::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Wednesday 10th June,2020

Verbatim Wednesday 10th June,2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Wednesday 10th June, 2020

 The Assembly met at 9.11am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout ki pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Nou pou repran nou travay ozordi kot nou ti kite Lendi with regards to Standing Orders.  Me mon’n ganny notis bomaten Onorab Georges i le dir de pti parol e mon pou akord li sa.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm Onorab, e tou bann dimoun ki pe swiv nou dan lakour.  Mersi Mr Speaker ki ou’n donn mon laparol bomaten.  Mon ti anvi pran laparol pou rezon premye i senp e mon ti anvi zis averti ou ek Lasanble, Lakour in repran  e ozordi 10er mon pou bezwen  ekskiz mon lekor pou 15 minit.  Akoz mon annan enn ou de matters pou mwan attend to ki mon pa kapab les dan lanmen lezot dimoun.  10er ziska 10.15 pa plis.

Dezyenmman Mr Speaker e mon pran laparol la konman Chair Standing Orders Committee e non pa konman en Manm ordiner sa Lasanble, lo en kote latab.  E sa se mon ti anvi pou nou bann Manm Lasanble en si ki bann dimoun deor, met an konteks en pti pe sityasyon ki nou vwar nou lekor ladan ozordi.  Akoz mon krwar I enportan pou tou dimoun konpran egzakteman ki’n arive, ki pe arive.

I annan de kalite konplent apard en order  – point of order ki ganny leve.  I annan de kalite konplent ki kapab ganny fer.  Enn se en matter of privilege ki ganny souleve, e en lot se en konplent ki annan en breach of parliamentary practices.  Par en order – pa en point of order. Akoz i pa dan Standing Orders.  Me i annan en pratik Lasanble ki’n ganny afekte.  E se dan sa konteks ki mon ti a kontan sitye nou sityasyon.

En matter of privilege i en drwa limite.  Akoz bann privilez Lasanble i limite, i limite dan Konstitisyon.  ek dan National Assembly, Privileges, Immunities  and Powers Act. 

E se bann privilez ki nou konnen premye privilez e sa enn ki pli enportan se privilez pou annan freedom of expression dan Lasanble, san ki nou ganny pini dan okenn landrwa.  Me i annan osi en kantite lezot privilez, privilez pou pa ganny servi avek somonn ler nou dan precinct Lasanble eksetera, eksetera.  En kantite privilez.

En matter of privilege ler ou soulev li, ou bezwen fer referans avek enn sa bann privilez.  En matter of privilege ou pa pou soulev li pou okenn keksoz ki an deor bann privilez.  Ou bezwen fikse ou lo enn sa bann privilez.

E enn fwa ki ou’n soulev en matter of privilege e sa se zis Manm ki kapab souleve, akoz zot santi ki zot privilez in ganny abize, swa par en lot Manm swa par en dimoun an deor Lasanble.  I pa zis enn oubyen lot.  Le moman ki sa i ganny fer, rol Speaker se pou determinen si i annan en breach en privilez oubyen non, se tou.

Speaker i ekout sa Manm ki pe ki’n fer sa konplent, kapab ekout en lot Manm osi epi Speaker i deside, eski in annan en breach of privilege  wi ou non?

Si i dir non, that’s the end of the matter, zafer i tenny lanmenm.  Si i dir wi la i remet sa problenm dan lanmen Lasanble.  Se Lasanble ki bezwen  anmenn en Mosyon pou take care of sa breach of privilege.  Speaker napa okenn rol pou zwe e napa okenn sanksyon ki i kapab fer lo en matter of privilege.  

Parkont i annan osi en sa ki nou apel en breach of parliamentary practice.  Apard en point of order.  Point of order i kler i bezwen order the Standing Orders ki pa pe ganny swiv alor en Manm i kapab soulev en point of order. 

        Me i annan pratik Lasanble ki an deor point of order.  E enn sa bann pratik Lasanble ki nou bezwen defini, e se pou sa rezon Mr Speaker ki mon’n demann ou laparol, akoz i tonm byen dan konteks sa travay ki nou pe fer, nou bezwen defini sa pratik Lasanble lo posting lo social media.  E sa se enn sa bann keksoz ki sirzi dan sa problenm.

Eski sa pratik i en Manm napa drwa poste en keksoz lo social media ler Lasanble pe sit? Oubyen eski i napa drwa poste en keksoz lo social media from the precinct of the Assembly? Oubyen eski okenn dimoun ki dan precinct Lasanble pa kapab poste en keksoz lo social media pandan ki dan precinct Lasanble?

Oubyen eski en Manm napa drwa poste en keksoz ki kontradir sa ki en lot Manm in dir dan Lasanble, lo social media.  I devret fer li dan sa Lasanble li menm.  Nou pa konnen.  I annan en pratik, e ki nou bezwen defini.

E mon pe mansyonn sa ozordi, pou ki ozordi ki sa lensidan pe ganny devlope nou kapab reflesir lo la, e ansanm pandan sa travay ki nou pe fer, ariv lo desizyon lo kisisa sa pratik Lasanble vizavi social media. Akoz nou tou nou konnen e nou tou nou kler lo la ki nou bezwen annan en pratik lo social media.

 Mon krwar pa i annan okenn dimoun ki kont sa.  Nou bezwen konnen egzakteman kisisa ki Manm i kapab fer lo social media, while the Assembly is sitting oubyen menm apre ki Lasanble i pa’n seat oubyen   in aret seat. 

        E nou bezwen osi mon krwar konsider ki sanksyon ki devret swiv en breach of parliamentary practice. Normalman sanksyon ki’n ganny aplike se ou demann en apology parey ou’n fer Mr Speaker e ou demann i sa keksoz i ganny retire, sa pos i ganny retire.  Si i ganny fer kont par parliamentary practice. 

 

E si prezan en apology ki ou demande pa ganny fer, la ordinerman ou kapab demann sa Manm akoz in montre contempt avek Lasanble, akoz i pa’n swiv ou direksyon, pou li retir son lekor.

Donk vwala konteks mon krwar ki nou bezwen etidye.  Mon ou ava konpran tre byen ki mon pa’n kritik sa ki’n arive, me mon krwar ki nou kapab vwar dan sa ki mon’n dir bann diferan eleman, ki nou bezwen konman en Lasanble focus lo la, ant en matter of privilege avek en breach of parliamentary practice.  E ki sanksyon ki kapab swiv en breach of parliamentary practice, akoz sa osi i vin atraver bann presedan ki Lasanble in etabli dan lepase.  Mersi Mr Speaker pou laparol ki ou’n donn mwan bomaten pou eklersi sa detrwa pti pwen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Bon zis mon anvi fer en pti komanter.  Dan mon ruling yer mon pa’n state Standing Orders.  Napa okenn moman ki mon’n state Standing Orders se sa rezon ki mon pa’n fer mon ruling according to Standing Orders.

        Me ankor parey nou dir dan sa 2enm pwen parliamentary practice.  E ler nou ti aksepte pou nou ler Manm ti demande pou servi IT equipment in the Assembly which is  I think  a first ki 6enm Lasanble ti anmennen.  Nou ti ganny dir e nou tou nou ti bezwen fer li avek tou responsabilite.

Bann presedans, bann case ki’n arive e ankor mon pou refer lo 3 case ki mon’n sit dan mon ruling yer, ti swiv sa Lagreman ki nou ti gannyen ki nou servi IT equipment in the House avek tou responsabilite pou enable bann Manm pou kapab fer zot travay.  E mon krwar sa ti sous entendu.

E mon dir sa e mo n refer ankor avek sa 3 ruling ki mon’n fer presedans ki ti ganny aksepte par Lasanble.  Se ki sa 3 rulings ti annan latak lo Leader Lopozisyon.  E Leader Lopozisyon ti raise matter of privilege, e mon ti fer sa bann rulings.  E se sa ki mon’n al ver plito parey ou dir Onorab Georges pratik ok?  E mon pa’n al lo Standing Orders. 

Me Standing Orders osi i donn Speaker, si la nou pou al dan Standing Orders mon konnen i annan petet anmezir nou pou ale nou pou vwar Standing Orders nou pou dir annou tir sa bann pouvwar avek the Chair, or annou donn li plis pouvwar, sa i pou depan lo zot.

E parey mon pe dir sa Standing Orders i pa pou  befit mwan ozordi ki Speaker.  Me nou bezwen mazin the Standing Order ki pou befit  the next Assembly and so on, and so on.  Parey toultan mon dir nou pa fer en Lalwa ki pou befit nou ozordi.  Nou fer en Lalwa ki fit popilasyon e sa pti pei k i nou apel Sesel.

So ler nou regard general authority of the Speaker.  Si napa en Speaker konman sa Lasanble, konman en Lasanble pou ale?  How far i pou deteryore?  Byensir i bezwen annan en dimoun ki kapab annan serten Lotorite pou pran serten desizyon ler nou santi pou dir keksoz pe al mal.  Ok?

 So mon pa santi ki mon’n servi direkteman Standing Orders oubyen ki mon’n abiz Standing Orders oubyen ki mon’n  abiz Standing Orders.   Tandis ki mon ti kapab servi e mon ti kapab assume serten Lotorite ladan.  Me parey mon’n dir mon’n al lo pratik.

E mon anvi fer sorti sa sityasyon the use of media, ok mon ruling yer mon’n fer kler, mon ruling pe kont lartik 102 (1) pou mwan enpoz oubyen erode, freedom of expression ki en Manm i annan, ok?

        Me parey mon dir toultan sa bann laliberte avek responsabilite.  Mon ruling was about kwa ki en Manm in ganny dir in the House ki kapab ganny raporte me konman i ganny raporte?  Si sa ki sa Manm in dir i ganny distorted, e nou’n vwar dan lepase kot in annan serten Manm in dir poudir sa ki mon’n dir se pa li sa.  In ganny distorted ok? 

E sirtou si in ganny distorted by another Member or someone, another person on the precinct of  the Assembly.  Now e la ankor Lotorite the Chamber and the precinct of the Assembly falls under the Speakers’ Office.  Ozordi mwan ki dan sa lofis.  Demen i kapab en lot dimoun ki dan sa lofis.

Now the other point the timing that the article was written and posted.  The location at which it was done regardless if it was a Member or a visitor.  Se sa ki nou dir par-ler e nou, annan Manm ki port mon latansyon pou dir nou annan visitors dan Galeri ki pe tir portre oubyen ki lo telefonn, and all that.

 Akoz nou pa anvi ki ler nou annan visitors  dan Galeri i pe watch en Manm i pe tir portre i pe poste lo Facebook.  Mon krwar sa nou’n ganny li kler.  E, ankor dan sa deba ki nou pe fer nou bezwen al dan sa direksyon, nou bezwen al dan sa direksyon pou nou vwar eski nou fer rantre sa, anba Code of Etik ki nou bann Manm i pratike ler zot lo precinct of the Assembly and in the House, or si nou retire konpletman e nou les Manm poste at any time at any place konman zot oule.  Sa i bann deba ki pou vini dan Standing Orders.  Akoz Standing Orders osi i pe regard bann prosedir e osi tou bann ethics and so on. 

        E lot pwen ki mon’n fer sorti ankor yer mon pou fini lo sa pwen.  Se servi bann fasilite ki Sekretarya i met a dispozisyon bann Manm ok?  E la osi tou nou konnen pou dir si sekretarya i donn en Manm en fasilite pou enable son travay nou pa kapab nou pa kapab abiz sa fasilite.  E sa fasilite i ganny servi pou distort en lot keksoz ki en Manm i dir oubyen pou atake e denigre sa Manm.

        E parey mon dir i paret ki i ok pou en kote.  Me pou en lot kote i pa ok.  Me mwan mon’n fer mon ruling e parey mon’n dir dan mail ki mon’n ganny reponn bann Members of ABC ki’n fer ABC meeting yer, mon mentenir mon ruling, akoz mon krwar ki i rezonnab e apropriye.

 

E mon dir sa, mon dir sa senpleman akoz ozordi mon a ganny ziz-e pli tar, anba mon Speakership mon krwar nou bezwen annan serten lareg ki nou travay anba la.

Wi en Manm ki pa dakor avek desizyon the Chair, i kapab al pli lwen.  mon’n ganny menase plizyer fwa avek case ok Lakour Konstitisyonnel, Judicial review, and so on sa i laliberte sa Manm, i anba Konstitisyon.  E zot kapab si zot santi pou dir mon ruling i  in infringe oubyen in nenport fason i afekte zot, zot kapab fer bann prosedir.  Ok so vwala mon de pti komanter ki mon’n anvi fer lo la.

Bon nou vwar mon ti’n donn permisyon Onorab Georges pou dir de pti mo mon vwar ankor 2 lanmen 3 lanmen ki’n leve.  Nou pou rantre dan en deba.  Swa mon pa pran okenn, swa si mon konmans pran mon pou bezwen donn sans tou le zot osi tou koze.  Ok dakor si nou agree koumsa.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou koleg Onorab e tou dimoun ki pe ekoute.  Mr Speaker, krwar mwan mon napa lentansyon antre dan okenn polemic.  Mwan mon plito vin rod laklerte.  E mon krwar ki se sa ki nou bezwen.  Premye laklerte ki mon ti ava kontan rode se mon kontan letan Onorab Georges in koz lo parliamentary practice.  e dan parliamentary practice, parliamentary practice i pa zis oral, spesyalman dan bann sityasyon parey.  I bezwen annan en dokiman ekrir.

E mwan mon krwar ki moman in arive pou ki ou donn nou en kopi sa parliamentary practice an relasyon avek the use of media dan Lasanble.

Parski mon krwar ki once ki tou keksoz i ava  lo papye sak Manm i ava annan en kopi i ava kler. Par egzanp ozordi nou annan nou annan kot letan nou al lo website Lasanble Nasyonal, tou dimoun i konnen what is the dress code pou Lasanble Nasyonal.  Alors sa i kler.

Menm parey mon krwar ki i enportan pou nou al lo sa zafer social media pou ganny en code ki kler.  E dan Code ki kler sa i ava ed parey ou’n dir i ava ed nou Lasanble Nasyonal pou ki tou dimoun i konn son standar.

Aprezan ladan i ava osi annan ki sanksyon ki ganny pran kont en Manm ki pa swiv sa parliamentary practice.  E mwan mon krwar ki se la kot petet nou annan en problenm konman en Lasanble Nasyonal parski sanksyon i depann antyerman lo Speaker.

I byen ki ou’n mansyonn sa 3 cases, napa problenm avek sa.  Me son diferans se ki sa 3 cases sanksyon ki’n ganny pran i totalman diferan avek sa dernyen case.  Tou le 3 i parey ziska en serten nivo, son pinisyon.  E mon krwar ki pou dir si pinisyon sa 3 cases avan ti parey sa katriyenm case ti pou napa problenm.  Sof ki letan ariv lo katriyenm case la aprezan parliamentary practice in sot dan Standing Orders e mon krwar  ki sa lye ki’n manke dan ou ruling. E mon krwar i bezwen ed nou.

E sel fason pou Standing Orders aplike, se  sete pou ou idantifye en gross disorderly conduct.  E si ou pa ti’n fini dan ou ruling, dan ou ruling fini met tou lede ansanm, apology avek sorti dan Lasanble.  Si ou pa ti’n met sa 2 ansanm mon krwar ki konman Speaker ou ruling ti pou ganny regarde dan en lot fason.

Me malerezman ou’n met tou lede ansanm. Si en konparezon letan ou ti’n demann Onorab Henrie pou li apologies si i ti’n refiz-e apologies, la aprezan ou konman Speaker ou ti pou annan tou drwa pou idantifye son lobzeksyon, pou li apologies as disobeying en ruling from the Chair, and therefore amounting to gross disorderly conduct. 

         E la aprezan ou ti ava kapab fasilman al dan Standing Orders pou dir avek li ‘’Onorab mon’n donn en order just like when you called any Member to order, sa Manm i persiste, i antete i repet menm keksoz, you can send the Member out. 

        E aprezan,  from la mon krwar ki sa 2enm bout osi dan ou ruling, letan ou dir ou pou extend sa sispansyon.  Mon krwar ki la ankor enn fwa si ou ti’n rantre dan Standing Orders atraver gross disorderly misconduct ensidswit, then ou ti ava kapab name sa Member. 

Because anba nou Standing Orders the Speaker has the right to suspend the  Member only for the remainder of the days sitting.  If the Speaker believes that the behaviour i sitan pa bon la i bezwen go through the naming process, pou li sispann sa Manm pou plis ki en sitting. 

E mon krwar ki tou  nou aprann –  tou  nou aprann e mon krwar ki anyway  pli tar letan nou pou pas ladan la aprezan and akoz ki Standing Orders i al dann the naming process?  Parski the naming process  aprezan i pa depann zis lo Speaker. Speaker i name and then it is the House that takes the decision through a Motion.  E the House i kapab dakor avek Speaker ki pou dir the Member in zoure, the Member in fer en tel, tel keksoz and therefore the suspension should not be zis pou larestan sa lazournen, me pou plis ki en sitting.

        E mwan Mr Speaker, parey  ou konn byen, mwan mon kapab koz lo la because mon’n pase ladan mwan.   Mon’n pase through the naming process.  E mon’n ganny kondannen through the naming process. 

So   mon krwar ki se la kot nou bezwen ganny en keksoz kler, e mon ti ava demande ki Chair Bills Committee, Chair Bills Standing Orders, ki nou kapab ganny sa kler pou nou once and for all ganny li, pou ki nou pa zanmen rantre dan okenn, okenn polemic. Okenn desizyon ki pa pou soz -, me ki the Speaker letan i donn son lord i -.

Parski la lafason ki i ete se sa son danze.  Lafason ki i ete there’s nothing there’s no protocol, there’s no protocol lo santans, e konmsi menm ki letan ou pe pas en Lalwa.  Tou Lalwa ki sa Lasanble i pase, nou ariv lo seksyon penalti.

Offence e santans.  Lotrozour nou’n trouv sa dan Domestic Violence kot nou’n dir fodre azout en bout prizon tou.  Posibilite prizon.  Sa apre posibilite prizon.

Me letan Speaker i pran desizyon lo li menm, pou li suspend a Member not under the Standing Orders, la mon krwar nou pou bezwen nou pou bezwen met sa drwat.

Suspension of a Member i pran i takes away tou son bann lezot drwa!  E this is where it is important.  Parske i takes away the constitutional right to freedom  of expression. 

        Alor letan you take away the freedom of expression, it can not be part of parliamentary practice.  it’s got to be in the Standing Orders.  E mon krwar ki se sa ki nou bezwen.  E mon espere ki pou dir letan nou ava pe letan nou ava pe fer sa, nou ava osi rantre avek sa.

Parske i annan en lot keksoz ankor Mr Speaker, ki mwan mon’n deza challenge ‘apology.’  Apology is not found anywhere in the Standing Orders not found anywhere in Sanding Orders.  Not found anywhere in Sanding Orders.  E sa osi tou nou bezwen fer li rantre.  Kote en apology i akseptab, kote en lot keksoz i akseptab.

E en apology is it to be a written apology?  Parski en Manm i kapab ekrir Speaker parey egzakteman parey en manm an deor i annan en Right of Reply, i ekrir Speaker e i prezant son apology and then the Speaker reads the apology? Or eski en apology i bezwen ki sa Manm i debout e i apologies?  Ki mannyer i ete?

Tousala mon krwar se bann keksoz ki nou bezwen ganny li kler.  E letan nou ganny li kler then tou dimoun i ava on the same page.  Parski mwan mon krwar ki pou dir sa ki’n arive yer, nou pa lo menm paz, nou pa lo menm paz konman en Lasanble.  Parski in annan apology, pou menm lofans Facebook e yer nou’n vwar, apology plus suspension, e apology plus extention of the suspension, ki pa dan Standing Orders. 

        Mwan mon Mr Speaker mwan mon anvi senpleman dir I believe in the rule of law.  And the rule of law zisteman i tir sa posibilite pou en dimoun pas en santans ki pa ekrir.  If anything pou mwan ki pa donn en santans ki apropriye, ki akseptab, me ki enn i kapab pli for ki lot, then mon annan en problenm avek.

E mon krwar sa ki’n arive dan Lasanble yer, se sa ki nou’n trouve the sentence was disproportionate.

        E sa i fer ki sa 3 in fact i fer Mr Speaker, ki ou ruling i fer ki sa 3 premye case e se la kot mon definitivman ou konnen mon pran lobzeksyon lo sa parol, letan i ariv lo en kote letan i ariv lo lot kote pa ok.  Mon pran lobzeksyon lo sa parol, se parski santans ti diferan.  Si santans ti parey napa problenm.

E mon fini mon fini lo sa parol, santans fodre ki i parey pou li vin bon.  Parski ou ruling lo sa 3 cases, letan pou ganny referred to i pou diferan, avek ou ruling lo sa katriyenm case otan se menm lofans.

Tou le 4 dimoun ti a pe komet menm lofans an relasyon avek internet e 3 in ganny en santans, katriyenm li in ganny en lot, santans e non selman en lot santans ki bokou pli sever, me in ganny dir osi ou santans i kapab ganny extended e mwan mon anvi konn Lotorite kote, kote sa i sorti?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon annan zis de pti pwen pou mon fer, mon a konmans ek ou dernyen pwen.  Santans pa parey, me Verbatim i lo rikord e la konman rikord, ki ava ziz mon desizyon ki mon’n pran yer.

Akoz apre ki mon ti deal avek dernyen case ki ti vize ver ou mon ti dir e i lo rikord Verbatim ki prosennman mon pou pran aksyon pli serye.  E ankor parey ou dir wi nou napa nou napa prosedir, nou napa parliamentary practice ki kontrol the use of media.  E ankor parey mon’n dir ler mon’n reponn Onorab Georges the use of social media, the use of IT, i fek konmans entrodwir dan 6enm Lasanble.  E in ganny –

Dan 5enm Lasanble i ti annan me mon konnen pou dir zot pa ti ganny internet dan Chamber ok?  Nou, nou’,  fer allow akoz bann Manm in demande pou fasilit zot travay pou fer resers i tousala i ganny permet.  E nou’n fer li.  Me a sa moman la nou pa’n update prosedir.  Nou pa’n fer nanryen se la a moman la mon’n garde.

Me mon ruling, mon ruling mon pe swiv en presedans! I annan en presedans ki’n deza egziste.  I annan en ruling ki menm Speaker Macgregor ti fer dan lepase kot ti napa prosedir an ekrir.  Me eski si napa prosedir an ekrir mwan mon zis asize mon les bal donnen?

Standing Orders pa fer pou sa.  Standing Orders pa koz lo medya sosyal.  Standing Orders pa koz lo si ou’n pran lentervansyon en Manm ou’n distort in the Chamber, ou’n poste or on the precinct ou’n poste.  Se la ki nou pe dir e dan travay ki nou ti pe fer lo Standing Orders ok, lo travay ki nou ti pe fer dan Standing Orders, ki nou ti dir pou dir i annan bokou keksoz ankor ki nou pou vwar.  Par egzanp menm lafason ki bann Komite i travay.

Ankor parey mon dir mon’n fer referans lo sa 3 case e mon ti lans warning.  Se sa rezon ki depi dernyen case si nou regard depi dernyen case ziska la, in annan en peryod plis mon krwar ki 8 mwan ki nou napa okenn case avek.  Savedir ler mon ti fer mon ruling Manm ti ekoute pou dir Speaker in dir the next time i pou pran aksyon pli sever.

E se sa ki mon’n fer.  Se sa ki mon’n fer.  Byensir Onorab Henrie san sispansyon ti pou sitting yer.  E mon’n reponn mon’n reponn mail ki Deputy Speaker in anvoy mwan yer, ki ABC desizyon ki ABC in pran ok.  Mon’n reponn tou sa bann desizyon ki ABC in pran.  Ok? Mon pa ti dan ABC yer, ABC in pran serten desizyon mon’n reponn.

E mon’n fer sorti tre kler ladan, pou dir Onorab Henrie son sispansyon ti pou sitting yer e Onorab Henrie si i ti la ozordi i ti kapab rantre prezant en apology to the House akoz son sispansyon in fini, e in regain son seat. 

        Sa 3enm sanksyon i ti son koleg zournalis ki ti lo precinct.  An vi ki li i pa dan House i pa kapab prezant en apology to the House, se li ki mon ti dir i pa pou prezan lo precinct pandan sa de sitting, yer avek ozordi.  Eski sa i heavy handed oubyen eski sa i apropriye?

Eski nou pou les -? Mon’n deza fer fas avek sityasyon kot Manm mon Sekretarya an menm tan ki dan Sekretarya ki ti pe poste ti pe atak Manm isi dan Chamber.  Eski mwan mon asize lebra krwaze mon les sa arive?  Eski nou tolere sa?  Me non parey mon’n dir listwar i ava ziz mon pou ruling ki mon’n pran, malgre mon’n ganny dir everything is about me, se mwan ki dan sa lofis ozordi.

Yes everything must be about the person occupies the office today!  That person swivan en desizyon, ki ti ganny pran dan Lasanble i ti bezwen al reprezant Lasanble.  Tou keksoz ou kapab dezagree.  Deputy Speaker, ou osi ou kapab dezagree ok?  Me parey mon’n dir, parey mon’n dir e la mon lans ankor avek nenport Manm.

Sa ki pa dakor avek ruling ki mon’n pran yer ki mon pe mentenir, zot lib pou fer sa ki zot oule.  Mon pe esper – mon annan case ki mon’n ganny ler revised Budget ti vini, mon ti ganny menase pou mwan ganny anmennen Ankour both par en Manm e par en dimoun an deor, mon ankor pe esper sa case.  Mon pa ankor ganny sispann pou mon al Ankour, ok? 

        Me parey mon’n dir nou anvi al Ankour, mon’n deza al Ankour, pou al reprezant sa Lasanble Nasyonal e mon pare pou mon fer li ankor!  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker, mwan lo tou sa ki pe pase la, mwan mon anvi serten leklersisman avek gidans, par lefe ki enn, nou pe pran en pe letan pou nou fini sa konplet sa deba lo Standing Orders. 

E mon konnen pou dir dan pipeline i annan en bon pe bann case, bann ka ki plizyer Manm in met devan, ki nou pe swete ki sa bann ka i pase.

Akoz parey mon ti dir yer kabri pe manz salad, dan mon distrik i annan keksoz ki pe arive, ki mon pa satisfe, ki mon ti a kontan serten Minis i vin dan sa Lasanble i vin reponn kestyon.

Akoz enn, telefonn pa pe ganny pran, e mwan mon konsernen mon anvi demande ziskan par egzanp semenn prosen, eski ABC pou zwenn pou deside si nou pou kontinyen Standing Orders e konplet sa deba?  Akoz sa deba mannyer i pe ale i pou pran en pe letan. E eski ki serten size nou’n met devan pou ganny donnen serten priyorite?

E mon 2enm pwen ki mon ti a kontan ki Lasanble osi i reflesir lo la.  E an menm tan Chairman Bills Committee  petet i a donn en leklersisman lo la,

Mr Speaker, Konstitisyon pei ki ganny fer par de parti politik.   Zot lentere at that time.  E mon mazinen osi Standing Orders lafason ki in ganny fer, in ganny fer avek menm loptik, i byen ki nou pe pas lo la akoz i annan 11an depi ler sa Standing Orders in ganny pase.

Me mwan mon anvi demande, eski sa revizyon ki nou pe fer, eski i pou osi enplik ki nou pou bezwen forseman sanz serten lartik dan Konstitisyon?  Akoz kot nou’n arive ozordi i annan en bon pe lartik dan Konstitisyon ki ozordi i annan relasyon avek lafason ki Lasanble pe operate avek son Standing Orders. 

So mon pe poz sa pwen la pou refleksyon, akoz mon santi pou dir eski sa travay ki nou pe fer ozordi la, menm si nou pe dir i pou Lasanble ki pe vini, me si Konstitisyon li menm li pa ganny sanze – mon konnen pou dir nou annan en Komite ki sipoze review Konstitisyon osi tou.  Me sa i bann kestyon enportan ki Lasanble osi bezwen note.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William.  Mon a fer detrwa pti pwen lo sa ki in dir.

Bon parey mon’n ganny demande bomaten par Onorab Georges ofisyelman pou li fer komanter, me an vi ki apre mon’n konmans donn laparol, mon pou bezwen donn laparol toy Manm ki lev lanmen pou fer komanter, me la mon pou konmans met mon, bezwen konmans restrikte letan. Ok?

        Mon pa pou kapab les en Manm fer en entervansyon 30 minit, me mon pou bezwen restrikte en pti pe letan according to the first entervenan kantite letan ki in pran.

Now mon krwar i byen, i byen ki nou ganny en pti pwennvi bann Manm, akoz depi yer depi mon’n fer sa ruling yer en kantite keksoz in arive, pa zis dan Lasanble i annan Manm ki’n fer komanter dan Lasanble i annan Manm ki’n fer posting i annan manm piblik ki’n osi fer posting. 

        E parfwa i annan dimoun deor i paret ki i pli konn prosedir Lasanble ki dimoun ki deza serve Lasanble.  So i bon mon krwar ki nou partaz en pti pe ozordi bann diferan pwennvi, swivan sa ki’n arive yer, pou petet bann Manm piblik osi tou deor konnen ki mannyer en Lasanble i fonksyonnen.

Par egzanp mon a donn en senp legzanp.  Bomaten mon desann en dimoun i kriy mon i dir mon demann Minis tel, tel kestyon dan Lasanble.  I pa mars koumsa sa. Lasanble pa mars koumsa.

Lasanble pa mars koumsa i pa zis ozordi mon kriy Minis Finans vin dan Lasanble ki pe arive avek larzan drayver taksi oubyen en pti biznes and all that.  Ok?  Nou tou nou konnen i annan en progranm ki Lasanble i travay lo la e i annan en Order Paper ki sorti, e nou konnen lekel Minis ki pe vin dan Lasanble e lekel kestyon ki pe al poze.

So se sa rezon ki mon dir parfwa annou servi nou sans.  Yes Onorab Andre, annou servi nou sans isi dan Lasanble pou nou osi edik sa pep deor.  Akoz si nou pa fer sa, sa pep pou reste dan linyorans touzour.  E parey i annan ki pe dir mwan yer mon’n retir lartik 102 ‘laliberte lekspresyon avek Lasanble, avek Manm.’ Alright? Me zot lead zis 102 (1).

I parey toultan nou dir nou lib pou nou dir sa ki nou oule la anba nou ganny proteze, me sa dimoun deor ki nou pe bash li, i napa en drwa?  Ok?

 Ler pou vin lo kantite travay ki ou pe mansyonnen Onorab, mon’n vwar enn de bann travay ki ou’n anvoye, wi mon santi irzans.  Me i pa zis yer ki Lasanble in adjourn boner.  E Lasanble in adjourn boner yer akoz mon ruling?  Eski i ti bezwen adjourn boner akoz mon ruling?  Eski mwan ki responsab?  Eski mwan ki’n fors bann walkout yer dan Lasanble?

I annan lezot responsabilite parey ou pe dir, pou nou kapab kontinyen travay.  I annan en kantite travay i annan bann Prozedlwa, i annan kestyon enportan parey ou pe dir, kabri pe manz salad deor.  Me-? Ok?

 So mon pa en  hindrance to this procedure, ok?  E mwan, mwan mon pare mon menm si Standing Orders i ganny amande pou sot sa Lasanble ki la, mwan mon pare zis pou mwan vin dan Chair pou mwan kriye Onorab William demann ou kestyon, Onorab Andre demann ou kestyon, I am happy. 

Whatever takes place,  shush – mon pa antre ladan.  Komisyon i leve mon ava asize mon ava reste trankil, ler zot fini zot Komisyon mon a demann zot permisyon, si mon a kapab kontinyen e nou ava  kontinyen, ok?  Nou a fer li koumsa.  Ok?  Mon pa pou servi lekspresyon ki’n ganny servi lo mon deor ki mannyer mon ganny apele, me zot kapab mazinen sa non ki mon’n ganny apele, ok?

So nou kapab al dan sa direksyon and am good with it alright?  Mersi Onorab William, Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab koleg.  Bonzour tou dimoun a lekout. Mr Speaker pou konmanse, mon ti a kontan atir latansyon tou nou bann oditer lo lartik 95 (1) lo Standing Orders ki dir the Speaker shall have the power to regulate the conduct of business of the Assembly in all matters not provided for in these orders 95 (1) i kler.  Not provided for in these orders. 

        Mr Speaker sa ti enn bann premye lartik ki Onorab Pillay ti fer mon go over an plizyer fwa letan mon ti pe vin swear-in pou mon vin en Manm Lasanble angiz parti mon responsabilite.

I enn bann rezon ki mwan konman en Manm mon’n aksepte desizyon the Chair, menm si mwan lo mon kote dan mon leker mon’n santi ki petet i pa’n a 100poursan a mon faver mon’n pare pou mwan sede.

Si ozordi nou pou koz lartik 102 pe ganny anrase, mwan letan pe ganny anras mwan.  Si nou pou al dan sa direksyon mwan osi mon pou dir lontan pe aras mwan.

2) I was polite about it, nou’n tonm lo en Lagreman pou nou agree e pou dezagree lo sa bann keksoz.  I sirprann mwan ozordi pou tande ki apology is not written anywhere.  Parske mwan letan mon ti pe ganny forse pou apologies, letan mon apology ti pe ganny konsonmen, pou byennet ego serten, kestyon the non- existence of apology pa ti zanmen leve.

 

(APPLAUSE)

 

HON JOHAN LOZE

Ozordi,  i sot lo lentere pou nou deside ki apology pa egziste. Byen mon aksepte selman mon apology in ganny konsonmen in feed zot akoz si en keksoz pa egziste ou konnen pa egziste, ou ensiste gannyen then i annan en problenm, ki ozordi ou vini byen kalkile, letan i dan ou faver ou dir ek nou sa i mal, ozordi i mal, akoz la ou tour la.

Ler ti mon trou ti ok ti napa problenm sa Loze sa.  Ler Loze ti ganny thrown off dan precinct, i pa ti en Manm Lasanble, granted mon ti en senp konsiltan, mon kanmarad ti leve ti vin fourn likou par lafnet laba retourn dan Lasanble, ‘’mon’n vwar li i pe asize laba.  I pe asize anndan ale al get li, al tir li.’’  Wi, tousala in pase.

Parey nou’n ganny dir semenn pase la annan dan i en political theatre, e mon regrete ozordi ki sa Manm ti dir sa parol i absan.  Tou kalite, political theatre i ganny fer isi anndan.  I zis ki ler political theatre i mars dan nou faver, pou nou pini nou prosen, kord son lapo ledo la i gou, la i gou, bravo nou bat lanmen la.

Ozordi ler roten i sanz lanmen, e pa ni menm roten en pti kares mon a dir, la pa egziste la, la napa prosedir la.  Mr Speaker konmann nou lo sa bann zafer e prosedir e presedans ki ganny etabli.  Mon ti a kontan atir ou latansyon lo en keksoz.  E mon konnen ou pou dir mwan nou pa lev keksoz ki pas dan Chair letan ou, ou pa dan Chair.

Mon pou lev li ozordi akoz nou pe koz lo prosedir etabli e presedans.  Onorab Deputy ti pran en ruling kont mon lo en matter of privilege ki ti konsern li personnelman.  E i ti gat mwan e defann lo la.  En matter ki an plizyer fwa i fer mon retract tire, apologies, ozordi selman mon nonm fertility i bos plat, trankil i antre dan sez i pa dir mwan nanryen!

Akoz la mon krwar i konpran pou dir mon annan mon fact e mon kapab nonm menm limero kont ki larzan fertility in antre ladan.

