::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Monday 8th June, 2020

Verbatim Monday 8th June, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Monday 8th June, 2020

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab. E bonzour tou dimoun ki a lekout, e ki pe ekout travay Lasanble Nasyonal. Bomaten la, mon pou pas en pti kou lo Order Paper. Nou pou pran apre papers laid e apre sa mon annan en Right of Reply.

E apre zis avan nou pran deba lo Standing Orders, mon lentansyon se ki nou fini sa Mosyon lo African Medicines Agency, sa Trete ti reste zis Onorab Leaders zafer Gouvernman pou fer son konklizyon pou Lasanble fer en desizyon.

E apre sa nou ava al dan deba lo Standing Orders. So nou pou al direkteman lo Order Paper. E mon ava donn laparol Madanm Deputy Clerk pour bann Papers Laid. Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker bonzour tou bann Manm e tou dimoun i a lekout. Bann papye ki pe ganny prezante i comme swivan;

S.I 68 of 2020, Agency for Social Protection (Maximum Payment for Exceptional Needs) (Amendment) Regulations, 2020.

S.I 69 of 2020, Courts (Magistrates’ Court Houses) Notice, 2020.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi madanm Deputy Clerk. Bon, Onorab Lemiel in kontakte mon lofis bomaten. E in demann mon pou donn li en pti letan la bomaten swivan en lensidan ki’n arive dan son constituency. Onorab Lemiel laparol i pour ou.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour tou mon bann koleg Manm Onorab isi dan Lasanble. E tou bann dimoun ki a lekout.

Mr Speaker Sanmdi swar in ariv en lensidan en pe fer lapenn dan distrik Anse Royale kot nou’n vwar ki 3 Bangladeshi. Aparaman selman enn ladan ki’n ganny assaulted en pti pe grav, e sa bann dimoun zot travay lo laferm Jean-Paul Geffroy Anse Royale.

Mwan mon annan en lapel mon ti a kontan lans avek zabitan Anse Royale.  Parfwa Mr Speaker i fer ou lapenn letan ou vwar laz bann dimoun ki petet involve dan bann lensidan. Parey sa bann dimoun zot ankor tre zenn. E mon ti a kontan lans en lapel avek nou bann zabitan dan distrik, pou nou inifye. I pa en letan la kot nou pou annan sa bann sistenm kot en pe lespri zenofobik mon kapab dir, ki pe grandi ki pe arive dan Sesel li menm.

E ler mon pe gete sirtou atraver bann dimoun lorizin Endyen. Sa bann dimoun zot kit zot pei zot vini zot vin travay isi Sesel pou ed nou, pou e nou lekonomi e zot sot dan lagrikiltir pou ed nou pou nou ganny manze pou nou manze. So i vreman deplorab e i fer dimal pou ou antann ki enn parmi sa bann dimoun in ganny agrese e par nou bann Seselwa.

So nou koman politisyen mon krwar nou osi nou merit pres bann bon keksoz.  Nou merit, nou pa siporte bann kalite lespri sa bann kalite latitid parey. Mon pa krwar i annan enn nou la ki pou siport bann tel aksyon.

Mwan dan mon non personnel koman Manm Elekte pou sa distrik, mon kondann sa lensidan ki’n arive  e mon pa zanmen swete i arive ankor en lensidan parey. Mon senpatiz avek Mr Geffroy avek son bann travayer osi dan sa lensidan.

E petet tou bann lezot osi ki annan travayer etranze dan nou distrik, mon espere ki bann tel lensidan parey pa arive avek sa bann dimoun. Annou ini nou zabitan Anse Royale. Annou retire sa bann lespri kot petet nou pe mazin pour fer ditor or oubyen pour denigre en lot ,akoz i pa menm nasyonalite avek nou.

Nou tou nou imen, so as imen nou tou nou merit pe kolabor ansanm, nou merit pe vin ansanm. Si in ariv en pti diskisyon annou koze. Mon krwar kominikasyon i fer en gran lafors.  Annou kominike.  Annou pa vin agresiv.  Annou pa servi bann labi lo nou kanmarad, pa agres nou kanmarad fizikman pou nou koz dimal.

So avek sa Mr Speaker mon krwar ki bokou zabitan dan distrik pe ekout nou Lasanble ozordi bomaten.  E ankor enn fwa mon lans en lapel zabitan Anse Royale annou inifye, dimoun i konn nou koman bann dimoun edan. Koman bann dimoun amikal, annou reste koumsa.

Annou reste parey, me non pa sanz nou fason kot dimoun i war nou vin bann dimoun i agresiv, sirtou anver etranze ki dan nou distrik. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel. Bon mon krwar Onorab in fer sorti tou keksoz byen kler.  Mon pa pou fer komanter an plis lo la. E petet zis mon dir ki Sesel, Seselwa nou’n touzour en pep akeyan ver bann etranze. E annou esey nou mye pou nou retenir sa. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker bonzour tou koleg Onorab e tou dimoun ki pe ekout nou. Mr Speaker 1. 50 bomaten Dimans mon ti ganny en mesaz sorti kot Mr Jefrois, ki ti osi anvoy bann portre sa lensidan trazik ki’n arive Anse Royale devan Legliz Anglican.

Mr Speaker dan en moman kot lemonn pe eksperyans bokou bann demonstrasyon, apre lanmor George Floyd l’Amerique, kot lemonn pe vin ansanm pou montre ki poudir vyolans i pa en fason pou nou bouz devan.

Mwan e lo nou kote dan LDS, nou zwenn ansanm avek Lasosyasyon Fermye, ansanm avek Mr Geffroy. E ansanm avek kominote Anse Royale an partikilye, pou kondann sa latak ki’n arive lo sa travayer Bangladeshi.

Sa dimoun i ti pe travay, e mannyer Mr Geffroy in eksplike, sa dimoun ti enn son lanmen drwat. E alors mon krwar ki sa bann kalite lensidan, espesyalman la ki nou pe al antre dan en peryod kot pou annan en pe plis aktivite, dimoun i kapab eksit en pe plis mon krwar ki nou bezwen kondann li.

Ozordi pour ki an menm tan nou anvoy en mesaz for ki nou pei i pa pour allow, i pa pou permet ki vyolans i diriz nou.

Alors Mr Speaker lo nou par nou kondann sa lensidan en nou priye ki sa msye i ava reganny son lasante. E ki laferm Mr Geffroy, enn bann pli gran laferm sesel i ava kapab kontinyen fonksyonnen. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Bon ankor parey mon’n dir mesaz ki sorti kot nou Lasanble, i en mesaz ki tre kler. Nou kondann okenn bann aksyon parey bann aksyon petet ki annan sa lespri zenofobik par deryer.  Nou pa en Lasanble ki pe toler bann keksoz parey.

Bon mon pou al lo Right of Reply. E ankor mon fer li mon devwar ler mon dan Chair pou eksplike, edik nou popilasyon, lo bann prosedir ki Lasanble i swiv e desizyon ki ganny pran.

Anba lartik 102(1) nou Konstitisyon, en Manm i annan laliberte pou koze, e fer deba san ki i ganny afekte par okenn Lakour oubyen okenn lezot prosedir, apard ki prosedir Lasanble li menm.

Lartik 102(6) i osi permet e donn drwa en lot dimoun, i pa en Manm Lasanble ki santi ki sa drwa laliberte lekspresyon in afekte li. Pou rod rekour atraver en Dwa Repons.

E la sa dimoun in ekri lofis Speaker son repons. E Speaker apre ki in verifye, e in konsilte avek son bann dimoun legal si sa repons i merit ganny lir, Speaker i sirkil en kopi sa let avek tou Manm. E o komansman sa prosen sitting ki swiv sa let oubyen sa repons, sa let i ganny lir dan Lasanble.  E vwala sa ki mon pou fer bomaten.

Let in fini ganny sirkile avek tou bann Manm. E alor mon pou lir sa let parey in ganny ekrir.  Let i lo en letterhead sorti kot Mr Ian Charlette Consulting Environmental Management and Consulting. Son ladres Ma Joie, Mahe Seychelles, tousala i lo la.

Let i date 4th June, 2020.  E mon pou lir li an Angle parey in ekrir.  In adrese lo,

Hon. Nicholas Prea,

Speaker of the National Assembly of Seychelles

P.O Box 734

Victoria,

Ile Du Port,

Mahe,

Seychelles.

Reply to statement made by Honorable Francois Adelaide article 102(6) of the Constitution

‘Dear Honorable Speaker,

I refer to comments made by Honorable Francois Adelaide, the Elected Member of the National Assembly for the Baie Lazare district, during the sitting of the National Assembly of 27th May, 2020. The comments were apparently made in response to a video recording that is circulating on the social media, regarding the Mango House project at Anse Poules Bleues.

During his speech. Adelaide mentioned my name in an inappropriate way and made unwarranted and negative insinuations regarding my integrity as a local Environmental Consultant. For this reason, I would be very grateful if in accordance with my constitutional rights, my reply is read in the Assembly.

The choice of words and language used by Honorable Adelaide during his speech were inappropriate and unnecessary, as elaborated below.

Honorable Adelaide referred to me as “en nonmen Ian Charlette” and thereby insinuating that I am not worthy of being called an environment consultant.

Please take note that I was one of the first, if not the first, environment consultant to involve members of the Regional Council in discussions of some local and national projects that I am involved in.

So I presume that Leaders at district level in Central Region and Western Region on Mahe are aware of what I do as a profession.

Honorable Adelaide went as far as to say that he is not afraid to “name and shame” me. I am troubled by that statement.  And I convinced that in responding to the posting on the social media, Honorable. Adelaide took the opportunity to mention me and indirectly target my wife Mrs Pamela Charlette, Minister for Habitat in…’’

 

(Off- Mic)

 

 

MR SPEAKER

Silvouple, I have the floor. E mon pe lir en Drwa Repons ki sorti kot en sitwayen ki santi ki apre ki mon’n verifye mon’n sought legal advice ki son drwa konstitisyonnel in ganny afekte.  Bear with me, silvouple.

Mon repran sa paragraf; ‘Honorable. Adelaide went as far as to say that he is not afraid to “name and shame” me. I am troubled by that statement and I convinced that in responding to the posting on the social media, Honorable Adelaide took the opportunity, to mention me and indirectly target my wife Mrs Pamela Charlette, Minister for Habitat Infrastructure and Land Transport, for political expediency.

As a professional, I have never interfered with Honorable Adelaide’s mandate in his dealings and interacting with developers and investors in the Baie Lazare district, including in respect of this project, and I simply expect the same courtesy from Honorable Adelaide.

Honorable Adelaide in reference to me stated, ‘’i pe kanpanny, anba, anba ki son lentere ladan?’’  Thereby insinuating that I was not being professional in my handling of the Mango House project, and that I was not following the established procedures regarding environmental impact assessment.

This statement is unfounded due to the fact that Mrs Linette Dodin, the District Administrator for the Baie Lazare district has been informed, via e-mail on the 21st of April, 2020, about the planned meeting with residents in the immediate vicinity of the project.

If Honorable Adelaide had simply taken the time to contact the District Administrator of Baie Lazare, prior to making unfounded and baseless remarks about me, he would have been better informed on the proponent of the proposed meeting.

As per my records, it is without doubt that, the District Administrator, is aware of the Mango House Project. As she attended the Scoping Meeting on the 11th March, 2020 held at the Mango House and I am also aware that she has informed Honorable Adelaide.

Unfortunately to date, I regret to inform the National Assembly that I am not in receipt of a Scoping Form, or letter from either the DA or Honorable Adelaide.

So as to inform the Environment Department or myself of their concerns or comments regarding the project. Therefore, contrary to what Honorable Adelaide has stated in the National Assembly, when he mentioned that he has insisted that a public meeting be organized, I can state that Honorable Adelaide is yet to make any official statement regarding the project.

The focused group meeting that is being organized, which I am simply coordinating, will provide the residents in the vicinity of the project an opportunity for them to voice out their opinion about the proposed application, for the change of use, because they, (that is the  residents), are considered as the primary target group.

I am also of the opinion that the developer and the professionals who have put effort in this project would get the occasion to hear the comments of these residents. And eventually take them into consideration, so that the project can move forward.

It is for this reason, as part of the consultative step in an EIA process, that such a meeting is being organized.

I wish to conclude by also mentioning that it is regrettable that during the era of COVID-19, when the work of local qualified professionals should be valued, i am being subjected to such defamatory comments on live television and which are being disseminated on the social media.

Despite the fact that Honorable Adelaide enjoys immunity in respect of statements made in National Assembly Honorable Adelaide should take note of Section 5 of the (Environmental Impact Assessment) Regulations, 1996, which states that, ”Any person, organization or agency requested under sub regulation (4) to submit observations on an EIA, shall not divulge or communicate any information contained in the EIA to any other person, organization or agency except with the consent in writing of the proponent in relation to that EIA or of the authority.

I take this opportunity to ask the National Assembly of Seychelles to firstly undertake the necessary formalities, so that stakeholders and individuals in governance position are provided with continuous education on the environmental assessment impact process and on the role of environmental consultants so that accusations such as the one made by Honorable Adelaide, does not repeat itself.

Secondly I ask the National Assembly, to ensure that the law governing environmental impact assessment is revised and brought into conformity with the Environmental Protection Act 2016 and for me to assist the Seychelles in meeting the sustainable development goals, SDGs and Seychelles socioeconomic development.

If the above becomes a reality I would gladly avail myself to ensure that future EIA practices have a better framework and regulation to work with.

I thank you for reading my reply. Yours sincerely, Mr Ian Charlette, Consultant. ‘

And I end the Right of Reply. Yes Onorab Adelaide.

 

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, e tou bann dimoun ki a lekout. Mr Speaker mon byen kontan ki ou’n pran ou letan ou’n pas atraver sa let antye.  E mwan koman MNA ki’n ganny elekte par bann zabitan Baie Lazare, premyerman i mon devwar pou ler i annan en sityasyon pou mwan vin devan. Kot mon pa ganny lenformasyon mon vin la dan Lasanble kot zot ti’n met mwan, pou mwan kapab fer pase mon problenm pou nou kapab ganny en solisyon.

Mon premye komanter lo sa Right of Reply par Mr Charlette, i koumsa;-

Son madanm Minis Charlette, zanmen in ganny enkli dan sa konversasyon, ki mon ti fer dan Lasanble. Si li in anvi anmenn son madanm Minis Charlette, petet mon pa konnen pour ki rezon, mon donn li tou benefis du doute. Me solman zanmen in antre dan Lasanble.  E mon ti demande pou rod Verbatim pou gete kote non Minis Pamela Charlette in antre.

Mon 2enm komanter, Mr Speaker kantmenm i pe dir poudir distrik ti okouran mon oule met lo rikord Lasanble poudir sa size Mango House tou kou in en size ki’n ganny kasyet! Ler mon ti tande poudir sa proze ti pe fer change of use, mon ti dir dan Leta Lanasyon poudir nou bezwen konnen ki’n arive.

Mr Speaker i regretab ki malgre konsiltasyon in arive, zanmen mwan mon’n ganny okouran! Mon ti al kot Minis Cosgrow Vandredi pour met en pe lekleraz lo sa size.

Minis in fer mon konpran poudir vre ler zot ti anvoy notis kot DA, zot ti’n bliy mwan! Par omisyon ki zot i ganny sa. Tou keksoz konmela ki zot fer ler zot pa enkli nou, zot dir ‘’en omisyon’’ e nou, nou bezwen aksepte sa.

Mr Speaker sa i pa korek.  E mwan Mr Ian Charlette, si mon’n dir li poudir i en nonmen Ian Charlette, akoz  mwan mon pa ti konnen lekel sa boug, ki ti pe fer kanpanny anba, anba!   So mon pou dir akoz si li i ti en boug, parey i pe dir i ti annan tou sa bann bagaz, mon krwar i ti devret mwan koman MNA, at least les mon konnen ki pe pase dan mon distrik.

So i pa’n zanmen liaise ek mwan! I pa’n zanmen … Dernyen fwa ki in liaise ek distrik. Tousala letan …. Mr Speaker mon a dir ou en keksoz, e i enportan pou nou tou konnen la, DA pa ti ganny drwa al laba kot Mango House li.  Mwan ki ti bezwen fer laranzman apre en fwa ti anmenn Onorab Ferrari.

Ian ti ganny dir pa met lipye laba! E i annan zofisye Lanvironnman ki’n ganny dir pa met lipye laba! E sak fwa mon’n fer komanter …

Mr Speaker be nou pa kapab en sosyete kot nou pe koz transparans, accountability, ki ler mwan koman MNA mon pe defann mon zabitan, si i annan en keksoz ki mal ki zot pou dir isi laba. I’m sorry Mr Speaker.  Mwan mon pou kontinyen defann lentere zabitan Baie Lazare!  Kot i annan keksoz i mal mon pou dir!

Akoz se sa ki mon’n ganny envestir dan mwan pou fer. E si mon’n ofans Mr Ian Charlette, si i ti vin koman en profesyonnel mon pou dir li ‘’eskize si mon’n ofans ou’’ me solman  mon demann ou, pou si i annan okenn proze ki ou pe fer dan Baie Lazare, pa fer ‘anba, anba’ parey ou ti pe fer.

Akoz mwan mon konsider sa koman en ‘loperasyon anba, anba’ ki pe ekskli mwan net!  Sa mon pa tonm dakor.

Mr Speaker mon ava remersi ou pou donn mon ou letan pou mon kapab eksprim mon lekor.

E mon pe ensiste parey mon’n dir Minis, si i annan okenn change of use ki pou arive, zabitan Baie Lazare fodre i okouran. E fodre zabitan Baie Lazare i donn son input!  Mon pa pe believe kot nou bezwen fer zis en pti group pou en keksoz ki pe fer dan nou distrik.

Mwan mon ti a sizere ki zabitan Baie Lazare antye, koumsa demen pa ava dir poudir tel isi tel laba, tel isi tel laba.  E mon pou reste MNA Baie Lazare, mon krwar pou ankor 1an i reste. E tan ki i annan keksoz mal mon pou kontinyen dir!

Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon mon pou fer detrwa pti komanter avek bi pou pa ed selman ou, me tou bann Manm. Parfwa i annan serten prosedir ki nou fer ki pa byen. Ler mon dir i pa byen i pa the right Department ki nou kontakte.  I pa the right person.

Me apre nou war nou pe atak en dimoun.  Dan sa ka e epi semenn pase mon’n vwar sa. Nou pe atak en konsiltan. Konsiltan pa ansarz en proze.  Proze i vin atraver developer e Lotorite Gouvernman ki aprouv sa proze.

So, en konsiltan i vini la li in ganny mandate pou li prepar en EIA.  So mon santi poudir ou ti devret viz ou bann komanter ver Minister Lanvironnman ki devret kontakte ou. E tou bann stakeholders pou fer zot bann komanter e pou annan meeting ok or sa developer.

E parfwa sa bann lenvitasyon osi tou i vir atraver Ladministrasyon Distrik. Se sa lafason ki  mwan mon ganny involve Bel Ombre. Me parfwa nou koz public meeting.  I enportan ki ou’n koz lo public meeting, e ou pou surprise ler en devlopman i devlope dan distrik ler en lasal en gran lasal i ganny lwe – PA system tou zafer e konbyen dimoun i turn up pou public meeting.  E mon pou donn en senp legzanp.

Lannen pase ti annan en proze pou agrandi lotel Labriz Silhouette. Developer ti kontakte tou dimoun. DA ti la and all that konsiltan ti prezant proze. You’ll be surprised ki kantite dimoun dan distrik ki pou enpakte lo zot e menm an zeneral, ki ti prezan. Ok?

 So petet dan bann ka parey annou, parey mon dir i annan bann serten endividi ki pou enplike dan proze a en serten moman, me annou viz nou bann konsern ver Lotorite.  E dan Lotorite i annan Minister MHILT ki osi Planning Authority i tonm anba li, e byensir dan sa ka i annan Minister Lanvironnman osi.

So, nou pou put the matter to rest and nou’n fini dil avek sa.  Petet zis avan nou put the matter to rest. Mon osi okouran I am in copy from ou,

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Non, mon ava fini Onorab.  Mon ava fini avan.

Mon in copy bann dokiman ki’n ganny sirkile semenn pase ou constituency clerk, lo en meeting ki ou ti sipoze gannyen avek Minis Cosgrow e apre sa ti sipoze annan en public meeting Sanmdi le 6, ok?

So mon mazinen ki ou’n okouran prezan e petet ou azour avek kwa ki pe ganny fer dan ou distrik, ok? Mon annan bann dokiman la ki Ms Juliette Esparon mon krwar ou constituency clerk in copy mwan bann kominikasyon ki’n ganny fer, e kot Minis Cosgrow ti propoz en meeting pou Zedi pase.

Yes Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ler mon dir en keksoz la, mon koze avek mon leker kler. E mwan si nou krwar i annan en problenm dan sa matter, mon pare pou mon elev mon iminite ki mon annan e pour zot challenge mwan deor parey zot ti dir.

Akoz mwan, mon konnen sa ki mon pe dir i toutafe drwat e i annan en ta keksoz pe ganny kasyet, ki pa’n mete dan sa papye! So mon pare, mon dir lo SBC la, sa ki anvi pourswiv mon, mon pare pou mon e-lev mon iminite pou zot pourswiv mwan!  Se sa ki mon anvi dir.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon nou ava kontinyen nou business lo Order Paper. Bon i annan en matter of privilege osi ki Onorab De Commarmond ti leve Merkredi pase, mon swete ki pandan lazournen mon ava pare pou mon donn mon Ruling.

So nou pou al lo prosen item, e parey mon’n dir nou pou zis bouz business lo Order Paper. Nou pou pran sa unfinished business kot nou ti’n kite semenn pase. Mosyon No.2 continuation of debate.

E parey mon’n dir i reste zis pour mover Mosyon pou fer son konklizyon, e Lasanble pour fer en desizyon.

Alor mon ava donn laparol Onorab De Commarmond. Mosyon ki pe demande ki Lasanble i ratifye the Treaty for the Establishment of the African Medicines Agency. Onorab De Commarmond, ou konklizyon.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker pou benefis nou Lasanble, mon a relir akoz depi semenn pase ki nou’n diskit sa Mosyon.

Mon relir sa Mosyon ki mon ti’n met devan Lasanble i ti lir koumsa; In accordance with Article 64(4) of the Constitution, this Assembly resolves to ratify the Treaty for the Establishment of the African Medicines Agency.

Mr Speaker sa Mosyon ki devan nou Lasanble Nasyonal, Mosyon pou nou Lasanble aprouv ratifikasyon sa Trete pou etablir Lazans Africain pour Medikaman, i definitivman tre enportan e irzan.

E i definitivman dan lentere tou bann pei e pep Africain. Mr Speaker akoz sa Mosyon i irzan e enportan? Enn nou rol konstitisyonnel koman en Parlman, se pour desid lo ratifikasyon bann Trete ek Konvansyon ki nou pei Sesel i sinyen.

I enn nou rol enportan sa, akoz i dan nou Konstitisyon.  Savedir ki Sesel pa pou kapab rantre e form parti okenn Trete ou Konvansyon menm ki in sinyen, si nou Lasanble Nasyonal pa’n aprouve pou li ratifye sa Trete ou Konvansyon.

E sa aksyon nou Lasanble Nasyonal pou deside e aprouve, si i pou ratifye i apel osi ratify dan langaz parlmanter. E i vin atraver en Mosyon.  E se pour sa rezon sa Mosyon ki gid nou fer sa i dir in Accordance with Article 64(4) of the Constitution this Assembly resolves to ratify the –‘’la i nonm sa Trete oubyen sa Konvansyon.

