepsyon ki’n koz avek mwan personnelman ki’n koz avek mon bann koleg, ki’n montre zot sipor, ki9’n dezagree, ki’n kritike an byen ou an mal, ki’n fer zot lobzervasyon mon dir zot mersi e nou’n tann zot.

E pou bann zenn sirtou ki zot osi zot in pas zot komanter lo sa sityasyon. Personnelman mon’n war li osi senp ki sa.  I ti konsern laliberte lapres. I ti konsern laliberte lendepandans nou zournalis, i ti konsern drwa endividi pou eksprim zot libreman lo rezo sosyal. E nou dan LDS  nou krwar fermeman ki nou debout pou sa bann valer prensip, liberal. Tou tan respektan responsabilite ki sosyete i konfye lo en endividi avek lenstitisyon pou egzerse letan zot pe eksprim zot.

E a sa pwen mon ti ava kontan donn tou  bann Dirizan politik dan nou pei pou respekte sa bann valer e promouvwar responsabilite sa bann valer. Annou pa kasyet pou abiz nou privilez ki nou’n gannyen koman Dirizan dan pei pou  anpese ki dimoun i eksprim zot.

Annou pli to servi bann lenstitisyon ki pei in met an plas tel ki Media Commission ouswa Lakour pou nou rod rekour si nou santi ki nou karakter in ganny afekte.

Dernyen pwen Mr Speaker sa ki mon ti ava kontan dir se ki mon respekte ou en kantite koman en koleg.

Nou’n konn kanmarad pandan byen lontan e letan mon’n zwenn SNP an  2007, ou’n enn  bann dimoun ki’n en legzanp pou mwan e enspir mwan pou annan sa kalite fason fer politik akoz ou’n en legzanp pou mwan. E letan ou ti pe debout koman kandida Vis-Prezidan  pou SNP an 2011, mwan ki ti prezan ou avek Konvansyon,  e sa bann parol ki mon ti dir an 2011 i ankor reste e se sa kantite respe ki mon annan pou ou.

E mon ankor krwar dan ou abilite e annan konfyans dan ou koman nou Speaker nou Lasanble Nasyonal. Tou an dizan sa mon retourn lo pwen ki mon’n komanse nou en lekip. Nou  toultan pare pou atrap lanmen kanmarad e nou reste konsantre e determinen dan sa misyon e dan latas ki devan nou pou  bann siporter, pou nou menm nou, nou rapel nou lekor. I pa letan pou nou vwale akoz nou bezwen akonplir en misyon ansanm.

E  Mr Speaker mon le rasir ou ki koman en koleg ou annan mon sipor, ou annan sipor nou lekip isi LDS avek nou bann siporter. Alor mon a termin lo sa not Mr Speaker ki nou lalit i kontinyen. Nou reste for, nou pa pou zanmen les tonbe e  ou’n demann mwan pou prezant en lekskiz avek the House alor Mr Speaker mon fer li. Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie. Bon prezan mon ava  demann parliamentary reporter pou fer antre Minis pou nou kontinyen nou travay lo Order Paper.

Pou PNQ, parey mon kontan fer toultan koman en mwayen ledikasyon sa i privilez ki  Standing Orders i donn Leader Lopozisyon me mon pou extend siplemanter 2 Manm lo sak kote.     Ok?  Leader Lopozisyon i ava poz son kestyon, i ava annan kantite kestyon siplemanter ki i desire, e 2 Manm lo sak kote latab i ava  ganny sans pou demann siplemanter si zot annan siplemanter.

E mon swete ki sa i ava anmenn nou ziska ver 10.30. E 11er nou pou pran Statement lo EU Seychelles Partnership Agreement.

 

(Mr Speaker welcomes Minister Charlette and her delegation in the House)

 

MR SPEAKER

Bon  ava dir bonzour e  welcome dan Lasanble Nasyonal Minister Pamela Charlette – Minis responsab pou Labita, Lenfrastriktir avek Transpor lo Later. Minister i ganny akonpannyen par CEO Planning Authority, Mr Joseph Francois, Direkter Zeneral Waste Enforcement and Permit Department of Environment, Mrs Nanette Laure, Principal Health Officer, Public Health Authority Mrs Eulalie Sabury.

Minister avek ou lekip  bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal.   Mon ava toudswit donn laparol Leader Lopozisyon   Onorab  Ramkalawan pou poz ou Private Notice Question.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann koleg Onorab. Bonzour Minis avek ou delegasyon. E tou dimoun ki pe swiv dan lakour.  Mr Speaker zis en pti pwen. Microphone ou a krwar volume i en pe ba ozordi. You don’t feel your voice going.

 

MR SPEAKER

Nou ava ganny IT pou sort out. Thank you.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ok. Mr Speaker kestyon ki mon annan pou Minis i comme swivan;- swivan bokou konplent ek kestyon sorti kot biznes ek zabitan Praslin konsernan konstriksyon en letablisman touristik 20 self-catering Apartments lo kare later PR99 ki donn 1213 met kare later, oubyen 35met par 31met pre avek lans Cote D’Or, eski Minis responsab i kapab dir sa Lasanble.

1) Eski tou kriter Lanvironnman, Lasante Piblik ek lezot ankor, ti ganny pran an-konsiderasyon avan donn planning permission?

Dezyenmman, eski ti annan en letid lanvironnman, swivi par en konsiltasyon avek piblik ki ti ganny fer, pour ki tou lopinyon ti a ganny pran an konsiderasyon, etandonnen ki sa proze i obor lanmer?

Trwazyenmman, etandonnen ki zistans ant sa later ek high watermark i donn zis 8met, ki zistans an-aryer ki sa konstriksyon pou bezwen donnen?

E finalman, eski pou annan ase later pou konstri en sistenm sewerage apropriye, afen ki lans Cote D’Or pa trouv li parey lezot landrwa kot in annan bann tel polisyon? Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Mon ava donn laparol Minister Charlette.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Bonzour tou bann Onorab, e bonzour tou dimoun a lekout. Mr Speaker premye kestyon. Apre ki mon’n konsilte dosye sa laplikasyon, e konsilte bann Lotorite konpetan ki gid Lotorite Plan pou fer desizyon lo sa laplikasyon, mon satisfe ki Lotorite Plan i swiv tou bann kriter ki’n ganny mete pou pran desizyon korek lo sa laplikasyon.

Mr Speaker sa laplikasyon i pour en devlopman en pti letablisman touris 20 lasanm ki pe ganny propoze lo later PR99 Cote D’Or Praslin.

Sa later in ganny klasifye koman en sit touristik oubyen T1 lo plan Litilizasyon Later ki ganny pibliye lo website Lotorite Plan e web GIS.

Sa later i en grander 1213 square meter 32.5met par 35.5 met e i sitye an fas avek letablisman tourizm Le Duc De Praslin, e i baliz avek lanmer.

Sa morso later i en later prive e ti ganny aste lo marse prive. Dapre rikord sa devloper i 2 Seselwa ki reste Sesel ki form en lakonpannyen ki reste isi Sesel.

Le 29 Out 2019, sa devloper ti soumet son laplikasyon kot Lotorite Plan pou fer en devlopman touristik 20 lasanm.

E son bann fasilite pou sitye dan en sel batiman lo sa later ki enkli;- 20 lasanm pou touris, en resepsyon e lofis pou akey touris, landrwa pou sekirite, lakwizin, breakfast ek son landrwa asize pour manze, fasilite laundry, swimming pool deor ek son decking. En sistenm tretman desarz, lespas parking pou 10 transpor e en bin site. E en miray otour batiman.

Mr Speaker oter sa batiman ki ti ganny soumet inisyal ti ground plus 2  and raised attic. Me Board Lotorite Plan ti demann devloper pou redwir oter building pou vin ground plus 1 plus raised attic.

An dot mo sa devloper ti ganny demande pour retir en letaz vi ki i ganny sitye obor en lakot touristik. Mr Speaker bann lezot batiman dan zalantour i varye sorti lo en letaz pou ale ziska oter ground plus 2, ki trouve pa lwen avek li.

Sa batiman avek tou bann akseswar i kouver en siperfisi, sa se son footprint 701.1met kare, e sa i kouver en dansite 57.7poursan lo sa later. Polisi Nasyonal i fer provizyon pour en kouvertir ziska 60poursan lo en tel kategori later oubyen sit touristik.

Prosedir konsiltasyon ki’n ganny aplike i comme swivan;-

Laplikasyon ti ganny sirkile le 30 Out 2019 kot sa bann Lazans oubyen Lotorite swivan pour fer komanter parey prosedir i demande. Sa bann lotorite se FRSA Departman Lanvironnman, Departman Gouvernman Lokal atraver lofis DA Baie Ste Anne, Departman Tourizm, Departman Transpor lo Later, Seksyon Land use, lofis MHILT lo Praslin, Lotorite Lasante Piblik PUC Elektrisite e Delo e Sewage.

Bann komanter ki Lotorite Plan ti resevwar ti comme swivan;-

Departman Transpor, ti dir ki sa 10 lespas parking ki ti pe ganny propoze i devret bouze pour ariv obor son miray, pou fasilit ranverse lo sit anndan menm.

Departman Lanvironnman, en EIA class 2 i ganny fer, e Departman Lanvironnman ti aprouv sa EIA avek kondisyon.

Komanter Seksyon Land use planning oter building i devret redwir pou vin ground plus 1 plus attic. PUC elektrisite ti donn laprouvasyon avek bann kondisyon standar ki zot donnen.

PUC Delo, devloper i devret fer laplikasyon pou delo trete, i devret annan provizyon stokaz delo. E bann standar plumbing i devret an konformite avek regilasyon PUC.

Fire and Rescue Agency laprouvasyon avek kondisyon standar.

Public Health Authority: Devloper i devret agrandi grander soakaway pit pou vin 2.5met. I devret donn detay mwayen dezenfektan, e tretman swimming pool annan fasilite stokaz pou bar ek lakwizin.

Pwen delo fodre ganny montre pou sink ek lavabo kot bar.  Lakwizin ek bar fodre zot rodent e insect proof.  Diskisyon detaye ek propozisyon STP ti pe ganny fer.

Komanter Departman Touris land use i T1 savedir tourizm, batiman i zwenn standar minimum Departman Tourizm.   Departman Tourizm ti   osi anvi konnen sa promoter i Seselwa vi ki Polisi Tourizm i egzize ki sa kantite lasanm i rezerve pour Seselwa oubyen lakonpannyen ki Seselwa i annan share ladan.

Komanter lofis MHILT Praslin, sa propozisyon i kapab ganny konsidere si napa okenn komanter advers sorti kot bann Lazans.

Mr Speaker le 16 Septanm 2019, sa laplikasyon i ganny table lo Komite Teknik pou war bann komanter sorti kot bann Lazans e Lotorite.

Sa plan ti ganny analize e answit Komite Teknik ti anvoy laplikasyon lo Board Planning pou desizyon, an vi bann komanter ki’n rantre e serten pa ti ankor rantre.

Le 01 Oktob 2019 Board Lotorite Plan apre ki laplipar bann komanter ti rantre ,ti fer desizyon swivan;- vi ki sa batiman pou trouve lo kote lanmer obor lans, oter pa devret desot ground plus1 plus attic.

Grander soakaway pit i devret ogmante pour vin 2.5met.  I devret donn detay e mwayen dezenfektan e tretman pou swimming pool.  Sa 10 lespas parking i devret bouze pour permet ase lespas pou ranverse.  Board ti osi note ki lotorite Lasante Piblik ti ankor an konsiltasyon lo detay spesifik lo model STP. Me selman i bon note ki STP ki ti ganny propoze ti ganny aprouve par Lasante Piblik.

Le 23 septanm 2019. Sa devloper ti soumet en plan amande pou adres bann konsern ki Board Planning ti demande. Sa plan amande ti ganny sirkile kot bann Lotorite ki relye avek sa bann sanzman.  Sa i Departman Transpor, Land use planning, Lanvironnman, Lotorite Lasante piblik.

Tou sa bann Lotorite ti napa komanter advers lo sa bann sanzman.  E alors proze ti ganny aprouve an prensip depandan lo dernyen desizyon Lotorite Lasante Piblik, lo kote detay sa STP, ki ti ankor an diskisyon lo detay e bann kalkilasyon relye avek sa STP ti’n ganny propoze.

Le 27 Novanm 2019 Lotorite Plan ti resevwar desizyon expert Lotorite Lasante Piblik, lo detay STP e ti comme swivan;

‘’This is to confirm to inform that the Public Health Authority has got no objection with this type of sewage treatment plant, to be used for the development subject with condition that this system do not create smell, nuisances, and noise problem to clients and neighbouring premises. Final effluent should meet EPA standard prior to discharging into the environment. ‘’

Le 29 Novanm 2019, sa plan ti release avek tou bann kondisyon bann Lotorite e Lazans. Le 31 Zanvye 2020, Lotorite Plan ti resevwar plan enzenyer lo sa proze.  E le 21 Fevriye 2020 plan enzenyer ti ganny aprouve.

Pou kestyon limero 2, Mr Speaker en letid lenpak lanvironnman ouswa EIA ti ganny fer pou sa devlopman.

En letid lenpak klas 2 ti ganny fer kot Zofisye Lanvironnman ti evalye sa proze, par antreprann vizit lo sa sit avek tou son partikilarite lanvironnman, avan ki desizyon ti ganny fer e lotorizasyon lanvironnman ti ganny donnen.

I bon fer remarke, ki kan en sirkilasyon plan i ganny sirkil kot Minister Responsab pou Lanvironnman, pou konsiderasyon en letid, lenpak i ganny deside. E dan sa ka en EIA class 2 ti ganny fer par Zofisye Teknik sa Minister enkli zofisye plant Praslin. Parmi bann kriter ki’n ganny konsidere pandan sa letid EIA class 2 i comme swivan; sityasyon sa kare later kot i ganny sitye dan en landrwa ki son zalantour i deza devlope.

Lefe ki sa later li menm ti deza ganny devlope oparavan, zistans ant devlopman ki pe ganny propoze ek high watermark.

Lanvironnman aktyel sa landrwa – vedir kwa ki egziste, e osi bann lezot batiman dan sa zalantour ek zot zistans ant high watermark.

Sistenm desarz ki pe ganny propoze.

Sa laplikasyon in ganny konsidere, e trete parey tou lezot laplikasyon dan sa zanmirant ki annan menm kalite partikilarite lanvironnman.

In ganny trete ensi byen ki bann tel proze parey o bor lanmer lo Mahe.

Dapre prosedir, anvi ki sa i en EIA class 2, pa ti nesesit konsiltasyon piblik.

Toudmenm vi ki devlopman i sitye dan distrik Baie Ste Anne Lotorite Plan ti sirkil sa plan kot Lotorite Distrik Baie Ste Anne, pli presizeman Administrater Distrik le 30 Out 2020, 2019 sorry, pou komanter.  Me malerezman i pa ti resevwar okenn komanter sorti kot distrik. Rezon i plan in ganny sirkile kot Lotorite Distrik se pour ganny bann lenformasyon kominoter.

Kestyon 3;- lo son side plan ki’n ganny soumet avek Lotorite Plan sa batiman pou donn en zistans 17.1 met dan kote direksyon Baie Ste Anne. E 13.8 met lo kote Anse Boudin avek sa striktir rock armouring.

Sa zistans in ganny asses par Departman Lanvironnman. E vi ki i annan baraz an ros ouswa rock armouring devan balizaz, Departman Lanvironnman ti satisfe ki lefe lerozyon lakot ti ganny adrese lo sa sit.

Sa landrwa an kestyon pa pe ganny afekte avek lerozyon, e i bon fer remarke ki bann levennman letan tel ki;- bann gran mare ki’n arive pandan bann dernyen mwan, pa’n fer lefe advers lo sa landrwa an term degradasyon.

Sa in osi ganny konfirmen par bann zofisye Minister responsab pou Lanvironnman lo Praslin. Vedir Mr Speaker Lotorite ti satisfe avek zistans ki’n ganny propoze lo plan, vi ki bann mezir kont lerozyon ti’n deza fini ganny adrese lo son sit.

Kestyon 4;- Mr Speaker avan ki plan ti ganny soumet avek Lotorite Plan, plizyer rankont ti’n ganny fer avek azan sa devloper, e Lotorite Lasante Piblik an vi pou tonm dakor lo tou standar ki en sistenm desarz pou bezwen, pou li fonksyonnen lo sa sit Cote D’Or.

Answit en rapor detaye ti’n ganny prepare par en konsiltan endepandan, a demann sa devloper pou amenazman desarz pou sa devlopman lo PR 99. Tou lenformasyon lo desarz pou 20 lasanm lotel avek bann fasilite ogzilyer, parey lakwizin pou pti dezennen, basen naze avek fasilite pour tou travayer, ti ganny analize avek bokou detay par sa konsiltan

Answit Lasante Piblik in evalye sa plan an detay e zot in menm anvoy zot teknisyen ki spesyalize lo tretman desarz,  e bann sistenm parey sorti Mahe pou al fer vizit lo sa sit e zot in satisfe ki i posib pou met en tel model STP lo sa sit. Sa legzersis ti pran plis ki en mwan e Zofisye Lasante Piblik ti osi satisfe ki  sa model STP pou fonksyonnen enkli son zistans pou desarz final.

An term siperfisi sa STP pou okip 17.5 met kare lo sa later e son soakaway pit, i 3.4 met kare;- 1.3met larzer par 2.6met longer. Zistans soakaway pit avek batiman. E avek laliny balizaz i donn son minimum zistans 4.5 met parey regilasyon i demande.

Mr Speaker depozisyon final sa desarz trete pou pas dan en doz klorinasyon avan al dan pi perdi, ki pou sitye anba car park.

Zistans ki pi perdi pou trouve avek lanmer plen, high watermark i apepre 28met zistans.  Regilasyon Lasante i demann en zistans minimum 15met selman.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. E mersi Minis pour bann leksplikasyon. Mr Speaker mon ti a kontan premyerman vi lo size sa STP.  Letan Minis in donn nou bann minimum standards, eski Minis i kapab dir avek nou si, ki volim ki sa minimum standard i sipoze trete parski pour sa devlopman pou pe annan ou 20 lasanm,  e letan ou kalkile si sa lotel i plen i pour fer on average 40 dimoun par zour.  E la nou pe koz anviron 150mil lit sewage e lezot delo ensidswit ki pour ganny trete.

E dan sa pti área, eski Minis pe konfirmen ki poudir dapre zot letid, sa i pour sifizan pour ki i pa ava annan okenn polisyon dan sa landrwa?

Dezyenmman Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek nou e konfirm avek nou, ki poudir Lotorite Distrik pa ti anvoy okenn komanter. Eski sa i vre oubyen eski i kapab annan lezot keksoz ki zot in dir?  Parski ozordi mon kapab dir ou avek ou Minis ki Lotorite Distrik pe dir ki Praslin pe dir ki zot, zot pa dakor avek sa devlopman!  Alors Minis konfirmen pour ki si i annan okenn konfizyon zot ava kapab rezourd li.

Apre Mr Speaker mon anvi demann Minis, Minis atraver ou Mr Speaker vi ki ozordi Planning Authority, e Polisi se ki si en dimoun i annan en bout later ki mwens ki 400met kare i pa kapab fer en lakaz lo la.  Sa i zot regilasyon 400met kare, pa kapab fer  en lakaz lo la.  Me selman la nou pe war ki lo1213 met kare zot pe fer 20 lasanm, en swimming pool, en STP e an plis ki sa pou annan en zarden.

Eski i annan 2 standar la? Parske mon ti ava mazinen ki si en dimoun i annan 400met kare, e i ti ava kapab omwen fer en keksoz.  Parski sa ki la nou pe koz 200 lasanm, lo 20 lasanm sorry, 20 lasanm lo 1213met kare e ou pe dir ki son footprint i pour 711. Me selman en malere li i pa kapab fer en pti lakaz lo 400 met kare? En pi lakaz 2 lasanm? Zis 2 lasanm i pe koze oubyen 3 lasanm, lo 400 met kare me selman lo 1213 pou antre 20 avek bann lezot keksoz?  Sey eksplik nou en pe Minis.

E mon ti ava kontan osi demande vi ki nou pe koz 20 lasanm me selman parking nou pe koz zis 10 parking.

Eski ankor enn fwa nou pa war ki poudir i annan keksoz la ki pa balanse?  Etandonnen ki  sa Minister avek Planning Authority, se zot parfwa ki pa donn permisyon – mon konn en laboutik St Louis par egzanp Mr Speaker ki pa’n ganny permisyon pou li ouver, akoz i i pou annan zis 2 parking. Eski ankor enn fwa nou pa pe koz bann diferan standar dan diferan sirkonstans? Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Pou reponn kestyon Leader Lopozisyon konsernan premye bann, an relasyon avek STP, kantite desarz ki pou antre avek STP ti’n fini ganny kalkile pou 7.6met kib par zour, lo en maksimonm kapasite dan en ka eksepsyonnel. Anviron 0.32 met kib par erdtan in ganny estimen an mwayenn. I kapab ariv ziska 0.8met kib lo son highest peak savedir highest occupancy.

So sa estimasyon i baze lo konsonmasyon delo swivan;- ler Public Health in fer, son konsiltasyon in rod detay STP in pran sa bann estimasyon swivan;

Kantite lasanm ki 20 lasanm, 250 lit par lasanm, lakwizin pti dezennen 40 repa i fer 35 lit par zour.

Lakwizin 30 repa 25 lit par zour,

Basen naze 500lit par zour.

Alor lakantite cost konsonpsyon delo ti 7.65 met kib par zour. E sa Mr Speaker i bann kalkilasyon ki’n ganny fer par Lasante Piblik.

Apre osi Mr Speaker atraver sa bann lenformasyon Lotorite Lasante Piblik in demontre ki kapasite lenstalasyon sa sistenm desarz pou soutenir  8 kib ki par zour i sifizan e sa model STP ti ganny selekte pou ganny soutenir en tel proze.

Sa model i reprezant en versyon par lao later, kot son sant tretman i ganny plase lo son tenk pretreatment pou minimiz lespas. Savedir i en compact model, en compact system. Sa tenk pre tretman in ganny desinen avek sifizaman kapasite pou soutenir load idrolik ki’n ganny kalkile lo ne baz toulezour.

Konsep sa desen son dimansyon in ganny atase avek rapor.  Son pozisyon avek sa later PR99 ti ganny propoze pour permet akse fasil pou mentenans e servis netwayaz lo tenk pou retir parey bann labou oubyen si i annan okenn blokaz.

So ler nou pe get sa STP ki’n ganny propoze, diferans avek bann ki dan bann proze zalantour, se ki i annan en sistenm dezenfektan dan bann staz tretman, an servan klorin e lenstalasyon kontrol loder an prenon kont bann propozisyon an proksimite enstalasyon  ant semen avek devlopman propoze.

Lezot sistenm STP dan zanmirant pe desarz dan bann sistenm wet land ki egziste, me sa enn li i annan son pi perdi pou li menm ki i pou desarz ladan.

Pou dezyenm kestyon lo kote Lotorite Distrik parey mon’n mansyonnen, e i kordinen lo file ki District Authority ti ganny anvoye le 30 Out 2019 e ti napa okenn repons sorti kot DA.  Lo kote sa STP osi Onorab in demande akoz 400square meter.

I minimum ki nou servi e sa i dan labsans en sewage treatment plant akoz en dimoun ler i pe fer en lakaz i napa neseserman en sewage treatment plant i annan en soakaway pit.  So soakaway pit normalman ou bezwen annan zistans sanmenm sa i donn sa minimum 400 square meter.

Me parey sa proze li sa proze li i annan en STP e STP pa neseserman annan en li menm li parey mon’n nonmen i compact, so i pa pran bokou lespas lo sa later li menm.  E son pozisyon li menm in fini ganny analize par bann profesyonnel Public Health e bann lezot enzenyer dan Lotorite Plan e in vwar ki later i sifizan pour met en STP.

Lo kote ratio pour parking for tourism i 2 pour 1;- savedir 2 parking per bedroom.  1 parking pour 2 lasanm, savedir ki i koensid avek – ki son lasanm i 20 alors i annan 10 parking. Sa i Polisi Transpor ki annan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Yes, mersi Onorab. Onorab Wavel Woodcock.

 

 

HON WAVEL WOODCOCK

Bonzour Speaker, bonzour Minis, tou Manm e tou dimoun a lekout.

Minis mon kestyon i ankor, kot i konsern issue desarz sa sewage plant.

Minis avek high tide e problenm inondasyon lo lakot, ki pou definitivman ogmant water table lo sa later.

Osi prenon kont lakantite delo ki sorti dan sa sewage plant avek osi laundry pou ki pe deservi 20 Lasanm, nou pe koz anviron 15mil lit delo.

Eski sa pti bout later pou kapab abzorb tou sa delo?  Eski nou pa pou war nou dan en sityasyon effluent pou end up lo lans Cote D’Or?  Akoz sa later pa soutenab pou tenir tou sa delo.  Mon 2enm kestyon i kot i konsern parking space.

La ou’n donn detay lo sa proze ki enkli swimming pool, STP, zarden. Me mon kestyon i kot i konsern parking.  Mon pe koz ou parking pou 20 lasanm enkli staff;-  enkli staff pou sa lotel.  Eski zot in pran konsiderasyon ouswa zot in – sa i en kriter ki zot in konsidere avan ler ki zot aprouv sa proze?

Akoz ler mon pe get sa grander later mon pa war kote zot pou ganny ase staff pou kit ase parking, pou cater pou tou staff enkli bann touris ki pe reste dan sa bann lasanm, 20 lasanm.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Premye kestyon Onorab se regarding water table. E si i pou koz popilasyon, effluent ler pou sorti.  Normalman STP i ganny fer pou desarz dan en water, en water body. Par egzanp, i annan ki dan zalantour i servi lanmar.  Oubyen i annan ki servi delo sale li menm.

Akoz once ki sa delo in byen trete parey dan son STP li i annan sa prose klorinasyon ki pou arive.  E by the time ki son en effluent i sorti, i sipoze effluent ki tretab;- ki pa pou koz okenn polisyon.

Unless ki i pa byen maintain sa STP.  E li pou li parey mon’n nonmen in fer li al dan en soakaway pit.

E sa i en ekstra filter  ki pou filter sa delo.  Menm si i dan, in pas dan sistenm klorinasyon.  E then i al dan son soakaway pit.  So i donn li pli bon kondisyon ler son effluent in sorti.

E osi en konsiderasyon ki agent in pran,  se ki i kapab eventually i kapab raise son area kot i ete.  E i annan apepre 450milimet pou li kapab fer lelevasyon lo son later. Koumsa i a donn li, i a donn plis abzorbsyon.

Ler mon pe get zalantour bann proze ki i annan lo sa area li menm li Cote D’Or, mon pe war rooms number,  par egzanp i annan 1 ki annan 80 rooms ki 22 parking base.  I annan ki annan 36, 6 parking base. I annan osi ki annan 26, i annan ki annan 20, 10.

So mon krwar bann parking ratio ki’n ganny servi pou sa proze, i sifizaman pou lakantite lasanm ki i annan parey regilasyon i demande.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mr Speaker Minis in mansyonn bann lotel, ki dan zalantour.  Ki dapre li son pou sa grander kantite lasanm ki i annan, parey i annan en lotel ki annan 80 lasanm.

Me selman sa i bann vye lotel ki’n la pou plizyer lannen.  Nou pe koz lo met bann standar an plas, pou bann nouvo proze, bann nouvo devlopman, bann nouvo lotel.

Nou pa kapab akoz en lotel dan lepase in ganny les pase pou li fer sa kantite lasanm, pou minimonm parking space ki la prezan nou pou, mannyer ou kapab dir sa?

Nou pou ankonbre landrwa.  Ouswa nou pa pou swiv bann Polisi, bann mezir an plas, nou pou bend sa bann Polisi, akoz dan lepase i annan bann lerer ki in arive, ki prezan nou pou soutir sa bann lerer.

Eski, me la Minis zisteman ou’n dir mon poudir, ou’n admet avek mwan la poudir sa landrwa napa ase parking space. 

E mon lot kestyon ki mon bezwen demann ou, ou’n mansyonnen poudir i EIA, en EIA klas 2 in ganny fer. E ou’n mansyonnen konsiltan endepandan ki’n fer sa.  E eski ou kapab dir nou lekel sa konsiltan endepandan ki’n fer sa EIA?

E mon lot kestyon, eski ou kapab dir nou, si propriyeter sa later i en etranze ki’n natiralize?  Akoz ki fer mon vin en pe lo pwen ki Onorab Wavel Ramkalawan in fer resorti.  Danze ki nou pe war Sesel se ki en Seselwa, en Seselwa, nou konn zis sa term ordiner.  Ki li ler i apply pou proze, si ti annan en later 1200 met kare, ouswa 1000met kare, ti pou apply pou fer proze sa lanpler,  zanmen ti pou ganny permisyon!

E mon konn plizyer bann pti biznes, bann Seselwa, ki’n anvi lans dan sa Lendistri Tourism pou fer en pti self- catering ouswa en pti guest house, zis 12 lasanm, 8 lasanm, ki pa’n ganny permisyon, akoz zot in dir li poudir i tro pre avek high watermark, ki sa bann proze pa’n ganny aprouve.

Akoz ki ozordi nou pe bend sa, ki nou pe fer,  nou – konmsi ki rezondet ozordi ki nou war en proze lo sa lanpler pe ganny laprouvasyon pou fer, kan la mazorite dimoun dan sa rezyon i vwar poudir sa i kapab en proze problenm pou bann lotel e bann dimoun dan la rezyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey mon’n dir, Polisi
Transpor lo Later, lo kote parking, i en parking par 2 lasanm.  Alors pou sa proze mon pe dir, pou sa proze la,  sa in ganny respekte.

Lo kote EIA, EIA klas 2 se Lanvironnman menm ki fer.  Mon pa’n dir en konsiltan.  En konsiltan in fer proposal pou STP.  STP. So EIA se Lanvironnman menm ki fer.  Akoz i klas 2.  E Mr Speaker largiman ki Onorab pe dir, ki nou annan 2 standar.

Zis ou mont, mwan mon reste Anse Aux Pins.  Zis ou mont Au Cap ziska Anse Royale, sa bann gro batiman ki touristik ki pe ganny fer, ou war, poudir in pran en bon pe konsiderasyon.  E menm i annan, i annan menm konmela ki pli pre mon pou kapab dir avek lanmer.  So i bann touristik Seselwa sa, i pa etranze ki’n fer.