But i ti menm go as far, en zour ki ou ti dan Chair, i ti kriye pou dir Mr Speaker mon’n fini ruling, mon’n fini pran en ruling lo la.  Nou pe konmans en path danzere kot nou gard Manm anpes li koze lo size ki konsern nou personnelman, apre nou reiterate lo la ankor, nou sey bully the Speaker into enforcing en ruling ki benefisye nou personnelman.  E la ozordi mon konpran pou dir ler sa bann ruling i ganny pran i vin pratik Lasanble presedans i ganny etabli, me ki direksyon nou pe pran Mr Speaker?

Eski nou pou kontinyen dan sa direksyon ki ler en Manm ordiner akoz en Deputy i en Manm ordiner unlike the Speaker who is not an ordinary Member ki pa pou zanmen asiz la anba an fas avek mwan, en Manm ordiner letan i mont dan Chair, i pran ruling pou protez son lekor.  Eski nou pou kontinyen koumsa i vin presedans sa osi?

E i napa zis 2 case i napa zis 3 case, in annan plizyer case lo nou kote kot apology in ganny tire dan nou lagorz konmsi ti pe tir ledan.  In ariv an plizyer repriz avek plizyer Manm lo nou kote.  E zot in enjoy bis nou konman sa 3an.

Ozordi i pa egziste?  Napa apology ozordi.  Me ler zot ti pe konsonmen.  Mwan mon pa’n antre dan sa deba pou siport Mr Speaker, ouswa pou siport zot.  Mon’n antre dan sa deba konman en dimoun enterese.  Konman enn ki letan in ganny dir apologies, letan in ganny dir retract, in retract! 

Mon pa’n zanmen stage okenn walkout.  Yes Mr Speaker an plizyer repriz ou’n dir mon I push the back a little too hard mon’n tone down.  Mon’n swiv ou konsey.  Mon’n arete but I backed down. I did the honorable thing and I apologized.  And I want this on record!  And I want this on record ki sa bann political theatre walkout i pa neseser.  En gaspiyaz letan.  En gaspiyaz taxpayers money e en move legzanp ki nou pe set pou nou zenn.

Nou pe donn move legzanp lazenes Seselwa ki nou, nou kapab konsonm nou saler yet pa  travay, annan en drwa proteze pou pa travay e sa madanm li ki sa waitress li i ganny koupe 3 zour saler.  Sa carer i ganny koupe 3 zour saler.  Nou, nou fer political theatre nou. nou bann thespians isi anndan nou.  Nou vin fer theatre.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loze.  Bon mon annan zis de pti komanter pou mwan fer apology nou tous li. In fer de fwa nou’n touse la.  Nou ava regarde anmezir nou ale si sa pou rantre dan Standing Orders.  Si sa pou antre dan bann parliamentary procedures and all that. 

Mwan parey mon dir e parey kestyon ki’n leve lo bowing to the Chair, sa osi tou si zot anvi dir li konman en norm ki en pratik ki tou bann Lasanble i fer zot anvi tire.  I annan Manm ki’n leve ki’n konmansman deba Standing Orders, si nou pou tir sa tit ‘Onorab’ and all that by all means, mwan mon Chair sa travay sa Komite Standing Orders.  Parey in ganny dir the game is played on the floor.  Se zot ki pou deside.

Now matter ki consern en Manm parey ou’n dir ou’n deza konmans raise matter, e ou’n ganny mete dan serten konteks and all that, Standing Order 54 (5) i fer referans avek sa.  Ou pa kapab lev en matter lo en Manm lo serten dimoun constitutional appointees, Prezidan and so on.  But you can do it to a Motion.  Ok? So pa ezite si zot annan zot anvi kestyonn serten keksoz lo en Manm and all that, it can be done through a Motion. 

        E petet ankor dan sa loptik pou nou edik manm piblik deor ki pe swiv nou, ki dan plas fer nenport komanter zot osi zot kapab akse Standing Orders, akse Konstitisyon e zot ava fer the right comment, ok? 

        Kestyon nou’n pran nou pe vwar en sanzman dan kestyon. Nou annan en Manm Onorab pe anmenn kestyon pou en lot Manm Onorab, dan plas en Minis vin dan Lasanble en Onorab pe lev en kestyon pou en lot Manm Onorab ki permet anba Standing Order 35 ok?  An ka ki ler sa i vini, ankor serten dimoun deor i kestyonn kwa ki mon pe fer? Eski mon konnen ki mon pe fer?  Me i dan Standing Orders, ok?

        Se sa de pti komanter ki mon ti anvi fer lo entervansyon Onorab Loze.  Mon ava donn laparol Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon pe koze dan kapasite konman enn bann zenn MNA dan sa Lasanble.  E mon ti a kontan konmanse avek en sitasyon par   Johnson Samuel Johnson.  I lir koumsa,’’ a wise man will make this to forgive because he knows the true value of time and will not suffer it to pass away in unnecessary pain. ‘’ Fen sitasyon.

Mr Speaker i domaz ki sa lenstitisyon enportan ki mwan mon form par ladan, pe anmenn nou dan en direksyon, kot bokou lizye pe get nou ozordi, e i annan en parol ki Leader Lopozisyon i kontan servi, se nou pa anvi ki sa lenstitisyon enportan i tonm dan en presipis.

Mr Speaker, i annan listwar dan sa Lasanble ki’n ganny arive.  E mwan mwan osi mon en Manm ki’n  deza ganny demande pou fer serten apology swivan serten statement lo serten deba ki mon ti fer, e kot sa ki ti ganny afekte ouswa ki ti santi li afekte, ti anvoy en Right of Reply.  E Speaker sa letan se Speaker Pillay ki ti Chair, ti demande ki mon fer en form apology avek bann ki’n aggrieve par sa serten parol ki zot santi poudir mwan mon’n dir i afekte zot.

E mon ti fer li avek serten grander lespri e sazes, menm si mon konnen sa ki mon’n dir ti en bann keksoz realite.  E menm Leader Lopozisyon mon koleg Onorab Ramkalawan ti fer serten siny ek mon, ti dir mwan les pase fini apologies.  Mon ti fer li avek en lespri ki Lasanble i bezwen bouze, e nou bezwen fer nou travay ki nou pou ganny demande.

E ki arive Mr Speaker si mwan mon ti refiz-e fer sa apology, ti pou annan bokou leloz ki ti pou leve, e menm parey bann lezot Manm lo nou kote ki la, ki a en pwen zot in ganny demande pou fer bann lezot apology zot in fer li.

Me si zot ti refiz-e fer bann apology, byensir Speaker ti pou bezwen li menm pran en desizyon.  E desizyon ti kapab vin dan diferan form.  E la mon demande vi ki nou pe travay lo Standing Orders, e nou koz souvandfwa lo privilez Manm en Lasanble ki ganny afekte dan diferan fason.  I moman oporten pou nou pran sa responsabilite pou nou kapab met sa Standing Orders e the House annord.

Sa ki pe arive ozordi, sa ki’n arive yer, i pou ariv ankor li dan sa Lasanble.  Akoz personn pa parfe.  E nou fer politik la anndan nou.  I annan 2 fas sa konny la anndan.  E byensir i pou afekte serten dimoun ler ou pou dir serten keksoz.

Me nou konman bann leaders nou bezwen vin pli responsab par nou aksyon ki nou fer e nou bezwen aprann osi par nou fot ki nou’n promet.  E pou mwan Mr Speaker konman en Manm parey Onorab William in dir li osi i santi ki i pe ganny afekte par sa bann sityasyon ki pe pase, ki petet parey sanson i dir, ‘’nou napa par ladan’’ ki ozordi deor i annan bokou dimoun pe ganny afekte e avek sityasyon COVID, 3mil dimoun san lanplwa, e i annan ankor ki pou al lo redundancy annou sezi sa loportinite pou nou fer en travay enportan pou sa pep ki’n elekte nou ki’n met nou la.

 

(APPLAUSE)

 

HON EGBERT AGLAE

Mr Speaker nou nou’n dir fer sa nou Lasanble fer li nou Lasanble.  Annou fer li nou Lasanble.  Annou met nou ego de kote. Annou met serten lanbisyon personnel, annou pa les pouvwar avegle  nou.

Prezidan Faure in demann pardon lo bann aksyon ki’n ganny komet me pa li ki ti fer, me selman in demann pardon.  Akoz i en Prezidan.  Lo lapar son pep i demann pardon.  E mwan si mon ti kapab demann pardon lo lapar Onorab Henrie, mon ti pou fer li si ou ti permet mwan Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON EGBERT AGLAE

Pou nou kapab bouze.  Pou nou kapab fer louvraz, pou nou kapab travay.  E nou koz bokou lo gaspiyaz letan.  Onorab Ferrari tanzantan i nonm sa, atraver ou Mr Speaker.

Me ki nou pe fer la?  Konman bann leaders, nou pa kapab vin parey kindergarten la anndan.  Si fodre nou apologies annou apologies annou move.  E Standing Orders pe ganny debat la, si zot vwar zot bezwen fer bann lamannman neseser pou etabli prosedir parey Onorab Georges in met devan boner, annou fer li.  Mazorite i ek zot annou fer li.

Avek sa Mr Speaker mwan mon santi pou dir nou bezwen travay e mon ganny peye pou fer sa louvraz mon bezwen fer li.  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Aglae.  Mon krwar ou tre enb pou sey rod lafason sey rod lafason pou demann pardon pou en lot Manm.  Me i pa pardon ki nou pe rode.  I en apology to the House.  Si nou’n fer parey mon dir i annan presedans si nou’n fer atraver i annan moman kot i ariv dan deba on the floor, en Manm i lev en point of order keksoz pe ganny dir pa byen, pe ganny akize, apology and retract.  E nou’n fer e nou’n vwar sa in arive.

So it’s not parey mon pe dir en pardon.  Ou’n go down that way all the way there, senpleman not an apology to me parey mon dir, to the House as a sign of respect.  Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker tou Manm Onorab e manm piblik ki a lekout.  Mr Speaker mon pou zis pran dernyen parol ki Onorab Loze ti fer sorti, an referans lo plis presedans ki’n arive dan sa Lasanble pa neseserman lo sa 3 ki ou’n nonmen.

Me mon le met lo rikord Lasanble, ki mwan konman en Manm ki sorti lo lot kote latab dan United Seychelles minoriter, ki mon pa regrete pou met ou la, pou donn lanmen vote pou met ou la konman Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON AUDREY VIDOT

Mon pou dir sa, akoz ou ti fer li byen konman anba lartik 95 letan ou ti dir avek mwan konman en Manm ler mon ti antre mon prezant en apology pou lapenn mon ti lev mon mic on e mon ti koze, san ou permisyon, e ki ti pe ganny bokou lenfliyans pou mwan fer li atraver lot kote latab.  Mon ti vwar pou dir wi mon ti pe mank respe.  E mon’n koriz mwan e mon aksepte e mon ti demann pardon.

I normal sa.  Akoz nou tou nou imen nou pa parfe, nou fer fot.  Alors mwan mon pou dir ankor enn fwa mon pa regrete akoz mon pa’n fer li ankor.  Menm si lezot Manm ki swadizan pli aze ki mwan, plis leksperyans in kontinyen repete menm fot ki mon’n fer apre mwan sa ki mwan mon ti apologies, me mwan mon pa’n fer li ankor.  E sa not mon a dir ou mersi pou ou ruling e mon swete ki lezot i a pran li dan en fason pozitiv e  nou bouz devan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Mon ava donn laparol Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, tou Manm Onorab, tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon’n demande pou mon pran laparol, set akoz mon santi ki en Lasanble ki en lenstitisyon ki fer Lalwa ki ganny aplike par en lot lenstitisyon Gouvernman sa se Zidisyer, alors nou osi nou bezwen fer sir ki dan bann aksyon ki nou pran, oubyen ki nou fer nou fer li pli pros avek Lalwa.

I vre ki nou tou nou imen, nou tou nou fer fot, e mon pa krwar ki menm si nou fer serten koreksyon dan keksoz ki nou fer, e ki nou pa pou fer en fot dan lefitir.  Si en dimoun i fer nou krwar sa i en dimoun ki pe esey fer nou krwar, lizour pou aswar.

Mr Speaker dan sa konteks ki nou pe get ozordi nou Standing Orders, mon krwar sa sityasyon pou mwan i byen plase, akoz i a fer nou kapab vwar si dan nou Standing Orders nou bezwen annan en provizyon ki deal avek bann sitasyon ki kekfwa i unforeseen. 

Onorab Lopozisyon in dir ki sa sanksyon, i pa – oubyen in ganny dir ki sa sanksyon pa dan okenn lareg ki Lasanble i servi.  E mwan mon le dir ki mwan osi mon krwar ki en sanksyon, si i pou ganny servi i bezwen dan en lareg.

Akoz mon dir sa, set akoz nou bann Lalwa ki nou fer nou met si nou pe dir en fine, nou dir en ‘fine not more than.’  So i annan en paramet ki demen sa Ziz ki nou, nou donn li sa Lalwa pou travay avek, i kapab travay avek.  Pa neseserman ki nou tou dan sa Lasanble nou dakor avek tou Lalwa ki pase.

Mer i enportan ki serten gidans i ganny mete.  E mwan mon krwar ki letan nou pe servi sa sityasyon, ou, ou’n pronons ou ki ou drwa pou pronons ou anba lareg i donnen.  Me selman Mr Speaker en – mon pa pe kestyonn Lotorite.  Konpran mwan byen me selman mon pe sey ed sa sityasyon e dan sa sityasyon mon krwar i annan serten keksoz ki nou bezwen dir e mwan  mon pa oule i ganny pran an mal.

Mwan mon lopinyon pou mwan e mon leksperyans pou mwan, si ou ti’n demann mwan en lopinyon oubyen mon ti’n kekfwa en pti pe pli proactive, donn ou en lopinyon, mon ti pou mete ladan ki permet en posibilite a sa bann dimoun, ki ou’n mansyonnen, pou zot an deor Lasanble ganny loportinite pou zot reponn lo sa – mon pa kapab dir lakizasyon lo sa konplent ki ‘n ganny met devan.

Onorab Charles in anmenn en privilez, bomaten Onorab Georges in dir akoz i pa paret en privilez, e ou menm ou dan ruling ou ti dir ki Onorab Charles Onorab De Commarmond son privilez pa’n ganny afekte, ok? 

So i ti ava kekfwa enportan pou nou kapab vwar Onorab Henrie avek sa lot koleg ki ou’n mansyonnen, kekfwa si ti ganny en sans ankor enn fwa, mon pa oule sa i ganny pran dan en move konotasyon, oubyen i ganny portre dan medya sosyal konman en move konotasyon, akoz se pa sa mon lentansyon.

Akoz mon lentansyon mwan ki konnen.  Ekspre mon pe eksprim li la, koumsa akoz mon krwar sa i enportan pou nou kapab annan en Lasanble.  Demen nou fer en lareg pou en lot Lasanble i ava kapab vwar rezondet par deryer sa bann keksoz ki nou ti fer.

        So Mr Speaker e mon krwar zot ti’n devret ganny interview donn zot versyon, of activities ki i posibleman arive, si in ariv dan break, si pa’n ariv dan break si in ariv lo precinct si pa’n ariv lo precinct, kekfwa ti ava’n kapab eksplike.

Me selman Mr Speaker anba Konstitisyon ankor, selman sa i parey letan en dimoun i ganny sarze.  I pa devret ganny pini de fwa.  E bomaten letan mon’n ekoute konmsi in pick my brain, letan ou’n dir ki si Onorab Henrie ti’n vini ozordi e i pa ti’n apologies, oubyen i ti’n apologies the matter would be put to rest. 

Me sa i mon vin lo en lot provizyon ankor, ki dir ki en dimoun annefe pa devret ganny pini de fwa.  Mon pa pe dir sa ou lentansyon mwan Mr Speaker.  Konpran mwan byen, pou menm  lofans.

So si in ale in servi son santans son sispansyon plito, eski nou bezwen vwar, eski i bezwen retournen.  E otomatikman tender en apology?  Oubyen sa sispansyon i pas konman sa apology?  E i ends there?

 So nou bezwen mon krwar pou nou kapab ganny keksoz byen parey ou’n dir ozordi ou dan sa Chair, demen i kapab en lot dimoun, oubyen i kapab ou menm anba en not Gouvernman ki in ekitableman pe vini an Oktob.

E sa i LDS anba direksyon Onorab Ramkalawan, e mon krwar nou bezwen get byen ki mannyer nou contextualize sa bann keksoz, ki demen nou napa sa menm sityasyon posibleman oubyen en lanmertim ki pa devret la.  Nou ava annan sa  lo en bout papye, kot nou ava konn paramet ki Speaker i ava annan en paramet, ki en Manm letan in ganny en direktiv anba sa paramet Speaker, ki i kapab fer oubyen i pa kapab fer.

        So sa i ava eklersi toute en levantay kestyon ozordi ki nou tou nou annan.  Mon sir posibleman osi annan serten kestyon, ki sa Onorab i kapab fer.  E si i pa kapab fer kote mon boundaries i anmenn mon pou fer en desizyon ki subsequent. 

Wi nou Konstitisyon nou Standing Orders i dir ‘’the Speaker decision or ruling shall be final.’’  Me parey nou konnen menm si i dir final pou ozordi i final, me i annan mekanizm ki lenstitisyon anba Gouvernman i met an plas.

Avek sa de pti mo Mr Speaker, ankor enn fwa mon ti a kontan refer sorti avek piblik an deor, avek mon bann koleg lo lot kote latab, mon napa move lentansyon.  E mon’n la pou mon eksplik mon leksperyans, pa zis dan Lasanble mon leksperyans i al dan en lot arena ki Zidisyer kot sa bann keksoz  i pase.

Alors mon ti a kontan nou pran li dan sa lespri pozitiv.  E nou osi pran sa konman en leksperyans, e nou Lasanble i a mon tre dimoun ki nou Lasanble i annan en grander pou kapab eksprim en lopinyon, e ki nou Lasanble i   wi, nou’n fer li ‘zot’ Lasanble Onorab Aglae.

Akoz se sa ki nou ti demande pou annan accesss avek internet, pou ki dimoun i kapab kominik ek nou letan, i pe tann Minis pe reponn en kestyon, letan i tonm en Manm Onorab pe dir en keksoz ki pa korek, i kapab anvoy sa kominikasyon pou dir  be non, le 25 ti annan en meeting ki sa ti ganny dir pa sa ki Minis pe dir.

So i Lasanble  pep Seselwa e tou lede kote latab nou kapab dir nou servi.   Lotrozour Onorab, Onorab De Commarmond i dir fek ganny detrwa mesaz la, e i ti lir nou serten mesaz, ki li i ti’n gannyen.  So sa kominikasyon in permet.

Alors avek sa Mr Speaker mon demande ki nou, nou apresye sa sityasyon ki’n pas devan nou, e nou tou nou’n fer analiz, e nou bouze pou nou kapab kontinyen permet pep Seselwa e Lasanble kontribye dan devlopman ki Sesel i annan pou fer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Mon apresye ou entervansyon.  E mon krwar ou’n tous lo  e ki mannyer nou ti demande pou nou servi access to internet isi anndan ki enable travay en Manm.  Ok a i byen.

Lo sa size ki ou’n mansyonnen ki mon’n dir ki privilez Onorab Leader Zafer Gouvernman pa’n ganny afekte, mon krwar ou bezwen lir mon ruling an antye.

Parey mon dir lo piblik lo sa piblikasyon si in state egzakteman ki sa Onorab in dir, i pa afekte son privilez.  Me le moman ki ou distort li, i afekte son privilez.  E apre nou’n al lo bann lezot prosedir par egzanp kan in ganny fer kote in ganny fer and all that.  So nou pa pou retourn lo la.

Ler ou koz lo pinisyon de fwa, mon pa krwar apology i en pinisyon.  mon krwar sispansyon ennler en Manm mwan mon’n apologies on the floor.  Mwan mon’n deza apologies mon pran en legzanp la ki vin dan mon lespri, ti annan en fwa reponn diskour Bidze, Minis Larose mon ti fer sorti en keksoz ki pa vre.

E pandan break mon ti demann Speaker Pillay ler mon rantre si mon kapab apologies ti annan pou fer avek devlopman Por lapes Bel Ombre.  E even dan sa Chair la anler, plizyer fwa mon’n prezant serten apology.  It doesn’t make me feel smaller ok?  It doesn’t make a Member feel smaller pou apologies. 

Me nou aksepte pou dir en kestyon ki nou’n fer petet in kapab atak en Manm denigre en Manm e mon pa vwar li koman en pinisyon.  Mon krwar i en valer ki nou devret annan oubyen si nou napa nou azoute, parmi bann lezot valer ki nou annan pou nou kapab viv avek e pou donn legzanp sa sosyete deor.

E parfwa bokou fwa nou manke sa.  Nou manke bann bon valer ki petet nou ti annan lontan anmezir noun devlope nou’n zete.  Me mon, mon apresye, ou entervansyon Onorab.  Ale mon a donn ou en pti parol ankor  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lo kote apology si mwan mon santi mon’n fer en keksoz ki mal e mon vini mon prezant en apology, i pa pou ganny pran konman en sanksyon.  Me selman si i vin as a result konmsi i mon oule  nou annan sa distenksyon.  Si i vin as a result of en request.  Par egzanp Onorab De Commarmond ti anmenn sa konman en matter of privilege, aprezan in vin dan en ruling.

        Akoz menm Lakour i konsider en pinisyon en reprimann.  I kapab reprimann en dimoun ki ganny atrape avek drog, i reprimann li e sa i ganny konsidere konman en pinisyon, en sanksyon si oule.  Mon pa pou met li pinisyon.  Akoz nou, nou pa ganny pinisyon dan Lasanble.  Me en sanksyon because it comes from i vin sorti lo en keksoz ki’n ganny anmenn devan, e in ganny mete konman en kondisyon oubyen sanksyon par en lot.  Selman zis en sa distension.  Si mwan mon vini i ok, me zis mon ti le fer sir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre zis pou kouver en lot pti pwen ki ou’n dir ler mon’n dir e mon’n reponn sa mail ki ABC bann Manm ABC in anvoy kot mwan,  ler mon dir i retournen i prezant en apology ti the House.  Yer mon’n dir de apology to LGB, and to the House. 

        An vi ki in sispann pou larestan sitting yer sa premye apology i pas dan sa pinisyon.  E la bomaten pou li rantre pou li resume son seat.  Eski zis i rantre i resume son seat oubyen i prezant en apology to the House?  Mon krwar i normal to the House, mon pa’n dir to the Member. Ou  vwar i annan de keksoz la, i annan de keksoz ok? 

Mon’n dir apre sa ki’n arive yer son sispansyon i fini yer.  Bomaten i rantre e mon’n fer kler dan mon repons ki i kapab regain son seat, on presenting an apology, ok?  Se tou ki  sa.  E mon krwar i kler apology to the House akoz mwan pou mon desizyon ki mon’n pran yer son sispansyon ki’n ale, i mars avek sa premye apology.  E ler ou fini ou sispansyon ou retournen ou apologies to the House, alright? Good.  Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa pou long.  Zis pou remind Lasanble e pou remind bann dimoun an deor i annan en keksoz ki’n ganny demande ozordi avek ou Mr Speaker, pou prezant en set of rules ki govern sa ki bann Manm Lasanble Nasyonal i poste lo social media.  Mon pe koz lo an faver mon pe koz lo sa and mon kestyon i eski li osi i pou enkli en keksoz ki en Manm Lasanble in ekrir, pa dan precinct Lasanble me an deor Lasanble?

Mon pe demann sa Mr Speaker, akoz mwan mon enn bann dimoun ki ti demann ganny forse pou donn en apology Lasanble Nasyonal an se ki konsern en keksoz ki mon ti ekrir lo social media and on my personal wall.  And dan tou sa bann ka ki ou’n nonmen Mr Speaker, i bann keksoz ki’n pas dan sa Lasanble e dan precinct Lasanble.

But mwan sa ki mwan mon ti ekrir, pa ti pas ni dan Lasanble,  pa ti pas ni menm dan ler Lasanble, mon ti lo mon lili se mwan, aswar.  And mon ti ganny demande lannmen bomaten pou donn en apology. 

Mr Speaker mon’n anvoy en pti pe latet and apre mon’n dir yes I apologies.  And akoz senpleman mon pa’n anvi kontinyen debat lo sa bann zafer ni pou eksplike kote ki sa ti’n ganny ekrir and all.  Zis akoz mon ti anvi ki Lasanble i kontinyen travay.  E mon asire pou dir si mon ti kontinyen anvoy latet, ou ti pou anvoy mwan deor, ou ti pou dir mon al se mwan.  Mon pa ti anvi fer sa akoz mon’n sorti La Digue pou mwan vin travay so mon’n reste la.

Eski sa set of rules ki ou’n ganny demande pou provide avek Lasanble,  eski sa osi i pou enkli keksoz ki en Manm i ganny i ekrir lo social media an deor Lasanble?

Akoz a plenn repriz la sa Lasanble nou’n tann dir freedom of expression.  E mwan mon’n fer li akoz i ti mon devwar pou mwan eksprim mon lopinyon personnel.  And mon annan en drwa pou mwan fer li lo mon wall an deor Lasanble e mon ti fer li.  And menm still sa mon ti ganny demande pou apologies to the Chair and apologies to the National Assembly!  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Bon i annan serten keksoz ki Komite Reform e Modernizasyon ti’n konmans touse osi lo la, me apre osi nou vwar serten overlap avek kwa ki Standing Orders osi i anvi anmennen;- par egzanp decorum ler nou ti pran size decorum.

 E apre nou ti aksepte the nonm ki nou pou set standar ki nou pou set pou Lasanble pou 6enm Lasanble  anfen   menm  ki nou ti’n fini konmanse 6enm Lasanble.  Code of ethics byensir sa osi tou mon krwar i pou ganny vwar apre ki nou’n fini avek Standing Orders.  Rules of procedures, Parliamentary practice and so on. 

So mon pou dir mon’n note ou komanter, e tou sa i ava ganny fer ladan pou nou regarde how far.  Si i pou annan en limit eski sa i ganny limite on the precinct of the Assembly, in the House and the precinct of the Assembly.

 E osi i ganny limite deor ki en Manm pa kapab met en komanter kont en Lot Manm an deor.  But pa mwan ki pou deside.  When the time comes nou ava diskit lo la e nou ava vwar.  Wi mon konnen pou dir mwan ki ti dan Chair ler mon ti fer sa ruling mon ti demann ou pou apologies.  E ankor nou napa en parliamentary practice lo la.  E mon dir ozordi mon apresye ki ou’n apologies to the Member who was offended.  Thank you Onorab Ghislain.  Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker zis de pti pwen.  Premyerman mon le zis mon’n ekout bokou ki’n ganny dir dan Lasanble bomaten.  I kler sa ki tou Manm pe rod se laklarte.  Dan en fason ki nou konman en lenstitisyon tou dimoun an deor i vwar nou konman en lenstitisyon respektab,  swiv Lalwa, e napa personn – nou pe swiv Lalwa byen;- napa batay diskresyon pou les personn fer keksoz ki ganny vwar dan lizye lezot konman en fason ki abusive.

 Mon krwar lafason ki nou pe ale dan Standing Orders sa travay ki nou pe fer ankor en bon travay. Mon krwar nou pe al dan en bon direksyon, e nou bezwen kontiny li parey.

Mr Speaker mon 2enm pwen se i byen dan deba osi la bomaten, mon vwar nou pe fer zot referans avek Standing Orders, e mon kontan ki ou’n lev sa pwen ki Onorab Loze in dir poudir dan lepase i paret konmsi lord ki’n ganny donnen from the Speaker’s Chair,  pa ti annord.

Par egzanp ler in ganny dir par atak en Manm.  E i byen ou’n fer sorti ki anba 55 (5) i kler pou dir ou pa kapab dir keksoz d  kont en lot Manm.  E ki Deputy Speaker, ki i en Member ou pa annan drwa fer sa.  I byen ou’n anmenn sa ledikasyon.  Permet mwan parski li probableman Manm ki pli i annan mwens letan dan sa Lasanble, zis dir li lo son komanter 95 (1) ki ‘’the Speaker ti ava the power to regulate the conduct of business of the Assembly in all matters, not provided for in these orders.  ’’ 

        E ler i dir not providing for, si nou pe koz lo lensidan yer par egzanp.  Si nou ti pe swiv Standing Orders, i kler poudir it is  provided for, e alor 47 (2) i deal ek suspension.  So ou pa kapab pe koz lo 95 (1) parske i deza kouver dan sa orders. 

        Alor ankor i montre sa ledikasyon ki enportan pou bann Manm konnen, ler zot vini isi anba.  Mon 3enm pwen Mr Speaker, e mon dernyen pwen se ki ankor ledikasyon en protest, en walkout,   i en keksoz ki arive toultan.   I arive dan plizyer lenstitisyon.

E i pa vedir ki ler en dimoun i walkout, i pe gaspiy letan, pa ditou.  Petet dan son ka i napa nanryen pou fer, ler i sorti. Me mwan mon konnen tou dimoun ki’n sorti isi, nou annan en distrik nou annan travay nou annan travay Komite e nou’n bizi mwan mon’n la ziska 6er mon ti pe travay mwan.  Napa personn.

Mr Speaker yer nou ti annan ABC, ou osi ou’n sorti dan ABC ou’n ale, be ou annan ou rezon, ou personn pa trouv sa en keksoz mal.  Mon asire ou’n al dan ou biro ou’n travay ziska tar osi.  Napa nanryen mal ladan sa.

So mwan mon krwar nou devret travay dan sa lespri konpran, akoz dimoun i fer keksoz lafason zot fer.  E finalman Mr Speaker isi i en landrwa kot nou koz libreman.  Nou pou agree ou nou pou dezagree.

Me ler nou dezagree nou bezwen fer li ek respe.  Alor par-ler mwan osi mon ava dezagree avek ou lopinyon, sa i normal avek lopinyon lezot Manm, e mon pou bezwen toultan montre ou sa respe.  E les mon asir ou mon napa okenn lentansyon anmenn ni ou ni okenn Manm Ankour akoz sa.   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Bon zis en pti mansyon lo walkout mon konnen nou’n konmans koz lo la lo Standing Orders e nou pou koz ankor lo la, e kan mon konnen ti annan en moman kot tou bann Manm US ti debout ti dir nou pe walkout. 

E mon ti aplik Lalwa.  Me menm ler mon regard sa Lalwa pou koup saler i pa kler.  I pa kler.  E ankor sa i montre ankor avan yer Lendi kot la ankor rol bann Manm si nou anvi strike down sa bout Lalwa, annou anmenn en Private Members Bill. 

Annou retir li.  This is the time to do it, ok?  Annou retir li, annou fer ki walkout parey Onorab Afif in dir it remains a protest.  It remains a protest, ki si en Manm petet in ganny parey dizon parey yer sa Manm pa’n dakor avek ruling ki  mon’n fer larestan Manm ki’n montre son solidarite avek li in proteste in sorti, ok?   I normal.

Me annou ganny en keksoz kler lo la, and this is the time pou nou kapab adres sa la lo Standing Orders, ki enn fwa pou tou sa dimoun ki dan Chair, i ava konnen pou dir en walkout, i pa nesesit ki nou koup saler sa Manm.

En walkout i en drwa i en siny ki sa Manm pe proteste. Oubyen menm sa political party ki son bann Manm pe proteste.  E la ankor mon dir mwan mon enn ki kont sa amannman ki ti fer dan Lalwa, anba National Assembly Members Emolument, mon kont sa.

Ozordi nou’n etabli bann lareg ki ler en Manm i pa kapab vin Lasanble, i seek leave of the Speaker, e sa pe marse tre, tre byen.  Si en Manm i absante en sitting, de sitting nou atraver sekretarya nou konnen lekel ki nou pou kominik avek, pou nou regarde ki pe arive ek sa Manm.

So keksoz pe marse akfer nou annan nou en Lalwa ki kontinyen hang la lo nou latet?  Ok so nou pe retourn sa anver zot Manm, pou zot kapab regarde kwa ki zot pou fer.  E libreman zot kapab fer li e anmenn en Private Members Bill pou nou kapab retir sa.  Bon mon ava donn laparol Onorab Wilbert Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun a lekout tou Manm Onorab.  Mr Speaker sa deba i ase enteresan konmsi i fer ou fer en bon refleksyon.  Ozordi mon pran laparol konman enn bann premye Manm ki’n deza ki ti bezwen apologies dan sa Lasanble, pa dan anba ou Speakership, me anba Speaker Onorab Anbasader Pillay, ki ti fer mwan menm si mon ti prezant levidans.

Me solman mon pa pou al ladan i ti fer mwan apologies, e menm ozordi mon reste sirprann pozisyon ki LOTO in pran, vi ki li menm li ki ti demande pou ruling ki Speaker ti pran e i ti demande pou mwan fer en apology. 

        Sa i drol ozordi konmsi i annan de ler i fascinate ou dan sa Lasanble, mon reste ebete annandler.  Sanmenm sa ki mon krwar konmsi ler mon mazinen ki ozordi, ozordi nou pe koz lo en size ki sitan enportan, e nou bliy lepase. Lepase i toultan la li en i toultan la pou li gid nou dan lefitir.

Ozordi osi tou mon zis anvi pran laparol mon pou kontinyen kot Onorab Aglae in kite, vi mwan, reprezant Onorab Henrie ki i pa la ozordi, on son behalf konman son MNA mon ava tender en apology to the House lo son behalf. 

E mon pe zis demann li pou li retournen vin kontiny son travay.  Vi ki kekfwa i kapab donn en vot pou Prezidan Faure, mon pa konnen.  Mon pe sey fer sa compagne politik la tou.  Mon pe demann li pou retournen e mon’n apologies dan son plas konman son MNA, e mon ti a kontan i vini i ava donn en vot pou Prezidan Faure.

Mr Speaker en lot keksoz ankor lo ler nou’n koz lo 95 dan Standing Orders ou ti pran en desizyon ki ou ti koup nou saler parey ou’n koze i ou prerogative sa i normal nou ti aksepte.

Me vi ki sa bann prosedir parey LOTO in dir, i pa napa en guideline, kekfwa mon ti ava kontan ki sa proceed i ganny donnen konman en dat sirtou nou ganny afekte avek COVID.

Atraver Lasosyasyon bann Ners ki nou a, ganny, back sa donasyon i ava ganny fer atraver sorti kot Lasanble, pa neseserman kote US, sa i en donasyon ki Lasanble i kapab fer lo behalf United Seychelles, vi ki napa okenn gidans.  Non vre  mon’n ganny  reminded pou atraver direkteman lo kote COVID.

En lot pwen ki mon ti anvi leve Mr Speaker, i annan sa issue prosedir.  Ozordi tou keksoz ki lo teknikalite, prosedir, me solman Mr Speaker mon bezwen demande, be ler nou ti fer Komite pou al ziz en dimoun deor? Me la mon pe mazin Mr Naiken en Komite ti ganny fer pou al ziz li.  Mon pe rode kote prosedir ti antre lo la.  Akoz ozordi i annan en i annan prosedir pou serten lo lot kote napa prosedir.

Mr Speaker i pa fer premye fwa ki Onorab Ferrari ler tou Manm lo sa kote latab pe koze i fer konmsi i baryet.  Epi i le demann respe.  Ou ganny respe ou bezwen montre respe.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon’n vwar mon’n vwar me parey mon’n dir i annan bokou keksoz mon pou aret fer as Speaker.  Mon pou aret koz lo respe.  Otan ki mwan mon konnen ki savedir respe mon pou koz lo la.  Mon pou pratike me mon pou aret koz lo respe e demann bann Manm annan respe.  Parey mon dir parey in ganny dir this is a political theatre, this is a playing field.  Zwe, zwe foutbol mwan mon ava regarde ki mannyer mon pou fer.  Ok? Kontinyen Onorab Hermine.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Mon tou kou mon annan respect to the Chair, akoz si nou pou al dan sa bann deba i pa pou kontan ou ganny en konpran? I annan en ta keksoz ki kapab ganny dir.  Zis nou bezwen remind li.  Ou ganny en konpran? Ou ganny en konpran ou?