Se sa rezon ki en tel Mosyon i pran presedans lo mazorite lezot Mosyon dan nou Lasanble Nasyonal. E dezormen sa size i vin en size irzan e enportan lo nou Order Paper. Vwala son lirzans e son lenportans Mr Speaker e vwala son lirzans e son lenportans Onorab Ferrari e Onorab Leader Lopozisyon atraver ou Mr Speaker.

Mon ti krwar zot konn zot Konstitisyon pli byen ki sa. Sirtou sa 2. Enn ki ansarz Komite Zafer Etranzer dan nou Lasanble Nasyonal, e lot ki aspire pour vin Prezidan pei.

Mr Speaker State House pa en landrwa pou per ek leser vin fer lapriyer sa!  State House set en landrwa kot bann desizyon serye pour pei i ganny pran. Set en landrwa kot letan ou pe pran desizyon pei ou bezwen konn ou Konstitisyon byen menm.

Mr Speaker alor nou Lasanble Nasyonal i bezwen e oblize antisip sa deba lo sa Mosyon. E i bezwen e oblize pran en desizyon lo la.  I mal pou Lasanble e Lopozisyon taye ale e pa pran son responsabilite parey zot in fer senmen pase.

Gouvernman i siny en Trete pou Konvansyon e a en moman apropriye ki Gouvernman i war li neseser i anvoy sa Trete ou Konvansyon kot nou Lasanble Nasyonal pou debat lo la.

E Lasanble i bezwen pran en desizyon si i oule oubyen non ki Gouvernman i ratifye sa Trete ou Konvansyon. Se Sef Egzekitiv li menm savedir Prezidan Larepiblik, ki kriy ou Mr Speaker e i dir ki li i annan en Trete oubyen en Konvansyon pou Lasanble pronons li lo la, e ler la ki Mosyon i vin devan nou Lasanble Nasyonal.

Mon swete i sa size, i vin tre kler pou nou Lasanble Nasyonal sirtou pou nou Lopozisyon. E ki zanmen ankor nou ganny en Onorab Ferrari vin akiz Mr Speaker, en parti ki dan Gouvernman, menm si i an minorite pou kontrol Order Paper avek en bann Mosyon ki dapre ‘li’ pa irzan e pa enportan.

Akoz si pou koumsa Mr Speaker mon pou sizere ki dezormen nou aret zwenn dan ABC meeting. E ou deside ou menm lo Order Paper ki pou mete. Akoz Standing Order i permet ou fer sa.

Mr Speaker mon’n ekout Leader Lopozisyon byen menm semenn pase e in dir ki Pan African Parliament i en lorganizasyon ilegal. Mon akont li ki in dir lo la.  In dir bokou be en pwen enportan ki in dir e lot zour mon ti dir Mr Speaker, ‘’Menm sa lorganizasyon i apel Pan African Parliament, li menm li a prensip i ilegal.  Parske i pa ankor ganny ratifye e son headquarters i Sud Afrique dan enn bann pei SADC e napa en sel pei SADC ki’n ratifye Malabo Declaration.’’

Mr Speaker si sa i vre sa i tre serye, akoz nou Lasanble Nasyonal i pe partisip tre aktivman dan sa bann kantite aktivite ki PAP i fer. E nou Lasanble Nasyonal i pey depi per diem e serten lezot depans pou nou bann Manm ki partisip plennman dan sa bann aktivite.

Konferans workshop misyon, ensidswit e ki Onorab Leader Lopozisyon li menm li in partisip, parey in dir dan son entervansyon kantite fwa dan sa lorganizasyon. Mon demande alor ki nou Lasanble Nasyonal i imedyatman sispann tou nou partisipasyon dan tou aktivite PAP!

E i devret annan en lenvestigasyon irzan pou vwar si sa deklarasyon i vre.  E fer sans akoz si i vre e nou kontinyen partisipe nou Lasanble Nasyonal i riske an defo.  I riske ganny problenm serye ek Minister Finans ek biro Oditer Zeneral lo depans ki ou Mr Speaker ou’n otorize pour fer, vizavi e lorganizasyon kontinantal ki ilegal. Nou pou a defo avek bann regleman finansyel.

Mr Speaker kontinan L’Afrique i tre ris an plant medisinal. E in ler pou li osi fer bann resers syantifik e prodwi serten medikaman li menm. Se la kot sa Lazans pou vin tre itil.  E i pour annan osi bann mezir sir pou garanti an plas pou gid bann pei Africain pou swiv sa bann mezir byen comme il faut.

Akoz i pour deza annan etabli bann de tap syantifik kler pou swiv. Sa Lazans i a osi ede pou permet annan latizann ki bon e afordab dan bann pei Africain. E dan li menm i a garanti lavi imen. I a redwir bann ka lanmor, ki pa neseser akoz litilizasyon bann latizann oubyen bann medikaman ki pa lo standar ki’n ekspire. E ki pa bon e ki fake.

Dimoun pa mor zis akoz son maladi, me akoz i pe servi swa latizann fake, ki pa bon e ki pa lo standar oubyen ki’n ekspire. Sa Lazans ler in fini kree Mr Speaker e pe fonksyonnen, i pou definitivman ede pour anmenn nivo e kalite lasante dan bann pei Africain pli o. Mon espere ki ratifikasyon sa Trete i a kree nouvo loportinite pou nou bann innovative minds, sirtou parmi bann zenn, e la NISTI i devret pran loportinite ki konteni sa Trete i ofer e ankouraz bann zenn sers bann serser Seselwa sirtou dan domenn latizann. E sey dekouver pli o profon ki nou bann plant medisinal isi Sesel, i annan pou fer dan kad la medicine.

Nou gran pye Mr Speaker in gid nou dan zot fason kot i konsern zot konesans dan la plante medicinale. E la loportinite pe ganny ofer. Kot i ava annan sistenm apropriye, pour akonpanny bann dekouver ki Sesel e L’Afrique a fer dan bann domenn latizann.

O moman ki lepidemi COVID-19 ti’n komans attend son Sommet l’Europe, 2 dokter Francais ti’n propoze ki okenn vaksen kont COVID-19 i devret al ganny teste L’Afrique. Zot rezonnman sete ki L’Afrique napa mask, napa okenn form proteksyon. E ki Africain pou ganny ekspoze direkteman avek sa viris alor dapre zot Africain ti pli a risk pou atrap sa maladi e ankor dapre zot sete sa rezon pou teste vaksen lo Africain.

Zot ti menm fer konparezon avek bann prostitye ki pli a risk pou atrap sida. E alor latizann sida ti ganny teste lo bann prostitye. Larogans sa 2 Dokter pou konpar pep en kontinan an antye avek bann prostitye sa rasizm  ovif Mr Speaker ki fer zot pran Africain pou enferyer, koman bann Guinea pigs oubyen koman bann lab rats.

Se sa Mr Speaker iki Onorab Loze ti pe koz lo la semenn pase lo ler ti pe koz lo medicinal colonialism e medical racism.  Sa lensidan fek arive Mr Speaker zis 2 mwan pase. Eski sa pa montre nou lirzans sa ki nou pe fer? E menm nesesite pour fer plis ankor?

Mr Speaker konbyen pei ki’n siny oubyen ratifye sa Trete pa enportan. Nou bezwen komans quelque part. Nou pa kapab pran en latitid iresponsab e dir si bann lezot pei pa ankor ratifye nou osi nou devret espere. Non! Nou responsab koman en Leta Souvren Mr Speaker.

Si nou osi nou pa donn legzanp ki pou arive? Si nou pran sa latitid nou pou esper lot sinyen e ratifye avan be nou pa pou avanse. E L’Afrique pou reste an aryer, e reste an retar! Mr Speaker sa Mosyon i kapab pa paret irzan pou nou isi Sesel akoz nou’n, ou annan en tre bon sistenm lasante.

Me annou rekonnet ki nou annan en devwar pli larz ki sa koman en Lasanble e koman en pei, sa Mosyon alor pou ratifye sa Trete i irzan pou L’Afrique Mr Speaker.

Sa Trete i bon si osi irzan sirtou la dan letan COVID-10 kot nou pei, kot nou pe rod tou fason pou diversifye nou lekonomi. E i ganny bann lezot sours forex. Mr Speaker bokou in ganny dir lo sa Trete.  E mon senserman remersye tou bann entervenan pou zot kontribisyon e mon demande ki nou vot pou sa Mosyon Mr Speaker.

Treaty for the Establishment Medicines Agency. Mr Speaker mon remersye ou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Bon, Lasanble in ariv moman pou nou pran en vot lo ratifikasyon Treaty for the Establishment of the African Medicines Agency.

Mon ava demann tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk?

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker. Mon’n rikord 14 Manm ki’n vot an faver e personn kont. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk.  Savedir Mosyon in ganny aprouve par Lasanble. Bon, avan nou bouz lo prosen item, zis mon anvi fer en pti komanter lo 2 pwen ki’n ganny leve dan konklizyon. E ki’n ganny leve a detrwa repriz dan Lasanble.

Assembly Business Committee, i sa Komite ki lofis Speaker e mon predeseser Mr Patrick Pillay ti met en ansanm pou sizyenm Lasanble kot si nou swiv Standing Orders 95(3), i fer ki nou kapab ganny diskisyon e deba lo biznes ki nou met dan Lasanble.

Standing Orders 95(3) i pa demande  pou en kreasyon en Komite, me i demande ki Speaker i konsilte as far as practicable, ok?  Swa avek sa 2 Leaders, sa 2 lofis oubyen zot reprezantan, me the idea of having en Assembly Business Committee ki mon krwar ti komans depi senkyenm Lasanble i en bon fason kot nou kapab asize ansanm. E regard business on either side, e nou regarde kwa ki nou pou pran pou nou met lo nou Order Paper.

Apre ki, anfen desizyon final ler nou fini pran desizyon atraver konsansis se Sekretarya ki fer Order Paper e ki fer sorti.

E sa Order Paper avan i sorti i pas kot mon lofis avan.  So mon ti pe menm mazinen pou mwan sispann the Assembly Business Committee. E nou fer en konsiltasyon direkteman avek le 2 lofis, me mon pa pou al dan sa direksyon.  Mon krwar i en bon nide pou annan en Assembly Business Committee, nou pou kontinyen dan sa direksyon.

Me mon ti a kontan i bann Manm, bann desizyon ki ou pran atraver konsansis dan sa Komite, i reste dan sa Komite.  E si i annan komanter pou nou fer apre. Every week sa Komite i meet nou kapab retournen ape nou fer komanter.  Akoz parfwa pa tou bann komanter ki ganny fer isi dan Chamber live, ki mon anvi reponn.

E parey mon’n dir semenn pase si mon reponn petet nou pou al en pti pe tro lwen.  E mwan mon term li koman nou pou lav lenz sal, nou lenz sal an piblik. So mon desizyon se Assembly Business Committee i pour kontinyen meet unless ki i annan en keksoz drastik ki’n arive. Mon dezyenm komanter se lo PAP, Pan African Parliament.

Bon mon’n osi ganny tou separ komanter ki Leader Lopozisyon ti fer semenn pase e deswit apre ki mon’n konsilte avek mon legal counsel avek mon director dan mon lofis, mon’n santi mwan en pe zennen, akoz mon konnen poudir sa i kapab ganny pick up. Menm par Odit e byensir anything ki Lasanble i fer finalman i end up kot lofis Speaker.

Nenport desizyon ki en Manm i fer oubyen ki Lasanble i pran, se mon ki war mon al devan Lakour.  Se mwan ki resevwar Right of Reply. Se mwan ki resevwar tou konplent.  E ler Odit osi tou i vwar en keksoz i kestyonnen oubyen Minister Finans se mon ki bezwen donn repons.

So, mon ti pran en desizyon Vandredi mon krwar, kot mon’n enform tou bann Manm Lasanble Nasyonal ki lo Pan African Parliament ki mon pe sispann partisipasyon Lasanble Nasyonal Sesel dan sa lorganizasyon, pending further investigation. Mon investigation so far i pe montre poudir Pan African Parliament is the legislative body of the African Union.

Me ler e sa ti ganny formen an konmansman 2000 e mon krwar 2004 ki i ti vin an viger. Now sa ki mon ankor pe rode se ratifikasyon.  Akoz pou li vin en legal organ i bezwen ganny mon krwar 21 dokiman ratifikasyon, i ganny soumet pou li kapab pran son bann fonksyon.

Me mon konnen ki PAP in komans fonksyonnen, e dokiman ki mon annan devan mwan i montre ki i annan 48 Manm ki’n sinyen. Sa i enkli Sesel e i donn zot bann pouvwar Parlman. E i annan bokou bann pouvwar and so on. E problenm selman se ki mon pa ankor konnen konbyen member states ki’n ratifye. So anvi sa dout mon’n pran sa desizyon me le moman ki ou kapab eklersi sa dout pou nou regarde si PAP i en organ legal African Union.

Then mon ava kominik avek bann Manm e byensir mon ava kominik avek Lasanble Nasyonal.

Vwala klarifikasyon ki mon ti anvi fer lo sa 2 pwen.  E nou ava kontinyen nou travay lo Order Paper. E mon ava demann Sarge pou move Mace pou nou al dan Committee Stage, Committee of the Whole Assembly. En moman Sarge mon war en lanmen anler. Yes, Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker mon pe lev sa pwen, pou konsiderasyon akoz, mon krwar poudir bann prosedir petet parfwa i enportan ki nou ganny li byen.

Mon anvi sizere ki lefe ki nou annan en Komite Foreign Affairs dan Lasanble, mon anvi size ki letan bann Trete i vin devan Lasanble parey Bills Committee i fer letan bann Bills i vini, i al devan Bills Committee, ki bann Trete ouswa bann lagreman i ganny anvoye devan Foreign Affairs Committee pou li kapab depouye.  Akoz ki arive se ki en Manm i lib pou anmenn Mosyon.

Me selman i annan bann kestyon parfwa ki sa Manm pa pou kapab reponn. I annan plizyer kestyon ki’n monte e mon santi poudir ler ou pa kler e an menm tan piblik osi pa kler, e ou pa tro, tro asire si ou pe pran en bon vot.

Alors mwan, mon krwar poudir letan i annan en zofisye Foreign Affairs osi ki vini ki donn sa bann leklersisman, mon krwar i pou fer keksoz en pe pli ok. So sa i mon sizesyon ki mon pe fer avek ou Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William. Yes Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon krwar poudir sa pwen pa telman valid en!  Akoz mon pe dir?  Akoz? Akoz dan ABC ler nou pran desizyon pou sa Mosyon vin devan Lasanble, nou pe met li devan Order Paper nou osi fer konsiltasyon lo whether nou pou anmenn bann teknisyen dan Lasanble ler sa Mosyon i vini.

Si nou pou demande pou al dan Komite Lasanble e nou’n deza fer sa plizyer fwa dan lepase. So a sa pwen la mo krwar sa i kapab ganny fer.  Me selman napa naryen ki anpese si en Trete oubyen Konvansyon e konsern pa zis Komite Foreign Affairs sanmenm sa mon’n dir pa neseserman dan Foreign Affairs.

Me osi si i konsern Lanvironnman par egzanp lanvironnman oubyen si i konsern bann madanm, si i konsern bann keksoz pou fer avek zenn i annan bann diferan Komite si i fer pour HIV.  I annan diferan Komite Lasanble ki dil ek sa bann issues.  So pa zis Komite Foreign Affairs. Mon sizere si, be bann Komite zot lib ler i annan sa bann Konvansyon ki vin devan pou zot koze, anvoy lavwa dir zot oule plis leksplikasyon lo la.

Mon krwar sa i kapab ganny organize e dan lepase in ganny fer. So mon komanter i koumsa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon mon take note of tou  le de komanter.  Mon krwar i annan keksoz ki bon ki sorti ladan.  E petet mon anvoy sa ankor lo Onorab Jean-Francois Ferrari ki Chair IAC e osi asiz dan ABC me mon kapab fer keksoz petet pli boner. Le moman ki mon ganny sa bann dokiman, bann let ki sorti President’s Office, mon kapab osi partaz avek Chair IAC.

E zot ava regarde zot ava diskite, e si parey ou dir Onorab i annan pou fer avek Lanvironnman. IAC i kapab fer evit fer li koman en Extended Committee Meeting avek tou bann Manm osi ki anvi pran par, envit bann stakeholders, e nou a kapab diskite avan ki nou met lo Order Paper pou debat lo la. Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mon ti a kontan dir ki si Onorab De Commarmond ti’n pran letan pou li etidye bann propozisyon dan Standing Orders ki nou pe sa. I ti a war poudir i annan en propozisyon ki pe ganny fer pou ki a bann Bill i ganny referred to.

So plito ki i zis anvoy bann lakizasyon left, right and center, i devret fer son louvraz en pe pli byen.  Me selman mon siport sa move akoz mon still believe e ki zot pe load Order Paper.

Oli Konvansyon oli Fsheries Agreement avek EU? Tou peser, tou dimoun dan pei pe rod sa, prezan ou, ou a vin pas en African Medicine avan? Nou bezwen serye nou! Mersi Mr Speaker.

 

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Bon, mon pa … Non, mon pa pe ouver deba lo la me mon annan en komanter final. Ou’n lev Fisheries Partnership Agreement.  Nou fek gannyen me ti annan en demann depi avan nou ti al dan restriksyon COVID pou Minis responsab pou vin fer en statement lo la.

Apre ki nou’n retournen Minis in demann nou pou li vini Mardi prosen Mardi le 16.  So apre ki nou’n akord sa dat nou’n war sa 2 Konvansyon in vini.  E mon’n fek ganny sa 2 Konvansyon semenn pase sorti President’s Office. So, pour latansyon piblik bann stakeholders deor, Mardi le 16 oubyen ca depend, Merkredi le 17,  Minis responsab pour Lapes pou vin fer en Statement dan Lasanble, e sa apre nou pou swiv par deba lo sa 2 Konvansyon;- Economic Partnership Agreement lo Fisheries avek Linyon Eropeen, ok? So vwala leklersisman ki mon ti a donnen.

Mon pa pe pran okenn lezot entervansyon akoz mon pa pe ouver en deba lo sa nou’n fini, i annan 2 pwen ki’n …

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Non, Onorab nou annan lezot issues ki parey mon’n dir nou pou pran i dan ABC plitar ok?

Mon ava demann Sarge pou move Mace, e nou ava antre dan Committee of the whole House.  Yes, Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mersi bokou vi ki semenn prosenn ki sa 2 dokiman parey ou pe nonmen i sipoze vin devan Lasanble, e i bann dokiman enportan.

Kan eski ou panse tou Manm Lasanble pou ganny kopi sa…? E mon anvi zis dir Onorab Pillay konmsi vey son zafer  silvouple? Parski pa enterfer.  Letan ou donn mon laparol ou ki ansarz Lasanble ou’n donn mon laparol, me li i pe enterfer! Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Bon nou ava take this up. Akoz mon’n selman ganny let pou sa 2 Konvansyon.

Madanm Deputy Clerk i ava take up avek Foreign Affairs, oubyen avek Minis li menm, pou nou ganny sa dokiman.  E si posib nou ganny li ozordi e nou ava sirkil ozordi menm avek tou bann Manm, ok?

Bon, Sarge ou ava move Mace.  Bon prezan mon pou donn laparol Onorab Bernard Georges koman Chair Standing Orders Committee pou diriz nou dan travay ki nou pou al fer.  Savedir pou nou revwar Standing Orders ki date depi 2009, dernyen fwa ki ti fer revi.

E Onorab Georges, laparol i pour ou.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Bonzour Mr Chair.  Bonzour tou bann Manm Onorab, e tou dimoun ki pe swiv nou kot lakour. Mr Chair, mersi ki ou’n donn mwan laparol pou diriz sa travay lo re konsiderasyon nou bann Standing Orders. Tou bann Manm i annan en kopi rapor ki in ganny sirkile par lofis Clerk. E dan sa rapor i annan plizyer seksyon. Premye seksyon ki nou pou regarde, se seksyon 2. En seri kestyon ki Standing Orders Committee in souleve.

Seksyon 3, i en schedule ki montre sak Order dan premye kolonn kote gos. Okenn sanzman ki pe ganny fer dan next kolonn, ki apel ‘proposed change’. E dan son trwazyenm kolonn, rezon ki Sanding Orders Committee pe donnen pou sa sanzman.

Katriyenm seksyon, se seksyon ki nou pou travay lo la. Sa se son track version nou Standing Orders.  E la mon ava demann zot silvouple pou eskiz nou, akoz Komite in travay lo electronic copy, Standing Orders. E electronic copy Standing Orders, tou bann Standing Orders i annan en dekalaz en limero.  Si 2 dan nou schedule, i pou 3 dan nou pti liv, eksetera.  Me, nou pe travay lo the electronic copy.  E  alors si nou swiv lo electronic copy nou pa pou annan okenn problenm.

E, ki i anmenn mon a premye refleksyon ki mon bezwen fer.  E sa se, mon krwar i ti ava pli byen pou prozet lo screen, the track version pou ki nou kapab travay lo la. E  Si i annan okenn amannman nou kapab fer li in real time, pandan sa 2 zour.

Si, nou pou fer sa, i pou nesesit ki mwan, mon bezwen sanz mon plas akoz napa, premyerman napa provizyon la kot mon ete, pou annan en laptop ki link avek screen. E dezyenmman, sa latab pa permet mwan annan tou mon bann papye otour mwan.  Donk sa mon pe propoze. Apre sa pti lentrodiksyon ki mon pou fer, nou kapab fer li ler nou break taler pou kafe.

Avek sa letan ki nou annan la bomaten, mon ti ava kontan Mr Speaker avan break, retourn lo seksyon 2. E highlight en seri kestyon ki Standing Orders Committee in souleve. I annan la 15, me i annan ankor detrwa ki mwan, mon’n idantifye antretan, anmezir ki parey mon ti dir lotrozour pandan sa peryod COVID, mon’n pas en pe letan, annefe en bon pe letan lo prevwar bann Standing Orders. E revwar nou prosedir, e nou bann prensip travay dan Lasanble.

Alors si mon kapab refer tou dimoun lo paz 7 rapor. Ki entitile section 2, ‘’suggestion and queries for consideration by Members.’’ Premyerman, premye keksoz ki mon ti ava kontan ki nou revwar ler nou ariv lo la taler se, eski nou devret fer en provizyon  pour ki Clerk, ek Deputy Clerk i ganny elekte, e i pran en Oath of office devan Lasanble? Sa i egziste dan serten ziridiksyon. I ti egziste anba Konstitisyon Lendepandans 1976, e apre sa in sorti. E ler nou ariv lo sa morso taler dan Standing Orders, i en keksoz ki nou ti ava met devan, e pou revwar.

Dezyenmman, eski nou krwar ki Deputy Speaker ki devret Chair tou Komite of the whole Assembly? Parey i arive dan serten Lasanble?  E parey ti arive dan bann premye Lasanble anba Speakership Onorab Macgregor, Speaker Macgregor.

E ki ler nou al dan en Committee of the whole Assembly, Speaker ou ale, Deputy Speaker ki pran the Chair. Apre ler Komite in fini son travay, e ki Speaker i re rantre, Deputy Speaker ki ti Chair Komite, i raport avek Speaker lo travay Komite. Sa osi fodre nou vwar.

Trwazyenmman, eski Minis i devret prezan dan Lasanble pou deba lo Financial Bills, including Appropriation Bill? Akoz nou ti vwar par lepase ki Minis i vini i fer son Bidze apre i ale.  E i retournen pou lafen. Eski i devret la toultan? Mon krwar sa in plito ganny rezourd avek sa Minis kouran.