Pou largiman ki nou pe anpes Seselwa fer devlopman, mon krwar sa i pa fer sans dan mon, sa ki ou pe dir.

Akoz sa lakantite laprouvasyon proze ki nou fer pou Seselwa dan Planning Authority, i dir pou li menm.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Clive Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis.

Mr Speaker mon anvi demann Minis si i kapab donn nou, donn mwan, donn sa Lasanble detay tou bann fasilite e konponan front and the back of house sa devlopman.  Si zot form par sa main striktir?  E si wi, mon ti a kontan Minis ti a donn mon detay lo grander enn sa lasanm spesifik?

E mon 2enm kestyon, se si son Minister in pran konsiderasyon okenn right to access sa lans ki devan sa devlopman silvouple?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Parey mon ti dir dan kestyon larepons premye kestyon, sa proze i annan 20 lasanm. 1 resepsyon e lofis pou akey touris.  Landrwa pou sekirite.

1 lakwizin breakfast ek son landrwa asize pou manze.  1 fasilite laundry, swimming pool ek son decking. Sistenm tretman desarz, lespas parking parey mon’n dir.  E osi en bin site e en miray.

 So tousala i bann, e sa i enkli tou bann fasilite ki i annan.  Bedroom size i 22.10 square meter.

E standar i 15 square meter according to Tourism.  Lo kote bathroom i 7.80 square meter. E son standar normal i 6 square meter parey Tourism i demande.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minis pa’n reponn mon larepons 2 mon kapab dir.

Mon’n demann li si tou sa bann front and back of house facilities i form par sa main striktir, wi oubyen non?

Epi i pa’n dir mon access to the beach lo son larepons silvouple.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mr Speaker mon pe sey gete dan mon kestyon limero 1 si mon ti dir sa.  Me tou sa bann fasilite pou dan en sel batiman, wi.

 

MR SPEAKER

Access to the beach?

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Sorry.  Access to beach, wi i annan akse pou lans.  I annan 2 akse, i kapab devan, akoz devan i open.  Apre dan kote osi i annan access to the beach.  E zis ki i annan en rock armouring devan.  So, me selman i pou annan akse pou lans.  Akoz lans i piblik.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Mon premye kestyon, Minis pou benefis tou bann dimoun ki pe ekoute.

E sirtou bann biznes ki bann dimoun ki ti a enterese pou zot osi fer bann devlopman fitir Praslin.

I annan sa bann lofis, bann zofisye Praslin pou diferan sa bann referral agency.

Toultan ler in annan proze Praslin, sa bann dimoun, zot in vini vin fer bann vizit on site, zot in fer bann komanter.

Apre bann written comments ki zot anvoy kot zot lofis Mahe.  Apre subsequently komanter i al kot Planning.  Sa bann zofisye Praslin, eski zot komanter i ganny konsidere koman legitimate ki Planning i kapab pran desizyon lo la?

Oubyen i devret ganny refer ankor avek lofis Mahe, menm si zot, zot in al fer sa bann vizit?  Sa i premye.

Apre 2enm, ler ou ti pe donn lesplikasyon, ou ti dir poudir sa landrwa i annan en existing structure, ti deza annan existing structure, ki korek. Akoz i ti en dwelling house.  E, me selman ou ti pe fer referans ler u ti pe donn en pe lesplikasyon lo sa devlopman.

Petet zis pou eklersi, ki referans sa 2 keksoz i fer ek kanmarad?  Pou ki i afekte, ki i tous desizyon ki Planning i osi get sa?

Apre mon 3enm kestyon, se dan ou lesplikasyon ou’n dir poudir Planning Authority dan son comments in dir poudir, si i napa okenn lobzeksyon si lezot i annan.

Prezan vi ki Lotorite Planning i la, normalman ler zot anvoy sa komanter kot sa zofisye.  Zot dir be al vizit, fer komanter lo sa proze,  Kwa ki zot ekspekte sa dimoun raport lo la?  Akoz dan sa ka i pa’n donn en keksoz, en pwennvi, kot i konsern Planning as such.

E mon dernyen kestyon, menm si dapre ou lesplikasyon, tou bann prosedir in ganny swiv, me lefe i reste ki landrwa kot sa building pe vini, i o bor delo sale.

Eski ler Planning i donn lotorizasyon bann biznes ki o bor delo sale,  eski zot osi rekomande ki i annan en mitigation plan?  In case ki i annan gro lapli, i annan flooding ki kwensid avek high tide?  Kot nou tou nou konnen, Cote D’Or i plat.  Nou ekspekte pou annan en bon pe konsern.

E sa i effluent ki sa sewage pe large.  Menm si nou dir poudir i annan son standar ki i sipoze.  E sa i tant pou combine tou ansanm.  Se sa rezon ki mon demande si Planning Authority i osi konsider donn en mitigation plan si an ka i ariv sa bann sityasyon? Sa zis pou asire ki bann rezidan ki dan bor, zot pa ganny afekte dan evantyalite ki i annan en tel keksoz.

I vedir sa devloper dan en lot mo i devret pe kapab annan en mitigation plan ki Planning Authority i rekomande zot bezwen annan dan evantyalite sa bann keksoz.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Normalman ler en aplikasyon i ganny anvoye sorti Mahe Planning Authority, i ganny anvoye kot bann Lazans parey Lanvironnman, Public Health.

E Public Health avek Lanvironnman zot konsilte zot bann dimoun lo lofis Praslin. Par egzanp Public Health i annan son dimoun laba ki ale, ki gete.  Me selman sa dimoun spesyalize lo kote STP, i baze Mahe.

So i monte, i ale, i al fer vizit ansanm avek bann dimoun Praslin.  Pou zot kapab apre donn Public, Planning Authority en desizyon. Lanvironnman osi i parey.  Lanvironnman i travay avek son bann dimoun osi Praslin.  E zot mont, e zot monte, si i annan pou vizite, zot vizite ansanm avek bann dimoun Mahe.

E pou sa laplikasyon mon kapab dir ou, i annan bokou Lazans ki’n monte zot menm pou al vizite. E lo kote Lanvironnman, lo kote Lanvironnman, lo kote spesyalis Lasante sorti Mahe pou STP.

I annan Board li menm li ki’n monte, zot menm zot, al vizit.  Enkli Chairman Board Planning Authority. I annan Direkter Zeneral Departman Lanvironnman ki la ozordi.  I annan enzenyer kot Lotorite Plan. I annan bann architect sorti kot Lotorite Plan.  E osi bann teknisyen Praslin ki avek MHILTSo tousala in al lo sit, in al verifye bann lenformasyon.  E la zot in pran desizyon.

Lo kote Lotorite Plan, zot get sa aplikasyon lo en baz teknik, avek bann teknisyen kalifye.  Parey mon’n dir, si i annan enzenyer, enzenyer i vini, architect, bann dimoun koumsa, bann profesyonnel.

Ou’n dir, 2enm kestyon, se existing structure. Existing structure ler nou pe fer sa referans, savedir i en landrwa aki ti’n deza devlope.

Alors lo kote Lanvironnman i pa en landrwa ki sansib dan, lo kote biodiversite mon pe met, mon pe fer referans avek.

So in deza devlope.  Alors i pa, napa nanryen ki pou afekte en lot devlopman ki pou enpakte sa lanvironnman li menm ler i annan en lot devlopman.

Ou ti pe koz lo larepons MHILT osi ki’n fer repons,  ki si sa proze i kapab konsidere, sa ki zot ti dir. Sa proze i kapab konsidere, si bann lezot Lazans osi i dakor, i napa okenn lobzeksyon.

Sa se akoz MHILT li menm li i napa en spesyalis STP li.  I napa en spesyalis Lanvironnman.  So ler i al lo sit, i get striktir.  E i get plasman sa bann, kekfwa sa bann fasilite ki i annan. E i war poudir i en proze ki kapab ganny konsidere.

Me avek kondisyon ki bann lezot Lazans osi i fer bann rekomandasyon spesyalize.  Par egzanp lo, avek Public Health ek Lanvironnman.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mr Speaker i annan en kestyon ki pa’n ganny reponn.  Mon pa konnen si Minis ti a kontan mon re …

 

MR SPEAKER

Remind Minis kestyon.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mr Speaker lo kote mitigation plan sa kestyon ki ou ti demann mwan.  Parey zot konnen lo sub Committee Planning i annan bann lezot Departman par egzanp DRDM, Lanvironnman osi i form parti lo la.  E si i annan nesesite pou zot mitigate bann devlopman ki vini then i osi ganny pran kont.  E sorti kot Lanvironnman ler sa dimoun i ganny en approval, i annan 15 kondisyon ki ganny mete.  Sa i bann kondisyon ki ou kapab dir i mitigate bann lefe ki kapab arive, e zot pran sa an konsiderasyon e zot met sa dan zot aprouvasyon standar, ki zot donn en aplikasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Dernyen kestyon, baze lo non pa kestyon basically, baze lo larepons ki Minis in donnen, savedir sa zofisye Planning Praslin li, i pa neseserman fer pran komanter?  Son vizit se selman pou get bann surrounding, structure, existing apre komant lo la, baze lo larepons parey ou’n dir.  Akoz ou dir bann lezot dimoun ki komant.  Me selman pou letan zot osi zot lo lalis komanter, se sa ki mon ti anvi konnen ki egzakteman zot espekte from li?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Sa dimoun lo Praslin i pa en dimoun Planning, i en dimoun MHILT dan nou Minister li menm.  E li i an konsiltasyon avek Planning Authority.  Akoz ki mannyer nou travay nou servi li ler i annan bann proze planning pou li osi al gete.

E li i pran par egzanp i pou pran bann mezir lo site i pou get bann lokasyon kote, bann striktir pou vini, ki apre i raport en pe ki annan lo site deza e bann keksoz koumsa ki vreman i fer.  Apre bann teknisyen Planning zot, zot, zot monte pou fer zot bann technical assessments.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Minis bokou kestyon atraver ou Mr Speaker in dirize ver sa STP e Minis in fer resorti ki bokou bann ouswa laplipar ouswa tou, bann letablisman otour sa devlopman la, zot desarz i al dan apre ki zot in fini trete and all i al direkteman dan lanmer avek dan lanmar.

And mon kestyon i Mr Speaker, eski Minister in avan kekfwa sa proze in zot in ganny aprouvasyon, zot in fer en letid otour sa bann lanmar, ouswa sa bann delo sale otour sa proze, pou regarde si i deza annan polisyon ladan?  Ouswa ki degre polye ouswa i pa polye i ete pou nou konnen apepre pou nou kapab varye avek sa nouvo proze ki mannyer i pe ale?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Lo kote sa sit li menm napa en assessment ki ti ganny fer lo kote pou al gete water body laba pou gete si i annan polisyon.  Me selman Public Health i monitor.  I annan en monitoring ki Public Health i fer lo sa rezyon.  Pa zis lo sa rezyon Cote d’Or, me lezot osi lo Mahé, bann pwen ki zot in swazir pou zot fer zot bann monitoring lo la.  E ziska prezan napa okenn sir polisyon.  E parey mon ti pe dir oparavan ler ou desarz i pas dan STP i sipoze dan en bon son effluent ki sorti sipoze en bon kalite pou li kapab zet dan en water body oubyen dan delo sale.

Parey mon’n dir i maintenance of the STP li menm, ki kekfwa sa otelye napa expertise, oubyen ki pa ganny dimoun pou fer li.  Me si i ganny maintain byen i ganny servi byen effluent i sipoze en kalite ki kapab reservi.  Akoz i annan bann lezot letablisman ki servi par egzanp dan toilet, ki servi sa delo effluent li menm li dan zarden, i annan ki servi dan zarden osi ki servi sa delo, akoz in fini ganny chlorinated, e ler in pas son bann pretreatment in ok pou li al dan lanvironnman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou Manm Onorab, e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker zis detrwa pti leklersisman petet i pou bon pou nou menm, eski Minis i kapab dir nou ki kantite konplent vreman in gannyen lo sa sityasyon?  E eski Ladministrasyon Distrik par egzanp in ekrir ou Minister pou raise son bann problenm, konsern, lefe ki ou ti’n ekrir zot, zot pa’n dir nanryen?  E eski sa devlopman i dapre Lalwa, ouswa i annan kek kas Lalwa ki’n kase?

Epi letan Minister i donn planning permission, ou kapab konmsi eklersi nou i donn lekel i donn sa dimoun, ouswa i donn sa later?  En leklersisman nou ti ava kontan.

E an menm tan eski sa proze ki an kestyon la, eski i en proze letablisman touristik i pou ed bann lezot proze touristik dan zalantour?  Ki mannyer pou ede?  Ouswa i pou kont sa bann sa bann biznes touris ki annan, around?  Ou konpran si i pou benefisye dan ki sans kekfwa i pou benefisye pou enhance sa devlopman touris dan sa area. 

E finalman eski i annan okenn Proze Devlopman Lotel dan sa border obor sa propriyete sa devlopman, eski i annan ki devlop Planning Authority la?  Eski i annan ki zot okouran i pe al lentere dan sa direksyon ankor?   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Lo kote konplent nou’n ganny en query sorti Manm Lasanble e ti diskit ek e li i ti diskit avek Planning Authority ek Chairman, lo kote prosedir ki’n ganny pran.  Apre nou’n ganny osi konplent from en letablisman touristik lo menm obor.  E osi nou’n ganny en – nou pa’n ganny en konplent me selman ti annan en let dan TODAY’S newspaper sorti kot SHTA.  E once ki nou ti’n fini fer bann assessment e pran nou desizyon, tou bann dimoun konsernen ki ti pe konplent, nou ti anvoy zot en let personnelman, pou dir zot ki bann konsiderasyon nou’n pran, e ki bann ki bann desizyon approval.  Akoz nou’n donn sa bann approval. 

Lo kote planning application, planning application i donnen lo later par sa endividi, akoz si i annan en lot dimoun ki vini apre, par egzanp i kapab servi menm laplikasyon.  I kapab sanze si i bezwen.

Eski sa devlopman i ed-?  Non i pa kas i napa Lalwa ki’n kase.  E tou keksoz ki’n ganny fer within guidelines oubyen Lalwa ki egziste.  Lo kote Planning, Lanvironnman oubyen Public Health. 

E ki mannyer sa bann lezot dimoun pou benefis? I kapab benefisye wi.  Kekfwa i ava amenn plis trafik dan sa landrwa e kekfwa bann lezot tourism osi, establishment i kapab benefisye;- par egzanp bann ki annan restoran, bann ki annan diskotek, bann ki annan whatnot.  Li i osi i kapab ganny sa bann car hire, whatnot. E zot  osi zot kapab ganny sa bann menm dimoun dan sa visinite.  Me osi i kapab koz, en konpetisyon.  I en konpetisyon pou lezot.  Sa i normal.  I korek.  i natirel mon kapab dir.

Me  osi si i annan proze – wi i annan dan vizinite en devlopman ki ankor at a site   B stage sa i en devlopman 40 lasanm.  E i still a site B stage nou pa ankor ganny anvoy okenn laplikasyon kot Planning.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Pa pou menm dimoun?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Sa devlopman ki an dan site B stage la i pa pou menm dimoun non?

 

MR SPEAKER

Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Non, non i pa pou menm dimoun.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.   Mr Speaker mon premye kestyon, se pou demann Minis si zot aktyelman annan zot in son Minister ansanm ek Planning parske in nonm sa area dan Land use plan  se pou tourism development.  E mon ti a kontan zis remind Minis ki Land use plan  pou Praslin ti ganny zete, par Ziz Sef Ziz Mathilda Twomey depi en bann letan pase, parske, sa Land use plan  i pa legal alors ti ganny discarded.  Alor si i pe refer to Land use plan i pe refer to something ki pa egziste.

Alor eski zot, zot menm zot in fer en model pou Cote D’Or?  Parski la sa ki zot pe fer, se etabli en presedans.  E mwan mon per sa kalite presedans, akoz nou pe prepar Cote D’Or  i kapab oubyen Cote D’Or oubyen nenport lezot landrwa, pou vin en pe parey L’Espagne.  Parski la, mon pou demande, parski zis obor li i annan en lot kare later.  I annan en lot kare later ki preski menm grander.  Eski nou pe ganny dir ki si sa lot propriyeter i prezant en plan avek menm kalite devlopman, nou pou trouv nou avek sa kalite devlopman 1200 met kare avek 20 lasanm?  Ki kalite – letan nou pe regard devan, konmsi eski nou pe vreman pran an konsiderasyon sa labote, lo kote estetik, e tousala?

Oubyen eski la ankor enn fwa nou vwar e Minis pa’n reponn sa kestyon, lo lekel sa devloper?  Kan i ti ganny natiralize? Parske la nou pe vwar en sityasyon kot en etranze i ganny natiralize, e apre li, e nou pou demann plis kestyon ankor lo sa natiralizasyon pou nou regarde.  E apre sa i rantre dan en sityasyon, kot li i ganny en serten en serten lavantaz.

Akoz ki etandonnen zistans ki sa devlopman – e la mon ti ava kontan Minis i konfirmen, ki pou dir dan area Praslin, Cote D’Or spesifikman, sa i sel devlopman 20 lasanm lo en siperfisi 12 13 met kare.

Alor etandonnen ki i ti premye devlopman sa grander lo sa siperfisi later, kot ti pou bezwen STP e son zistans avek lanmer, akoz ki zot ti demann zis en EIA class 2 e non pa en EIA class 1 ki ti ava vedir involvement piblik.

E la mon anvi osi demande, wi sa lakaz ki la nou konnen ki sa lakaz ti ete.  I pa ti  en – letan pe dir ti deza annan en devlopman lo sa later, nou tou nou konnen i pa ti en devlopman ki ti pe pran sa kantite -. Sa  ti en nespes pti zafer sa.  E etandonnen ki lotel ki pe ganny propoze i en devlopman ki bokou pli gran ki bokou pli enportan, akoz ki son setback i pa’n met li lo 25 met e zot in zis mars lo lo sa lo sa ki ou’n dir Minis?

E etandonnen ki la ankor enn fwa nou pe koz lo Cote D’Or menm, sa ki zot pe sa ki Minis in dir mon ti ava kontan demann li kestyon,  etandonnen ki Paradise Sun Hotel ti pas dan avek bann gro lapli high tides ensidswit, i ti i ti flooded, i ti ganny tou sa bann problenm;-  eski zot in pran sa bann keksoz an konsiderasyon letan zot pe approve sa plan?  Etandonnen ki Paradise Sun li i bokou pli anndan, me selman i ti konn sa bann problenm e sa enn li i pou la pli obor lakot.

Alor mon anvi Mr Speaker ki Minis i donn mwan sa.  E an menm tan osi dir avek mwan konbyen letablisman touristik, 20 lasanm dan Sesel ki’n ganny fer lo 1213 met kare.

E Mr Speaker letan Minis i ava reponn mwan sa bann kestyon, mon pou annan enn final avek ou permisyon.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Onorab kekfwa ou kapab gid mon lo ou bann kestyon ou’n demann mon.  Premyerman ou’n koz en pe lo Land use plan, wi nou konnen pou dir Land use plan Praslin i enn ki ti annan en kontansyon me selman Land use plan pou nou i enportan akoz i gid nou lo ki bann devlopman ki ganny fer e dan ki landrwa.

So se ki sa nou kontinyen avek annan nou servi bann Land use plan ki nou annan, menm si i draft.  E kot Lotorite Plan nou ti fer meeting avek bann zabitan Praslin an 2017 e sa sit ti enn ki ti demarke toultan in demarke as tourism. 

        Lo kote EIA parey mon’n eksplike dan mon repons oparavan EIA ki ti ganny fer ti en EIA class 2 e sa in pran an konsiderasyon bann kriter ki Lanvironnman i mete ler i pe fer en EIA class 1, ler pou swazir ki EIA i fer either i class 1 oubyen i class 2.  E sa parey mon dir, EIA i annan bann diferan konsiderasyon later, kare, bann devlopman ki’ deza fer.   E bann devlopman sa zalantour dan sa landrwa.

E lefe ki later i deza annan devlopman menm si later devlopman pa ti ase gran, oubyen pa ti ase cumbersome parey nou dir,   me selman i ti deza en landrwa kot ti annan en striktir.

E osi nou’n tret li parey bann lezot devlopman ki ti dan sa zanmirant ki dan sa zanmirant ki zot osi zot in fer EIA class 2 parey sa enn.

E osi parey mon’n dir Lanvironnman i pran konsiderasyon son landrwa egziste e bann lezot batiman ki dan ki dan zalantour, e son sistenm desarz osi ki pe ki pa ti’n ganny propoze.  Se sa ki Lanvironnman i servi pou li konsidere whether i annan en EIA class 1 e oubyen EIA class 2.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN      

Minis ou’n mank detrwa. Leksperyans Paradise Hotel? Lekel lezot letablisman touristik dan Cote D’Or ki annan 20 lasanm lo en siperfisi 1200 met kare. Sa de la e apre mon ava al lo lezot.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Ler ou pe koz leksperyans Paradise Sun. I montre ler nou’n ler lanvironnman in monitor sirtou dan sa gran mare ki’n fer bann letan la dernyen, zot in remarke ki i napa okenn lefe lerozyon anvi ki i deza annan rock armouring lo sa later li menm.  So, menm gran mare i pan afekte sa landrwa as such parey i afekte Paradise Sun. E lo landrwa ki annan menm siperfisi mon krwar ou ti demann Mahé pa zis Praslin me selman nou napa sa lenformasyon.

Lo kote Cote D’Or mon annan zis en donn mwan en pti letan mon a rod en lalis. Mersi.

Ok, i annan zis en letablisman ki ti apepre 20 ki annan 25 lasanm e li son area i 1717.  I pa tro gran zistans i 25 lasanm li en?   I osi son i baze Cote D’Or. Me solman pou lezot Mahé mon napa sa lenformasyon. Si ou kapab donn  mwan  an ekri kekfwa.

Ler nou pe get lo kote Cote D’Or osi i preski menm parey akoz ler nou pe get PR for example PR14968 san nonm bann proze – PR14968 i osi i deza – Par egzanp bann batiman lo Baie Ste Anne par egzanp PR191 ki o bor, li i 11 met avek high watermark. Batiman lo later PR190 i 13 met avek high watermark.

Sa enn ki PR4967 i 2.5meter avek high watermark. So sa en pti konparezon ki annan lo kote Cote D’Or.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN      

(Off -Mic)

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Sa developer i en dimoun ki’n natiralize parey ou’n   dir. Me selman kan ti ganny natiralizasyon sa mon pa konnen fodre Imigrasyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN      

Mr Speaker mon anvi demann Minis, si avek sa sityasyon e vi ki Minis in dir avek nou klerman ki pou dir e atraver kestyon ki Onorab Gill tou in demande, in kler pou dir i annan konfizyon ki rol Lotorite Praslin.

Eski Minis i ava konsidere pou met sa proze on hold, e  imedyatman pou demande ki pou dir i annan etandonnen poudir ki i annan bann mirmirasyon ki Lotorite Konsernen Praslin ek bann lezot Lotorite osi tou. Ou annan ou Praslin Business Association, ou annan SHTA ki pa neseserman zis Praslin, me osi laba,  pou zot annan en input ladan avan ki sa proze i kontinyen?

E Mr Speaker atraver tou sa ki mon’n tou sa ki nou’n tande bomaten, eski e mwan mon pe zis raise the alarm mwan e sa i enn mon rol.  Mon pe raise the alarm parey ou avek mwan Mr Speaker nou ti raise the alarm La Misère personn pa ti ekoute e la ozordi nou ankor dan problenm.

Alor mon pe demande pou ki nou kapab fer sa.  E la mon ti ava dir Minis,   eski i ava aksepte ki pou dir lefe ki in napa sa bann konsiltasyon e sa bann EIA anba well pa anba, anba me sa bann EIA class 2 kot napa konsiltasyon. ki pou dir bann lamannman ki ofet sa Lasanble ti anmennen dan Physical Planning Bill ki Prezidan pan assent, ti pou bon.  Akoz enn bann keksoz ki nou ti demande se ki sa devlopman letan i pou annan en devlopman ki pou dir bann vwazen ensidswit i ganny notifye, pou zot kapab fer zot komanter.

E ki ozordi nou pa ti ava annan sa sityasyon.  E la kot sa proze pe ganny fer i resanble ki menm bann Lotorite i ganny serten difikilte pou zot antre lo sa site. E alor lefe ki nou’n ignore sa bann lamannman ki ti bann lamannman tre bon, pou nou kapab avans devan pou involve kominote, e ki ozordi nou trouv nou dan sa sityasyon.

E finalman Mr Speaker eski Minis i kapab konfirm avek nou ki pou dir dan sa proze in napa okenn koripsyon?  Parski i annan bokou bann ankor enn fwa fer bann resers in annan bokou bann, bokou bann parol e menm ziska nimero 2 dan pei in involve ladan a en serten moman.  Alor konfirm avek   nou ki poudir in napa okenn koripsyon!  Napa okenn larzan ki’n sanze, parski i fer premye fwa;-  ankor enn fwa mon dir premye fwa, ki lo 1200met kare 20 lasanm – e eski zot bann self-catering sa oubyen zis bann lasanm? Parski i pou drol pou zot annan zis lasanm e san en restoran as such. Si zot zis koman en lotel.  I bezwen bann self-catering ki ankor enn fwa anmenn bann lezot keksoz.

Alor Minis mon pledwari met en stop lo sa konstriksyon.  Annan konsiltasyon avek tou bann dimoun e apre sa nou ava bouze. Akoz menm si sa kare later ti’n   ganny mete pou en devlopman touristik, napa problenm avek sa.  En restoran i en devlopman touristik, en guest house avek 4 lasanm i en devlopman touristik. Me lo 1200 met kare pou 20 lasanm mon krwar i en pe tro bokou. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mwan mon war i drol ozordi sa laplikasyon i ganny mete dan Lasanble   mwan. Mon demann mon lekor akoz ki tou sa bann, ki tou sa bann proze ki prezan ki Planning Authority pou aprouve i pou vin en kou dan Lasanble  pou nou diskit lo en proze?

En proze ki’n pas dan Planning, in pas avek tou son bann kriter.  E ler i donn aprouvasyon i baze lo bann kriter ki annan e bann regilasyon bann guidelines Lasante, Lasante Piblik, Lanvironnman.  I pa zis Planning Authority ki asize oubyen CEO ki pran desizyon lo en plan.

I annan tou sa bann expert!  I annan tou sa bann profesyonnel ki nou valoriz zot bann, zot bann training ki zot fer pou ozordi pou nou ganny kestyonnen dan en Lasanble pou en proze touristik!  I fer mwan lapenn.  I fer mwan lapenn akoz bann dimoun i pran zot travay aker pou zot donn en desizyon lo en planning aplikasyon ki ariv devan li.

E pou mwan, pou mwan mon pa konnen kwa ki annan lo sa proze ki fer li, ki fer li ozordi mon’n ariv dan Lasanble pou mwan fer sa diskisyon.  E nou’n fer – Planning in go through son process e in fer konsiltasyon avek tou bann stakeholders. E zot in donn zot lareponsZot in fer zot assessment parey in ganny dir fer, parey Lalwa i demande parey kriter i annan son assessment EIA.

Tou bann EIA class 2 in servi dan menm zanmirant e tou sa bann proze. Ok?  E san menn sa ki mon pe dir en, en i annan bann lezot fason ki ou kapab demann en review lo sa proze e nou’n fer detrwa.  Nou’n fer detrwa.  Public health in fer, Lanvironnman in fer e zot in vini avek zot assessment e zot in dir nou menm keksoz menm.  Napa teknikman, napa okenn obzeksyon oubyen napa nanryen ki kapab anpes sa proze.

Me i annan bann rekomandasyon ki zot in fer. Bann mitigation ki zot in mete dan zot aprouvasyon ki kapab kekfwa ede pou fer sa proze en pti pe pli safe oubyen, pli sustainable pou Cote D’Or.

E dan sa assessment in osi annan assessment STP, i annan assessment lo lanvironnman toultour e sa in ede pou annan sa desizyon. So pou mwan ale pou mwan dir stop sa proze li menm i – Mon napa okenn ground legal pou mwan fer li!  Mon napa!  Dir, mon annan lobzeksyon lo sa proze.  Akoz nou’n fer, nou’n pas lo bann assessment e nou war pou dir sa proze i kapab go ahead avek bann kondisyon ki’n ganny mete. Mersi Mr Speaker.                  

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon ti a kontan remersye Minis pou son kestyon ki o fet in demann mwan. Lo akoz ki sa size in ganny anmenn devan Lasanble? Mr Speaker   mon ti ava kontan zis atraver ou dir ek Minis i pa ti ankor vin Minis e nou dan sa Lasanble nou ti pe fer fas avek bann sityasyon La Misère kot ti annan polisyon.

Alor Minis i bezwen realize ki poudir ozordi se Lasanble   Nasyonal atraver fot ki son Gouvernman in fer ki Lasanble   Nasyonal dan Contingency in bezwen aprouv sepa konbyen milyon e ki pa ankor fini peye pou bann zabitan La Misère pou kapab pey zot1

Alors sa ki nou ape dir e se sa i form parti responsabilite nou Lasanble    Nasyonal, pou nou lev bann size kot i a kapab annan problenm akoz zot, zot fer zot  fot e apre sa – e  nou annan  tou respe pou bann Zofisye. Me selman i nou responsabilite pou donn direksyon bann zofisye e raise bann alarm pou ki apre Minis  Finans pa trouv li devan Lasanble pe demann nou koman en Lasanble  pou nou aprouv contingency sepa konbyen milyon e ki lepep Seselwa ki bezwen peye.

Se pou sa rezon ki mon amenn sa size la devan pou ki nou pa fer menm fot, pou nou aprouv bann gro sonm ki sa malere i peye atraver son pti kas ki i peye, e sa atraver bann faver ensidswit!  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis komanter.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker parey mon’n dir Lalwa i kler e nou’n fer nou devwar koman en Planning Authority ek son bann stakeholders lo sa proze. Parey Onorab in dir wi kekfwa i annan fot dan lepase, me nou nou’n fer sir ki tou bann assessment in ganny fer byen e ki si i annan revizyon in ganny fer, in ganny fer byen. E sa process in marse e ozordi nou annan en proze ki nou kapab dir nou’n aprouve avek bann rekomandasyon ki bann lezot stakeholders in mete.