Wi Mr Speaker mon ava kontinyen.  Lo kote bann practice ki arive dan sa Lasanble, konmsi annandler, tou kou ou reste etonnen sa balans. Parey Onorab William i kontan dir i annan sa balans ki tou kou i manke.  Akoz mon’n kontan en parol ki ou’n dir ou’n dir koumsa ler en kote i fer i ok, ler lot kote i fer pa ok. 

        Sa i pwen ki vreman enportan e bokou dimoun in text mwan in call mwan pe dir ki sa ruling ki ou ou’n fer i vreman enportan,  akoz i montre ki ou en zonm kalibre. Ou konpran?   So mwan mon siport ou ruling.

E pou fini konmsi mon still reste etonnen konmsi ki mannyer dan sa Lasanble nou oubliy sitan vitman? Sitan vitman.  Akoz mwan mon ti parey kon dir mon ti ganny forse pou donn en apology.  E mon ti fer li san konplent, ler mon ti al prezant mon levidans mon ti fer li, zis pou nou kapab kontinyen bouze.

Sa i montre akoz ki mon ti ganny elekte. Konmsi like i montre ki rezon bann dimoun ti vot pou mwan.  Dan plas Leader Lopozisyon.  E mon konnen ki menm lenstans ki pou arive la ki  zot pou al vot pou Danny Faure, akoz i pe montre sa grander lespri li.  I pe montre sa grander lespri pou li apologise, ler i neseser.

La ozordi ou pa konnen akoz vi ki parey nou vwar ki Lanbasader Pillay in ale, e mon pou gete le 24 le 25 kote nou pou al konsole.  Sa ki pou reste akoz le 11 Anbasader Pillay ti la pou konsol nou, me le 24 ek le 25 nou a gete kote nou pou al konsole.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Herminie.  Bon zis mon anvi fer resorti ki ler mon ti pe fer resers pou fer sa ruling mon ti bat atraver many apologies e mon ti bat atraver pou ou touE mon konnen apre sa bann lenvidans ki ou ti prezante ti vin kot mon lofis konman Deputy Speaker, akoz dan labsans Speaker.

Wi ti annan levidans, me nou ti kapab al pli lwen kekfwa ti kapab sa ti kapab set-up en Komite.  Me ankor mon krwar ou menm ou ki’n fer referans avek Mr Naiken.  Bann tel lensidan en Manm i kapab move en Motion ki en Komite i ganny set-up pou investigate e pou kapab fer rapor back to the House.  Ok? So this also can be done. 

        Now apologise on behalf kantmenm ou son MNA on son behalf ou pa kapab.  Se sa Manm ki bezwen apologies.  E apre, mon bi e mon’n dir sa toultan ler mon ti pran sa sez, mon akt enparsyal, mon akt avek fairness e petet mon ava met li dan son konteks Seselwa en pwa en mezir.  Pa en pwa de mezir ok?  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran Laparol osi konman en Manm Standing Orders Committee, pou mwan aport serten pwennvi lo sa ki pe ganny debate ozordi dan Lasanble.  Mon pou fer kler Mr Speaker, mon krwar ou konn mon tre byen tou Manm i konn mon tre byen ki mon en dimoun ki an se ki konsern Lalwa Standing Orders decorum etik Lasanble.  Mon en dimoun ki respe li a tou moman.

E mon en dimoun ki’n toultan koz lo asire ki konman en Lasanble relev nou nivo, akoz loportinite ki sa Lasanble ki la i prezant nou ki sa konteks politik  ki la i prezant nou, i enn ki nou riske pa ganny ankor, e i enn ki nou bezwen servi li byen,

Rezon mon dir sa Mr Speaker set akoz Onorab Loze in sit order 95 (1) mon kapab sit order de dan nou Standing Orders.  Nou Standing Orders i a plizyer repriz donn the Chair pouvwar pou fer serten keksoz.

Me si mon al fer sa Mr Speaker kontrerman avek bokou dimoun, mon pou pe al koz lo ruling.  E mon pa kapab koz lo ruling i ou ruling avek     menm si ou senpatiz avek sa Manm mon byen ek sa Manm i en zanmi pou mwan, me mon pa kapab koz ou riling.  I ou ruling. 

E sa tou Manm i bezwen konpran ou pa kapab al lo Facebook al fer deba lo ruling SpeakerSi oule fer deba lo ruling Speaker anmenn en Mosyon en substantive motion e demande ki sa i ganny al met dan liv.  That’s how you have to do it.  Akoz se sa decorum parlmanter.

Dezyenmman en komanter ki’n ganny pase si nou annan en lot Gouvernman eksetera, ou konman Speaker eksetera.  Me mon krwar fodre nou careful.  Annou pa retourn dan en sityasyon kot si ou Speaker e i annan en Gouvernman ki ou, ou sorti ladan ki ou bezwen fer tou sa ki ou Gouvernman i dir ou fer.

Mon krwar sa ki nou’n sey travay pou nou achieve dan sa Lasanble, se pou nou move from sa mindset.  Kot ou annan en Speaker ki kapab demontre serten lendepandans.

Mwan mon en dimoun dan sa Lasanble ki tou piblik Seselwa i konn tre byen, mon en dimoun ki’n ganny reprimande par ou konman Speaker, mon’n ganny reprimande par Speaker Pillay, mon’n ganny reprimande menm par Deputy Speaker ki a plizyer repriz in menm threaten mwan e as soon ki  in threaten mwan i dir mwan ‘’Onorab Pillay or else’’ mon’n bos plat mon’n aret koze mon pa’n fer tapaz, mon pa’n dir nanryen.

Menm dan serten sans serten fwa kot mon’n santi pou dir in en abuse of the Chair mon’n reste trankil akoz mon respekte the deference of the Chair. 

        That is the important of the issue ki pe diskite.  E mon santi poudir bomaten lo mon kote mon soulaze ki nou bann Manm lo lot kote in koz lo bann leksperyans ki’n arive ek zot.  Zot pa’n al dan deba okenn lezot size ki konsern  ou ruling.

Rezon pou sa, set akoz sa bann Manm i annan en pwen fondamantal.  Akoz ler i ariv ek nou kote, nou pa ti anmenn teknikalite, nou pa ti anmenn okenn lezot keksoz, threshold ti kler, ou’n ganny dir apologies, ou apologies. 

        Mwan mon ti met mon mic on en fwa mon ti akiz the Chair of being bias.  En Manm lot kote ti dir mwan ki’n dir kantmenm pa ti sir lekel ki’n dir, ou ti dir mon apologies e mon ti apologies.  Onorab Leader Government Business ki li nou Caucus ti bezwen apologies. 

The question is se ki you as the Chair, you have an authority to preside over the House, kot i annan bann politisyen ki nou konnen konman politisyen, nou pou fer komanter, nou pou fer keksoz.  E ou bezwen santi ou endepandan pou fer serten desizyon.

I kapab ozordi ou’n fer serten desizyon, be demen ou pou fer lo mon konbyen fwa the Chair ler Manm i koze mon anvi entervenir,  ou dir mon non ou pa pou ouver deba?  Mon bezwen aksepte, kantmenm mon santi pou dir sa Manm in ganny sans fer en pli bon pwen ki mwan, mon ti anvi fer en lot pwen, mon pa pe kapab fer.

Be les sa accept that this is the evolution of the democracy!  Se sa ki zot in lager for.  Atraver ou Mr Speaker i annan plizyer Manm lot kote latab in koz labous plen demokrasi, ler zot ti dan Lasanble.  But   we are living it, e prezan nou vwar en problenm avek, e nou pe dir pou dir si Gouvernman i sanze?

E sanmenm sa Mr Speaker atraver ou i annan en komanter ki’n ganny fer, ki mon konsernen avek.  If you made ruling, it is your ruling.  The Member wishes to challenge the ruling allow the Member to challenge the ruling. 

        In annan en stage walkout, that is the prerogative of your side, I cannot talk about your walkout.  That was your choice.  It’s how you choose to deal with the situation.  Me it is the Members ruling.  Not anybody has his ruling.  God for    okenn Manm lo sa kote latab al lo Facebook pou zot al fer okenn komanter lo sa ruling Speaker.

Mwan mon pou dir zot ou pa sipoze pe fer.  Konman en Manm Lasanble ler Speaker i donn en ruling ou reste an deor.   Si ou anvi challenge ruling Speaker, ou vin dan Lasanble ou anmenn en substantive Motion and you    ruling.  Si ou Mosyon pa ganny admet i ganny konsidere konman en abuse lo Standing Orders, so be it you have to live with it. 

You use the other recourse, the other recourse se ou al laba Ankour e ou challenge the ruling of the Speaker.  E in deza annan lenstans kot ruling  en Speaker in ganny challenged.  But it is the ruling of the Speaker. it is the ruling of the Chair.

Demen Deputy Speaker ou dan Chair ou fer en ruling ki mon pa dakor avek, mon pou challenge ou, I will take it to Court, if I have too.  Even if I have to bring a substantive Motion pou demande ki ou vacate    I will try to.  Be that is the political game that has to be played.  But the issue i se ki the Chair has to feel ki i annan lendepandans pou li  react.

And that respect Mr Speaker mon bezwen fer serten komanter personnel.  Mon vwar serten komanter ganny avanse lo Facebook. 

E mon ti a kontan koz ek popilasyon, if you want to attack the situation, attack the situation.  But leave the person the individual out of it.  And that applies to every single politician around. It  applies to me, it applies to Leader Lopozisyon, it applies to Leader Zafer Gouvernman.  Leave the person out of it!

  Akoz nou we have an opportunity avek nou konteks politik.  E mon mazinen konversasyon ki mon ti fer avek Sef Ziz resaman.  Nou pou allow  en loportinite to pass us  by because we want to have the same kind of system, which we all say we will be fighting, there’s been a problem with it e nou pa kapab retourn parey.

Mon pa ganny en konpran why we would want to do that mwan?  E akoz en Manm atraver ou Mr Speaker i annan en komanter ki en Manm in fer ki byento pou annan en nouvo Gouvernman ou pou Speaker dan sa nouvo Gouvernman, it’s as if ou pou bezwen kwa? Toe the line dan sa nouvo Gouvernman?

Me mwan si mon Gouvernman i retournen e i ganny en Speaker son Gouvernman e  i vin  en pti pe …. mon     pou resign.

        Akoz en Speaker i bezwen enparsyal pou li mentenir lord. En Lopozisyon i bezwen kapab fonksyonnen.  Mon’n avek zot dan Lasanble pandan sa 3an do you think nou pa’n aprann naryen?  Do you think as Members we haven’t learned from each other?  Nou’n aprann from each other. 

Be  kantite zot discourse ki zot anmennen ozordi, it’s the same discourse ki ti pe arive the long time ago, the same discourse ki en kantite zot in lager pou tire zot pe repete.  You are fighting to bring back the same kind of issues, the same kind of system ki zot in dir zot in lager pou tire.

This is the time for us to look at the past.  There’s been a ruling of the Speaker.  The Member aggrieved, i feel ki sa ruling i disproportionate to  what was said the Member i a fer son komanter.

Speaker pa pou  kapab anpes li anpes li anvoy en let, fer okenn prezantasyon, you will have to allow, because it is the process.  But, what should not happen, what should not happen i se ki nou pa kapab prezan ler nou vin la anndan we try to provide some form of justification, to try to explain, to try with technicalities, that’s  not what  we should be doing. 

        Mr Speaker nou, nou bezwen sanz nou lapros.  Well si mon koz Anglais Onorab, mon kapab?  Ou konpran? E atraver ou Mr Speaker Onorab Ferrari pe interject.

 Me Onorab Ferrari si ou al dan son bann Verbatim dan sa Lasanble la.  Dan sa Verbatim mon’n get en kantite son Verbatim mwan.  Son Verbatim ler ou al ladan ou konnen konbyen fwa ou pou vwar ki en Speaker i bezwen endepandan, en Speaker i bezwen akt dan en fason endepandan.  I bliye ki i ti dir tousala?  Ler li saler ti ganny koupe i ti dir ek Speaker Herminie ki personn pa pe devret koup son saler.  Me ler mwan mon ti ganny met deor nou ti pe walkout premye dimoun pou kriye pou koup nou saler sete li menm!  Let’s go past that!

Nou saler i ganny koupe, zot saler ti ganny koupe, nou’n ganny apology zot in ganny apology, let’s move on.  But the Chair has to be a Chair that is independent.  Onorab Afif ou’n koze mon pa’n montre mon mont mwan.  Ou’n koze mon pa’n montre mon mont mwan.  Mwan mon’n koze mon’n ekout ou mwan mon’n reste trankil.  So konmsi ou, ou annan drwa koze, mon napa drwa koze mwan?

Ok e ou, ou’n vini ou’n summarize tou sa ki bann Manm in dir e ou’n dir poudir nou tou nou pe rod laklerte.  Taler SBC i ava pas zis sa bout kot zot dir tou Manm pe rod laklerte.  Nou pa pou pase lo tou larestan bann keksoz ki bann Manm in dir.  Non be mon bezwen koze.  Mon’n ganny ase!  Fair enough. It was a ruling of the Speaker. SBC in vin rod interview, mon’n dir li non it’s a procedure.  It’s a ruling of the Speaker

Si Speaker pa’n anvi koz lo son ruling mon pa kapab koz lo son ruling.  Si sa Manm ki’n ganny pa anvi koz lo son ruling, mon pa kapab koz lo la.

Mon respekte sa.  Mon kontan sa Manm konman en zanmi, mon byen ek li.  I sympathize with the Member.  But it’s a ruling.  E mwan osi mon konnen i ti sympathize ek mwan ler mon ti bezwen vini tou kanmi, kanmi e apologies kan zot tou – all of you, ti plen laba.

Menm ler Speaker Pillay ti dir mwan i annan 2 Pillay dan sa Lasanble.  Ti bat lanmen ti selebre.  Mon ti ganny maltrete deor.

Speaker has to be independent to make certain decision, e in fer serten desizyon.  In annan bann   juxtapositions of bann pozisyon legal, eksetera.  Me nou bezwen apresye poudir a decision was taken. 

So si nou le move on, nou annan Standing Orders devan nou, nou le fer sanzman, mazorite i ek zot  let’s make the changes.  Me selman  I am imploring you, pa fer sanzman e to suit a political ideology that has no place in Seychelles anymore. 

That is not to have an independent Chair in the third branch or 2nd branch or the other most important branches of governance dan sa pei.  They has to be an independent referee. Onorab Georges mon enplor ou par serten komanter bomaten, serten konversasyon ki nou’n fer nou de, you and I both know there has  to be an independent referee. 

Si Speaker Prea ki pe fer li, si demen Speaker Afif ki fer li, si demen somebody else ki fer li tan mye.  But this is what we need to aspire to.  Mersi Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Bon mon zis fer referans kot ou pe dir mwan the ruling of the Speaker ki pe ganny challenge. La mon zis fer referans osi avek bann Manm ABC, pou dir sa email sa bann desizyon ki zot in pran yer osi tou zot pe challenge mon ruling, ok?  

        I annan pa mal ler ou get son konteni pou dir kondisyon pe ganny menm antase.  E se sa desizyon ki ABC, mon pa’n dir en Manm, ABC in pran yer.   Ler ou koz  – ankor mon fer referans parey bomaten mon’n ganny dir I should not bring myself into it, the Office.  Ozordi mwan ki pe asiz dan sa sez, mwan ki asiz dan sa Lofis.  E parey in fer sorti atak sityasyon ki’n arive, pa atak en dimoun personnel.

Wi mwan mon’n – parfwa mon’n defann mon Sekretarya  akoz mwan mon lapo i epe, e mon santi mon bann travayer Sekretarya  ki pa’n fer politik zot lapo i mens.  Se sa rezon ki mon bezwen debout as head of the Sekretarya e defann sa Sekretarya.  Deputy Clerk napa pouvwar pou li koze, pou li defann son lekor.

Sekreter napa pouvwar pou li koze pou li defann son lekor.  Ler en latak i ganny lanse lo Sekretarya Lasanble Nasyonal, si mwan konman, Speaker mon pa defann mon staff, I would have failed my Sekretarya miserably.  E mwan mon dir ankor, mon pa pou debout pou les nenport dimoun lans latak lo Sekretarya.  Mon a ganny ziz-e.  Zot anvi al personnel?  Mon’n vwar, mon pa lo Facebook, mon annan enn de parmi bokou ki pe atak mwan, mon annan 2 oubyen 3 zanmi.

Ennler mon konte lo mon ledwa, mon pa anvi lo mon lot kote lanmen konbyen zanmi mon annan.  Semenn pase mon’n konte mon ti annan 3.  Sa semenn mon’n konte  mon ti annan 3.   Sa semenn mon’n konte i reste mon 2 enn i ale, ok? Me omwen  dan sa de zanmi i annan enn in anvoy mwan enn  de pti cuttings, enn de pti posting lo Facebook. 

Mwan mon annan sa pou mwan dir, mon pa parfe mon annan parey tou lezot dimoun, mon annan detrwa leskelet dan mon lanrmwar.  Me la mon laport larmwar i kapab fermen!  Tandis ki i annan bokou ki pe atak mwan deor, mon asire zot laport lanrmwar pa kapab fermen, akoz tro bokou leskelet ladan!  Mon annan sa pou mwan dir.

Akoz parey mon dir mon’n ganny akize, mon vin personnel.  Byensir akoz i annan latak personnel ki pe ganny anvoye lo mwan deor.  Mon ava donn laparol Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker kontrerman ki entervenan avan mon in fer resorti ki nou bezwen annan en Speaker ki endepandan.  Ki mon dakor ek li, ki nou bezwen annan en Speaker ki endepandan.  Me le kestyon ozordi it’s not about sa.  Me kestyon ozordi is about following parliamentary procedures. 

Sa kestyon ki nou pe souleve ozordi, si bann desizyon ki Speaker in pran i anliny avek parliamentary procedures.  E si an li avek sa ki ganny ekri dan nou Standing Orders. 

        Mr Speaker mon’n tann enn de bann Manm koz lo sa walkout ki Lasanble in fer yer, ti en gaspiyaz letan. Me fodre note Speaker, ki dan sa 6enm Lasanble premye parti pou walkout dan sa Lasanble, sete pa lot ki US!   E i normal sa i zot drwa.  Zot ti fer listwar dan sa 6enm Lasanble pou zot fer zot premye walkout dan listwar.

Me sa i en keksoz parey mon dir i en keksoz ki normal.  Akoz okenn Manm i son drwa anba nou demokrasi, si i santi ki son drwa pe ganny vyole, si i santi ki lazistis pa’n ganny servi, ouswa i pa’n ganny servi dan en fason ki byen, i son drwa pou li proteste.

I son drwa pou li walkout as en mwayen, pou li proteste.  Kekfwa dan konteks Onorab Gervais Henrie i santi konman en zournalis ki son drwa son freedom of expression, son freedom of press ki garanti anba nou Konstitisyon ozordi, in ganny vyole.  E sa i son prerogative.  Sa i son drwa pou li walkout.

 E nou, nou santi ki poudir kekfwa lafason keksoz in ganny fer, nou pa happy avek.  E nou santi poudir i annan serten prosedir ki pa’n ganny servi, e sa i en keksoz ki toutafe normal.  Nou pe koz gaspiyaz letan Mr Speaker.  Gaspiyaz letan i kler devan nou.

Si ou pou get lo sa Order Paper Mr Speaker, i annan en Mosyon vreman enportan ki’n ganny met devan sa Lasanble par Onorab Waven William, ki pe koz pou etabli en Select Committee pou deal avek sa sityasyon COVID.  Pou annan en oversight pli direk lo sa sityasyon COVID.  E lo sa High Level Committee,  ki’n ganny etabli pou deal avek sa sityasyon ki pe afekte bokou Seselwa deor.

Me ki nou vwar Mr Speaker?  Se Egzekitiv ki’n sey load  Order Paper avek bann Konvansyon avek bann Trete ki pa fer sans, pou retard, pou retard sa Select Committee, ganny etabli, ki ti pou deal avek en sityasyon pertinan ki nou pei pe fer fas avek ozordi.  Sa ki apel gaspiyaz letan Mr Speaker.

Mr Speaker mon lot pwen ki mon bezwen fer resorti, e annefe mon byen kontan i ou Onorab Sebastien Pillay in dir, se ozordi sa parti in mansyonn LDS, se sa parti ki pe lager pou tir en move sistenm, annou pa retourn lo bann pratik lepase ki ozordi dapre ou pe pran.  Kan an realite nou pe lager pou ‘drwa lekspresyon.’

Nou pe lager pou ‘drwa lapres.’ Nou pe lager pou enparsyalite.  En  enparsyalite demokrasi i means ki en dimoun i annan son drwa pou li fer pou li voice out, si i santi poudir en keksoz i en vyolasyon son drwa.

Mr Speaker mon bezwen fer sorti, akoz mon’n tann en Manm lot kote ki’n sey koz de lapar Onorab Gervais Henrie.  Annefe la mon annan avek mwan son konsern ki li in fer sorti ki’n met deor devan son zabitan, konman Manm Elekte Mont Buxton e mon pou lir sa.

Mon pou lir sa pou nou met keksoz an konteks, e pou nou konn la rezondet akoz ki yer Onorab Gervais Henrie in sorti dan sa Lasanble Nasyonal.  Mon pa le en dimoun ki pe koz pou li, ki pa pe reflekte vreman son santiman e le rezondet akoz ki Onorab Gervais Henrie yer in walk out.  E mon pou lir sa dan sa Lasanble ozordi.

“Ser zabitan Mont Buxton, rezon mon pa dan Lasanble Nasyonal ozordi, i akoz mon pa’n ganny enformen formelman par Sekretarya ki mon ti kapab repran mon sez. Mon konprenezon sete akoz mon pa’n demann leskiz Onorab De Commarmond. Mon ti ganny menase ki mon sispansyon pe prolonze.

Konsernan mon sispansyon yer, menm si Speaker in mansyonn en lanket ki in fer, zanmen mon’n ganny loportinite prezant mon versyon ouswa defans ver sa lakizasyon kont mwan.  Prosedir otour desizyon Speaker pa kler.  Protokol pa’n ganny swiv.  Okenn lord anba Standing Orders pa’n ganny aplike, kontrerman ki en Onorab in mansyonnen zafer anba order 95 (1) kot in dir

‘’Even Speaker shall have a power to regulate the conduct of business of  the Assembly in all matters not provided for in these Orders’’ kan kontrerman ki Onorab Loze i dir anba order 47 i kler poudir sa i ekri dan nou Standing Orders. 

Mon pa konnen ki leson ki Onorab Pillay in donn li, me selman nou lo nou kote Onorab Ramkalawan in enstrir nou byen lo lafason ki nou pou swiv Standing Orders. 

Mr Speaker e osi Onorab Georges,  mon fini sa ki Onorab Gervais in ekrir, okenn lord anba Standing Orders pa’n ganny aplike.  Parliamentary procedures pa an ekri, alor napa pwa legal.  Santans pa proporsyon-nen avek bann ka presedan ki ozordi Mr Speaker bokou bann Manm in admet ozordi ki a plizyer repriz zot in bezwen retract ouswa apologies.  I montre lo kote latab in fer bokou malelve pandan sa 6enm Lasanble.

Mon a fini anba ki Lotorite Speaker in pran e ganny son pouvwar pou pini mwan, e en dezyenm dimoun ki pa travay avek Sekretarya Lasanble Nasyonal.  Lasanble in pini mwan koman MNA Mont Buxton pou en lartik ki en zournal in pibliye, ki sa lenstitisyon napa okenn ziridiksyon pou li kontrole.

Si LGB ti santi ki medya in mal reprezant sa ki in dir, i ti annan tou drwa fer en konplent devan Komisyon Media Commission ou byen met Les Seychellois Hebdo Ankour.

Mon’n senpleman ganny pini malapropo.  Me pa trakase,’’ (in anvoy en pti mesaz ‘’pa trakase, mon pou retourn dan Lasanble byento pou fer tande zot lavwa.  Mersi pour zot sipor kontinyel, e mwan mon pou kontinyen sipor e travay pou mon parti LDS.’’ 

Mr Speaker, mon bezwen fer sorti ki annefe i annan plizyer keksoz ki’n ganny dir, i annan bann entervenan ki’n sey vin donn leskiz, ouswa vin zistifye le rezondet akoz, ki zot ti ganny demande pou demann pardon ouswa retract. 

I annan menm en Manm la dan Lasanble ki i ti fer statement dan sa Lasanble kot tou bann keksoz mal ki bann Prezidan – ex-Prezidan in fer dan lepase ti fer e bann keksoz ki ti byen, ki ti enkli Mr Speaker bann akt ki bann Prezidan ti donn lord, ki nou pe vwar ozordi the Truth and Reconciliation Committee, kot bann lord ki bokou nou frer ek ser ti ganny touye, fors an egzil, ti ganny  tortire, zot ti ganny bloke partou dan zot biznes, pa ti ganny louvraz tou sa ti bann ex-Prezidan ti ganny fer.

E ankor ozordi sa Manm i vin zistifye pou dir ozordi pou demann li pou prezant  en apology akoz  ti mal kan sete en Right of Reply ki ti sorti kot en madanm deor, an deor Lasanble, ki son msye ti’n ganny touye.  E la ozordi i vin re zistifye rezondet akoz i ti ganny demande pou li retract.

Mr Speaker i montre zot pe rod zistifikasyon pou bann keksoz mal ki zot in fer.  Akoz pou 43an sa Gouvernman in fer plizyer keksoz mal.  E la ozordi zot vin koz demokrasi, lazistis en Speaker enparsyal pou 5 Lasanble, nou annan bann Speaker ki pa’n enparsyal, ki’n pini bann Manm lo sa kote latab.

Mr Speaker ozordi si zot annan sa drwa pou eksprim zot lekor pou zot koze, se akoz 15 lo 10,  akoz sa Lasanble ki la ki ozordi zot annan sa drwa pou zot eksprim zot lekor, pou zot kapab koze san ki zot ganny pini.

E menm mon sagren Mr Speaker sa ki sagrin mon konmsi ki fer mon leker fermal, ler mon get lo sa kote latab mon  vwar en Onorab parey Waven William ki mannyer sa parti i fer avek li ki mannyer zot pini li.  Mr Speaker,  sa i montre ki se zot se zot ki pa pe swiv la demokrasi, se zot ki pe ankor pe fer sa bann menm keksoz pou pini bann Manm ki lo menm zot prop kote latab.

Mr Speaker avek sa mon pou fini lanmenm.  Me selman mon bezwen dir Mr Speaker se ki mwan Onorab Woodcock Manm Elekte, pou Grand Anse Praslin,  mon annan mon drwa pou eksprim mon lekor, si mon santi ki mon drwa pe ganny vyole.

Si mon santi ki drwa en endividi, son drwa pou eksprim son lekor, son drwa lapres, son drwa son lopinyon pe ganny vyole Mr Speaker,  mon pou toultan debout lo kote lazistis, la demokrasi e lo kote nou Konstitisyon ki nou tou Mr Speaker nou ti’n met nou lanmen lo la e nou ti swear, nou allegiance to.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Woodcock.  Bon zis mon anvi fer enn de pti leklersisman ankor, akoz parey mon’n dir keksoz i ganny vize ver mwan, ver ruling ki mon’n fer.  Si petet keksoz ti ganny enterprete byen, mon ruling Onorab Henrie ti ava konpran pou dir in ganny sispann pou larestan sitting yer.

Savedir ler mon’n met sa in ganny sispann pou larestan sitting yer  at the next  Sitting i devret prezan.  Pa neseserman ki mon lofis oubyen Sekretarya i enform li.  Ok?  I kler i souzantandi.

E la ankor ou’n koz lo Standing Orders petet nou devret kapab enterpret si zot pe fer referans ek Standing Orders, enterpret e lir li e konsonm li dapre ki’n ganny ekrir.  Byensir, byensir bann desizyon, bann desizyon ki mon’n pran parey mon pe dir nou pe sey swiv en pe bann parliamentary procedures. 

Wi nou pa ankor ekrir nou bann parliamentary procedures me nou regard en pti pe partou, partou, nou pran en pti pe dan tou bann Parlman kwa ki nou kapab, parey anba Standing Orders 2 i dir, sa ki nou pa fer provizyon la nou kapab regard en pti pe lezot practice osi.  Otan ki an konformite avek nou Konstitisyon ek nou Standing Orders isi.

So parey mon’n dir avan i lokazyon la ler nou pe revwar Standing Orders osi tou, pou nou regarde, eski nou revwar Code of Ethic bann rules of procedures, e annan bann parliamentary procedures?  Ok?  Me mon’n fer sorti dan mon ruling mon’n al en pti pe dan direksyon parey kot Lakour.

Mon’n swiv presedans.  Mon’n swiv past ruling, ki’n ganny aksepte isi dan sa Lasanble.  Si bann past ruling pa ti’n ganny aksepte isi dan sa Lasanble, mon pa ti pou kapab swiv.  But in ganny aksepte.  Ok?  Ler ou koz pou dimoun vyol son drwa anba lartik 102, mon pa’n vyol son drwa, mon pa’n anpes li koze and all that.

 Me sel keksoz ki mon’n dir e ki son sorti dan mon ruling, eski konman en Manm i vin ekrir en zournal dan Lasanble pandan sitting, or the precinct of the Assembly? 

        E la mon kapab al pli lwen, eleksyon pe vini byento.  Eski i pou annan bokou bann pamphlets, bann piblikasyon?  Eski nou permet bann Manm ki pe fer travay Lasanble isi, ekrir bann piblikasyon politik isi dan Lasanble?  Si ou pe dir pou dir mon devret condone savedir mon bezwen aksepte sa ki Onorab Henrie in fer pandan ler sitting then napa problenm, mon ava open sa to everybody! 

Akoz Standing Orders i dir ou kler ki travay ki devret pe fer kot Lasanble.  E menm i dir ek ou ni en zournal ki napa nanryen pou fer ek travay Lasanble, ou pa devret pe lir dan sa Lasanble.

So ankor gid mwan. Mwan  mon la koman en refri pou les the game kontinyen.  Ok the game that you are playing on the floor, mwan mon ava debout  akote mon ava les kontinyen.

Mon’n fer sorti ankor yer dan mon ruling pou dir Les Seychellois Hebdo napa nanryen pou fer avek Sekretarya Lasanble Nasyonal.  E ou pa kapab servi fasilite internet Sekretarya Lasanble Nasyonal, pou ou apre ki ou’n ekri ou lartik, poste!  Ou ti kapab al deor precinct poste petet.  Me ou pa kapab poste li la.

Parey i annan dimoun i port mon latansyon ki sa lartik i ganny poste 10. 35.  Mon’n dir yer dan mon ruling ant 10er a 11er.  10.35 kote sa Manm ti ete 10.35?  Byensir i ti lo precinct Lasanble.  Byensir in servi fasilite. E la ankor petet annou al regard en pti pe pli lwen lezot ziridiksyon, eski, eski en Prezidan, en Minis ki demokrasi in vreman devlope, i annan drwa fer piblikasyon oubyen menm fer en call politik on the premises of son batiman ofisyel State House, White House, Government House, whatever?  Annou regarde e mon krwar sa direksyon ki Sesel pe ale.

Ler mon ti ekrir mon pou donn legzanp mon fer referans lo mwan ankor.  Akoz se mon ruling se mon ki’n fer sa ruling ki pe ganny atake.  Ler mon ti ekrir mon demisyon konman Sekreter Zeneral SNP mon ti anvoy kot mon parti leader,  kestyon ki ti sorti apre en dimoun ti lo en plain papye ti napa okenn heading, mon pa ti servi ni mon heading konman MNA Bel Ombre, ni mon heading letter konman Speaker Lasanble Nasyonal, ok? 

Me ti annan en pos ki ti pran ki ti met mon portre ofisyel konman Speaker, ki ti met tou mon bann lansenny ofisyel konman Speaker e i ti pran sa papye i ti met anba la.

E mon ti ganny kestyonnen lo la.  Eski mon krwar sa ki mon’n fer i byen? Mon’n fer  en desizyon pou en parti politik pandan mon dan lofis konman Speaker.  It was not my doing.  I ti en fabrikasyon ki ti ganny fer lo Facebook.  E nou tou nou konnen ki mannyer sa bann keksoz i ale.

So ou’n fer referans avek dimoun ki pa travay ek Lasanble.  Regard Standing Orders ankor.  ‘’The Speaker is responsible for the Assembly and the precinct of the Assembly and all visitors  and whoever.’’  Mon menm responsab zot sekirite.  Se sa ozordi ki Sergeant i tonm direkteman anba mon lofis, sekirite bann Manm, sekirite tou dimoun ki vin isi.  En Minis, en Prezidan ki vin isi se mwan ki responsab.  Se lofis Speaker ki responsab.

E ler ou’n fer referans ek en dimoun ki pa travay avek Lasanble, mon krwar in fer sorti dan son kominike ek son zistans, ankor i pe mal enform popilasyon deor.  I pe mal enform.  E sa dimoun i pa zis en visitor, i en dimoun ki pe ganny peye anba Bidze Lasanble, i en dimoun ki lo precinct, ok? 

        E ankor parey mon’n dir i anba mon responsabilite.  Alor annou ganny nou keksoz byen avan nou met sa deor.  Ok?  Mon ava donn laparol Onorab Paul Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker bonzour, bann koleg Onorab e tou dimoun a lekout espesyalman dimoun Takamaka, bonzour.

Mr Speaker mwan si ou oule, mon’n swiv ou ruling yer.  E mon respekte ou desizyon. E permet mwan dir osi ki i annan zabitan ki’n call mwan yer, pou dir mwan ki zot apresye sa desizyon ki ou’n fer. Ki ou montre ki annan enparsyalite dan ou travay, kontinyen ou pou tousel. Ou pou vwar ou tousel, me selman ni pa pou en travay fasil kontinyen.

Mr Speaker, ozordi dan 6enm Lasanble, parey Onorab ki’n koze pli boner avan mwan.  Mon santi in bit en pti gin.  Mon dir sa, akoz nou koman Manm Lasanble, nou annan 3 rol ki nou zwe.

Enn premyerman koman Lezislater.  E ki nou pas bann Lalwa, fer bann Lalwa e aprouv bann Lalwa.  Egzakteman ki refer lo sa ki in dir.  Mon pa konnen ki i ti pe esey impute.  Ki Egzekitiv pe perdi letan Lasanble pou anvoy bann Bills ki pa enportan. E tou Bills ki pase dan Lasanble i osi annan son lenportans ki pou fer dan fonksyonnman en pei.

E letan i dir i pe gaspiyaz letan, mon vwar en lot konsern.  Ozordi sa 6enm Lasanble, letan mon met depi premye ziske 5enm, ozordi nou met rikord. Akoz sa Lasanble ki i annan plis walkout.  E se nou ki pe perdi plis letan Lasanble.  Nou ganny peye parey enn mon koleg in koze pli boner avan nou, avan mwan.

Nou ganny peye par tax payers money pou nou travay.  E lo sa not Mr Speaker, letan nou pe koze, i annan enn mon zabitan, in text mwan li. I montre ki mannyer dimoun i swiv byen nou deba.  Ki in dir mwan Mr Speaker, permet mwan pou mon lir sa text.

I dir mwan, ‘’Onorab ler ou koze, dir Prezidan Faure ti demann pardon pou bann keksoz mal ki’n arive dan pei. Ki pa ti dan son letan.  LDS pa ti oule aksepte ,ki son fot ki in fer par lezot e li ki pe bezwen demann pardon pou son kanmarad.

E ler enn zot i fer fot e in ganny demande pou demann pardon, zot bezwen walk out.  Akoz zot annan la mazorite, malelve kit dan lakour. Pa anmenn dan group, zot pe gaspiy letan, zot in ganny elekte pou travay, travay pou sa pep.’’  Sa en mesaz ki sorti kot zabitan Mr Speaker.