Katriyenmman, pandan kestyon oubyen deba lo en Bill, eski i zis Minis ki devret reponn?  Oubyen eski nou osi devret permet lezot dimoun ki pe akonpanny li, son bann expert pou reponn?  Parey nou’n fer dan plizyer kategori keksoz. E si nou pou pran sa desizyon, si fodre Standing Orders i ganny sanze. Akoz konmela se zis Minis ki annan sa drwa.

Senkyenmman, kisisa ki konstitye en walkout?  Kisisa ki permisib, e kisisa ki pa permisib? Kan, eski penalti i devret ganny enpoze, e kan i pa devret?  E eski sa provizyon pou fine anba National Assembly Members Emonuments Act. Eski i devret reste? Akoz, parey nou konnen dan bokou Parlman, walkout i en fason debat. I en fason permisib pou debat en size.  E Eski, si ou pe swiv ou dwa, eski ou devret ganny penalize? E nou bezwen deside, kisisa ki constitute en walkout, e kisisa ki pa.

Sistenm pwen rapor lo overseas visits par bann Manm. Bokou Manm i al lo overseas visits, me Lasanble pa konn naryen lo, ki zot in al fer, e ki zot pe anmennen pou Lasanble. Eski nou devret annan en prosedir standar pou ki sa delegasyon Head i soumet en rapor?  Ki arive ek sa rapor? Eski i pou zis ganny laid on the Table?

Oubyen eski pou annan en pti rapor ki ganny fer par sa delegation Head, oubyen par sa dimoun, avek Lasanble pou benefis tou bann Manm konnen kisisa ki zot in al fer, e ki sa ki nou kapab gannyen? Akoz sa nou pa pe fer li la pou lemoman.

Rezon ki sa in souleve, se ki serten dimoun i fer sa rapor, en bann pa fer.  Serten i fer en rapor byen konpreansiv, en bann i fer en rapor en pe fay, fay.  E en bann pa fer ditou.

Setyenm pwen, ki stati en rapor en Komite ler i vin devan Lasanble? E sa i en landrwa, i en pe flue. Eski sa rapor i bezwen ganny debat lo la?  E si i pou ganny debat lo la, ki prosedir? Nou ava vwar sa ler nou ariv lo Standing Orders, sorry lo rule 23, dan Rules of procedure for Committees. Ki Standing Orders in osi revise, e ki nou pou pas lo la. Eski sa bann rules laba i devret ganny enkorpore dan Standing Orders? Oubyen eski i devret reste zis koman en rule?

Akoz ler i en rule, rar ki nou al lo la. Annefe, tre rarman nou pran sa bann rule an konsiderasyon, menm ler nou pe Chair bann Komite.

Wityenm pwen, eski i devret annan en limit lo Supplementary Questions dan Question Time ki ganny demande a en Minis? Dan serten Lasanble zis sa Manm ki demann en kestyon avek en Minis, ki ganny drwa demann Supplementary Questions. Dan serten lezot Lasanble i annan en limit.

E dan nou Lasanble nou ti vwar ki a en serten moman ti annan limit ki ti ganny mete. Swa 2 Manm sak kote, swa 2 Manm lo sa kote ki pe demann kestyon, e en Manm lo lot kote. Sa osi nou devret vwar, in line avek timekeeping nou Lasanble.  Akoz nou vwar ki dan bokou ka, Question Time i pran en kantite kestyon, e i en free for all dan Lasanble.

Nevyenm pwen, eski Leader Lopozisyon i devret sel dimoun ki kapab demann supplementary dan en PNQ? Ankor enn fwa dan serten Lasanble, PNQ i ganny demande par Leader Lopozisyon. E zis Leader Lopozisyon ki kapab demann supplementary.  I pa vin en free for all pou tou bann Manm Lasanble.

Ou ava war Mr Speaker, ki tou sa bann pwen, Standing Orders Committee pa’n fer en sizesyon. Akoz nou krwar i pli bon ki Lasanble an antre, i eksprim li lo la avan ki sa i antre dan Standing Orders. Oubyen i pa antre, si nou deside i pa devret antre.

Limero, pwen limero 10. Eski i devret annan en limit lo lakantite dimoun ki koz lo Mosyon? Oubyen en limit letan? Ankor enn fwa akoz annan de fwa nou’n vwar ki Mosyon i al pou en long letan. I annan serten ki tou dimoun i anvi koz lo la, i annan serten ki zis en bann. Eski menm sa bann kot en kantite dimoun i annan lanvi koz lo la. Eski i devret annan en restriksyon ou non? E si i annan en restriksyon ki mannyer pou enforce sa?

Onzyenm pwen, e sa se sa peryod letan at First Reading and Second Reading en Bill. Eski nou krwar ki 7 zour i sifizan?

Oubyen eski nou krwar ki sa peryod letan in devret pli long, pou permet konsiltasyon avek nou bann electoral areas e nou bann elekter dan bann distrik? E, sa parey ou konnen Mr Speaker, in vin akoz sirtou dan sa sizyenm Lasanble bann Bills in vin vit. In ganny gazete apre in ariv pou Second Reading dan en peryod letan ase kourt.

Douzyenm pwen, eski, e sa se en pwen ki’n souleve bomaten, eski Assembly Business Committee, ABC i devret ganny formalize koman en Standing Committee dan bann Standing Orders?  Oubyen non?

Oubyen eski i devret zis reste koman en ad hoc Administrative Committee?  Nou ava vwar taler, en propozisyon pou fer li vin kekfwa en House Committee. Me sa ankor, set en desizyon ki merit ganny pran.  Me, solman i annan en pwen la, se ki, ABC pa reflek bann political strengths dan Lasanble. Parey tou bann lezot Komite i bezwen fer li anba Standing Orders.

E osi Clerk ek Deputy Clerk i en Manm ABC. Alors, i ava annan en problenm la si nou pou fer li vin en Standing Select Committee, oubyen en Standing Committee.

Trezyenm pwen, eski parey dan plizyer lezot Parlman, eski nou devret annan en seri Portfolio Committees. Setadir, en Komite i la. E la mon retourn lo sa deba ki fek arive lo bann Trete ki vin devan nou pou ganny ratifye.  Dan serten Parlman, i annan Portfolio Committees.

Sak portfey Egzekitif i annan en Komite dan Lasanble ki liaise avek li. Donk, ou ava annan enn pou Environment, ou ava annan enn pou Lands eksetera. Mon’n met en, anfen Standing Orders Committee in met an parantez la. Akoz nou en pti Lasanble, e i riske difisil pou fer sa. Me, se en keksoz ki mon krwar bann Manm i annan en lentere pou konsidere pou diskit lo la.

Katorzyenm pwen, e sa nou’n komans enplimant li, me in en pti baba ki’n ne mor.  In mor ne, in mor an nesans. E sa se ki sak morso Lezislasyon ki vin devan, sak Bill ki vin devan nou Lasanble, I devret annan en rollout plan, ki Egzekitif i prepare, pou dir konbyen letan i pou pran pou enplimant sa bann keksoz.

E dezyenmman en Bidze pou sa Bill. Pou son lenplimantasyon.  Sa se pou ki tou bann Manm Lasanble ler zot pe vot lo en Bill, zot konnen egzakteman, konbyen sa i pou koute, e konbyen letan i pou pran. I apply dan serten Parlman.

Kenzyenm pwen, eski i devret annan en protokol dan Standing Orders, pou ki mannyer Minis ek Anbasader, i ganny egzaminen ler nou demann zot vin devan sa Lasanble?  Pou le moman, nou’n fer sa zis koman en pratik dan Lasanble. E mon devret dir la, pratik Lasanble i pa en move keksoz. Se pa tou keksoz ki al dan Standing Orders. I annan serten keksoz ki ganny fer zis koman en pratik.

E apre pli tar kekfwa i ganny anterinen dan Standing Order.  Nou kapab gard li koman en pratik, me kestyon ki pe demande se, eski i devret annan en protokol, lo ki mannyer sa pou ganny fer? Kantite kestyon pou ganny demande? Ki sa ki nou pe rode dan sa bann lapwentman? Eksetera.

En sezyenm pwen, i en refleksyon ki Standing Orders in fer. E sa se ki apart Women Parliamentary Coccus, tou bann Komite Lasanble son Chairman set en zonm. Napa madanm ki Chair bann Komite Lasanble. E nou pe met sa devan Lasanble koman en keksoz ki’n strike Standing Orders Committee. E ki  selon nou, i devret sanze si nou anvi plis lenklisivite gender. Apart sa, Mr Chair i reste nou detrwa minit avan ki nou break.  I annan 6 ou 7 lezot pwen adisyonnel ki mon’n azoute.

Premyerman se ratifikasyon Trete. Egzakteman sa pwen ki fek ganny fer taler. Eski tou bann Trete i devret al devan IAC? Oubyen tou bann Trete i devret ganny anvoye avek en Komite Lasanble?  Si ti annan Portfolio Committees i ti ava fasil. I ti ava al kot sa Portfolio Committee, pou konsiderasyon.

Me mon krwar sa kestyon ki devan nou se, eski avan ki en Trete i ganny propoze par Mosyon, pou ganny ratifye, eski in devret pas devan en Komite avan?  E sa Komite parey i get bann Bills, i raport avek Lasanble lo bann pwen enportan. E lo sa pwen la, set en pwen ki endepandaman avek sa deba ki fek arive bomaten, i en pwen ki mon ti pe konsidere pa tro lontan pase.

E mon’n vwar par egzanp dan Standing Orders Zambia. E akoz Zambia? Akoz Zambia i en Parlman parey pou nou. I en sistenm Prezidansyel, e i a en sistenm Parlmanter. Zambia, Ratification of International Treaties, Standing Orders 58 Zambia, i dir ki, laba se Vis- Prezidan, i soumet avek Lasanble en propozisyon pou ratifye en International Agreement.

E dan son soumisyon, i annan en lalis keksoz ki i bezwen fer. In anvoy en Explanatory Memorandum pou montre bann lobzektif, bann konsiderasyon Polisi, eksetera, eksetera. En gran lalis, e sa i ganny referred to an Appropriate Committee of the House. Ki i kapab IAC, i kapab en lot. Zot egzaminen, e zot raport avek Lasanble. E  se sa rapor apre ki vin parey nou bann rapor Bills Committee. ki anim deba lo sa keksoz. Alors, sa se tenm ki nou devret vwar.

Dezyenmman, nou bezwen fer, anfen mon pe demande si nou pa devret fer en Standing Orders pou montre, ki mannyer nou pou vot, ki mannyer Lasanble pou vot lo eleksyon Leader Lopozisyon ek Leader of Government Business.  Akoz tou lede prezan i ganny elect. Nou’n annan en pratik ki mannyer sa pou ganny fer.  Me i pa la, napa en Standing Orders ki dir ki mannyer ou nominate, ki mannyer ou segonde, e ki mannyer vote i arive.

Trwazyenmman, nou napa naryen.  Ankor enn fwa i zis en pratik bann Department Heads ki vin devan Lasanble pandan bann deba Bidze. E ki kapab koze. Ankor enn fwa, napa en Standing Orders lo la.  I zis en pratik ki nou’n adopte. Eski nou devret anterin li dan en Standing Order?

SONA, mesaz Prezidan lo Leta Lanasyon, napa okenn Standing Orders lo la. Ankor enn fwa, zis Konstitisyon i dir, me nou napa en Standing Orders lo ki mannyer sa i devret ganny fer. E ankor enn fwa nou’n adopte en pratik ki se Leader Lopozisyon, ki pou premye dimoun ki pou reponn SONA. Me sa pa okenn par. Apre ki Leader of Government Business i vin dezyenm. Eski nou pa devret met sa dan en Standing Orders, en bonne et du forme? 

Bills Committee, nou annan en keksoz ki apel Extended Bills Committee. Ki i en keksoz ki mars tre byen. Me ankor enn fwa nou pa’n met li dan Outstanding Orders. Kekfwa nou devret azout en suborder pou sa.  Ou bann Ruling Mr Speaker, i annan en pratik dan tou bann Parlman ki ler ou donn en Ruling, ou kapab swa fer li extempore from the Chair. Oralman, oubyen ou kapab fer en deferred Ruling   an ekrir pli tar. Ankor enn fwa, la nou Standing Orders i defayan.

2 lezot pwen finalman. Deputy Speaker, i Chair eleksyon en Speaker.  E sa nou napa dan nou Standing Orders, me i annan dan bann lezot Standing Orders. E finalman, nou bezwen en prosedir lo ki mannyer pou quash en S.I.  Konmela nou napa naryen, nou annan zis en statement dan Interpretation and General Provisions Act. Me okenn prosedir nou pa konnen. E   nou’n bezwen met en pti pe dan bannann. E ti ava enportan pou annan sa osi.

Alors, Mr Chair. Vwala en pti pe bann pwen ki Lasanble pou bezwen anmezir ki nou pe pas atraver Standing Orders, pou bezwen deside eski nou pou abord sa bann size? E sa bann ki pou al dan Standing Orders, ek sa bann ki pa pou. Donn nou en direksyon, pou ki nou kapab etablir en Standing Orders. E fer li antre dan landrwa apropriye.

Avek sa detrwa mo, Mr Chair, mon krwar meyer keksoz pou fer se pou nou prezan prozet the track version. Bann Manm i a kapab swiv lo board, me osi atraver seksyon 3, ki bann sanzman ki pe ganny fer, e ki rezon sa bann sanzman pe ganny fer. E nou kapab mon mazinen avek sa, al en pe vit.

Mon ti ava zis kontan fer 2 lezot pti pwen. Dan sa schedule seksyon 3 zot ava vwar, sa i mansyonnen dan teks rapor. Serten keksoz in ganny highlighted an zonn. E la se bann pwen se bann Standing Orders ki egziste. Me Standing Orders Committee pa’n pran en desizyon lo son sanzman.  Akoz nou’n krwar ki en deba pli plenyer i devret annan lo la.

E serten lezot in ganny highlight an ver. Sa se bann keksoz ki pa dan Standing Orders, me ki nou’n krwar apard sa lalis ki mon fek lir, nou’n kapab enser li dan Standing Orders, e nou’n highlight li an ver. Pou ki bann Manm i konnen ki sa i en addition.  E i sorti dan Standing Orders en lot Parlman somewhere ki nou, nou’n war li bon. E nou’n war li byen pou nou adopte isi Sesel.  Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Bon, mersi pou lafason ki ou’n gid nou ki mannyer nou pou fer sa travay. Nou ava organiz pou nou kapab prozekte travay lo screen.  Yes Onorab Hoareau?

 

HON JOHN HOAREAU

Mr Speaker, nou pa ankor gannyen en kopi Standing Orders lo nou computer.

 

MR SPEAKER

Nou’n anvoy e-copy.

 

HON JOHN HOAREAU

Wi, mon pa ankor gannyen.

 

MR SPEAKER

Non, nou’n anvoy plizyer fwa, e tou dernyerman ankor nou’n, Lofis Deputy Clerk in re sirkile.  Nou’n fek re sirkile ankor tou dernyerman, si mon pa tronpe sanmenm sa mwan Zen.  Regard dan zot e-mail. Sinon nou ava fer Deputy Clerk re anvoy ankor pandan break. Ok? Bon mon sizere nou ava pran en break, e nou a kapab reorganiz nou, pou petet Onorab Georges osi.

Ou ava retourn dan ou plas, e si zot annan sa, zot pe pran mezir physical distancing.  E, lot Manm i ava vin pran plas dan milye. Pou kapab permet fer sa travay. Ok?  So nou ava break la, e nou ava retournen 11er, pou nou kontinyen nou deba lo Standing Orders.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon avan nou kontinyen nou travay, mon anvi zis fer bann Manm konnen ki nou’n fini sirkil sa Lagreman partenarya nou lapes ant Sesel avek Linyon Eropeen. So, bann Manm i kapab regard zot mails.  Tou lede dokiman i ansanm, e sa Trete plis son protokol.  Nou ava kontinyen nou travay prezan, Onorab Georges mon donn ou laparol.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Mr Chair, nou travay i pou konsantre lo 2 dokiman. Track version i lo screen. E bann Manm i kapab al lo rapor paz 9, kot sa schedule i ete pou zot vwar, sa bann sanzman ek rezon deryer sa bann sanzman. Mon pa bezwen Mr Speaker, mon krwar pa pas dan tou sa bann rezon. Zot kapab lir pou zot menm.

Par egzanp anler la 2019 i pou vin prezan 2020, mon mazinen. Ler nou’n fini pase li. Napa naryen pou lemoman dan sa morso kot i annan tou bann Standing Orders.  Nou ava bezwen war, bezwen revwar sa ler nou’n fini travay.

E nou vin prezan lo son komansman li menm. Zot ava vwar ki dat pou sanze natirelman. Premye lamannman, se dan Standing Orders 2. E nou’n azout the Speaker or Chairperson of the Committee of the whole Assembly. Zot ava vwar rezon, se akoz ler Lasanble i dan Komite of the whole Assembly, sa Chairperson i bezwen kapab annan menm pouvwar ki Speaker. Pou li kapab si napa en Standing Orders ki apropriye, pou li kapab deside an pratik bann practice ki annan dan bann lezot Parlman, pou li aplik li.

Donk, pou lemoman i zis Speaker ki annan sa drwa. Me Chairperson ler nou dan Komite Lasanble napa menm drwa. E nou’n santi bon pou donn tou lede menm drwa.  Assembly, dan lenterpretasyon Assembly nou’n krwar ki, prezan ki Lasanble is a known quantity. Nou pa bezwen dir, National Assembly referred to in the Constitution.  Annou apel li par son non, means The National Assembly of Seychelles. E Chairman in vin Chairperson of obviously, for gender neutrality. 

Clerk, nou’n azout Deputy Clerk akoz dan Standing Orders konmela, napa en Lofis Deputy Clerk. Alors, ki in fact i annan. E, sa dimoun i la dan Lasanble avek nou ozordi. Leader of Government Business, ankor enn fwa nou’n bezwen sanze akoz sa post ti ganny kree anba National Assembly Members Emoluments.  Me prezan i ganny kree anba lartik 84(a) nou Konstitisyon.  Leader of the Opposition, napa problenm. Members of the public.

Member means a Member of the Assembly. Nou’n anvi azout sa lartik kot i ganny defini.  Akoz, wi akoz dan lartik 78 i fer kler ki sa de kalite Manm Lasanble. Nou pe propoze Mr Chair, avek permisyon tou bann Manm. Ki partou kot Member i aparet dan Konstitisyon, nou servi li avek en capital M, pou donn li son gravite. Akoz dan Konstitisyon i aparet avek en capital M.

Officer, nou pe propoz en sanzman definisyon, ‘’means the Clerk or any person acting within the precinct of the Assembly under the specific orders of the Speaker, and includes’’ eksetera. E sa se pou fer kler ki en officer, i en dimoun ki anba direksyon Speaker. E non pa tou bann travayer Lasanble. Zot travayer Lasanble, me zot pa officer of the Assembly. Ki annan pouvwar anba Standing Orders pou fer serten keksoz.

Par egzanp, exclude dimoun, exclude manm piblik ki pa’n byen ki pa’n dressed up dan en fason apropriye. Exclude en Lisye Lakour, ki pe sey vin servi en somonn dan Lasanble. Exclude en Manm ki pe fimen, bann keksoz koumsa.

Precinct ok Assembly. Sa ou’n fini designate precinct of the Assembly Mr Chair.  Depi ki nou’n fer sa mansyon dan nou schedule ou’n fini. E, sa ki pou arive parey nou’n mete la, sa area ki’n ganny designated as the precinct, pou vin dan Standing Orders.  As a schedule, e nou’n prevwar sa dan schedule 3, paz 35 nou rapor.  Nou’n prevwar ki precinct pou ganny definir la.

Speaker and Deputy Speaker, nou’n tir the definite article. Akoz i ti an tro. Akoz annan defwa nou pa servi The Speaker, nou servi zis Speaker and Deputy Speaker.  E sa se en lentrodiksyon ki ti’n vini atraver Lasanble Maurice. Kot laba i very formal. Speaker is, The Speaker. Alors ki isi i pa osi formel ki sa.

 

MR SPEAKER

Yes, Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Yes, mersi Mr Speaker. Mr Speaker, a sa moman kot nou pe donn son lenportans, e son gravite Speaker avek Deputy Speaker, mon war poudir i annan serten viziter par ler dan nou Lasanble, notaman en avoka ki dan Chambers Attorney General. Souvan i adres ou as Honorable Speaker, ki mwan, mon kontan sa terminology, Honorable Speaker. Nou, nou pa servi sa non. Nou servi Mr Speaker. So, me selman nou servi Onorab. So, kekfwa Onorab Georges i kapab dir nou, kwa ki manke konmsi pou nou annan sa senkronizasyon la. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Annefe dan serten Parlman, Speaker son tit se Mr Speaker. Sa se son tit ofisyel. Sa Mr is part of it. Toultan ler ou refer to li, ou bezwen refer to li as Mr Speaker, or Madanm Speaker si i en madanm.  Akoz sa se son tit. Alors, ki isi Sesel nou napa sa. Unofficially, toultan nou adres Speaker as Mr Speaker. Ofisyelman serten parmi nou, mon konnen nou adres ou koman Honorable Speaker.

Annefe, dan tou ou korespondans ki mwan, mon anvoy ou. Oubyen ki mon anvoy Clerk, oubyen Deputy Clerk toultan, mon apel zot honorable. Honorable Speaker, Honorable Clerk, Honorable Deputy Clerk. E mon krwar sa se en pratik ki nou kapab, ki nou devret adopte. Parey ler ou ekrir Registrar Lakour, ou apel li Honorable Registrar.  Akoz son tit.

E la mon vin en pti pe lo sa nosyon Clerk ki nou bezwen vwar la dan en minit. Kot i annan serten zofisye ki annan en stati spesyal. E dan sa Lasanble se Speaker, avek Clerk, ek Deputy Clerk. Anfen Speaker, Deputy Speaker, Clerk, Deputy Clerk, lo nivo Sekretarya. Apre 2 Leaders lo nivo Lasanble.

E Ankour ou annan Sef Ziz, Ziz, ek Registrar. Sef Ziz, Ziz, Master, ek Registrar, sa se en kategori apar. Apre i vin bann travayer administrativ ki par anba, e zot, zot Mr, Mrs zot pa ganny sa onorifik. E mon krwar i byen ki nou annan sa distenksyon.

Kote nou pou fer li antre? Mon krwar ki i annan si mon pa tronpe, en landrwa kot nou mansyonn Speaker. Non. Sa ki nou kapab fer Mr Chair, se mete somewhere. Mon ti krwar nou ti’n fer sa propozisyon lo ki mannyer pou adres the Chair. A wi nou’n fer li pli tar, ler nou’n dir, ler Deputy Speaker pou in the Chair. Nou pa pou apel li Deputy Speaker, nou pou apel li Speaker.

Me kekfwa dan sanmenm sa landrwa, nou kapab eksplike how to refer to bann Zofisye Lasanble.  Si nou anvi nou a fer li la Mr Speaker. Sinon, nou a fer en note, e ler nou ariv lo la taler nou ava fer li. I’m in your hands.

 

MR SPEAKER

Yes, Onorab Henrie?

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Lefe ki nou pe koz lo adres bann zofisye dan Lasanble, nou vwar poudir i annan en tandans dan serten Parlman atraver lemonn. Kot zot pe retir sa bann formalite apel Manm Onorab.  Eski sa i en konsiderasyon ki Standing Orders in reflesir lo la.

Si nou pou bezwen kontinyen servi sa tit pou bann Manm?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Lasanble i, ou bezwen deside Mr Chair.  Sa se nou Lasanble.  Se nou Standing Orders.