Alor Mr Speaker wi tou bann konsiderasyon in ganny pran, tou bann kriter in ganny pran.  Mon konpran ou konsern Onorab Leader Lopozisyon me nou osi nou krwar pou dir nou’n fer ase e nou’n fer ase assessment pou nou konnen pou dir si sa proze i kapab sustainable.  E si son bann sistenm oubyen son bann fasilite ki i annan i pou ase e sustainable pou sa kantite later ki i annan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Minister avek sa mon ava remersi ou avek ou lekip, ou tim.  E nou ava eskiz ou dan Lasanble Nasyonal.

 

(MINISTER CHARLETTE AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

Bon mon ti a kontan welcome Minister Charles Bastienne, Minis ki responsab pou Lapes avek Lagrikiltir.

Minister i ganny akonpannyen par Mr Roy Clarisse Special Advisor of Fisheries, Mr Vincent Lucas CEO Seychelles Fishing Authority and Mr Jayaraj Chinnasamy   Principal State Counsel Attorney General’s Chamber. Minister and your delegation, good morning and welcome to the National Assembly.

Nou ava prezan, mon ava prezan donn ou laparol Minis pou prezant ou statement. E apre nou ava regarde si nou pou kapab pran en pe kestyon avan nou break. Si non nou ava retournen apre midi. Minister laparol i pour ou.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout, bonzour.

Dabor Mr Speaker mon ti a kontan dir ou mersi pou sa permisyon pou deliver sa Statement lo Lakor Lapes ant Linyon Eropeen ek Sesel sa ki nou apel en Sustainable Fisheries Partnership Agreement oubyen SFPA, devan Lasanble Nasyonal avan ki zot konsider ratifikasyon, sa Lakor ek son         Protokol lenplimantasyon.

Aktivite lapes ton, par bann purse seiners ti komanse an 1984. E premye Lakor Lapes ti komanse an 1990 avek European Economic Community parey i ti apele sa letan.

Anfet sa Lakor Lapes i an 2 parti, premyerman i konpri Lakor Lapes li menm ki etabli kad legal ki gouvern bann prensip. E regilasyon pour ki bann bato Linyon Eropeen i kapab lapes ton e lespes parey ton dan delo Sesel.

Dezyenmman i konpri en Protokol lenplimantasyon. Ki form parti entegral sa Lakor ki etabli bann kondisyon, tel ki;

Lakantite bato ki kapab lapes ton, ki kalite bato ki kapab ganny servi pou lapes, larzan ki ganny peye par Linyon Eropeen anba sa Lakor, e osi lezot larzan ki ganny peye par bann propriyeter ou loperater bann bato, setadir bann bato ton ki flot paviyon Linyon Eropeen.

E osi lezot mezir kontrol sirveyans e bann lobligasyon ki zot annan pou raport ek Lotorite Sesel ler sa bann bato i lapes dan delo Sesel parmi lezot kondisyon ankor.

Sityasyon aktyel, nouvo Lakor partenarya lapes ek son Protokol lenplimantasyon ti ganny negosye ant Sesel ek Linyon Eropeen an 2019. Tou lede dokiman ti ganny adopte par konsey Eropeen le 20 Fevriye 2020. E answit ganny sinyen an Bruxelles  le 24 Fevriye par Linyon Eropeen ek Sesel.

Swivan dernyen negosyasyon, i bon note ki tou lede dokiman;- setadir Lagreman ek protokol ki pou en peryod 6an, pe aprezan mars ansanm.

Prosedir pou negosyasyon e retar

Komite Konzwent sa ki nou apel Joint Committee ki’n ganny kree anba Lakor Lapes ant Sesel ek Linyon Eropeen, ti zwenn dan son sesyon anyel le 27 Fevriye ziska le premye Mars 2019 Bruxelles.

E lezot azanda ti osi enkli preparasyon negosyasyon pou renouvle Lagreman e nouvo protokol anba ki bato ton Linyon Eropeen i lapes dan delo Sesel. Komisyon Eropeen pe responsab pou negosye Lagreman Lapes ek son protokol ti enform Sesel lo son bann prosedir administrative e prose legal ki sa Lakor e Protokol i bezwen pas atraver lo zot kote avan ki i ganny sinyen apre ki negosyasyon i terminen.

An partikilye komisyon Eropeen ti enform Sesel ki avan ki sot kapab al kot Konsey Linyon Eropeen pou demann en manda pou negosye ek Sesel, zot bezwen esper rapor en konsiltan endepandan ki zot in apwente pou evalye Lakor aktyel. E donn son rekomandasyon lo en nouvo Lakor si i annan merit.

Komisyon Linyon Eropeen ti enform Sesel ki rapor en konsiltan endepandan pou pare apartir komansman Avril 2019. E zot espekte ki negosyasyon ti a komanse dan en dezyenm kar an 2019. Apre sa komisyon Linyon Eropeen ti enform Sesel ki lefe ki pou annan eleksyon nouvo Parlman Linyon Eropeen an Me 2019, zot pou esper eleksyon fer avan.

E apre demann manda pou negosye ek Sesel avek nouvo Parlman ki ganny elekte. Eleksyon nouvo Parlman Eropeen ti fer ant le 23 ek le 26 Me 2019;- setadir lannen pase. Le 29 Me 2019 Komisyon Eropeen ti enform Sesel ki rapor sa konsiltan endepandan in fini analize. Le 15 Zilyet 2019 Konsey Linyon Eropeen ti otoriz pour ki Linyon Eropeen ti komans negosyasyon avek Sesel.

Alor menm si Gouvernman Sesel ti pou anvi fer en negosyasyon byen avan. Sa pa ti pou posib akoz Linyon Eropeen pa ti ankor pare. Mr Speaker premye tour negosyasyon ti fer isi Sesel parey ti’n prevwar ant le 19 a le 21 Out 2019. E negosyasyon ti termin dan en katriyenm tour le 22 Oktob 2019 apre 2 lezot tour negosyasyon ant le 17 a le 20 Septanm e ant le 7 a le 8 Oktob.

Avek konklizyon negosyasyon le 22 Oktob. Komisyon Eropeen ti verbalman enform Sesel ki zot pou fer zot mye lo zot kote, pou ganny aprouvasyon Konsey Eropeen pou siny protokol enplimantasyon avan ki sa enn le 17 Zanvye 2020 i terminen.

Pour ki i vin an fors provizwarman parey in fer provizyon dan Lakor, avan ki i finalman ganny ratifye par Sesel. E Linyon Eropeen e ki prosedir ratifikasyon espesyalman lo kote Linyon Eropeen i en tre gran prosedir.

Le 16 Zanvye 2020 dan en rankont ekstraordiner Komite konzwent ki ti fer Mayotte, Komisyon Eropeen ti enform lo nouvo Sesel ki prosedir legal Lagreman Lapes i dan en staz byen avanse, e sinyatir i ekspekte fer lafen Fevriye apre ladopsyon Konsey Eropeen ki ti’n ganny prevwar pou le 17 Fevriye 2020.

Le 4 Fevriye Komisyon ti anvoy kopi Lagreman ek Protokol ki ti’n fini pas dan prosedir revizyon lengwistik legal dan 23 langaz lo nivo Konsey Eropeen. E zot ti enform Sesel ki sa prosedir i ankor an mars e ki en dernyen revizyon ti kapab ganny fer dan Konsey Eropeen. Le 6 Fevriye 2020 komisyon Eropeen ti enform Sesel ki zot estimen ki Konsey Eropeen pou adopte sa Lagreman ek Lakor le 20 Fevriye 2020.

Sa dat ti reganny konfirmen par komisyon Eropeen le 17 Fevriye.  Kot zot ti  enform Sesel ki apre ladopsyon Konsey Eropeen, pou etabli en dat avek Lotorite Sesel pli vit posib pou sinyatir. Parey zot okouran an vi ki vye Lakor ti termin le 17 Zanvye 2020, okenn bato ki flot paviyon Linyon Eropeen pa ti ganny drwa lapes ziska le 24 Fevriye 2020, ler nouvo Lagreman ti sinyen.

Nouvo eleman dan Lakor Lapes

Mr Speaker depi sa dernyen Lakor Lapes in negosye in annan nouvo devlopman dan Lalwa lapes Sesel;-

Par egzanp, Lamenazman lapes rezyonal tel ki lo nivo Komisyon Ton Losean Endyen, IOTC e enternasyonal tel ki, Lagreman Lorganizasyon Mondyal pour manze, FAO, lo mezir portyer pou konbat lapes ilegal ki Sesel ti ratifye an 2014.

Sa ki nou apel FAO Ports State Measures to deter, prevent and combat ilegal unreported and unregulated IUU fishing. Bann prensip bon gouvernans ki konsern lapes e soustenabilite, e i lo praktikalite lo teren ozordi ki diferan avek lepase. Alor nou’n fer sir ki sa nouvo Lakor i pran kont tou sa bann eleman.

Lapes soutenab: Premyerman lapes soutenab dan delo Sesel i prensip enportan ki nou’n fer rantre anba sa nouvo Lagreman.  I osi kouver latransparans an sa ki konsern aktivite bato Linyon Eropeen e lezot bato ki Sesel i donn lotorizasyon pou lapes dan nou delo.  E asire ki tou lede parti i respekte bann mezir konservasyon e lamenazman, ki ganny determinen e adopte lo nivo IOTC.

Lo kote korperasyon syantifik i annan ranforsman ant le 2 parti e pli bon korperasyon ekonomik dan lapes endistriyel.  e an relasyon ek bann aktivite ki kontribye anver Lekonomi Ble. Provizyon in osi ganny mete pou promouvwar debarkasyon pwason, ki’n ganny lapes ki enkli ton ek son bycatch par bato Linyon Eropeen pou bann lizin Sesel tel ki IOT e bann processors lokal ki pe process bycatch e lezot lizin dan lavenir.

Sa i fer ki nou bann lizin lokal enkli devlopman CCCS setadir Central Common Cold Storage, a kapab garanti ton sorti ot bann bato Linyon Eropeen pou zot loperasyon valer azoute ki ganny fer Sesel. Sa provizyon i donn nou sa posibilite pou al direkteman anver Komisyon Eropeen si nou santi ki son bann bato pa pe korpere pou fourni ton lokalman.

An sa ki konsern lamenazman kontrol e mezir sirveyans bann bato Linyon Eropeen, provizyon in ganny fer pou ki i annan lenspeksyon konzwent ant lenspekter lapes Seselwa e lenspekter lapes Linyon Eropeen lo zot bato.  Pour ki mezir apropriye i ganny pran kot i devret pou asire ki sa Lagreman e son Protokol pe ganny byen enplimante.

Sa i osi ede devlop konpetans nou bann lenspekter lokal, pou ariv lo nivo enternasyonal. An plis ki sa Lotorite Lapes SFA i kapab vin pli azour avek lenformasyon avek bato Linyon Eropeen, ler zot dan delo Sesel e siplimant sistenm VMS abor e osi bann lobzervater.

Sa Lakor i fer provizyon pou ki bato Linyon Eropeen, e raport zot pwason ki’n lapes dan en fason pli transparan e regilye, par metod elektronik. Electronic Reporting System ERS. Sa metod pou fer SFA vin pli azour lo lakantite pwason ki’n ganny lapes par sa bann bato ton, an relasyon ek zot pozisyon ler zot dan delo Sesel.

Sa pou konplemant lenformasyon e rapor ki bann obzervater ki abor i fer.  Sa rapor elektronik i tou le 24erdtan. E zot oblize anvoy Lotorite Lapes swa Espanyol, Franse oubyen Italyen, menm rapor ki SFA.

Lo kote obzervater pou konplemant sa, Lagreman i osi fer provizyon pou ranforsi stati e rol bann obzervater Seselwa ler zot lo bato Linyon Eropeen. Sa i ganny fer pou ki rol e lobligasyon bann obzervater ler zot abor bato, i ganny byen defini, enkli sa ki pou kaptenn bato. E pou fer sir ki napa okenn lenterferans avek travay bann obzervater ler zot abor. Obzervater pou ganny trete lo menm nivo ki en Zofisye ler zot abor.

Pandan negosyasyon lo plis kontrol ki Sesel i annan lentansyon mete lo tou bato ton ki lapes dan delo Sesel. Linyon Eropeen in ganny enformen ki byento nou pou etabli regilasyon, pou ki bann bato enkli bann bato Linyon Eropeen pou bezwen annan camera sirveyans abor.

Sa pou rikord tou zot aktivite lapes ler zot dan delo Sesel, avek bi ede ranforsi kontrol e lenformasyon lo lakantite e la kalite pwason. E pratik sa bann bato lo lanmer. An menm tan, sa pou ed Sesel pli byen etabli e avek plis sertitid ek levidans lo la kantite ton ki sa bann bato i lapes dan nou delo.

I annan plizyer konsern lo FADS oubyen rado dan nou delo, e osi son lenpak, ki lapes.  Setadir sa pratik ki ganny fer atraver FAD son lenpak lo nou lanvironnman e nou leko sistenm. Lannen pase dan en rankont komisyon IOTC, Sesel ti anmenn en propozisyon pou annan plis kontrol lo deplwayman, markaz e lamenazman FAD dan Losean Endyen.

Sa ti ganny aprouve in vin en rezolisyon mandatwar dan IOTC.  Anba sa Lagreman FADS ki pou ganny servi par bann bato dan nou delo pou bezwen ganny fer avek bann materyo ki biodegradab.  Ler FAD in fini son letan kot in nepli an servis, son propriyeter pou bezwen pran responsabilite pou anmas li e tir li dan nou lanmer.

Gouvernman pou byento fer regilasyon, pou fer sir ki sa i ganny restrikte e bann penalti apropriye pou ganny mete. Parmi bann mezir ki pou ganny konsidere, se ki tou FAD pou bezwen ganny fer lo later.

Tou morso en FAD pou bezwen ganny marke avek Code Inik sak bato.  En fason ler sa FAD i ganny abandonnen lo lanmer, i al rann lapel lo nou koray oubyen lans, nou pou konnen lekel son propriyeter.

Mr Speaker pou premye fwa dan listwar Lagreman Lapes ki Linyon Eropeen i annan ek en lot pe, Sesel in entrodwi en fon ki pou dedye a zesyon lanvironnman e lobzervasyon nou leko sistenm.  Larzan dan sa fon pou sorti kot bann propriyeter bato ton Linyon Eropeen.

Zot pou pey $2,25 par tonaz brik sak bato, pou en total €175mil par an. Sa i an plis avek sa ki zot bezwen peye pou zot fre license. E zot pou bezwen fer sa peyman toulezan an menm tan ki zot fer peyman zot license lapes. Gouvernman in fini resevwar larzan pou sa lannen, e i pou byento donn plis detay lo ki mannyer sa larzan pou zere

Anba sa Lakor, nou pe osi asire ki nou pe protez lapes artizanal e osi semen endistriyel. I osi annan en provizyon dan sa Lakor Lapes ki fer si ki aktivite bato ton Linyon Eropeen, pa enterfer oubyen afekte lapes lo bann peser lokal.

An sa ki konsern lanplwa maren Seselwa lo bato Linyon Eropeen,  dezormen, se Lotorite Lapes Sesel SFA, ki pou annan responsabilite pou kontakte maren Seselwa e plas zot lo bann bato Linyon Eropeen, ler bato pe lapes dan delo Sesel. SFA pou annan en dimoun ki pou dedye espesyalman pou mentenir lalis maren Seselwa ki kalifye, pou anbark lo bato Linyon Eropeen e rod plasman pou zot ler i annan.

Bann amater bato i annan legzizans pou anbark omwen 2 maren Seselwa par mare. Si zot pa anbark maren Seselwa ler i annan ki kalifye e pare pou anbarke sa bann amater bato pou bezwen pey €35 par zour, par maren Seselwa ki zot napa abor, pou sak zour ki sa bato i dan delo Sesel.

Sa i en logmantasyon sorti €20 par zour konpare avek vye Lakor Lapes. Lo kote bann maren ki anbarke zot saler debaz avan ki okenn bonus i ganny enkli, pou an konformite swa avek Lalwa lanplwa Sesel oubyen Lalwa ILO. Saler debaz pou baze lo sa ki pli o ant sa 2. Sa ki osi nouvo lo size maren, se ki tou lezot benefis ki zot gannyen pa pou kapab pli ba, ki peyman bann benefis bann maren lezot Pei Manm Lafrik, Karaib e Pacific.  Setadir ACP ki pe fer menm travay.

Mr Speaker lo size bann maren Seselwa mon ti a kontan fer sa bann lanons swivan. Premyerman Gouvernman i ekspekte dan sa prosen semenn fini fer rekonsilyasyon avek Linyon Eropeen lo size lazisteman saler pou sa dernyen Protokol ki ti le 18 Zanvye 2014 ziska le 17 Zanvye 2020.

Nou ekspekte ki deswit ape Linyon Eropeen pou fer peyman neseser avek Lotorite Sesel.  Le moman nou vwar sa peyman nou pou pey bann maren imedyatman.  Par kont si peyman pa fer lafen Zen 2020. Setadir pou sa Protokol 2014 a 2020 par Linyon Eropeen. Gouvernman atraver SFA pou fer sa peyman e apre esper ranboursman sorti kot Linyon Eropeen.

Dezyenmman le moman nou finaliz rekonsilyasyon ant 2005 ek 2014, peyman a ganny fer o fiy amezir ki Linyon Eropeen i fer peyman. Trwazyenmman parey mon’n deza dir, Lagreman avek Linyon Eropeen an sa ki konsern saler minimum ti pran lefe an 2005. Sa i fer ki bann maren ki’n travay lo sa bann bato ton ti dezavantaze.

Pandan rankont Konsey Minis le 11 Mars sa lannen, Gouvernman in pran en desizyon pou ki tou maren ki ti travay lo bann bato ton, setadir bann purse seiners avan 2005, pou ganny en lazisteman lo zot saler.  Sa lazisteman pou anliny avek saler minimum Gouvernman dan sa bann lannen aplikab.

En sonm R10milyon pou ganny met 2 kote par SFA.  Mon Minister pou donn plis detay semenn prosenn lo sa size. Formasyon nou bann zenn.  I osi annan provizyon pou ankouraz devlopman resours imen.

E kapasite lenstitisyonnel dan lapes, avek bi amelyor skill nou bann zenn atraver formasyon, pou ki zot a kapab kontribye dan aktivite lapes soutenab dan Sesel e devlopman Lekonomi Ble nou pei. Pou sa l’Espagne ek La France in agree pou sakenn donn 2 labours pou 2 etidyan Seselwa par an, pou swiv formasyon dan bann liniversite Espanyol e Franse. Nou an kontak avek sa 2 ladministrasyo, pour ki sa premye 2 etidyan i a kapab fer le neseser pou konmans zot letid pli vit posib.

Loportinite lapes:

Dirasyon Lagreman Lapes son protokol i reste 6an parey ti leka oparavan. Loportinite lapes i reste ouver pou 40 purse seiners menm si istorikman in annan selman 27 ki’n pran license e lannen pase ti annan 26.  Konsernan bann bato sipor sa ki nou apel support vessels, lakantite pou anliny avek sa ki IOTC i permet.

Sa lannen ziska lafen 2022 i annan 2 bato sipor pou 5 bato purse seiner. Sa i fer ki avek 26 bato ton nou pa ekspekte plis ki 10 bato sipor. An sa ki konsern bann palongrier sa ki nou apel lapes long line, li in ogmante sorti 6 pou vin 8. Lo kote referans tonaz lo ki Linyon Eropeen i pey dwa akse pou bann bato ki flot, son paviyon sa in reste lo 50mil tonn ton.

A lafen sak lannen protokol, se lakantite tonn ton ki tou bato Linyon Eropeen ansanm, in lapes i depas sa 50mil tonn, linyon Eropeen pou pey Sesel €80 pou sak tonn ton an plis pou sa 2 premye lannen sa protokol, e €85 par tonn pandan sa larestan 4an. Kontribisyon finansyel pou sipor Polisi e devlopman Sekter Lapes isi Sesel, in osi ogmante sorti €2.5milyon par an pou vin €2.8milyon par an.

Konsernan davans lo license ki propriyeter bato pou peye, sa in ogmante sorti €52,500 par an, pou vin €56mil par an, ki ekivalan €80 par tonn pou sa premye 700 tonn ki sak bato i atrape, pou sa 2 premye lannen sa Protokol.  E €59,500 par an pou larestan lannen, e a en sonm €85 par tonn.

A lafen zot license sak propriyeter bato, pou pey ankor €80 pou sak tonn ton an plis ki zot in lapes pandan sa 2 premye lannen e €85 par tonn pou larestan peryod sa Protokol. Mr Speaker an tou 402mil tonn ton i ganny atrape dan sid was Losean Endyen lannen pase par bann purse seiners.

20poursan ladan setadir anviron 80mil tonn ki ganny lapes dan delo Sesel.  350mil tonn ti ganny transborde dan delo Sesel. Ki fer ki Por Victoria i reste por pli enportan pou sa lendistri dan larezyon.  Nou annan omwen 8san stevedores ki depan lo sa bann bato. Plizyer lakonpannyen shipchandling i benefisye avek sa bato.

Zis lannen pase SEYPEC ti vann R1.5bilyon karbiran avek bann purse seiners.  Lotorite Por i benefisye an mwayenn R40milyon avek zot par an. Pei i benefisye avek kou lenportasyon e frekans bato cargo an rezilta aktivite direk sa bann purse seiners e osi aktivite IOT.

I annan ankor bokou lezot benefis direk e endirek ki nou pei i gannyen kantmenm nou’n redwir landrwa kot lapes i kapab ganny fer pou rezon konservasyon, e avek legzizans vizavi IOTC kot ton yellowfin i konsernen, nou’n kapab ganny en logmantasyon 15poursan dan kontribisyon finansyel EU konpare avek sa enn Lagreman ki fek terminen.

Sa Lagreman i vo €58.2milyon  ekivalan R1.16bilyon pou sa prosen 6an. I enn ki tre enportan pou Sesel. E i pli gro Lagreman lapes ki nou pei in deza gannyen. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Bastienne. Bon nou ava pran en pe kestyon. Si i annan Manm ki anvi poz kestyon lo Statement ki Minis in delivre avek Lasanble. Yes Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker. Ankor enn fwa bonzour tou dimoun. Mon premye kestyon, mon ti a kontan ki Minis i redonn nou en pe bann sif ki in mansyonnen, pou nou kapab etablir vre valer sa lendistri pou pei? Mon konnen ou’n pas en pe dan sa bann sif, me mon enterese konnen son real value for tuna industry pou Sesel.

Dezyenmman, Minis in termin son deklarasyon an dizon i enn bann pli gro valer an term Lagreman ki nou’n fer avek Linyon Eropeen. So mon anvi ou dir nou dan ou lopinyon, fransman si ou krwar this is the best dil ki nou ti kapab gannyen.

E osi Minis in koz lo en seri mezir ki pe al pran vizavi bann maren la, sa bann reazisteman saler minimum e ou’n mansyonn en sif 10milyon ki pou ganny Bidzete pou SFA pou kapab fer sa bann peyman.

Mon ti a kontan ou klarifye pou nou egzakteman i kwa sa? E akoz ki sa mezir pe antre la dan sa moman la ki nou’n koz lo la? So i annan sa 3 pwen ki mon’n leve. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker konsernan bann sif en parey mon’n dir se ki anba sa Lagreman ok, access fee ki Linyon Eropeen i pey nou lo en baz anyel i €2.5milyon. Ok? Prezan sectoral support sa ki zot osi donnen pou ale pou al siport nou lendistri lapes lokalman, sa i €2.8milyon par an. Ok?  Sa i lo kote EU.  Prezan bann amater bato setadir bann bato ki dan Linyon Eropeen ki pran license pou lapes dan nou delo, zot osi zot fer peyman. Ok?

E zot peyman i baze lo en referans tonaz 700tonn zot pou komanse. 700 tonn.  So pour sa 700 tonn nou’n tonm dakor ki pou premye 2an zot pey nou €80 par tonn. Setadir i vin €56mil par bato. Sa pour premye 2an e apre sa premye 2an komansman trwazyenm lannen ziska sizyenm lannen zot pour pey nou €85 par tonn, sa i pour fer nou sa €59,500. Ok?

Sa i bann amater bato lo zot kote ki zot peye. Prezan ler zot al, evidaman zot al lapes.  Zot referans sa bann amater bato i baze lo 700 tonn selman nou, nou Lagreman i lo en referans 50mil tonn. Ok? So  si nou annan nou 26 bato ok, ki pe lapes.  Ok, sakenn i lapes 700tonn sa i pou fer 18, 200tonn ki zot pour lapes. Ok? Si a lafen en lannen zot lapes 50mil tonn, then zot pou bezwen pey nou 50mil minus 18,200 i donn nou anviron 32mil tonn anviron.

So, sa 32mil tonn zot pou bezwen pey nou lo sa $80. Sanmenm sa ki nou pel bann excess catch, over and above sa. Parey mon kapab dir ou pou lannen pase nou ti annan nou, nou referans ton ti 50mil tonn, me zot, zot ti lapes en pti pe plis ki 53mil tonn. E an plis ki sa ki mon’n dir la bomaten, EU i bezwen pey nou en sonm preski €2.5milyon an plis ankor, sa pou annan excess catch – ok?

Mon pe eksplik li koumsa ki en fason nou ava konpran tou sa bann peyman ki nou pe gannyen anba sa, avek EU, ki parey mon’n dir ki i ekivalan €9.7milyon par an, ok? Bon, sa lo kote larzan mon krwar nou tou nou kler lo la. Onorab, Mr Speaker ok?

Konsernan dezyenm kestyon, kestyon se ki eski nou’n ganny the best dil? Mon krwar Mr Speaker sa i en kestyon ki mon krwar tou Seselwa i demande e nou’n fer mannyer nou’n al rod the best dil pou Sesel. Tout an prenon kont poudir sa i en Lagreman i n partenarya ki nou annan avek Linyon Eropeen.

Ler nou ti komans nou negosyasyon avek EU, EU letan zot in ganny zot in ganny zot rapor zot konsiltan, zot osi lo zot kote zot in fer zot bann assessment, zot, zot in dir konmkwa ki zot oule en rediksyon, dan tonaz dan referans tonaz a 10poursan. Ki vedir tou nou bann kontribisyon finansyel ki nou ti pou gannyen, ti pou redwir a 10poursan.

Setadir olye 50mil tonn, ti pou vin 45mil tonn, ekivalan nou ti pou access fee redwir par 10poursan;- sectoral support osi ti pou redwir par 10 poursan.

Me nou atraver travay ki nou’n fer byenn avan nou’n al re-negosyasyon. Nou’n fer tou nou bann analysis e nou, nou krwar poudir EU i bezwen maintain omwen 150mil tonn. Sinon, en pe plis ki 50mil tonn, dizon kantmenm 55oubyen 60mil tonn pou nou kapab ogmant nou access fee, e petet ogmant nou sectoral support dan en fason relatif.

Me parey nou konnen negosyasyon i 2 kote. E nou, nou’n nabou atraver nou bann negosyasyon, olye sorti ek en minus 10 percent nou sorti avek en plus 15percent, 15poursan.

Me malgre sa, nou, nou pa kapab zis get sa larzan pirman tousel. Parey mon’n fer dan mon konklizyon Mr Speaker, mon’n dir konmkwa ki ler nou fer nou analysis, nou bezwen get tou sa bann lezot retonbe ki annan. Nou pa neseserman get zis sa pwason.  Menm nou regarde ki mannyer bann lezot sekter i benefisye parey SEYPEC nou’n dir i R1.5bilyon, nou’n dir ki Lotorite Por, avek bann port fees ki i anmase omwen avek 40milyon par an.

Nou vwar tou bann lezot stevedore, ship chandling e lezot ankor ki benefisye. So, prenon kont osi Mr Speaker avek legzizans IOTC vizavi kot yellowfin i konsernen, sa osi an vi ki i annan sistenm kota kot i restrikte en pe lapes, mon krwar ki sa, couple annefe ki in annan MSP, Marine Special Plan kot i annan en rediksyon dan loportinite lapes, akoz i annan plizyer bann no take zone ki’n ganny kree.

E mon krwar ki i pou sorti avek en pozitiv 15poursan, mon krwar is a very good dil ki nou’n kapab achieve.

Mr Speaker lo kote marin pêcheur, mon krwar ki mon’n vin dan sa Lasanble 1 ou 2 fwa, apropo sa size e menm mon’n zwenn avek Komite IAC, kot sa issue marin pêcheur in monte.  E osi mon ti fer en meeting ki Onorab Ferrari osi ti vin dan sa meeting kot i ti fer kot SFA avek plizyer bann marin pêcheur, kot zot ti fer sorti plizyer size an sa ki konsern zot bann benefis.

E ki nou’n vwar nou, se ki ler lo nivo Minister nou’n dekouver konmkwa ti annan sa irregularity an term saler ki zot ti devret pe gannyen depi Protokol 2005 an montan, ler nou ti dir ki konmkwa ki saler minimum pa devret pli ba ki ILO, ki sa letan 2005 ti $543.  Nou, nou ti pe vwar poudir  saler de baz ki nou bann marin pêcheur ti pe gannyen, ti R1828 oubyen R19san ekek koman en basic salary.

Akoz? Set akoz ti annan en mank lenterpretasyon, en mankman dan lenterpretasyon ler i ti vin lo son lenplikasyon Protokol. E nou, nou’n dekouver sa lo nou Minister depi letan nou ti pe revwar swivan diskisyon ki nou ti gannyen ek en marin pêcheur ler i ti anmenn mon son pay slip.  

E la mon ti vwar poudir i annan kek keksoz ki pa byen. Ansanm avek mon konseye Mr Clarisse nou’n asize nou’n regard dan Protokol nou’n vwar poudir ti annan sa mankman.

E vwala kot nou’n vwar, e se sa kot mon’n anonse la ki EU lo komansman, mon pou fran avek zot ki EU pa ti oule aksepte i annan sa mankman lo kote Protokol. E zot dir si i annan okenn lazisteman nou a fer li anba nouvo Protokol, e nou, nou’n dir non. Nou’n ensiste avek zot ki i devret pran lefe depi ler dan Protokol an 2005 ti mete konmkwa minimum saler i devret baze lo ILO ok?

So, vwala kot an 2005 ti devret annan sa aplikasyon basic saler ILO ki pa’n ganny fer, se sa ki nou pe fer bann negosyasyon ok? Bon, akoz avan 2005? Avan 2005 zot osi zot in ganny dezavantaze, me malerezman ti napa Protokol ki ti regulate sa, sa letan ok? E i menm annan ki nou ler nou’n fer nou envestigasyon, nou’n vwar ki i annan ki zot saler minimum ki zot, zot ti pe gannyen lo bann bato ton, i mwens ki saler minimum ki nou, nou ti pe gannyen isi ater, ki swa dan Gouvernman ou pa.