E en lot keksoz ankor ki anmenn mwan reflesir, zot in koz lo pran bann, ou menm ou’n dir.  Mon rapel dan letan Bidze, ti annan en gro kankan lo sityasyon DICTDICT dan letan travay ti annan bann, mon krwar letan Prezidan ti fer 3an dan lofis, ti met bann portre.

Lasanble ti go as far pou zot blok Bidze DICT akoz sa aksyon.  Mon krwar i enportan si nou pe koz keksoz byen, mon a korize Onorab, i pa Lasanble, i LDS plito, ki ti go as far pou blok Bidze DICT.  Si nou pe koz keksoz byen, nou pe koz fairness, Lalwa i aplik pou tou dimoun. Parey LOTO in dir pli boner, ki li i krwar dan rules of law.  Be annou aplik the rules of law. 

I pa kapab the rules of law, i aplik pou serten, me pa aplik pou lezot.

 

(APPLAUSE)

 

HON PAUL ERNESTA

E sa i ekstrememan enportan Mr Speaker. E Mr Speaker en keksoz i enportan met an konsiderasyon, si in dir, the higher you go the lonelier you become, menm among your peers. 

So mazinen nou pou touzour siport ou dan bann desizyon.  Akoz nou osi nou, nou krwar dan keksoz ki byen.  Nou pe travay pou son pep, e nou bezwen fer keksoz ki byen, e drwat.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ernesta.  Mwan osi mon’n ganny en pti text yer ki’n remind mwan poudir such an office when you hold it will become very, very lonely.  Mersi pou remind mwan Onorab Ernesta.  Bon mon a donn laparol dernyen entervenan, Onorab Simon Gill.

Ou oule entervenir Onorab Ferrari?  Prezan ki ou lev ou lanmen.  Prezan ki ou lev ou lanmen.  Dakor, ale si ou oule entervenir.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa pou long.  Anr ok.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Simon Gill.  Ale mon a swiv mon lalis.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab, bonzour e manm piblik ki pe ekout nou.  Mr Speaker mon realize i 11.30.  Lasanble depi bomaten 9.10, apepre nou’n komans travay pou nou debat.

Lo en size ki’n preokip nou lazournen yer e ozordi en lot demi zournen ganny konsonmen.  Mon krwar i enportan, i enportan akoz i donn nou en loportinite pou nou revwar nou menm nou, koman en lenstitisyon. Revwar nou menm nou koman bann Manm dan sa Lenstitisyon, sakenn de nou.

E dan sa legzersis Mr Speaker, parey mon ti dir Lendi, nou annan en loportinite ekstraordiner devan nou pou nou kapab anmenn en sanzman profon dan nou Standing Orders.  E sa loportinite nou pa kapab postpone li.  Nou pa kapab anvoy li pou demen, anvoy li pou lannen prosen.

Annou sezi sa loportinite ki nou annan devan nou, pou nou met annord, met azour sa dokiman ankor enn fwa, ki mon dir i apel nou Standing Orders ki son dernyen versyon i 2009.

I annan en kantite keksoz ki in pase e in arive dan lenplimantasyon bann provizyon dan nou Standing Orders.  E i annan plizyer Speaker ki’n eseye pou enplimant bann provizyon nou Standing Orders.

I napa bann madanm ki’n ganny en sans pou pran pozisyon koman Speaker dan nou Lasanble, in toultan annan bann zonm.  E bann zonm enparfe e bann Manm Lasanble enparfe ki nou ete, ki nou pe sey fer mannyer pou rode ki mannyer nou kapab aziste nou.

E bouz avek sa lelan ki sa lepok ki nou pe viv ladan pe egziz nou.  Me Mr Speaker byensir i enportan ki nou pa bliy bann keksoz ki’n arive dan lenplimantasyon kontenir nou Standing Orders.

E byensir i annan en kantite keksoz ki’n karakteriz lasazes bann dimoun ki’n servi dan sa sez konman Speaker. Bann pozisyon ki zot in adopte, bann desizyon ki zot in pran an term bann ruling ki zot in donnen, in montre grander lespri e direksyon kot zot oule anmenn nou Lasanble Nasyonal.

E la ozordi nou annan nou Onorab Speaker Prea.  Ki a latet nou lenstitisyon.  E si i annan en statement ki mon ava dir, la koman mon annan laparol, se ki pe enport ki mannyer nou kapab dezagree avek bann desizyon ki Speaker Prea i pran dan legzersis sa responsabilite koman Speaker nou Lasanble Nasyonal,  nou 6enm Lasanble Nasyonal, i annan en keksoz ki mon krwar i enportan koman bann Manm Lasanble Nasyonal nou fer,  se donn l’homme sa respe ki i merite konman Speaker sa lenstitisyon.

Mwan kantite fwa mon dezagree avek Speaker Prea, e pa zis Speaker Prea for that matter.  Kantite fwa mon dezagree avek Deputy Speaker letan i dan sez koman Speaker.

Akoz mon evalyasyon, lafason ki i conduct biznes Lasanble Nasyonal ler i dan sa sez i bias!  Sa i mon evalyasyon. E mon krwar ki i egzazere le moman ki i asiz dan sa sez koman Speaker, e ki i al an deor bann paramet nou Standing Orders.

Me ki mon fer?  Mon donn li sa respe.  Ki i bezwen gannyen, ki nou bezwen donn li, malgre mon dezagree avek lafason ki i kondwir biznes Lasanble Nasyonal, ler i dan pozisyon koman Speaker.

E Mr Speaker i enportan i annan Lartik 91 ki’n ganny mansyonnen.  95 wi, 95 pa 91.  95(1), 95(2) dan nou Standing Orders.  Be byensir, sa Lartik 95(1), 95(2) i donn Speaker en prerogative.  Kot bann keksoz par la ekrir dan en dokiman, pou li servi son lasazes. Pou li servi son kapasite pou analize, reflesir, pou konklir lo serten bann size ki pe preokip nou lazournen isi dan sa Lasanble.

E si nou pa dakor avek sa Lartik 91(1) ek (2), se sa ki mon dir, nou annan en loportinite pou nou tire.  Pou nou tire.  E parey Speaker li menm li ozordi in dir, i pou les nou fer sa ki nou oule fer isi dan sa Lasanble.

E byensir, si i fer sa ki nou oule fer isi dan sa Lasanble, kot nou pa reste dan lankadreman etik nou Lasanble Nasyonal, nou Standing Orders, mwan mon konmans per.

Si nou pou napa sa zonm anler la ki nou apel li Speaker.  Ki pou sa refri pou diriz zesyon mon ava apel li, zesyon nou bann sesyon ler nou la anndan.  I serye, sa tandans ki nou pe etablir, or attempt pou etablir isi dan sa Lasanble Mr Speaker.  Sa ti mon premye pwen.

Mon 2enm pwen Mr Speaker, ou’n koz osi, ou’n fer referans lo ABC yer.

ABC yer ler ou pa ti prezan dan ABC yer, i annan en keksoz ki mwan personnelman mon ti dir dan ABC yer.  E ki mon lentelizans i anmenn mwan pou konpran ki dan totalite, bann Manm ti dakor avek en pozisyon ki mon ti soumet.  E mon ava dir pou piblik kapab konpran.  Ki ti pase yer.  Nou ti tonm dakor.

E i annan Onorab Ahmed Afif ki la, i annan Onorab Ferrari ki pou al entervenir apre, i la.  Onorab Arissol ki mon vwar li la.  E zot kapab fer serten koreksyon si sa ki mon pe dir la i pa apropriye.  Or si i pa vreman reflekte sa ki nou ti tonm dakor lo la yer.  Or si nou pa ti tonm dakor me omwen ki i ti annan, mon krwar en konsansis lo la.

E ki nou ti dir?  Limero 1, nou ti dir lo sa lensidan Onorab Henrie, nou ti dir Deputy Speaker Onorab Afif ki ti pe Chair dan ou labsans, Mr Speaker, ansanm avek Onorab Jean-Francois Ferrari.  E nou ti dir osi Onorab Arissol.  E nou ti menm dir si i annan nesesite anmenn Deputy Clerk.  E nou ti menm al pli lwen, atraver lentervansyon LGB, nou ti dir vwar Onorab Georges probableman.

E pran Onorab Henrie koman en lekip.  Al vwar Mr Speaker pou nou sey agree ki mannyer ki mannyer nou regle sa issues ki’n arise yer dan Lasanble Nasyonal.

E byensir nou ti tonm dakor lo la.  Now ki in pase apre, mon’n trouv en let in vini, en let in vini, kot mon’n ganny sa let atraver nou LGB.  E ler mon’n lir sa let, i pa’n neseserman reflekte bann konklizyon ki nou ti ariv lo la.  Ok?

E i regretab, dan sa konteks i regretab.  E mon prezimen, swa Onorab Ahmed Afif or zot Caucus, ki’n ansanm, in drafte sa pozisyon.  Mon pa konnen.  Me sa ki kapab eksplik sa se Onorab Ferrari ki pe al entervenir apre, probableman i kapab eksplike.

Be mwan mon regrete ki Onorab Gervais Henrie pa la.  Mon ti ava voudre ki i servi son grander lespri ki i annan. Onorab Gervais Henrie i en dimoun entelizan.  I en dimoun ki annan respe en kantite nou.  E i devret servi son grander lespri ki i annan ankor en fwa.  Pou li sorti dan sa rigol labou ki in antre ladan.

E vini, apologies avek the House.  Mon krwar, mon pe fer li avek tou lasazes, avek tou limidite e avek respe pou Onorab Gervais Henrie, avek son tou son bann Manm ki i isi dan Lasanble Nasyonal.

Mon pa bezwen a sa moman Mr Speaker, al repete,  tou nou bann Manm lo sa kote latab ki’n ganny demande pou apologies. Malgre in annan serten largiman dan bann diferan moman.  E enternman bokou zot laba lo lot kote, pa konnen ki pas.   Lo nou kote enternman, nou ensiste, nou ensiste.

E mwan personnelman Mr Speaker, mon ensiste, malgre avek tou mon lenperfeksyon ki mwan mon annan, mon ensiste lo disiplin entern e respe for the Chair. E pou nou Lasanble ler nou Manm lo sa kote latab i la dan sa Lasanble, e menm an deor Lasanble Nasyonal.  Mon ensiste lo la.

Byensir parey mon dir, avek tou mon lenperfeksyon ki mwan koman en imen mon annan, e nou tou avek tou nou lenperfeksyon ki nou annan.  E sa i anmenn mwan lo 3enm size or lo 3enm pwen Mr Speaker.

Lo 3enm pwen i an referans avek lentervansyon ki Onorab Wavel Woodcock in fer.

A sak fwa i annan en loportinite, i pe fer referans avek Onorab Waven William.  Pou bon rezon ou pou move rezon, mon ava dir avek Onorab Wavel Woodcock, Manm Elekte pou Grand Anse Praslin,  pou ler i ganny en loportinite pou koze ankor dan sa Lasanble Nasyonal, avan nou manda fini, pou aret fer referans avek Onorab William, dan en fason mal apropriye.

Akoz si zot kontinyen fer sa, e si leadership LDS i les Onorab Wavel Woodcock kontinyen fer sa bann referans mal apropriye, nou pou komans fer referans avek tretman ki Onorab Jane Carpin ti gannyen.

Nou pou fer referans avek tretman ki Onorab ki ozordi i Anbasader Sesel laba Ethiopia ti gannyen. Nou pou fer referans avek tretman ki en ex-Speaker Onorab Pat Pillay in gannyen avek zot lekip isi dan sa Lasanble Nasyonal.

 

(APPLAUSE)

 

HON SIMON GILL

E nou pou fer referans avek leksperyans ki Onorab Elizabeth in pase avek zot lekip isi dan sa Lasanble. E nou pou fer referans avek tretman ki zot pe donn enn zot menm isi dan sa Lasanble ki Onorab Speaker Prea pe gannyen avek zot.

Mon swete, mon swete ki nou kapab nou tou isi dan sa Lasanble, servi nou grander lespri, e aret fer sa bann referans mal apropriye isi dan sa Lasanble Nasyonal!

Dan nou parti Mr Speaker, nou annan nou, nou Konstitisyon. E dan Konstitisyon nou parti, nou annan bann paramet ki nou definir, nou annan bann standar ki nou definir.

E nou parti sa ki pase a lenteryer nou parti, i nou prerogative dan nou parti. E mon swete ki mon pa bezwen al pli lwen dan mon lentervansyon lo sa size Mr Speaker.  Akoz mon pou tous plizyer lezot size ankor, si bann referans i kontinyen ganny fer.  Mon pou kontinyen touse.

Akoz mon annan en dokiman ki annan ase lenformasyon lo bann referans ki nou kapab fer. Ki zot osi zot kapab annan pou zot fer isi dan sa Lasanble.  Me mon pa krwar.

Mon pa krwar ki ozordi, sa staz ki nou Lasanble in arive, ki nou oule angaz nou dan en kalite legzersis parey.

Nou misyon ki nou annan dan sa 6enm Lasanble Mr Speaker.  I anmenn nou pou vwar keksoz o dela  nou prop legzistans.  Ozordi nou dan en moman kot la nasyon Seselwa pe rode ki mannyer nou pou kapab atak sa challenge ekonomik ki nou pe fer fas avek.

Nou pe rode ki mannyer nou pou kapab sirmont nou problenm deviz etranzer dan sa pei.  Nou pe rode ki mannyer nou pou kapab re etablir nou lekilib dan nou lekonomi.  Etablir sa lekilib dan nou foreign exchange Mr Speaker.

Nou pe rode ki mannyer nou pou kontinyen lager pou minimiz lefe, lenpak ki pandemik COVID-19 in anmennen dan nou pei Mr Speaker.

Nou Lasanble i annan en latas enorm devan li Mr Speaker.  E tou sa ki vin devan nou Lasanble Mr Speaker i enportan e nou bezwen pe kapab pe servi tou nou letan, servi tou nou letan, servi tou nou letan o maksimonm, pou nou kapab adres bann size ki vin devan nou Lasanble.

Byensir sakenn de nou i koze.  Sakenn de nou i fer son resers e nou al dan serten profonder dan nou bann lentervansyon.  E i annan pa tro dakor ler serten i al en pe pli profon dan bann, dan son bann lentervansyon.

Mon kapab konpran sa, mon kapab konpran.  E mon konpran li ekstrememan byen. Me a okenn moman Mr Speaker, okenn moman Mr Speaker, pou mon tous 2enm pwen ki Onorab Wavel Woodcock ti koze dan son lentervansyon.

E lo sa 2enm pwen se ki in akiz nou kote ki nou pe deliberaman fer sir ki Mosyon prezante par Onorab Waven William pa ganny debat lo la dan sa Lasanble Nasyonal.  Mr Speaker mon pe dir ou ki Onorab Wavel Woodcock in fer en lakizasyon ki mal apropriye lo nou lekip isi dan sa Lasanble Nasyonal, akoz sa i pa nou lentansyon.  E zanmen in nou lentansyon pou met retar dan deba Mosyon prezante par Onorab William dan nou Lasanble Nasyonal.

Nou, nou welcome Mosyon ki’n ganny prezante dan Lasanble Nasyonal, par nenport ki Manm isi.  Lo nou kote e lo lot kote latab.  E zot a remarke ki zot in anmennen, nou pran nou letan, nou fer nou resers.

Nou diskit antre nou dan nou meeting ki nou fer e nou pran bann konsiderasyon serye lo zot bann Mosyon.  E se pou sa rezon ki zot vwar preski nou tou nou entervenir lo kontenir zot Mosyon ki zot anmennen isi dan sa Lasanble Nasyonal.

E lo nou kote osi, nou entervenir lo konteni Mosyon ki lo nou kote nou anmennen dan sa Lasanble Nasyonal.  E ankor enn fwa Mr Speaker with respect, mon a demann atraver ou ki Onorab Wavel Woodcock i retract sa statement ki in dir, ki deliberately nou kote nou pe retard deba lo Mosyon prezante par Onorab William.

Mr Speaker si ou demann mon pou tenir la lo sa size, or si oule mon fini mon lentervansyon. I reste mon ankor zis 2 pwen e mon ava fini.

Epi nou ava, ou ava dir mon ki nou fer avek sa statement fer par Onorab Wavel Woodcock ki pa apropriye. Mon pwen avan dernyen Mr Speaker, i anmenn mwan pou dir 2 keksoz pou nou fitir travay isi dan Lasanble Nasyonal.

Nou annan en misyon.  Nou annan en misyon, mon pou repete, ekstraordiner.  Ki nou Lasanble Nasyonal i annan. E nou bezwen pe prepar nou nouvo Standing Orders or sa dokiman ki nou apel li Standing Orders, pa pou en Lasanble ki’n pase.  Sa Standing Orders travay ki nou pe dedye nou letan lo la, se pou en Lasanble ki pe vini.

E si i annan serten provizyon ladan, ki nou krwar i kapab mye servi nou letan, nou la, ki nou ankor pe servi nou manda, byensir i bann keksoz ki nou a kapab desid lo la.

Me annou pran letan, annou dedye nou letan pou nou anmenn sa Standing Orders a en oter ki nou krwar i pou fer lazistis okenn Lasanble Nasyonal ki pe vini, byensir lefitir.

E byensir nenport ki pozisyon ki nou pou pran an relasyon avek legzersis kontenir nou Standing Orders, fodre zanmen, Mr Speaker mon repete.

Fodre zanmen, mon repete fodre zanmen nou donn en lenpresyon, ki si nou an mazorite dan Lasanble Nasyonal, alor nou ekspekte ki serten desizyon i ganny pran dan tel direksyon. E si nou an minorite dan Lasanble Nasyonal, lekspektasyon mazorite se serten desizyon i ganny pran dan tel direksyon.

Sa pa ni lafason ki mannyer sa demokrasi Seselwa, e demokrasi modern i egziz nou pou vwar keksoz.

Nou bezwen annan en paramet ki kler, napa anbigite ladan.  E ki permet nou konpran ki direksyon nou oule anmenn Lasanble Nasyonal dan lefitir.

E non pa pou pran nou Lasanble Nasyonal, trenn li 5an, 10an e 15an an aryer.  Pa vo lapenn nou kontinyen koz lo Lasanble, 15an, 20 n pase. Annou koz lo sa nouvo dinamik ki nou ekspekte nou enzekte dan sa nouvo Lasanble ki pe vini.

E ki nou enzekte dan nou Lasanble ozordi.  Pou nou kapab vreman definir sa nouvo direksyon ki nou oule Sesel i pran. E nou Lasanble byensir i pran, konman enn bann brans enportan dan striktir Gouvernman.

Mon dernyen pwen Mr Speaker,  mon swete ki apre ki nou al pran dezennen, ki enbleman mon pe appeal avek lekip LDS.

Ki zot pran kontak avek Mr Onorab Gervais Henrie.  Ki zot dir li desann, vini, vin pran son seat e fer sa ki i merite fer. Pou ki nou Lasanble i retourn entak, pou ki nou kapab ganny partisipasyon tou nou Manm dan sa Lasanble.

E ki kot nou’n mal, nou aksepte nou’n mal.  E kot nou krwar malgre nou annan rezon, me sityasyon pa neseserman pe prouv nou diferan or i prouv nou diferan. Me annou tonm dakor pou nou kontinyen travay koman Lasanble Nasyonal Sesel.

E mon oule dir avek Onorab Gervais Henrie Mr Speaker, ki isi anndan dan nou Lasanble, ler i retournen. Pa mazinen poudir i en zournalis isi anndan!  Mazinen ki i en Manm Lasanble Nasyonal e ki i pe fulfill en devwar koman en Manm Lasanble Nasyonal.

E ki nou respekte ki i en zournalis, e ki nou ekspekte i egzers son profesyon avek tou letik, avek tou professionalism ki in egzerse.  E ki nou swete ki i kontinyen egzerse.  Mr Speaker avek sa mon remersi ou pou donn mon laparol.  E mon remersi tou bann Manm pou donn mon sa latansyon.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill.  Bon, zis 2 pti komanter.  Wi, mon krwar moman i apropriye ki nou’n pran sa deba bomaten. E in komanse par komanter ki Onorab Georges in fer.  E i tonm apropriye avek travay ki nou pe fer lo Standing Orders.  E sa i sa moman pou nou kapab vwar e osi sanz Standing Orders kot fodre.

Length of debate, depi ler nou pe ale, depi ler nou’n komanse, mon pa mind.  Parey mon’n dir, si nou’n agree pou donn sans tou sa ki i anvi koze, koze.  Let’s do it, mon krwar i en bon loportinite ki en Manm i kapab menm tir whatever ki i annan lo son leker e poz ater, poz ater.

E sa i ava ede parey mon pe dir dan en form osi, ki nou a kapab edik nou bann dimoun deor laba. Ki zot a kapab konpran ki mannyer Lasanble i fonksyonnen.

E zot a kapab petet reakte dan bann lezot fason.  Lo sa size ABC, ok.  Mon’n fer repons ki mon’n anvoye lo sa mail, mon’n fer referans avek let ki sorti kot lofis US, lofis LGB.  Ki the matter is taken back in ABC pou zot diskite si i annan dezakor lo ki desizyon ki ti ganny pran and all that.

E mon pa pou fer komanter l la, la, unless keksoz i devlop dan en lot fason. Retar dan travay Lasanble Nasyonal.

Mon pa pou demann Onorab Woodcock pou retract.  Parey mon’ n dir, i en moman kot depi sa lespri ki nou’n antre ladan bomaten. I en moman kot Manm i tir sa keksoz ki lo son leker.  E si en lour, nou tire nou met ater.

Me sirkonstans ki i arive, ki menm, par egzanp yer nou pa’n fer 2enm our travay lo Standing Orders.  E ozordi la nou’n perdi en lanmwatye zournen.  Sirkonstans.

Mon vin travay toulezour.

E konman mon sekreter i antre, i dir mon good morning, mon dir li,  mon krwar Sarge premye ki mon zwenn 7er bomaten. Mon a dir ek ‘’Sarge Good morning.  It’s a new day.’’  I reponn mwan, Mr Speaker, ‘’it’s a new day.’’ Tou keksoz i ki kapab arive ozordi, nou pa konnen ki kapab arive ozordi, ok.

Me se sa Lasanble Nasyonal.  Ou pa kapab ekrir, ou pa kapab cast keksoz in stone, pou dir ozordi travay pou al koumsa.  Ozordi pou napa en walkout.  Ozordi pou isi, pou laba.  I pa mars koumsa.  Lasanble Nasyonal i en Lenstitisyon ki vivan.  E keksoz i ariv la pou la, ok? 

So mon pa krwar ki sa i pe met retar dan travay Lasanble.  Nou’n fer bokou, e nou’n kapab bouz bokou travay ki dan nou lasyet.  Wi nou annan ankor bokou.  Me mon mazinen apre sa bann deba and all that, nou a kapab repran.  E fir an mezir nou ale, next week nou a kapab pick up kot nou’n ganny sa pti retar, ok?  Vwala mon komanter ki mon’n anvi fer lo la.  Mon ava donn laparol Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ava komans la kot ou’n kite.  Ki ou’n dir ki sa i en lokazyon pou nou eksprim nou. E pou nou tir sa ki i annan lo nou leker.  Se, mon pou fer enn de sa bann keksoz.  E mon ti a kontan selman o depar avan mon dir sa,  ki ler mon dir en keksoz, ou pa pran li konmkwa mon pe atak ou.

Akoz plizyer fwa ler mon’n koz dan sa Lasanble, ou’n dir e mon quote, ‘’nou pe atak Onorab Prea, nou pe atak Speaker, nou pe atak Sekretarya. ‘’

Mr Speaker avek tou respe, mwan mon pa atak okenn dimoun apard mon bann oponan kot mon fer mon bann largiman politik lo zot.  Mon respekte sa Lasanble e bann dimoun ki travay avek zot.  E alors mon ti anvi zis fer li kler.

Akoz mon pou dir ou enn de fwa kot mon krwar ou ti mal, e i pa en latak.  I pa en latak I en relasyon travay.

Dayer mon krwar sa ki pli enportan, se ki mwan osi dir ou en dimoun avek bokou leksperyans. Me selman en pti konsey par ler i pa hurt personn.  I annan en koze ki dir, ler bann lasirenn i sant bann sanson o bor lanmer, ou tan bann sanson lasirenn. Se bann lasirenn ki pe trenn ou dan kannal.  E ozordi nou’n tann bann sanson lasirenn, isi, ok?

E mwan akoz mon dir sa Mr Speaker, e yer mon ti dir dan ABC,  akoz mon krwar sete Onorab De Commarmond, i a koriz mwan,  oubyen Onorab Gill ki ti dir, ‘’nou, nou pa kapab kestyonn ruling oubyen desizyon Speaker. ‘’

E mon ti dir avek zot, se pou sanmenm sa rezon ki sa kontinan ki nou form parti Lafrik, i dan sitan problenm.  Se ki ler bann Dirizan i fer keksoz ki nou santi i pa dapre Lalwa oubyen dapre regilasyon, nou pa ganny drwa dir.  Nou per dir.

Me nou lo sa kote latab, ler nou annan en zanmi, e nou konsider ou Speaker Prea koman en zanmi, nou pou toultan dir ler nou santi poudir nou pa dakor avek ou ruling.  E sa i pa ditou en mank respe.

Dayer ou’n fer referans yer, taler lo sa pwen ‘’Honorable Speaker,’’  se mwan ki ti anmennen yer.  E mon krwar sete Onorab Pillay ki ti dir dan modernite, dan modernite, dan bann parlman pli boner nou tire sa bann tit ‘Honorable.’

Kekfwa mon si pa ou ki’n dir Onorab, mon retire.  Ok, Onorab Henrie ki ti dir, ok? Mwan ki ti anmennen ki ti dir.  Mon kontan ler sa msye ki travay dan biro i apel sa ‘Honorable Speaker’, i servi sa tit ‘Honorable Speaker.’

Alor, konman, osi koman en zournalis yer, mon’n vreman santi sa douler ki Onorab Henrie in pas atraver.  Akoz in annan en konfli lo son konsyans.  E mwan koman en zournalis ki’ n fer sa pandan plis ki 20an, mwan osi mon konsyans i fatig mwan.

Akoz toulezour mon pe lager ant ki mannyer pou trouv sa balans dan laliberte laparol e laliberte  lapres e responsabilite dan sa travay ki ou fer.

E mwan mon ava dir ou Mr Speaker, san ki mon’n ganny akize, mon ava akiz mon lekor, i annan serten travay ki mon fer detanzantan pou ban zournal, e mon fer li ler mon dan break, dan precinct Lasanble.

Mon fer li apre mon email kot sa zournal.  Akoz i form parti mon travay.  E mon santi poudir, parey Onorab Georges i fer son travay legal ler i ganny 5 minit.  Parey lezot Manm isi dan sa Lasanble i fer en pe travay, nou santi poudir nou pe fer nou travay.

E nou koman bann zournalis nou santi poudir nou pe fer travay Onorab.  En travay avek bokou valer.  Par ler we get it wrong.  Obviously nou get it wrong.  Pa toultan ki nou keksoz i byen.

Me selman nou santi ki si ti napa sa bann zournalis, 4enm pouvwar dan tou pei dan lemonn, nou ti pou en pei, nou ti pou en monde ki ti pou dan en pli move pozisyon ki nou ete ozordi.  Alors mwan mon felisit Onorab Henrie pou defann profesyon zournalis.

E mon senpatiz avek li, akoz mon santi sa konfli e sa douler ki i annan anndan.  Alor, mon problenm mwan se ki ler i annan sa ki mwan mon apel de pwa de mezir. Ou Mr speaker pli boner ou’n dekrir li koman en pwa en mezir.  Kekfwa mon pa tro atantif avek bann keksoz ki pase.

Kekfwa mwan mon’n pran li konman i normal ki i annan bann lesanz, ban konfrontasyon lide dan sa Lasanble.  Me selman, kekfwa taler ler ou a pran laparol, ou ava dir mwan, depi ler ou Speaker, kan eski ou’n deza met en Manm deor?  Kan eski ou’n deza expel en Manm?  Fransman mwan mon pa rapel.

E mwan mon santi poudir sa expulsion ki ou ti mete apard lefe, ki mwan mon santi poudir nou bann lareg ki gid nou travay, pa ti otoriz ou pou fer li.

Me selman mwan mon war li koman eksesif.  E Onorab Georges in dir koman i eksesif.  Se pou sa, se sa ki’n provok sa reaksyon. I zis en dezakor lo en metod.  E alors, si in annan bann dezakor lo en metod, nou bezwen rekonnet sa bann keksoz pou nou pa fer li ankor.

E zisteman pou sanmenm sa rezon ki i annan Mr Jolicoeur.  Mon krwar zot tou zot konn li Mr Jolicoeur dan Belvedere.  Fek anvoy mon en mesaz pou li dir mon ki par ler, ler i ekout ou Mr Speaker, i mazin en gran zonm dan listwar.

E sa se Zeneral Charles De Gaulle, en gran zonm.  Ki’n fer enormeman pou Lerop, pou sa.  Me selman i ti annan en febles, oubyen en lafors oubyen en febles.  I ti dir, ‘’La France c’est moi e moi c’est La France.’’

Be non, nou isi ler nou pe travay, nou pe travay nou tou koman en lekip.  E nou devret toultan pe vwar ki mannyer nou kapab anmenn lopinyon e pozisyon lekip e bann endividi devan.

E mon santi poudir Onorab Henrie li i pa’n gannyen.  E mon ava dir, mwan mon ti dan Komite ABC yer, akoz sa size in leve.  Mwan mon’n swiv Onorab Afif.

E Madanm Deputy Speaker ki’n al ver ou, e ki’n demann ou en konversasyon, ou’n dir zot non Mr Speaker. Ou ou’n dir zot non, e i ti en fot!  Kekfwa ou ti en pe ankoler, kekfwa ou ti, ou ti pe reflesir lo en lot keksoz. Me nou’n fer sa zes.  I enportan ki piblik i konnen ki nou’n fer sa zes.

Akoz nou, nou anvi toultan rezourd bann sityasyon e avanse.  Kekfwa Onorab Gill, wi Onorab De Commarmond ki’n ekrir son let, in santi poudir nou pa’n reflekte 100 poursan sa ki in dir.  Me lespri sa let, lespri sa let,  nou’n fer li e nou’n call Onorab Henrie.

 So mon anvi konmsi met devan ou Mr Speaker ki lo sa kote latab, isi napa nanryen, napa nanryen personnel.  Mon krwar i sa bann, sa bann sanson lasirenn ki nou’n tande i pa reflekte realite ki mannyer i devret ete.

Sa i devret pran, i devret permet nou pou nou avans pli devan e konstri bann pon ki pou fer nou travay pli byen ankor a lavenir.  Dan nou Lasanble Mr Speaker, ler nou ti anonse ki nou ti anvi fer li nou Lasanble, nou ti anvi ouver li pou en gran demokrasi.

E nou ankor pe fer li ozordi.  Nou ti anvi fer li en Lasanble ki travay.

E mwan mon pran eksepsyon akoz mon santi poudir i en latak oubyen i en lensilt lo mwan, lo mon Manm, lo ou menm, lo Sekretarya,  ler serten Manm i fer en sizesyon, konmkwa nou en Lasanble ki pa’n travay.  Ozordi i 3enm zour dan sa semenn.  E semenn pase nou’n travay ankor 3 zour.

Nou’n travay, dan sa Lasanble nou’n travay plis erdtan  ki ler ou pran sa 5 premye Lasanble ou met ansanm, nou’n travay plis ki sa 5 Lasanble.

E nou pare pou nou travay ankor.  E Mr Speaker, mon konnen poudir ou, par ler ou santi poudir mon pe frot en pti pe tro pre avek travay Sekretarya.

Wi mon santi Mr Speaker, e mon re dir ankor, parey mon’n deza dir dan lepase.  E menm mon’n deza dir ou dan plizyer forum, wi mon santi ki i annan en lesey pou load sa Order Paper avek bann size ki napa bann relevans avek lavi nou bann sitwayen ozordi!

Mon repet sa ankor.  E ozordi nou’n war ki mannyer laplipar ban Manm lo lot kote latab in pran laparol pou zot delay ankor sa travay.  E alors mwan –

 

 

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Sa i mon lopinyon silvouple.  Bann Manm Onorab, i mon lopinyon, mon pe eksprim mon lopinyon, e zot ganny drwa pa dakor avek.  E si zot dakor, si zot pa dakor avek mon lopinyon, i annan sel en keksoz,  ler Onorab Gill avek Onorab de Commarmond pou mont dan ABC, fer mannyer ki the next, the next Mosyon dan Lasanble met sa devan e nou ava siport zot se Mosyon Onorab Waven William.

Met li,  koman en premye Mosyon e nou, nou ava fer li.  E la nou ava vwar poudir zot enterese avek lavi kotidyen nou bann dimoun. E ki zot pa pe fer bann delaying tactics.  E mwan mon ti a kontan dir piblik, manm piblik ki pe ekout nou,  nou pou war ankor sa.  Sa nou pou war en kantite sa bann mannev sa.  Eleksyon pe vini, nou pou vwar.

Akoz ler eleksyon i vini, i annan ki pa oule laverite.  I annan ki pa oule bann keksoz, bann la realite i sorti deor.  Alor zot pou rod tou bann keksoz pou zot met retar dan bann deba esansyel dan nou pei.

Se pou sa Mr Speaker ki dan nou Standing Orders, i annan en keksoz ki dir, ki lo bann Komite, e dan bann desizyon pou ganny pran an relasyon avek bann lafors politik dan Lasanble.

Mon dakor avek sa, menm si mon santi poudir, nou ki i annan 15, ki’n ganny elekte 15 e zot ki’n ganny 10, ou pe ofer zot osi o tan letan ki nou.E sa i pa la demokrasi Mr Speaker.  Akoz si ou pe ofer 10 menm letan ki 15, savedir bann bout, sak Manm dan 15 i bezwen pran en pti bout an mwens.  Akoz bann Manm dan 10 i bezwen ganny zot 10 plen.

So, mon apresye mwan Mon pa krwar nou pa war poudir, ler ou dir nou poudir drwa bann minorite i bezwen ganny proteze, i bezwen ganny ankouraze. Nou vwar sa Mr speaker, nou vwar.

Me selman i pa anpes nou dir, tanzantan ler nou bannla pe redi blanket lo zot kote, pou nou dir annou re met sa blanket byen.  Tal li byen lo lili, pou fer sir ki tou Manm e tou parti i ganny apre nou Standing Orders.

Mr Speaker mon ava termin lo la, akoz mon santi i vreman enportan. Nou deba ki nou’n fer ozordi, se pou dir ki tou desizyon ki nou fer dan Lasanble Nasyonal, ki ganny pran dan Lasanble Nasyonal e dan son bann Komite, i baze lo bann lareg ki kler.  I pa baze, parey nou dir, Lalwa pa ganny fer pou en dimoun oubyen en lot dimoun. Lalwa i ganny fer pou li aplike dan tou bann sirkonstans.

Nou’n ariv dan en sityasyon kot serten Lalwa in ganny aplike, san ki i annan en baz kler akoz in ganny aplike.  E parey mon’n dir ou, kekfwa taler ou ava ganny sans dir mwan.

Akoz mon ti a kontan mwan.  Tande poudir kekfwa vre ou’n al en pe lwen dan sa sanksyon met sispann Onorab Henrie dan Lasanble.  Mon ti a kontan tann ou, ou reaksyon lo la.  Akoz i enportan pou nou ler nou pou avanse.

Akoz mwan dapre Lakour, dapre sa ki mon konnen ki mannyer i pase Ankour, dan lazistis.  Ler Lalwa i fer, i dir 2an pou kas en Labank.  Si nou bezwen sorti lo 2an pou al lo 5an se Lalwa ki sanze.

Lalwa i dir, Lalwa i pase i ganny vote.  I dir pou le moman nou pou ogmant sanksyon sorti 2an pou al 5an.