Landrwa kot nou kapab fer li antre se dan order 6.  Akoz nou pe fer en propozisyon 6 pou vin 6(1) ek azout en 6(2).  Pou dir ki the Deputy Speaker or Member elected to preside shall be referred to as Speaker. 

Alor nou kapab fer li antre la, ler nou ariv lo 6.  Me Lasanble i bezwen deside si nou pou gard formalite.  Oubyen si nou pou revwar formalite.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Bon i annan en propozisyon lo ki mannyer nou pou apel bann Manm.  Si i annan okenn Manm i oule fer referans, i oule fer entervansyon lo la.  Yes Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour.  Bonzour tou koleg Onorab.  Mr Speaker sa onorifik ki ganny servi pou apel en Manm Lasanble, malgre serten Parlman in depart from that.

I annan pei ki toultan servi sa mo, par egzanp Lanmerik i annan sa term ‘’distinguished gentlemen from’’ oubyen ‘Mister’ ki ganny servi parey dan en konotasyon as if ou pe mean sa dimoun as en gender.

Me Mister i ganny used as en onorifik as well.  Mon krwar i en portan pou nou annan sa onorifik.  Akoz i ede dan promouvwar serten pratik senserite ek lonnekte ki al avek.  E ou aspire to that title ki ou annan.

This is the idea sort of behind annan sa tit.  As oppose to zis annan en tit.  E mon krwar nou dan en sosyete, parfwa nou bezwen, en sosyete i bezwen annan en etablir.  Ler mon pe koz hiérachie, mon pa mean hiérachie dan laform, dan form konparezon ek dimoun.  Me plito en hiérachie, ki mannyer mon kapab dir sa,  ki ed nou pou aksepte e apresye Lotorite.  Mon krwar i enportan ki nou gard sa as en Parlman.

Akoz nou, sa ki nou pe fer nou Standing Orders, i vreman modern konparab avek bokou lezot landrwa.  So mon krwar i neseser ki nou annan sa onorifik, ki nou pou gard serten, si ou oule serten konpreansyon ki savedir Lotorite.

E sa i al byen, i match avek nou avek lafason ki sistenm ledikasyon global osi i mentenir lord, i mentenir respe.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Onorab de Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair.  Dan menm direksyon Mr Chair, se ki i enportan ki nou pa dilute telman sa bann Manm. E menm lo kote Speaker, Deputy Speaker.  Akoz lenstitisyon li menm, konmsi i pa kestyon sa dimoun per se. Me pou sa lenstitisyon e osi mon ti ava propoze ki pou bann Manm, Honorable i reste.   E pou Speaker, mon krwar tou lede i kapab ganny servi.

Mr Speaker or Honorable Speaker.  Mon krwar i lo menm par, lo menm nivo.  Mon krwar ki nou ti a kapab gard tou lede.  Akoz i la pratik e ou bezwen kit li lo sa bann oter.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab de Commarmond.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mersi pou donn mon laparol ankor enn fwa.  Lo sa pwen sa zofisye ki’n antre dan Lasanble.  Mon konnen i annan sa zofisye ki sorti  Grenada.

E Grenada i en pei ki dan bann small parliaments sirtou Jamaica eksetera lezot landrwa,  sa onorifik i ganny servi dan en fason tre larz.  So Honorable Minister, Honorable Speaker i en keksoz ki kouran dan sa Parlman Caraiib.

I kapab en pratik ki nou adopte.  Selman mon krwar fodre nou annan en prodwi en onorifik.  I enportan pou etablir, si ou oule, the right term would be, pou aksepte pozisyon sa lofis ki i annan within sa lenstitisyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Dakor Mr Chair.  Mon ti pe mazinen, kekfwa dan sa ka nou devret annan en Standing Orders pou nomenclature ki poudir ‘’all Members shall be referred to as Honorable.’’

‘’The Speaker shall be referred to as ‘The Honorable Speaker’ or as Mr Speaker’’, eksetera.

Nou met tousala, nou’n met tou sa bann kategori.  Si zot dakor Standing Orders Committee, Onorab, bann Manm ava fer en not.  E dan break nou ava propoz en amannman.  Pou pa tarde la.  Mon kontinyen Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Yes go ahead Onorab.

 

HON BERNARD GEORGES

Nou vin prezan lo order 4.  Election of Speaker.  E la 4(2) (e) ler nou vote, Standing Orders i dir fodre ou met en cross. 

E nou ti vwar dan dernyen vot ki pa tou Manm ki met en cross.  E i posib ki si ou pa met en cross, ou vot pa pou konte.

Alor pou nou pou avoid sa problenm, nou’n dir nou a met en mark.  So  ou kapab parey ler ou vote, ou met en tick, ou met en cross, ou met en whatever.  Akoz i en, mon krwar i en yes, no or whatever.   I  ase fasil.

4(g) konmela i dir, the two oldest Members, ler pou, ler pou kont vot se sa 2 Manm pli vye dan Lasanble an okirans, Onorab Sophola ek mwan. Me nou pa pou la neseserman forever.  E i posib ki nou bezwen cater pou lefet ki i riske annan plis ki 2 parti dan Lasanble.

Alor nou’n propoze ki i the oldest Member of each party instead of the 2 oldest Member.  One from each of the 2 main parties. 

E i pli apropriye.  Mon’n fer en note Mr Chair.  Lo 4(2)(g), the Table.  The Table Lasanble i en morso furniture senbolik. E mon demann mon si ou pa devret met li avek en capital ‘T’.

Akoz i en, dan parliamentary manual ki pe ganny prepare par Standing Orders Committee, nou pou dekrir tou bann furniture ofisyel dan en Lasanble e donn son sinifikasyon.

Alor mon mazinen, e se la kot nou’n vwar ki Table i devret, i devret kekfwa pran en capital ‘T’ avek ou permisyon, avek permisyon Manm.

Nou ava fer li.  E partou prezan kot i aparet i ava ganny capitalized. 

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes, in fact i enteresan ki poudir depi ki Lasanble in etablir, nou napa en Table. Menm si nou pe dir Papers Laid, ensidswit, there is no table in the Assembly.  So sa i en keksoz ki devret ganny fer.  Parski kot Clerk this is not the table in terms of the furniture dan en Parlman.  Zis nou’n kopye sa.

Me apre nou pa’n fer le neseser pou swiv liSo wi, mon dakor avek the capital.  Me apre i bezwen annan en table.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Annefe Mr Chair koman ou konnen, Komite Modernizasyon in abord sa size.  E nou’n fer resorti ki striktir bann latab la devan i devret sanze. Akoz ler Lasanble i al dan Komite, Speaker’s Chair is vacated.  E sa dimoun i asiz la kot Clerk i asize.

Bann Clerk i devret devan, apre i annan Minister’s Table.  Apre i annan Table kot i annan en set Lalwa ki ganny exhibited.  Akoz nou rol se pas Lalwa. E dan bann Parlman kot Mace pa debout, Mace i ganny met lo sa latab.  Donk tousala mon krwar Komite Modernizasyon i bezwen revwar.

E parey Onorab Leader Lopozisyon in dir, re aranz furniture nou Lasanble pou fer li vin pli apropriye.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Petet zis mon fer en pti komanter lo la.  I bann keksoz ki nou kontinyen regarde.  Me i pou sanz bokou nou setting. E i pou koute osi tou pou nou kapab sanz, pou nou kapab ganny tou sa bann keksoz ki nou ki nou ti a anvi gannyen.

Par egzanp, en pe letan la nou pe servi en sekreter ki vin secretary to the Clerk or to the Deputy Clerk whilst nou pe sit.  Me kestyon ki nou kapab demande, eski son landrwa kot i pe asize i apropriye?   Ou war, me nou napa lot landrwa pou mete.

Si nou met, menm si nou pe mazin par egzanp la dan Staz Komite, kot the Chair, sa dimoun ki pe Chair Komite i pran lot latab,  nou pou war latab Clerk ek Deputy Clerk i sa lot.  And by the time ou met en lot latab pou Minis avek son bann zofisye, in fini ariv preski dan milye lasal.

Ou pou war ler serten Manm pe poz kestyon Minis,  i annan sa deba,  kot i pou difisil pou ou, sa panel kapab fer son travay.

Manm pou par deryer ledo Minis and so on.  So the whole set-up i kree serten kontrent. Malgre nou’n set egzamin plizyer fason pou nou kapab revwar lafason ki nou set-up.  So i pou reste en keksoz ki nou pou kontinyen debat lo la.

Me nou ava kontinyen.  E parey ou pe dir, dan Komite Reform osi tou nou ava kontinyen  ponder. E nou ava regarde pou nou kapab ganny en solisyon.  Kontinyen Onorab.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  (I) sa se ler i annan en tie.  Ou bezwen draw lots pou ou determinen lekel ki pe gannyen, lekel ki pe perdi.  Konmela i dir, shall be by lot.

E nou nou’n dir shall be by the drawing of lots pou fer li vin pli kler.  Sa se lafason ki sa keksoz i ganny mansyonnen. Avan ki nou vin lo the next one, ki en pwen ase enportan.  Non, etandonnen ki nou ankor lo 4 annou reste avek li.

Premye pwen ki pou bezwen ganny konsidere par Lasanble, se sa enn ki lo board.  E si zot lir komanter Standing Orders Committee,  e sa se ki Deputy Speaker i devret ganny, oubyen eski Deputy Speaker i devret ganny swazir from sa parti dan lekel Speaker pa’n ganny swazir?

E sa set en propozisyon ki parti minoriter in toultan revandike dan lepase. E donk nou’n bezwen met li ozordi devan Lasanble.  Pou gete si sa set en keksoz ki Lasanble i kapab aksepte oubyen i pa anvi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Yes Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon zis pe mazinen Mr Chair,  for the purpose of discussion ki’n -.  Si i arive Lasanble i tonm dan en sityasyon kot Lopozisyon, parti ki dan Lopozisyon i annan li 1 Manm en konparezon, 1 Manm. E parti ki an Gouvernman i annan li tou leres Manm.  Prezan otomatikman, or dapre ki nou pe deside la, sa Manm i pou vin li menm li Leader Lopozisyon, akoz i li tousel.

E an menm tan i pou vin osi Deputy Speaker.  Mon pe zis seek clarification lo la.  Or petet, eski nou pa devret get li osi dan en lot fason.  Kot ou kree en serten, petet mon war kot pe vini, pou annan serten balansman petet en pti pe.

Me olye annan zis en Deputy Speaker, ki nou annan 2 Deputy Speaker.  Mon zis met sa devan nou Lasanble.

Sa osi kekfwa to en serten extent k i anmenn en serten nivo balansman.  Sirtou letan en Lopozisyon dan en Lasanble i grow.  Oubyen depan sirkonstans mannyer reprezantasyon i ete.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Petet sa mo, as far as practicable.  Akoz si ou 1 Manm, Lopozisyon i ganny reprezante par 1 Manm e ou Leader Lopozisyon, ou pa kapab vin Speaker, ou pa kapab pran Chair.

Ou pa kapab vin Deputy Speaker osi. E 6 i fer sa kler.  So, Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman, mon pe mazinen, vi ki letan bann Manm pe koz lo la, mon prezimen zot dakor ek sa propozisyon ki’n ganny fer.  Akoz sa i al dan lespri si nou oule vreman anmenn sa Standing Orders dan sa nivo ki nou anvi anmenn li. I pou al dan sa lespri.  Akoz i annan en keksoz ki Onorab Georges in dir taler, ki enteresan.

Se ki ou kapab annan ou 3 parti dan Lasanble Nasyonal, 4 parti dan Lasanble Nasyonal, you never know.  Nou pa pe fer Standing Order pou ozordi oubyen Standing Order pou demen. E si sa i le ka, mon krwar ti ava bon pou nou al dan sa direksyon.

E mon krwar ou propozisyon i donn serten, i donn serten proteksyon vizavi sa sityasyon.  Tant bien que mal, ou pou konnen si, ki i pou ase.  Akoz i, who decides on the practicality of any of an issue dan sa konteks.  Ou konpran?

So this is where nou war nou avek en sityasyon en pti pe konplike.  Me selman mon krwar sa i en bon propozisyon.  Akoz ler nou ti, anyway ler nou ti propoz, ler i ti come up dan Bills Committee i ti sorti dan tou lede kote.  Mon krwar i annan rezon ki in ariv la.

E Manm i devret pran en – la i letan pou Manm koze, pran en desizyon lo la.  Pa les nou ariv, almost towards the end order 60, or order 70, and then nou dir arh, be nou oule retournen, nou oule rediskit sa.  So rather nou tackle li ler nou, nou move forward.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mwan mon enn, nou annan en Komite wi.  Me mwan mon ti eksprim mon rezervasyon lo sa size.  E mon pou eksprim li la on the floor kot tou Manm i prezan.  Mwan mon krwar ki, pou nou spell out dan ki parti en Speaker oubyen Deputy Speaker i devret sorti, mon krwar i pa annord.

Nou devret kes li ouver, there shall be as Speaker and the Deputy Speaker, appointed from Members of the Assembly.  Akoz letan nou konmans donn sa konotasyon, kote isi pre sorti, kote i pa sipoze sorti.  Mon krwar nou pe si oule anmar lanmen.

I kapab annan en parti ki vreman i annan abilite pou li prodwir Speaker avek son Deputy Speaker. E i kapab annan, i sorti dan diferan.  Be si Manm i vwar ki poudir, si i sorti dans a lot parti irespektiv si ou’n donn i gidans dan Standing Orders lo ki parti i devret sorti,  kot i anmar son lanmen ankor enn fwa.  Ou ava plito dir ki poudir wi i pou annan, e sa i bezwen sorti dan sa bann Manm Lasanble.

Dan plas dir i pa pou sorti dan sa parti ki’n ganny elekte Speaker, mon krwar sa i unfair. Akoz si i annan en Manm dan Lasanble ki li i santi i annan sa abilite pou li met son kandidatir for Deputy Speaker.

Sa pa anpes sa lot parti oubyen sa detrwa lezot parti met zot kandidatir zot osi.  Apre nou fer vote, gete sa ki gannyen, i gannyen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker kekfwa bann Manm Bills Committee i kapab eklersi nou en pe lo –

 

MR SPEAKER

Standing Orders Committee.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Standing Orders Committee i kapab eklersi nou lo si zot in annan sa diskisyon, ki benefis zot in vwar, ki lavantaz ki zot in vwar dan annan en 2enm Deputy Speaker par egzanp.  Oubyen annan en Deputy Speaker sorti lot kote?  Eski zot in vwar en lavantaz?

Akoz mwan personnelman mon pa pe war ki benefis an plis i kapab anmennen.  Akoz i pa pe sanz balans pouvwar dan Lasanble.  Me i pe kekfwa anmenn en pe bann difikilte administratif ki, mon konpran nou.

I enterese ki sa kestyon i vin devan nou la.  Ki tou sa bann lannen ki parti minoriter ti o pouvwar, zanmen zot in rode en 2enm Deputy Speaker. La ki zot dan problenm.  Zot pe sey grat, grat en pti keksoz.  Be selman, mwan mon konpran sa.  Sa i normal.  I politik, nou tou nou dan politik, nou konpran sa bann keksoz.

Me selman mwan mon oule war son lefikasite.  Nou pa la pou nou zis donn en kado en dimoun, oubyen donn en tit en dimoun. Me mwan mon oule war son lefikasite dan sa mezir.  Pou le moman personnelman mon pa war.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Premye pwen pou benefis bann dimoun deor.  I kler ki whatever lamannman ki nou pe fer dan nou Standing Order i pran lefe avek 7enm Lasanble, sa?  I en premye kestyon ki mon oule konnen.  Ouswa si nou aprouve e i pran lefe la?  So purpose of clarity kan sa bann mezir ki nou pou amande i vin anfors?

2enm pwen, mon krwar i enportan ki nou Standing Orders somewhere i osi fer mansyon lo lenparsyalite sa pozisyon, or sa 2 pozisyon Speaker e Deputy speaker.

Mon krwar sa i trez enportan.  Me apre dan son lentervansyon, Onorab Clifford Andre in pik en kou mon lespri la, akoz a zafer kit li lib, pou ki en Manm i ganny swazir.  Mon krwar i enteresan.  Akoz mon pe mazin leksperyans Fiji.

Fiji ki zot ti fer, se ki zot ti, zot ansyen Prezidan ki en ansyen Prezidan ki the actual Speaker.

E savedir laba zot in vwar en zonm sarz, en pe parey dan laliny nou ti pe koz lo Ziz Renaud resaman dan sa Lasanble. Kot i kapab annan en konsansis poudir i annan en dimoun out there ki nou ti a kontan i pran sa pozisyon e i ganny anmennen dan Lasanble atraver proporsyonnel ki nou, nou annan dan Sesel.

E ki li ki vin Speaker.  So, pou presize ki i sorti dan parti mazoriter ou minoriter, mon krwar i anmar lanmen Lasanble koman en lenstitisyon pou rezerv sa pozisyon lo nivo partizan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker vizavi sa pwen ki pe ganny diskite, mon krwar i annan bokou refleksyon ki nou bezwen fer. E premyerman, baze lo listwar e avek menm nou Konstitisyon ki i annan en ta keksoz ki demann review ozordi, depi letan ki in ganny met an plas.  Me mon panse ki sa size i demann petet anvoye.  Sirtou lo la.

Akoz mon pa pe vwar nou ozordi koman sa 6enm Lasanble, pare pou dil avek sa size la.  Akoz i en size ki ase delika.  E mon santi poudir wi, nou kapab koze, me solman dan leker e dan lespri i annan serten lavantaz ki tou lede kote pe sey rode.

So mon santi poudir sa size li menm li, petet nou pa ankor vreman pare.  Nou pa ankor vreman pare pou nou kapab al dan sa direksyon. E mwan mon ti ava demande ki sa bout la nou anvoy li.  Akoz i pou annan kontansyon lo la.  E si nou kapab pran li dan en lot moman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Savedir 10an, 15an DC sa size a retourn ankor?  Onorab Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, tou bann koleg Onorab.  Mr speaker mon ti a zis plito demann en presizyon.  Mon konnen lo Komite Standing Orders i annan diferan Manm sorti lo tou lede kote parti.

E an menm tan se Lopozisyon ki annan mazorite dan group.  Petet kapab gid nou lo ki  term rezondet ki’n gid zot pou kapab pran sa desizyon, si i ti annan pou ofer. Akoz nou parti US ozordi, akoz  ti dan sityasyon difisil  ki’n fer li anmenn, ki’n fer zot anmenn sa desizyon, pou ki i annan en Deputy Speaker ki sorti lo en lot kote parti ki pa’n vin Speaker.

E an menm tan sa propozisyon ki Onorab Henrie in anmennen,  mon krwar i en propozisyon ki kapab anmenn en pli bon fason.

Ki sa Speaker i en dimoun ki, petet mon konnen i en pe difisil pou nou ganny bann dimoun ki enparsyal,  me selman i kapab annan en pli bon balans dan son travay.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ernesta.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker i enportan pou nou konnen kote sa propozisyon i sorti. E mon krwar i enportan la pou bann Manm Lasanble, ou, ou pou konnen Mr Speaker, Onorab Ramkalawan pou konnen.  Onorab Ferrari i devret konn byen.  Onorab Henrie,  sa propozisyon i pou bezwen istorik sa.

In aparet.  Onorab Ferrari mon war i drol i dir sa ki in dir la.  Akoz li i enn bann dimoun ki dan lepase in koz lo la.   Ozordi i annan en sans pou li, zisteman anmenn sa sanzman ki i ti anvi anmennen back then.  Akoz i annan en mazorite pou anmenn sa sanzman.

Now, mon pou mwan its neither here nor there.   Si nou pran en desizyon baze lo partisanship pou nou pa sa, i pa afekte mon dan okenn fason.  Non mon pa pou war li pe annan gran sa.

Me selman mon krwar poudir ler nou’n dir en keksoz dan lepase, nou bezwen petet parfwa own-up sa responsabilite.

Sa ki pe ganny dir la, i pa pe ganny dir poudir i pou sorti otomatikman from sa lot parti ki an minorite, ki annan 2enm lafors dan Parlman.  Zis in dir ou i pou sorti other than from the party to which sa enn i sorti.

Pwen Onorab Andre i relevan to the point ki ou bezwen ganny ou the best person for Deputy Speaker.  Mon krwar se sa in a sense is the basis of your argument.

Or rather if it is a partisanship-based argument then nou war nou bann sityasyon ki nou pou toultan war nou ladan. Ki nou pa pou go beyond partisanship.  E sa deba i bezwen ganny fer la.

Akoz sa Lasanble ki la, i annan loportinite pou li set, raise the bar a lot higher.  Nou tou nou kapab dir, si zot pa’n fer, sa enn pa’n fer.  Me lesansyel se ki nou, ki la, la.  We can deside to do it or not.  It’s our decision.  I up to nou la.

So si nou oule, nou oule amann li dan okenn fason, nou amann li dan okenn fason.  Si nou oule fer li vin en fason, fer li vin en fason.  Mon krwar sa ki Chair Standing Orders Committee in met devan.

E ler nou ti diskit sa propozisyon, mon pa konnen si Onorab Andre ti la, enn bann pwen ki nou ti fer sorti, se ki sa deba pa pou vin en deba partizan. I pou vin en deba kot, mwan as en Manm Standing Orders Committee, mon open to okenn sizesyon ki nou annan.

But we need to have this debate, because it is essential that nou fer nou Lasanble grow beyond sa ki nou’n konnen koman en Lasanble.

E mon krwar se sa ki i enportan pou nou pran la faz lo la.  E mwan mon en Manm Standing Orders Committee. Mon kontan en Manm lo mon kote latab ki’n demann mwan sa kestyon.  Mwan mon kapab dir li, poudir sa i ni en propozisyon ki’n sorti either from en parti ou en lot.  In more en propozisyon ki’n souleve par lefe ki nou pe revwar nou Standing Orders.

E bann Manm ki lo Standing Orders Committee i kapab koriz mwan si mon mal.  But that was the decisionAnd ou, ou asiz lo sa Komite ek nou. E ou rapel tre byen ki mannyer nou ti come up to sa.  So i devan nou.  Annou pran en, annou fer en deba, annou pran en desizyon lo li.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Onorab de Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon pe get li avek, wi sanmenm sa lizye.  Kot mon pe regarde ki mannyer nou kapab fer avanse pli devan nou demokrasi, nou lenstitisyon.  Tout an mazinan ki, i pa’n neseserman tou sa ki nou’n fer dan lepase i neseserman 100 poursan byen.

Ozordi nou, e toultan i pou koumsa, toultan i pou koumsa.  Ozordi ou reflesir lo sa ki ti arive yer.  Sa ki’n pase yer.  Pou ou kapab vwar ki mannyer ou fer lavenir en lot fason.  Mon get li dan sa lizye.

I zisteman i parey pou FPAC.  In en struggle.  In en struggle ziskan ler ki nou’n konpran poudir Chair FPAC i pa kapab sorti dan kote sa parti ki o pouvwar.  Ki nou Gouvernman.  I bezwen al dan kote Lopozisyon.  E Leader Lopozisyon i Chair FPAC.

I pa’n fasil pou tou dimoun konpran why aksepte sa o debi.  In pran en letan.  E kantmenm enn oubyen 2 ti ava krwar, ti ava konpran.  Me ou bezwen tou leres pou ou konpran sa.  Sirtou ler ou dan en sityasyon kot sa diferans i gran.  E la nou, e toultan bi-partizan.

E mwan mon pe get li alor, san en lizye politik, konmsi partizan, mon pe get li pou nou fer avanse nou lenstitisyon. E pou annan fairness, e pou annan konpetans.  Pou ki nou ganny nou bann, depi nou Speaker, depi nou Deputy Speaker, depi tou.  Konmsi en fason ki nou pep, nou elektora deor i pli apresye e ou ava ler nou fer en keksoz ki byen.