So prezan ki nou nou’n dir pou bann ki 2005 ki’n osi ganny dezavantaze pou mwan reponn ou kestyon direkteman, nou dir zot osi nou bezwen fer en lazisteman.  If we are making an adjustment pou 2005 an montan, I think we owe it avek sa bann seamen ki’n travay dir lo lanmer pandan tou sa bann lannen pou fer lazisteman pou zot osi.

E vwala pou nou kapab fer lazisteman nou bezwen annan en baz, an vi ki anba Protokol i dir ou the higher of the 2, nou, nou swa ILO oubyen saler Sesel dan sa ka, then nou, nou pe al pran saler Sesel vi ki ILO pa ti aplikab sa letan, pou nou fer sa lazisteman pou bann dimoun, bann marin pêcheur parey nou dir, ki’n lo bato avan 2005. Mon krwar mon’n eklersi mon lekor. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker. Mersi pou ou larepons Minis, me zis pou mon premye kestyon mon krwar ou pa’n konpran mon byen. Sif ki mon ti pe rode mwan dan sa ki nou apel retonbe.

So letan nou pe koz ki Port Authority pe gannyen, ki SEYPEC, savedir ki evalyasyon Gouvernman pe fer dizon lannen pase. What is the total cost of this industry? Pou nou kapab apresye son lenportans dan nou lekonomi isi Sesel? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker se sanmenm sa ki mon’n dir zot poudir travay preski terminen lo sa ki nou apel en satellite account pou fisheries, ok? Mon konnen poudir dan GDP konmela pe raport 3poursan konmkwa ki Sekter Lapes ki nou konnen i bokou plis ki 3poursan.

Se pour sa rezon ansanm avek Bureau of Statistics, MBS, Labank Santral, i annan en travay ki pe ganny finalize kot satellite account pou fisheries, i konsernen pour ki nou kapab ganny the real contribution of fisheries pou sa sekter. Nou annan en figure lendikatif me mon pa pare pou mwan donn li piblikman, pou rezon set akoz travay pa ankor fini lo la 100 poursan, ki bokou plis ki 3poursan mon kapab dir zot. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis avek ou lekip. Bonzour tou dimoun a lekout. Mon kestyon Mr Speaker mon ti a kontan konnen si Minis i kapab dir nou, ki kantite bato ki pe fer lapes endistriyel ton dan lanmer Sesel?  Enkli EU, bann lezot port state flag bearers, bann partnership avek Maurice e lezot?

Dezyenmman mon ti a kontan konnen, si sa kota lo ton zonn i osi aplikab pou bann lezot bato ki lapes dan delo Sesel? E trwazyenmman –

 

 

MR SPEAKER

Onorab, kestyon i santre lo Lagreman ant EU avek Sesel.

 

HON JOHN HOAREAU

Alright, ok. Eski Minis i kapab dir nou konbyen dimoun ki form parti sa Joint Committee?  E lekel zot si Seselwa?  Ki kantite Seselwa i annan lo la, kantite Eropeen i annan lo la.  E lekel ki Chair sa Komite?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker konsernan Joint Committee sa i en provizyon anba Lagreman kot nou annan Zofisye Seselwa ki ale al diskit bann, en pe plis bann detay ki annan pou fer avek lenplimantasyon.  Par egzanp son Bidze.  Bidze, sectoral support ki nou bezwen submit avek subcommittee pou ganny approval.

E evidaman, apre aprouvasyon Gouvernman ki zot, zot al diskite  e i ganny chair by kot i pe fer. Si i pe fer Sesel, Sesel ki chair. Si i pe fer kot EU then EU ki chair. So i ganny sa.  E normalman lo nou Komite nou annan pou bann letan ki mwan mon’n la lo Joint Committee, Sesel i ganny reprezante par Mr John Clarisse li menm ansanm avek en Zofisye SFA ansanm avek en lot teknisyen sorti dan Minister. E lo kote EU osi zot vin avek 2 ou 3 Zofisye, pou diskit en pe laspe teknik lenplimantasyon Protokol, ok?

Kantite purse seiners Mr Speaker ki nou annan, parey mon’n dir i annan 26 EU. Nou annan 3 Maurice i annan 2 Corée, apre nou annan 13 ki pe port paviyon Sesel ok?  Sa lo kote purse seiners. Lo kote yellowfin mon krwar ou pe demann mon lo zafer kota.  EU li son kota yellowfin i pour li – hmmm?

Son kota yellowfin si mon pa tronpe i 77mil tonn ton pou yellowfin hmmm?   Nou Sesel nou pou nou bato Sesel, setadir pou sa 13 bato ki port paviyon Sesel nou, nou annan nou 33mil tonn ton yellowfin.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou lekip. Minis, mon kestyon i viz ankor ver saler bann marin pêcheur. Ou’n dir ki zot in rekonnet ki sa bann maren petet ti pe mal ganny peye, e ti annan fot dan zot larzan.

Alor mon anvi konnen Minis, ki sa bann maren fodre fer pou asire ki zot tonm dan sa group ki zot pa ganny kit deryer pandan ki lalis pe ganny prepare.

E dezyenmman pou bann fanmir ki sa bann maren in mor, eski i annan provizyon ki pe ganny fer pou zot? Eski zot pou kapab reklanm sa larzan? E ki prosedir ki sa bann fanmir pou bezwen fer? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon’n avoid pou mon apele konmkwa zot ti pe mal ganny peye, mon’n dir ti annan en fot dan lenterpretasyon, en?

Mr Speaker ki zot bezwen fer, se ki depi lannen pase nou’n komans en travay kot nou’n envit zot bann marin pêcheur atraver lanons ki nou’n anvoye, pou zot vin kot SFA nou annan en lofis ki ti ganny setup kot zot in vini zot in anmenn zot liv, zot kart ek zot bann dokiman neseser zot in donn nou.

Nou’n ganny bann kopi neseser pou rekonsilye avek rikord ki SFA ti deza annan.  E in menm annan Mr Speaker, ki nepli avek nou e zot fanmir in anmenn zot bann dokiman neseser. E toutfwa si i annan petet ki’n deza travay lo bann purse seiners, bann marin pêcheur ki pa’n vin devan, zot ankor still kapab al kot SFA pou zot anmenn bann dokiman neseser. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon’n ekout bann sif ki Minis in donnen bomaten. €58.2milyon ki ekivalan ki Linyon Eropeen pou pey nou pandan 6an. Sa i vin €9.7milyon par an, baze lo 50mil tonn.

E si ou fer €1 ekivalan R21.50 apepre, pour 50milyon ki lo pwason ton, ou pe ganny ou anviron R4.17 par kilo ton ki Sesel pe anmase dan 3 morso.  1 dan sa ki zot, zot apel financial contribution, EU. E dan sa R4.17, R1.8 i al pour financial Access.  Apre i annan R1.20 i al pour sectoral support.  E answit bato li propriyeter bato li i pey R1.89.  An tou R4.17, ki nou gannyen pou en dimoun Linyon Eropeen vin dan nou delo pe vin lapes nou pwason, R4.17 par kilo ton.  Byensir si i lapes plis nou i pou ganny en pti pe plis.

Prezan mon ti a kontan Minis i eksplik nou, lo ki baz zot in trouve ki R4.17, i en pri normal pou nou ton, anvi ki ler li sa bato i al vann sa menm ton ki dapre IOTC, mon’n get en letid ki ti fer an 2019 par Macfadyen G. and Defaux Scoping study of socioeconomic data and indicators for IOTC fisheries. Sa ti ganny prodwi par Poseidon Aquatic Resources Management en rapor IOTC.

Zot dir poudir en kilo ton bato i ganny 3 Ero.  3 Ero i vin apepre pri ozordi R64.50. Alor mon kestyon, si bato i vin se nou i pran nou ton i al avek i ganny R64, lo ki baz nou, nou’n trouv li rezonnab, normal en pri arms length ki nou nou’n trouv li normal pou nou vann sa ton ki sorti dan nou delo pou R4.17?

Mon ti a kontan konpran sa parski mon trouv, i vin parey en dimoun i antre dan mon propriyete kot mon annan mon pye mang, mon annan legim. Prezan mon dir li be ou kapab kas mon mang al avek e mon pa konnen ki pri mang si i ti pou vann R10, i ti pou al vann en mang. Prezan i ava dir mon be i a donn mon 50sou. Mon pou dir li non, mon krwar mon devret ganny plis.

Pareyman R4.17 mon trouv li drol par rapor avek R64.50. Me selman Minis mon kestyon se menm dan sa R4.17 nou pa gannyen tousala, akoz i annan en bout R1.20 ki zot garde e zot pou servi koman sectoral support baze lo sa ki Joint Committee i tonm dakor lo la.

Savedir i pa antre dan reveni Gouvernman li, annefe si ou get Bidze 2020, akoz sa i al dan en kont separe. Alor vreman nou pe ganny R3. Selman zot vann sa pou R64.  Nou ganny 5poursan lavaler nou pwason ki zot in pran dan nou delo, mon pa pe koz delo deor nou, i EEZ nou pwason.

Sa 20poursan ki Minis i dir 80mil tonn pwason ki zot lapes. Alor eksplik nou Minis lo ki baz nou’n trouv sa? Eski i rezonnab pou mwan? E mon pa oule akiz personn la, eski nou pe, nou pa pou tant pou nou fer dimoun krwar ki nou pe fer en pe parey bokou pei ki pe ganny eksplwate pou son resours?  Me kot ou pa kapab dir ki ou’n ganny eksplwate parski ou’n tonm dakor ek sa pri.

Me li Eropeen i ale.  E malgre sa nou tou nou konnen poudir ton pe vin rar.  L’Espagne an 2017 ek 2018 zot in overfish.  I pa’n ganny sa fine ki i sipoze gannyen. E la ankor mon pe lir rapor IOTC. E ler napa pwason nou les zot vin dan nou delo ki donn zot 40poursan zot worldwide catch ki sorti dan Losean Endyen.

E nou dir zot i ok. Zot kapab pran 5poursan valer sa pwason al avek. Eksplik mwan Minis lo ki baz sa ti ganny fer pou mon kapab konpran poudir sa i pa apel vre leksplwatasyon? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon’n sey swiv kalkilasyon Onorab Afif, mon pa pe neseserman tonm lo figures ki ou’n gannyen. Me zis avan mon proceed, sectoral support pa’n ganny tire ladan li en?  Sa ki ou ou’n servi en figure R1.20 la i ganny tire. Sectoral support i antre SFA i ganny peye son sectoral support. Enn fwa i tonm dakor lo Bidze sa larzan i antre pou lekzekisyon bann proze ki SFA in travay lo la, ok?

Bon, mwan petet mon a pran en lot lapros petet osi koman en statistisyen, ekonomis osi petet, ou konpran ki mon pe dir? Nou, nou pe ganny nou €58.2milyon pou sa 6an ok, ki ekivalan €9.7milyon par an. Ok?  Ler nou, nou kalkil li lo sa 50mil tonn koman en referans ok, nou ganny nou konbyen €194 par tonn.  Korek?

E si petet ou pou al get sa letid IOTC ki ou’n vwar, se ki ou pou vwar se ki ou ler nou pou vwar an mwayenn konbyen sa bann ton i ganny vann lo marse mondyal. Nou vwar ki yellowfin la li i pe al pou €2000 par tons.  Skip ack ki en grann parti ki li i apepre €1050, €1011 par tonn ki si ou pou pran en weighted average. Met big eye ansanm tou petet ou a tonm dan en €1300, €1400 akoz skipjack normalman son konpozisyon i apepre 60poursan lakantite, 60 – 65poursan lakantite pwason ki ganny lapes. Ok?  So i pa pou fer sans pou nou pran sa ekstrenm.

Prezan si nou pou fer sa kalkilasyon, nou pou vwar ki nou ganny en kou en return  mon pa konnen ki mannyer  ou’n ganny 5poursan. Me nou ganny nou en return apepre 13poursan. 13poursan.

Bon eski 13poursan i adekwat?  Ou’n dir mwan 5poursan mwan mon pe dir ou nou pe ganny 13poursan, ok? Eski i adekwat pou  sa resours ki nou, nou annan?

Me prezan nou nou’n sey regard en kou ki bann latest study ki nou annan pou montre, what is the return ki lezot pei, parey nou dir bann pei ki pe lapes parey nou ton be nou pa kapab konpar ek lezot keksoz ki pa ton ki zot, zot pe gannyen? E nou baze lo assessment ki nou, nou’n dir ziska dernyen protokol kot nou ti pe ganny nou €168 par tonn an mwayenn, ki la i 194, nou ti deza pe ganny plis ki tou lezot pei nou, zot pe gannyen.

Ok plis ki tou lezot pei avek ki Linyon Eropeen i annan Lagreman avek zot. E nou lo nou kote nou, ler nou fer nou analysis sa 13poursan, me malerezman nou napa en letid resan en baze lo enn letid ki ti annan an 2014 si mon pa tronpe, ti pe dir dan sa lendistri koman bann pei ki dan a bann i parey en extractive industry i ant 10 a 12poursan. Ok?

Nou, nou ti deza lo 13poursan. Me solman mon krwar pou konn tre byen ki letan nou pe get figures, nou pa kapab get sa figure, an izolasyon.  Nou konsyan sa i nou resours, i en resours ki Bondye in donn nou, definitivman nou devret ganny maksimonm avek li, me an menm tan nou bezwen vwar ki i atire pou vin avek li.

Ki i atire, me ki bann lezot reveni ki nou koman en pei nou pe gannyen, apard ki sa larzan ki nou pe gannyen avek EU pou lapes dan nou delo. Mon’n dir taler. Reveni ki nou gannyen atraver por, reveni ki nou gannyen atraver SEYPEC, reveni ki nou gannyen atraver tou bann lezot sekter swa direk oubyen endirek.

Ki mwan mon dir se ki ler nou fini fer sa fisheries satellite account ki ava donn nou en pe pli bon nide.  E prezan apre la petet nou a dan en pli bon pozisyon pou reponn ou kestyon konbyen reelman ki nou, nou pe gannyen avek sa sekter?

Annou pa bliye si nou ti napa sa Lagreman avek EU mon pa konnen lekel ki ti pou lapes, me selman nou annan nou bann Seychelles flag. Me si zanmen nou ti napa sa pwason ok, zis mazin tou sa bann lezot retonbe dan nou lekonomi, i ki pa ti pou neseserman antre, ok?

So mwan, mon krwar ou konsyan sa e ki nou, nou bezwen fer sir poudir ler nou tann negosyasyon, nou’n fer sir nou’n rod nou maksimonm. What is the best Onorab, Mr Speaker se ki tou depan ki maksimonm ou kapab stretch from EU.

An menm tan petet Onorab, nou bezwen kalkile ki poudir lasistans ki EU li petet i sa i son swa, li i pe donn sa bann amater bato, i bann subsidy ki li i pe donnen. E si zanmen sa bann amater bato zot ti pou vini pou pey the real cost pou zot tir sa ton dan nou delo, e ti napa sa bann support ki EU, nou pe donnen, eski sa biznes ti pou rantab pou zot?

Ler  nou, nou’n fer serten verifikasyon, nou’n war osi bann piblikasyon ki nou annan, nou’n vwar an gro lo en baz mondyal, zot fer zot ant 25 ek 26poursan gross profit lo sa sekter, ok? Ki sa bann amater bato pe gannyen.

So ler ou kalkil ou sa bann risk ki asosye avek, nou annan en Lagreman, zot lapes, e nou konnen poudir no matter what nou pou ganny sa kantite larzan.  Mwan, mon krwar anfen kont ler nou’n fer tou sa bann analiz ki nou nou’n fer, mon krwar  poudir i en bon dil ki nou, nou’n gannyen. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Zis 2 pti kestyon. Mon ti a kontan demann Minis akoz ki in swazir pou li pran pri pli ba ki bato i gannyen pou son ton? Savedir in swazir 11, in swazir li €1.10 par kilo, kan yellowfin par egzanp, e sa dapre rapor IOTC zot pe ganny ziska €3.  E la vi ki sa espes i an vwad …  mon pa pe pou dir disparisyon, selman i menase.  I en nespes menase.

E vi ki i pe ganny bokou plis ki €1.10 par kilo, akoz Minis in swazir sa koman son baz? Ki fer ki prezan i dir be sa ki nou pe resevwar i 13 poursan valer sa pwason. Mon krwar i bokou pli o, ou devret servi en sif ki bokou pli o.  E sa i baze lo letid IOTC, mon pa pe zis pik en sif an deor.

Dezyenmman mon ti a kontan demann Minis ler Minis pe dir be si nou pa tonm dakor avek zot zis mazinen ki kantite retonbe ki Sesel i perdi. Se la kot mon ti a kontan demann Minis.

Ki lafors Minis i santi sa delegasyon ki al negosye i annan ler i al kot latab? Eski nou pe al laba fay?  Konmsi nou pe dir be si zot pa donn nou en dil, si zot pa donn nou en dil, oubyen si zot pa asize sey negosye ek nou, be nou ki pou perdi. Be eski nou pe osi pran kont ki poudir 40poursan zot tuna ki zot pe gannyen konmela, 41poursan sa ankor dapre IOTC i sorti dan Western Indian Ocean kot nou?

E si zot pa asiz atab pou negosye avek nou zot pou perdi bokou plis ki nou, bokou plis ki nou. Alor i dan nou lavantaz pou nou dir ek zot, be Annou tonm dakor lo en tarif ki pli bon. E ler mon pe dir pli bon nou kapab pe koz, si nou pe met ankor 50sou Ero? Lo sa ki nou pe demann zot, i fer en gran diferans pou Sesel. En gran diferans.

E sela kot mwan mon krwar ki nou devret bokou pli for.  Mon ti a kontan Minis i eksplik mon akoz ki zot pik sa sif pli ba. Ki nou lafors ler nou al asiz atab? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker ki nou lafors, mon krwar pou premye fwa dapre sa ki mon konpran avek Zofisye Lapes premye fwa en negosyasyon avek EU in ganny dirize par en Minis.

Dan lepase in annan swa Chairman SFA, oubyen bann lezot Zofisye ki’n ale in al negosye bann negosyasyon.  E pou premye fwa en Minis ki’n ale e se sa ki ler mon asize mon asiz ek konviksyon akoz mon’n partisip dan sa whole process pou vwar ki mannyer keksoz i ete.

Onorab ler nou al negosye nou pa negosye fay nou. Mon kapab fran avek ou poudir se ki i annan sityasyon kot nou’n dir sorry, we will never accept sa ki ou pe ofer. Ler i pe rod en rediksyon 10poursan dan lakantite kontribisyon peyman ki zot pe fer.

Nou’n dir zot, never, we will never accept it. Ok? Me nou konsyan ki sa ki zot pwen depar.  E nou ler nou’n ensiste konmkwa nou final 2.8milyon par an, lo sectoral support, sa ti nou final malgre ki zot ti ankor lo 2.6 ok?

Sa 50sou an plis ki nou’n rode, nou’n rode nou. E nou’n gannyen sa 50sou an plis ki ou pe koze, nou’n rode.  Kot nou kapab gannyen nou’n rode. Lanvironnman pa ti zanmen annan ladan, nou’n rode nou’n anmennen, sa i en inovasyon ki Sesel in anmennen.  E pa’n zanmen annan pou nou kapab ganny sa.

Onorab ou’n demann mwan akoz mon’n petet lo en baz delibere, petet parey ou pe dir pou mon pran sa ki pli ba. Be pou bezwen reget konpozisyon lapes Onorab. Konpozisyon ou annan skipjack ki annan 65poursan, yellowfin i 30poursan, big eye mon krwar i 5poursan.

So mon pa kapab, oule mon fer kalkilasyon ma fer kalkilasyon lo sa ki pli o.  Be i pa fer sans.  Si nou ti pe lapes zis yellowfin mon ti a pran mon pri lo yellowfin me i pa fer sans. Be egzakteman Onorab mon’n pran en average, nou’n pran en average, average mon’n dir ou 65poursan en skipjack li i €1020.

Ler pou Sesel nou napa bann pti la, nou annan Bangkok, konbyen nou annan Abizan konbyen?  Nou annan Sesel konbyen la son pri.  Nou nou’n pran pri skipjack i 65poursan, yellowfin 30poursan, big eye 5poursan. E pour ou lenformasyon yellowfin i €2083.

Well, annefe pou Sesel i €2100. Average i €2083 i pa €3000. Tyek byen ou figure.  Prezan ler nou, nou kalkil sa, an mwayen nou, nou pe pran en average €1300 a €1400, ki prezan la mon dir ou nou fer sa kalkilasyon lo li.

E ou pa, onnetman pou dir ou onorab i en zafer 5poursan zanmen nou ti pou aksepte! Zanmen nou ti pou aksepte 5poursan! Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon.  Tou Onorab e bann dimoun ki a lekout.  Minis si mon’n ekout ou byen larepons ki ou’n donn avek Onorab Afif, se ki lekip Sesel in al avek son konnen, letan in al negosye sa zafer la.

Bon, mon kestyon pou ou Minis eski mon’n tann ou dir ki nou pou benefisye atraver petet 4 scholarship par lannen, pou nou bann zenn atraver sa Lakor.

E sa pou nou i en bon keksoz.  Mon ti anvi konnen si letan ou pe dir i pe tous nou bann zenn, eski sa i pou zis   dan benefis nou bann etidyan, petet ki fini zot letid?  I zis pour zot, oubyen i extend osi petet pou bann ki deza osi dan travay i ganny sa loportinite pou elev en pti pe son nivo akademik pou pli byen elev son pozisyon travay kot i ete, petet swa dan Lotorite Lapes? Eski sa osi pou extend pou zot? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker i pou napa restriksyon neseserman lo lekel ki pou kapab benefisye. Me i en travay ki nou pe fer avek Minister Ledikasyon ek Departman Resours Imen, pou nou kapab set byen bann kriter pou bann ki kapab benefisye.

I pa neseserman fodre en dimoun i al Lekol Maritim strikteman.  me nou, nou anvi ki nou maksimiz benefis ki nou kapab gannyen atraver sa 4 labours ki nou gannyen.  So pou reponn ou kestyon Onorab sa 4 scholarship evidaman i pou benefisye nenport ki Seselwa ki annan lentansyon.

Evidaman avek bann kriter ki ava ganny etabli.  Ki nou ekspekte tre byento, pou nou kapab call advertise pou zot kapab vin apply pou sa scholarship.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Bon mon krwar nou ava aret la.  E nou ava kontinyen nou kestyon pou Minis. Nou annan ankor 8 Manm lo lalis, 2er apre midi.

Mon anvi zis anonse ki Assembly Business Committee pou pran plas dan Speaker’s Conference Room 1er apre midi. So nou ava break, e nou retournen 2er.

 

(BREAK)

 

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab. Bonn apre midi Minister avek ou delegasyon e mon annan en bonn apre midi spesyal pou 4 marin ki’n prezan ki pe asiste sa sesyon. E sa in vin lenvitasyon ki Lasanble Nasyonal in extend pou zot. E mon ti a osi dir en bonn apre midi tou Manm ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.

Nou pou kontinyen avek nou travay e sa se kestyon an regarding Statement ki Minister Bastienne in fer bomaten lo sa Lagreman lapes ant  Sesel avek Linyon Eropeen. E mon pou donn laparol Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker mon ava vi ki nou pou annan mon mazinen lot sesyon kestyon lo Lakor avek Protokol apre ki bann Mosyon i ganny prezante devan Lasanble,   mon ti a kontan restrikte mon kestyon la lo sityasyon bann marin Seselwa.  E mwan mon vin dan Lasanble avek en leker vreman leze, ek en leker kler ki mon war pou dir sa travay ki nou’n fer, i pe komans abouti.  E mon’n ganny plizyer diskisyon, plizyer lesanz, lopinyon avek Minis e son lekip lo sa size.

Alors mon ti a kontan Minis si ou kapab zis eklersi pou nou, akoz i enportan pou bann maren ki deor zot konpran byen ki kote nou’n arive sa nivo.

Premyerman i rekonfortan pou konnen poudir ki Linyon Eropeen pe rekonnet serten sityasyon pa ti tro favorab, e ki zot in pare pou zot fer en konpansasyon pou sa. Alors Minis dir nou, ant sa peryod 2005 avek 2020 ou satisfe ki Linyon Eropeen pe vin avek en serten sonm ki pou rekonpans peyman ki pa ti totalman korek pandan sa lepok?

Me selman Minis ou’n dir osi, ki nou Lendistri Lapes e nou premye Lagreman avek well nou travay avek Linyon Eropeen ti konmans an ‘84 so i annan en peryod ant ‘84 ziska 2005 ki en pe dan sonm.

E la ou’n dir avek nou pou dir Gouvernman pe sey gete si i kapab met en sonm R10milyon, pou gete ki mannyer sa i kapab ganny servi pou koman en konpansasyon pou bann peyman ki pa ti toutafe lo sa nivo ki ete. Alors mon ti a kontan Minis si ou konfirm avek mwan, eski sa pou konmans ’84?  Akoz i annan bann maren ki’n komans travay depi ‘84 eski se ‘84 ki i pou konmanse? Ok.

Dezyenmman eski sa sonm kot i pou sorti eski i pou sorti dan en fon konpansasyon, contingency, oubyen eski ou pe mazinen rekomann avek Gouvernman ki i pou sorti osi atraver en reveni sorti kot Linyon Eropeen? Sa i mon 2enm kestyon.

E mon 3enm kestyon Minis se, in ariv dan mon lenformasyon konmkwa i annan serten larzan Linyon Eropeen, serten kontribisyon ki Linyon Eropeen in fer dan dernyen Lakor. ki pa ankor ganny depanse. Si mon pa konnen si i korek dir nou, si i annan serten sonm ki pa ankor ganny depanse. Konbyen i ete sa sonm?  E si sa sonm i kapab ganny servi dan sa domenn oubyen pou ganny servi oubyen sa bann konpansasyon pou sorti en lot landrwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout. E osi bonn apre midi nou bann maren ki anler dan Galeri. Mr Speaker pou reponn kestyon Onorab mon krwar i vin more or less 4 kestyon. Pou sa peryod 2005-2020 nou, nou’n komans pou nou kapab fer sir nou ganny keksoz byen, nou’n komans Protokol 2014 ziska 2020 pou nou fer rekonsilyasyon.  Ki mwan mon’n dir rekonsilyasyon in preski terminen. Ok?

E mon’n donn en commitment bomaten pou dir dan sa prosen semenn, nou an fini fer rekonsilyasyon avek zis en pei ki annan enn de verifikasyon pou li fer.

E nou ekspekte pou dir zot ava pey nou imedyatman ava apre si zot pa pey nou Gouvernman atraver SFA i undertake pou li fer sa peyman by lafen Juin pou Protokol 2014 ziska 2020. Antretan rekonsilyasyon pou Protokol 2005 ziska 2014 i kontinyen akoz li i annan en bon pe tranzaksyon in arive i annan ki bato in ganny vann eksetera, pou nou kapab rekonsilye tou sa bann lenformasyon an 2005 ziska 2014.

So nou kler lo 2014 ziske 20.  Prezan Onorab Mr Speaker in demann mwan, eski nou pe dir poudir pou komans depi 1984? Ki mon’n dir bomaten mwan sek konsey Minis ti aprouve an Mars ki pou bann marin pêcheur ki’n ganny dezavantaze avan 2005. Akoz 2005 mon ti eksplike bomaten se an 2005 ki dan Protokol ki nou ti fer antre lefe ki minimum saler i bezwen ekivalan sa ki ILO oubyen pli o ant sa de Sesel avek ILO ki sa letan ILO ti $543.

Me avan 2005 ti napa provizyon. Alor Gouvernman in dakor pou mwan konfirmen la ki Gouvernman in dakor la pou fer sa lazisteman avan 2005.  Si i anmenn nou ziske 1984 avan 2005 pou fer sa lazisteman ant minimum saler ki ti annan dan Gouvernman avek minimum saler ki zot, zot ti pe gannyen sa letan.

Si ti pli o then zot pa gannyen me si ti pli ba sa ki zot ti pe gannyen then i sa diferans nou fer sa lazisteman anmezir. Akoz mon osi mon si nou pa tronpe nou Lalwa Lanplwa lo saler ti ganny amande an 2006 si mon pa tronpe i osi.  So pa ti egziste  si nou pe pran en barenm en mezir.

Mr Speaker kote sa 10milyon i sorti sa i sorti dan fon SFA.  Ok. SFA i annan sa larzan SFA i annan 10 milyon ki swivan laprouvasyon Cabinet ki zot met dekote, pou kapab gannyen pou servi pou pey avan 2005. Ok? Apre so mon krwar mon’n klarifye kote larzan pou sorti.

Ou’n demann mwan kestyon eski i annan larzan dan dernyen Protokol ki pa ankor fini ganny depanse. Sa nou annan ankor en pe letan pou nou depanse evidaman nou annan ongoing project against which nou kapab draw sa larzan, anba sa dernyen Protokol ki ti fini an janvier sa lannen. Me zot i ti’n donn nou orizinalman ziska juin pou depase.

Me an vi lenpak COVID nou nou’n demann zot en extension 2 ou 3 mwan pou nou kapab depans sa larzan ki’n pa sipoze en problenm akoz nou on target.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker 2 pti kestyon. Mon ti ava kontan demann ek   Minis  si i kapab dir avek Lasanble  lo size formasyon e lanplwa bann Seselwa. Mon krwar nou tou san met okenn blanm okenn landrwa, i en domenn kot nou’n   nou pa’n reisi. Nou pa’n reisi pou nou train nou bann Seselwa pou vin bann – pou antre aktivman dan sa lendistri.

Avek sa nouvo Protokol Minis   dir nou. Eski i zis ankor en pe wishful thinking, en pe bann zoli Polisi? Oubyen eski ou santi ki dan ou negosyasyon pou sa nouvo Protokol, i annan bann komitman kler ki bann bato etranze pou anploye Seselwa, pou formen Seselwa, ok, pou ki nou kapab en zour pran posesyon sa lendistri.

Akoz toultan nou dir nou pou fer li, nou pou ankouraze, me selman apre nou pa war rezilta. So sa i en keksoz mon santi pou dir i enportan ki nou met, ki nou met lanfaz lo la. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Wi Mr Speaker. Formasyon i en keksoz ki nou’n met en bon pe lanfaz lo la dan nou negosyasyon. Tre, tre enportan pou nou e se pou sa parey mon’n dir se ki lo nivo pli o zot in dakor pou zot donn sa 4 labours pou nou Seselwa kapab etidye an France avek L’Espagne.