Si ler i ankor 2an, en Ziz i met 5an, i pou al dan Lakour D’Apel i pou kase. Alors i enportan ki ler i annan bann sanksyon, sa bann sanksyon i kler e i pa sanze at the whim of the person who is in charge.  Or the person ki pe delivre sa sanksyon oubyen sa santans.  Se sa nou bann keksoz ki nou pe demande.

Apard sa, mwan mon i ava dir ki, mon ti ava sipliy bann Manm Onorab lo lot kote latab, aret met retar dan nou travay dan Lasanble, aret met retar ladan. Nou anvi travay, si zot, ler zot, zot ti ale zot ti walk out dan Lasanble nou ti kontinyen travay nou, akoz i annan en mazorite. Nou ti kontinyen travay.

Nou nou’n ale nou’n fer nou protestasyon an solidarite avek Onorab Henrie.

E ozordi, e yer, an realite yer si mon pa tronpe, si mon pa tronpe, dan let ki Deputy Speaker i ti anvoy kot Speaker, i ti dir nou pare pou nou rekonmans nou travay 2er apre midi.

Se sa propozisyon ki nou ti fer.  Se sa propozisyon ki nou ti fer.  E i ti annan en kontak permanan avek Onorab Henrie, si Speaker ti’n dir 2er nou komanse, tou keksoz ti pou annord pou nou kapab anmanse.

Alors mon anvi ki piblik i konpran byen, ki nou ki la, nou pe fer sa travay avek tou nou konsyans. E nou’n fer li pandan sa, pandan sa bann lannen ki’n pase, sa 4 dernyen lannen ki’ pase.  E se pou sa rezon ki mon krwar ki lepep Seselwa i konnen lekel ki travay e lekel ki bann lipye e lekel ki delay travay.

Alors mwan, mon ava kontinyen ankouraz mon bann Manm lo lot kote latab pou enn defann la demokrasi. De, defann drwa koze, defann the rule of law.  E la zis pou fer no riye, Onorab, mon krwar se Onorab Aglae.  Kekfwa i ava koriz mwan si mon mal.  I ti koz lo the rules of law.  Zot 2 Onorab Ernesta, the rules of law.  I pa ti dir the rule of law li, the rules of law.  Be zisteman nou, nou pa believe in the rules of law.

 Because there is a one rule and this is the rule by the law.  Not different rules for different people in different circumstances.

 The rule of law.  E se sa ki nou travay e ki nou’n anmennen dan sa Lasanble e listwar pou rekonnet nou pou sa travay ki nou’n fer.  Mon remersye ou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Bon, premyerman mon anvi dir poudir mon mentenir mon enparsyalite e mon lendepandans ler mon pran sa Chair.

E dan lofis, e dan lofis Speaker tou. Ok?  E sa mon krwar mon’n demontre ase byen e menm deor an piblik. E menm dan mon constituency kot mon travay.  Mon annan 2 sapo dan mon latet.  Ler mon pe azir koman Manm elekte pou distrik Bel Ombre, mon azir koman Manm elekte pou distrik Bel Ombre.

Ler mon azir koma Speaker mon fer li sir ki sa lot sapo pa ni menm akote mwan.  Me mon met li en pe lwen.  So mon mentenir mon lendepandans e mon enparsyalite.

Lo size Order Paper ki i annan bann, bokou bann topik ki napa relevans avek sityasyon aktyel and all that. Mon pou dir, sekretarya pa resevwar bann Mosyon oubyen bann size ki Manm i anvoye ki i annan pou fer aktyel.  I annan zis Mosyon Onorab William la, ki i annan 2 semenn lo Order Paper.  E ler son Mosyon ti vini, nou ti deza annan lezot travay.

Mon pe dir sa, akoz mon ki ti pe Chair ABC sa moman e nou ti agree. Par egzanp, ler Mosyon Onorab Georges ti vini, nou ti agree pou nou sanz the Order on the Order Paper, pou donn li priyorite.

E sa ti ganny agree atraver en konsansis dan ABC.  So sa in permet. Ler Mosyon Onorab William in vini, nou’n agree pou nou met li ankor, ok.

E se sa ki in pran presedans lo lezot Mosyon. Ki menm mon krwar dan en moman kot Onorab Flory Larue in tir, in withdraw son prop Mosyon  2 fwa.  In mete, in retire, in mete, in retire, ok?

So i montre ou poudir nou ti annan en konsansis ki’n reflekte deba ki’n ganny fer dan Lasanble Nasyonal.

Me size avek sityasyon aktyel, by all means, si Manm i annan Mosyon ki annan pou fer avek sityasyon lanplwa, sityasyon ekonomik, pri lavi, Ki pe arive dan sa sityasyon COVID.   By all means anvoye.  E I am sure ABC i ava pran li koman en priyorite.

Be si nou napa, mwan mon pa kapab envante.  Sekretarya pa kapab envante, ok?  I parey nou vini, nou koz lo en Lalwa, nou koz lo en Lalwa pa bon.  E mon fer referans, Onorab Adelaide pa pran li personnel.  Mon fer referans lo ou, akoz plizyer fwa ou’n koz lo –

E mwan osi mon partaz en pti pe ou santiman, li vit tinted.  I anba en Lalwa, be ki nou fer koman en Manm?  Mon krwar mon’n deza dir ou, ok, dan en lot mon’n deza dir ou.  Koman en Manm, regard sa Lalwa, anmenn en amannman dan sa Lasanble e nou a kapab debat sa lamannman.  E nou a kapab dil avek e nou put it to rest.  Sa lafason ki nou travay koman en Lasanble.

Lo sa size ki mon pe ofer minorite lavantaz lo mazorite. Wi, lavantaz oubyen parey.  Mon ganny gide, Standing Orders i kler.  Apre Leta Lanasyon, deba i ouver ki konmanse par Leader Lopozisyon.  Apre i swiv par bann Manm.

Mon fleksib, sirtou ek sa 2 Leaders, ok?  Kot mon award 45 minit enn ler i al en pti pe plis, preske 1erdtan.  Mon fleksib ek sa 2.

Akoz Standing Orders osi i permet mwan pou mwan fleksib ek sa 2. Me tou dimoun, tou Manm ki anvi swa lo Leta Lanasyon, swa lo Bidze, swa en Mosyon fer entervansyon, i ganny son full 30 minit.  E mon ganny gide par Standing Orders.

Amwen ki nou’n pran en desizyon nou’n dir poudir annou limit deba pou 15 minit oubyen pou 20minit. Me sa ankor i ganny fer atraver en konsansis.  So mon pa war kot mon pe donn lavantaz enn oubyen lot.

Si en Manm pa anvi entervenir lo en Mosyon, mwan mon pa kapab kriye, mon a dir ek sa Manm, be ou pa’n lev lanmen ou pa ti a kontan entervenir?  Mon pa kapab.

Si ozordi bomaten ler nou’n ouver sa deba, i annan 10 Manm lo kote US ki’n lev lanmen, ki’n anvi entervenir e i annan 4 Manm lo kote LDS. Mon pa kapab fors personn koze.  E parey nou’n dir, dan Lasanble i pa neseserman ki lo tou size ou koze, ok? 

So mwan mon pa kapab.  Ankor zot pe dir mwan fer en keksoz petet dan Chair ki mon pa devret.  E mon retourn ankor, this is the arena.  This a playing field pou zot.  Se zot ki deside, se en Manm ki deside si i anvi entervenir oubyen si i pa anvi entervenir.

Travay ki napa nanryen pou fer avek Lasanble Nasyonal.  Mon asire ki bokou zot, zot fer bann pti travay.  E parey ou’n mansyonnen lo kote sa and all that, ok.  Me travay avek en piblikasyon ki distort sa ki en Manm in dir, i totalman 1 keksoz, ok? I totalman 2 keksoz.  Me ankor parey mon’n dir, moman i apropriye.

Moman i apropriye, then nou pe diskit e nou pe revwar Standing Orders pou nou regarde kwa ki nou pou fer, si i a antre dan Standing Orders.Si en Manm apard ki ler i lo precinct.  Akoz mon konnen dan 4enm Lasanble, dan 4enm Lasanble, isi, Ile Du Port, si mwan mon ti anvi vwar enn mon elektora, mon pa ti annan drwa war li lo premises, ok? That’s how strict it was.  It was pirman biznes Lasanble.

Me nou’n bouze, nou’n bouze de sa pozisyon.  Ok? Me ankor sa i bann prosedir ki zot pou regarde.  E zot a ganny sans regarde si zot pou anmenn li e pou nou fer. Me eski, ankor kestyon ki mon poze,  eski nou fer sa bann travay isi osi tou dan Chamber?  Or nou annan drwa fer li pandan break an deor lo precinct? Sa zot ava deside.  Ou’n koz lo expulsion, wi.  I premye fwa, i premye fwa.

Akoz toultan mon’n dir, i pa mon lentansyon met en Manm deor, ok?  I pa mon lentansyon, i premye fwa.  E ou konnen ki mannyer sa premye fwa in arive, si zot swiv.  Verbatim i la, pou menm manm piblik ki pe fer kritik deor, al dan Verbatim.

Regard dernyen 2 kosyon ki mon ti fer avek sa 2 Manm lo kote US, ki mon ti dir.  E yer ankor mon’n dir dan mon ruling, poudir mon pou pran aksyon ki pli sever.  So ozordi in ariv ek Onorab Henrie, i ti kapab ek en Manm Onorab dan kote US e mon ti pou pran menm desizyon. Akoz?  Mon’n lans en warning, nou’n fer le neseser, me sa keksoz i kontinyen.

E ankor mon dir, mon mentenir mon ruling, akoz mon krwar ki lo sa fason kot en latak in ganny anvoye lo en Manm, pa zis en Manm.  En Leader dan sa Lasanble Nasyonal.  Kot sa in ganny anvoye, e mwan mon krwar sanksyon ki mon’n mete dan mon ruling ti rezonnab e i ti apropriye.

E ankor mon dir, sa sanksyon in mars pou yer, pa mwan ki pe vin defann Onorab Henrie, re vin pran son sit dan Lasanble Nasyonal.

Mon ruling ti kler.  Si Onorab Henrie, oubyen menm lo zot kote ki zot pe dir zot an kontak avek Onorab Henrie, zot ti kapab dir li, be mon ruling i kler.  Sete selman pou larestan siting yer, ok?  Zot kapab gognarde.

Deputy Speaker, Onorab Afif ou kapab gognarde.  Mon ruling i kler.  Mon ruling i kler, ok? I pe gognard mwan, mon konnen Onorab Ferrari, ok?  I pa fer premye fwa sa!

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Be lir mon ruling, mon ava re lir mon ruling avek zot pou manm piblik osi konnen.  Mon ava lir mon ruling.  Ok?

‘’Mon pe demann Onorab Henrie, Onorab Gervais Henrie, si li ki’n fer sa piblikasyon pou prezant en apology ek Onorab De Commarmond e osi to the House.

E 2enm, mon pe demann sa Manm Onorab pou retir li dan House e lo precinct Lasanble pou larestan sitting ozordi.’’

 

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Mon pe lir mon ruling.

 

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Non, non, non.  Non, non. Sa ki mon’n …

 

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

… en moman, en moman, en moman.  Sa ki mon’n dir apre ki’n apologies, mon pe lans en warning.  Mon pe lans en warning ki si ou pa apologies ou sorti ou ale, sispansyon.  E mon pa’n dir ki sispansyon.

Sispansyon i kapab kontinyen.  Mon pa’n dir ki sispansyon.  Me mon ruling sa ki i enportan se ki in sorti dan mon ruling. E dan mon ruling in fer kler pou larestan sitting ozordi.  E se sa ki mon’n reponn sa mail, ok?

Se sa ki mon’n reponn sa mail mon’n dir, mon’n fer kler poudir Onorab Henrie i kapab reganny son seat ozordi.  Akoz son sispansyon in terminen depi yer.  Alor, ok?  Annou regard fe ki la an ekrir, e ki Verbatim i ava montre.  E mon annan, mon kapab partaz en kopi osi mon ruling, ok?

 So, vwala en de pti komanter ki mon anvi fer pou met keksoz an perspektiv, ok?  Me parey mon pe dir, mon pozisyon ozordi i reste en dimoun ki pran desizyon avek tou fairness, rezonnab e mon enparsyalite i mentenir.  Mon ava donn laparol Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Mon pou tre bref, akoz mon santi tou Manm in fini dir sa ki lo zot leker.  Mon ti annan en mesaz pou en dimoun sorti dan distrik Baie Ste Anne.  I dir mon be pas sa mesaz avek Manm Lasanble.  Son mesaz i dir, eski i pou en apology depi bomaten zot pe tann nou pe lager lo en sel size? Zot pe demande ki nou annan en pe grander lespri.  Akoz zot, zot krwar ki tou sa Manm la anndan i byen edike e zot kapab travay. Alors i pe demande donn zot legzanp.  Ler i annan en keksoz ki nou bezwen pran desizyon, annou mont par lao e pran desizyon e nou move on.

Mon lentervansyon ti lo Standing Orders.  Bokou fwa dan sa Lasanble nou dir Manm parlman i bezwen koze.  Be la ler nou pe fer travay lo Standing Orders, mon a demann avek Chairman Standing Orders pou pran kont lo nou travay, se ki ler Manm i koze, pe fer deba, i pa vedir perdi letan, i vedir zot pe fer zot travay.

Petet sa osi i bon met kler dan Standing Orders si petet i annan en konsern lo la.  E mon 2enm, se en keksoz ki nou bezwen konpran, Standing Orders i progresiv. Akoz i progresiv?  Menm si nou pe fere n travay lo la, nou pou fer sir nou pou fer antre tou sa ki nou devret fer rantre. Me i pa vedir ki i pou napa keksoz ki pou reste deor.

Akoz, kan ki nou vwar Standing Orders keksoz pa reflekte dan Standing Orders, ler nou menm nou Manm nou fer keksoz ki pa ladan.

I vedir si nou, nou fer nou travay dapre sa ki nou’n met ladan, ki nou krwar i byen, mon pa war kan ki nou pou fer fas ek en sityasyon kot en keksoz i vin devan nou, i pa prescribe dan nou Standing Orders. Se sa ki mon ti annan pou dir Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Churchill Gill.  Mon ava donn laparol Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker mon pa pou telman long lo sa issue.  And mon bezwen respekte ou ruling.  Ou ruling nou pa pou koz lo la.  E se sa parol ki mon ti dir yer osi dan ABC.  E dan ABC pa diskit ruling Speaker.

Mwan mon krwar mon poudir selman dan lespri pozitiv ler sa issue ti leve, apre ki ou ti’n ale, nou ti dir ok,  si i annan en keksoz ki zot oule sey fer, nou ti donn manda Onorab Deputy Speaker, Onorab Arissol e Deputy Clerk.  E nou ti dir rod Onorab Henrie e osi Onorab Georges, al ansanm kot Speaker.  I pa paret mwan sa in ganny fer.

Epi osi nou ti osi dir ki sa kestyon, sa kestyon ki i pa en matter of privilege.  Sa kestyon ki sa issue i pa’n ganny arive.  Ki mon privilez pa’n ganny afekte, mon ti dir non.  Pran sa ruling Speaker al re lir avan nou fer komanter lo la.

E an menm tan en lot pwen ki ti sorti, se lo regilasyon ki i devret ganny en keksoz an ekrir lo sa kestyon posting lo social media, ler nou dan Lasanble, precinct Lasanble e dan Chamber.

E an menm tan ou distort sa ki en Manm in dir.  Sa nou dir i bezwen annan kek ruling lo la, keksoz an ekrir lo la.  Plus son bann, si ou oule remontrans, pinisyon, whatever sanksyon ki al avek.  E ler mon get alor sa ki Onorab Mr Speaker in anvoy kot nou.

Poudir vwala ki nou pe anvoy kot Speaker, se la kot nou pa’n agree avek sa ki in ganny propoze ladan, in ganny mete ladan.  E la nou ti ekrir nou bann lezot pwen pou nou dir non, la, la nou pozisyon i koumsa.

Sa i pa kestyon dakor Onorab Ferrari, napa nanryen ki mon ti dakor, ou kapab ale al gete.  Selman zis nou ti tonm dakor avek zot lo si zot oule fer en lapros, dan lanmitye, dan ou annan …

 

 

(Off-Mic)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ou’n koze mon pe eksplik ou.  Ou pa’n fer parey nou ti dir fer?  Sa ki problenm ek zot, i pa swiv sa bann keksoz.  So lo sa pwen alor, se sa ki nou’n ekrir ou sa let.  E sa i ava ganny diskite dan next ABC,  Si i ava annan enn, nou ava al dan detay lo la.  Si i neseser, si nou krwar i merit diskit dan ABC sa bann zafer.

Mwan mon krwar poudir apre sa sesyon la, sa matter i devret ganny close, met laba, e ki nou bezwen war en way forward. E way forward mon krwar Onorab Georges bomaten in koze, e li nou respekte son sazes e son leksperyans.

Zisteman ki nou pe diskit lo Standing Orders, i moman oporten pou nou revwar tou sa bann keksoz. Pou nou enrich sa ki i annan, pou nou kapab war en Standing Orders pli anbelir, pli byen,  pou la e le fitir.

Mon krwar mwan si nou fer li la, i kapab servi nou pou bann letan ki reste nou dan en fason byen. E osi pou bann Lasanble ki i ava vini.  E mon krwar mwan poudir nou devret rod positiveness dan sa ki’n arive la, dan nou Lasanble.  E nou pa al dan sa fason ki nou pe ale.  E an menm tan, en pwen selman, a fer resorti Mr Speaker,  se ki i bezwen kler sa.  Nou bezwen annan en respe dan Lasanble.  Nou bezwen aret distort da ki en dimoun, en Manm i dir dan Lasanble!

Sa en keksoz ki kler, i bezwen arete, e imedyatman, ou konpran mwan.  E lalang, lot, lot i bezwen arete.  Mal enterpret sa ki en Manm i dir, i bezwen ganny arete imedyatman!  Sa lot pwen i bezwen for sorti sa.

E dernyen pwen ki mon oule koz lo la Mr Speaker.  Se travay lo Order Paper.  Sa ki Onorab Ferrari ek Onorab Woodcock in dir, i mal, i pa byen.  E i pa reprezant keksoz korek ki pe arive dan nou Lasanble ozordi.

E mon’n eksplik sa mwan.  Lendi bomaten letan mon ti donn mon Right of Reply lo Mosyon ki i ti annan devan nou.  Sa bann Mosyon lo konvansyon, lo Trete, be i dapre Konstitisyon sa.  Ou Onorab Ferrari, i dir gaspiyaz mannyer ou anvi.

Se ki, se sa rezon mon ti dir ou pa konn ou Konstitisyon e pou pa pe lir li byen.  E pou Chairman nou International Affairs Committee, ou, ou pa pe fer byen.  i mal!   Ou devret konn pli byen ki sa, ou konpran?  E alor mon dir sa i dapre Konstitisyon.  E kantmenm mwan mon pa kontan anmenn sa Mosyon la, kantmenm ou, ou pa kontan sa bann Mosyon la.

Kantmenm nenport ki dan nou Lasanble pa kontan sa bann Mosyon la, i bezwen vini. E enn fwa ki i vini la, i pran presedans lo Order Paper.  Ou konpran mwan?  Sa i bann keksoz ki mon ti eksplike.

E i domaz, si medya ti’n pas sa ki mon Right of Reply, pou edik dimoun. I ti a vin en ledikasyon, pa zis pou dimoun an deor, me pou zot osi isi.  Ki pa konpran Order Paper, ki pa konpran Standing Orders, ki pa konpran nou Konstitisyon ensidswit.

So, sa i kler.  E nou, nou an minorite.  Ki mannyer nou, nou kapab kontrol Order Paper?  Be nou’n diskit dan ABC.  Tou bann travay ki i annan, nou annan en tonm dakor dan ABC letan nou fer.  E from there Order Paper i ganny aksepte.

Me apre ABC, mon pa krwar ni mwan, ni Onorab Speaker ki nou al pran sa Order Paper, nou al pran sa bann keksoz ki nou’n diskite, ki nou’n dakor ki pou arive lo Order Paper nou sanz li, nou pa fer sa.

Nou tonm dakor dan ABC.  Me si nou tonm dakor laba, ki mannyer letan nou ariv dan Lasanble nou vin dir en lot bann zafer?  Konmsi i pa byen.  E pou bann Onorab ki i annan en bann responsabilite, sa pe devret kapab kontinyen Mr Speaker.

E mwan mon krwar poudir next term ABC meeting ou devret la koman Speaker.  Se ou ki devret diriz nou ABC meeting.  E ou ti pe fer li byen e kontinyen fer byen.  Nou, nou annan konfyans dan ou.  Nou war sa ki ou pe fer i byen.  E nou, nou bezwen annan en Lasanble ki nou pep i apresye.

Nou pep i dir lala, i annan travay enportan, anvoy devan, annou diskite, regarde ki mannyer nou pou kapab fer pli byen pou zot.  E Mr Speaker pou fini, annou close sa issue ki nou pe al lo la depi bomaten.
Mon  krwar en kantite in ganny dir, ase in ganny dir.

E annou war sa ki pozitiv ladan pou lefitir.  E avek sa mon swete ki nou dimoun deor, sa bann ensinifyan ki zot ankor pe fer, depi son Ray Quatre, son – you name it, lo ou Mr Speaker, lo Onorab Pillay, Prezidan.  Be konmsi eskan ki tan?

Mon konnen sa pa nou ki pou, la dan Lasanble ki nou pou dir.  Be konmsi i montre ou kalite zafer, e nou konnen i asosye ek Lopozisyon sa.  Nou konnen! Nou konnen.  E se sa mon pe lans en lapel osi ek Lapolis pou ou kontinyen rod en fason pou kapab met en kontrol ek sa bann keksoz.

I pa byen, akoz i bann lalang ki pe ganny fer.  E ki nou konnen Lopozisyon i deryer sa e zot bezwen arete, aret imedyatman.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab de Commarmond.  Bon nou pou pran en pti technical adjournment. Mon pou reste la, zis pou permet Madanm Deputy Clerk pou bouz en pti kou out of the Chamber. 

Apre nou ava retournen, en 4, 5 minit, apre nou a fini.
Akoz i reste zis Onorab Georges ki mon pou donn li dernyen parol.

Madanm Deputy Clerk you can go, you can leave.  So it’s a technical adjournment.

 

(technical adjournment) 

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay.   E mon annan enn de pti komanter pou mon fer lo entervansyon Onorab De Commarmond. Ou’n fer referans avek parliamentary procedures.  Byensir pou kouver postings and all that. Ankor parey mon’n dir, plizyer Manm in fer sorti.  This is a time pou nou fer li.  Swa i rantre dan Standing Orders.

Swa i rantre dan nou bann prosedir.  Lo sa kestyon sa mail ABC, mwan osi mon annan, mon annan konsern. Akoz definitivman ou vwar poudir dan sa meeting ki ti swiv apre ki mon ti sorti.  Sa meeting in al lo ruling ki mon’n fer, ok?  E bann pwen ki’n fer sorti dan sa mail, pa ou dir, mon ruling in ganny kestyonnen dan sa meeting.

Me parey mon’n dir bomaten, i annan bann prosedir Standing Orders kot ou kapab kestyonn ruling Speaker. Annou fer li.  Nou kapab fer li atraver en Mosyon isi, nou kapab fer li lot kote, lot kote kot Lakour.  Ok? 

Let’s go for it, sa ki santi poudir mon ruling was wrong.  Me mon pou dir ankor, mon repet ankor, mon swete dernyen fwa,  mon pou mentenir mon ruling, akoz mon krwar i ti zistifyab, rezonnab e apropriye.

Me mon retourn ankor lo sa mail.  Referans in ganny fer poudir konmkwa mon’n ganny demande pou nou resume, pou nou pran travay apre midi. Mon ti dan break yer, mon ti dan Bills Committee meeting.

Sete apre Bills Committee meeting ki mon’n vwar sa mail.  E mon’n bezwen pran en pe letan pou mon travay pou mwan reponn.

Me mon anvi zis fer sorti, e bann Manm ki’n vwar, e ki mon’n anvoy zot bann komanter bomaten, ti annan kondisyon ki ti ganny antase avek sa mail.  Ok?  ABC, ler mon dir ABC, zot tou ki’n asiz dan ABC, ki’n fer sa mail, in atas kondisyon avek.

 It’s as if, si ou pa fer li nou pou shoot ou, ok?  It’s as if i ti annan en fizi ti’n ganny mete o bor mon latet, ok vwala ki nou anvi ou fer, si ou pa fer then i annan en problenm, ok?  E mwan mon’n vwar li koumsa.  E vwala rezon ki apre ki mon’n regard tou keksoz.  E yer swar ankor mon’n asize mon’n regarde.

E mon’n donn sa repons bomaten.  E mon swete, mon’n dir,  ler mon’n resevwar let osi sorti kot LGB,  ki kontenir sa mail, si i annan disparite ant kwa ki ti ganny dir vizavi desizyon, vizavi sa mail ki’n vin kot lofis Speaker,  sa i bezwen ganny klarifye.  E mon’n dir klarifye.

Mon annan en pti komanter pou mwan fer lo sa ki Onorab De Commarmond in fini avek, lo Facebook, lo bann latak, lo bann kalonmni and all that.

Mon’n toultan war mon dan en pozisyon kot mon pe donn konsey lezot dimoun.  Pou dir ek lezot dimoun, ki pe ganny atake, evite, reponn bann tel posting.  Evite reponn bann posting ki pa bon lo Facebook.

Akoz ler zot fer sa, zot pe met zot dan menm kategori e dan menm pozisyon sa bann dimoun.  Ler zot pou fer sa, zot pou al reponn sa bann kalonmni, sa bann propagann.

Zot osi sa bann dimoun ler ou pou reponn, ou pou desann lo menm nivo avek sa bann dimoun.  E se sa ki lo mon kote, wi, mon konnen mon pe ganny atake.  Mon pa enterese pou mon reponn.

Akoz mon pa pou desann lo zot nivo.  Ok?  Mon annan sa pou mon dir.  Onorab Georges mon a don ou laparol.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker i pa ti mon lentansyon demann ou laparol.  Me parey i pa ti mon lentansyon ler mon ti pran laparol bomaten.  Ki sa keksoz ti pou solisit en deba. Me mon krwar ki i pa’n en move keksoz ki sa in arive.  E in donn, parey ou’n dir ou menm, in donn en loportinite bann Manm tir sa ki ti lo zot lestoman. In donn ou en loportinite eksplik rezon deryer bann desizyon ki’n ganny pran.

Mr Speaker mon’n ekout ou taler. Ou ti dir ou annan 2 zanmi ki reste ou.  E mon ti’n dir ek mon lekor, be mwan mon bezwen enn ladan. Mon pe mazinen lekel sa lot.  E ler Onorab Ferrari in koze, mon’n konnen ki se li lot.  Se li sa lot ou zanmi.

Mr speaker mon anvi fer kler from the beginning, ki mon pa krwar personn dan sa Lasanble, pe kestyonn ou lendepandans. E ou enparsyalite.  Onorab Gervais Henrie yer in dir, ki i ti’n ede met ou dan ou plas.

E mon krwar tou bann dimoun ki’n vot pou ou vin Speaker sa Lasanble, nou’n vot pou ou akoz nou konnen ki ou en dimoun lentegrite avek lendepandans.  E ki nou ti konnen ki ou ti pou kapab fer en travay.

Me parey Onorab Ferrari in dir, e mon konsyan, personn pa parfe.  E tanzantan i annan en keksoz ki nou pou fer ki pou fras en lot dimoun. E set egzakteman sa, mon krwar ki fodre pa nou bliye.  Bomaten malerezman sa deba in vin en pti pe konmkwa, konmsi nou, nou bann bad boys, ki  annan en problenm avek ou.  Me ki nou bann oponan lo lot kote latab, zot, zot bann dimoun i krwar ki ou, ou en dimoun ekstraordiner.

I pa sa ditou.  I pa sa ditou le ka.  Mon krwar lo tou lede kote latab, tanzantan ler ou fer en keksoz, nou grense.  E ler ou fer en keksoz ki nou trouv byen, nou aplodi.  I pa ti’n devret vin en deba lo ‘ou’ e lo ou ‘pozisyon.’

Kot lanmwatye Lasanble ti pou pran en pozisyon konmkwa zot kontan ou.  E lot lanmwatye ti pou ganny dir konmkwa nou pe pran en pozisyon ki nou pa kontan ou.  Napa nanryen ki pli lwen avek larealite.

Mr Speaker i annan en keksoz.  E mon krwar fodre pa nou bliye.  Sel keksoz ki at issue isi, e kot nou.  Nou lo sa kote latab avek, nou annan en diferans, se lo sa santans ekspilsyon dan Lasanble ki ou’n sispann Onorab Gervais Henrie pou 1 zour.  That’s all.

Tou larestan mon pa krwar.  Ni Onorab Henrie non pli, malgre sa ki in dir san sa Lasanble.  Nou napa en problenm, se zis sa. E mwan mon’n sey dir sa yer ler mon ti reste.  E mon’n mansyonn li ankor bomaten. Personnelman mon krwar ki sa santans sispansyon ti an deor la norm.

Me sa ki pli enteresan se ki i ti’n kapab arive in any event.  Akoz la prezan ki nou konnen i pozisyon Onorab Gervais Henrie in pran.  Mon krwar ki si zis ou ti’n demann li en apology.  I kler ki i ti pou dir ou, ‘’mon pa pe apologies. ‘’ E ou ti pou kapab dir li, dan sa ka mon pe sispann ou.  So nou ti pou’n ariv menm konklizyon.

Me se lefe ki sa in antre koman en santans, e non pa en santans pou sa ki in sipoze fer. E non pa koman en santans pou lefe ki i pa’n aksepte ou lord.  E ki i ti’n montre contempt Lasanble.  E se sa mon krwar ki a labaz.

E menm si nou dir, ki mon pa dakor, ki anba Order 95 nou ti annan drwa pou pas sa santans, mon pa krwar ki sa santans ti zistifye pou son lofans ki i ti’n komet.

Akoz, parey nou’n dir, en demann apologies to the House, ti ava sifizan e i ti ava anliny avek bann presedan ki ti’n arive.  Ou’n dir, e i kler ki wi,  ou’n dir ki ou ti’n warn ki next time ou pou annan, ou pou pran en reaksyon en pe pli for.

Me ankor enn fwa mon pa krwar ki sa ti zistifye.  Ou kapab dir sa, me ou bezwen le ou pe pas sa santans, pas li an proporsyon avek sa lofans ki’n ganny komet.

E non pa avek lefe ki bann lezot avan in ganny santans pli mwens, e ki sa enn in ganny en pe pli for.  Akoz i vin parey en sityasyon ler ou annan 2 lisyen, enn in sove.  Ou lisyen blan in sove ou’n al rod li ou pa’n war li. Ou’n fatige.

Ler ou retournen ou war ou lisyen nwanr pe asize la, ou tap li en koudpye.  Akoz li i la, i devan ou.  Mon krwar set en pti pe dan sa lespri kot sertennman nou lo sa kote latab, nou krwar ou ti’n al en pe pli lwen.

Be that’s the issue, in fini fer, ou bezwen aksepte.  Me ki mannyer nou kapab, ki mannyer nou kapab retourn dan en sityasyon normal?

Ou fek mansyonnen la e ou annan rezon Mr Speaker,  ti annan en pwen ki mon ti’n pran, mon ti’n demann laparol pou mwan pran.

Akoz en desizyon Speaker lo en point of order i final.  Sa i kler.  I dan order 46(1).  I final pa selman pou nou, me i final pou ou osi. Ou pa kapab retourn lo en desizyon, lo en point of order ler ou’n fer, its final.  Final for everybody. 

Me okenn lezot desizyon i pa final.  Parey ou’n dir, i kapab ganny challenged par en Mosyon.  Donk anybody ti’n kapab anmenn en Mosyon.  E mon ti pe menm mazinen, anmenn en Mosyon pou soulev sa pwen, apre mon’n dir non, i pa apropriye. Akoz nou pou al pran en pe letan pou koz lo en Mosyon.  Les mon demann ou permisyon pou fer en lentervansyon bomaten.

E se pou sa rezon ki nou’n al dan sa laliny.  Pou fer li pa vin en zafer ki nou, nou pe lager kont ou, pou en desizyon ki ou’n pran. I pa ti zis, i pa ti apropriye.  E mon pa krwar ki i ti ava byen.

Rezon ki mon’n dir, ki lo sa kote latab nou santi ki sa santans sispansyon i tro for, Se ki ler Onorab Leader Lopozisyon ti ganny atake, en apology ti sifizan.

Me ler LGB in ganny atake, santans in vin en apology plus a suspension.  Mon krwar la in vin en sityasyon de pwa de mezir.  E se sa mon krwar ki a labaz sa problenm ki nou annan.  Me parey nou’n dir, zanmi i bezwen koz onnetman e ouvertman avek kanmarad.

Ki mannyer ki nou kapab rezourd sa problenm?  I annan 2 fason.  E enn malerezman nou’n fini perdi li. E sa se dimoun ki’n anmenn sa lakizasyon, setadir Onorab Leader of Government Business, ti kapab li menm li dir, a nenport ki moman.  Mr Speaker mon pa swete ki sa santans i ganny carried out.  Mon ava satisfe avek en apology.  Ti kapab dir.

Oubyen la i kapab dir, gete, etandonnen ki in ganny sispann, les li retourn dan Lasanble. E i pa bezwen apologies avek mwan.  Akoz ou santans ki i apologies avek Leader of Government Business as well.

Les li zis donn en apology avek the House.  Sa i posib.  Oubyen i posib osi ki ou Mr Speaker, ou dir, apre ki nou’n ekout tou keksoz bomaten, etandonnen ki in annan en misunderstanding lo mon sispansyon.  Mon ti anvi sispann zis pou 1 zour.  Me mannyer in arive i annan 2 zour sispansyon.

Mon pou les Onorab Gervais Henrie antre dan Lasanble.  Mon ava konsider sa, konmkwa i pa bezwen apologies avek personn. Les li re pran so plas e bon.  I annan en posibilite.  E mon pe met sa devan zot.

Se pou sa rezon ki mon’n anvi pran laparol la.  Akoz nanryen pa’n perdi.  E mon bezwen an konklizyon dir, ki sa ti’n kapab ganny fer depi yer.  Akoz konman nou’n rise yer, mon’n ganny konversasyon avek Onorab Leader of Government Business, ki’n vin vwar mwan.

E mon’n koz avek Onorab Gervais Henrie parey mon’n ganny demande pou fer.  E mon’n sey pran kontak avek ou, pou mwan dir ou nou annan en solisyon.  Nou kapab resume apre midi.

Me malerezman, mon pa’n kapab pran kontak, mon pa’n ganny kontak avek ou Mr Speaker.  Mon’n telefonnen e mon’n anvoy en text.  Me kekfwa ou ti annan lezot keksoz ki ou ti pe attend to a sa moman.  E ou pa’n come back.  E sa loportinite epou nou rezourd sa problenm depi yer menm in perdi.

Me i pa – It’s not so late.  Parey mon’n dir, mon’n met 2 pozisyon devan nou bomaten. Mon konnen ki Onorab Leader of Government Business, akoz mon konn li byen, i pa pou ensiste lo en apology personnel.

E kekfwa ou Mr Speaker ou kapab osi met en pti pe delo dan diven.  Dan en fason ki ler nou retournen 2.30, mannyer ou ava gid nou, nou kapab retourn avek Onorab Gervais Henrie.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Mon krwar i kler.  Depi bomaten mon’n fer sorti ki sispansyon Onorab Henrie ti zis pou larestan sitting yer.

E ki bomaten i retournen i pran son seat.  E mon’n fer kler bomaten, e mon non osi lo repons sa mail ki’n ganny anvoy zot mwan yer sorti kot bann Manm ABC.  E mon ava lir.  ‘’The Assembly will reconvene today 10th June 2020 at 9am by which time Honorable Gervais Henrie suspension will have ended.