Alor dan sa lespri mwan ki mon pe dir, ki nou devret, mon dakor avek sa pwen.  Kot i sorti dan en lot parti, dan en lot kote, kot, ki pa kot Speaker i sorti. Be an menm tan mon ti’n zis note ki petet en fall back position osi lo la.  Ki fer osi to a certain extent de pwisans.  Se annan 2 Deputy Speaker olye zis 1.

Me  mwan le 2 mon pa ti a mind.  Me selman i dan sa lespri.  Konmsi mon pa pe get telman kote politik.  Be selman osi i bezwen ganny war.  Si nou ti pe fer keksoz, ki pa neseserman 100 poursan ok then.  Me ozordi nou annan sa sans, ozordi nou la.  Tou bann konplent ki nou’n fer, tou bann kritik ki nou’n fer, ozordi i san sousi pou nou kapab fer en keksoz pli byen, si i neseser.

Se dan sa kalite lespri ki mwan mon pe regarde.  E ki osi mon get lavenir nou pei dan osi sa kalite lespri.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Mon ava, Onorab Georges hold your thoughts. 

Mon ava, mon swete ki ou kapab pe pran en pti pe tou bann queries ki’n leve.  Mon annan ankor 2 Manm.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mwan, well mon ti ganny dir ankor, i byen ou annan ou lide, anmenn lo floor nou a gete ki lezot Manm i panse. Mon pwennvi lo annan 2 Deputy Speaker pou mwan pa bezwen annan.

Mon rezondet, nou pa en gran Lasanble.  Lasanble Sesel pa’n eksperyans okenn difikilte avek lafason ki mannyer keksoz i ete ozordi.  Zanmen nou’n deza vwar nou dan en sityasyon kot nou Speaker pa la, e nou Deputy Speaker pa la, ki nou pa kapab fonksyonnen.

Kot nou bezwen menm, nou lareg i dir nou, nou kapab nonm en lot dimoun pou take the Chair.

 So provizyon i ganny fer, ki si God forbid tou lede i kit nou en sel kou, kantmenm dan menm aktivite.  I annan en keksoz ki sa aktivite tou lede i ale en sel kou.  Nou pou still kapab proceed.  Akoz provizyon in ganny fer pou nou kapab proceed.

Annou get Sesel.  Ozordi nou pe ganny dir, Gouverner Labank Santral in dir semenn pase, ki nou tou nou bezwen prepar nou pou nou kapab aksepte en pay cut.

Eski i letan la pou nou al kree en lot post?  Eski nou, nou devret pe fer sa?    Mwan mon dir non. Annou gete n pti kou, Sesel ki mannyer i fonksyonnen, Sef Ziz.  I annan en brans Gouvernman, i napa en Deputy Sef Ziz ki ganny apwente!

Letan i pa pou la, i deputize.  Menm zafer avek, menm zafer avek L’ Egzekitiv.  Nou annan en Prezidan, nou annan en Vis-Prezidan. Nou napa 2 Vis-Prezidan.  So mon demann mon lekor akoz nou, nou bezwen al fer en keksoz ki unprecedented,  kot pe al met en economic burden lo pei.

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab, petet mon pou bezwen aret ou la.  Mon krwar i fer 2enm Manm ki petet pe al dan sa direksyon.

Nou pa pe demann pou al met en 2enm Deputy Speaker.  Me sizesyon se ki Deputy Speaker, once a Speaker is elected ki sorti dan en parti. Konsiderasyon i ganny pran ki sa Deputy Speaker comes from another party.  Other than the party kot sa Speaker i sorti.

Nou pa pe dir, sa Mosyon ki’n deza leve, menm ki ti ganny debat dan Standing Orders Committee, pou annan 2 Deputy Speaker in ganny met ater sa.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Non, non, ki.  Mersi Mr Chair.  Mwan ki mon pe dir Onorab Charles in advocate ki i krwar sa i en pe bon.

Mwan mon pe zis donn rezondet akoz mwan mon krwar, kekfwa i pa bon.  Me selman mon konpran ou, I will, mon ava aret lo sa bout. Be parey mon’n dir avan.  Si nou pe vin en lenstitisyon demokratik Onorab De Commarmond in koz lo lenstitisyon demokratik.

En demokrasi se ou pa anmar mon lanmen.  Si demen i US avek LDS.  US i minorite, LDS i an mazorite.  E en Manm US i anvi vot, oubyen nomin en Manm LDS pou vin Deputy Speaker.

Be par lefet ki ou’n anmar son lanmen avek lareg, eski  i demokrasi?  So mwan mon pe dir, annou les sa.  Dir i ganny elekte sorti la dan Lasanble.  E Onorab Henrie in met en bon proposal baze lo sa ki mon’n dir.  So si i annan konsansis ankor apre diskisyon.  Nou tou nou dir ok.  Kekfwa apre eleksyon, en Minis ki nepli Minis.  I nepli dan Egzekitiv, nou war son kapasite.

I tonm dakor, dir poudir be ok, oubyen VP i tonm dakor, poudir li i kapab vin Speaker.  So be napa problenm.

Be sa pa en laranzman ki’n ganny fer ant sa 2 parti.  So ou pa pe anmar son lanmen, pou dir i sorti dan parti (a) oubyen i sorti dan parti (b) oubyen i sorti dan parti (c).  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab e manm piblik ki pe ekout nou.  Mr Speaker mersi pou donn mon laparol.  Deba ki nou lo la dan sa proviso nou Standing Orders i enteresan.

I enteresan ki nou osi nou realiz en keksoz.  Ki sa bann sanzman ki nou pe propoze dan sa Standing Orders i pa pou en Lasanble lepase. I pa kapab aplike pou en Lasanble lepase.  Nou pe fer sa bann propozisyon avek en lespri, avek en fason war keksoz pou en Lasanble le fitir.

E i normal osi ki en fitir ki enserten.  Kot ozordi malgre LDS i an mazorite dan Lasanble Nasyonal ozordi, sa pa vedir dan en fason absoli ki dan prosen eleksyon Lasanble Nasyonal ki LDS pou retenir sa mazorite ki i annan ozordi.  I pa vedir sa.  E napa nanryen ki’n ganny cast dan en bout lor par la, oubyen lo en bout dyanman par la.

Ki dir ki zot pou ganny mazorite dan prosen Lasanble Nasyonal.  E i kapab ki dan prosen Lasanble Nasyonal, nou napa sa cocktail LDS dan Lasanble Nasyonal.

Nou annan bokou plis lezot parti, nou annan bokou plis parti politik.  Ki ganny en posibilite ganny elekte son Manm pou rantre dan Lasanble Nasyonal.

Ozordi nou annan nou One Seychelles, One Seychelles mon pe assume ki i pou ranpli bann kandida dan prosen eleksyon Lasanble Nasyonal.

E mwan osi assume ki Lalyans, Nouvo Lalyans, Nouvo Lalyans pou met son bann kandida dan bann distrik elektoral, pou debout e proteste prosen eleksyon Lasanble Nasyonal.

Probableman serten parti politik ki ozordi i form par LDS dan Lasanble Nasyonal i kas ankor e zot al fil zot bann kandida e debout pou konteste eleksyon Lasanble Nasyonal!

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab.

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker lo sa baz, lo sa baz mon pe vwar ki sa fitir ki enserten, me i probab ki ou annan ou plizyer parti politik ki annan bann Manm dan prosen Lasanble Nasyonal.  Si zot pa make it pou zot ganny elekte direkteman dan en distrik,  probableman zot count national i ava permet zot pou anmenn en kandida dan Lasanble Nasyonal.

E sa i donn en nouvo dimansyon, en nouvo konteks pou nou konsider sa lespri annan en Speaker.  Ki pa neseserman sorti kot en parti politik ki’n ganny mazorite or ki’n ganny minorite for that matter.

Me nou selekte the best men, ki swa ki in antre lo en baz proporsyonnel or ki swa ki in antre ki i en Manm elekte direkteman. Nou swazir the best men pou li pran sa speakership nou fitir Lasanble Nasyonal.

E byensir avek sa kalite lespri ki nou pe antisip nou fitir, Lasanble Nasyonal i ava en zonm or en fanm ki vreman vwar keksoz odela partizan politik.  E Mr Speaker dernyen fwa mon ti lir lartik lo paz 3 nou Konstitisyon, nou parti United Seychelles. 

E mon ti dir ki nou, nou, nou krwar ki politik partizan, i enn bann eleman, bann fakter ki’n kontinyen diviz nou pep.  E osi lontan ki nou kontinyen avek sa politik partizan dan bann pozisyon parey speakership or lezot pozisyon ase konsekan dan nou pei.  Nou pou kontinyen annan divizyon.  E mon ti ava swete, mon ti ava swete, malgre ki petet i amann ki krwar i en fars.

Ki lemonn, bann sosyete, atraver evolisyon probableman nou a kapab rod en meyer fason pou nou kapab mentenir direksyon sosyete.  E mon krwar i kapab vini.  Mon krwar nou isi dan sa Lasanble, nou kapab fer mervey avek sa Standing Orders,  pou nou fitir Lasanble Nasyonal.

 

MR SPEAKER

Onorab mon pou aret ou la.  Akoz mon krwar deba i en pti pe tro long safwasi.

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker wi.  E i zisteman mon konklizyon ki mon’n fer.  E mon’n dir ki nou Lasanble, sa 6enm Lasanble i kapab fer mervey pou nou fitir Lasanble Nasyonal.  So annou debout, annou bouze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab, mersi.  Onorab Georges bear with us, one more.   Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar parey Onorab Andre in dir nou, nou annan en sityasyon la dan nou Standing Orders as it stands.

En Manm i ganny nominate dan nou Lasanble.  E si nou pran bann largiman ki lot kote pe mete, mon krwar nou tou bann adilt matir. E letan en Manm i ganny nominate, no matter ki parti ki i sorti, menm si nou annan plizyer parti ki dan nou Lasanble.

Mon krwar si nou bezwen desid the best person for the job, nou matirite pou anmenn nou pou nou swazir sa dimoun as per nou Standing Orders i ete ozordi.

So mon pa krwar nou bezwen al dan sa bann propozisyon.  Deza nou grander ki nou ete, mon krwar nou ok parey nou ete.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr
Chair.  Mr Chair mon pou koz dan 2, dan pozisyon.  Premyerman les mon koz koman Chair Standing Orders Committee.  E fer en propozisyon ki nou pa pran en desizyon lo sa propozisyon la.  Akoz mon’n fini war, selon bann komanter ki’n ganny fer.

Ki i riske pa pase.  E mon krwar ki sa pa ti ava en bon keksoz pou nou Lasanble.

Alor mon ti ava demann ou koman Chair Standing Orders Committee, annou postpone sa desizyon.  Akoz nou pou bezwen pran serten lezot desizyon ki pou osi enportan ki sa enn. E sa ki mon ti ava swete, se ki ler nou’n ariv a-lafen nou kapab prezan retourn an aryer e regarde ki mannyer sa enn i fit dan sa ki nou’n fer.

An tan ki en Manm, e la mon pe koz koman en Manm sa Lasanble.  Pa zis en Manm sa Lasanble, me mon en, apart Leader Lopozisyon, mwan menm mwan mon pli vye Manm, oubyen sa Manm ki’n dan Lasanble pli lontan lo sa kote latab.  E annefe se mwan ki’n pouse pou ki sa propozisyon dan Standing Orders i vin devan nou Lasanble ozordi.

Etandonnen ki mon’n fer sa, mon pa kapab ozordi fer okenn lipokrizi, e fer krwar ki keksoz i diferan.  Pandan toultan ki Parti Seselwa, anfen UO, SNP ti an minorite dan Lasanble, i ti toultan nou swe ki sa i arive.  E nou pa kapab ozordi dir lotreman.

E mwan personnelman Mr Speaker, mwan personnelman mon ti konnen ki sa ti pou arive. Ti annan en gran sans ki mwan mon ti pou vin Deputy Speaker Lasanble.  Akoz?

Akoz ti annan zis 3 nou pou en pe letan, apre i ti annan 7 nou.  E mwan mon ti en avoka, e ti ava byen.  Akoz Speaker sa lepok, mon ti’n travay avek li koman en avoka eksetera.  E mon konnen ki nou ti pou kapab fer en bon travay.  Lasans pa’n anmennen.

Mazorite in tenir zot mazorite, sa in byen, i normal.  Me mon pa krwar ki akoz sa in ganny fer, ki nou, nou bezwen rann en boul retour.  I pa koumsa ki devret marse e nou devret get pli lwen.

Ler mon ti lo Standing Orders Committee, e nou ti pe regard 2009 Standing Orders, mon rapel ler nou ti pe get fonksyon Leader Lopozisyon.  Si pou fer antre serten fonksyon.  Manm lo kote mazoriter ti refiz-e, akoz dan zot lespri zot pa ti anvi donn sa bann pouvwar Onorab Ramkalawan.

E mon’n dir zot, mon dir gete, li ki Leader Lopozisyon ozordi, me i pa pou Leader Lopozisyon forever.  En lot dimoun pou vini.  Alor annou regard pli lwen.  E se pou sa rezon ki mon vwar ki, lo sa pwen nou devret osi fer parey.

Akoz lavi i montre nou ki en keksoz ki pir, ki en minorite ki rule en mazorite.  Set en mazorite ki rule en minorite. Akoz ou kapab fer sa ki ou anvi e li i napa okenn lavwa.  E mon krwar nou devret pran sa an konsiderasyon.

2enm keksoz pou en lot keksoz ki mon ti ava kontan dir.  Se ki mwan personnelman mon pa krwar, avek tou respe ki mon annan pou lofis.  Ki sa ti en desizyon, ti en bon desizyon ki bann framers nou Konstitisyon i pran pou fer Speaker  sorti dan sa Lasanble.

Mon prefer sistenm anba premye repiblik, kot i ti en dimoun endepandan. Akoz grander nou Lasanble i fer ou lofis, enn preski enposib pou fonksyonnen.

Akoz ou annan presyon politik sorti tou lede kote.  E mon krwar ki lefitir i anmenn nou dan en direksyon kot nou devret sezi sa ki enn de dimoun in dir la bomaten.  E regard plito en speakership endepandan.  Me sa i pou bezwen en lamannman konstitisyonnel.

Alor i pa en keksoz ki nou kapab regard la dan Standing Orders.  Se pou sa rezon ki the best thing ki nou kapab fer sete fer sa propozisyon.  Ki parey mon dir, set en propozisyon ki nou, ler nou ti an minorite, nou ti swete i ava arive. Me i pa’n arive.

Nou moto Mr Speaker, ek nou Mace i montre nou ki nou fitir.  Nou moto sa Lasanble se ‘Linite Dan Diversite’.  Mon krwar nou devret viv sa linite dan diversite.  After all, Speaker pou toultan sorti dan parti mazoriter.

Obvious.  Akoz anfen prensipalman, akoz kantmenm bezwen 2 tyer,  plis vot pou sorti lo sa enn ki i annan plis vot. I pou difisil pou en Speaker sorti lo kote minoriter.  Alor ou lofis pou toultan anba sistenm ki nou annan. Sorti dan sa enn ki annan plis.  E donk Deputy Speaker pou toultan anba ou direksyon.  Anba direksyon Speaker.

Apard sa bann moman kot i pe Chair en Lasanble.  Apard sa se Speaker ki annan kontrol son Lasanble.  Non pa Deputy Speaker.  Nou Mace, i en mace ki debout, i pa en Mace ki alonze.

E en Mace ki debout i ron, e i debout akoz i sinifye ki politik i ganny fer in the round.  I pa ganny fer parey dan Parlman Westminster.  Kot in alonze lo latab ek son latet ki vir kot parti mazoriter ek son lipye i vir kot parti minoriter.

Pou montre ki sa set en Lasanble kontestater.  Ler Mace i debout i ron parey pou nou, i montre ki politik i bezwen ganny fer in the round, egzakteman parey nou moto i demann nou pou fer dan sa pei.

E mon krwar donk avek sa detrwa parol, annou pran sa pozisyon anba konsiderasyon.  I enn ki difisil e mon ti dir zot i pou difisil. E in vin boner dan nou deliberasyon.  Me annou pa zet li.  E annou pa adopte li.

Annou gard li pou ankor en pe refleksyon.  E annou retourn lo la at the end.  E si nou krwar ki i bon, nou ava adopte li.

Si nou pa krwar ki i pa bon, nou ava rezet li.  Me annou pa fer li la dan en fason kot mazorite pou vote e i riske ganny perdi zis lo en vot.

Mon pa ti a kontan ki sa lespri i ganny zete lo en vot nimerik.  Alor mon propozisyon Mr Speaker se ki nou gard li la.  E ki nou regard li ler nou ariv a-lafen nou travay lo bann lezot keksoz.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Bon, mon pa oule tro enterfer dan deba.  Me mon pou zis repet ankor parey mon’n deza dir a en moman kot ti annan serten Lalwa nou ti pe debate isi dan sa Lasanble.

Annou pa fer sa deba, santre lo nou, lo 6enm Lasanble ozordi.  Annou mazin sa travay ki nou pe fer, nou pe fer li pou lavenir.  Demen nou pou ale, i annan petet ki pou pran retret, ki pou al dan en lot travay.

I annan petet pou avanse dan son karyer politik, pou al pran en lot post and so on.  Me Lasanble i kontinyen fonksyonnen. E travay ki nou pe fer se ki i pou gid fitir Lasanble.  I annan serten propozisyon ki mwan osi mon’n regarde, en pti pe partou, partou.

Kot i dir ki ‘’The Speaker may or may not be an elected Member of the House. The Government and the Opposition normally agree on a candidate.’’ Ki pe vin en pti pe dan sa laliny  par egzanp ki enn de Onorab in leve.

Me an menm tan, i annan kot i dir, once elected in the Chair, the Speaker, the Deputy Speaker i pran en pozisyon enparsyal. Ki fer ki i permet travay Lasanble i kapab ganny fer.  So i sa 2 kote.

I kapab sorti dan en parti politik, me once ki i rantre dan sa sez i annan en lot sapo dan son latet.  Me i zis mon’n anvi partaz sa avek zot.

Onorab de Commarmond.

 

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair.  Zis en keksoz, mon anvi beg nou Lasanble pou ekout sazes Onorab Bernard Georges e mon bann pwen ki mon’n fer avan.  Ler mon’n ekout li la, mon agree avek son vizyon.  E mon beg nou Lasanble pou nou siport sa lide ki lide sazes mon kapab dir, ki’n met devan Lasanble ozordi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Petet mon pou al en pti pe, mon pe tous panse Onorab Georges ler i pe dir, petet annou tenir la.  Annou pa pran desizyon, nou a retourn lo la plitar.  Mon krwar en lot bann lide osi ki’n leve, e nou’n partaz sa nou de Onorab Georges osi tou.

Par egzanp Konstitisyon bann Komite, ki si son Chair i sorti lo en kote, son Deputy Chair i bezwen sorti lo lot kote, ok?

Me, anyway, mon poz sa la.  Nou ava regarde apre ler nou’n rantre, si nou pou kontinyen lo la.  Si nou a kapab fer en desizyon, i ava annan serten konsansis oubyen si nou ava pran li pli tar parey Onorab Georges in dir.

Mon pou anonse la ki midi edmi, CPA, Commonwealth Parliamentary Association the Local Branch Committee, pe meet dan Speakers Conference Room. Ok.  i pa pou en long miting.  Alright.  Bon si napa nanryen ankor, nou ava break e nou a repran nou travay 2er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm onorab e bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e ki pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Avan mon donn laparol Onorab Georges, mon anvi zis fer en pti komanter.  En komanter ki, ankor i montre manm piblik ki enterese dan deba.

Menm ler nou pe koz lo nou Standing Orders.  En manm piblik in anvoy mwan en pti text.  In dir poudir dan sa moman kot nou pe koz Standing Orders i pa devret annan minorite, mazorite.

I pa devret annan sa lager minorite, mazorite.  Nou devret pe regard Standing Orders ki pou diriz nou Lasanble e diriz bann Lasanble dan le fitir.

Mon dir, mon ava zis partaz sa avek zot e montre zot en pti pe ki mannyer manm piblik deor pe swiv nou travay tre, tre pros avek latansyon.  Ok?  Bon, mon ava aprezan donn laparol Onorab Bernard Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Bonn apre midi tou bann Manm, bonn apre midi Mr Chair. Bonn apre midi bann dimoun ki pe swiv nou dan lakour.  Mr Chair nou ti’n aret lo sa, mon war i pa pe montre lo board.  Kekfwa IT i ava kapab vin ed nou.  Nou ti lo order 4(5).  E mon ti’n fer en propozisyon avan nou adjourn,  ki nou pa pran en desizyon ozordi lo sa pwen.  Me nou gard li pou nou retourn lo la ler nou an fini tou lezot.  Pou vwar si kekfwa nou kapab regard li avek en nouvo figir.

 

MR SPEAKER

Dakor Onorab.

 

HON BERNARD GEORGES

An atandan ki IT i arive Mr
Chair, si tou dimoun i dakor avek sa propozisyon vwala.  Mersi Mr Chair.  Tou keksoz prezan i lo board.  Nou al lo order 5, ki koz lo vacancy dan lofis Speaker ek Deputy Speaker.

5(d), nou’n bezwen fer en lamannman.  Akoz Standing Orders ti koz lo ler Leader Gouvernman i ganny apwente e ler Leader Lopozisyon i ganny elekte.

Me prezan depi amannman Konstitisyon, tou lede Leader i ganny elekte.  Alor nou bezwen sanze pou reflekte sa.

E dan order 6, nou’n zis sanz lord sa 2 Leader pou swiv lord Nasyonal ki’n osi sanze.  E order 6, nou’n fer order 6 vin 6(1) ek 6(2).

Akoz nou’n azout 6(2) parey mon ti’n mansyonnen taler.

Poudir ki ler Deputy Speaker oubyen en lot Manm pe prezid lo deliberasyon Lasanble, zot pou ganny refer koman Speaker, deliberasyon Lasanble natirelman. Akoz ler en deliberasyon Komite, zot ava Chair.  Order 7.

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Sa proviso avek 6 la, mon rapel nou ti diskit sa proviso regarding apelasyon sa issue Speaker for  today‘s sitting only.

Akoz la, nou pe donn en nomenclature.  Eski nou pou extend li to the written aspect  of sa nomenclature oubyen nou pou gard li zis dan lafason ki nou pou dir li sa apelasyon?

Akoz si nou get byen proviso ki egziste currently anba 6, provided the word Speaker  and Motion prescribed by paragraph- subparagraph (a) of paragraph 2 of Standing Order 4 ‘’shall be replaced by the word Speaker for today’s sitting only’’. 

Paragraph 2 Standing Order 4 i dir nou, blah, blah, blah, eleksyon Speaker eksetera.

 

MR SPEAKER

Eski nou kit li la oubyen nou tire? Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Non Mr Chair.  Mon mazinen ki nou kit li lanmenm.  Akoz nou annan Speaker ki ganny elekte.