Lo kote formasyon pou nou rod maren Seselwa, i en lobligasyon pou zot kapab pran en Seselwa premye lieuOk? Avan zis i pa kapab pran ler zot pey sa €20 la in monte in vin €35, me legzizans se ki zot bezwen pran Seselwa.  Nou pa pou neseserman dan nou bann negosyasyon ki nou’n fer, se pou sa rezon ki nou’n sanz sistenm.

Ki nou’n fer Mr Speaker, se ki olye ki sa bann amater bato, i pran kontak avek sa bann marin pêcheur zot menm direkteman, parfwa i dir ou zot refize ale i annan tou sord leskiz ki ganny donnen. Nou nou’n dir non.  Sistenm ki nou’n met an plas pou fer sir ki nou ranforsi sa, se ki i annan en biro kot SFA avek ki bann demann pou marin pecheur i ganny donnen, e kot lalis bann marin pecheur ki available i la avek SFA.

E from which sa bann maren i ganny pran pou zot al travay lo bato. Ok? So apre osi an plis ki sa nou’n al pli lwen kot lo anba sa protokol nou pe koz anba chapitre  4 ‘’embarking seamen’’ item 3 i dir i pou bezwen embark regarde ‘’where possible ship owners shall embark trainees ‘’osi.

So trainees osi in fer provizyon.  I pa neseserman ki pou anmenn bann marin pêcheur ki neseserman kalifye, be bann trainees osi mon krwar kot la osi pou annan lalis ki pou ganny garde avek SFA. Me pou ranfor sa plis ankor Onorab, yer nou’n siny en aide-memoire avek Lekol Maritime kot nou nou’n undertake.

E mon aprann mon konnen SFA in konmans fer avertisman lo la. Pou tou maren oubyen okenn Seselwa ki anvi al travay lo bann bato, bann bato purse seiners zot kapab anrezistre avek SFA.

E apre nou pou donn training neseser STCW atraver Lekol Maritim for free. So sa nou’n fini annan en lankadreman, ki nou’n tonm dakor pou fer sir poudir napa okenn rezon pou nou bann maren Seselwa pa kapab anbarke lo nou bann purse seiners.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

En pti kestyonn Minis   zisteman lo sa size.  Minis ou pa pe dir nou ki ou pou anvoy bann maren ki deza eksperyanse pou retourn dan lekol.  Eski ou kapab dir nou ti annan en provizyon pou lekol maritim anmenn sa formasyon kot bann peser, kot bann maren peser?  Plito ki pran en dimoun ki en bon laz tonton ki annan deza en leksperyans remet li lo en ban lekol. Ki ou pe fer pou ou anmenn sa STCW sa bann formasyon pli pre avek bann dimoun ki bezwen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker dan nou diskisyon, dan bann negosyasyon, i annan sa provizyon kot bann maren ki eksperyanse ki la petet pe vin sa legzizans STCW zot fer bann tes pratik. Sa i egziste sa. Sa i annan i bann negosyasyon akoz nou dan … Mon’n rapel byen dan nou negosyasyon nou’n pran kont si zanmen nou annan bann ki annan leksperyans ki’n en bon pe lannen, me napa sa sertifika pou zot kapab fer bann tes neseser pratikman. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Wilbert Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Minis avek ou lekip e tou Manm koleg e tou dimoun a lekout.  Minis dan menm laliny pou maximize return avek sa Lakor avek EU, ou’n donn en pe legzanp ki mannyer bann increase ki’n arive anba sa nouvo Lakor. Me solman en keksoz ki ou’n tous en pe, me selman mon krwar i bezwen annan plis zefor mete lo la, se en lot landrwa ki nou kapab perdi reveni se atraver fo deklarasyon ouswa under declaring.

Ou’n dir nou serten mezir ou’n mete an plas parey camera, bann officer ki vin on board, e larestan mezir rapor ki vin tou le 24 erdtan.  Me eski as we stand now, eski SFA i kapab pe capture sa bann lenformasyon in real time, pou fer sir ki nou pa pe perdi nanryen avek EU?  Sa mon premye kestyon.

Lo mon dezyenm kestyon Minis, mon’n war ki sipor sektoryel in ogmante, e mon remersi ou bann teknisyen avek ou menm pou sa bon negosyasyon ki zot in fer pou increase sa.  Me solman mon le en garanti ki sa ogmantasyon kot al direkteman kot nou bann peser, sirtou nou bann peser artizanal dan distrik, ki pou ed zot ek bann fasilite.

La mon pe mazin mon bann peser sirtou Vincent ek son tim, ki pe fer en bon travay pou kontinyen supply pei avek manze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker konsernan sa issue false declaration la, nou pa dir i annan nou pa dir i napa. Ok?  E se pour sa rezon ki nou fortman nou’n ensiste konmkwa ki tre byento, nou komans met camera abor ki letan zot deplway zot winch, pou zot lans zot lasenn, e bann scoop i monte nou kapab annan bann physical evidence konsernan la kantite scoop. Konbyen tonaz sa bann scoop i peze. Nou pou annan sa lenformasyon ki ganny antre lo bato.

Me an plis ki sa pou le moman se ki SFA i kapab fer monitoring atraver VMS pou le moman. Ok? Zot kapab ler i annan landing, vi ki laplipar landing i ganny fer dan nou por, zot kapab mont abor pou zot al fer bann verifikasyon e konpar sa avek logbook ki ganny donnen. Se sa ki annan sa laspe bann port sampling ki bann observers osi i fer.

So tousala i bann rikord ki kapab gannyen, pou kapab rekonsilye e donn nou neseserman so… lo en nivo accuracy otan ki posib la kantite ton ki lapes dan nou delo.

Dezyenmman konsernan sectoral support Mr Speaker   mon krwar ki lannen pase mon ti vin ek en lalis proze ki nou le fer.  Si mon rapel byen ti pou ariv nou, i pou ariv nou R78milyon.  E prensipalman pe target nou bann dimoun dan bann distrik.

E sa sectoral support osi i ganny servi pou kapab SFA bann asiste li pou bann peyman pou bann sirveyans, pou kapab met lekipman parey VMS, VHF lo bann bato, pou nou kapab annan plis monitoring.  Tousala i ganny servi pou plizoumwen laplipar sa bann fon i ganny servi pou dan direksyon sipor nou bann peser direkteman oubyen endirekteman. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker Minis avek tou dimoun ki pe ekout nou.  Mon premye kestyon i tous size amenazman nou stok ton. E dan Lagreman i annan en provizyon €50 pou sak tonn adisyonnel, an ekse ki bato i lapes dan nou delo. Eski e ler mon get Lagreman Maurice pou sa menm provizyon pou zot i €55 pou bann ekse. E pou nou i 50.  Eski Minis pa krwar ki nou ti devret petet negosye pou e lev sa ekse, dan en fason ki i a vin en mezir kontrol pou nou stokaz ton?

Mon 2enm kestyon akoz zisteman Mr Speaker, akoz ler nou pe get sif ki mwan mon annan 2017 ti annan 8,800 an ekse e 2018 sa osi in ogmante in ariv plis ki 13mil tonn an ekse. Konmsi i annan sa ekse me solman nou pa met en provizyon ki pou fer en fason pou kontrol sa kantite ton ki pe ganny lapes an ekse.

Mon 2enm kestyon i tous sa size ki Minis in mansyonnen, sa illegal and reported and regulated activities. Mon anvi konnen ki mekanizm an plas ki zot pe mete pou kapab, pou kapab – mon pa konnen si Minis pe ekout mwan “Minis ou pe ekout mwan ou” ki mekanizm ou annan an plas pou kapab kontrol sa bann illegal and reported and regulated activities?

E si ou annan okenn bann sif deza lo sa bann aktivite.  Mon ti a kontan ou ti a eklersi nou lo la. E mon dernyen kestyon Mr Speaker mon anvi en leklersisman zot prosesis negosyasyon, Minis in fer rapor eski sa rapor konsiltan endepandan ki Minis in mansyonnen se sa labaz zot negosyasyon? Konmsi baze lo sa rapor endepandan?

Ouswa Gouvernman i vin ek son prop propozisyon lo latab negosyasyon?  E si wi, kwa ki diferan sa ki si Gouvernman in vin avek son prop propozisyon, kwa ki diferan avek sa ki nou’n gannyen la? Kwa ki nou’n demande koman Gouvernman e kwa ki nou’n gannyen? Ok? Mersi Mr Speaker.

 

MR   SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon a konmans ek sa dernyen kestyon. Sa rapor sa rapor konsiltan pa pou Sesel sa. Sa ti ganny fer par EU pou zot prop analiz pou zot. Nou, nou pa’n depan lo konsiltan.  Nou nou’n servi nou lekip profesyonnel ki nou annan dan SFA ek dan Minister, pou nou kapab fer nou travay pou nou al sa negosyasyon.

Konsernen sa laspe IUU, i annan plizyer, plizyer fason pou fer li,  hmmm.  Parey mon’n dir ou se ki nou annan  laspe VMS parey mon’n fek eksplike pou kestyon avan ou annan  laspe bann port state measures ki ganny pran an term  letan bann bato i rantre  dan por. Bann physical verification bann sampling ki’n ganny fer, pou ou kapab fer bann lenspeksyon. La an plis ou annan electronic reporting system.

E pa bliye SFA letan i fer sa travay li i annan serten software ki li, i servi pou li fer tou sa bann analiz. E sa software letan zot fer sa bann analiz zot pou war kote ki annan bann inconsistency an tern bann catch ki zot pe gannyen, atraver bann logbook ki zot, zot pe rikorde.  E zot kapab fer bann konparezon ant bann bato petet ki pe lapes dan menm zanmirant ki i pa pe neseserman pe raport parey. Ok?  So SFA li i kapab letan bato i antre san dir nanryen ansanm ek zot bann dimoun, zot al fer zot lenspeksyon neseser.

So i annan plizyer bann mezir entern ki annan, atraver sistenm parey mon’n dir atraver bann program sistenm program ki zot, zot servi. Konsernan zot premye kestyon stock management, sa €50 i aplikab ler nou sot sa threshold 50mil tonn. Mon dir ou sa i tonn referans. Ler ou sot sa then EU i pey Sesel baze lo  sa €50 an plis.

E par egzanp nou, nou annan nou figures se ki lannen pase ti ariv 53, 908 tonn ok?   So therefore EU pou pey ou €50 miltipliy par sa 3,908 tonn ok pou sa.  Ou kestyon se ki Maurice i ganny 55 nou, nou ganny 50. La fason model ki EU pe adopte pou letan pou li fer bann financial contribution, gradyelman i pe tir sa burden lo EU i pe anvoy sa lo bann ship owners.

Setadir par egzanp nou bann Lagreman avan, ou ti war EU son kontribisyon an relasyon avek tonaz ti pli o me pou bann ship owners ti pli ba. Me gradyelman avek letan EU i tir sa burden lo li.  I pe gradyelman redwir lo li i transfer lo bann ship owners.

Dan ka Maurice, mon kapab dir ou se ki ler nou fer bann analiz bann diferan protokol an gro, an zeneral nou annan en much better deal ki Maurice.  Prenon kont pou dir Maurice lakantite ton ki lapes dan zot delo par anba 4000 tonn, si mon pa tronpe, tandis ki pou nou mon krwar ou konn tre byen nou figures. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker. Vi ki nou pe fer referans avek en Lagreman partenarya ki sipoze soutenab pou lapes dan nou delo, eski Minis ti pe donn nou sa garanti ki sa labaz sa Lagreman nou pou ganny en lapes ki soutenab pou lavenir?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker lapes soutenab an gran parti involve plizyer laspe. Ou annan ou annan dabor par egzanp nou annan atraver IOTC ki li i pe regulate la kantite yellowfin ki ganny atrape. Ton yellowfin ki ganny atrape. E sa osi li menm li i met serten restriksyon lo lapes dan li menm.

E pa bliye sa bann restriksyon ler i ganny mete i bann restriksyon ki ganny fer atraver bann Komite Syantifik ki IOTC ki nou osi nou form parti.  E nou ban dimoun i asiz lo sa Komite Syantifik pou zot etabli nivo ki nou kapab ale.  Par egzanp yellowfin ou annan, ton yellowfin ou annan restriksyon, me skipjack non. Skipjack non, akoz skipjack dapre dir ki Komite Syantifik pa pe vwar okenn rezon pou met restriksyon. So li i pe kapab ranplas son lekor osi vit ki petet i pe ganny lapes konpar avek ton yellowfin.

E nou ou’n demann mwan sa kestyon eski mon konfortab avek sa? Wi akoz nou bezwen demann nou lekor sa kestyon, nou pa pou kapab nou tousel koman en pei unilaterally pou nou kapab met restriksyon lo lapes. Rezon se akoz lo lapes ton, akoz ton i migratwar i bouze li. I a komans laba, laba dan kannal Mozambique, Somali e tou, i fer tou sa lakot i kontinyen bouze li.   E se pou sa rezon ki ou annan IOTC, akoz i en lespes ki kontinyelman bouze.

Me si par kont ou ti pou koz lo soustenabilite parey nou koman en pei. Dizon ou pou get par egzanp zob, bourzwa ek lezot keksoz, se nou ki deside akoz sa i resours i pou nou i pa pe i pa migratwar.  So lo kote soustenabilite atraver Komite Syantifik zot fer tou bann evalyasyon neseser, pou fer sir poudir lapes i ganny fer dan en fason soutenab.  E le moman ou sot sa limit ki IOTC i etabli, then alarm i sonnen la kot ou war ou dan serten difikilte avek kominote enternasyonal. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon tou Manm e tou dimoun a lekout. Minis dan ou larepons pou Onorab Herminie lo kote kredibilite sa bann data, ou’n mansyonn VMS.  Me solman parey ou konnen VMS i donn ou lokasyon.  Ou kapab konn lokasyon sa bato me selman la kantite ki i pe lapes ou pa pou neseserman konnen.

Prezan mon kestyon eski zot in deza, oubyen zot annan sa statistik pou fer en konparezon, ler sa bann bato i lapes an deor nou delo, ki pa lwen ek nou pou menm kantite letan ki zot fer dan nou delo, eski nou’n deza fer en konparezon pou gete menm kantite letan, eski an term tonaz nou satisfe ki sa statistik ki nou pe gannyen i akseptab?

Rezon ki mon demann sa se si nou taler mon’n tann ou ler ou pe rann kestyon en Onorab ou’n donn pri ki sa bann bato zot vann deor. E i annan lenstans kot Sesel i pli ser;- konmsi nou pwason i annan en pe plis valer i vann pli ser, me selman i annan pei ki pli bon marse.

Akoz si nou pa’n fer sa konparezon i annan gran posibilite ki zot lapes plis an deor nou delo, menm pou menm kantite letan me solman akoz laba i pli bon marse e pou zot i pli benefisye. E sa i kapab annan en posibilite ki sa statistik i kapab ganny zwe avek.

Apre mon 2enm kestyon, eski la kantite bato ki nou’n sinyen anba sa Lagreman, i sa ki EU in dir nou mon annan sa kantite bato oubyen sa ki nou nou’n anvi pou lapes dan nou delo?  Rezon sa kestyon pou nou vwar si petet ti napa plis loportinite.  Kekfwa i annan lezot bato ki ti a kontan vini, ki me selman akoz sa Lagreman i eksklizivman avek EU then nou perdi sa posibilite. Mon ti a kontan ganny ou leksplikasyon lo la Minis. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Minis.

 

HON CHURCHILL GILL

Mon annan zis enn dernyen. Mon kapab donn sa enn dernyen?

 

MR SPEAKER

Yes, go ahead Onorab.

 

HON CHURCHILL GILL

Mon dernyen se dan sa sectoral support ozordi.  Ki kantite larzan ki annan la ki pa ankor depanse pou bann proze? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker, konsernan sectoral support mon kapab dir ou se ki baze lo dernyen figures ki nou annan ki pa ti ankor depanse apepre R14milyon. Ok? Ki pa ankor ganny depanse. Dezyenmman konsernan la kantite bato i en negosyasyon li.  Parey ou vwar dan Lagreman se ki in 40 bato EU i annan drwa purse seiners nou pe koze la i ganny drwa lapes. Me EU an mwayen i 26,27 bato ki zot lapes pa plis.

E mon pa krwar i annan lentere par EU petet pou azout plis bato lefe ki zot kota pou Yellowfin i fix e si zot al plis bato then i pou dilute la kantite ki sa bann lezot bato pou lapes. Konpran? So sa i en keksoz ki ganny negosye.  Nou’n ase konfortab ek sa koz zot pa’n zanmen servi zot par la zot 30 bato nou kapab dir.

Mr Speaker konsernan premye kestyon, VMS la kantite en bon kestyon Mr Speaker, si ki nou annan pou fer se ki i annan sa ki nou apel nou CPUE savedir nou Catch Per Unit Effort;- savedir ou kapab analiz sa.  Parey mon dir se ki SFA i fer sa analysis pou vwar kantite zefor i ganny mete pou kapab dizon pou atrap en tonn ton. Ou konpran?

E ou kapab fer sa fer sa bann konparezon, ant anndan nou EEZ apre an deor nou EEZ pou  ou kapab vwar. E ou pou vwar si pe petet i annan okenn bann discrepancy ki ase significant ki pou warant ou pou kapab fer bann investigation.

E lot lavantaz osi ki nou annan se ki laplipar bato en omwen 85poursan bann bato i Lenn oubyen i transship dan nou por, kot la ankor nou kapab al fer bann sampling e verifye sa against bann logbook, ki annan abor kot i donn ou tou detay ki kantite pwason ki’n ganny atrape dan nou EEZ so nou kapab fer sa bann verifikasyon.

So nou, nou le ranforsi li plis ankor atraver electronic monitoring system kot nou ava servi camera kot i ava beef up nou data en pe plis ankor.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker   mon premye  kestyon e konsern akoz ki letan Minis  in negosye pou bann marin pecheur in peg sa   saler lo ILO standards, oubyen Seychelles minimum wage kan sa bann dimoun pe travay lo en bato Linyon Eropeen swa i anrezistre dan en pei Eropeen.  I lo zot lo teritwar Eropeen e  akoz nou’n  pa’n demande pou zot ganny menm saler, parey bann maren Eropeen pe gannyen akoz zot pe  fer menm travay?  Premye.

2enm lo sa Sustainable Fisheries Partnership Agreement. Lartik 9 i dir ki bann parti pou bezwen diskit lo en framework an referans avek IOTC e ‘other relevant of regional organization of which they are members, in order to discuss and where possible coordinate respective decision, including the possibility to submit joined propose  to those organization.’

Eski Minis pa santi ki kekfwa lanmen Sesel   i anmare dan sa konteks? Akoz i pe anmar nou.  Si nou vwar nou merit al dan en direksyon avek zot direksyon an referans avek Lorganizasyon rezyonal?

3enm Mr Speaker se Lartik 14 ki koz lo Lartik 14 i koz lo Duration. Duration of the agreement shall be 6 years.  Eski par letan nou siny sa dokiman, mon konnen lot lartik i koz lo may have a mid-term review letan nou pe siny sa Lagreman nou pa pe anmar nou lanmen an term devlopman ki kapab arive. Par lefe ki sa i annan en dirasyon 6an nou pa ti kapab negosye en dirasyon en pe pli kourt, ki ti a fer ki letan nou ti ava annan sa akoz nou pa ti negosye en dirasyon 2an plito.

Ki ti a fer dan sa 6an nou ti ava annan bann modifikasyon apre 2an pou nou kapab amelyor lo sa bann laspe ki’n ganny koz lo la depi bomaten.  Lartik 17 kot i dir termination of this agreement mon le fer referans lo 1(b) a depletion ki dir, ou ‘this agreement may be terminated by either party in the event of: – (a) A degradation of stocks concerned on the basis of best available independent and reliable scientific advice endorsed by both parties.

Mon konsernen la mwan la mon Mr Speaker akoz i dir ou ‘can by either party’ be selman i dir ou endorsed by both parties.  I pe dir ou kapab fer me selman apre i anmar ou lanmen ou bezwen endorsed, So mon konsernen akoz sa i pa pe vreman dir ou either party can do it.

Mon lot konsern se Protokol 4.  Permet mwan pou al lo la Mr Speaker akoz mon pa le mislead the House nor mislead Minis,  mon le ki i egzakteman sa parol ki dir dan Protokol 4 dan Protokol Lartik 4 i dir Sectoral support.

Sectoral support not later than 90 days, after the date of the commencement of the provisional application of this Protocol and the Union with Seychelles, shall agree within the Joint Committee provided for in the agreement on mutual sectoral programs.

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis akoz zot pa’n negosye? Ki letan ou pey mwan, pa mwan   Sesel konmsi.  Letan Linyon Eropeen i pey   Sesel, les Sesel deside ki i pou fer. Akoz ki nou bezwen dir sa Joint Committee ki pou deside? Let Seychelles deside what to do with the funds that had been paid to it.  Because it’s my money now when you pay me. You’ve taken my resources am not telling you how to exploit my resources or how to refine my resources. So, mon konsernen.

E letan mon’n ekout Minis   in dir nou’n al avek nou latet anler. Me mon santi sa bann keksoz nou ti’n kapab fer pli byen lo la.

Mon lot konsern se lo Lartik 11 dan Protokol i dir koumsa. Lartik 11 i dir koumsa Mr Speaker, ki permet mwan mon ava ariv lo la akoz mon le parey mon dir mon le ganny li proper. Mid-term review, the parties may decide to conduct a mid-term review in order to assess the functioning and effectiveness of this Protocol.

So lekel ki pou dir? Lekel ki pou dir i dir ou the parties may. Linyon Eropeen ki pou dir annan nou annou deal avek oubyen   Sesel?  So letan i dir ou the parties e letan i dir may nou kapab dir pou dir pa ti neseser. Me mwan mon konsernen akoz mid-term review pou mwan, sirtou 6an i fer 3an. E mwan mon pe demande ki nou fer li lo en span 2an.

Mon konsernen avek sa akoz sa ki ladan prezan well nou konnen inevitab.  I inevitab pou annan en lot Gouvernman so ou pa pe anmar deza lanmen sa Gouvernman ki pe vini. Akoz prezan nou pou bezwen al refer en lot kalite negosyasyon pou kapab ganny en posibilite pou revwar sa Lagreman. So sa i mon bann pwen ki mon oule met devan Mr Speaker konsernan sa Lagreman. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon krwar ki Onorab in liste plizyer pwen dan Lagreman ek Protokol ki annan pou fer avek serten fason ki sa i ganny operationalized. Mon krwar ki premye keksoz mon krwar ki fondamantal, konsey ki mon pe gannyen se ki, si en parti i dakor nou pa war rezon pou sa lot parti pa dakor si non i vin en dispute. E Protokol e Lagreman osi i fer provizyon ki mannyer ou pou deal avek bann dispute si i arise.

So, la kot ou pou annan en fason pou ou kapab adres li. Ok?  Konsernan ou kestyon anba protokol vizavi sa zafer 6an ki ou’n repet plizyer repriz. Nou annan sa Joint Committee e sa Joint Committee si i annan okenn varyasyon ki zot le fer dan Protokol, then i annan serten varyasyon ki donn zot, ki permet zot pou zot fer avek serten leksepsyon ok me selman si mon vin lo lartik ki ou’n koz lo zafer terminasyon, ou’n dir konmkwa ‘… a depletion or degradation of the stock concerned on the basis of best available independent and reliable scientific advice, endorsed by both parties’.

Me si nou annan bann resers syantifik ki’n montre pou plizyer rezon, ki par egzanp nou swete i pa arive ki lapes ton i nepli soutenab pou plizyer rezon. E ki nou vwar dizon IOTC i sorti avek serten rezolisyon konmkwa ki yellowfin pa kapab ganny lapes ankor. Ok? Then i pou met a kestyon loperasyon sa bann bato ton ki pe lapes dan nou delo.

Akoz, dan sak 100ton ki zot atrape, pou annan omwen 30, 35 ton yellowfin ladan.  So therefore i met an kestyon e ou pou vwar pou dir pou afekte zot loperasyon dan en fason signifikan.

Akoz labaz sa negosyasyon ki nou’n fer avek EU, i baze lo sityasyon aktyel ki nou annan, e osi lo lenformasyon istorik ki nou annan pandan bann lannen ki’n pase. E se sa la baz.  E mon krwar ki dan nenport ki negosyasyon, this is the basis of bann negosyasyon ki normalman ganny fer.

E mon krwar ki si zanmen i annan bann sanzman fondamantal ki fer keksoz i nepli relevan, oubyen ki pou fer en Lakor ki ou annan more or less preski non-functional then ki ou pou fer?  Ou pou bezwen annan en fason kot ou pou kapab termin sa Lagreman. Ok? E mon krwar ki provizyon i annan ladan pou sa e i fer provizyon pou kapab annan terminasyon.

Lo kote sectoral support, ok Sectoral support i dir konmkwa ki nou devret pe deside, ki mannyer nou pou deside ki mannyer nou pou servi sa larzan. Mon kapab dir ou se ki pa’n  arive okenn lenstans lenformasyon ki mon annan kot EU ler nou, nou submit Bidze la fason ki sectoral support pou ganny servi kot in ganny turned down.

Pa’n zanmen arive sa. So si zanmen i arive ankor i ava give rise to a dispute e la ou a bezwen al dan Clause ki annan pou fer avek bann discreet resolution ki mannyer ou pou handleOk?

Konsernan lapey bann maren ou a donn mwan en secondILO is an International Standard li deza. Ok? E ou kestyon se ki akoz bann maren lo sa bann bato EU pa ganny menm lapey avek bann maren EU. Ok? Nou ki nou’n fer nou, anba sa Lagreman an vi ki son zot bann aktivite pa  neseserman pe ganny fer dan delo Sesel en serten poursantaz ki fer dan delo Sesel.

E larestan aktivite an deor   Sesel, then depi letan depi en pe letan, letan negosyasyon in ganny fer, nou’n fer sir pou dir Lalwa ki aplikab i Lalwa Sesel an konformite avek Lalwa Enternasyonal.

So, lo kote saler osi menm zafer se ki saler ki ganny servi se saler maximum ant lapey minimum Sesel avek ILO.  Menm process.  E mon krwar pou dir si ILO i annan en saler ki pe servi lo baz enternasyonal pou bann seafarers, pou bann seaman, se zisteman pou cater pou sa dan lesans kot ou annan lezot bato ki petet pe fer travay lo lanmer anba en diferan paviyon. Ok?

So, mon krwar Mr Speaker mon’n pli ou mwen konplet bann pwen ki Onorab in leve. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon kestyon ki mon’n demande mon santi Minis pa’n    adres li byen oubyen mon pa’n eksplik li byen mon ava sey re eksplike.  Vi ki sa Seselwa i reste en Seselwa, irespektiv si i pe lapes dan delo Sesel ou dan delo enternasyonal, ou dan delo en lot pei i reste en Seselwa abor en bato Eropeen.

Mon konsern se ki Eropeen pe ganny peye en saler lo sa bato, irespektiv si i pe lapes   Sesel oubyen elsewhere. So akoz nou pa ti al lo comparative salary, pou ki sa Seselwa i ganny peye parey sa maren Eropeen parske i pe fer louvraz parey. Parey nou dir equal job equal pay.  Sa i enn.

Dezyenmman Minis i pa’n tous sa kestyon dirasyon.  Sa mon ava les ek li i pa’n tous dirasyon 6an pou vin 2an ki mwan mon’n propoze.  Ki mwan mon’n demande akoz zot pa’n fer.  E lo Lartik 17 Minis, Sesel   ki annan pwason, Sesel ki pou war depleting stock.  Mon konsern avek sa Lagreman se 17 (1)(b) Article 17 (1)(b) i dir ou ‘depletion or degrading of stock concerned on the basis on, the basis of best available independent and reliable scientific advice endorsed by both parties’ se sa ki mon pe dir.

Si sa pa’n ganny endorse par Linyon Eropeen me Sesel i war pou dir mon stok i pe depleted. Ou pa kapab fer nanryen akoz nou’n dir endorsed by Linyon Eropeen. So, mon krwar la nou ti devret dir si sa parti ki annan sa resours, i war son resours pe ganny depleted i kapab aprose pou dir annou terminate sa Lagreman. So sa i mon 2 issues ki mon’n raise lo sa. Mersi.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon krwar sa zafer 6an i en matter of lopinyon, e mon krwar ki ler nou annan en Lagreman en Protokol ki pou 6an i donn stabilite sa Lagreman. Pa bliye pa cast in stone.  Si i annan en nesesite pou terminen anba serten kondisyon i kapab ganny fer ou pe dir 2an, en lot i a dir 3an, en lot a dir 4an. So i bann i annan serten provizyon ki pou allow pou fer sa. Me selman i en matter of lopinyon. Mon pa pou mont en largiman avek Onorab lo la.

Konsernan en Seselwa i mont abor en bato EU pa bliye legzizans kot i vini la.  Legzizans se ki nou, nou pe enpoz lo sa bato EU pou pran Seselwa abor son bato. Ler dan delo Sesel nou pe met legzizans lo li i pa en keksoz ki nou Lagreman i fer provizyon pou sa pou li pran sa Seselwa letan i dan delo Sesel apre al lapes i kontinyen lo lanmer enternasyonal, me ler nou pe regard osi –

Onorab mon krwar ler nou regard li annou pa regard li dan konteks restrikte li avek Sesel. Annou regard en kou bann nou’n fer referans avek bann pei ACP. Get par egzanp abor bann maren bann bato ou annan bann Senegale bann Ivoirian e tou.

Zot pa neseserman zot, zot pa neseserman zot osi pe ganny lapey parey baze lo saler bann EU.  I diferan.  So ou bezwen get li dan konteks nou pe get li dan konteks nou lo kote Sesel an menm tan pou nou kapab protez drwa nou bann Seselwa ki travay lo sa bann bato.

I pa en bato ki’n vini in vin ater i dir koumsa mon anvi pran detrwa Seselwa pou mwan al travay zis koumsa, par anba en Lagreman.  Me sa i anba en Lagreman. I anba en Lagreman avek Sesel ki definir limit ki pou kapab ale vizavi tou bann laspe stok eksetera.