 And he will be free to take his seat in the House provided he apologizes to the House.’’

E se sa ki mon pe dir depi bomaten.  Ok?  E menm i annan en Manm ki’n fer referans avek apology to LGB.  Mon’n dir non.  Son sispansyon ek sa apology LGB i mor ansanm.  But he resumes his seat with, he regains his seat.  And apologize to the House. 

I’ve been saying this the whole morning.  E menm dan nou deba Onorab Henrie ti kapab walk in, fer le neseser.  Prezant son apology.

E petet menm i ti ava’n kapab pran par dan deba ki nou’n fer.  So mon annan an ekrir.  E mon annan lo rikord ki mon’n dir depi bomaten.  Mon kontan ki nou’n kapab abord sa size pou lanmwatye lazournen. E mon swete ki nou kapab put the matter to rest.  E lasanble Nasyonal a kontinyen ek son travay normal.

Byensir Onorab Georges mon’n dir.  Petet pandan ou labsans taler, mon pou kontinyen fer mon travay. Unless otherwise, mon kapab, mon konnen i annan bann prosedir osi tou kot mon kapab ganny tire dan mon pozisyon.

E sa i kler dan Standing Orders, si en Manm i anmenn en Mosyon, ok? Me si non, si i pou annan kontinyite, mon pou kontinyen fer mon travay avek tout enparsyalite e lendepandans parey mon pe pratike.

I pa vedir ki si nou retournen apre midi, mon retourn avek lanmertim.  Non, sa pa mwan. Ok?  Mon swete osi tou ki bann dimoun an deor ki’n swiv sa deba depi bomaten, in kapab pran li koman en ledikasyon. En ledikasyon lo travay ki Lasanble i fer, lo lafason ki nou travay e ki nou fonksyonnen.

Mon pou – mon konnen i annan enn long bomaten. Mwan osi tou mon pou bezwen en technical adjournment very soon.  Me mon ava fini lo la.  Mon pou fini lo sa not, e mon pou zi sfer en pti quote.  Mon’n tann enn de Manm in fer en pti quote bomaten, mwan osi mon anvi fer en pti quote.

En Leader ki mon tir chapeau avek li.  Sa se Mr Nelson Mandela.  E sa quote i trouve dan en pti livre ki ankadre son bann valer.

E mon quote, ‘’If you want to take an action and you are convinced that this is a correct action, you do so and confront the situation.’’

Mon unquote, ok?  Mon fini avek sa.  E mon ti a kontan zis averti bann Manm ABC, ki i annan en meeting.  Mon ti’n ganny dir 1 er.  Mon pa konnen si zot pou rankontre 1er, ok?  1.30 bann Manm ABC.  1.30er dan Speaker’s Conference Room.

E, eski nou retournen, Lasanble i resume 2.30?  Ok, dakor, i annan en konsansis.  Lasanble i a repran son travay e nou retournen 2.30.

 

                                 (BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab. E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout, e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.

Nou pou kontinyen nou travay lo Standing Orders, e mon ava demann Sarge pou move Mace, pou nou antre dan Committee of the Whole House. Yes, Onorab Ramkalawan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker swivan sa deba ki nou’n annan bomaten, apel li deba, whatever you want to call it.

Mon krwar ki definitivman i annan en pwen ki’n ganny fer resorti par tou lede kote latab, ki an term parliamentary procedures, konmsi ti pour bon pou nou annan keksoz kler, so that tou dimoun i konnen kote nou ete.

E obviously i annan enn la ki nou war nou bezwen annan en keksoz kler, e sa se bann prosedir ki pou diriz servi internet isi lo precinct Lasanble.

Annou apel li sa, se servi internet lo precinct Lasanble, koman enn.  Apre sa ankor enn fwa pou nou antre dan okenn polemic, mon pe spesyalman dan sa moman kot nou ete.

E letan mon pe regarde Lasanble napa en gidans, e sa nou pe al rantre dan en peryod eleksyon. E i annan sa size politik lo precinct Lasanble.  Lo tou lede kote latab i pou annan bann keksoz politik. Swa pou annan serten Manm ki pou annan en serten paviyon ki pou met lo son loto, swa i pou annan serten Manm ki pou met en sticker lo son loto, swa i pou annan plizyer bann keksoz.

Pou annan menm manm staff, menm manm staff Lasanble. E bomaten ou’n fer resorti ki poudir bann manm ki par egzanp Lindy, ki mon asistan personnel ki ganny en lapey avek Lasanble.

Alor petet sa ki nou pou bezwen. Petet ti ava bon pou nou annan en prosedir parlmanter ki pou gouvern en pe sa bann keksoz. Kwa ki ganny aksepte. E kwa ki pa ganny aksepte.  Par egzanp bann manm staff, eski par egzanp en manm staff Lasanble Nasyonal i pour akseptab pou li met en triko en parti politik, pou li asiste en rally politik?

Kwa ki pour ganny aksepte? Anliny avek konstitisyon. Son drwa pou li kapab partisip dan lavi politik an deor son ler travay, parski nou pou war bann PS, bann Sekreter Prensipal tou ki annan bann o pozisyon dan Egzekitiv.

Nou pou war bann staff lakour ki zot osi tou zot pour, konmsi bann dimoun dan – konmsi mon pe zis dir ki i ti ava bon pou nou evit okenn konfizyon.

Vi ki bomaten Onorab Georges in fer nou kler, ki i annan Standing Orders. E apre lo lot kote i annan parliamentary practice. Konmsi mon pe demande ki nou kapab rezourd tousala, la dan sa moman kot nou ete.

E nou dan en bon pozisyon pou nou fer li, pour ki demen i pa ava annan okenn konfizyon. E menm lo kote disiplin ki i lo staff, ki i lo kote Manm Lasanble.

Parske par egzanp dress code;- dress code i enn bann keksoz ki in bezwen annan en practice somewhere. E i annan e pti booklet lo dress code dan Lasanble, e dress code pou Manm Lasanble.

Tou sa bann keksoz mon krwar la i moman pou nou ganny li kler. Pour ki personn pa dan okenn konfizyon. Mon oule met sa lo latab Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Bon, mon krwar nou deza, Lasanble Nasyonal i deza annan serten gidans. Par egzanp pou staff mon konnen nou annan serten code.

Code of conduct pou staff, e si mon pa tronpe nou ava rod sa bann lenformasyon. Nou ganny dirize by past Code of conduct, si nou pou koz code of ethic and so on si nou pa ankor revize.

Ti annan a en moman, kot okenn Manm pa annan drwa anmenn okenn party insignia on the premises of the Assembly. Sa ki konpri i ankor la li, ki konpri paviyon, bonnen and all that.

E nou bezwen mazinen poudir ler sizyenm Lasanble ti pe al swear-in, i annan en Onorab ki ti pe vin dan en semiz kitennge mon dir sa, ok?

Me eski sa ki nou pe dir la ozordi, dan sa moman ki nou pe al antre dan eleksyon nou sanz tousala? Mwan mon pa pou santi mon konfortab, akoz petet nou pou mazinen petet ki zistans nou pou ale?  Akoz la ou’n komans fer referans osi avek staff.

E mwan ler mon’n pran Speakership, mon’n fer mon mye pou mon retir politik dan Sekretarya. Me si nou pe dir ki dan sa moman la nou pou les staff osi tou partisip dan lavi politik, met en paviyon ek son loto, vin dan premises Lasanble and all that. Mon pa pou santi mwan konfortab avek sa.

Me parey mon pe dir nou ava regarde, nou ava regarde kwa ki la dan nou bann Code of Conduct and so on. And nou ava dan sa moman kot nou pe regard Standing Orders and so on, nou ava regard tou bann prosedir and so on, nou ava kapab repas ladan e si fodre sirtou pou Manm.

Mon pa konnen si Lasanble i debat lo Code of Conduct pou staff, ki mon krwar pa. Akoz staff i annan en management ki pou dil avek. Me nou a kapab dil avek lo bann prosedir bann Code of Conduct pou Members.

So nou ava fer sa.  Me mwan sa ki kler pou mon se ler eleksyon 2015 ti ganny anonse, Nomination Day. On the date of the Nomination Day, Lasanble ti aret meet, ti aret travay, ok? E mon annan, mon pa konnen petet ou a panse poudir mon i pe antisip sa ki ou pe vin demande me mon’n prepar mon en pe letan.

I annan, mon annan en extract of Verbatim sitting of 10th  November 2015. The last sitting before nomination day of presidential candidate. E ti annan en Bill ki ti ganny pase sa zour e apre sa Bill Speaker Dr Patrick Herminie ti anonse ki Lasanble i al dan recess pandan letan konpanny. E alor zot ti pran en adjournment ziska prosen dat apre eleksyon.

So i annan en kantite keksoz ki pou arive dan bann mwan ki swiv and all that, me i byen nou ava regard en pti pe nou bann fason fer keksoz e sa ki konsern Manm.

Sa ki konsern the House and all that. Nou ava regarde.  Me ankor an vi nou pe koz party insignias lo transpor and all that, transpor i vin lo premises Lasanble. E la ankor mon pa pou tro santi mwan konfortab ki nenport transpor i antre avek en flag oubyen whatever lo la.  Sa i mon pozisyon.

Me management the precinct of the National Assembly i tonm anba mon lofis. E parey mon dir lo sa bout staff osi tou nou annan en Management Board ki desid lo Code of Conduct for staff, ok? Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Wi, mon pa pe rantre dan sa ki Sekretarya i dir. Me selman ou konnen mon krwar ki i annan serten keksoz osi tou ki nou bezwen. Par egzanp tou bann manm dan mon lofis oubyen dan lofis Onorab De Commarmond, wi zot ganny en lapey avek Lasanble Nasyonal. E ozordi zot menm pe met liniform Lasanble Nasyonal. Alors, tou sa bann keksoz la i bezwen ganny fer kler. Parski si apre sa ki pe aplik pour Deputy Clerk avek bann lezot dimoun ki bann civil servants, konmsi lo ki pwen ki nou desin sa laliny?

E apre sa par egzanp letan mon pe koz lo bann stickers ensidswit, I mean, i pour, si Onorab De Commarmond i annan son sticker parti US. Konmsi ou pa pe ekspekte Onorab De Commarmond zis koman i kas kontour la tir son sticker lo son loto.

Pa lo loto Lasanble, sa en lot zafer, me lo son loto personnel pou li tir sa sticker. E apre ler i sorti deor – Se pour sa rezon ki i pour enportan pou nou koman en Lasanble ganny li.

E sa zafer Nomination Day sa i kler, e napa nanryen ekstraordiner avek sa.  Akoz aparti nomination day Lasanble pa kapab kontinyen zwenn, pou le senp rezon se ki pou le senp rezon e nou, nou bann sittings i live, ensidswit.

Se Komisyon Elektoral ki annan sa kontrol lo political, keksoz politik ki ganny fer.  E lefe ki Lasanble i en lenstitisyon politik, i pour al kont lotorite ki Konmisyon Elektoral i annan airtime, e tou sa bann zafer.

Sa napa problenm selman mon zis pe dir poudir i pou enportan pou nou ganny sa byen. Parske mon pa pou anvi ki keksoz pa kler, e apre sa nou trouv nou dan bann sityasyon.

Akoz menm si Lasanble i rantre dan recess ofisyelman, be tou Manm i ankor Manm Lasanble. Tou manm i pou ankor Manm Lasanble alor fodre ki ou annan en keksoz kler.

E menm lo kote bann Code of Conduct pou staff an relasyon avek politik, parske nou, nou bezwen osi konnen parski i posib ki swa Onorab De Commarmond, oubyen mon parey nou’n dir tou keksoz i kapab ganny challenge dan Mosyon.

I posib ki en dimoun i anmenn en Mosyon poudir be sa Code of Conduct, i kont lartik ki permet Manm eksprim zot an deor ler Lasanble, pou zot soz politik.

E alor sa Code of Conduct i kont Konstitisyon i kont zot dwa, e alor nou zet li. So mwan mon anvi zis nou ganny keksoz kler a en serten moman, pou nou napa okenn konfizyon.  Me selman mon ti ava demande Mr Speaker ki poudir sa zafer kekfwa at some point, sa zafer internet sa i ganny anmennen devan Lasanble pou nou kapab pran en desizyon.

Parske mwan osi tou  mon annan serten pwennvi. Mwan mon krwar ki poudir letan en Manm, en Manm i annan son bann diferan pwennvi. Me a ki moman ki i kapab li si i pa’n dakor ek sa ki en Manm i dir. Whatever ki i fer li, ok?

E zis pour mwan terminen, mon’n kontan bomaten zot in nonm sa zafer apology. E pour tou Manm Lasanble e pour piblik konnen poudir mwan Wavel Ramkalawan, mon ti premye Manm Lasanble pou ganny demande pou apologies devan Lasanble!

Alor sa zafer apology, Wavel Ramkalawan ki ti premye Manm ki ti ganny demande par Speaker Macgregor pou mon prezant en apology. Onorab De Commarmond i rapel sa tre byen e Onorab William tou i pou bezwen mazin sa.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Mr Chairman mon’n swiv sa konsern ki’n ganny eksprimen. Be mon krwar vi ki nou pe swiv Standing Orders, i ava apropriye pou at the right juncture kot nou pe diskit bann eleman, Anmenn political paraphernalia lo precinct Lasanble, ki okenn Manm ki annan okenn keksoz pou li raise, i a anmenn son pwennvi at that point.

Me selman for the record Mr Speaker, ozordi par egzanp lo bann transpor si nou pe koz transpor. Lo la mazorite transpor bann Manm ki lo lot kote latab i annan en sticker politik, ok. I annan en sticker politik lo la ok?

Nou, nou pa’n konplent sa.  Me nou konnen poudir ki going forward i ava enportan pou nou etablir what the limits are. Akoz mwan mon siport sa pwen, pa akoz ou ki’n raise sa pwen. Me mon siport sa pwen ki si en Manm Sekretarya. E sa nou ava fer li ler nou fer sa deba.

Si ou en Manm Sekretarya, i bezwen annan en Code of Conduct pou Sekretarya. E nou manm nou ava decide lo nou Code of Conduct accordingly.

So sa ki mon krwar nou devret fer okenn Manm ki annan sa pwennvi. Annou anmenn li devan. Be sa ki mon ti oule share avek Lasanble, se ki dan 5enm Lasanble ti annan en determinasyon lo bann kondisyon ki gouvern media coverage, and proceedings and National Assembly of Seychelles.

Mon pa konnen konbyen nou ki’n ganny sans lir sa.  Mon ti’n deza raise sa. Lasanble oparavan, i annan Manm ki ti’n sort of tap kalot ladan, dir mwan zot ti tro bizi pe ganny problenm zot pa’n regarde.

Me s i en dokiman ki pa neseserman heavy handed. Me i en dokiman ki’n fini ganny ekri, me i etabli serten norm, serten baz lo lafason ki coverage i ganny fer.

E la mon pou met Lasanble, mon ti a kontan fer sir ki Lasanble i pran konsyans en diskisyon ki ti arive avek Mr Antoine Onezime ler i ti pe ganny koz –  diskisyon ti lo pou pas Lasanble live.

E Mr Onezime ti dir ki ler i pas Lasanble live, i annan en serten liability ki li koman sa dimoun ki kapab read Lasanble live, si sa ki in carry i ganny servi dan en fason? I ti dir sa li.  E sa determinasyon ki ti ganny fer an 2013 ti zisteman pe preempt the advance of social media.

Now, bokou nou pa pe santi why this is the case. Me dan lamazorite gran demokrasi ozordi Mr Speaker enkli L’Angleterre, enkli L’Angleterre, si ou misrepresent en Manm Parlman, swa lo medya sosyal, sa Manm Parlman i annan drwa fer en case kont ou e sue ou!  Ou konpran?  E i annan menm serten direktiv ki ganny donnen, dan lafason ki Manm Parlman i fer sa bann keksoz.

So mon ti a kontan envit tou Manm Lasanble pour download sa dokiman, i online ki nou kapab gete.  E nou kapab vwar ki mannyer sa i kapab enform deba lo sa size ki nou pe koz lo la. Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Bon, lo kote Sekretarya nou deza annan nou bann diferan dokiman. Nou annan en Kod Kondwit pou staff. Me nou pe osi travay lo Polisi pour fer serten Polisi. E lenformasyon ki mon’n gannyen se ki nou first draft Policy lo Participation of staff in Political Parties in pare.

Me sa i ava ganny diskite dan prosen management meeting. So nou, nou pe avanse lo kote Sekretarya. Ler mon ti pran Speakership dan en staff meeting, sa i ganny, mon ti ganny poze sa kestyon.

E an vi ki mon pa ti anvi infringe lo drwa staff, mon ti zis  dir ki staff zot kapab – par egzanp zot ti demann mwan si zot kapab attend en rally?  Mon ti dir ek zot wi, i zot drwa, me evite vin dan limelight. Akoz kantmenm ou en Seselwa, ou annan drwa zouir ou drwa konstitisyonnel, dimoun toultan pou war en lot keksoz pou dir.

‘’Vwala en travayer Lasanble dan en triko en parti politik and so on.’’ Mon ti, mon retourn lo mwan ankor mon kontan pran legzanp lo mwan.

A en moman mon ti fer liturgie dan legliz. Mon ti bezwen arete. Akoz toultan mon ti mont anler dimoun ti war en bonnen SNP dan mon latet, ok? E zot ti dir mon ti pe fer politik dan legliz.  Ki finalman mon ti bezwen arete.

And it’s been years mon’n arete. Mon’n ganny demande tanzantan ler napa, kot legliz mon frekante, mon’n dir zot non mon pa kapab. Akoz pou sa bann rezon.  Dimoun pa vwar ou koman en dimoun ki frekant sa denomination, sa dimoun ki frekant sa legliz or whatever. Me toultan i vwar ou pou sa lot kote. Ou annan ou en bonnen rouz, oubyen en bonnen ver, oubyen en bonnen ble dan ou latet ok?

So nou lo kote Sekretarya nou pe travay lo la nou annan Code of Conduct, me nou pe fer li vin Polisi, e mon swete nou ava’n pare before the next election.

Bon,  but whereas pou Manm, then mon krwar moman i apropriye, nou ava regarde kot i rantre.  Avek sa 2 mo, Onorab Georges, laparol i pour ou.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Chair avan ki mon al lo order 12, permet mwan dir 2 pti mo.

Premyerman mon krwar etandonnen ki nou tou nou pe p etabli nou credentials koman premye dimoun ki’n bezwen apologies.

Mwan mon ti premye ki’n bezwen apologies anba Speaker Herminie, menm zour ki in antre koman Speaker son bomaten e mwan, mon en bon boug dan Lasanble parey zot tou zot konnen.

 

(laughter)

 

HON BERNARD GEORGES Mwan menm mon premye ki ti ganny met deor son apre midi menm, e ganny demande pou apologies, ki mon ti fer son next time ki mon ti vini. Sa se enn.

Dezyenmman Mr chair lo sa pwen ki Onorab leader Lopozisyon fek fer, nou pou ariv lo order 53 behavior of members in the Assembly kot nou pou vwar serten keksoz.

Nou pou vwar mobile phones, use of mobile phones. Alor la i ava en moman apropriye mon krwar pou nou tackle social media osi. Mon fer ou rapel ki members and visitors i ganny kontrole par direksyon ki ou, ou fer from time to time.

E parey in ganny dir i annan osi the Code of Conduct for members of the National Assembly, ki nou pou bezwen osi regarde. E i annan ladan menm dan sa Code of Conduct i dir ki ‘no political accessories or insignias are permissible.’

Alor nou annan tou sa bann keksoz. Me selman mon krwar ki sa legzersis i enn kot nou kapab re anglob tousala, e fer sir ki by the end i annan en set guidelines ki apropriye. E ki otan ki posib nou fer en pratik vin en order pou li kapab tonm anba bann lareg Standing Orders.

Bon, nou ti’n vwar a lafen nou travay Lendi, order 12 ki lo screen, e sa i annan pou fer avek duties of the Clerk of the Assembly.

E ler nou’n rise, en Manm Onorab in dir mon nou pe koz lo travay Clerk ek Deputy Clerk e zot la dan sa Lasanble.

E nou pe fer krwar ki zot pa la. E kekfwa nou ti a devret donn zot en loportinite si i annan okenn keksoz ki zot anvi fer sorti, fer li sorti dan en fason apropriye atraver ou Mr Chair ki nou pe get wrong, e ki zot, zot var ki nou pe al mal.

But 12, nou’n azout 12(1) parey nou ti dir kot nou mete ki Clerk ek Deputy Clerk ‘shall attend.’  12(2) nou’n sanz li en pti pe parey nou ti vwar, 12 (3) Record of proceedings.

Pa zis bann Manm ‘… but other persons’ nou’n azoute.  12(4) sa Record of proceedings pou montre the number and the identity of members voting, parey ti’n ganny demande. Pou konnen ki mannyer Manm in vot dan sa fason ‘or’ bann Manm ki’n abstain from voting.  Sa i en lazout ki mon fer isi menm dan sa Lasanble.

12(5) sa se pour prepar Order Paper, akoz nou pa ankor ariv lo ABC ki nou pou revwar li en pti pe pli tar e while I’m here Mr Chair.

Nou ava vwar ler nou ariv lo Standing and Select Committees, Standing Order Committee pe fer en propozisyon ki annan en keksoz i apel The House Committee parey i annan dan lezot Lasanble.

E the House Committee i pou sa enn ki pou desid amongst order things bann Code of Conduct, bann Code of Ethics eksetera e bann Code pour staff Sekretarya osi.

Me la pou le moman nou’n dir pou li vin annord avek nou Konstitisyon ek nou Standing Orders ki the Clerk ‘will be responsible under the direction of the Speaker, and in consultation with LOTO and LGB or their designated representatives. ‘

Akoz pa toultan ki zot, zot la pou prepar Order Paper.  E sa Order Paper i ava annan bann keksoz ki Speaker an konsiltasyon parey nou’n fek dir, i ava deside pour met ladan.

Standing Order 6, nou ti’n azout ala demann enn bann manm ki nou pou fer in electronic format.

Me mon pou demann permisyon pou retour sa, akoz en zour ki nou’n fer taler, (7) ‘Clerk will responsible for Journals and records of the business of the Assembly.’ I annan en manm ki oule pran laparol Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Zis e pti klarifikasyon ler ou’n mansyonn i Clerk, Deputy Clerk i asiz la.  Eski i annan en konsansis ki si i annan okenn pwen zot kapab koze? Mon pe demann sa Lasanble.

Mon pa anvi ki si i anvi koze toultan i bezwen fer li pas avek mwan, mwan mon koze eski nou ganny en konsansis?  Non?  Ok.

Mon konnen we can’t.  Me Onorab Georges in prompt sa e mwan osi mon pe sey regarde, akoz Deputy Clerk in sinyal mwan in regarde si i annan serten keksoz ki -. Yes Onorab Pillay?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Mon pe eksprim mon lopinyon personnel lo Standing Orders. The House is the Members House, e zis Manm ki annan drwa fer komanter lo bann size. Mon konpran lideal kot Onorab Georges i le ale, but tou sa ki Clerk, ek Deputy Clerk pou fer, it’s in relations to what the Members have to do. E bann Members i bezwen fer.

So, mon konpran the idea, me selman I would not presume to go in that direction, akoz napa en Parlman ki allow sa,  sa kalite practice. Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi. San pou open wounds, se sa bomaten ki mon’n dir mon bezwen defann li ler i ganny atake. Akoz i pa kapab koze, i napa lavwa dan Lasanble, ok?  Bon Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon retourn lo 5, parski ozordi dan nou Lasanble i annan en sityasyon ki’n leve la. Ok, limero 5 i dir, ‘the Clerk shall be responsible under the direction of the Speaker.’ I annan en sityasyon la kot mon demande si nou pa bezwen osi met Deputy Speaker, parske Speaker in aret asiste ABC.  So, eski sa i en –

 

MR SPEAKER

Ki pwen sa, ki Standing Order? 4?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

(5), 12 (5).

 

MR SPEAKER

The new (5)?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes, the new 5. Eski nou bezwen azout Deputy Speaker? Parski, in the absence of the Speaker.

 

MR SPEAKER

Eski Speaker dan sa ka i pa souzantandi pou the person in the Chair, e nou’n dir ler Deputy Speaker is in the Chair in ganny term as the Speaker? I pa souzantandi? Or eski still nou bezwen mete?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, mon bezwen demann sa kestyon parski letan nou met Clerk, nou mete or Deputy Clerk. Alors, nou ti ava, si sa ki ou pe dir, i devret souzantandi ki Clerk i enkli Deputy Clerk. Me selman nou’n fer sa distenksyon. E dan Lasanble ou annan Speaker ek Deputy Speaker. E tou lede, se de elected positions.

 

MR SPEAKER

Me,  sa referans Onorab, sa referans avek Clerk i reste Clerk tousel, la dan plizyer la. Me selman mon krwar i souzantandi dan labsans Clerk se Deputy Clerk ki deputy.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Wi, be selman dan Standing Orders, Standing Order 2, 1, 12 (1). I dir ‘the Clerk or Deputy Clerk shall attend.’ Dan sa ka ti kapab met, ‘the Clerk only.’ Si nou me zis the Clerk, then nou take it ki poudir, kot nou met Speaker, nou pa bezwen met Deputy Speaker. Nou take it, parski sa se, mon krwar Onorab Georges i konpran mwan ki mon pe dir.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Wi Mr Chair mon konpran. Me annefe sa ki nou ti anvi fer, i annan de keksoz la ki fodre nou regarde. Enn se the Office of the Speaker, and the Office of the Clerk. La nou pa bezwen al dan Deputy ditou, akoz se zot ki ansarz sa office.  Dan 12 (1), nou ti anvi dir ki, dan sak sitting of the Assembly, nou pou bezwen annan swa Clerk swa Deputy Clerk. Enn oubyen lot pou bezwen la. E i pa toultan pou Clerk, e i pa pou toultan Deputy Clerk, se pou sa rezon ki nou’n met li.

Epi apre Records of proceedings obviously i pou bezwen sa enn ki la dan Lasanble ki pe fer li.  Alors se pou sa rezon ki nou’n azout Deputy Clerk. Me, an sa ki konsern 5, parey nou mete it’s the Clerk who is responsible for preparing the Order Paper. Akoz se son biro, it’s the office of the Clerk that is responsible, even if it’s the Deputy Clerk that actually does it.

E menm zafer, anba direksyon Speaker, i direksyon Biro Speaker even it’s the Deputy Speaker that actually physically does it.  Mon krwar se sa distenksyon ki nou bezwen fer.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ti annan en pti pwen pli boner. Mon krwar ki dapre mon leksperyans, manm Sekretarya i tre zalou zot lendepandans from politik. Konmsi mon santi dan mon enteraksyon ki zot, zot anvi protez sa. So, as nou pou avanse, kekfwa nou devret toultan pe bear in mind ki i enportan pou protez zot. Par egzanp pa donn zot laparol lo en size ki kapab glis lo en topik politik, me protez sa lendepandans.

Zis pou riye, menm par- ler, ler mon koz ek zot, mon mont laba anler mon koz ek zot, zot en pe per, konmsi. Akoz zot vreman, e mon apresye sa. Mon apresye zot devosyon, zot sa – ki zot gard en distans vreman lwen avek politik.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari. Nou apresye, e parey mon’n dir i en travay ki nou’n komanse 2an pase. E mon krwar nou’n kapab achieve. Ozordi Manm sorti de kote, i santi poudir zot kapab apros nenport Manm staff ki annan pou fer ek zot travay. E zot ganny sa servis avek staff. Which is good. Mersi, mon apresye sa komanter. Onorab Pillay, ok? Onorab Georges nou a kontinyen. En moman Onorab Georges. Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Good afternoon Mr Speaker. Good afternoon tou dimoun.  Mr Speaker, anba 12(8) dan nou Standing Orders existing, 12 (8). I annan sa pwen ki ti ganny monte dernyen fwa lo kote, ‘The Clerk or any officer deputed by the Clerk shall serve as the secretary to any Committee appointed by the Assembly and shall record the proceedings in the minutes.’ Mon’n deza fer sa sizesyon an zeneral ki kekfwa nou devret komans regarde si Lasanble pa kapab met an plas specialized secretaries.

Ki dimoun i spesyalize koman en sekreter, e zot ganny allocated 1, 2, 3 Komite. Dapre zot kapabilite, e ki fer ki i anmenn en lefikasite. Olye dimoun Sekretarya ki pe double up koman en sekreter. Me specialized dimoun ki fer zis sekreter Komite. Eski nou kapab enkli li la dan sa kote pou fer sa pozisyon available? Ouswa pou get li dan sa fason? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue. Anfen, sa i annan en konponan moniter avek. Si nou pran bann dimoun dedicated, par egzanp FPAC in deza fer sa demann avan. En dedicated secretary and all that. Nou pou bezwen kree en post, e nou pou bezwen al demann permisyon Finans. E nou’n seye, nou’n seye deza. E si ou’n war ziska ozordi menm, ki nou ankor pe travay lo la. Menm nou Legal Department of the National Assembly, nou pa a ankor kapab fulfill sa, ok?

Pou nou kapab ganny dedicated secretaries to Committees, nou pou bezwen kree post, e nou pou bezwen met en saler avek. Me nou bezwen al devan Finans pou nou demande.  It doesn’t work just like that ki nou kree. Nou annan Bidze and all that.  E nou bezwen met dan nou Bidze pou lannen answit, e pa toultan ki i ganny aprouve.

Nou bezwen servi resours ki deza sirplas. E nou resours ki deza sirplas se nou bann travayer ki dan Sekretarya. E zot asiste bann Komite e zot ganny en pti allowance. Ok?  Pou lemoman nou fer sa.

E nou annan en lot kontrent osi Onorab. Se ki nou napa office space.  Si nou pran enn oubyen de dimoun an plis la, nou napa office space. I annan serten offices deza, nou’n partition, e i vreman limite.  Se sa rezon ki nou annan plan pou nou kapab komans fer bann negosyasyon pou nou ganny en Annex.  Sa i ava kree menm meeting rooms.

Nou anvi en pti Mini Conference Rooms kot nou kapab fer serten travay isi menm kot Lasanble, dan plas nou al lwe bann venues. Me nou annan bokou kontrent. Wi nide i fantastik, e Management osi pe diskit lo la. Me nou annan sa bann kontrent devan nou. Mersi Onorab. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mon ti krwar Onorab Pillay ti’n lev son lanmen Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Yes, Onorab Pillay?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman, mon ti pe mazinen, eski nou pou adopte sa, konsider adopte sa pratik ki bann lezot Parlman Commonwealth in adopte? Kot pou annan Clerk of Committees?  So, the person ki, par egzanp FPAC i annan en Clerk, IAC i annan en Clerk. Sa ki Onorab Larue in dir, in koz lo en sistenm Sekretarya pou bann Komite.

Rezon nou dir sa, se akoz ler mon pe get mannyer Standing Orders was drafted initially, apre ou regard National Assembly Member Privileges and Immunities Act, ou vwar poudir Clerk Lasanble i essentially the secretary to all the Committees.  Tou Komite ki Lasanble i formen, Clerk Lasanble ki son sekreter. That’s what this order is actually saying. Petet dan son lenplimantasyon then nou pou bezwen gete ki mannyer nou regard li.

Akoz for all internal purposes, the Clerk ki la, malgre ki nou pou annan en sekreter to the FPAC. The actual  secretary of the FPAC according to the law is the Clerk of the Assembly. Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair, Mr Chair les mon pran sa pwen malgre ki nou annan lezot. E mon pe al la lo 9 lo board. The Clerk or any officer deputed by the Clerk shall serve as secretary eksetera.  E pran sa 2 dernyen pwen ki’n fer resorti. Annefe, mannyer i ete 9 la, i permet ler nou annan larzan pou nou annan en dedicated secretary. Annefe dan bann lezot Lasanble, sak Komite i annan en full staff. I annan research officer, i annan advocate, i annan en secretariat, i annan tou keksoz, en full staff ki pe run the Committee, pandan ki bann Manm sa Komite zot dan Lasanble. Obviously nou, nou mwayen pa permet nou.

Me anba 9 mannyer i ete la, i posib  ki  si nou recruit en dedicated secretary pou en Komite, oubyen en pool of secretaries ki pou servi tou bann Komite,  ki zot ava tonm anba, any officer deputed by the Clerk. Alors zis pou satisfied Onorab Larue ek Onorab Pillay ki anba 12 (9) nou still kapab fer sa, finance permitting and occasion arising.

Mon retourn lo 5, ki nou’n fek vwar apre lentervansyon Onorab Leader Lopozisyon. Mon al lo 6. E mon ti pe zis dir sa 3 mo in electronic format nou ti’n azoute. Akoz ti annan en demann ki ti’n ganny fer, pou circulate the Order Paper electronically.  Ki in any event pe ganny fer, me pou met li dan Standing Orders. Me, mon pe fer en lot propozisyon taler ki kekfwa nou ava bezwen tir sa 3 mo la.

 

 

12 (7), Clerk i ava responsab pou look on journals. 12 (8), nou ti’n aret lo la, nou ti pe regard Verbatim. Annefe sa se Clause ki permet prodiksyon en Verbatim, tou sa ki pase dan Lasanble. Annefe tou bann speeches ki pase dan Lasanble. Akoz tou bann lezot keksoz i al dan Records of proceedings oubyen dan journal. Me the speeches, e mon’n regard en pti pe sa ki Maurice in fer. Akoz en bon pe nou Standing Orders in enspire par Standing Orders Parlman Maurice.

E mon fer sa propozisyon. The Clerk shall be responsible, parey lo board, under the direction of the Speaker, for the production of an Official Report, capital O, capital R, as nearly as possible Verbatim of all speeches made in the Assembly and in the Committees of the Whole Assembly. And for making copies available to Members, ok? Sa se production of Verbatim.

Apre nou vin dan 9 ki nou fek vwar, that’s the Clerk as secretary of Committees. E mon pe propoz en nouvo 10, ki pou dir, ‘’all documents in this order which are expressed to be circulated, sent or made available to Members,’’ akoz sa 3 mo i ganny servi dan sa Order 12, ‘’may be circulated, sent, or made available in electronic format.’’ Donk i kouver tou keksoz.  I kouver Verbatim, i kouver proceedings, e i kouver Order Paper. E si Lasanble i dakor avek sa, la nou ava bezwen tir sa 3 in electronic format dan 6. Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair. Mr Chair eski Onorab Georges i kapab atraver ou silvouple, si i kapab dir nou si i enkli Gazette? Bann Gazette?  Bann Bills?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Pa pou lemoman Mr Chair. Me, i annan landrwa kot nou pou arive.  Annefe mon kapab enform Lasanble ki i annan en Bill ki pou vin devan nou byento, sorti kot Biro Attorney General. Ki pou fer tou Gazette ek tou Bills in electronic forms. Alors nou pa pou bezwen. Tou mannyer nou pou ganny li, e tou dimoun pou ganny li in electronic format. Mersi Mr Chair. Eski mon tir sa 3 la? Akoz zot ganny kouver dan 10?