Apre nou annan Speaker ki stand in pou zis 1 zour pou kapab elekte en Speaker.  Se sa ki i Speaker for today’s siting only. Me i pa mwens Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Selman petet sa ki pou enportan se ki dan redaksyon, dan redaksyon proceedings of Lasanble pou sa zour, i bezwen dan manual petet nou dir ki referans ‘’is the Speaker for today’s siting only. ‘‘

Si nou pe fer okenn referans to the Chair at the time ki nou pe ekrir sa proceedings.  Pou annan en rezon.  Akoz ou bezwen fer distenksyon ant sa dimoun ki actual Speaker, Speaker apre sa dimoun ki nou pou elekte li pou sa zour.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Yes mon dakor Mr Chair.  I ava reflekte sa.  Sel keksoz ki sa proviso dan 6 pe dir, se ki ler nou kit 4(2)(a) or dan 4(2)(a) e en Manm i propoze avek Clerk ki en Member to take the Chair of this Assembly as Speaker

E azout ‘’as Speaker for today’s sitting only. ‘’ Pou fer kler ki sa dimoun ki pe al dan sa sez i pou bezwen sorti sanmenm sa zour, i pa pe reste la permanan.

 

MR SPEAKER

Annou kontinyen Onorab.

 

HON BERNARD GEORGES

Yes order 7 Mr Chair, i annan, ankor enn fwa nou’n sanz order LOTO avek LGB.  E olye refer to Standing Orders 4, nou’n prefere met ‘elected in the manner prescribed.’  Ki son drafting i pli apropriye.  Olye refer li back pou en sel lord.

Order 8, nou’n trouv li i bon pou azout dan order 8(2)(3) ler en Speaker i deside ‘on’ a’ point of order olye demann, olye decide ‘a’ point of order. 

E la mon ava pause la pou fer Manm vwar sa 2 dernyen mo dan order 8(2) and practice.  Ki nou vwar li ankor dan 8(3) point of order or practice.

Akoz dan tou Lasanble i annan orders, me i annan osi practice of the Assembly ki pa dan Standing Orders. E ki en pratik kouran.  Par egzanp enn bann pratik ki pa dan Standing Orders parey mon ti dir taler, se ki LOTO i vin Chair FPAC.  Sa set en pratik ki pa ladan.  Ou kapab fer li vin dan en Standing Orders.

Me tan ki i pa dan Standing Orders ek en keksoz ki Lasanble i fer toultan, i vin en pratik.  E se pou sa rezon ki dan tou bann manual pou bann Lasanble, bann manual is usually Manual of Parliamentary Procedure and Practice. 

Akoz i rekonnet ki Lasanble i annan en seri pratik ki zot fer, tel parey Gouvernman i annan en seri Konvansyon ki zot osi zot swiv.

Mon pe ganny problenm network la Mr Chair, eskiz mwan.  Pe sey re konekte.

E koman zot in war nou’n fail, kekfwa IT i a kapab vin depan nou.  En pti problenm internet Mr Chair.

Mersi Mr Chair, nou’n bon.  Order 9 konmela sa order i dir, every Member shall attend the sitting of Assembly. 

Unless leave of absence has being given by the Member by the Speaker.  Nou’n sanz li, e nou’n fer li vin no Member shall fail to attend the sitting of the Assembly, without leave of absence being given to the Member by the Speaker.

Rezilta se egzakteman parey.  Me nou ti anvi fer sir ki bann labsans tanporer pa pou ganny include.  Se zis ler en Manm i konnen i pa pe vin en sitting ki i rod permisyon Speaker.  E sa lord i dir, ki the Speaker shall not unreasonably withhold such leave.  In other words Speaker, si leskiz i rezonnab i ava donn li permisyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman regarding sa size attendance of a session la, eski nou pou tous the issue of a walkout a sa moman?

Akoz nou’n vwar dan practice dan lepase, menm dan nou Lasanble, in annan sityasyon kot nou’n annan walkout or, letan ou napa en quorum. So how do we tackle this issue  when it is done in a vivacious manner? 

Mon konpran largiman Onorab Georges, se ki it is a way of expression.  I don’t disagree entirely with that.  Avek sa largiman. Me Speaker i bezwen annan en fason pou li ensure order in decorum in the HouseSo God forbid mwan.

La mwan Manm ki pe koz lo order and decorum in the House,  ki Speaker i bezwen ensure sa.  So how do we go about that? Without taking away from sa ki nou’n dir, i kapab drwa en Manm pou li eksprim son lekor?  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon krwar lo sa dernyen size ki Onorab Pillay in tous lo la, e sa ki 9 pe adrese.  9 pe dir ki en Manm i konnen davans ki i pou al lanterman, oubyen i annan en sityasyon i bezwen enform Speaker.

E si son rezon i valab, Speaker shall not withhold unreasonably withhold the permission. 

Me sa ki Onorab Pillay pe dir, i pa en keksoz ki ou kapab foresee par ler.  I annan, ou bezwen osi les serten keksoz.  Nou pa pou kapab frenm tou area ki nou krwar nou kapab frenmen.  E sa issue kot napa quorum, i kapab arive a nenport moman.

Pa neseserman pou bann rezon ki en issue in leve, me i kapab arive ki in ariv en aksidan dan semen.  Serten Manm pa kapab arive, alors nou napa quorum.  E ki mannyer nou pou meet sa bann sityasyon?

Selman mon krwar ki sa 2 issue, quorum avek walkout, ou pa pou kapab revwar li dan en lareg ki nou pe fer la.  Nou dir quorum shall be, ki korek.  E si napa par anba sa, definitivman napa quorum.  E parey Speaker ti fer semenn pase, i bezwen adjourn debate.

 So mon pa pe konpran, ki ou proposal an term the issue of quorum avek possible walkouts.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon, tou lede keksoz fodre nou aborde.  Sel keksoz ki mon ti anvi dir, se ki en Lasanble i pa en laklas manrmay parey dan en lekol.

I en Lasanble adilt ki’n, ki annan en responsabilite.  Me walkout dan en Lasanble, swa en Manm li menm li tousel,  oubyen en group Manm, i en exercise of the freedom of speech.  I en fason pou egzers sa.

E personn pa kapab anpes sa arive.  Annefe Mr Rene ti servi sa taktik avek en gran sikse pandan bann Lasanble kolonyal.  Ler i ti vwar ki keksoz pa ti pe al byen.  E nou kapab menm dir, san al dan okenn gran polemic,  ki annan de fwa ler i paret ki en kote pe filibuster pou anpes en keksoz arive, sa lot kote i kapab sorti an protestasyon. Sa se bann taktik Lasanble, ki nou pa pou kapab zanmen anpese.  Akoz se en legzersis ou freedom of speech.

Sa ki nou bezwen fer dan Standing Orders se,

(1) Ensure ki okenn dimoun ki konnen i pa pe vin Lasanble, i demann permisyon Speaker.

Unless ki i pe fer sa koman en protestasyon.  Me si i pe fer sa koman en protestasyon, the question is, eski i devret annan sanksyon?  E la konmela i annan en sanksyon ki ou ganny penalize mil roupi si ou sorti dan en fason malapropo.

E mon konnen Mr Speaker ki ou, ou’n servi ou diskresyon dan en fason rezonnab.  Ou pa’n fine dimoun ki fer sa. Lezot Speaker in adopte lezot prosedir dan lepase.  E sa se diskresyon ki en Speaker i annan.

E pa tou Speaker ki pou fer keksoz parey.  Kestyon ki Standing Orders Committee pe demann avek Lasanble,  se eski nou pou prevwar en sityasyon kot nou pou ekrir e kontrent ou lofis dan sa bann sityasyon?

Oubyen eski i pou’n les li parey i ete ozordi koman en pratik, ki Speaker i ava deside kan pou sanksyonnen e kan pou pa sanksyonnen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi bann Manm e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon oule zis premyerman petet pou remind Onorab Georges, in deza annan konsekans walkout kot penalti in aplike. Espesyalman lo Manm United Seychelles kontrerman avek walkout pou LDS. 

Me selman mon kontan sa pwen ki ou’n fer sorti Onorab Georges.  Nou Lasanble pa en Lasanble manrmay.  I en Lasanble adilt.  E nou bann Manm nou annan responsabilite, nou pa kapab osi kit en laport ouver pou les Manm fer sa ki zot anvi.

Par egzanp kot i annan Manm ki la dan precinct Lasanble, swa i dan kantin, zot sorti enn par enn.  Me apre nou war nou, nou napa en quorum.  Ki kas progranm travay Lasanble.  E nou pa kapab tolere sa.

So nou bezwen war en keksoz ki dan en sans ki nou kapab annan serten disiplin.  Ki nou bann Manm si nou’n vini pou vin travay, wi si zot annan en pwen pou fer sorti an term walkout zot ava annan en deba lo la.

Me si nou konnen poudir nou sipoze pe travay, nou’n tonm dakor.  Pa ler Speaker i dir napa quorum, nou war 4, 5, 6 zot ti deza pe asize pe bwar dite ek kafe.  Sa i pa tolerab.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Chair.  Bonn apre midi tou Manm.  Mwan mon krwar poudir sa pwen ki nou pe koz lo la, i reste a mon diskresyon konman en Manm.

I mon drwa koman en endividi pou mwan walkout si mon anvi.  Speaker in fer mwan ankoler. Oubyen mon’n ganny en konfrontasyon avek en Manm.  So i en fason pou mwan sorti deor.  Pou mwan al re koul, re organiz mwan pou mwan re antre anndan, ankor pou mon travay.

Sa i mon drwa koman en sitwayen.  I mon drwa koman en Manm.  Walkout i bezwen mon drwa.  Speaker pa kapab determinen si mon pou walkout oubyen mon pa pou walkout.

Dezyenmman, lo pwen ki Onorab Audrey in fer resorti Mr

Speaker,  pa bliye poudir sa sanksyon ki i pe koz lo la,  ti ganny arive dan, se bann SPPF sa letan ki ti entrodwir sanksyon pou walkout.  E ozordi sa menm latizann zot in gout en kou!

Trwazyenmman, mon kontan letan Speaker i vini i dir ek nou, nou bezwen mazin Lasanble dan en lot lespri.

Nou bezwen mazin Lasanble, pou pli tar pou bann ki a pe vini.  Lo nou kote, letan zot pet sa, mon kontan mwan!

Be selman lo sa menm pwen Mr Speaker, mon anvi dir avek ou, poudir bann Manm lot kote, zot pe rod tou pti kwen pou zot kwens nou. Selman ou, ou vini ou dir ek nou, nou bezwen balanse.  Mazin bann Manm ki pe vini, lo lot voyaz.

Annou pa mazin zis letan nou fer en keksoz.  Be zot, zot pe rod tou pti kwen pou zot kwens nou zot.

E mwan lo sa pwen walkout mon krwar i mon drwa pou mwan walkout zour mon anvi walkout!   E personn pa pou anpes mwan walkout!  Mersi bokou.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon krwar annou reste lo kestyon.  Kestyon se kwa ki en walkout?  Byensir en Manm mon krwar i kapab servi li koman en form protestasyon. Parey Onorab Georges in mete.  I pa dakor lo serten keksoz.  Oubyen i santi li ki, mon pa konnen, kekfwa son, dan moman.

I annan Manm ki’n sorti dan moman pou al pran en desizyon.  Par egzanp lo en Prozedlwa and all that, pou li pa la a sa moman parey.

So nou bezwen, eski ler en group Manm i leve, in well orchestrated i dir, ‘’Mr Speaker mon pe walkout.’’ Eski sa i ganny pran?  Me menm mon annan en kopi Lalwa.

Bomaten Onorab Georges pe fer referans avek sa Lalwa lo ki ti ganny amande mon krwar an (2011), 2008 mon krwar.

E sa ti fer ki sa lepok mon ti en Manm dan sa 11 Manm SNP,  kot nou ti ganny koupe mil Roupi tou le semenn.  Konmsi ti annan en sitting.

Si ti 2 sitting nou ti pou koup R2 mil tou le semenn.  Me se sa mon krwar rezon balans ki nou bezwen regarde. Diskresyon ki ou kit avek sa dimoun ki dan Chair,  eski nou dir en Manm i leve, i pa, ler en Manm i leve i pe al dan Ladies oubyen dan Gents, oubyen i pe al en pti ou dan Members Lounge oubyen i pe al en pti kou dan en biro deor. Sa i pa en walkout, nou konpran.  Me kwa ki nou term koman en walkout?  I bezwen kler.

Akoz menm dan sa Lalwa kot i mansyonn pou koup mil Roupi, menm sa Lalwa pou mwan i pa kler.  Akoz lo sa Lalwa pa fer referans ek walkout.  I fer referans ek labsans san ki – ok.  Labsans san ki Speaker, leave of absence san ki Speaker i konnen.

Me si en Manm in vini la bomaten, e la apre midi i deside pran son semen ale.   Ou war, tousala, me anyway nou ava kontinyen diskit lo la.  Mon ava donn laparol Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mersi.  Mr Speaker mon krwar ou’n kouver en pti pe pwen ki mon ti pe al leve.  Me solman mon anvi fer sa remark ki, at the end of the day, sa Lasanble i bezwen kapab analiz en pti pe bann aksyon letan pe deroule.

E an menm tan Mr Speaker, si en dimoun in sorti e, ouswa en group dimoun in sorti.  Me selman son bann dokiman i ankor la,  eski nou constitute sa koman en walkout?  Letan ou mazin precinct Lasanble an menm tan si sa dimoun i pa, well i pa kestyon i pa enterese.

Me petet at this moment in time, size ki pe ganny diskite pou li i pa santi poudir sa i ase enportan.  Ouswa i vwar poudir i annan serten stratezi politik ki pe ganny propaze an term delaying tactics, pou serten keksoz enportan kapab pase.  So la mon krwar petet nou pou bezwen reflesir en pti pe lo la.

Akoz i annan en ta zwe anndan la ki pase.  E parfwa ou demann ou lekor si vreman, vreman konsyansyezman Mr Speaker, nou pe vreman delivre sa ki pep Seselwa pe ekspekte de nou.   Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Chair, mon krwar Lasanble, lefe ki i en political theatre,  i annan nenport keksoz ki kapab arive.  E mon krwar en Lasanble i merit touzour annan sa fleksibilite pou Manm pran serten aksyon, desizyon konman politisyen.

Me lefe ki i pe dir ‘no Members shall fail to attend the sitting of the Assembly.’ 

Mon krwar i anpes nou.  I anpes nou pran sa bann desizyon parfwa koman politisyen. Prezan dimoun deor zot pou mazinen poudir, be wi politisyen i ganny – Zot krwar.  Zot krwar politisyen i ganny gro larzan, alor konmsi nou bezwen la.  Me parey Onorab Georges in dir, sa i pa en laklas avek zanfan lekol.

Nou bann adilt, e nou kapab pran bann desizyon as and when ki nou pe fer nou travay. Now, dan serten pei mon pe regarde ki mannyer zot fer sa.  Se ki zot kapab rekomande ki i annan en poursantaz sitting ki ou bezwen la.

I kapab dir ou, par egzanp, 85 percent of sitting ou’n bezwen prezan.  E 15 poursan ou lib pou ou zwe avek mannyer ou anvi.  Zis parey en travayer ozordi, i kapab pa al travay pou en serten kantite zour anba PSO.  I kapab fer sa li.  So zot met sa restriksyon.  I dir be ok, en Manm Parlman ou bezwen prezan en serten poursantaz.

E prezan dimoun ki enterese atraver medya, ou kapab vreman get ou Manm Elekte. I annan en rapor ki sorti.  Akoz Minutes Meeting Lasanble i en dokiman piblik.  E zot deside alor, pou dir si mon’n vin zwe, ouswa si mon’n ganny elekte mon’n al travay.

So sa i en konsiderasyon ki nou kapab pran.  Kot i annan en poursantaz ki dir ou, ou bezwen prezan dan Lasanble.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran laparol probableman koman Manm ki’n ganny pouse plis dan Lasanble.  Ki’n walkout plis dan Lasanble.

E depi dan trwazyenm repiblik.  E toultan mon mazin fraz ki Leader Lopozisyon ti dir avek ansyen Speaker Herminie.

En fwa i ti dir li, ‘’Mon pa ou pti garson!’’  Ou apel sa, ou ti dan Lasanble.  E se zisteman akoz Speaker Herminie ti pe diriz Lasanble koman en laklas manrmay.  I ti koumsa.  E  to be fair, mon pa krwar mon out of line.  Pou dir ki i ti en pe dan stil en pe bullying.

Me anyway, mwan mon believe ki nou accountable devan nou voter.  Definitivman Speaker i annan drwa kontrol nou bann labsans pou fer sir ki nou attend en serten kantite sitting.  Sa i normal.  Leave of absence oubyen demande. Si mwan mon sorti, si mwan mon walkout, si nou tou nou walkout i pa en sanctionable offence.  Ok?

I en travay parey Onorab Georges in dir.  Si nou protestasyon ki koumsa,  nou proteste.  Lepep ki’n vot pou nou, i ava deside si nou pe proteste akoz nou pe fer en pwen ki valab. Oubyen si nou pe konport nou parey bann zanfan.

E mwan mon ti a kontan dir, ki an tou ka mwan, sa enn ki’n ganny pouse pli souvan, sa enn ki’n ganny sanksyonnen pli souvan, en fwa mon lapey ti reste R3mil lafen dimwan. Be dimoun in re vot pou mwan ankor.  Parkont i annan bann Manm isi ki zot zanmen zot in deza met kandida.  Sanmenm sa zot pa konnen.  Zanmen zot in deza met kandida, zanmen zot in deza ganny elekte.  Nou war?  So nou bezwen get byen sa bann zafer koumsa.

E nou bezwen tret, si nou tret bann Manm Lasanble koman bann adilt, bann Manm Lasanble i ava konport zot koman bann adilt devan zot elektora.

Si zot anvi walkout, zot ava face the music pli lwen.  Me selman mwan mon pa believe dan okenn sanksyon.  Mon drwa, se mon drwa pou mon proteste.  Si mon pa bat personn, si mon pa zour personn ler mon pe ale, i ok.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

Mersi Onorab Ferrari.  Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan mon osi mon krwar poudir walkout i form par dan zwe.  E i pa devret annan sa bann sanksyon.  E sa i nou political platform.  I annan sa zwe e i ganny zwe. E komanter i kapab diferan fason.

Me selman en pwen lo kestyon quorum ki mwan mon konsernen. Ler napa en quorum, e mon’n war sa.  Parey in arive, kot Speaker i dir, la nou napa en quorum.

Alor mon adjourn Lasanble.  Mon panse, e dan nou Standing Ordesr, sa pa pe ganny sanze.  I fer kler, i bezwen from the House, ki 1 Manm i bezwen alert the Speaker.

Savedir ou, annan de zour la letan ou war napa quorum la, les ale sa zafer, les li kontinyen.  Akoz i a aranz son lekor li menm.  Me selman ler en Manm i alert ou, then, mon krwar petet -.  Akoz sa osi i form par dan sa zwe petet.  Alor mon ti anvi met sa a latansyon the House.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mon anvi zis fer en pti pwen lo sa ki Onorab De Commarmond in dir.

Ou konnen, mon ti osi rantre dan sa deba pou alert semenn pase ki nou napa en quorum.  Me si mon okouran, I am in the Chair, mon okouran napa en quorum.  Mon kontinyen ek biznes Lasanble.  E Lasanble i pran en desizyon.

Alor, eski apre mon vwar mon pe fer fas avek judicial review?  So, mwan mon’n lev sa, akoz mon’n war konsern Manm semenn pase.

Me okenn Manm pa ti ankor lev sa.  E mon’n demann Deputy Clerk.  Eski mon dan Chair, mon reste trankil lo la?  Mon esper en Manm leve.  E si okenn Manm pa leve.  E parey mon dir, nou ale, nou pran en desizyon.

Lekel ki responsab pou desizyon ki Lasanble i pran?  I rest lo mwan ankor, ok?    So zis mon met sa la.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Chairman.  Mr Chairman depi bomaten, menm dan bann komanter, pe koz lo sa ki’n pase Vandredi pase.

E la zis pou, (Merkredi pase.)  Zis pou regard sa definisyon walkout.  Si en Manm i deside ale, i deside leve, sorti dan Chamber. En lot Manm i sorti, sepa detrwa Manmi sorti.  This is not a walkout!  E mon’n tann sa, ou menm ou ou’n dekrir sa koman en walkoutThis is not a walkout!

Letan Onorab de Commarmond laplipar ditan i  leve i sorti apre National Anthem.  This is not a walkout!

So mon krwar ki fodre ki sa zafer walkout i, si tou Manm i lev ansanm i ale, that’s a different story! 

Me mon krwar ki sa i kapab donn en fo.  Me an relasyon avek sa.  Mwan mon krwar ki sa zafer quorum nou bezwen determinen. Mon pa konnen ki mannyer zot pou met sa.  Mwan mon krwar quorum i devret determinen o komansman en sitting.

Once ki ou’n ganny en quorum pou komansman en sitting, ou annan en quorum.  E, and this is what happens dan House of Commons.

House of Commons se pou sa rezon ki son precinct i en pe gran.  Letan – parski i annan moman kot zot bezwen pran en vot, en keksoz koumsa. Se la kot i annan laklos i ganny sonnen ensidswit.  E bann Manm i la pou vin pran en vot.  Be dan Chamber li menm li,  dan Chamber parfwa ou regarde, en soz pe pase.  I annan zis 10 dimoun, i annan 4 dimoun, i annan 6 dimoun.

Me selman zot konnen ki poudir zot annan en quorumSo mwan mon krwar ki, si nou ganny en quorum, bomaten pou National Anthem, then you take it  ki poudir the Assembly i annan en quorum.  E ki en Manm i kapab anywhere.

E pou dir avek Onorab Vidot, sa Manm i kapab dan kantin, wi. Be kantin i form parti precincts of the Assembly!  Sa Manm i kapab pe asize anba pye, sepa ki pye laba dan Zarden Commonwealth. I part of the precincts of the Assembly. 

So, mwan mon krwar ki sa zafer walkout. E mon siport 100 poursan sa ki Onorab, sa ki Onorab Arissol in dir.  E nou tou nou konnen akoz sa bann zafer fine ti vini.  E sa sete en desizyon malis!  Bullying ki ti arive sa.  E sa sete Mr Herminie, Dr Herminie ki ti soz sa.

Pou fer sir, e pa bliye ki ti poudir i annan en bann lezot form of bullying.  Letan ti deside koup pansyon!  Tou sa bann zafer se bann bullying ki zot in fer.  E mon kontan ozordi ki letan nou pe koz sa, akoz zot nepli dan en pozisyon pou bully.  Nou, nou al pou nou montre ki mannyer nou annan en grander lespri pou nou balans keksoz!

E mwan mon krwar ki poudir pandan ki nou pe regard tou sa bann zafer lo Standing Orders, nou, nou pou montre zot nou grander d’esprit.

E alor Mr speaker, mwan mon menm krwar ki poudir as an aside, nou devret al dan sa Lalwa Emoluments tou.  Pou tire sa bann zafer lapey pou ganny koupe si ou walkout, si ou soz.  Parski walking out  i form parti travay politik.

E zot, zot pa ti oule aksepte sa!  Ok, pa ti oule aksepte sa.  E, efektivman Onorab Pillay li i ti vote pou koup pansyon dan 5enm Lasanble.  E i annan Onorab de Commarmond li, dan lot Lasanble avan li, i ti deside, li i ti vote pou enpoz sa pinisyon pou koup lapey!

Alor mwan mon pe fer en lapey avek zot dan sa nouvo lespri.  E nou avek sa grander lespri koman en mazorite dan sa Lasanble, nou ava ede pou nou kapab avans pli devan.  Alor mwan mon dir walkout is a right.  E quorum o konmansman.

Parske mwan dan mon lopinyon, pa ti pou war nanryen diferan, si Onorab De Commarmond ti ganny soz pou li fer pou li fini son konklizyon.  Zis-.  Ou war Mr Speaker si i ti’n fini son konklizyon, i pa ti pou bezwen vini bomaten pou dir bann zafer koman ‘State House pa en landrwa ki ou priye’ ensidswit.  E war sa bann zafer pa ti pou neseser.