Mr Speaker mon krwar Onorab petet i annan en keksoz i pa pe realize, letan i pe dir mwan sa nou stok. Pa pou nou sa stok.  Mon dir ou sa stok i migratwar i bouze li e nou, nou pa kapab nou met sistenm an plas.  Se sa ki nou belong to IOTC en mannyer ki tou sa bann pei kotyer kot la rout sa bann ton i pase ki zot osi zot osi zot annan en rol pou zot zwe dan zesyon sa stok.

I pa neseserman – i pa parey mon’n dir ou taler stok bourzwa ki lo en koray par la kot nou. I pa parey sa. I parey lezot pwason ki nou annan dan nou delo ki stagnant la kot nou.  I bouze.  So sa i en stok ki ganny zere par tou sa bann pei.

Si napa kontrol lo la. Demen dan enn sa bann pei dan la rezyon li, i kapab pran serten aksyon drastik, ki ni en sou ton nou pa pou war dan nou delo. Annou get li lot kote tou. Pa get li zis lo kote Sesel.

E ler ou annan en Lorganizasyon parey IOTC ki met serten kontrol, i ede pou fer sir ki poudir tou bann pei i annan serten lareg within which zot operate ok? So, sa stok Onorab zis pou eklersi ou i pa neseserman pou nou. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, i enportan ki nou donn pep Seselwa lenformasyon ki korek.  Menm si Minis pe dir mwan i migratwar me selman 40poursan of the migrating ability of sa stok i Sesel. So Sesel.  Sesel i bezwen fer sir ki pandan sa letan ki sa stok i kot li i annan en proteksyon e Sesel   i benefisye maximum. So sa i en pwen.

2enm pwen ki mon le fer resorti Mr Speaker, se ki Minis   in dir nou lo sectoral support i napa enn fwa ki Sesel letan in soumet en proze ki’n ganny refize. Me sa larzan pou nou akfer nou bezwen soumet? Soumet ek ki? Se sa ki mwan mon pe dir akoz nou pa dir avek Linyon Eropeen letan ou pe donn mwan sectoral support mon larzan pou mwan sa.

Mon a met dan mon Central Bank of Seychelles, pa kit dan Central Bank of EU, ki apre mon bezwen vin soumet en progranm avek ou.  Se sa ki mon pe sey dir.  Konmsi annou dir pou nou sa larzan nou servi li mannyer i neseser. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker konsernan sa laspe sectoral support la.  Ou konnen sa osi ki donn nesans sa Lagreman partenarya, akoz EU li i osi enterese pou vwar pou dir nou Sekter Lapes i devlope, i devlope apard –  Regarde EU ti kapab vini vin donn ou en access fee li. Access fee i antre dan nou Labank Santral isi li.  I ti kapab donn nou zis sa li.

Me ki’n fer se ki dan negosyasyon nou annan sa laspe sectoral support pou ede devlop nou Sekter Lapes. Prezan nou tonm dakor avek zot, ale ki mannyer zot pe devlop zot Sekter Lapes. La nou donn li en lalis bann devlopman ki nou pe al fer, e napa okenn rezon si nou, nou santi nou anvi fer sa devlopman pou donn Sekter lapes ki EU pou dir nou non.

Mon a donn ou en legzanp?  Yer nou siny MOU avek Lekol Maritim ok, nou’n siny MOU avek Lekol Maritim nou annan sa R14milyon ki reste. Nou pran 10milyon ladan nou pran nou donn Lekol Maritim pou devlop Sekter Lapes lo nivo maritim dan sorti dan sectoral support sa.  Nou pa vwar okenn rezon, okenn problenm ki nou pou gannyen avek EU.

Onorab mon krwar ki ou osi i enportan ki ou donn lenformasyon ki korek. Tre enportan.  Mwan mon’n fer sir e mon toultan donn lenformasyon ki korek nou pep ki deor la. Akoz, napa 40poursan.  Mon pa konnen kot ou ganny 40poursan.  20poursan.  Annou pa mislead 20poursan ton 20poursan ton ki ganny lapes dan nou delo. Se sa ki nou’n dir e nou repete so 20poursan ton ki lapes dan nou delo. Ok? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Onorab Paul Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA  

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker Minis ek ou delegasyon nou bann koleg Onorab tou dimoun a lekout e presizeman dimoun Takamaka zabitan Takamaka bonn apre midi. Mr Speaker Minis boner an letan i pe reponn Onorab Afif in nonm en Environmental Fund.  In dir ki premye fwa mon krwar ki EU i aksepte pou donn nou sa tel sipor. Eski Minis i kapab eksplik nou si zot in deza fini etabli bann striktir an plas, pou ki bann dimoun i kapab ganny asiste.  E ki fason bann dimoun i kapab ganny asiste? E trwazyenmman ki son montan sa sonm ki zot pe koz lo la? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker. Wi konsernan sa Environment Management Fund la se ki parey mon dir pou premye fwa nou nabou ganny €2.25 par gross tonnage bann bato. Ki i al dan fon ki ler nou kalkile i vin en sonm €175mil ki pou nou komans avek.

Bon, sa fon la nou ankor pe fini diskisyon avek Minister Lanvironnman lo ki mannyer son zesyon pou ete. Nou pe vwar bann model ki zot annan pou bann fon ki similer.  E ki sa larzan i al ver mon panse ver bann Lorganizasyon non-gouvernmantal pou zot kapab fer bann laplikasyon neseser pou zot ganny akse avek pou fer zot travay ki anliny avek sa ki nou ekspekte. Bann zesyon bann FAD e bann netwayaz, bann travay ki annan ki serten pe kontinyen fer, me pou ranforsi zot dayer. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis.  Onorab   Ernesta

 

HON PAUL ERNESTA  

Thank you, Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab petet donn nou en petet en nide apepre kan ki sa fon pou konmans met available pou bann kliyan kapab komans ganny akse avek?  An prenon kont tou sa bann konsiltasyon ki zot pe mazin fer.

E apre an pasan ou’n koz osi lo bann marin pêcheur sirtou bann ki antre lo bato sirtou an mwayenn i 2 lo bato, e an menm tan in en bout kot nou koz osi bann trainee. Eski at any one time nou kapab annan trainee plus marin pêcheur lo bann bato or i sanze?  Thank you, Mr Chair.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker provizyon i fer pou annan 2 marin pêcheur lo bann bato, e si posib pou annan plis ki 2 setadir annan en additional trainee.  Sa i bann diskisyon ki nou kapab fer me la konmela nou pe koze i en trainee avek en marin pêcheur.

E petet i bann keksoz ki ase fleksib i dir were possible nou kapab fer li. Apre Mr Speaker nou pe panse pou dir ver lafen juillet pli tar lafen juillet pli tar, pli tar lafen juillet menm avan nou’n kapab tonm lo bann detay konsernan sa Environment Management Fund.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon annan 3 pti kestyon pou Minis. Mon premye kestyon i annan pou fer avek bann maren peser ki nou pe koz lo la. Minis ou’n fer resorti ki sa bann maren peser pa ti pe ganny en saler ki ti annan dan zot Lakor. E letan nou pe regard sa kantite letan ki zot pa pti pe ganny sa saler, eski Minis i kapab eksplik nou eksplik pep Seselwa vreman kwa ki nou ti pe koz lo la e konbyen nou pe koze?

E ki mannyer la aprezan ki sa bann peser maren peser i konnen ki ti zot vre saler. An fet lekel ki’n fer zot konn konnen kwa ki zot ti pe zot ti sipoze gannyen e zot pa pe gannyen?

Mon lot kestyon Mr Speaker i annan pou fer avek eski dan sa Lakor vreman, in koz osi lo transbordman ki fer lo high seas?  Si tou bann bato lapes Eropeen tou zot transbordman i bezwen ganny fer isi   Sesel?  E ki pou arive si an ka i annan ki al transbord dan en lot pei ki mannyer Sesel i asire pou dir tou sa, tou sa bann bato ki’n lapes in vin transport zot pwason isi   Sesel.

And pou evite ki ler i annan sa bann transbordman ki ganny fer lo high seas vreman. Ki i annan poaching ouswa ki annan ki en bato in lapes dan delo Sesel, apre li i transbord lo high seas lo en lot bato i ale i al vann nou pwason an deor ouswa transport dan en lot por.

Apre Mr Speaker dernyen kestyon i annan pou fer avek sa kalkilasyon. Vreman letan nou pe regard lapes endistriyel ton nou vwar i annan bann bato ki konsantre zot lapes lo bann pwason sek apre i annan bann ki al lo lasomir avek disel. E bann ki nou ki konnen bann pwason i bann pwason ki kout vreman ser. Eski dan Linyon Eropeen dan sa Lakor Gouvernman Sesel in osi pran kont sa fason osi ki letan bann dimoun bann peser i al lapes zot pwason e i stor zot bann pwason pou ki letan i vin  Sesel  ler zot pe pey nou i pan zis pey nou lo sa pwason ki’n  ganny stor dizon lo sa nivo pli ba tandis ki sa bann ki ganny stor pwason sek ki bokou pli ser in ganny stoke.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker pou dernyen kestyon kant menm pa tro kler mon pa’n tro konpran Onorab. Solman mon krwar mon’n konpran li se ki la fason ki pwason i ganny stoke lo bato i tou depan ki zot pe al fer. I annan petet i fer loinning, i  annan ki pran i vann avek IOT pou canning, eksetera. Me nou ou bann kalkilasyon i baze lo tonaz ki kantite an gro i ganny lapes. Ok? ki zot fer avek, ki mannyer zot store li, sa i zot diskresyon, me nou …  kantite tonaz ki ganny lapes.

Mr Speaker 2yenm kestyon se  ki mannyer mon pe rod the correct word la, sa diferans ki annan ant sa ki zot ti devret gannyen avek sa ki zot in gannyen bann marin pêcheur ki mannyer sa i ganny kalkile?

Dabor parey mon’n dir bomaten, se lo nivo Minister ki nou nou’n etabli pou dir ti annan sa diferans.   Nou ki’n vwar letan nou swivan konplent ki nou ti gannyen avek en serten marin pêcheur, ki’n mansyonn sa avek nou anmenn son pay slip in montre mwan.  E nou’n diskite nou’n vwar pou dir i pa anliny avek Protokol letan mon dir i annan en diferans set akoz en diferans dan en enterpretasyon. Ok?

Lo nivo bann EU, EU avek son bann lazans lokal, ler zot  ti pe enterpret li zot ti pe enterpret li konmkwa the total take home package, i devret pa mwens ki sa ILO standard. Zot pa ti pe pran li konmkwa the basic salary ki i annan serten ziske ozordi depi dan bann lannen 1990 ou kwa ti ankor pe ganny R1800 oubyen R1900 ekek.

E i pa ti pe pran kont sanmenm sa saler R1800 ekek ki ti sipoze the minimum ILO standard;- setadir sa US553 ki mwan krwar ozordi la 2020 ,2019, 2020 in ariv $620. So se sa kot lenterpretasyon in vini. Se sa kot nou pa pe dir personn in trik okenn dimoun i dan enterpretasyon.

E la nou’n koriz sa lenterpretasyon, ki ler nou al nou bann negosyasyon, nou’n for lo la avek EU, ki sa fodre ganny regle.  E parey mon’n dir e mon’n repete a plizyer repriz bomaten sa ti antre dan nou Protokol an 2005.  2005 Protokol 2005 ziska nou dernyen Protokol an 2014 osi ti ladan ki’n fini la an 2020.

So tou dilon depi 2005 ziska 2020, nou santi poudir nou bann marin pêcheur in ganny dezavantaze.  E vwala ler nou’n dekouver sa, nou’n   rod lopinyon biro Attorney Zeneral, nou’n   vwar pou dir i korek enterpretasyon ki nou ti pe enterprete.

E vwala kot nou’n antre dan negosyasyon pou nou fer sir, nou bann marin pêcheur i ganny taken care of.  Parey nou konnen zot bann zot bann travay ki zot pe fer i bann travay ki vreman difisil lo lanmer.

Lo konsernan ou kestyon transshipment pou bann purse seiners sa pa ganny allowed.  Zot pa ganny dwa fer transshipment at sea e zot bezwen fer transshipment dan en por.  Kestyon se ki eski se Por Victoria? Non.  I zot diskresyon ki bor zot pou fer zot transshipment.  E parey mon’n eksplike boner an gran parti 85 poursan o mwen zot fer zot transshipment dan nou port Victoria.  Ok?

Parfwa zot ava demann nou permisyon pou zot sirtou bann ki port paviyon Sesel, par egzanp pou al fer en transshipment Maurice akoz zot annan zot faktori  laba.  Enn fwa letan,  se sa ki account pou sa apepre 10,15poursan akoz parfwa zot ale.  Me lo kote la mazorite bato preski zot tour zot fer zot transbordman dan Por Victoria. Mon krwar mon’n reponn tou kestyon Onorab. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker  Minis pa’n reponn sa bout ki mannyer ou asire pou dir zot al vreman al fer li dan en por?  Sa bout la.  And apre eski konsern ban marin pêcheur, eski Minis pe dir nou vreman ki sa bann marin pêcheur zot menm zot malgre zot ti pe tous zot saler toulezan depi ler zot in komans zot travay i annan menm ki’n mor, zot menm zot pa ti vreman konnen ki ti vreman zot, kwa ki  vreman ti dan sa dan zot Lakor ki ti vreman zot, saler ki zot devret pe gannyen minimum.

E avek osi Mr Speaker  lefe ki zot osi zot ganny bann bonuses, ki la sa Lakor la i pe spesifye ki sa bann peser zot osi zot bann bonuses i parey dizon pou en marin pêcheur ki sorti Cote Ivoire, ouswa ki sorti Madagascar ouswa pe enport zot bann lezot landrwa? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon ti pe rod en klarifikasyon lo en issue teknik ki annan pou fer avek transbordman.  Nou pou nou bann bato Sesel nou annan VMS a tou moman nou konnen kote zot ete.

E parey mon’n dir, si zanmen zot oule al fer transbordman dan en lot por zot bezwen demann nou permisyon.  Lo kote bann bato EU ki anba sa Lakor la zot ganny regulate par EU, e zot fer zot demann avek EU kote zot pou al fer zot transbordman, me tout a prenon kont pou dir zot osi annan serten reporting obligations ki zot annan avek IOTC pou zot fer.

Konsernan saler nou ban marin pêcheur Mr Speaker,   nou’n fer sir dan sa Lagreman ki nou ban marin pêcheur okenn benefis ki zot gannyen pa enferyer avek sa ki bann pei ACP pe gannyen. Lafrik, Caraїbe e Pasifik.

Akoz dan nou bann diskisyon ki nou’n   fer avek zot dan plizyer repriz, nou’n aprann pou dir zot ganny dezavantaze lo tonaz parey zot pe ganny R3.50 en tonn ton. Kan enn zot konfrer sorti lezot pei, en lot pei ACP petet i kapab pe ganny li R10 ou byen menm R12 ki zot war zot, zot santi zot dan dezavantaze. So nou nou’n dir whatever ki okenn sa bann seamen i sorti dan bann pei ACP nou marin pêcheur Seselwa pa devret ganny anything ki enferyer avek zot. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker mon bezwen dir ki mon dezapwente, akoz depi ki mon pe asize mon pe ekout tou sa bann deba konklizyon ki mon’n tonm lo la se ki mon kapab konpran akoz Eropeen pou toultan eksplwat Lafrik, e zot pou kontinyen anbet nou.

Mr Speaker   en kantite keksoz ki Minis in dir sipoze bann keksoz ki bon, bann keksoz ki donn nou lavantaz set o fet Eropeen pe servi nou prop keksoz zot pe donn nou e akoz zot ki donn nou dir zot i ok?   Nou bann maren, eski Minis i dakor avek mwan pou dir Linyon Eropeen i konn tre byen ki pou dir pandan tou sa bann lannen zot ti a pe mal pey nou bann marin pêcheur, prezan met sa lo latab pou diskite.

La prezan i vini i dir avek … i  konnen li pou dir li i mal pey zot parski la ba Lerop zot annan tou zot bann Sendika, ensidswit tou zot bann keksoz zot konn byen zot. Selman aprezan zot vin dir avek “be wi nou a met sa lo latab nou ava dakor, nou ava isi, nou ava laba.” Apre sa nou vin isi nou dir avek bann marin pêcheur  la i la bannla, korek  tou keksoz pou ok pou ganny zot pti larzan.

Kan ofet tou sa bann marin pêcheur i konnen parske mwan mon’n  koz, mon annan en brother ki la anler, be pa i konnen be pou dir ban. kondisyon pa parey.

Pa i konnen pou dir son konfrer Francais letan i debarke La France i al konze son konze i marse li.  Son lapey i gannyen li, tandis ki sa maren peser Seselwa li letan i ater i gob divan pou li nouri son fanmir.

Mr Speaker mon kontan i onorab Andre in mansyonn sa Joint Committee, Sectoral Support. Mr Speaker mon ti kontan demann Minis, be akoz ki nou bezwen al laba kot Linyon Eropeen dan sa Joint Committee ok, pou sa bann sectoral support e mon’n regard li, mon’n regard li byen sa Lartik, Lartik 4 dan Protokol.

Kot li ki pou tonm – e Minis i dir avek nou zot tonm dakor napa problenm.  Be sa i apel pou nou.  Akoz ki se Lerop ki bezwen dir nou, wi. E an plis ki sa Mr Speaker, eski Minis par ava dakor avek mwan apre sa bann proze ki tonm anba sectoral support letan pou ouver ou trouv Anbasader Linyon Eropeen, i desann sorti   Maurice, li ki vin koup riban parfwa i koup riban;- pou La Digue mon krwar i ti koup riban ansanm avek ou, be tousala pou nou sa.

Nou larzan sa anba sa sipor! Nou ki’n tonm dakor pou nou al fer tousala alor mon sa Lartik 4 dan sa Protokol li menm kot aprezan menm prezan i anbet ou.

Eski nou pa pe ganny anbete. Si meeting i fer Sesel, Sesel ki Chair si meeting i fer Bruxelles se zot ki chair.  Be ki mannyer zot kapab pe chair en keksoz ki apel nou larzan?  Nou ganny larzan   ganny €80 aprezan i dir avek ou €40 ou kapab depans ki mannyer ou anvi Sesel selman lot €40 fodre nou tonm dakor lo ki mannyer pou depanse. Eski bann Eropeen pa pe pran nou koman bann lenbesil?

Scholarships, prezan i taye i anvoy 4 scholarship ladan e nou aprezan nou vini “huh nou’n ganny 4 scholarship. 4 scholarship ,’ ensidswit me Sesel pa i peye pou scholarship pou anvoy pou son bann etidyan?

Sepa 80 tou le lannen. Li aprezan i donn nou 4 scholarship “manman” konmsi ou a krwar in pran en bout lesyel in donn nou1

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis overfishing ki fine ki sa bann bato i gannyen letan zot overfish e kwa ki Sesel i gannyen ladan?

Parski 2017 zot ti overfish par 8,800tonn ki ti pou en valer anviron $35milyon.  An 2018 zot to overfish par 13mil tonn ki ti pou en valer anviron $47milyon. Ki Sesel in gannyen ladan?  Kwa ki Sesel li in gannyen ladan?  Eski i pa kler ki pou dir dan sa negosyasyon, wi ton i migratwar li, me selman akoz ki Linyon Eropeen zot vin negosye ek nou?

Akoz zot pal negosye avek Somali?  Parski laplipar sa bann grounds i pre laba anler kot Somali.  Akoz zot vin isi kot nou?  I senp.  Akoz Sesel i dan milye. E Sesel i pli pre avek bann fishing grounds, kot letan sa ton i sorti dan nou lanmer ensidswit i vini. Me selman sa biznes $6.7bilyon,  an antye kwa ki vreman Sesel   pe gannyen ladan?

E Mr Speaker   mon ti ava kontan ki Minis i dir nou en pe, Linyon Eropeen in al lapes dan Was Lafrik.  Letan in sorti laba Was Lafrik in netway, in netway sa lendistri laba.  La in vin dan nou losean, ozordi nou pe deza dir yellowfin i an danze. Eski sa pa i montre nou ki pou dir zot pou reste la?

Zot ki pou benefisye.  Zot ki pou ganny plis e apre sa letan keksoz, parske zot pe overfish. Tou bann rapor IOTC i dir Yellowfin i an danze selman still i annan overfishing ki pe ganny fer. Eski pa i kler ki pou dir dan si sa tandans i kontinyen sa ki nou apel sustainable fishing i pou nepli e ki se nou ki pou soufer.

Mr Speaker mon ti ava kontan dan sa seri kestyon ki mon pe demann Minis, be Linyon Eropeen pa’n met nou lo blacklist.  La France i enn premye li, ki ti le nek met nou lo blacklist nou pa’n isi nou pa’n laba.  Letan in met nou lo blacklist i afekte nou.

Be letan zot pe negosye tou sa bann zafer la, eski zot in a  okenn moman dir avek La France oubyen dir avek Linyon Eropeen, be ki nou pou fer avek sa?  Eski konmsi zot vin negosye avek bann avek en pei ki kas Lalwa.  Zot pe vin negosye avek bann bandi? Oubyen eski Lerop pe rod zis sa ki dan zot lentere e letan zot pare pou ser Sesel zot pou ser Sesel.  Me selman sa lendistri pou zot i sitan enportan ki pou dir zot pou vin zwe avek nou.

Mwan Mr Speaker mon pou dir ki – anyway taler letan nou ava letan nou vin lo la,  mwan personnelman avek tou sa ki mon pe tande, e i annan bann lezot dimoun osi tou, bann eksper dan bann diferan dan sa bann domenn.  Zot pe dir ki sa Lagreman i pa sa ki Sesel i devret gannyen.

I vin menm parey Mr Speaker mon ti annan en zanmi ti annan en disco, ti annan en zour en boug i vini i dir avek li e sa nouvo boug la ki ou’n pran dan ki pe run ou disco, i pe vol ou.  I dir nou mon frer i ok.  Avan sa mon ti pe ganny zis sennla ki ti vol mwan avan la i ti anmenn zis R20mil tou le Sanmdi. Be sa enn la i anmenn R60mil alors mon ok avek li.

Mon pe dir, eski Minis pa santi ki pou dir sa Lakor ki la sa Lagreman ki nou’n sinyen, nou devret retourn ankor kot Linyon Eropeen, pou nou dir avek zot pran Sesel bokou pli serye. E si i neseser pou nou fer parey Sid Afrik. Parey Minis i konnen Sid Afrik i napa okenn Lakor avek Linyon Eropeen li. Sid Afrik i lwe bato avek son lekipaz i vin lapes kot li, tou son larzan i vin pou Sid Afrik.

Eski Sesel pa devret al konmans mazin en pe dan sa direksyon? Kot nou pa pou tonm azenou e pou nou kontinyen les Lerop rantre lo kontinan Lafrik, rantre lo Lafrik eksplwat Lafrik sorti avek pli gro bout e donn nou lenpresyon akoz zot in zet de pti draze avek nou ki pou dir nou a pe byenfer. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minister.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker. Mersi. Sel keksoz ki mon annan pou dir lo la se ki Onorab i dir bann la EU in zet detrwa pti draze avek nou “konbyen draze ou ti ekspekte i pou gannyen?” Nou annan plizyer eksper ki ou dir nou pe dir nou pou dir sa Lagreman ki nou’n fer pa en bon Lagreman. Me mon ti donn loportinite sa Lasanble pou zot kapab dir nou atraver IAC, pou zot dir nou ki zot ti a kontan vwar letan nou al fer nou negosyasyon?

Dir nou.  Mon ti zwenn o mwen 2erdtan avek International Affairs Committee. Wi, 2erdetan avek International Affairs Committee pou zot kapab konpran nou pozisyon viz avi lendistri ton. Ki kantite reveni nou pe gannyen, ki kantite pe eksplwate e pour sa lasanble atraver IAC pou zot kapab dir nou ki zot, zot kapab, zot pe ekspekte atraver sa negosyasyon byen avan nou ti al negasyon. Ok?

Nou’n donnen sa loportinite e ti pase live lo radyo ek televizyon si mon pa tronpe. So Mr Speaker konbyen draze an plis nou ti pou gannyen, mon krwar se ki sa bann expert, ok. Nou ti a kontan ganny zot input.  Ler nou ti pe fer travay lo plan konpreansiv pou lapes, nou ti pas dann 6 diferan landrwa nou ti demann avek tou sa ki prezan.

E i annan serten in donn nou serten kontribisyon ki’n antre. Nou ti dir zot la nou pe al fer negosyasyon tre byento, ki zot ti a kontan vwar dan sa nouvo Lagreman. Plizyer ti dir nou, nou ti a kontan war improvement lo kote bann zafer seamen. Zot ti a kontan vwar improvement lo kote FAD ki nou’n fer antre. Plizyer propozisyon zot in donn nou.

So, zot ti annan sa loportinite pou sa bann expert mon pa konnen lekel zot, pou zot vini pou vin donn nou en koudmen pou nou pei.  Akoz sa i pou nou pei sa. Sa i pa pou Minister Lapes sa, sa i pou nou pei vin donn en koudmen dir nou ki zot ti a kontan vwar ladan.  Me zot pa’n fer li, zot pa’n fer li nou ti dir zot vini.

Apre osi Mr Speaker nou pe dir konmkwa ki Eropeen pe kontinyen eksplwat Lafrik, me mon kapab dir zot se ki. Pa EU ki’n dir avek nou vwala nou’n fer en fot dan Protokol, nou pa pey zot parey … Non ditou.

Pandan tou sa lannen 15an in pase, nou ki’n anmenn sa lo latab ler nou’n vwar pou dir sa i leka. E EU pou zot lenformasyon pa ti oule admet ditou sa. E mon ti bezwen dan nou meeting ki nou ti fer ler nou ti al negosyasyon konsernan Mayotte pou mwan dir zot nou pa pou proceed avek sinyatir si sa issue marin pêcheur pa ganny sorted out.

Akoz nou ti ferm dan nou lapros akoz pa zot ki pe dictate ki direksyon nou pou pran.  Ler EU ti dir avek nou zot lapros ki zot pou pran konsernan access fee, sectoral support nou ti vin ek nou counter proposal nou osi. Mon’n dir bomaten kote nou pwen depar ti ete. Ki nou ti a swete vwar.

Me an menm tan, an menm tan, nou, nou bezwen fer sir. Onorab ou’n koz lo zafer scholarship lo zafer scholarship.  Nou menm nou ki’n pouse pou nou kapab ganny at least en komansman atraver scholarship, kot zot fer serten kontribisyon dan devlopman nou bann zenn pou lapes.  Me solman en keksoz ki nou bezwen aksepte se ki, nou, nou’n ale koman en tim for pou nou al negosye lo nivo pou Sesel.

Onorab ou’n koz lo yellowfin bann zafer sanksyon lekel ki donn penalti. Pa bliye pou dir ler bato lapes i pe lapes i flag State responsibility.  So i responsabilite sa paviyon. Ou’n pran legzanp yellowfin, ton yellowfin ki zot in overfish. Pou lenformasyon dan Sesel   EU i lapes 21mil lannen pase sa 21, 603 tonn yellowfin dan nou delo.

Dan Losean Endyen antye 423,815 ton. Tonn ton yellowfin in ganny lapes. Ou war? Ler nou pe koz sanmenm sa bomaten taler mon’n sey eksplike sa zafer migratwar, ou dir mwan ou konpran migratwar sa zafer migratwar tre byen, tre byen.  Me solman mon pe zis montre zot pou dir sa stok i pa neseserman pou nou.

Losean Endyen 423mil tonn, ton yellowfin kot nou 21mil EU in lapes dan son kota 77 mil ki i annan. Konpran?  So si pou pran penalti si pou donn zot penalti oubyen kwa dernyen Lorganizasyon  Enternasyonal ki pou deal avek zot.

Nou lo nou kote Sesel, nou bann bato pou nou ki port paviyon Sesel,  nou bezwen fer si zot respekte Lalwa oubyen regilasyon ki annan atraver IOTC.  Lannen pase nou’n ok, tre byen nou kota i 33mil nou’n lapes 200 tonn par anba nou 33mil which is very good.  Lannen avan nou’n sote.  Lannen avan nou ti sot par apepre 2mil tonn, ki la IOTC in fer rezolisyon pou fer sir i annan soustenabilite. Ki bann pei ki depi an 2018 ziske an alan i sot zot kota zot pou bezwen peye atraver refund ki pou tire lo zot kote pou bann lannen a lavenir.

Savedir nou parey sa over kota ki nou ale pou lannen 2018, nou bezwen pey li an lannen 2021 ek 2022, ki fer i redwir ou attractiveness pou lapes. Me nou pou nou i pa en gran problenm akoz nou 2019 nou ok, nou’n zis sot li pa par bokou an 2018. Ou konpran?

So, lo kote soustenabilite nou pe fer sir i annan.  E annou pa konfiz sa issue lapes dan delo Sesel avek bann flag State responsibilities ki sa bann bato i annan.

EU lo son kote i annan son flag State responsibility ki li i bezwen pran. Apre ou’n koz lo Onorab lo konsernan laspe EU seamen la.  Me tou i annan pou fer avek Kontra ki ganny sinyen. Kontra sa Protokol la i set labaz pou bann kontra ganny fer.  E nou, nou pe fer sir nou, nou pe finaliz aktyelman la right now, nou pe finaliz kontra an konsiltasyon avek Minister Lanplwa pou nou donn en model contract tou sa bann lazans isi Sesel pou zot servi.

Pou fer pou dir tou sa bann keksoz ki dan Protokol pa i ganny respekte pa ganny vyole. So sa nou pe fer Onorab.  Nou pe fer responsabilite Mr Speaker.  So e lo kote si dan kontra sa dimoun EU depandan konbyen letan in travay lo bato, me osi nou ti annan en dezavantaz dan le sans ki lapli par ditan nou bann maren ti pe siny bann kontra 6 mwan, i renouvlab le 6 mwan.

E nou nou’n vwar atraver diskisyon ki nou’n fer, pou zot at least siny bann Kontra pli lonterm. Atraver diskisyon ki ganny fer.  Eski i kapab siny kontra 1an si i kapab siny kontra 2an. En mannyer zot osi zot ava benefisye avek laspe konze parey lezot pe benefisye.

Se zisteman sa akoz nou pe rod le meyer, le meyer pou nou bann marin pêcheur pou fer sir ki anfenn kont ler zot benefisye en Seselwa pe benefisye nou tou nou kontan. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi. Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon’n ekout Minis e sorry mon still pa konvenki. Akoz letan ou pe nonm bann expert IAC, e mon mazinen mon a kit sa en pe avek Onorab Ferrari. Mon anvi Minis i dir avek nou akoz ki letan Lasanble ti demande pou zot, pou Lasanble kapab asiste – pa koman bann dimoun me koman bann obzervater dan sa bann diskisyon, zanmen zot in aksepte?