 

MR SPEAKER

Napa komanter Onorab Georges? Mon krwar nou a kontinyen.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Nou al lo 13. Procedures for the removal of Speaker, or Deputy Speaker.  La i annan en pe lamannman. Napa okenn lamannman dan 12 (1), ki eksplike ki mannyer en notis i bezwen ganny donnen. En Mosyon i bezwen ganny table. E etandonnen ki sa i pou Speaker and Deputy Speaker, nou pe propoze azoute dan (e), the Speaker or the Deputy Speaker as the case may be is entitled to be heard, due process. ‘’

Si zot pe al ganny retire, zot bezwen ganny ekoute. Me, nou pa bezwen ekout tou lede. Si se Speaker ki pe al ganny retire, se Speaker ki pou ganny ekoute. Si Deputy ki pe al ganny retire, se Deputy ki pou ganny ekoute.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Yes, Mr Speaker. Lo sa menm order (e) shall be entitled to be heard during the debate. Ok that’s during the debate. Eski mon kapab propoze, that following sa deba ki nou’n annan bomaten, ‘that any Member therefore who is subjected to any sanction shall,’ (I don’t know what the wording was) ‘’shall be entitled to be heard?’’ No, it will be further? It will be further, me selman just flag this rule that I like, which is absolutely right. Every person needs to be heard before being sanctioned. So, mon ti a kontan si zot fer Chair Bills Committee fer en note that this point be raised.

 

MR SPEAKER

Onorab i pou tonm anba seksyon kot i annan sanksyon.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

That’s right, yes, Sir.

 

MR SPEAKER

Ok, la i zis prosedir   for the removal of the Speaker and Deputy Speaker.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Thank you.

 

MR SPEAKER

Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou Manm. Mon ti anvi si Onorab Georges kekfwa i kapab eksplik nou pou konsonmasyon   piblik deor, letan i ariv lo 13 (a), ‘’seven days’ notice signed by not less than one half of all Members of the Assembly in the case of the Speaker, and one third in the case of the Deputy Speaker, shall be given to the Clerk.’’

Par egzanp la letan nou pe koz, pou quorum deza dimoun in fini konnen deor poudir i bezwen 17 Manm. So, dimoun in fini abitye ek sa. Be selman la dan sa enn, si Onorab Georges i kapab eksplik nou, pou sa ki pe ekoute deor. Sa less than one half nou ki la, pou nou ganny en sif. E one third in the case of Deputy Speaker. Zis pou klarite en pti pe klarifikasyon an relasyon avek sa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Mr Chair, sa ki Onorab pe demande se, prosedir pou retir Speaker oubyen Deputy Speaker i bezwen komans avek en notis ki sorti kot bann Manm. E pou retir Speaker, fodre pa mwens ki lanmwatye bann Manm. So, 17 Manm konmela, i bezwen siny sa notis pou li valab. Sanson i pa pou, prosedir pa pou kontinyen.

E pou retir Deputy Speaker, fodre en tyer. E i annan 34 Manm, alors fodre 12 Manm i siny en notis pou retir Deputy Speaker. Sa se premye koud kannon ler ou anvi tir Speaker oubyen Deputy Speaker.  Ou bezwen fer en notis ganny sinyen par sa kantite Manm. E apre prosedir i swiv.

I ganny anvoy kot Speaker, Deputy Speaker. En Mosyon i ganny mete devan Lasanble dan en peryod 14 zour. Lasanble i konstitye son lekor parey nou fek fer la dan en Komite. E sa Komite i raport son findings.  E sa pwen ki fek fer sorti. Pandan sa prosedir fodre sa Komite i ekout sa Speaker oubyen sa Deputy Speaker, pou war ki zot lentansyon. Oubyen ki zot defans.  Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Ou pa oule kontinyen all the way ziskan (e) (2) and (3)? Nou fini sa bout ou donn sa leksplikasyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Wi i annan en distenksyon, pou Speaker nou bezwen lanmwatye Manm Lasanble. E pou Deputy Speaker en tyer.  E kekfwa kestyon ki’n ganny demande se, akoz sa distenksyon? Akoz pa lanmwatye dan tou lede ka? Oubyen akoz pa en tyer dan tou lede ka?  Me sa se nou ki deside. Donk sa se prosedir, notis Speaker, Deputy Speaker i ganny ekoute par en Komite Lasanble.

Epi Speaker ek Deputy Speaker pa pou kontinyen prezid Lasanble pandan sa peryod kot zot anba egzaminasyon, as it were. Me nou pe propoze azoute ki amwen ki zot in resign, zot reste koman en Manm. Zis zot pa kapab preside over the Assembly pandan sa peryod.

Zot pa ganny pouse, akoz zot ankor anba -.  Sel keksoz ki pou arive avek zot si Mosyon i pase, se ki zot pou aret vin Speaker or Deputy Speaker. Zot pa pou aret vin en Manm. Pou retir Manm i en lot prosedir.

E apre en Mosyon pou retir Speaker or Deputy Speaker i bezwen 2tyer Manm Lasanble.  So, apre ki Komite in fer son rapor avek Lasanble, Lasanble prezan i vot lo la. E si 2tyer bann Manm i vot an faver, tou lede whether its Speaker or Deputy Speaker, la a sa moman Speaker or Deputy Speaker, i ava aret hold office koman Speaker ek Deputy Speaker. Zot ava reste koman Manm.

E nou pe propoz en nouvo suborder 4, pou dir ki en Mosyon pou retir Speaker oubyen Deputy Speaker, pa pou kapab ganny fer dan en peryod 6 mwan, apre ki en Mosyon pa’n pase pou tir zot. E sa pou anpes Manm kontinyelman anmenn en Mosyon pou tir Speaker, oubyen Deputy Speaker. Donn en peryod 6 mwan avan ki sa prosedir i kapab re konmanse. Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mwan mon konsern oubyen mon proposal se ki parey letan nou ti pe diskit quorum, nou’n vwar ki Konstitisyon letan in ganny fer in annan bokou evolisyon dan nou sosyete. E alors nou’n osi dir ki quorum Lasanble, nou ti annan en heavy debate lo quorum Lasanble ki mannyer i devret revwar.

Me selman an lir avek Konstitisyon, akoz Konstitisyon i siprenm, e li i dir en sif. Alors nou bezwen in compliance avek the figures provided by Constitution. Ziskan ler nou propose en constitutional amendment.

E onorab Georges in eksplik nou sa prosedir ki mannyer i komanse. Epi voting ki mannyer i vini. So, son prosedir i bezwen mwens Manm ki sinyen sa Mosyon, me selman lo son voting i bezwen 2tyer. Alors eski i pa ler osi pou nou revwar sa anliny avek quorum? Ki Manm ki bezwen vote an faver en Mosyon parey, letan in ariv devan The House, not to be two thirds, me pou mwens ki 2tyer?

E konsekaman nou pou bezwen osi. Akoz dan Konstitisyon i met 2tyer. Nou pou bezwen vwar kote nou Konstitisyon nou kapab propose bann lamannman letan nou pe vini.

Ti annan en demann pou fer li en pe vitman.  Onorab Gill ti dir annou fer li en pe vitman. Me selman nou bezwen gete, e moderniz nou Konstitisyon ek nou Standing Orders. Pou ki demen nou tou nou at par avek ki i kapab arive avek nou. Ki kapab pa arive avek nou. Konmsi tou dimoun i ava annan sa konesans lo kwa ki kapab pase, ou non.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mon pa tro, tro konpran sa dernyen largiman Onorab ki’n dir tou dimoun i ava at par pou konnen ki kapab arive avek nou. Be selman mon baze lo mon lenterpretasyon pou mwan, Konstitisyon i prevwar ki dan ka pou Prezidan, en vot of censure i 2 tyer. Dan lamazorite ka, where you have a vote of censure or any vote ki that effect, ki sanz dan en fason enportan e signifikan. Okenn baz leadership dan nou bann lenstitisyon gouvernans espesyalman Egzekitiv. E Lezislatif, the threshold i at two thirds.

        Onorab Georges i konn tre byen ti en deba, ou a rapel, mon pa konnen si Onorab Andre ti prezan dan sa bann deba dan Bills Committee. Me ti en deba ki nou ti gannyen for a long time. Akoz Konstitisyon i dir 2 tyer? I annan en rezon i 2tyer.  E i annan en rezon akoz Onorab Georges in dir ki i annan sa lot Clause ki’n ganny azoute, pou ki en Mosyon for the removal of the Speaker, pa kapab re ganny anmennen 6 mwan, apre ki nou pa’n pas en Mosyon pou remove the Speaker the first time. I annan en rezon akoz in dir sa. Akoz this goes towards the whole concept of what political stability has to be about.

        Rezon akoz ou threshold i pli ba pou ou anmenn en Mosyon,  i zis parey pou ou call en emergency meeting. Usually pou ou call en emergency meeting, ou annan en lower threshold to call that emergency meeting. But whenever a decision has to be taken, the threshold is always risen. Toultan i ganny fer monte.

And that’s why nou annan sa two thirds, e mon pou mwan personnelman, sa two thirds i fer mon konfortab. Mon kapab asiz dan minorite, mon kapab asiz dan mazorite, pou mwan pa sa ki relevan. Sa ki enportan se ki ou pa kapab zwe avek sa sez, pa sa dimoun, sa sez. Willy nilly dan en fason frivolous, dan en fason vexatious, dan en fason konmsi lo en whim ou vini, ou le sanz sa enn, ou le met sa enn, dan en fason koumsa.

That’s why sa i enportan. Rezon akoz i enportan pou nou ozordi, se akoz i provides us with very important commodity which is political stability dan nou bann lenstitisyon. E mon krwar annou pa zwe avek sa. Kot mon konnen i konsern ki petet probableman i ganny eksprimen se akoz, why is it for the Speaker half of the members? And why is it for the Deputy Speaker one third? Mr Chairman tou sa ki mon kapab dir, I wasn’t part of the, mon krwar sa ti pas in the fourth Assembly si mon korek Onorab Georges.

The fourth Assembly Members, that was the Standing Orders then. Ozordi, we have a different context. I don’t have a dog in the fight. Mon pa tro, tro mind si nou sanz whatever one third whatever. Me selman, sa ki mon ti ava pran cognizance about, se ki sa pwen ki’n ganny raise about sanz sa threshold of two thirds, mon pa an faver.

Akoz mon pa an faver sanz okenn threshold Konstitisyon. Akoz sa bann boug ki’n met li la i annan en rezon ki’n met li la, e in marse pou nou ziskan la. If it’s not broken let’s not try to fix it. Me we can reinforce it in any way that we can.

In regards to that one third, the only thing ki mon, mon kapab pe konpran se ki zot in mazinen poudir the threshold to remove one has to be lower.  Be, why selman is it that much lower? That’s the question which begs itself.  So, fer li mont half, if that is the case that wants to be made. Mon napa problenm. Be selman in regards to the two third for the removal of any of the two, mwan, mon pou maintain ki nou bezwen gard lafason ki i ete konmela. Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Les mon fer en pti komanter, mon retourn lo 10 lo quorum. Sa osi ti en threshold, half. E nou pe dir nou kapab fer li desann one third. Eski sa -?  Ou’n mansyonn ler emergency meeting i ganny call, and eski si nou desann sa threshold half pou en quorum, to one third. Eski ler ou pou annan en emergency meeting, e ou pe pran en desizyon enportan, eski one third i reflekte en Lasanble? En meeting of the Assembly? Yes, Onorab Pillay?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  You raised a very valid point.  Akoz probableman avek leksperyans ki ou’n gannyen in the Chair and sharing i en different perspective ki mwan as a Member mon annan.  Me selman from mon perspektiv ki mon’n gannyen, vi ki mon’n en Manm ki’n partisip aktivman dan deba, pou nou refer sa dokiman ki devan nou, mon pa krwar, senserman mon pa krwar ki quorum Lasanble i devret pli ba ki half.  Sa ki nou ti pe sey sanze se kre en sityasyon kot Manm pa ganny out of their own volitions, sort of en incentive pou pa vin Lasanble.

Akoz ler ou konnen pou dir, zisteman parey Leader Lopozisyon ti fer sorti, ler ou konnen poudir deba pou kontinyen, si ou pa la, si ou pa vini, kantmenm napa en quorum. E that’s why Onorab Georges ti fer sa pwen ki ler ti annan sa sityasyon walkout, ki li in reste deryer pou alert ou ki i annan en quorum. Ki nou, nou pa pou fer pou alert ou poudir there was  a quorumThere was no quorum. So, mon pa krwar nou devret pe zwe avek sa bann keksoz, akoz i serye sa.

E nou pa devret pe get bann sityasyon out of sa ki i annan la, ou out of any lemosyon ki nou annan pou ozordi. Me regard li dan lenstans lenstitisyon li menm. Savedir sa sez ki la, or sa sez pou Deputy Speaker. Mwan, mon krwar nou devret get sa.  E si en keksoz parey mon’n dir, i pa’n kase, nou le fer li vin pli for, annou fer li vin pli for, me annou pa try to fix what isn’t broken. Akoz in trying to fix what isn’t broken nou riske actually ultimately kas li, e pa repar li. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair in any event sa se en wish.  Nou pa kapab fer naryen akoz Konstitisyon li menm li dan lartik 83 (3)(c), i dir ki i pou bezwen annan 2 tyer, en vot 2 tyer.  Alors nou stuck lo la.  Sel keksoz ki nou kapab sanze, se nou Standing Orders, e lo lakantite dimoun ki bezwen siny sa notis. E unless ki i annan okenn Mosyon pou sanzman, nou gard li lanmwatye pou Speaker. En tyer pou Deputy Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi Onorab Georges. Any propozisyon with regards to 1 (a), 31(a)? pou notis? Yes, Onorab Andre?

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, Onorab Georges in vreman konpran ki mon ti pe sey dir. En wish, be nou konnen si Konstitisyon i gid nou napa vreman keksoz ki nou kapab fer, ziska ler Konstitisyon i sanze. Mwan, mon dir si Konstitisyon i dir ek nou 2tyer, for removal. E if it aren’t broken let’s not fix it. Annou pa tous li, i pa’n kase li. Sanmenm sa legzanp ki’n donnen, i pa’n kase, annou pa touse. Alors annou kit ki parey i ete.  Si nou stratezi, se nou bezwen esper li letan i kase pou nou aranze. Annou pran sa lapros. Kot i ete la konmela, mon dir annou kit li parey i ete. Annou bouze, e nou ava gete ki mannyer keksoz i evolye, nou a repran li letan apropriye i arive. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman, mon krwar ki Standing Orders ki mannyer i ete la, i annan en problenm avek li. Akoz mon pou dir i annan en problenm? Konstitisyon lartik 83(3)(c), i dir ou klerman, ‘’where the National Assembly passes a resolution supported by the votes of not less than two thirds of the number of Members of the Assembly, requiring the person to vacate the Office of Speaker or Deputy Speaker, as the case may be.’’

So, si pou vacate the Office of Speaker or Deputy Speaker, ou bezwen 2tyer, then it follows ki poudir the procedure must be the same.

 

MR SPEAKER

Notis?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yeah, i bezwen vin parey. So, parski bar ki ou bezwen sote se two thirds. So, why should the notice for the removal of the Speaker be half? Forget about quorum, nou pa pe koz quorum la. La nou pe koz lo sa notice, seven days’ notice signed by not less than one half of all members of the Assembly, in the case of the Speaker. And one third in the case of the Deputy Speaker, to start the process.  Be mwan, mon pe dir ki to start the process, the fact ki son ultimate pou ou tire, Konstitisyon i dir avek ou tou lede ou bezwen 2tyer.

So, let’s put the process e, to start the process lo menm nivo.  Lo menm nivo, half. Seven days’ notice signed by not less than one half of all Members of the Assembly.  Full stop.  So that, parski tou lede epi i al lo menm nivo, Mr Chairman.  Tou lede i al lo menm nivo. Alors, si tou lede pou al lo menm nivo, ou pou bezwen 2tyer, be akoz pou ou komanse, enn i komans avek half, lot i komans avek en tyer? Met tou lede half. Yes, I mean napa problenm, parski tout fason, si ou annan half, si ou annan half ou still pa pou kapab. Menm si half number of Members i sinyen, pou ou nobou tir li fodre ou al lo two thirds.

E alors, en konparezon ozordi, LDS i annan half of The House. Me selman LDS pa pou kapab, menm si i fer en petisyon avek half, i pa pou kapab ariv lo sa threshold two thirds. Parski i bezwen The House. So, one of the reasons why, akoz Konstitisyon i met two thirds, se parski two thirds i vin en sityasyon ki pa montre kapris, i plito montre ki poudir, absoliman parey letan ou bezwen amann Konstitisyon.

I pa zis ki en parti i deside dan en fason kaprisye pou li fer li. Me ki i annan en konsansis, en mazorite ki dezirab. So, mwan, mon ti ava dir, the fact ki the final vote pou tir, ki Speaker, ki Deputy Speaker i two thirds, annou komans the procedure avek menm kantite. And this is half. That’s my take on that.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, lozik ki’n avanse i vreman valid, e mwan osi mon pou siport sa lozik. Akoz, parey Onorab Ramkalawan in dir, sa vot ki ganny bezwen i still remains two thirds.  So, si i two thirds, annou fer son prosedir komansman parey. Annou pa annan sa disparity dan son komansman. Ki i fer ki letan i pe ganny tire, i ava’n ganny sa lanmwatye. E, letan sa voting i vini, i ava’n ganny two thirds of voting.  Ki fer Deputy Speaker or Speaker i pou bezwen ale, i pou bezwen vacate the office akoz bann Manm in vot an faver sa Mosyon. So, mon an faver ki nou fer li parey, nou pa annan sa disparity ant sa de.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman. Mr Chairman, mon mon’n raise sa pwen depi taler. I pa akoz ki mon asiz lo sa kote, e Deputy Speaker i asiz laba, e ou Speaker. Ki mon konnen mon napa half, mon pa kapab tir ou e mon kapab anmenn en one third Mosyon of whatever censure if you want to call it that. And then it goes to proceedings basically we need two thirds. I don’t know why sa ki’n ekrir Standing Orders in met sa one third to Deputy Speaker.

Mon baffled why it should be, because Lartik 83 (3) (c) i dir ou 2tyer. I don’t know why it’s there.  Mon pe prezimen ki at that time the thinking was that the Speaker is the bigger, pardon of the expression. The Speaker being sa pli gro – the  bigger dog.  If you want to  call it that. And the Deputy Speaker being the smaller one, then the threshold to remove the bigger one will be higher. And threshold to remove the smaller one will be lower.

Onorab Georges ti form parti premye Komite ki ti draft the Standing Orders, mon –

 

(Off-Mic)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi  be ou’n dan Lasanble tou sa letan ou? Mwan, mon’n vini 5enm Lasanble, nou Deputy Speaker was from my side. Nou pa’n zanmen think about that. And I get your point, ou konpran? I get your point.

 

MR SPEAKER

Yes, nou ava donn laparol Onorab Georges. I ava eksplik nou.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi, mon krwar i enportan ki i eksplik nou, why the one third?

 

MR SPEAKER

Pou Revision 2009, Onorab Georges mon konnen ti lo Komite. Ok, yes, Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, premye Standing Orders Lasanble Nasyonal, pa en Komite ki ti – menm si i ti soz. Sete 2 dimoun ki ti ekrir Standing Orders.  E sete Mr Shelton Jolicoeur avek Speaker Macgregor. E zot ti pran basically Standing Orders Maurice. E non Standing Orders, back in 1993 si ou regard Standing Orders Maurice i preski parey.  E toultan nou ti annan sa problenm se parski, premye Standing Orders ti prensipalman pou en sistenm parlmanter.

E tandis ki nou, nou ti annan en sistenm prezidansyel.  Se pou sa rezon ki i ti annan – e letan Onorab Georges ti take over pou li, pou sa Standing Orders 2009. Ti pran en kantite bann keksoz pou sanz li pou li vin plis an lir avek en sistenm prezidansyel. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Mr Chair annefe mon annan bann Standing Orders 1994 la, me letan pa permet mon pou – Pardon mon annan bann Standing Orders 1994. Me i en pe kourt, i en pe meg. Me definitivman dan Standing Orders 2009 i annan sa disparite ki ganny fer. E Maurice son removal of Speaker i dan Konstitisyon, i pa dan Standing Orders.

Sel keksoz ki Standing Orders i dir se, if the Assembly passes a resolution supported by the votes of two thirds of the Members. Donk, sa dernyen bout. Me son prosedir pou tire i dan Konstitisyon, e in fact mon annan Konstitisyon Maurice la. Si ou permet mwan Mr Speaker, mon kapab tyeke vitman.

Zis pou bann Manm Lasanble konnen ki nou pe fer. Lartik 32, non, i annan zis menm zafer, passes the resolution supported by the votes.   I pa met son prosedir two thirds. I pa met son prosedir to get there.  Sa i pa ni dan Konstitisyon, ni dan Standing Orders. Donk, eski se konsansis Lasanble ki nou tir sa distenksyon? In fact, ki mon delete tou bann mo ki highlighted lo screen?

 

MR SPEAKER

Eski nou annan en konsansis ki tou lede i vin not less than one half?  Yes?  Ok?

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi. E ki nou pe azout sa nouvo. 13 (3), 13 (3) pa’n sanze, parey zot vwar zis nou’n re formil son menm konteni pou fer li vin pli kler. 13 (4) i en addition, ki ou pa kapab anmenn en Mosyon for removal dan en peryod 6 mwan apre ki en premye Mosyon in ganny defet. Pou anpes vexatious Motions.

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Ramkalawan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon krwar ki sa pwen la, why 6 months? Mwan, mon krwar 6 months i pa bon.  Parski taler nou pou al tonm dan 1an.  Se sa nou prensip zeneral dan Lasanble. Ou pa kapab anmenn en kestyon, oubyen menm Mosyon 1an. Dan lespas 1an. Alors, si se sa ki nou prensip Lasanble, i 1an. Mwan mon krwar ki sa Mosyon pou retir Speaker, i pa devret re ganny anmennen within a year.

Mon krwar ki nou bezwen konsistan la, e tenir 12 months instead of 6 months. Parski se sa ki nou pou al regarde pli tar lo Motions and everything, and a resolution is a Motion.  So, mon ti ava dir let’s keep it to 12 months instead of 6 months.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mwan osi mon ava siport sa propozisyon. Akoz mon’n ganny en call avek en zanmi ki apel Gervais. Zot konn li kekfwa en pe zot. E li osi i pe propoz sa. I ti’n met sa koman en propozisyon ki i ti a kontan vwar. So-.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman. Mon krwar apriyori a relasyon ek sa proposal se ki, distenksyon ti pe ganny fer ant what is a Motion, which is a substantive nature pou ganny debate on the floor. And then an relasyon avek sa size spesifik. The point about the 12 months is well taken. If Lasanble i deside to keep the 12 months- wi. Neither here nor there. Be selman the idea was se ki, ou pa kapab dan en fason kaprisye pe kontinyelman anmenn Mosyon pou remove Speaker.

Akoz it takes a long time to go through the Motion and then i annan en kantite keksoz involve. And then it creates sort of an imbalance. That’s why we came with the idea that there should be a cutoff point kot ou pa kapab retourn ek sa menm zafer on the paper.  Si nou le met li 12 months, I don’t see the harm, me selman 6 months was because we were not taking it as, we would a normal Motion or question which goes to in relation to a subject ki pe ganny debat dan Lasanble.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Annefe sa propozisyon pa egziste anywhere sa. E i en gardfou, akoz si ou annan en Speaker ki pa pe toe the line, ou’n bloke. Any period ki nou pou mete i pou arbitrer. Whether its 6 months or 12 months or whatever.  Me apre ki mon’n met sa la mon pe mazinen, eski i en bon keksoz?

Akoz si ou annan en Speaker, ki klerman, klerman pe siport dizon en konparezon, en parti dan Lasanble.  Akoz, e i pe fer tou keksoz pou li squeeze en lot parti.  Ou anmenn en Mosyon, e dan deba tou dimoun i dir well you know, donn li en sans eksetera. E i pa pase, e apre i rekonmans ankor.  Ou’n bloke. That’s the problem. Nou pa pe regard la ozordi, me nou pe regard dizon en Speaker ki vreman pa toe the line. E i vreman partizan. Eski nou devret annan sa gardfou at all?

Oubyen eski fodre nou devret retourn parey avan, e les Lasanble ler i santi li bezwen anmenn en Mosyon?  That’s the question ki mon pe enteronz mon prop lekor.

I annan lavantaz ek dezavantaz.  En lavantaz se ki Speaker i pa anba en menas ganny pouse par Lasanble at any time on a whim. Sak fwa ki i fer en desizyon ki en popiler dan Lasanble, Lasanble i gang up kont li.  Donk, i donn li osi en serten proteksyon, but on the other hand, Lasanble osi i bezwen ganny proteze kont en Speaker ki pa pe toe the line.

Donk I don’t know, i annan tou lede kote. Konmdir John Wirtz, i annan son bon kote, i annan osi son move kote.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair. Mr Chair mwan osi letan Onorab Ramkalawan i pe koz lo sa kestyon letan, mon’n sey gete kote ki annan, ki mete peryod letan ki donn ou pou ou anmenn en Mosyon parey.  Me ziskan konmela mon pa ankor kapab war, kekfwa i annan, me i pa ankor ariv a mon latansyon, akoz mon’n servi sistenm la, i pe dir mwan Safari cannot find the server. So-.

Me mon pou plito enklin mon panse ver ki nou retir sa. E mon pou servi menm largiman ki Onorab Georges akoz, nou pa konnen ki i kapab arive. Nou tou nou pa swete ki keksoz de move i arive. Nou tou nou anvi form par en lenstitisyon ki komann respe, ki pe byen travay.

Me parfwa en sityasyon i kapab leve ki menm si ou’n les pase premye fwa, oubyen ou les pase menm dezyenm fwa. Me ou pe vwar li difisil pou kapab komann respe piblik atraver serten aksyon ki swa pe ganny tolere, swa pa pe ganny tolere. Oubyen swa i annan sityasyon ki pe arive dan en Lasanble. Alors mwan, mon an faver ki pou nou avoid sa sityasyon, nou retir li nou pa met en time limit.

E prezan nou gete letan i vini. Definitivman parske i pou demann, i annan en serten kantite Manm ki pou bezwen siny sa. E alors i ava fer ki i annan sa safeguard la an- term kantite dimoun ki bezwen sinyen pou sa Mosyon al devan. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Eski nou annan en konsansis ki nou retir? Yes, Onorab Ramkalawan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mwan osi tou apre ki mon’n ekout sa ki pe ganny dir. Mon krwar en Mosyon parey i devret vin at any time.  Parski politik i en keksoz dinamik. E Mr Speaker bomaten ou’n servi en lekspresyon ki mon’n anmas byen. Parske nou pa konnen ke ler leskelet pou pet larmwar! Alors, si leskelet i pet larmwar, e Lasanble i santi bezwen fer en keksoz, I think it should come at any time.  E mwan osi mon pou dakor ki nou tir sa altogether. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman, ou konnen parfwa ou lir Konstitisyon, e ou relir Konstitisyon e parfwa ou remark bann keksoz ki enteresan ladan. Premye keksoz ki ou remarke dan Konstitisyon par egzanp, ler nou ti pe koz zafer one third pou Deputy Speaker. Si nou regard Lartik 74 (1)(2), e la (1)(2)(b) nou war premye landrwa kot Konstitisyon i fer mansyon sa quantum one third. E sa i an relasyon avek en Motion of censure against a Minister.  I premye landrwa kot i fer mansyon sa, one third.

E mon krwar i annan en rezon alors, akoz sa one third in aparet kot Deputy Speaker apre sa.  Mon krwar that must have been the reason, akoz threshold sort of have to match in relation to their level of the positions. Prezan let’s say nou’n annan sa Mosyon pou premye fwa the whim of a Member, at the whim of a Member the Motion is defeated. You are going to have the Motion again, ou pou ganny sa Mosyon ankor en fwa, at the whim of another Member.

The Motion is again defeated, akoz let’s assume ki ou napa two thirds. You could have the Motion, ou kapab pa ganny sa Mosyon 3fwa, pou en 3enm fwa.

Eski sa pou anmenn stabilite pou Lasanble Nasyonal, koman en lenstitisyon? Forget about tou dimoun ki la anndan, forget about nou tou ki la. Ou annan ou en Lasanble, ki lekspresyon ki nou’n servi, se ki ‘at the whim.’ At the whim of an individual nou pou anmenn en Motion, basically a Motion of censure against the Speaker.

Non, non ler nou’n dir half, nou’n dir sa Mosyon, i vini li.  Sa dimoun ki annan son half, oubyen ki’n nobou ganny son half, i lobby, i ganny son half i anmennen.  En lot dimoun i vini i lobby i ganny son half i anmennen.

Akoz si nou pran sa largiman Onorab Georges, e nou met li pou en Speaker ki pe donn, swa pe donn poum. Me annou pran sa largiman pou en Speaker ki pe fer son travay byen, ki pe fer son travay dan en fason enparsyal. Pe fer son travay dan en fason respektye, konsistan. I annan Manm ki pa kontan sa. I annan en kote ki pa kontan sa, i annan dimoun ki pa kontan sa. Sa osi i en largiman ki devret antre dan ou largiman Onorab Georges. Ki pou fer ki prezan ou pa devret esansyelman annan en continuous repetition of Motions of censure against the Speaker.

Mon krwar i annan 2 kote largiman ki nou bezwen konsidere.  E ou a rapel tre byen rezon akoz sa ti antre dan largiman, sete zisteman akoz nou ti’n war poudir i annan en eleman sa term labi ki kapab antre.

So, to prevent that abuse, ou annan ou en safeguard. Mon pa war problenm ek sa safeguard si ou’n anmenn sa Mosyon premye fwa in ganny defeated, in ganny defeated for a purpose. Se ki pa tou Manm ki’n dakor avek ou. E ou bezwen esper en lot letan pou anmenn sa Mosyon.

E sa letan ki ou bezwen espere, i pa zis en letan ki pou ou sa, i en letan pou sa dimoun against whom ou’n anmenn sa Mosyon pou li konpran poudir, ok i annan serten aksyon ki mon pe fer la ki pa korek. Ki’n probableman ofans serten dimoun, ofans serten Manm, mon bezwen par egzanp organiz mwan.

Me, ou pa kapab annan en sityasyon kot ou annan en ‘’sword of Damocles’’ par lao en dimoun, en kouto par lao latet en dimoun. Oubyen kouto anba lagorz en dimoun, ki a tou moman, akoz ou kapab anmenn en Mosyon of censure, ou pou anmenn en Motion of censure kont li!  I think we should be very careful in not making this kind of argument. Specially at this moment in time.

Mon krwar ou konpran where I’m going avek sa. Pou nou servi legzanp pou dir si en dimoun pa pe fer son fonksyon. Ki pa pe toe the line. Toe the line i en mo ki nou pa devret servi regarding en Speaker. Konpran?  Si ou le koze Onorab Ferrari ou lev ou lanmen. Ok? ou osi Onorab Larue si ou le koze, ou koze, ou lev ou lanmen. Parey mon’n fer. Mon krwar fodre arete sa bann sityasyon malelve dan Lasanble ki nou le koz an menm tan en Manm pe koze.

So, mon krwar, mwan, mon krwar, mon personnelman let’s put it to a vote. Si nou pa kapab ariv dan consensus, mwan, mon krwar i bezwen annan en safeguard regarding anmenn Motions of censures against the Chair of the institution which is the National Assembly.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair. Mr Chair mon konnen Onorab Georges pou eksplik son lekor. Me selman mwan letan mon ti pe ekout Onorab Georges koze, mon’n pran sa lekspresyon ‘toe the line’, ekspre i pa’n met ‘toe the party line, ‘ me in met toe the line of sa lenstitisyon ki nou pe koze se Lasanble Nasyonal. Alors nou bezwen ganny sa konsep ki’n ganny servi byen kler. Me selman Onorab Georges i ava eksplik son lekor letan son tour pou koze. Me selman sa ki mwan mon’n konpran.

Dezyenm pwen Mr Speaker, ki’n ganny fer e ki mon pou refer. Akoz i enportan ki nou fer dimoun konpran ki nou pe diskite. I annan 2 safeguard lo sa laspe pou tir en Speaker avek en Deputy Speaker.  I annan en laspe kot i bezwen annan 50poursan Manm Lasanble ki siny sa Mosyon. So, si 1 Manm oubyen 2 Manm in kapab lobby, 50poursan Manm Lasanble, alors i pou bezwen annan en rezon valab. Akoz mon pa krwar enn antre nou, lo tou lede kote latab, ki pou zis ale, pou siny en dokiman san vwar validity of that document, ok?

Apre sa dezyenm safeguard ki ganny mete se pou vote pou ganny 2tyer.  Alors, si ou’n anmenn en Mosyon avek lanmwatye e ou pa’n ganny en vot 2tyer first time round, ou pou bezwen be careful. En Manm pa pou al lobby senpleman pou li ganny 50 poursan e apre pou li al ganny defeated ankor dan vot.

So, mon krwar i deza annan, pou mon i deza annan 2 safeguard with respect to the removal of the Speaker avek Deputy Speaker. So, sa letan pou mon i non relevant,  e mwan, mon krwar ki i bezwen ganny tire, akoz nou pa’n kapab montre ki poudir sa i egziste dan en lot landrwa. At least parey mon pe dir mon pa ankor kapab, me si i annan mon ti a kontan ganny gide lo la.

Nou pa ankor kapab vwar kote i egziste. So, i enportan ki nou osi, letan nou pe fer sa levolisyon, nou fer li byen e an konformite avek standard parliamentary practice. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon, Onorab Georges i ankor annan Manm ki le entervenir lo la, mon a sizere nou pran en break e nou a retournen 4.30 pou nou kontinyen.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon, nou a kontinyen nou travay. Mon a donn laparol Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair. Mr Chair mon ti a kontan fer referans avek Order limero, to the election of the Speaker Order limero 4(2). Order limero 4 (2) (d). Letan nou pe elect Speaker si zis en Manm ki ganny propoze koman Speaker, direkteman sa dimoun i vin Speaker otomatikman. Be si i annan 2 dimoun, nou vwar ki i annan sa opsyon of en secret ballot. Akoz ou pa pou konnen pou ki ant se de dimoun bann Manm pou vote.

So, si nou pou anmenn sa lo kote retir lo Order 13, kot nou pe retir Speaker, kot deza i annan en prosedir kot i vizib pou ou war ki half bann Manm ki pe anmenn sa notis i bezwen sinyen. So, deza zot non i vizib. Me solman letan pou nou vote ou bezwen prezan sa half of The House ki pe anmenn sa Mosyon. I bezwen prezan lobby pou ganny two thirds.

Me eski i pa ti a vin pli fasil lo kote prosesis, ti nou ti kapab allow pou secret ballot pou sa opsyon ki lezot Manm ki pa oule montre zot kapab vote?  Eski sa en keksoz ki nou kapab konsidere lo floor pou nou propoze?

E en lot keksoz ki kekfwa nou kapab mazinen pou tir sa dire letan. Lefe ki letan sa notis i ganny mete devan, ou bezwen not less than half of Members pou sinyen.  Si i kapab annan en kote labi devan par Speaker lo sa bann Manm. E si nou retir letan, i fer ki sa Mosyon i kapab retournen, si an ka Speaker pa pe fer bann aksyon korek dan son travay. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker. Bonn apre midi tou Manm Onorab e tou dimoun ki pe ekout ou. Mr Speaker, lo sa kestyon lanlevman Speaker, e lo sa delay letan, sa restriksyon lo re anmenn Mosyon, 13 (e) (2) i dir, ‘’the Speaker or the Deputy Speaker as the case may be, in respect whom proceedings for removal has commenced, shall not continue to preside over any proceedings of the Assembly. ‘’

Esansyelman i pe dir ou ki once ou’n lobby ou’n ganny ou, ou half sepa one third, e ou’n anmenn ou Mosyon, regardless si ou Mosyon i pase avek two thirds ouswa si i tonbe, sa Speaker ouswa sa Deputy Speaker i bezwen remove son lekor from the Chair, e aret preside pandan en pe letan. Deza en disruption in ganny kree, deza en nwizans in ganny kree. So, regardless si Mosyon i ganny aksepte ou non, en nwizans i ganny kree.