Parske mwan mon ti pou dir avek li, zisteman State House letan nou pou antre, premye keksoz ki nou pou fer, se priye pou tir sa bann move demon ki’n afekte nou pandan tou sa bann lannen!  Mersi bokou.

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon reasir ou, mon pa pou remind –  Menm ki mon konn listwar Lasanble tre byen, mon pa pou remind personn kot zot in vote lo tou bann lezot size.  Mon pou stick to sa 2 pwen ki la devan mwan.  Premye pwen ki nou ti’n souleve, pangar dimoun i ankoler apre, en lot keksoz i arive.

So mon pa oule al fer personn ankoler.  So to go back to the Standing Orders, nou ti agree dan Standing Orders Committee.  Ki ler sa size pou monte, nou bezwen tackle 2 size enportan.  Enn se what constitutes a walkout? 

And dezyenmman, akoz prezan, ki mannyer nou pou dil avek dan sa ki dan National Assembly Members Emoluments Act, ki’n ganny servi pou enterpret en walkout as a leave of absence.  Ki parey Onorab Ferrari ti remind, (e mon pa pou fer.) Les li Mr Speaker, mon pa ava fer.  Parey in deza arive dan lepase.   Mwan mon osi mon’n walkout, mon’n ganny koup saler.

In arive.

Prezan sa ki nou pe dir, kot nou tou nou tonm dakor.  Napa en Manm Lasanble la anndan, ki pa tonm dakor ki en walkout i form parti en ekspresyon parey vote, i form parti nou lekspresyon Lasanble. That’s the issue.  Atraver ou Mr Speaker mon oule remind Onorab Ferrari, ki apre tou sa ki ti arive ek li, i ti premye pou kriy avek Chair pou koup mon lapey ler mwan mon ti walkout!

So i kontan dir bann keksoz apre i fer le kontrer li.  Sa i son natir sa.  Ok.  Prezan lot size ki nou vin avek, ki size ki ou’n raise, se invalidating a decision.  Si nou regard byen, apre ki nou ti’n annan sa diskisyon, nou ti ganny en deba ase long. E nou’n entrodwir en provizyon anba order 10(3), in terms of invalidation of decision. 

Savedir, si, a moman ou Speaker ki nou pe fer en desizyon, i napa en quorum. Dan 10(3) ki nou dir, poudir sa desizyon pa ganny invalidated by the fact ki nou napa en quorum.

Sa li menm i fer ki en Manm prezan, ou si ou’n deside al marse ou, oubyen ou pa dan Lasanble.

Lot kote kantmenm napa quorum, i vote, sa desizyon i pase.  So i pou obliz ou koman en Manm prezan, 10(3) pou ou reste dan Lasanble.  So nou’n prevwar sa.  Me kot nou ti annan en lenpas, lenpas sete how do we define the walkout. 

E ki mannyer nou fer sir poudir sa provizyon National Assembly Members Emoluments Act, i pa ganny aplike dan en fason ki, si en Manm in eksprim son lekor, sa walkout i ganny enterprete koman, ou pa pe pran leave of absence of the Speaker.

Me konman Manm i annan keksoz ki nou bezwen aksepte.  Par egzanp, si ou en Manm ou lo precincts, mon konpran nou tou nou bezwen sorti.  I annan bann Leaders ki annan bann fonksyon ofisyel.  I annan bann Anbasader ki vin zot.  I annan Manm ki menm bezwen al, zot lo zot travay.  Akoz i annan Manm ki Ankour, ki bann avoka.

I annan plizyer rezon Manm i sorti.  Me sa bann Manm i ranpli zot bann form, zot bann leave of absence.  Be si ou napa en leave of absence, e nou bezwen aksepte sa.

Si ou napa en leave of absence, mon krwar nou tou ki la koman Leaders, nou pa ti pou oule si nou pe lead en lenstitisyon, kot nou annan dimoun ki responsab avek nou.  Sa dimoun i sipoze annan en responsabilite, i pa la pou pran sa responsabilite.  E nou pa pou pran okenn, pa dir nou pou pran aksyon.

Be nou bezwen annan en form tackle sa sityasyon.  E se sa mon krwar ki nou bezwen settle la.  Akoz otherwise ki pou arive, nou pou pe lans the wrong message.  Mazinen nou annan en Youth Assembly. Ki follow en pe from sa ki nou fer.  I annan zanfan lekol ki follow sa ki nou fer.  Nou annan bann fonksyonner piblik.

So petet se la kot nou bezwen agree.  Se eski provizyon ki nou annan i adekwat pou kouver what is a walkout.  E nou aksepte as a matter of practice, that a walkout i en keksoz normal.

Dan aksyon reaksyon politik?  Parey Onorab Henrie in servi sa term a political theatre.  E nou aksepte sa. Me lo lot kote nou bezwen osi asire ki mon pa pou tro an faver pou tir sa provizyon dan National Assembly Members Emolument Act.

Akoz i en reprimann ki baze lo si ou pe fer sa aksyon dan en fason ki al kont sa practice.  Ou pe willfully neglect your duty. 

Akoz ou annan en duty towards your constituent.  E ou annan en duty towards the Assembly. So se sa ki mon krwar nou pe sey rod sa balans.  Ki mannyer nou pou etablir sa.  Mersi Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon krwar letan nou pe diskite, mon’n profite pou mon pas lo meaning Sitting. 

Ki dir means ‘’a period during which the Assembly is sitting continuously without adjournment. And includes any period during which the Assembly is in Committee.’’ 

So letan nou pe get leave of absence, i pe dir ou leave of absence pou sitting.  Savedir, si nou ale, oubyen nou pa la.

Par egzanp Onorab Pillay in eksplik bann nou ki annan louvraz avoka.  Vi ki nou lot profesyon i lanmenm la lot kote.  Eski sa i konstitye, ki si mwan mon pe sorti, mon pe al en, posibleman en mention,  10.30 me mon pe tournen 11er.  Lasanble i ankor pe sit.

Eski sa i ganny konstitye koman mwan mon bezwen demann permisyon pou mwan absan? Non, dapre Lareg.  Dapre Lareg, non.  So eski nou bezwen revwar, si nou bezwen broaden sa?  Mwan si ou demann mon permisyon, akoz ladan i mete provizyon ki 3enm. Mon kapab dir Speaker poudir mon pou absan.

E sa mon kapab fer li, konmsi mon kapab zis anvoy en email, mon pa bezwen seek leave of absence, mon kapab zis anvoy en email.  Pou mwan enform li poudir mon pou absan, akoz sa i permet ladan.  So i pa ki si mwan mon pe sorti, mon pe al en pti kou la.

Apre ou vwar mwan mon’n retourn dan Lasanble.  Akoz mon’n fini avek mon travay laba pou mon demann leave of absence. 

Se pa sa ki pe demande.  Si mon pa pou la pou en zournen, definitivman, mon pou bezwen tender en leave of absence. Fodre nou kler lo sa bann size.  Pou nou kapab konpran kwa ki nou pe koze.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Georges,

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair ou’n donn mwan laparol la?  Oubyen, tou dimoun in koze oubyen…?

 

MR SPEAKER

Tou dimoun in koze, wi.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mon pe propoze pou reponn sa dernyen kestyon Onorab Andre,  ki nou azout sa ki lo board, 6.

  ‘’Temporary absences by a Member from the Chamber, whether in protest or otherwise, shall not require the leave of the Speaker. ‘’

Sa  i fer kler ki ou pa bezwen demann, si ou pe proteste, oubyen si ou pe al Ankour. Oubyen si ou pe al asiz dan Members Lounge oubyen ou pe al deor.  Akoz mon krwar lide se, so long ki ou dan precincts Lasanble, ou dan precincts Lasanble. Ou pa bezwen neseserman dan Chamber.  Ou kapab pe asiz dan biro pe ekoute, oubyen menm dan lobby, parey serten dimoun i fer.  Mon krwar se sa lespri.

E si sa, si tou dimoun i dakor avek sa, apre nou a vin lo quorum pli tar, akoz nou pros pou ariv lo la.  E nou retourn lo 3, 7(3).

I ti mete ‘’leave of absence may be given by the Speaker to a Member who shows a sufficient cause. ‘’

Nou nou’n sanze nou’n fer li vin ‘shall’.  Si en Manm i annan sifizaman rezon pou zistifye son labsans. Akoz, oubyen, ouswa pou zistifye son labsans in al Ankour.  Or i lo en duty ofisyel oubyen parlmanter. Nou a kapab les endiskresyon avek Speaker.  Speaker pa kapab dir li non.  I bezwen dir li wi.

Alor se pou sa rezon ki nou’n tir ‘may’ la, nou’n dir ‘shall’, dan sa bann sirkonstans. Tou bann lezot obviously, Speaker i annan en diskresyon pou, ki i pa pou servi unreasonably parey dan limero 1, i dir.

Mon krwar si nou aksepte tou sa bann amannman, nou ava annan en order ki kler.  Ki dir nou ki sa ki nou kapab e ki sa ki nou pa kapab fer.  Mon pa konnen si nou, nou proceed lo labaz ki sa i akseptab oubyen si Manm i anvi reakte lo sa ki mon fek dir.

 

MR SPEAKER

En moman Onorab Georges.  Onorab Henrie,

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Mon pa pou kapab pa dir sa ki mon ti pe al dir.  Akoz si nou pe koz labsans Manm. Mon konsyan nou pe koz lo Standing Orders ki diriz nou travay dan Chamber.  Be Manm ki ganny elekte i osi annan en responsabilite pou li pa absan dan son elektora, dan son rezyon distrik.

So lefe ki nou pe koz labsans, let’s bear in mind, ki nou osi bezwen annan en prezans dan nou distrik. Partikilyerman pou fer letan ki dimoun i kapab vwar nou, dan en lofis, en keksoz koumsa.  Mon ti zis anvi dir sa.

Akoz mon egalman en voter ki vot dan en distrik kot mon pa reste.  E mon annan en MNA ki reprezant mwan ki mon pa war li.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Pillay.

 

MR SPEAKER

Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair, ok mon pou regarding sa propozisyon ki nou pe fer mon ti a zis demann Onorab Georges ki, sa ki petet i edikater dan mwan ki pe mazin koumsa.  Sa ki nou bezwen osi prevwar se ki ou bezwen provide pou si i annan en Manm ki  le abiz en provizyon ki donn li serten leeway.  Mon konpran largiman Onorab Andre mon’n servi par egzanp bann avoka akoz mon krwar i neseser pou servi.  Me from a matter of principle si ou en Manm Lasanble ou obligatwarman la si ou annan meeting Committee, si ou annan sesyon Lasanble.  E selman dan ka bann avoka i pou annan en problenm akoz ou pe koz Zidisyer ennler nou pe koz Lasanble Nasyonal.

        We are going back to sa issue i bezwen annan en proviso ki fer ki si en Manm i abiz, i abiz sa, what happens?  That’s the point ki nou le rode.  We have to established, en?

 

MR SPEAKER

Ok. Mersi Onorab.  E se sa ki nou pe demande kwa ki nou kapab fer en walkout?  E la nou pe rode abize.   E akoz si nou abize then nou pe al dan sa direksyon en walkout.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mon krwar ler ou definir en serten keksoz Mr Speaker parey nou’n fer la, anything ki pa tonm ladan i vin en labi.  Mon krwar that’s the way you need to look at it, san ki ou bezwen define ki sa ki pou en labi.  Akoz sa ki pou en labi pou ozordi, dan en sirkonstans, i kapab pa en labi demen dan en lot sirkonstans.  Ou vwar?  Mon krwar tan ki Speaker i annan sa diskresyon final.

Par egzanp la mannyer i ete la,   si en Manm i konnen i pa pou vin ditou sa zour, akoz i annan en case pou tou lazournen Ankour, mon krwar i bezwen dir avek Speaker mon pa pou la ditou.  Me si ou konnen ki ou pa pou la pros 2erdtan oubyen ou pou vin en pe apre ou pou ale apre ou pou re antre.  Mon krwar pa sa moman la ou bezwen.

Me ler Speaker i vwar ki en dimoun i pe pas plis son letan deor e mwens i isi anndan, mon mazinen sa ki Speaker pou fer, se i pou apel sa Manm i pou dir ‘’gete, ou pe al en pe tro lwen.  Serye ou sansan mon pou bezwen pran en fer en keksoz pou fer sir ki ou attend.’’ 

Me finalman at the end of the day, parey in ganny dir se elektora sa Manm ki pou sanksyonn li.  Si en Manm i tous son lapey tou lemwan e i pa vin bokou dan Lasanble, me i vin pou e 1erdtan tanzantan, ki en fason ki i pa bezwen demann leave of absence.  Bann Manm zot menm zot, nou menm nou dan sa Lasanble nou pou fer sa resorti a en serten moman, ler nou pran laparol.

E elektora sa Manm deor pou tande.  Tel parey si sa Manm i pas tou son letan isi dan Lasanble e zanmen i al dan distrik.  E i dir ki i pa’n vin Lendi akoz i ti annan Bills Committee  Mardi, alor i ti bezwen prepar en Bill i pa’n vin Mardi swar dan son distrik akoz Merkredi i ti annan Standing Orders Komite, alor i ti bezwen fer sa, eksetera.  I pou ganny sanksyonnen, sa i kler.  Mon krwar nou bezwen nou bezwen defini serten paramet san ki nou al tro lwen.

Pou sa ki konsern walkout, nou pou ariv taler lo order;- order in the Assembly, ou diskresyon e kekfwa nou kapab regard sa ankor ler nou ariv la.  Akoz sa set en keksoz ki i annan spesifikman pou fer avek lord  dan Lasanble.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Nou ava kontinyen.  Nou ava al lo quorum.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi.  Quorum i annan de keksoz la Mr Chair.  Committee of the whole Assembly dan nou Standing Orders, ‘whole’ zanmen i annan en capital ‘W’ e nou’n krwar ki akoz i en  term   Committee of the Whole Assembly i en fraz, nou devret kapitaliz sak mo.  Capital C, capital W, capital A e nou’n fer sa partou.

E nou’n dir   sa 3 sa 3 dernyen mo at the time, because it one half of the Members obviously i ‘at the time.’  E sa ‘at the time’, i ti kapab anmenn en serten konfizyon, akoz nou ti kapab enterpret li pou dir eski Members present and voting rather than Members in the Assembly.  Nou ti anvi fer kler ki en quorum i 17 pou sa Lasanble pou lemoman.

E nou’n azout – anfen nou’n azout nou pe fer en propozisyon pou azout en 10 (3) e nou’n highlight an zonn akoz ankor enn fwa Standing Orders Committee pa ti krwar ki i ti devret fer sa propozisyon li menm, me i ti anvi envit Lasanble pou regard sa propozisyon.

E sa set en propozisyon kouran dan tou bann AGM dan tou bann, bann Komite bann compagnie eksetera, ki si en desizyon i ganny pran a en moman kot napa quorum, akoz quorum in tonbe, akoz enn de Manm in sorti e donk quorum in tonbe, sa desizyon pa pou ganny en envalide, akoz a sa moman la ti napa quorum. 

Lasanble pa’n adjourn.  In kontinyen travay malgre ti napa quorum, akoz swa bann Manm pa’n alert Speaker, swa Speaker li menm li i pa’n pran konsyans, e ki en desizyon in ganny pran i pa pou ganny envalide

        Sa se one side of the story.  Lot kote se be si, ou’n walkout, e ou’n fer sir ki quorum i tonbe, pou sa desizyon pa ganny pran.  Eski i fer ki en desizyon i ganny pran, apre ki ou’n proteste dan en fason, pou fer sir ki sa desizyon pa ganny pran.

Alor se pou sa rezon ki nou’n anvi met sa de sa de size devan Lasanble.  Tou lede kote i amann son pros  and son cons.  Si mon anvi ki en desizyon pa ganny pran, e ki nou gard e ki nou met sa propozisyon, ou a fer sir ki ou pa walkout.  Ou a fer sir ki ou la, pou ou vot kont pou fer sir ki i pa pase.  Me si ou walkout, e apre i pase be ou’n score en own goal.  Ou konpran?

Ou’n envit sa desizyon.  Alor i annan sa de sa de pozisyon e nou ti a kontan ki Lasanble i pronons son lekor lo si pou mete, oubyen si pa pou mete parey i ete konmela.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan mon annan en lot konsern ankor ki nou pou touse lo quorum 10(2).  10 (2) i dir ‘’if at anytime the intention of the Speaker is called by a Member to the absence of a quorum.’’ Nou’n vwar ki semenn pase, Speaker in raise sa issue.  Eski nou pa devret osi donn sa dan nou regilasyon, donn sa posibilite ki Speaker li, akoz li dan Chair kekfwa nou, nou pa pe vwar ki napa me selman ou dan Chair, e ou vwar ki quorum in tonbe, alors ou, ou raise sa.  Ou anmenn sa a latansyon Lasanble Alors i kapab ganny konte e dir pou dir i annan tan dimoun tan Manm, alors quorum in tonbe.

Mon lot kestyon lo sa -. annefe, mon konsern lo sa ki nou’n azoute ki pou tonm (3) mon krwar i pa byen.  Rezon apre ki mon dir pa byen, se akoz nou bezwen adres en issue quorum, si en desizyon ki pou ganny pran letan napa quorum i valid?

Konmsi mwan mon lopinyon se ki plito nou pa adres quorum ditou, si nou pou dir ki letan quorum in tonbe desizyon in ganny pran, par lefe ki napa quorum, pa pou invalidate sa desizyon.

Onorab Georges in eksplik tou lede kote.  Savedir ou pe dir ek sa dimoun ki si ou, ou santi ki ou bezwen dan Lasanble, e ou fason manifeste se pou ou al deor pou fer quorum tonbe, napa sans.

Quorum devret ganny strike out konpletman dan nou Standing Order alors.  So mwan mon pe dir zot ki nou bezwen donn sa loportinite Speaker osi pou li call, pou demande si i annan quorum.  E nou bezwen par lefe ki quorum i en eleman enportan, okenn desizyon ki ganny pran dan labsans en quorum, i bezwen ganny invalidated.  Sa mon propozisyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mon ava adres sa mon le fer en komanter lo sa dernyen pwen.  Mon krwar si nou swiv largiman ki Onorab Leader Lopozisyon in avanse atraver ou Mr Speaker, avan mon konmanse.

Son largiman se ki ou konmans Lasanble ou annan en quorum, e Lasanble i kontinyen akoz pandan sa quorum i pou osi ki Manm i leve, si nou annan zis 17 Manm i leve i al dan toilet i retournen ek sa eksetera.

So for alternate purposes  it is taken that you have a quorum at that time.  Mon krwar se sa largiman ki ou bezwen pran konsyans.  Akoz son largiman dan sa konteks, si ou pou dir mwan otherwise then son largiman pou tonbe.  Ou konpran?  Se pou sa rezon k isi nou servi sa largiman  and then you go to the decision. 

        Prezan annou get bann thresholds bann desizyon.  Tou bann desizyon par egzanp an se ki konsern Minis an se ki konsern eksetera, Konstitisyon in prevwar li.

So assume ki Clerk pou donn kantite the quality in the division par egzanp 20 Manm an faver 13 Manm kont eksetera, i napa sa required number, sa desizyon pou tonbe.  Me ki sa provizyon i fer?  I fer pou ki si en Manm i lo precincts Lasanble i fer li sort of en nespes obligasyon incentive, pou ou la si en desizyon pe ganny pran.

Now i annan diferan fason ki en group dan Lasanble i kapab deal dan en desizyon i ganny pran.  E Standing Orders i ranpli avek fason ou kapab deal  dan en desizyon ki pe al ganny pran.  Adjournment of en debate, lot, lot, lot.  Tousala i la, i la.

So mon krwar sa ki ou bezwen aksepte osi se ki, malgre ki ou kapab annan posibilite pou ou absant ou sez dan Lasanble, i pa devret ganny pran konman, mon servi sa term very loosely la en.  En palto fann deryer ki ou pou zis kit sa sez vid a tou moman posib.

E sa provizyon la i fer ki si pa egzanp dan sa ka kot nou’n konmans ek en quorum.  E  ou rightly said ki en Manm ki bezwen alert Speaker, ki i napa en quorum.  E mon dakor ek ou pwen ki Speaker i bezwen ganny entrodwir dan sa Clause, oubyen Clerk i kapab alert Speaker ki, ‘’be  Speaker mon napa en quorum.’’  Me ou pe pran en desizyon a sa moman ki sa  Manm in al dan toilet, en vot in ganny pran.

Now en Manm i kapab retournen e challenge sa challenge sa desizyon e dir ‘’by way   of a Motion, mon challenge sa desizyon.’’ Akoz i permet sa, i permisib en.  Akoz sa la i fer pou Manm e Manm i annan tou fason pou anmenn Mosyon anba la.

So mon santi pou dir annan en provizyon koumsa, i en safeguard enportan pou Lasanble pou avoid si oule, en pti pe serten mank responsabilite ki kapab antre parfwa.  Mon pa pe dir dan sa ka dan nou ka spesifik, me dan ka en Lasanble going forward. 

        Petet i edikater dan mwan oubyen teacher dan mwan  ki pe mazin koumsa.  Me this is the way I see it.  And it’s dan lezot Parlman, parey Onorab in fer kler par egzanp  ler Division    Bell i strike dan Westminster,     dan lezot Parlman, desizyon pa ganny invalidated by the fact that there is no quorum.  Mon krwar se sa resers ki nou ti’n fer pou regarde.

But as I said, e si ou ti’n ou’n pran konsyans bann deba ki nou’n gannyen dan Standing Orders Committee, nou ti le met sa to the House e fer largiman towards it.    If  the House decides  otherwise the  House      decides  otherwise.  Thank you very much Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair.  Mr Chair sa pwen 6 (3) la mon osi mon pa dakor avek.  E lot pwen ki mon le dir se ki i byen nou donn Speaker ouswa Clerk i alert poudir napa en quorum. E olye zis tou kou en Manm ki pou leve ou’n vwar ou’n pran aksyon.

Me selman i annan en pwen enportan, ki mon krwar mon ti a voudre Onorab Georges i osi mazin lo la.  Speaker akoz nou pa osi donn drwa Speaker. Mon krwar i annan si mon pa tronpe i kapab servi sa diskresyon.

Pou ler Speaker i vwar poudir, en Manm i pe sorti or i pe leve pou li ale, e ki si sa Manm i ale, i pou napa en quorum at that moment, i obliz sa Manm pou reste.  Sirtou si i konnen i annan en vot ki pe al fer.  Mon pa konnen mon met sa la, se ki konmsi ler in ariv lo on the brim ki pou napa en quorum, then i anpes sa Manm sorti sansan Lasanble.  Pou anvoye pou napa en quorum. 

So mon ti anvi kekfwa komanter Onorab Georges lo la gete si nou kapab donn ou sa pouvwar pou annan sa roten avek ou.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon krwar in deza ariv en ka koumsa, me pa moman kot pe al pran en vot, me mon krwar moman pe diskit Bidze, kot enn de Manm in bouze, e en moman kot mon’n demann en Manm pou reste akoz si i sorti, nou pa ti pou kapab kontinyen avek deba.  Me anyway tousala i la pou nou diskite.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mwan mon konpran sa ki Onorab De Commarmond ki in dir sa i lo brim, me solman Onorab Pillay letan in eksplike, annefe i pa la li, nou annan quorum.  In ale li kekfwa in al dan toilet, in al – nou pa konnen.  Me selman nou annan quorum.  So i pou difisil pou tou Manm sorti pou al dan toilet ansanm, unless i annan en keksoz dan delo, ki zot in mete i nou tou nou pe ganny en runny belly ki i fer en sityasyon. (laughter)

So mwan ki m on pe dir Mr Chair sa eleman, quorum nou bezwen garde.  Nou bezwen garde dan en sans ki i pou fer sa diferans.  Akoz mwan mon kapab swazir oubyen 3 nou 4 nou 10 nou, nou santi nou pa an faver, oubyen nou pa ankor fer ase investigation.  Nou ankor dokiman ki pe vini annefe lo sa size.  Prezan Onorab Pillay in donn nou legzanp ki i annan diferan fason fer.