Apre Minis ou pa’n koz ou pa’n reponn lo sa sectorial support me Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis. Fine i dir Sesel sa overfishing, ou’n nonmen konbyen tonn i lapes dan nou lanmer e konbyen an deor.

Me selman se Linyon Eropeen ki’n komet lofans, eski Minis i kapab dir avek nou, kote letan zot in overfish dan nou lanmer e le fe ki in annan sa bann, i annan sa bann rikord e tou, lekel ki ganny fined, lekel ki ranmas larzan? Kote sa bann larzan i ale?

Parski nou pe koz en bon pe larzan la, nou pe koz 47milyon 2018, 35milyon, 2017. Alor kote eski sa bann larzan i ale?  Eski Sesel i ganny en pti git ladan letan ti overfish dan nou lamer menm par 2mil tonn, eski nou ti ganny en pti keksoz ladan? E Mr Speaker mon anvi demann Minis ankor e la ankor enn fwa letan, letan Minis i vini i dir avek nou ok in ale in ganny 4 scholarship. Sirman rezon ki ou’n ale in dir avek lo latab pou dir nou bezwen ganny en pe plis, parske nou santi ki pou dir nou pa pe ganny ase.

Alor mon kestyon se, ki kantite an plis ki Minis i senserman krwar,  Sesel i devret pe gannyen dan sa lendistri? E mon napa problenm ek lekip ki al negosye mwan.  Me eski souvandfwa Sesel e sa i egzakteman parey sa Lagreman avek konsernan Assomption.

Lenn ti met son eksper ki ti al negosye Trete Nikleer avek Lasin koman son head negotiator, pou en Lagreman avek lo sa zafer Assomption. Nou, eski Minis i kapab dir avek nou, pa nou ban zofisye SFA ensidswit. Lekel sa bann negosyater? Eski zot bann eksper? Eski Sesel i annan sa bann eksper dan sa bann kalite negosyasyon.

Akoz Mr Speaker mon bezwen dir avek Minis, ki mwan letan mon lir sa Lagreman, mon bezwen dir onnetman dan sa Lagreman i annan en bann fraz ki pli vag ki vag. Vag comme tou, me selman letan ou lir zot paret, zot paret enpresyonan e ‘’the parties shall corporate with a view to promoting the landing of catches from union vessels operating  in the Seychelles fishing zone. Union vessels shall endeavor to procure in Seychelles all supplies and services required for their operations.’

Mr Speaker, eski Minis i realize ki pou dir sa bann fraz ki ranpli dan sa Lakor se bann fraz ki vag, ki pa vedir nanryen, ki si ou atrape ou sey atrape ou pa pou atrap absoliman nanryen!  E ki Linyon Eropeen li mon ti ava kontan aprezan Minis dir avek nou letan si i ti kapab dir avek nou kote Linyon Eropeen, si i ti kapab prezant avek nou bann credentials, bann eksper lo kote Linyon Eropeen, ki ti vin negosye sa Lakor e ki zot bann leksperyans? Mersi bokou.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon krwar ki swivan lentervansyon Onorab, avek tou respe i montre nou poudir pa neseserman ki Seselwa nou menm nou, nou kapab fer serten travay pou nou pei lo nivo negosyasyon lo sa nivo.

E ki mon pa konnen lekel sa lezot expert ki li i pe mazinen ti kapab vini pou vin fer en travay bokou pli byen, ki sa enn ki nou nou’n fer. Malgre ki nou konn tre byen poudir nou’n vin avek en Lagreman ki solid, ki ala oter, ki’n zwenn pli ou mwen lekspektasyon ki nou ti le orizinalman.

Akoz mon dir ou sa, mon’n eksplike bomaten ki nou ler nou ti konmans nou negosyasyon EU ti le konmans avek en minus 10percent rediksyon across the boardOk ki normal. Nou, nou ti’n vin avek en positions kot nou pe rod en 20 percent increase. Ok?

Baze lo tou bann analiz ki nou ti’n fer. Pa bliye travay ki nou’n fer avan ler nou al negosyasyon, nou nou’n fer travay o mwen en mwan si pa plis, pou nou kapab ganny tou bann data ki nou bezwen, pou nou kapab al fer en bon negosyasyon.  Analiz full data ki SFA i annan, pran kont tou bann lendikasyon ki annan, bann indicators ki available pou nou kapab fer en bon negosyasyon.

E ki nou’n sorti avek?  Nou’n sorti nou avek en ogmantasyon en pe plis ki 15poursan.  Ki mwan mon krwar i ala oter ok?

Be, e sa 15poursan i bokou plis ki sa 50sou ki petet Onorab Afif ti pe koz lo la bomaten. Akoz atraver nou negosyasyon nou’n fer sir ki nou’n mont 15poursan ki anmenn nou omwen apepre 8 preski €8milyon an plis ki nou ti annan orizinalman. Ok?

Mr Speaker konsernan zafer EU, fine kot i ale eksetera. IOTC pa fine li. IOTC i sa Lorganizasyon Rezyonal i la pou zer, pou manage stok pwason dan la rezyon. Indian Ocean Tuna Commission plizoumwen tuna. E si ou pe regarde ki nou nou’n gannyen ek sa bann fine ki swadizan bann bato EU in gannyen, sa ankor mon repete i bann flag state responsibility.  E EU as far ki nou konsernen li i pa’n neseserman vyol anything kot Sesel i konsernen. Akoz?

EU ti annan li 77mil tonn yellowfin, ton yellowfin e li dan nou delo in lapes 21,633tonn yellowfin napa vyolasyon la. Ok.  Ou’n koz lo bann pwen ki annan dan Lagreman zafer shall endeavor eksetera, eksetera.

Mr Speaker nou bezwen konsyan pa tou keksoz ki nou pou annan isi   Sesel ki nou ti kontan petet bann bato i procure ki zot aste isi. Avan sa i annan as part of nou preparasyon, nou ti ganny dir pou dir i annan plizyer keksoz par egzanp delo, eksetera, ki zot pa’n neseserman pe aste lokalman.

E sa bann keksoz nou anmenn dan latansyon EU ki nou ti le en langaz en pe pli for ki nou ti annan avan, malgre ki petet ou pou enterpret li koman vag, be i bann keksoz ki nou kapab always take up avek EU pou dir ‘’be vwala nou’n   ekspekte pou dir at least ou pe aste en serten poursantaz minimum avek nou.’’ Ou konpran.

So nou pa kapab ale nou avek en lebra fer, en gro lebra pou nou ale pou dir avek EU sa ki mon’n dir ou sanmenm si ou pa oule kit mwan pwason lanmenm. Ok. Sanmenm ki mon’n dir bomaten annou mazin tou sa bann lezot konsekans ki atase avek sa.

Bomaten avek kestyon Onorab Afif ki’n demande mon’n fer mon mye pou mon kapab zistifye sa pri ki nou nou’n gannyen. Mon sey zistifye pou montre li ki retour nou pe gannyen lo la. Me si zot still pa satisfe mon pa konnen i mannyer mon pou fer zot satisfe! Mersi  Onorab. Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis.  Mon ava donn Onorab Ferrari en sans pou li fer klarifikasyon. Onorab.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Yes, Mr Speaker mon remersi Leader Lopozisyon ki’n rapel Minis ki nou ti plizyer repriz demande pou nou la, pou nou prezan ler ban negosyasyon pe ganny fer pou nou kapab donn nou sipor.  E pou nou kapab don nou lopinyon lezot dimoun bann lezot stakeholders. Me Gouvernman in kategorikman refize.  E la ozordi zot vini Minis i vini i dir avek nou ki pa’n anmenn kontribisyon. Me nou pa kapab anmenn kontribisyon ler ou tak nou deor! Mersi.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab Ferrari. Onorab Valmont.

 

HON JUDE VALMONT 

Mersi Mr Speaker bonn apre midi mon osi mon en Manm IAC. Be mwan o kontrer mon dir ki Minis in apros nou. Mon ti dan menm meeting ki onorab Ferrari Chair IAC ti ladan ki ti asize ti fer, ti pas live lo radyo e zot ti demann nou, nou kontribisyon.

E ti annan kontribisyon ti ganny met devan.  Mon krwar Minis in konsidere e mon krwar sa menm Onorab ki Chair e lezot Manm ti fer kontribisyon. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi, Mersi Onorab. Bon nou’n kapab klarifye sa mon ava donn dernyen kestyon avek Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND   

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker bonn apre midi Minis ek ou delegasyon, tou Manm Onorab e osi bonn apre midi tou ban maren peser ki dan nou galeri ozordi. Enkli Mr Labiche sorti Cascade. Mr Speaker eski Minis ki mannyer mon’n konpran e tande, e ganny fer konpran ozordi la dan nou Lasanble,   eski pandan tou sa letan ki nou bann profesyonnel pe negosye avek Linyon Eropeen, zot in vreman mislead nou e mal fer en travay e mislead nou pei, nou Nasyon? E ki Nasyon Seselwa byensir e ki nou’n telman mal negosye sa Lagreman, ek sa Protokol, ek sa ki ladan i telman sitan en bad deal. Eski i pridan pou Minis pran en pozisyon pou li dir ki Sesel i retir li dan sa Lagreman? Sa en pwen.

Dezyenmman lekel bann negosyater lo lapar Sesel ki’n al negosye, si ou annan en pe bann rikord depi avan ziska la dernyen ki’n al fer sa negosyasyon lo par Sesel vizavi Linyon Eropeen?

Trwazyenmman bann labours ki nou pe dir, i ganny donnen par Linyon Eropeen dan sa Lagreman.  Ki kondisyon sa bann labours? E ki lekel bann Seselwa konbyen Seselwa ki’n benefisye all along sa.  Depi kan konmsi sa desizyon in ganny pran pou donn bann labours e konbyen seselwa in benefisye?

E ki son prosedir laplikasyon? An menm tan ki kalite larzan anviron SEYPEC i gannyen avek sa bann bato ton?  Sa bann bato Eropeen la, dan akoz sa i dekoul dan bann service ki nou isi Sesel nou ofer sa bann bato.

Eski par egzanp si ou a sorti ladan konbyen larzan SEYPEC pe fer aktyelman, e an forex?  Mon panse ouswa an roupi dan sa deal.  E dernyerman, eski Minis i kapab eklersi nou lo bann maren peser, ki pe travay avek sa bann bato pou en long peryod letan. I annan menm plis ki 25an. E ki dan sa negosyasyon zot bann konpansasyon, eski i annan en eleman pansyon pou sa bann maren peser, parey i annan pou bann peser Eropeen ek bann lezot peser ACP, bann pei ACP ki mannyer mon konpran a laz 50an zot retrete e zot ganny en pansyon. Mersi.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker petet pou konmanse parey mon’n dir boner se ki se Minis pou Lapes ek Lagrikiltir ki ti Chair sa tim negosyasyon. Parmi nou ti annan Sekreter Prensipal pou Trade mademoiselle Cilia Mangroo.

Apre nou ti annan reprezantan sorti kot Lanvironnman nou ti annan Marie-May, apre nou ti annan Mr Vincent Lucas ki ti osi avek nou. Apre nou ti annan Mr Jayarai Chinnasamy ki sorti AG’s Office, apre nou ti annan Mr Philippe Michaud ki sorti kot Lekonomi Ble.  Nou ti annan Mr Jean-Paul D’Offay sorti kot Foreign Affairs apre nou ti annan nou Anbasader sorti kot EU Beryl Samson.

So, apre nou ti annan Mr Clarisse ki’n negosye detrwa Lagreman oparavan avek tim ki ti fer bann negosyasyon par avan. So, mon konpran ou kestyon.  So nou’n war en tim profesyonnel, dan zot prop field ki Sesel in train bann lannen ki’n la ki’n donn nou en koudmen dan sa negosyasyon.

Mon ti a profite ozordi piblikman pou remersi zot tou pou zefor ki zot in mete.

 

(APPLAUSE)

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker konsernan labours kondisyon.  Onorab i fer premye fwa si mon pa tronpe ki nou ganny 4 labours avek Linyon Eropeen, e kondisyon se ki nou zot pou al etidye dann ban liniversite apropriye. 2 La France e 2an Lespanny evidaman an Angle, mon panse e ki zot kour pou depan lo zot training ki zot pe al fer pou napa neseserman restriksyon lo ki kalite training ki zot pou kapab al fer.

Dezyenmman SEYPEC parey mon’n dir boner, an mwayenn an average apepre R1.5bilyon karbiran ki zot benefisye avek par an. Lo kote SEYPEC atraver lavant ki zot fer avek bann bato purse seiners.

Konsernan nou bann marin pêcheur bann konpansasyon ki anba chapitre 4 kot i koz lo ‘embarking seamen item 6 i dir where Seychelles seamen are embarked the employment contract shall be drawn up between the ship owner’s agent and the seaman or their trade union or representative in consultation with the competent authorities. These contracts shall guarantee the Seychelles seamen the social security cover applicable to them, including sickness and accident insurance, the pension benefit, leave and end of contract compensation benefit as well as basic wage to be paid under the provisions of this chapter.’

 So ou vwar pou dir i en broad spectrum bann benefis ki zot pou gannyen.  Evidaman serten i parey i ete anba lalwa Sesel.  Konsernan retirement Mr Speaker, sa i en size osi ki ankor an diskisyon.  Lo kote lokal an vi ki nou konnen pou dir travay lo lanmer pa fasil.

Nou pe regarde dan konteks pansyon with regards pou zot retirements si pou Gouvernman konsider keksoz lo sa laliny sa i en travay ki pe ganny fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND   

Mr Speaker i annan en pwen ki Minis pa’n fer komanter lo la. Si sitan en bad deal,  eski i pridan pou Sesel retir li dan sa Lagreman sirtou la dan COVID-19. Mersi Mr Speaker    

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon krwar sa kestyon i en kestyon ki okenn dimoun rezonnab i pou asize i pou fer son refleksyon lo la, i pou kapab fer son konklizyon.  E son konklizyon se ki. Benefis ki ou pou perdi avek sa Lagreman tou sa bann plizyer benefis direk ek endirek, ou pou perdi.  Serten larzan ki EU in konmans pey nou anba sa provizwarman aplikasyon ki nou’n fer pou sa lannen.

Ou a bezwen ou a fer mannyer ou a rann zot sa larzan.  Mon krwar i annan apepre €2.5milyon plis 1.4 ki’n peye pou license fee, sa lot €175mil ki’n peye pou bann environment fees.  E tou i annan plizyer sa bann keksoz ki’n fini antre, ki parey mon’n dir sa lannen nou ti pe prevwar pou resevwar €9.7milyon.

So mon krwar okenn dimoun rezonnab baze lo diskisyon ki nou’n annan depi bomaten, lo sa size, mon krwar ki sakenn, nou tou dan nou fason rezonnab kot nou ete nou ava kapab fer nou prop konklizyon. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker letan mon ti pe demann kestyon. Ti annan en kestyon ki Minis pann reponn e sa sete lo kote EU. Lekel bann negosyater lo kote EU ki ti partisip dan bann deba e zot bann credentials? Mersi.

 

MR SPEAKER       

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker Lead Negotiator lo kote EU ti Mr Emmanuel Burke. Li i Deputy i Deputy Director pou Directorate of Maritime Affairs avek EU. Mr Emmanuel Burke e atraver enteraksyon ki mon annan atraver li mon krwar i annan apepre 8an si mon pa tronpe depi i ti pe fer bann negosyasyon parey.

So i annan li ki ti Lead negosyater apre ti annan evidaman serten asistan avek li mon krwar 2 asistan avek li. Apre ou ti annan country representative en country representative sorti L’Espagne avek enn sorti La France ki ti la osi prezan e zot ti la koman obzervater lo kote zot pei anvi ki zot annan lentere direk dan lapes avek Sesel.

Mr Speaker si Onorab i le en full detay sa malerezman mon napa sa avek mwan mon kapab fer ou gannyen i pa en problenm sa. Mersi.

 

MR SPEAKER       

Mersi Minis. Bon nou ariv a lafen sa sesyon kestyon swivan Statement ki Minis in fer lo partenarya lapes Sesel avek Linyon Eropeen. Nou annan 2 Protokol ki pou swiv apre mon zis le konnen, eski nou bezwen panel la oubyen bann kestyon in fini ganny reponn? Si sa 2 Protokol pou ganny prezante, i kapab annan deba, me mon mazinen apre ki bann kestyon in ganny reponn depi bomaten kekfwa deba i pa pou sa lo sa lentansite. Me gid mwan Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND                  

Mr Speaker parey nou ti’n tonm dakor dan ABC.  Mon pou lir sa de Mosyon separeman e me akoz zot lye e zot relasyonnen ek kanmarad, mon pou fer sel prezantasyon. Me apre nou pou vot separe en, sa premye pwen.

E osi lefe ki Minis i la ek son bann teknisyen nou ti’n tonm dakor ki ler in fini ek son Statement, parey la in fini ler mon’n lir mon prezant Mosyon, e mon fer en senp pti prezantasyon.  Akoz mon krwar kantite keksoz in ganny dir la. E i pou pli bon ki zot la zot akonpanny nou pou nou si oule dissect and digest the motion the 2 Motions.  So i ava si oule.  Sa ti apepre ki nou’n tonm dakor dan ABC meeting.

 

MR SPEAKER       

Eski ou pe dir …

 

HON CHARLES DE COMMARMOND                  

Committee stage nou al dan Committee stage.

 

MR SPEAKER       

Or si i annan en bezwen pou nou al dan Committee Stage.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND                  

Si i annan en bezwen mon panse.

 

MR SPEAKER       

Minis i ava reste avek son panel si i annan en bezwen nou a move dan Committee Stage e i annan okenn klarifikasyon pou fer i ava fer.  Dakor. Bon avek sa nou ava pran en break nou ava retournen 4.20 pou nou pran sa 2 Protokol.

 

              (BREAK)

 

 

MR SPEAKER

Bon, parey nou’n agree nou ava pran Mosyon pou le 2 Protokol. E, si i annan bezwen pou nou al dan Staz Komite, nou ava al dan Staz Komite. Si i annan okenn kestyon, klarifikasyon, then nou a kapab adres to the panel. E toudswit mon ava donn laparol Onorab De Commarmond pou move Mosyon.

 

HON CHARLES DE COMARDMOND

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi ankor enn fwa Mr Speaker. Minis ek ou delegasyon. Tou Manm Onorab e tou dimoun ki dan Galeri.  Mr Speaker, premye Mosyon. In accordance with Article 64(4) of the Constitution, this Assembly resolves to ratify the, Sustainable Fisheries Partnership Agreement between the Republic of Seychelles and the European Union.

E, dezyenm Mosyon, i lir koumsa,

In accordance with Article 64 (4) of the Constitution, this assembly resolves to ratify the Protocol on the Implementation of the Sustainable Fisheries Partnership Agreement between the Republic of Seychelles and the European Union for the year 2020 until 2026. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Bon, okenn Manm ki segonn Mosyon? Yes, Onorab Valmont?

 

HON JUDE VALMONT

Bonn apre midi. Mersi Mr Speaker. Mosyon limero 1 ek limero 2, seconded. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Valmont. Bon, Mosyon in ganny segonde. Mon ava donn laparol Onorab De Commarmond pou prezant son Mosyon.

 

HON CHARLES DE COMARDMOND

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, sa Lakor Lapes setadir sa Lagreman se en Lakor ki etablir en kad. Ki fer provizyon pou bato lapes Linyon Eropeen pou lapes ton dan Zone Ekonomik Eksklizif Sesel. Enkli bann prensip, e Lalwa ki gouvern sa Lakor. Tandis ki son Protokol, se Protokol lenplimantasyon. I son dokiman ki etablir bann loportinite lapes, e konpansasyon finansyel.

Dernyen Lakor Lapes ti determinen le 2 Novanm 2019. E i ti ganny renouvle otomatikman parey in ganny fer provizyon anba Lartik lo dirasyon Lagreman. Lefe, ki dernyen Protokol sa Lakor Lapes ti ankor an fors, e ekspire le 16 Zanvye 2020.

Lefe ki napa okenn provizyon pou renouvle Protokol otomatikman, i enportan ki sak nouvo Protokol i ganny negosye ver lafen son dat ki i ekspire. Avan ki bann konpansasyon finansyel, e mezir teknik i ganny trouve ladan.

        Sityasyon aktyel:

Nou Lakor partenarya lapes Seychelles Fisheries Partnership Agreement, ek son Protokol ti ganny negosye ant Sesel ek Linyon Eropeen an 2019. I ti ganny adopte par konsey Eropeen le 20 Fevriye 2020. E, answit ganny sinyen an Bruxelles le 24 Fevriye 2020 par Linyon Eropeen ek Sesel. Pou ki tou lede Lakor ek son Protokol, i kapab vin an laplikasyon parey in ganny fer anba provizyon. Anba Lartik 15 sa 2 dokiman. Savedir son Lagreman ek son Protokol. Dirasyon sa Lakor e son Protokol i pou 6an, depi dat laplikasyon, e zot mars ansanm.

Nouvo eleman dan Lakor Lapes:

Premyerman sa nouvo Lakor lapes i asir plis korperasyon ekonomik ant bann parti konsernen, dan Lendistri Lapes ek lezot aktivite ki kontribye anver Lekonomi Ble. Dezyenmman, asir korperasyon pou promouvwar pwason ki’n ganny atrape enkli bycatch, par bann bato Linyon Eropeen isi Sesel. Sa provizyon i direkteman siport Lendistri processing lokalman, parey IOT. Bann proze Central Common Cold Storage. E a lavenir ki pe etablir, e osi bann processors bycatch lokalman.

Trwazyenmman, asir korperasyon lo zesyon kontrol e bann mezir sirveyans bann bato lapes Linyon Eropeen. Atraver bann lenspeksyon konzwent lo bann bato Linyon Eropeen.  Lenspeksyon ki ganny fer par bann lenspekter Seselwa, e Linyon Eropeen.

Katriyenmman, Electronic Reporting System, ERS, e bann electronic monitoring device. Bann kamera sirveyans lo bann bato lasenn, savedir bann purse seiners. Avek bi pli byen kontrol e sirvey lapes dan delo Sesel. Ki pou ganny enplimante atraver regilasyon.

Senkyenmman, ranforsi bann mezir sever, e kontrol lo fabrikasyon FAD. Asire ki FAD i ganny fer avek bann materyo natirel, e biodegradab.  E, asir ki FAD i ganny ranmase letan zot nepli pe ganny servi.

Sizyenmman, etablir en fon avek en valer €175 mil par an. Atraver kontribisyon bann propriyeter bann purse seiners. Sa larzan pou ganny servi pou zesyon lanvironnman ek lobzervasyon Eco Sistenm Maritim, marin.

Sezyenmman, ogmant bann penalti ler napa lanbarkasyon bann maren Seselwa, letan bann bato pe fer zot bann aktivite lapes dan delo Sesel. Sif in sorti €20 pou vin €35 par zour pou bann maren, par maren.

Wityenmman ranforsi bann term e kondisyon Pou anploy maren Seselwa lo bato Linyon Eropeen parey in stipile dan lezislasyon Sesel. E osi bann dwa anba ILO.  International Labour Organization.

E nevyenmman, ranforsi stati ek rol bann obzervater lo bato lapes Linyon Eropeen. E, dizyenmman, e osi asire ki Lendistri bato purse seiners i pey omwen 4 labours letid par an, pou bann etidyan Seselwa ki anvi fer letid avanse dan domenn lye avek la marin, domenn maritim dan bann liniversite Eropeen. Parey in ganny dir dan l’Espagne e an France sirtou.

Finansman pou nouvo Protokol:

Mr Speaker, premyerman asir loportinite lapes pou 40 bato purse seiners. E 8 surface long liners. Baze lo referans tonaz 50mil tonn. Menm si tradisyonnelman, selman 26 ou 27 purse seiners i ti pran license.

Dezyenmman en kontribisyon finansyel anyel ekivalan €5.3milyon. Ladan €2.5 milyon pou al anver access fee.  E €2.8 milyon pou al anver sectorial support anba dernyen Protokol,  parey in ganny dir pli boner.

Trwazyenmman, bann propriyeter bann bato, pou pey en davans €56mil anver zot license. Ki reprezant €80 par tonn, pou sa premye 700 tonn ton, pou premye 2 an, anba sa nouvo Protokol. E, €59,500 ki reprezant €85 par tonn ton pou larestan lannen sa Protokol. Konpare avek avan ki ti €53 mil, ki lavaler €75 par tonaz dan dernyen Protokol.

E katriyenmman, valer total sa Protokol, i €58. 2 milyon ki ekivalan €9.7milyon par an. Sa i reprezant 15.3 poursan logmantasyon dan dernyen Protokol ki ti annan en valer total €50.4milyon. Nou osi bezwen konsider serten kontrent.  Par egzanp kota ki IOTC in mete lo ton zonn, pou bann bato purse seiners Linyon Eropeen. E osi kontrent lo kestyon Maritime Special Plan.

Mr Speaker,

An konklizyon:

Swivan sa Lakor ki’n pran lefe le 24 Fevriye 2020, Sesel ek Linyon Eropeen in aprezan bezwen ratifye sa Lakor, ek son
Protokol pou ki zot kapab vin an fors Lartik 19. E sa Lagreman e Lartik 17 sa Protokol i fer provizyon.

Sa 2 dokiman pou vin an fors letan Sesel ek Linyon Eropeen i notifye le 2 parti, savedir kanmarad, letan ratifikasyon sa Lakor ek son Protokol i ganny fer par Lasanble Nasyonal, diferan parti. Savedir la dan nou ka, Lasanble Nasyonal Sesel ler i pou ratifye sa, i enform Linyon Eropeen lo la Mr Speaker.

Mr Speaker alors, mon demann nou Lasanble Nasyonal pou aprouv ratifikasyon sa Lakor Lapes, ek bann Protokol lenplimantasyon ki i provide. Pou nou kontinyen ek sa biznes lapes ton dan Sesel. E kontinyen anmenn benefis pou lepep Seselwa. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Mon ava donn laparol seconder, Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi pou laparol Mr Speaker.  Mr Speaker mon pou sey otan ki posib bref, akoz bokou, depi Statement in ganny fer, kestyon bokou detay in ganny refer sorti. Alors, mon a zis konmanse par dir ki, dan politik enternasyonal, en domenn ki mon’n fer letid ladan. Malgre mon’n ganny dir mon pa en Diplomat. Dapre politik enternasyonal, en Protokol i en tiket ki dan la diplomasi e bann zafer Leta.

An dot mo, i en Lagreman Enternasyonal ki senplemant oubyen amann en Trete.  Mon krwar i enportan refer sorti sa boner, ki nou pa konfiz Lakor or Trete, e osi Protokol.

En Protokol i en pe parey en regilasyon. Ki parey Minis in refer sorti dan son Statement, ki dekrir ki mannyer en aktivite i devret ganny deroule.  Par egzanp dan kad sa Lakor, sa bann eleman kle in ganny kouver. Par egzanp laspe legal, kantite, kalite bato ki lapes dan delo Sesel. Eleman finansyel, e bann lobligasyon pou reporting, parmi lezot.

Mr Speaker, bokou ki pa ofe avek la diplomasi, zot a demande akoz ki nou bezwen Protokol apre ki nou’n ratifye en Lagreman?  Repons Mr Speaker, i se ki i fer li pli fasil pou bann pei e dimoun travay ansanm. En repons byen senp, me selman i annan gran lenportans.

An regardan sa Lagreman ant Linyon Eropeen Sesel, nou vwar laprev konkret ki over en peryod plis ki 40an depi nou’n etabli Relasyon Diplomatik.  Relasyon ant sa Linyon e Sesel pe entansifye, sirtou pandan sa bann dernyen lannen. Sa i remarkab dan bann domenn, sirtou komers, korperasyon devlopman, gouvernans e lazistis, e osi lanvironnman.

Mr Speaker, pou al en pti pe pli an detay dan sa relasyon, mon kapab dir ki lo nivo politik li menm nou’n temwanny bann dyalog ant sa 2 partner konsernen.

E fodre dir, e refer sorti Mr Speaker, nou osi, nou’n ganny sans. Ou ti prezan osi, nou’n ganny sans partisip dan sa bann dyalog ek sa bann reprezantan Linyon Eropeen.  Ki zot ti vin avek en delegasyon ase for, ek tou zot bann Anbasader. E High Commissioners Eropeen, ki ti vin partisip dan bann dialog ek Gouvernman. E ti involve osi parey mon’n dir Lasanble, e lezot stakeholders, parey bann civil societies.

Pou re fer sorti ki premye dialog ti ganny fer an 2012. E, dernyen to date in fer le 8 Novanm 2018. Sa bann dyalog in anmenn bokou benefis pou Sesel, e osi Linyon Eropeen,  o nivo politik li menm, e lo nivo ekonomik, tel par egzanp dan sekirite maritim, Lekonomi Ble, sanzman klima, lentegrasyon lekonomi rezyonal, parmi lezot.

Mr Speaker, mon santi ki i vreman enportan refer sorti ki, se swivan sa bann menm dialog, zis pou note, in annan 6 ziska prezan. Ki komitman pou asir gouvernans nou bann losean. E lenplimantasyon sa Lakor Lapes, ki’n ariv dan nou Lasanble ozordi.

 

Mr Speaker, mon konnen ki bokou Seselwa la deor pe demande, konmsi ki sa Lagreman i annan pou fer avek zot, e zot fanmir?  Annefe Mr Speaker, mon a terminen par reponn sa kestyon.

Sesel nou en pei ki depan lo lenportasyon pou nouri nou pep.  Alors Sesel i bezwen deviz etranzer pou aste sa bann nesesite, komodite. Donk, Mr Speaker, nou Lendistri Lapes atraver lenportasyon nou ton, i kontribye enormeman pou anmenn en porsyon sa deviz dan pei.  Realite la ozordi Mr Speaker, se ki avek pandemik COVID-19 ki’n tap nou. Nou pilye prensipal ki tourism, e i nou main income earner, i preski lo zero.