Now, si sa i ariv en fwa pou en rezon, fine. Si i ariv ankor dan 6 mwan, e ou kapab dir in ganny mitigated by time, letan en serten peryod letan in lapse. Si nou e lev sa preskripsyon letan la ki donn ou sa 6 mwan, nou kit li ouver.  Be regardless si Mosyon i pase, si Mosyon pa pase, at any given moment en Manm ouswa en lot Manm, ouswa nenport Manm lo 4 diferan kote, four corners of the Assembly.

At any time dimoun i vini ek en frivolous Motion, zot kre een disruption, zot kree en nwizans kot the Speaker has to vacate the Chair. E pli move la si i annan en Deputy ki li menm li i pa tro korek ki bezwen assume the Chair dan labsans Speaker. I kree en lot sityasyon ankor. So, mwan, mon krwar petet, nou gard sa 6 mwan, nou gard sa letan. Senpleman pou minimiz disruption e, enstabilite within the institution. Mon largiman i baze pirman lo la, pou lenstitisyon, kontinite, e stabilite nou lenstitisyon. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Petet mon go back to Onorab Georges pou sa nouvo pwen ki nou’n anmennen 4, ok. Ki raison d’etre ki ler Komite ti meet, what was the idea ki sa i vini i ganny mete? Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Mr Chair, sel rezon ki mon kapab ofer, se sa enn ki nou’n met dan nou schedule. Paz 14, ‘to avoid vexatious attempt that removing a Speaker or Deputy, and to maintain the dignity of the Assembly.’ Sa se sa ki rezon deryer sa ki Standing Orders Committee ti ariv lo la. E se sa rezon ki paret dan nou schedule.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Mon krwar mwan osi mon recall sa.  Mersi. Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair, parey nou pe dir, si nou pou get 13 (1) (a), i dir nou en notis avek not less than half Members. Avek nou Lasanble ozordi nou pe koz lo 17 Manm, eski nou pou dir ki i pou annan 17 Manm, ki pou vexatious continuously zis pou upset the work of the Assembly?  Konmsi nou bezwen rezonnab pou dir ki si nou pou servi sa mo, ouswa sa fason travay, ki ou bezwen anmenn 17 Manm ansanm pou kontinyelman fer sa. So, mon krwar ki i en bon rezon pou nou servi pou nou pa elev letan.

Akoz parey nou’n dir, i dan sa sityasyon ki fer ki Manm pe kontinyelman anmennen ki zot le retir Speaker. So, i pa kapab zis en game. Mon krwar nou bezwen serye lo ki prosesis ki en dimoun pe fer en keksoz, son rezon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman. Mr Chairman dan mon kourt karyer, mon kapab dir sa, Akoz i pa long konparab avek pou Onorab Georges e bann ki pli eksperyanse dan Lasanble. Leader Government Business, Leader Lopozisyon. Dan mon karyer koman MNA i annan en term petet ki Onorab Larue pou become very familiar with o fil letan – si i reste dan Lasanble Nasyonal byensir – ki apel party line.

 Party line i fer ou fer en kantite keksoz li. Party line i kapab fer ou anmenn en vexatious Motion, 5 fwa, 6 fwa si ou anvi, ok?

So, sa ki mon krwar ki enportan se ki rezon akoz ler nou Komite ti deliber lo Standing Orders, e nou ti war sa lacking ki egziste. Ou zisteman annan ou en sityasyon kot sa dimoun ki dan sa Chair i bezwen parey Onorab Loze i dir, vacate sa Chair.  I bezwen sorti dan sa Chair.  E la sa i disrupt travay Lasanble. I osi kree si ou le bann, let’s say in ariv pou premye fwa, in ariv pou premye fwa e in ariv pou en bonn koz. In ariv pou en bon rezon.  I don’t think ki si i en bon rezon, i en rezon valab, annou tir tou konsiderasyon politik.

E parey Onorab Larue in lev son lanmen ler mon dir party line.  Annou tir party line, e annou dir in ariv pou en bon rezon. Sa Speaker vreman in al an deor son remit, in act an deor son ambit, in totalman disregard tou bann keksoz, all matters of practice, all matters of procedure. E lanmwatye bann Manm in vini in anmenn en notice, in anmenn en Mosyon. In go through the Motions, in ganny heard.

Ideally ou pou espekte sa two third would be voting against that Speaker. Because to bring half, it has to come from a majority of the House. Somebody holding sway over a majority, or a group holding sway over a majority.

Even if, menm si konsiderasyon pou annan plizyer parti dan Lasanble, i pou bezwen annan en lafors pli for ki kapab lobby pou annan sa sityasyon.  Me sa ki nou pe dir se ki si en lafors pli for, given son strength i kapab lobby pou annan sa sityasyon. Ou bezwen osi annan en safeguard pou anpese ki sa lafors pli for pa abiz lo sa lafors ki i annan.

And what is that safeguard? That safeguard i se ki within the same period ki ou’n anmenn sa Mosyon, parey Leader Lopozisyon ti dir lo komansman. Parey i ti’n koz lo la, kot apre 1an ou pa kapab anmenn menm Mosyon. I think that was a fair suggestion.  E mon dakor ek sa sizesyon ki i ti fer.

Unless, nou’n depart from sa sizesyon ki Leader Lopozisyon ti fer originally. Kot nou pe dir la retir sa provizyon konpletman. Akoz mon krwar koman en Lasanble nou bezwen realize poudir, Konstitisyon li menm in met bann safeguards epe partou ladan.

So, ideally nou Standing Orders ki sorti from the Supreme Law, i bezwen annan osi serten safeguards. Pou asire ki whoever is holding the Chair at the time, pa santi li parey Onorab Loze in dir, mon krwar Onorab Georges osi endirekteman in dir menm keksoz.  Ki, sa dimoun pa santi li under duress pandan letan ki i pe egzers sa fonksyon koman Speaker.

Mwan mon krwar, sa provizyon i bezwen reste. Nou bezwen annan en safeguard, whether it is 6 months, whether it’s one year. Sa Lasanble i a bezwen deside. Be mon pa krwar i devret reste ouver, akoz se sa kot nou ti war i annan en danze ler i reste ouver.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair, mwan, mon pran lofans avek sa mo vexatious. Letan ki Onorab  Pillay atraver ou Mr Chair, i dir ki nou pou servi party line.  Party line in en keksoz ki’n ganny servi dan nou Lasanble par sa parti ki la. Mon krwar a plizyer repriz in montre ki nou lo nou kote nou pa vote an blok. Nou annan nou liberte pou nou deside ki nou le fer.

Alors, sa largiman pou dir si mon, akoz pli zenn, ouswa mon fek vini mon pa konnen ki savedir party line. Mon krwar i pe vreman abes nou abilite pou nou think koman en endividyel, ki zot laba zot napa sa abilite pou fer sa.

Apre, lo kote Standing Orders Mr Speaker, Standing Orders 2009. E mon krwar nou sistenm in sanze ozordi. Laliberte i en keksoz ki en pli prevalan, e dimoun i atas bokou valer avek zot laliberte.  Alors, mon krwar ki si zot pou dir letan ou’n ganny ou dan en Lasanble ki annan 33 Manm, ou’n ganny ou 17 dimoun ki’n siny en papye, e zot pou kontinyelman sinyen over time to be vexatious, mon vreman krwar nou pe lower travay ki Manm i fer dan sa Lasanble. So, mon krwar ki tightening avek letan, i pa en proposal ki fer sans letan zot servi sa bann kalite largiman. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Ramkalawan.  Non, si ou pa le entervenir mon a….

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non Mr speaker, mon pe zis soz. Parski Onorab De Commarmond in lev lanmen avan mwan. E mon pe remarke ki poudir dan Lasanble toultan, e sa mon pe enport lo ou latansyon, ki konmsi toultan fodre ki mon, mon koz apre Onorab De Commarmond. In lev lanmen avan mwan, apre sa in atir ou latansyon lo mwan. Se tou ki mon pe dir.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan nou retourn lo sa largiman ki ti ganny bomaten, ki poudir mwan, mon pran en kote. Mon permet 10 Manm lo en kote koze e 2 Manm lo sa kote. Mon dir ankor mon pa fors personn koze. Onorab De Commarmond in lev son lanmen pou fer mwan siny poudir ou’n lev ou lanmen ler mon pe regard Flory Larue. Sa ki mon mon’n vwar.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Anyway, les sa.  Les sa.

 

MR SPEAKER

Sa ki mon mon’n vwar, mon pa ankor vwar li lev lanmen. In lev lanmen ler mon’n regarde, in fer mwan sir lo ou. Lot ki mon war in lev lanmen se Onorab Loze. Se sa ki mon pe dir.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ok, sa ki mwan, mon pe dir se sa provizyon zanmen in ganny servi dan nou Lasanble. Zanmen in annan okenn zafer pou tir Speaker, menm letan en parti politik ki’n annan 2tyer. Alors, lefe ki sa prosedir i pa en prosedir ki pran vitam aeternam sa. I en prosedir ki donn 7 zour notis.  Letan in donn sa 7 zour notis, within 24er letan sa in arive, Clerk i bezwen komans bann prosedir, e avan 14 zour fodre ki sa in vini.  Alors, nou pa pe koz se pa Speaker pa pou la pou sepa ki kantite letan, disruption, ensidswit. Napa tousala.

E an plis ki sa, akoz ki pou en Prezidan, la nou al kot nou pou ganny presedans, se dan Konstitisyon. Dan Konstitisyon sa prosedir vizavi en Prezidan, i pa donn ou okenn limit.  I pa donn ou okenn limit.  So, pou Vis-Prezidan i pa donn ou okenn limit. I pa dir avek ou ki si in annan en prosedir pou tir en Prezidan, apre sa ou pa kapab fer li avan 6 mwan, avan lot kantite letan. Alors, mon ape dir annou kit li ouver, annou kit li ouver.

Pli boner mon ti’n, letan mon ti lager avek sa zafer 6 mwan. Mon ti pe dir, sa 6 mwan annou fer li parey pou en Mosyon en nenport lezot Mosyon. Me selman mwan, mon dir annou retir sa, e pou nou kapab bouze, si i annan en disansyon. Menm si Onorab Georges in dir ti pou kontan fer li par en consensus. Annou pran en vot, nou ava bouze.  Parske 5er mwen 10, by 5er nou sipoze arete.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon ti pe al dan menm direksyon.  Me mon annan ankor 2 Manm. Onorab De Commarmond ou le koze, en moman Onorab Loze i avan ou. Onorab Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker, Mr Speaker, ou ava gid mon. Mon ti anba lenpresyon ki nou pe travay lo en Standing Orders for the further e en Standing Orders that’s will stand the test of time. Pa pou si ‘x’ ou ‘y’ provizyon in deza ganny evoke, e servi dan lepase. Me, pou si i a kapab ganny evoke, servi byen ou mal dan le fitir. Having said that, mon pou withdraw sa mo, ‘vexatious’, mon pou withdraw sa mo ‘frivolous’. Mon demann en leskiz Onorab Larue si mon’n vex li avek litilizasyon sa 2 mo.

Mon a rekadre mon largiman.  Si en parti dan le fitir, mon pa pe koz ni LDS, ni United Seychelles la. Si dan le fitir Sesel en parti whatever it is li, pou rezon son stratezi politik zeneral. For whatever reason i deside itiliz sa provizyon pou vacate the Chair koman en zouti nwizans pou nir the Chair, eski pa ti a byen ki nou annan sa gard lespri pa tro, tro bon la, fou. Parey ki Onorab Georges e Onorab Pillay i kontan dir?

Eski pa ti a bon si nou ti annan sa gard fou la. Pou zis azir dan en fason pou blok sa nwizans? E la ankor mon pe dir. Mon pa pe koz ni lo United Seychelles, ni lo LDS, annou sey divors nou ego dan sa process. Annou mazin le fitir nou pei. Si dan le fitir nou pei, kelken li, son stratezi in involve fer sa, dan en fason malifik, eski pa ti a byen si nou, nou ti’n prevwar blok sa kalite keksoz la depi boner?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loze. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi Mr Chair. Mr Chair, mwan, mon pou fer zis en pti klarifikasyon, de lapar komanter ki mon’n fer regarding party line.  I pa’n zanmen mon lentansyon pou demean okenn lezot koleg. Mon’n zis dir poudir mon’n pas atraver leksperyans en party line.  Mon pa konnen si ou’n deza pas atraver leksperyans en party line.  Si ou pa’n deza, mon apologies ou pa’n zanmen fer party line.

Akoz si ler enn ou Leader i dir nou pou vot koumsa. Sa pou ou pa party line mon pa konnen. Me, selman mon retir sa mo ‘party line’ e mon apologies ki si mon’n ofans Onorab dan okenn fason. I pa’n mon lentansyon.

Mon lentansyon sete zis pou montre poudir si dan en sirkonstans kot en parti i deside pou anblok pran en aksyon. Nou bezwen pou osi parfwa annan serten safequard, akoz nou bezwen osi aprann avek sa. So, petet zis pran mon apology as en means of montre poudir nou tou nou le move beyond sityasyon ki nou ladan ozordi ,pou nou al pli devan.  Mersi bokou Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Bon petet zis mon fer en pti komanter. Mon pe comment mwan osi anmezir nou ale dan sa deba. Mon pe pran par dan sa deba. Akoz mwan osi en Manm lo Standing Orders Committee. Ok?  Petet i annan Manm ki pa konnen, oubyen manm piblik deor, ki rezon, me mwan osi pare avek desizyon ki zot fer, pou mwan refrain from commenting, because I’m chairing. I can also do that, ok?  Akoz mon per pou mon fer serten komanter. Alright? Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair, Mr Chair, i annan en rezon enportan, ki ou war sa provizyon i la, e i koumsa. E mon asire Onorab Georges ki Chair ki lo sa Komite, e ki annan historical memory of sa bann keksoz, i konn osi tre byen.  I enportan ki i la, e i enportan ki nou kit li.  Fodre pa ki nou dilute sa, fodre pa ki nou les li vin konmsi nenport koman nou kapab vini Mr Speaker. Akoz lenstitisyon, pou lenstitisyon, nou le ki lenstitisyon i reste for, e ki nou oule ki i vin difisil pou tire Speaker.

No matter kote i sorti sa Speaker, dan ki moman letan nou ete dan nou Lasanble. Dan ki kalite Lasanble nou ete, fodre zanmen i vin fasil pou tir en Speaker zis koumsa. Ozordi nou pa kontan Speaker, demen ou pa kontan Speaker, apredmen, non! Fodre i vin difisil. Pou ki ou garanti ki lenstitisyon i reste a la oter. E ki ou permet ki Speaker i diriz byen sa lenstitisyon e, ki i annan sa lendepandans.

Si ou pou tir li ozordi, demen ou vin ankor ek en Mosyon pou tir li, apredmen. Be la ou pe met li anba duress, anba presyon. E ou pe anpes le fer son travay comme il faut, e ki i ti a kapab en pli bon travay.

Mwan, mon war sa pirman osi koumsa. E in ganny mete ekspre. Ekspre ki ou war osi ler pou Mosyon pou diskit li, ou annan ou lanmwatye Manm, lanmwatye Lasanble. E pou vote i bezwen two thirds. Akoz pou fer li difisil.  E i enportan ki i vini difisil pou tir li.  E ki nou pa kapab zwe avek Speakership. E pou mwan i enportan swa nou kit li koumsa. Si nou fer li olye 6 mwan vin 1an, mon napa problenm ek sa.  Me selman pou redwir li from 6 months la pou tir sa konpletman, I think nou pe mal ale, mon demande ki Manm i seryezman mazin sa byen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Georges do we put it to a vote?

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Chair, les mon sey save the day avek ou permisyon.  Mon krwar tou sa ki devret ganny dir in ganny dir lo sa sityasyon. Me permet mwan avans en largiman en pe diferan. Si mon regard nou Konstitisyon premye repiblik, Independence Constitution. An koneksyon pa avek Speaker, akoz Speaker parey zot konnen ti en Speaker ki ti ganny swazir par sa 2 parti at the time. Me, an koneksyon avek Clerk, e sa se en deba ki nou pou annan en pe pli tar.

E i en pti pe parey sityasyon avek en Ziz ozordi oubyen en Prezidan, oubyen Vis- Prezidan, pou remove zot. Si dizon Speaker pa pran en tournir partizan ki nou pe koz lo la.  Me, annou mazin en pti pe Algerie, kot ti annan Prezidan Bouteflika, ki ti’n ariv 84an sepa 85an, dan en wheelchair, zanmen i vin biro.  E i ti met son kandidatir pou prosen eleksyon, e i ti pou al ganny elekte ankor, si dimoun pa ti’n desann dan semen.  Non, pa sennla ki ti donn nou Maison Du Peuple, en lot avan ki ti donn nou.

Si par egzanp Speaker demen, i tonm malad, e i tenir a son pozisyon. I tenir a son pozisyon e i vin Lasanble, me i pa annan kapasite pou fer naryen. E i dir avek Deputy Speaker ou, ou a Chair tou keksoz. Me mwan, mon pe reste koman Speaker akoz mon kontan mon pozisyon, e mon kontan mon saler, e mon kontan bann perks ki mon annan. Forget misbehavior, be annou dir ki i annan sa problenm, ok?  Ou pa pou kapab tir li, si sa in ariv dan en peryod 6 mwan apre ki ou’n sey tir li en fwa.

Alors mon pe propoze to save the day, ki nou spin sa propozisyon avek ladisyon 4 mo ki mon’n met lo screen.  Ki ou dir ki ou pa kapab tir Speaker, dan en peryod 6 mwan, apre en lese pou tir li ki’n fail. That becomes the norm. Save in exceptional circumstances. Alors ou fer en norm. Ozordi norm se ou kapab tir li any time. La ou fer en norm vin, ou pa kapab tir li dan en peryod 6 mwan apre en lesey ki’n eswe, ‘unless’ i en sirkonstans eksepsyonnel.

Donk, mon krwar sa i donn tou lede kote en posibilite. Ou kapab tir li dan en fason ki pa vexatious, akoz i pou bezwen an exceptional circumstance. Me an menm tan ou annan sa posibilite tir li dan en peryod 6 mwan si sirkonstans i merite.

E ou pa bezwen esper 6 mwan, anmar ou lanmen dan en ka kot tou dimoun i anvi retir li. Akoz, otherwise si nou gard sa provizyon mannyer i ete, e ki nou pa azout sa 4 mo, oubyen ki nou pa tir li ditou, i annan en posibilite ki nou anmar nou lanmen dan en ka kot nou anvi tir li. E personn pa pou kapab fer li, nou pou bezwen sibir. Donk, viola mon propozisyon Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair. Mr Chair, avek bokou respe, mwan, mon krwar ki sa 4 mo dan mon lespri i konplik li plis.  Mon ava eksplike akoz mon dir sa.  Norm dan Lalwa i dir ou, oubyen dan Konstitisyon plito, i annan en drwa pou en dimoun annan liberte anba seksyon 18(7). Anba lartik 18(7) plito.  Son drwa liberte i garanti, a leksepsyon i annan 5 kriter ki i donn ou ki i bezwen ganny rimann. Nou tou Avoka letan nou al Ankour nou largiman se ki norm, se ki sa dimoun son drwa, se pou li annan liberte. A leksepsyon sa 5 kondisyon ki donnen, ki ou kapab rimann.

Me selman nou vwar, nou vwar la pratik i diferan. E sa en pwen ki mon, mon’n argimant kantite fwa, e mon sir mon koleg Onorab Georges in argimant bokou fwa devan Lakour. Me ziskan konmela nou pa ankor succeed. Be selman slowly but surely nou war i pe al dan en direksyon ki sa i pou arive.

Mon kestyon lo sa 4 mo se, ki sennla ki pou determin save in exceptional circumstances? So, pou mwan, pou nou avoid, e Onorab Georges in dir nou en sityasyon ki reel. Pou nou avoid en sirkonstans kot nou war nou, nou pri dan sa sityasyon,  alors annou tir li konpletman. I fer li senp, si nou tir li sa konpletman e en sityasyon i arive.

E parey mwan, mon’n eksplike i annan safequard. Safeguard se 50poursan, apre i annan 2tyer. So, i annan 2 safeguard la ki nou bezwen kler. E en Mosyon pou mont lo Order Paper, sa enn i pou’n ganny 50poursan. E ler in ganny 50poursan i pou bezwen annan en validity avek li, ki atase avek.  Ou konpran ou?

So, i sa voting e sa kestyon.  Alors pou mwan annou fer li parey, Leader Lopozisyon in dir, annou plito kit li ouver. Pou avoid dout demen kot nou annan en Speaker, oubyen nou annan en group Lasanble ki dir ou, ‘the exception become the norm, and the norm becomes the exception.’ Pou nou avoid sa, alors plito nou tir li.  Nou annan nou en Standing Order ki demen en lot group Manm Lasanble – Onorab Loze in dir – en lot group dimoun i vini i ava konpran kler ki sa i egziste, e i ava egzers sa to the full.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre. Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon krwar ki nou’n ariv lo en pwen enportan. Mon’n ekout byen bann shift dan lopinyon ki’n annan lo sa size ki nou pe diskite. E annou get nou rezonnman depi nou pwen depar, kot nou’n dir en Speaker, nou’n get plizyer opsyon. Opsyon se ki i en dimoun an deor, i annan serten konsiderasyon ki devan nou la. E, nou’n met li aside. En dimoun an deor ki nou santi i rezonnab, i of sound mind. I dan en leta lespri tre sen. Fizikman sa dimoun i ok.  I annan en listwar an term son kredibilite dan performans bann diferan responsabilite dan sosyete Seselwa. E probableman se sa ki finalman nou ava tonm dakor, i ava dimoun ki nou pou rapel li, pou li vin koman nou Speaker.

I annan en lot opsyon kot nou en pe difere lo la dapre sa ki mon’n reflesir, ki i pa neseserman en dimoun ki pou vin lo laliny politik. Oubyen sa ki nou apel partizan politik.  Ni LDS pou napa en final say lo la, ni lo nou kote United Seychelles pou napa en say lo la.  Me ki pou annan en lantant inanim or zeneral ki sa i l’homme ki nou krwar i kapab diriz nou Lasanble.

E mon ti tann menm non Ziz Renaud monte. I annan en kantite dimoun isi dan Sesel. Now, si nou’n port tou sa bann konsiderasyon, e donnen nou listwar ki nou’n pase, si nou le evolye, mon krwar ki nou devret konpran, or tonm dakor. E mon ava tonm dakor avek propozisyon orizinal Onorab Ramkalawan ki 1an i rezonnab.

Vedir apre ki ou’n anmenn en Mosyon. Wi li in kapab tire li, i ok, mon konnen in tire. La i pe dir tir net prezan. Apre ki in fer second thought parey nou dir, i krwar i bezwen tir net restriksyon. Les nenport ki Manm Onorab vini a nenport ki moman ki i santi ki son parti i le fer en move lo Speaker, fer en move, i sa Code dan sa moman, i annan 50poursan e  i le kree en sityasyon dan Lasanble Nasyonal. Or akoz non dan pei?

Me nou ozordi la, nou pe dir annou donn sa sans, donn sa posibilite ki nou krwar i rezonnab ki apre 1an ou pa kapab fer okenn attempt ankor pou ou tir en Speaker.  Me an menm tan, mon retourn lo pwen Onorab Georges, kot in fer en derogasyon dan son lartik.  Me annou sey defini si nou pou al. Onorab Georges annou sey definir, kwa ki nou apel, oubyen ki nou konsider koman sa sirkonstans eksepsyonnel? Ki bann lezot derogasyon ki nou pou met anba la, pou nou kapab dir bon voila, sa i sa sirkonstans eksepsyonnel ki nou kapab konsidere pou nou fer en move pou retir en Speaker dan son sez.

E pou fer bann prosedir pou finalman evacuate. Me, byensir bezwen al lo definisyon. Si nou pou dir i bezwen, dan sirkonstans kot en dimoun in vye, dan sirkonstans kot en dimoun petet in al devan en Board Medikal. Nou vwar son aksyon, petet pa tro korek. E nou’n demande, petet sa i bann eleman ki nou bezwen mete.

Nou demande ki i al devan en Board Medikal, e bann Dokter lekip, i vwar poudir sa dimoun vre i annan serten problenm.  Ki i pa kadab rezonn byen, ki i pe pran bann desizyon ki pa apropriye. E olye diriz Lasanble Nasyonal byen, i pe kree en dezord dan Lasanble Nasyonal.  E i vre nou pa ankor ariv lo sa staz.  Mon pa krwar ki mazorite LDS ozordi i krwar Speaker Nicholas Prea in ariv lo sa staz. E ki zot le fer okenn move pou tir li. Tre lwen de sa.  Mon krwar ki vreman nou pe koz lo en Speaker ki pou vini pli tar.

So, lo sa not mon a gete ki maître Georges i dir, Onorab Georges i dir. Si i krwar nou bezwen konsider serten bann eleman pou nou fer en lesey definir, ki i le dir nou par sirkonstans eksepsyonnel?  Ki bann eleman nou mete anba la? Mersi bokou, Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Gill. Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair. Mr Chair mon bezwen refer referans ankor avek nou Standing Orders. Sa Clause ki nou pe mete i en add- on. I pa egziste ozordi dan nou Standing Orders. Nou Standing Orders i date depi 2009. 2009, nou, nou’n vin dan Lasanble depi 2016 avek en mazorite. Zanmen nou’n servi okenn, zanmen nou’n met okenn Mosyon avek son half dimoun pou sinyen, pou nou tir Speaker.  La ozordi nou pe azout en lot check ankor lo en keksoz ki zanmen i ganny servi. So, mon pe war validite.

Akoz si i pou vini, deza i serye.  I annan son 2 check ladan, i annan half Members ki bezwen sinyen.  I annan son 2 tyer ki bezwen vote. So, mon pa krwar ki nou pou servi sa poudir ki bann Manm ki’n ganny elekte par piblik Seselwa, pou aksepte pou sa vin en zwe. Ki zot pou zwe avek en Mosyon koumsa. So, mon krwar annou pran li dan tou son seriousness, e annou pa azout en lot bout ankor pou anmar sa sityasyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman. Mr Chair, nou ti fer sa deba dan Bills Committee, e sa propozisyon ti monte zisteman akoz nou ti realize poudir in drafting the Standing Orders of 2009, Onorab Georges i smile. I konn tre byen the argument was; this was lacking in it.  Ti napa ladan. Sa provizyon ti manke.

Akoz fodre nou konpran ler bann dimoun, e nou’n ganny Onorab Ramkalawan ki’n gid nou dan through  the first Standing Orders.

And then, in annan 2enm ki Onorab Georges in partisipe. Byensir Mr Speaker ou menm ou, ou ti en Manm Lasanble sa letan, elekte pou distrik ou ti reprezante. Ti annan en deba, be osi ti annan en kantite keksoz ki nou ti enporte pou nou dan Standing Orders. Akoz pratik nou Lasanble i resanble en kantite pratik lezot Parlman Commonwealth. Notaman Maurice, notaman Westminster. E, dimoun i ava soke, pou etonnen ki mannyer lo serten keksoz nou Parlman i bokou pli avangard ki sa bann lezot landrwa.

Sa Clause li menm, e sa mo ‘vexatious’ ki mon krwar ta dimoun in pran lofans avek, i en mo ki nou pa devret pran lofans avek.  Akoz i en mo ki servi pou definir serten largiman ki kapab ganny avanse. Ki pou presipit zisteman en dimoun anmenn en Mosyon koumsa. Ok?

E i deza dan nou Standing Orders lezot landrwa, e nou pa’n enport okenn lezot mo. So, mon konnen i annan dimoun lot kote, pa dakor ek mon largiman regarding sa size. That’s fine.

Mwan, mon krwar i devret reste.  Nou’n ariv a en pwen kot i annan en propozisyon ki’n ganny fer.  E kestyon ki’n ganny leve se, lekel ki pou defini sa bann exceptional circumstances? Nou ava les Onorab Georges petet donn nou en – Mon konnen i pou difisil, e mon ti konnen as soon ki i met sa, that was the argument that was going to come up, who would define exceptional circumstances?  E nou a vote.  Si mazorite i santi poudir nou devret tir en safeguard, from anmenn en Mosyon dan en fason on a whim petet, nou fer li.

Rezon pou sa Mr Chairman, se akoz the act of anmenn sa Mosyon. That’s what nou, nou konsernen avek. The act of anmenn sa Mosyon, se sa ki presipit en disruption. That’s what we’re trying to get at.  Sa nou largiman.  Be prezan en kestyon mon ti a kontan demann zot, ler Onorab Georges ti fer sa propozisyon, Onorab Georges obviously i sorti from mazorite LDS, ou pa’n war gran konsern. Akoz ki ozordi ki nou pe eksprim konsern regarding sa size la? Akoz? I mean i pa fer okenn ditor ki si nou annan en safeguard dan nou Standing Orders. E si en Manm i santi poudir Speaker pe go beyond son remit, nou annan tou rekour.

Enn, nou kapab challenge Speaker Ankour, napa naryen ki anpes nou fer sa. Dezyenm, nou kapab anmenn en Mosyon, menm si Speaker pa le admet, ou kapab anmenn en Mosyon, ou kapab raise en matter of privilege dan diferan fason.  Be sa ki nou pe dir an relasyon ek sa enn Mosyon given son threshold, and given son lenportans, nou annan en safeguard. Si nou santi nou pa bezwen safeguard then let’s take a vote on it and we move.  Simple as that. Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman, mon bezwen dir, ki arive letan Onorab Georges i fer son travay koman Chairman Bills Committee, oubyen koman Standing Orders Committee, i fer son travay avek tou son abilite. Napa personn, konmsi LDS Caucus pa vini pou regarde ki bann soz, ensidswit. Alors mon dir annou pran en vot pou nou kapab move on.

Me apre Mr Chairman, depi bomaten tanzantan, la Onorab Pillay fek mansyonnen ankor, ‘Anmenn Speaker Ankour’. E sa aprezan konmsi pe vin koman en palto fann deryer. Annou ganny li kler, sel dimoun ki’n anmenn Speaker Ankour, se Mr Danny Faure!

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ok, napa personn ankor dan sa Lasanble ki’n deza anmenn Onorab Prea, dan son kapasite koman Speaker Lasanble Nasyonal, Ankour. I ti anmenn li ankour lo 2 pwen Konstitisyonnel.

E la Onorab De Commarmond tou, ou bezwen konpran letan ou pe dir nou, nou pa konn nou Konstitisyon. Se ofet ou Prezidan, parski i annan zizman kot Lakour Konstitisyonnel in dir avek li, sa ki ou pe vin rode, deor! Napa naryen!

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Alors, nou bezwen met keksoz dan son konteks.  E mwan, mon ti ava dir Mr Chairman annou pran en vot, annou bouze. In ariv, depi 5 er nou pe zis ale vini lo la.  E i pa pou sanz naryen, akoz tou sa bann safeguards ki nou pe koz lo la i egziste. 50 poursan i premye threshold, apre sa 2 tyer. Premye, i 17 Manm, dezyenm 22 Manm. Alors oli problenm?  Mr Chair, annou pran en vote silvouple e apre sa nou ava al se nou. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Chair Standing Order Committee, last comment before we take a vote. Sirtou ou’n anmenn en lot amannman, en lot propozisyon. Mon a donn ou sans fer en dernyen komanter lo ou propozisyon, before we take a vote.

 

HON BERNARD GEORGES

Wi mon’n fer sa propozisyon sey vin exceptional circumstances. E mon ti konnen koman mon met sa mon ti pou ganny sa kestyon. Who will determinate? E efektivman, i en complicating factor, sa  mon bezwen aksepte. Akoz Speaker i en kreatir Lasanble. Lasanble ki elekte Speaker, Lasanble ki tir Speaker. E ler Mosyon pou ganny anmennen anba exceptional circumstances, pou annan en deba.

Lanmwatye Lasanble pou dir, sa sirkonstans pa eksepsyonnel. Lot lanmwatye pou li pou dir, i eksepsyonnel.  So i pa azout naryen, akoz at the end of the day, se sa kote ki pou gannyen. Akoz in ganny 2 tyer.  Oubyen ki pou perdi akoz i pa’n ganny 2tyer, ki pou triyonfe.  Donk, at the end of the day, mon realize ki sa pa anmenn nou okenn par. So, at the end of the day, nou retourn lo desizyon inisyal. Swa nou met en extra gardfou. Parey 4 i ete san sa 4 mo, oubyen nou pa met li ditou e nou retourn parey nou ti ete avan.  That’s the position ki nou ladan Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon nou pou pran en vot lo sa pozisyon.  Eski nou anmenn 13 (4)? Oubyen eski nou kit li parey? Ok, mon krwar i senpleman, i senp, as simply as that. Akoz, menm sa lentrodiksyon 13 (4) osi tou pe ganny konteste. So, eski nou tenir li up to 13 (3), e nou pa entrodwir 13 (4)? Oubyen eski nou tenir li up to 13 (4)?  Ok?  13 (3) nou pran en vot lo-?  Eski nou tenir li la koman i ete san entrodwir en nouvo 13 (4)? Nou pran en vot. Tou Manm ki an faver?

Bon, en moman, nou pe pran en vot pou kit li koman i ete. Ok, savedir san lentrodiksyon sa lot safeguard 13 (4) en Motion ki okenn lot Motion pa ganny brought within 16 months. Sa i ganny tonbe e nou tenir li mannyer i ete. 13 (1) (2) (3) parey i ete pou lemoman.  Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Chair. Mon rikord 13 Manm ki’n vot an faver, e 10 ki’n vot kont. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir 13 vot in gannyen, e Standing Orders 13 (1) (2) (3) i reste parey. E nou retir sa adisyonnel (4), 13(4). Ok Onorab Georges. Nou kontinyen?

 

HON BERNARD GEORGES

Nou kontinyen Mr Chair?

 

MR SPEAKER

Well, mon ti annan lentansyon pou nou fini apepre 5.30. Mon konnen sa 14 i en long Lartik, i annan plizyer part. Eski nou agree nou aret la? Oubyen nou konmans li? Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Si nou pou aret la Mr Speaker, mon ti a kontan retourn nou silvouple lo 12. Pou fer en propozisyon ki lo screen.

 

MR SPEAKER

Dakor.

 

HON BERNARD GEORGES

12 se Clerk, Deputy Clerk ki bezwen dan Lasanble. E pandan break, dite, mon ti ganny en sans koz avek Clerk ki’n vin vwar mwan pou met en pwen devan ki i pa’n ganny sans mete devan Komite. I beg your pardon, Deputy Clerk.

E pou fer kler lo 12 (2), Deputy Clerk i santi ki sa Record of proceedings dan Lasanble, ki Clerk ek Deputy Clerk i garde, i constitute the minutes of the work of the Assembly. E, non pa the record of the work of the Assembly. Akoz se koumsa ki i apele konmela, i met Record of the minutes of the Assembly.

Alors, e se egzakteman sa ki parey.  I parey sa dan Standing Orders Maurice, e i fer li pli kler.  So, that the record of proceedings is not the record of the work, but it’s the minutes of the work, ok? Donk, i a anliny avek prosedir ki pe swiv. Naryen pa sanze zis sa non. Alors, Madanm Deputy Clerk pe propoze ki nou fer sa, e mon’n met lo board, mon’n met li lo screen pou nou konsiderasyon.

 

MR SPEAKER

Mersi. Eski i annan en konsansis? Wi. Ok Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Se tou, Mr Chair. Bann lezot pwen ki Onorab Deputy Clerk ti anvi fer in fini ganny pran an konsiderasyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Bon nou pou fini nou sesyon pou ozordi, nou sitting. Yes, Onorab Afif?

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Zis pou enform ou, mon pa konnen si ou’n ganny minutes pou ABC. Nou ti’n sizere ki, nou ti’n tonm dakor dan ABC ki diskisyon lo Standing Orders pa pou kontiny sa semenn ki vini. Me son semenn answit. Si mon pa tronpe i le 23, 24, ek 25. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif. Note. Bon mon annan zis pou mon remersi bann Manm e tou dimoun ki a lekout. E Lasanble i adjourn. Nou repran nou travay Mardi le 16, 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)