Se zisteman la, kot lenportans sa Lakor i double.  Pou garanti ki nou sekirite alimanter, e fer ki nou annan deviz ki antre dan pe, pou asir ki nou pep pa mor lafen. Mon krwar i enportan pou met sa, pou fer tou dimoun kot lakour, tou dimoun ki pa involve dan negosyasyon. Ki pa involve dan okenn fason avek sa Lagreman. Pou konpran ki lenpak sa Lakor i annan li nou, dan lavi toulezour.

E i osi parey in dir i annan sa support fund, parey Minis in refer sorti bomaten. I pou al ver bann distrik, mon distrik osi in benefisye.

Malgre ki zot in fer bazar Cascade, zot in refer zot in fer Gear Store.  Parey zot konnen nou annan problenm lespas Point Larue, alors mon bann peser, bann peser, kominote peser Point Larue osi, in benefisye avek sa bann larzan ki dan sa fon. In permet zot ganny fasilite.

E sa fasilite i a ede anmenn, ankouraz peser al lapes, e anmenn pwason. Ki demen si kondisyon i vin pli difisil avek COVID, parey mon’n dir.  At least nou annan prodwi lokal, ek pwason. Ki nou kapab depan lo la, e nouri nou pep.

Alors, dan sa laliny Mr Speaker, mon ti a demann tou Manm, tou Manm Lasanble pou siport sa Mosyon, e fer sir ki nou garanti vant Seselwa demen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Valmont.  Mon a donn laparol Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker, larsipel Sesel i antoure avek lanmer. E parey sa plis ki 3.2 bilyon dimoun atraver lemonn, ki viv pros avek lakot, nou depan nou osi lo lanmer avek bann resours maren. Spesyalman pwason, pou nou lavi toulezour. Tradisyonnelman, lapes in zwe en rol tre enportan dan devlopman sosyoekonomik Sesel.  Lapes in kree lanplwa pou en kantite dimoun. In anmenn en kantite reveni dan kof Gouvernman.

Sekter Lapes i tre enportan pou sekirite alimanter. Me, pli enportan, nou popilasyon in depan en kantite lo pwason koman en sours protein.  Konsonmasyon pwason i form en parti entegral nou ladyet. Nou depan bokou lo pwason koman nou sours nouritir preski toulezour. Anfet, nou konsonmasyon pwason par tête d’habitant, I pli o dan lemonn.  Par an, nou popilasyon i konsonm anviron 65kilo pwason par tête d’habitant.

Mr Speaker, lanmer, ensi ki lapes in touzour form parti nou kiltir koman en pep. Pou sa 250an nou legzistans koman en pep, lapes in touzour form parti aktivite ekonomik la pli par fanmir.  Zenerasyon apre zenerasyon, nou’n kontinyelman depan lo nou bann peser artizanal pou nouri nou.  E avek globalizasyon, e avek bezwen pou diversifye nou lekonomi,  ti neseser pou viz ver lapes endistriyel e semi endistriyel, avek bi permet nou pei ranmas plis devis etranzer pou kontinyen devlop e anrisi nou pei.

Lapes ton endistriyel Sesel ti komanse boner dan 1980. E depi sa lapes ton lo nivo endistriyel in form parti, in form en parti entegral lekonomi Sesel. Ensi ki enn parmi sa 2 zour mazer reveni i deviz etranzer. Avek redevlopman Por Victoria dan lannen ‘80, koman en por tre enportan e mazer pou transbordman, ensi ki desarz ton dan bann rezyon.

E avek louvertir pli gran lizin ton dan lemonn, IOT tar dan bann lannen ’90, lenportans Sekter Lapes in agrandi konsiderableman.  Sa in fer ki Sekter Lapes in vin en Lendistri enportan, ki pe kontribye en gran parti dan larises ekonomi nou pei.

Sa in vin oli kler o kour sa pandemik. Moman kot tourizm, ki premye pilye nou lekonomi ti’n tonbe. E sete Sekter Lapes ki’n soutenir nou. Akoz i ti le sel Sekter Lekonomi ki’n anmenn deviz etranzer. Sa sekter i anploy plizyer nonm travayer. Sa i anviron 11 poursan lanplwa formel pei. Sekter Lapes i osi pli gran Sekter Leksportasyon, e i kontribye preski 90 poursan reveni total ki pei i ranmase dan leksportasyon.

Dezormen, Por Victoria, pa ti pou vin zis en por enportan pou transbordman e desarz ton, me i osi landrwa kot Head Quarters Komisyon Ton Losean Endyen, IOTC, en lorganizasyon ki siperviz e kontrol stok ton dan larezyon.  Mr Speaker, lefe ki nou en pei, nou napa bann laflot bato lapes ton, ki kapab eksplwat nou resours ki trouve pli lwen avek lakot, e osi ton ki trouve dan delo enternasyonal, nou’n bezwen aksepte ki bann pei Eropeen, e lazi, i vin partisip dan lapes, dan nou delo.

Me pou asire ki nou pei i osi benefisye avek sa resours ki osi trouve dan nou lanmer, i enportan, ki bann Lakor i ganny sinyen.  Donk, Lakor Lapes ant Linyon Eropeen e Sesel, i enn tre enportan, an term finansman. Ensi ki bann loportinite, e osi lenvestisman ki lapes i anmennen dan nou pei. Sa Lakor pou permet en laflot 40 purse seiners e 8 long liners Eropeen kontinyen lapes dan delo Sesel.

Mr Speaker, pli gro kestyon, se konbyen ouswa kwa ki Sesel i gannyen avek en tel Lakor? Baze lo en tonaz 50 milyon tonn, Linyon Eropeen pou pey Sesel $5.3milyon par an. Ladan, $3.1milyon i spesifikman promot lamenazman lapes soutenab dan la rezyon. Ensi ki siport devlopman lapes Sesel. Nou tou nou familye avek bann proze relye avek lapes dan nou distrik. Tel ki bazar, lapas, ponton, e bokou lezot ankor proze ki bann peser artizanal i benefisye avek.

An dot mo, se bann Lakor parey ki soutenir bann peser artizanal. Apard sa, bann met sa bann bato lapes, zot menm zot pey Sesel $10.7milyon par an. Sa Lakor Lapes ant Linyon Eropeen e Sesel i dir pou 6an.  Donk, pou dirasyon sa Lakor, Linyon Eropeen pou kontribye en total $64.7milyon pou zot kapab lapes dan delo Sesel. Mr Speaker, lenportans Sekter Lapes, e komitman Gouvernman, spesyalman komitman Prezidan Larepiblik, Prezidan Danny Faure. I tre evidan.

Le 28 Me 2019, Sesel ti ofisyelman ouver sekretarya enternasyonal, Fisheries, Transparency Initiative, mye koni koman FiTI.  Koman en Manm sa Komite, bann stakeholders FiTI  isi, in pran nou omwen 18 mwan diskisyon pou Sesel kapab soumet son laplikasyon pou vin en kandida.  E, le 3 Avril 2020, Sesel ti vin selman dezyenm pei apre La Mautitanie, pou ganny stati kandida FITI.

Mr Speaker, bokou kekfwa i ava pe demande ki FiTI, i annan vreman pou fer avek Lakor Lapes? I annan bokou pou fer, senpleman akoz i koz lo la transparans. La transparans dan bann Lagreman Lapes. Pou tro bokou lannen, bann sistenm Lakor Lapes atraver lemonn. Ki mannyer e akoz bann Gouvernman i donn dwa lapes? I enn parmi bann laspe pli kritik dan lamenazman lapes dirab. E dan bokou pei, bann Lakor Lapes in ganny kategorize koman sekre, e konfidansyel. Donk, manm piblik i annan tre pe konnesans lo ki mannyer en Lakor Lapes i marse. E ki mannyer bann benefis i ganny distribye.

Mr Speaker, latransparans dan Lakor lapes i tre enportan. E i al pli lwen i zis pi bliy lalis bann bato ki ganny otorize, ouswa ganny license pou lapes dan delo Sesel.  Mr Speaker, lobzektif sa groupman multi stakeholders, se pou kolektivman asire ki nou kolektivman asire ki FiTI i ganny enplimante isi Sesel. Donk, fer en kontribisyon pozitiv pou ranforsi la transparans. Partisipasyon, ensi ki bonn gouvernans dan domenn lapes.

Sa groupman bann Stakeholders FiTI Sesel, pe travay pou fer sir ki lenplimantasyon FiTI isi Sesel. I ed nou pep pou hold account bann decision makers, hold zot accountable. Amelyor akse piblik avek lenformasyon lo nou Sekter Lapes, ed piblik pou pli byen konpran bann benefis, defi. E, bann meyer pratik devlopman nou Sekter Lapes.  E, sa pandemik COVID-19, in met plis latansyon lo lenportasyon pou diversifye nou lekonomi.

Mr Speaker, Sekter Lapes isi Sesel, Sekter Lapes Endistriyel isi Sesel i konnekte avek diferan sekter. Depi sa lakonpannyen ki fourni ravitayman pou bann bato lapes. Lizin ki met ton dan bwat, lakonpannyen ki responsab pou desarz bann bato, e ki anploy en kantite Seselwa. Bann stevedores ki travay dan bann kondisyon tre dir, e difisil. Dan sa lafreser pou desarz de santenn ton, ki byen lour toulezour. E san bliy nou bann maren peser Seselwa ki al lo sa bann bato lapes, e ki fer fas avek travay dir, e ki pa fasil.

Mr Speaker, parfwa mon demann mon lekor, si sa group dimoun ki vreman annan laspirasyon pou diriz nou pei, swadizan dan sa prosen 5an. Ankor dan 3 mwan, zot konnen ki zot dir. Mr Speaker, bomaten nou’n pran en presi dir en lazournen antye, pou demann kestyon. E, ti annan en keksoz ki ti ganny resorti taler. Demann Gouvernman pou al negosye ankor.

Mazinen, depi Zanvye sa Lakor Lapes in fini. E, tou sa bann bato Eropeen, depi Zanvye nepli pe lapes dan delo Sesel. Akoz mon dir, parfwa mon demann mon lekor, si zot konnen ki pe dir. Eski zot realize poudir si vreman, nou pa siny en tel Lakor la, depi son Hunt Deltel, depi son SAPMER, depi son IOT, tousala, pou fini.  Koule. Depi son Land Marine, tousala pou fini! Tou sa santenn stevedores ki desann tou le bomaten pou al rod en tyak pou al desarz bato. Pou fini. Nou pa pou manze Sesel.

Mr Speaker, nou dan letan COVID. Tourizm in desann, napa reveni. E sel reveni ki annan se avek lapes.  Mr Speaker, i fer mwan demann mon lekor Mr Speaker, sa kestyon, eski zot vreman konnen ki zot pe dir? Mizerikord Dye, soz sa pei! Mersi Mr Speaker.

 

 

 

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain. Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker bokou keksoz in ganny dir depi bomaten lo sa Lakor, e lo son Protokol. Mon ti a kontan komanse mon ti a kontan komanse mwan, par dir ki pou nou dan LDS, Linyon Eropeen i en partner privilezye. E sa mon dir partou dan lemonn kot mon pase, e a sak fwa ki mon zwenn bann reprezantan Linyon Eropeen. Mon reasir zot ki, nou konsider zot koman bann partner privilezye. Bann partner istorik avek lekel nou’n travay tou sa bann lannen ki nou’n devlop sa Lendistri Lapes. Lapes ton endistriyel.

Mon dir zot osi, ki i ariv en moman dan lavi en Nasyon, kot son pep i grandi e i arete vin en zanfan. I vin en adilt, e a sa moman i ekspekte ki ler en dimoun i koz avek li, i koz avek li koman en adilt. Ariv en moman kot nou kapab negosye lo en nivo kot i annan respe pou tou lede kote. Kot tou lede kote i ganny trete avek sa rekonesans e sa respe ki zot merit annan.  Isi Sesel, depi 1984 nou sipoze pe devlop nou Lendistri Ton.

Pou lemoman, nou annan bann bato seiner ki pa pou nou. Nou annan en lasose ki fek fer detrwa lannen pase ki pa pou nou, i pou IPHS mon krwar. Nou annan en lizin ton ki pa pou nou. E apre tou sa bann lannen zefor, nou Lendistri i still pe sap nou. E nou still pe ganny met anba presyon par bann pei, e bann lorganizasyon, e bann biznes etranze ki santi ki nou napa sa kapasite pou nou debout, e pou nou negosye parey nenport dimoun ti devret kapab negosye.

Dan sa legzersis ki nou’n fer ozordi, nou’n vwar Onorab Afif in donn plizyer sif. Kot in sey eksplike, ki mannyer nou pa pe ganny valer pou sa prodwir ki ganny konsidere koman en prodwir eksepsyonnel. E ki annan en demann atraver lemonn ki enkrwayab.  E nou fek aprann dernyerman ki dan lepok COVID, ton i enn sa bann komodite ki son demann in ogmant enkwayableman. E IOT sa faktori ki isi, in ogmant son prodiksyon.

E alors avek lagras e nou swete pou zot, zot ava fer zoli profi sa lannen. E Sesel ki annan par dan sa faktori, i a ganny en pe larzan li osi ladan.

Ler nou get sa Lakor avek Linyon Eropeen, mwan mon war li, pa koman en nouvo Lakor. Mon war li koman en ekstansyon sa Lakor ki ti egziste avan. I zis en prolonzman. I annan enn de pti keksoz ki’n sanze. I annan en pti morso, detrwa milyon Roupi an plis. I annan detrwa swe, ki nou protez nou lanvironnman en pe pli byen.  I annan detrwa promes ki pou annan travay pou nou bann maren peser, finalman. I annan promes ki i annan 4 Seselwa, apre 35an ki nou dan sa Lendistri. Ki pou al ganny en labours pou zot al etidye.

I annan plizyer sa bann swe ki nou pa ni konnen ki mannyer zot pou ganny realize. Akoz dan sa Lakor, i pa depan lo nou. Laplipar keksoz dan sa Lakor i depan lo si Linyon Eropeen i dakor. E parey Leader Lopozisyon in dir sa tre bye, tre for. Menm sa larzan ki zot pey nou, menm sa larzan ki zot dwa nou, avan ki zot donn nou, zot dir nou ki nou pou fer avek. Zot ki pou deside ansanm avek nou byensir, me zot annan en dwa pou zot regarde ki i annan, ki nou pou fer avek.

Zot met an plas en sistenm ki zot apel en Joint Committee, ki napa okenn bann laspe teknik ki pou dir nou, lekel ki lo la? Lekel ki vote? Akoz, lekel ki deside? Lekel ki pou fer kwa? Akoz eski Linyon Eropeen i devret lo la?  Me, sa i en Komite ki nou pa ni konnen ki mannyer i fonksyonnen. E, premye fwa mwan, mon war sa la dan en Lakor, kot zot dir ou poudir i annan en Komite. Toultan, e bomaten. Yer, ankor nou ti lo la dan bann Bills Committee, ler i annan en Board, nou konnen ki son prerogativ, ki son pouvwar. Lekel ki deside ki mannyer son Chairman i ganny apwente, eksetera.

Me la, nou antre dan en Lagreman kot nou pa ni tro konnen kot nou pe ale.  E tou bann keksoz parey mon quote, ‘’shall be based on the validation by the Joint Committee. Seychelles shall report on the implementation of the sectoral support to the Joint Committee.’’ Tou keksoz ki nou fer, nou bezwen demann permisyon. Oubyen nou bezwen demann laprouvasyon sa Joint Committee.

Sa i anmenn mwan lo mon dezyenm pwen. Mon dezyenm pwen se ki, nou dan LDS nou santi poudir, pou valer ki nou annan. Ki sa Lendistri i annan, ki sa valer ki nou apel li nou lor ble. Nou pa pe ganny sa rekonpans ki nou devret gannyen. E, nou’n vwar, pandan tou sa bann dernyen lannen, ki mannyer nou’n bezwen tanzantan lager pou nou ganny nou drwa. Ozordi nou’n diskite ki mannyer nou’n bezwen lager, e Minis in dir nou plizyer lannen i pe lager pou fer sir ki bann maren i ganny byen peye. Pourtan, zot dan nou compound zot. zot dan nou border. Zot pe lapes nou ton. Me, selman nou ti bezwen lager pou nou met bann keksoz, bann lareg drwat.

Sa Mr speaker, mon santi poudir i pa akseptab. I nepli akseptab. Nou’n ariv en moman kot nou’n vin adilt, e mwan personnelman mon ava byensir seek, rod gidans avek Leader Lopozisyon. Avek lezot Manm isi. Mwan mon santi ki a lavenir – e mwan mon krwar ki en nouvo Gouvernman i annan en responsabilite devan pep Seselwa, ler i ariv o pouvwar. Pou remet sa Lakor lo latab. E, i annan bann provizyon ki permet ki nou re diskit plizyer bann Clause ki i annan ladan.

Nou pa dan en sityasyon parey i annan en Onorab ki’n koze avan mwan, ki dir ki nou pou mor lafen. Si nou tous en keksoz ladan, nou pou mor lafen. Si nou demande pou re negosye nou pou mor lafen! Tou dimoun, Hunt Deltel pou fermen, por pou fermen tou keksoz. Si nou tous en keksoz.

Mr Speaker, se zisteman sa lafreyer ki fer nou fay. Se sa ki fer nou fay!

 

(APPLAUSE)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Nou, nou bann adilt, e nou kapab ale, e mwan mon konnen e toultan mon rekonnet son kapasite. Mon rapel ler Onorab Afif ti sorti Sesel, e ti al re negosye nou det Washington Lanmerik. Nou kapab fer li.  In al avek bann eksper, nou’n ale, nou’n fer en travay, e tou dimoun ti aplodi.  Mwan, mon santi poudir lo sa dosye nou kapab fer en pli bon travay.

Linyon Eropeen Minis, i annan plizyer lannen mon pe frekant bann Lenstitisyon Eropeen. E, mon kapab dir zot, zot en pe, pa en pe zot bokou bann bully.  E si ou pa debout ferm, ou pa pou avanse avek zot. Lemonn endistriyel, lemonn devlope, i konport li koman en bully.  La ki Sesel in ariv en high income country, konmsi fodre nou pa bouz ankor la nou. Nou, nou pa kapab al pli lwen ki sa!

Nou pou aret ganny led, nou pou napa bann lasistans anba tel, tel, tel, sa. Akoz nou’n ariv en nivo.  Be si nou’n ariv sa nivo ki nou pe dir, annou negosye lo menm nivo, Kanmarad ki nou lo la.

Annou negosye. Nou, nou annan ton. Zot, zot bezwen ton. Annou asize annou gete, ki mannyer nou kapab gannyen. E, ler nou gannyen, ou pa vin dir nou ki nou pou fer avek. Sa nou pa dakor. E se pou sa, e mon, mon pa etonnen ki Onorab Simon Gill pa’n koze ozordi. Akoz sanmenm sa ki si Onorab Simon Gill, si i koze taler i pou apel bann neo kolonyal! Bann kolonyalis! Mon asire i pou dir nou taler. I konn byen sa bann metod. Ki mannyer Lerop in tret Lafrik. Tanzantan i dir nou, kekfwa i a dir nou ozordi lo sa enn la tou.  Akoz, mon pa krwar Onorab Gill pou les Lerop tret nou parey bann zanfan.

E se pou sa Minis, ki mon dezapwente ki nou pa’n kapab form parti sa bann negosyasyon. Akoz, nou ti pou ed Sesel nou. Nou ti pou ed zot.  Nou ti pou ed Gouvernman.  Akoz zot ti pou kapab dir ek Gouvernman, i pa zis nou. I tou bann dimoun Sesel ki pe rod en pe pli meyer. Zot ti pou kapab servi sa largiman. Plis nou ete, plis nou for. Me zot in refize. Mon pa konnen akoz zot in refize? Be taler ou’n dir mon poudir ou akiz nou konmkwa nou pa’n kolabore.  E Minis ki plis ki nou kapab fer ankor? Nou’n al partou, ti reste zis devan Lakour pou nou ale. Pou nou ganny en plas pou nou vin koze.

Si ozordi Minis, sa bann maren peser finalman pe war en laklerte. Se gras a, Onorab Flory Larue, e mwan menm ki’n vin a pir en laport en Meeting. Fors nou larantre dan en meeting, asize e dir, zot pou ekout nou!  Zot a bezwen ekout nou! Si ozordi nou pe koz lo limitasyon lo bann FADs. Si nou pe koz lo kota, se akoz Onorab Larue avek mwan dan sa bann meeting, nou’n forse, nou’n apiye, nou’n pouse, nou’n siport bann dimoun ki ti anvi war sanzman dan sa lendistri! E, still zot pa’n anvi angaz avek nou.

Pa fer naryen, anfen i fer keksoz. I fer ki lepep Seselwa pou perdi, pou pli mizer. Akoz nou, nou krwar nou ti kapab anmenn en meyer Lakor. Alors, mwan mon pa, mon konpran lenportans sa lendistri. E, nou, nou’n dir, konbyen fwa nou’n dir ler nou’n ede.  Lotrozour ler ti annan bann sanzman crew pou bann Espanyol, nou’n sey lobby pou ki sa i marse. Akoz nou anvi ki sa Lendistri i marse.

Plis, konbyen fwa mon lo sa por dan bomaten pe sey gete, pe sey ede, ki mannyer nou kapab deblok en sityasyon? Ki mannyer nou kapab ed en peser? Larg lanmen en peser ki pe rod en pe ice.  Ki pe rod bann keksoz.  Konbyen fwa mon lo sa por? Akoz nou kontan sa lendistri. E nou pa pou fer naryen pou nou blok sa lendistri.  Me selman, nou pou, mon pa met naryen devan mon lekip. Me si i ti konsern mwan, mon, mon ava dir nou pou remet sa Lakor lo en latab pou nou renegosye serten keksoz ladan. Akoz, nou krwar ki nou kapab gannyen sa ki pli meyer!

Alors Mr Speaker, mon pe pou, nou’n al lo bokou bann pwen teknik. Mon pa pe dir Minis ki napa keksoz ki pa bon, ki pa bon dan sa Lakor. I annan. I annan keksoz ki bon. Me mon’n dir parey taler finalman bann maren peser ava war en laklerte.  I en bon keksoz. I annan en mouvman ki nou pe ale ver me timid. Ver restrikte bann supply vessels. La mon war nou’n sanz son non, nou apel li bann support vessel. Ou a krwar konmsi nou pe sey fer aryer lo sa bann keksoz koumsa.

Lo bann FADs apenn si nou war bann keksoz. Me, selman mon kontan ler mon war poudir nou pe al dan bann FADs ki biodegradab.  Me selman, mon ti a kontan ki nou osi vwar ki bann penalti. Ki bann penalti, akoz €174 oubyen €175mil pou en progranm lanvironnman Minis, non, non! Sa mwan, mon ava dir kareman sa i en lensilt. €175 mil pou en lannen pou en progranm lanvironnman?  Kan sa bann FADs ki kapab fer bann dega ki kout plizyer milyon lo nou bann zil?

Sa i zis en pti lakrenm ki’n pas lo nou boubou. Akoz Mr Ramkalawan sepa konbyen fwa in al lo zil e in dir fodre arete. Sa nou’n ganny en pti lakrenm. €175 mil pa ni menm R4 milyon pou en lannen pou protez nou bann lakot?

Linyon Eropeen i kapab fer bokou pli byen ki sa! E nou, nou bezwen kapab met devan zot, bann rezon akoz zot kapab fer pli byen. Alors Mr Speaker, mwan ava aret la. E, mon ava dir ki annou sey fer keksoz ki pli byen.

Annou, nou, nou konmanse apartir ozordi, pou nou kapab komans met devan bann loportinite pou nou re negosye serten laspe sa Lakor. Nou pou konmanse apartir ozordi. E mwan mon pou fer li, e mon konnen poudir mon bann koleg pou fer li. E pou pas sa mesaz avek Linyon Eropeen pou dir ki nou kapab fer pli byen.

Sesel i en pei ki adilt, e i bezwen ganny trete koman en adilt. Zot bezwen nou ton, annou asize annou koz seryezman. Pa bezwen pran nou, pa bezwen donn nou parey en pti zanfan, donn nou en pti loto pou mars ladan.  Selman ou pa ankor al deor, ou pa pou al dan zerb, ou pa pou al dan makadanm, ou pa pou al la. Non!  Nou pa kapab fer sa. Nou pei i bezwen avanse, e nou pep i bezwen ganny sa ki i merite. Alors, mon met sa devan Lasanble. E nou a gete ki mannyer sa vot i ava ete. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari. Mon a donn laparol Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Lekonomi ble i sa lot gran frontyer pou devlopman ekonomik Sesel.  Lakle nou progre se pou servi byen nou bann resours. E an menm tan nou protez nou atou natirel e resours pli presye nou lanvironnman e nou fason viv. Parey in stipile  dan nou Konstitisyon, i devwar sak Seselwa pou ede prezerv en lanvironnman sen, e an bonn sante.  E ki fonksyonn byen pou nou pei, pou nou, pou nou prop prosperite.

E dan sa Lagreman, i tous byensir lo valer nou bann resours lo lanmer.  Alors, okenn Lagreman ki Sesel i angaz li ladan, i bezwen pe pran kont nou bann atou natirel, e nou bann resours presye. Mr Speaker, lapes tradisyonnel i en fason viv, e i soutenir en Kominote peser Seselwa ki fourni marse lokal. Atraver bann Lagreman ki Gouvernman Sesel i angaz li ladan, nou bann profesyonnel ki’n al negosye sa bann Lakor, i bezwen pe toultan rod tou fason pou siport plis sa bann aktivite atraver bann progranm spesyal.

E la, mon pe fer referans avek bann Smart Incentive Programs, ki kapab benefisye nou Seselwa. Atraver bann tel Lakor, nou bezwen kontinyen ankouraz antreprener Seselwa ek peser, pou envestir dan bann aktivite lapes endistriyel e semi-endistriyel. Kot Seselwa i a ganny ankouraze pou partisip, envestir plis dan prodiksyon fruit de mer. Ki son valer azoute i ganny amenn en gran rannman lo marse enternasyonal. Me, anmenn tan Sesel i bezwen pe kontinyen eksplor lezot potansyel nou Lekonomi Ble.

Mr Speaker, i ekstrememan enportan, ki Gouvernman Sesel i kontinyen entansifye zefor dan bann tel Lagreman pou Sesel ganny plis sipor finansyel. Pou bann proze ki target proteksyon nou lanmer ek nou lakot. Konstriksyon bann fasilite pou nou bann antreprener Seselwa. E bann peser dan biznes lapes endistriyel e semi endistriyel. Zis parey pli boner mon koleg Onorab Valmont in mansyonn enn de. Ki nou asire bokou nou bann distrik dan zot kominote, bann peser in benefisye.

Loportinite pou nou bann zenn ki enterese, i la.  E, atraver sa Lakor, zot a ganny sa loportinite. E, la i fer mon mazin en zenn madanm dan mon distrik. Ki en letan i ti kot Lotorite Lapes Sesel, e i ti pe tap laport. Apard ki sipor ek Gouvernman pou finans parti son letid, me mon asire i annan ankor lezot parey li ki pe rod bann tel loportinite. E ki atraver sa bann scholarship zot a kapab benefisye.

Mr Speaker, apre ekout bann lentervansyon depi bomaten, espesyalman sorti LDS lo lot kote latab lo sa Lagreman. Mon konfidan ki pep Seselwa pa krwar dan sa kalite sanzman ki LDS pe rode. Me plito dan en sanzman kot Prezidan Danny Faure i krwar e valoriz travay, e responsabilite sak nou bann profesyonnel Seselwa. Mon dir sa, akoz nou bann profesyonnel ki’n ekout zot depi bomaten, mon asire zot a konpran Ki LDS pe dir zot, i pli kapab travay ki zot.

Mr Speaker, i sagrinan, alors mon mesaz ki mon pou pas avek nou bann zenn profesyonnel, menm bann ki la devan avek ou Minis. ki al negosye pou Sesel, pa les okenn politisyen fer zot krwar ki zot pa konn zot louvraz, e ki zot napa zot pei aker. Pou kapab negosye.  E, dan sa bann negosyasyon ki zot al fer. Akoz apre tou, zot osi zot en Seselwa. Ler zot al negosye pou Sesel, sa ki bon pou nou, i osi bon pou zot. Deryer zot ledo i annan i dir, ‘’tap Sesel kot i fermal’’, san okenn pitye pou zot nou bann profesyonnel Seselwa.

E mon demann nou bann profesyonnel. Pou kontinyen montre ki zot bann dimoun vokal, proaktiv, pou negosye for, e defann bann Pti Leta Zil ki pe devlope parey Sesel. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot. Yes, Onorab Ramkalawan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, i 5er 13 la, e mon pa konnen konbyen dimoun ankor ki annan lo ou lalis. Si mon evok Standing Order 19, 5er Lasanble i sipoze adjourn.  E nou’n dan sa term la parfwa ale ziska 8.30 ensidswit. E, mon koz pou serten mon bann Manm, spesyalman enn mon Manm an partikilye ki la pou lemoman i napa transpor.  E, ki reste lakaz pli dan sid. E letan nou fini sa bann ler tar la, mon krwar ki, nou only ki parfwa nou pa vin productive, nou exhausted.

Parey mon pe dir mon pa konnen ki kantite dimoun ankor i annan lo lalis, me selman anba Order 19 lefe ki nou’n depas 5er, mon ti ava demande ki nou adjourn, e ki nou deba i kontinyen demen bomaten, kot nou vini fresh pou nou kontiny sa travay ki nou annan pou fer.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon i reste 9 Manm lo lalis. Ti mon lentansyon pou mwan 5er edmi, me si i annan en konsansis zot anvi adjourn la. nou ava adjourn lanmenm la. Bear in mind, ki i annan plizyer fwa, plizyer zour sitting ki nou’n ale bokou pli tar. E menm i annan Manm ki’n dir poudir nou la pou travay, e si fodre travay ziska 10er diswar nou ava travay. Mon pa anvi ki nou al 10er diswar ozordi, me selman bear in mind ki dan lepase nou’n travay ziska bokou pli tar. Me 9 Manm, nou pou al dan sa direksyon petet ziska 8er diswar. Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mon sizere nou kontinyen demen bomaten nou aret la. An solidarite avek Onorab Mondon.

 

MR SPEAKER

Dakor.  Bon nou annan en konsansis. Le 2 Leaders in koze. Mon ava remersi Minis avek son panel. Mon a remersi tou bann Manm. Tou bann dimoun ki a lekout and all that. E nou ava kontinyen deba lo sa 2 Protokol, lo sa Lakor lapes ant Sesel e Linyon Eropeen demen bomaten. So, Lasanble i adjourn, e nou repran nou travay demen 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)