Be quorum i en fason.  So annou, annou pa bezwen ekskli enn bann fason ki sityasyon oubyen Lalwa in met a nou dispozisyon senpleman, akoz nou krwar poudir quorum la i vini.  Prezan nou refer quorum akoz i antre la.

 

(Off-Mic)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Non, be nou ti annan quorum, ou konpran?  So mon pe eksplik li, i pa’n ganny sans ganny sa apersi.  Me mwan mon krwar Mr Speaker nou bezwen kontinyen gard sa eleman, e i enportan ki nou pa pran sa issue 3enm, 10 (3) akoz i negate sa whole paragraf.  Sa whole Standing Orders parey mon’n dir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman, mon krwar ki i annan en lot eleman petet ki nou bezwen pran an konsiderasyon.  Sa nimero (1) letan pe dir ‘’the quorum of the Assembly and of a Committee of the whole Assembly shall consist of one half of the number of Members.’’  Mwan mon krwar ki sa one half, i kapab tro bokou.

Par egzanp ok mon pe mon pe regard ankor, India par egzanp,  India li i dir 10% of the total number of Members, 10% i constitute en quorum.  In fact Commons li i 40 Members, 40 Members.  Pourtan i en House ki i annan pli pre 300 ekek Manm pres 400.

Alor i montre pou dir sa, sa chriffres Lok Sabha li manman, pa konnen konbyen Manm i annan.  So pou en pti Parlman konman sa ki pou nou, mwan mon ti ava, mon ti ava propoze, ki quorum pou nou Lasanble e mon mazinen bezwen al regard li an relasyon avek Konstitisyon.  Pa konnen ki Konstitisyon i dir lo la an term quorum.  Onorab Georges i kapab diriz nou lo la, osi nou kapab tyeke lo quorum for the National Assembly. 

Si Konstitisyon i pa anmar nou lanmen lo 50poursan mwan mon ti ava move ki one third, one third of the total number of Members.  Me aprezan, ok nou annan nou dan sa Lasanble i annan detrwa fason vote.  I annan simple majority, i annan half of the number of Members, apre i annan two thirds.  Se sa 3 fason ki vote.

Me la aprezan si one third i pou kouver simple majority.  Ok parske i en simple majority Onorab De Commarmond pe anmenn en Konvansyon pou ratifye, ou kit li ek son Konvansyon i ratifye.  Simple majority.  Si ou bezwen half, e ou bezwen half par egzanp pou en Minis, letan pe pas nominasyon en Minis.

Be sa parti ki pa dan Lopozisyon sa parti ki ganny dirize par Leader of Government Business, senpleman akoz se son Gouvernman ki pe anmenn sa Minis.  Li i ava lobby.  I ava lobby tou son bann Manm ensidswit, pou fer sir ki i annan half pou ki sa vot i kapab ganny pran.

And this where the role of the Whip or the Chief Whip i antre.  Sa i form parti partly discipline.  E si en vot ki bezwen two thirds majority, savedir la prezan ou bezwen tou lede tou lede kote most of the time.  Parey la ozordi napa en parti ki i annan two thirds, then ankor enn fwa i pou bezwen annan koze.

I pou bezwen annan ok sa ki mon pe dir la Onorab Afif in point mwan  to 95  kwa?  95 (2) e savedir nou pa kapab al plis ki sa parske 95 (2) i dir a quorum shall consist of one half the number of Members.  Sa alors nou ava met li konman en lamannman posib pou nou Konstitisyon.

Me selman, me sa alors i fer nou pri napa ni nanryen ki pou dir beginning of –  Selman i enteresan sa 95 lo quorum.  I dir ok napa nanryen ki pou dir dan milye si ou annan en you need the quorum at all time dapre Konstitisyon.  Me sa alor Mr Speaker be dan sa ka nou move e nou ava regard li konman en posibilite pou en lamannman Konstitisyonnel, pou ki nou a kapab desann.  Parski one half i pa vreman mwan dan mon lopinyon mon pa trouv li, be 95 i dir sa.  So no more to say – bye, bye. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mersi Mr Chairman mon apologies pou Onorab Andre mon pa’n la pou ekout son largiman.  Selman i annan en keksoz ki nou bezwen pran an konsiderasyon toultan.  E sa i lefe ki rezon akoz 95 i dir nou sa size lo quorum, sa akoz ler i annan serten desizyon ki’n ganny fer, Konstitisyon li menm li, met li Konstitisyon i layer tou sa bann keksoz dan en serten fason.

Si leksperyans ki mwan mon’n gannyen dan Lasanble, se ki napa nanryen ki’n ganny ekrir dan sa Konstriksyon ki pa’n ganny ekrir avek en serten lentansyon, pou prepar pou en lot keksoz.

95 i dir ou akoz ou bezwen annan en quorum.  I pa zis dir ou sa li.  I dir ou menm en Manm e sanmenm sa i dir ou a Member ki bezwen alert Speaker menm en Manm ki’n sorti pou dir en desizyon ki’n ganny pran par Lasanble, i kapab.  E se sa pwen ki mon ti pe fer avek Onorab taler.

Konmsi toultan sak fwa ki napa en quorum, nou bezwen aret transact business.  Mon krwar se sa pwen ki Onorab Georges pe se y anmenn ki Standing Orders ti pe sey fer konpran konmsi.

Meton nou pe fer en deba lo en Mosyon, nou pou bezwen otomatikman aret fer deba lo sa Mosyon, unless nou sanz sa pou dir li it’s not a question of the decision that is taken.  Akoz menm the decision to continue the debate is a decision. 

        Si Onorab Georges pe konpran what am getting at.  Konmsi se sa pwen ki mon ti le avans avek Lasanble.  So ki mannyer nou get around sa pou nou ariv a en pwen kot ou konmans avek en quorum, dan milye ou napa en quorum e deba pe kontinyen, sa deba i kapab still kontinyen, me when it comes to a decision ou bezwen annan en quorum.  Unless sa agree might be the middle ground ki nou bezwen strike.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair wi annefe mon sir ki si nou al regard travaux preparatoires ler sa ti pe ganny diskite, dan Konstitisyon, nou pou vwar ki rezon ki zot in met lanmwatye sete ki pa bliye ti annan Msye Rene, Msye Mancham.  Zot ti konnen ki enn ti pou al ganny sa prosen eleksyon e lot ti pou perdi.  E zot in ekrir sa Konstitisyon annefe avek zot de antet.  Me sa tou dimoun i konnen.

E zot pa ti realize, ki Msye Rene ti pe al ganny avek en mazorite plis ki 51/49.  Dan zot lespri ler eleksyon ti pou vini, pei ti pou diviz an de.  Annefe in pran in pran plizyer eleksyon pou pei rediz an de ankor.  Akoz avan Lendepandans pei ti diviz an de.

Zot ti konnen ki sa ti probab alors zot ti anvi fer en fason ki ler ou regard parey mon ti dir de semenn pase dan sa Lasanble, balans pouvwar, zot ti anvi ki enn pa kapab de debalans lot.   Ki ti pou annan sa balans ki filozofi nou Konstitisyon.

Me mon partaz santiman ki Leader Lopozisyon e serten lezot Manm in fer sorti ki lanmwatye la ozordi mon krwar i pa realistik.

Maurice mon fek regarde, ki i annan 60 Manm dan son Lasanble, plis ki 60, son quorum i 17 egzakteman parey pou nou.  I annan en sonm li.  I pa en poursantaz, i 17.

Zambia i one third.  E  i rar ki en i rar ki en quorum i lanmwatye, toultan i en pe mwens ki lanmwatye.  Donk sa set en keksoz ki nou bezwen revwar.  Me nou pa kapab fer li la akoz Konstitisyon i anmar nou lanmen.  Sa se premye pwen.

2enm pwen lo quorum, akoz ki akoz ki Lasanble en Manm Lasanble i bezwen alert Speaker ki quorum in tonm par anba?  Se ki sa sete en Lasanble Manm.  Se pa en Lasanble ki ganny dirize par Chair.  Si bann Manm i konnen ki napa quorum me zot anvi kontinyen, personn pa kapab anpes sa arive, ozordi.

E i posib ki bann Manm i konnen.  Akoz i annan en walkout zot anvi kontinyen zot.  Or zot in vwar in tonm anba, me zot konnen ki in tonm anba akoz 5 Manm i kot SADC PF, 3 i kot en lot lenstitisyon, eksetera apre Onorab Georges ek Onorab Andre i Ankour, me si zot ti la ti pou annan en quorum, alor annou kontinyen.  Mon krwar se sa filozofi deryer sa provizyon.

E i annan menm provizyon Ankour.  Par egzanp ler i annan en preskripsyon.  Ler i annan en pwen preskripsyon Ankour Ziz i vwar sa pwen.  Me si enn sa de Avoka pa soulev sa pwen i pa kapab fer nanryen, son lanmen i anmare i bezwen bos plat.  I konnen ki enn pe al zet son case, me i kapab enterfer.

Menm zafer la akoz sa se bann pwen ki depann lo sa dimoun ki enterese.  Si sa dimoun ki enterese an lokirans bann Manm isi pa soulev sa pwen, personn pa kapab soulev li pou zot.  E se pou sa rezon ki nou’n santi li neseser pou anmenn sa 3.

Akoz ozordi mannyer i ete ki nou met sa 3 ki nou pa mete, napa okenn napa okenn diferans.  Akoz si en desizyon i ganny pran ler napa quorum,  e personn pa’n alert Speaker e desizyon in kontinyen, i valab, i valab li.  Sa ki nou pe fer la se nou pe dir nou put it  beyond  reach pou ki napa en polemic, pli tar pou dir akoz ti napa quorum alor desizyon pa valab eksetera.  Alor se pou sa rezon sa i la.

Me ankor enn fwa sa set en pwen ki nou bezwen regard li byen.  Nou pa kapab sanz quorum.  Nou stuck avek lanmwatye, pou lemoman.  Sel desizyon ki nou bezwen pran se eski, eski nou devret sanz sityasyon mannyer i ete e les Speaker menm si en Manm pa soulev lefet ki napa quorum, les dan lanmen Speaker pou li pran sa desizyon pou adjourn? 

Mon napa mon napa en lisyen dan sa lager.  Nou kapab les li si nou kapab les li, mon napa okenn problenm either is good.  Me mon ti anvi mansyonn zot akoz ki nou Standing Orders ek nou Konstitisyon i parey i ete la.

Premye desizyon alor se, eski nou devret les li la mannyer i ete?  Oubyen eski nou devret les Speaker osi annan sa pouvwar pou aret deba e pou adjourn Lasanble si quorum i tonm par anba menm si en Manm pa soulev sa pwen?  E an fonksyon sa nou a regarde si 3 i ankor neseser ou non.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon krwar ki lo sa pwen ki Onorab Georges fek leve, mon krwar ankor enn fwa nou bezwen konpran ki poudir, this is a political arena.  E dan en political arena, ou bezwen fer sir ou stratezi.

E mwan mon krwar kit Speaker an deor sa bann zafer.  E Konstitisyon i fer sir ki Speaker i ganny kite an deor sa.  Parske 95 (1) i dir ou klerman ‘’Where at a meeting of the National Assembly a quorum is not present and a member who is present objects on that account.’’ I bezwen object. 

        Alor i a pe kit sa i a pe kit sa zwe la li.  I a pe kit sa zwe lo floor.  This what the Constitution pe dir.  It’s the floor ki pou deside.  E aprezan this is where parey mon pe dir ou, ou bezwen annan ou stratezi.  Si ou, ou anvi object to a quorum, me selman an menm tan ou anvi ale.  Ou zis kit en Manm la.  Ou bezwen kit en nou Manm la.

Letan ou’n get laba lot kote, Onorab Pillay pa la, Onorab De Commarmond in sorti en pti kou in ariv ler pou pran en vot, ou bezwen kit ou Manm la, si ou pe si ou anvi soz sa deba pou ki sa Member i ava object!  It’s got nothing to do with the Speaker

        Mwan mon krwar kit the Speaker out of sa.  E mon ti ava menm dir this is where 3 then is important.  3 becomes important, parski ou pa kapab ou menm ou, ou a pe ale, ou menm ou pa pe kit en dimoun pou object, apre ou menm ou ki vin konplent?

Non, ou pa kapab fer tousala.  Your strategic must be a clear one.  I bezwen enn ki bon.  So mwan mon ti ava dir kit the Speaker out of it.  Les Manm pran zot responsabilite, e apre sa parey ki Manm ki pou walkout si i walkout ;- si nou pe kit sa responsabilite pou walkout konman nou a pe dir sa i form parti politik, ensidswit,  be then ou bezwen pran tou responsabilite.  Menm parey avek letan ou pou vote.  Si ou pa le pas en Minis, ou zis fer sir ki i pa ganny lanmwatye vot.  Be ou bezwen kalkil ou stratezi.

So mwan mon ti ava dir leave the Speaker out.  E avek (3) mon krwar nou kapab move on, quorum ensidswit.  Annou bouze.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Dan bann sirkonstans kot par egzanp 2er apre midi the person who is chairing i rantre dan House, napa ase Manm, eski la menm Clerk pa annan drwa averti Speaker napa ase Manm?  E Speaker i rantre i pran son Chair i kontinyen business?  Yes go ahead. 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes, Speaker i pran, i asize.

 

MR SPEAKER

Dakor.  Eski i normal Speaker in aware ki napa en quorum e i kontinyen biznes, desizyon i ganny pran.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non.

 

MR SPEAKER

(3) pou kouver desizyon.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Wi be nou Konstitisyon i dir avek ou fodre en Manm i object.  I pa dir avek ou ‘the Speaker.

 

MR SPEAKER

E si sa Manm pa object savedir desizyon ki Speaker i les ale i valid?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non Speaker i asiz li trankil li.  E i les zafer ale.  E se sa si se lo kote Gouvernman ki pe anmenn en morso Lezislasyon, li i son responsabilite.  I pa responsabilite Sekretarya avek Speaker pou fer sa travay.  I antyerman – se pou sa rezon ki i annan de Leaders dan sa House.  Se sa de Leaders ki annan sa responsabilite, pou fer sir ki zot Manm i la pou fer en quorum, ki pou fer son travay.

Parski business dan Lasanble it’s either Government Business or Opposition Business.  So Opposition i bezwen fer sir ki pou dir i pran son responsabilite, ki tou son Manm i annan en keksoz vot ki pe al pran 9er bomaten, and it’s an Opposition matter, Lopozisyon i bezwen.  E la an plis ki sa pou fer li pli soz nou’n entrodwir Chief Whip, Chief Whip ozordi nou Lasanble in donn li en allowance konman Chief Whip, in donn li en packing konman Chief Whip. 

Alor be akfer ou anploy akfer comme di koze akfer ou annan lisyen selman ou bezwen abwaye ou menm?  I mean comme dir sa lekspresyon sa lekspresyon Kreol ki nou tou nou konnen.

So non, Speaker pa devret antre ladan.   Laklos in sonnen tou bann Manm i konnen ki pou dir zot sipoze la sa de Leaders ek zot Whips ek zot Chief Whip i konnen ki mannyer keksoz i ete i zot zafer.  Prezan enn i ava object, e letan sa Manm i ava object la aprezan Speaker i ava notifye ava demann Clerk pou konte, aprezan ler i konte i ava vwar ki poudir napa ase i ava pran 3 minit ankor.  E apre li i ava deside.

E ofet mon pe regard semenn pase.  Premye kou Speaker i dir i ava adjourn pou en technical soz, pa kapab stick sa.  Ti’n ariv 3. 20 ti’n kapab adjourn pou en technical oubyen i kapab adjourn pou dir la nou pe al dan tea break. 

        Apre sa call sa de call sa Chief Whip, oubyen call sa Leader poudirbe yo napa quorum alor ki pou fer?’’  This is – se sa la kot i annan sa roulman, sa negosyasyon pou ki Lasanble i kapab fer son travay.  I pa in fact parske i ti annan ankor enn erdtan pou travay.  E se la kot i kapab kontakte sa de Whips oubyen the 2 Leaders pou dir be napa en quorum i arive ki sa de Leaders oubyen sa de Whips i kapab dir be nou pa anvi en quorum menm nou.  E selman fodre enn i obzekte.

Me leave the Speaker out, leave the leave the Clerk out, les li lo floor ki mannyer zot pou zwe sa game. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon konpran sa diskisyon ki nou pe fer.  Me selman mwan letan mon lir 10(1) i donn ou sa pouvwar pou gete si i annan quorum.  Akoz i lir koumsa ‘’the quorum of the Assembly and the Committee of the whole Assembly shall consist of one half of the Members present.’’

        Savedir ou letan ou pe antre, enn i donn sa pouvwar.  Kote ki vin en issue se letan pandan ki ou ou’n konmanse, quorum in tonbe akoz 2enm i dir ‘’If at any time the attention of the Speaker is called by a Member to the absence of a quorum.’’ So aprezan letan in konmans kot ou si ou Clerk i vini i gete napa quorum, i dir ou napa quorum nou pa kapab konmanse la nou.

Dapre 10 (1) akoz i dir ou sa quorum.  So ou etabli sa quorum.  Prezan ou’n konmanse pandan deba nou tou sorti la, ok, sa i deba pou nou gete si pou donn ou sa pouvwar oubyen si pa donn ou, si pou kit ou an deor mwan mon napa problenm pou kit ou an deor.  Selman sa i lo 10 (2) 10 (2) ki dir.

La i donn sa pouvwar pou en dimoun at anytime Onorab Pillay.  Parey nou’n dir taler it’s not i pa konmansman apre les li apre letan pou vote ki nou pou gete si i annan quorum, non.  I dir ou at anytime sa enn pa mwan ki ti ekrir 2009 ti pase sa.  So nou bezwen nou bezwen gete byen.   I en konsep ki nou bezwen pran an konsiderasyon.

E mwan, mwan parey mon’n dir si nou pou dir en desizyon ki’n ganny pran e par lefe ki 95 (1) 95 (1) i osi i kler li ler i dir Where at a meeting of the National Assembly a quorum is not present and a member who is present.  Who is present, so sa Manm prezan i kapab obzekte.  Alors si nou pe met (3) savedir sa i pou ganny i pou bezwen tonbe. Akoz sa Manm menm si i pou obzekte nou pou dir ki pou dir si napa quorum,  nou pa kapab invalidate sa decision. 

        So annefe nou pe al kont Konstitisyon letan nou pe met (3).  Akoz Konstitisyon i kler li i dir ou en Manm ki prezan i kapab obzekte. So si ou kit en dimoun, e napa quorum.  Dizon nou konman Lopozisyon nou deside ale, e nou kit ok mwan mon reste mwan.  Mwan mon’n ganny lenstriksyon pou mwan reste e pou mon obzekte

En desizyon i ganny pran, Konstitisyon i dir mon kapab obzekte, en desizyon in ganny pran e si nou met (3) dan nou Standing Order i pe al kont lespri Konstitisyon, akoz i pe dir ou i pa pou kapab ganny envalide baze lo sa.

Me selman i annan en prosedir ki’n donn mon sa Lotorite pou mwan sa posibilite plito, pou mwan anmenn en Mosyon pou mwan dir pou dir sa desizyon i pa byen.

So mon krwar nou bezwen revwar sa.  Mon mazinen nou’n fer en analiz ki comprehensive e i annan diferan lopinyon, pa neseserman nou tou byen, pa neseserman nou tou mal.  Me selman mon krwar nou bezwen analiz li pli byen.  E si nou fer parey sa bout ki nou’n kite taler nou kapab dir nou a retourn lo la pli tar apre ki nou’n annan en pti pe plis konsiltasyon pou nou kapab vwar en pe bann lopinyon.

Mwan mon sizere ki nou fer sa.  Akoz mon avi konman en avoka ki osi zwe bokou avek Konstitisyon mon krwar nou bezwen revwar sa laspe quorum pou fer sir ki i annord.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Chair letan mon’n ekout bann dimoun ki’n koze la mon’n bann Manm Onorab koze, mon krwar nou devret kit li parey i ete.  Mon krwar nou kit li parey i ete, e les li kontinyen.

 

MR SPEAKER

E nou pa entrodwir sa 3 osi?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non nou pa entrodwir nou ki t li koumsa menm a mon avi nou kit li koumsa menm.  Pli tar nou tou nou a reflesir lo la.  Mon pa vwar kote i mal mwan.  Mon krwar mon se ki letan nou e kit ou an deor.  Kit ou an deor nou alerte.  Mon krwar parey nou ti pe ale i byen les li koumsa menm.

 

MR SPEAKER

Onorab Bernard Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon krwar mon ti’n dir taler nou desizyon se eski nou devret les Speaker kapab pran desizyon?  Me mon krwar Konstitisyon i fer kler ki i bezwen en Manm.  Alor that’s mon retir sa mon retir sa nide.  Les mon zis dir enn de keksoz.  Mon ti krwar e dan lepase ki 2enm laklos pa ti zanmen devret ganny sonnen si ti napa en quorum deza dan Lasanble.

But in fact that’s not right.  2enm laklos i bezwen sonnen ler, ler in arive 9er oubyen 2er ki i annan ki napa en quorum dan Lasanble.  E mon krwar, e sa i ganny ranforsi.  Sa pwen i ganny ranforsi par enn de Konstitisyon, Nou  ava quote Zambia, Standing Order 23,

‘’The quorum of the Assembly shall be one third of all the members of the Assembly.

(2) The Speaker shall take the Chair soon after the hour appointed for the sitting.  If at the expiration of thirty minutes after the hour appointed for commencement of a sitting, there is no quorum, the Speaker shall adjourn the House to the next day. ‘’

Donk i kler ou bezwen antre, quorum pa quorum ou bezwen antre.  Apre natirelman i eksplike ki mannyer ou ganny alerte ki napa en quorum.  Me ou pa kapab pran sa desizyon, ou bezwen vini si i annan quorum, oubyen si napa.

Maurice;- Maurice i dir Standing Orders 12 no business shall be transacted if objection is taken by any Member, that there are less than 17 Members besides Mr Speaker or the person presiding. ‘’ If at any time parey pou nou the attention of Mr Speaker shall be directed to the fact that a quorum is not present shall order the division bells to be rung,’’ eksetera.

        Donk mon krwar ki i kler parey Onorab Leader in dir, ki sa set en prerogative Lasanble.  Lasanble i deside si i pou alert ou ki i amann en quorum oubyen non, e si i pa alert ou debate continues, desizyon i ganny pran e let it fall where it could fall. 

        E prezan mon vin lo 3 si nou pa met sa this is what’s gonna happening anywhere. Si en desizyon i ganny pran akoz napa quorum, akoz nou pa ganny alerte ki napa quorum, sa desizyon i valid.

Sel rezon nou’n met 3 se pou fer li kler ki this will be the case.  Alor kite tire, that would be – i pa sanz nanryen.  Desizyon donk se eski nou gard li parey Leader Lopozisyon in dir, oubyen eski nou tir li parey LGB in dir?  Desizyon napa nanryen ki pou sanze.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman sel rezon akoz mon pou dir – I mean avek lesplikasyon i pa sanz naryen me selman i pou ledikasyon sa.  I en kestyon en keksoz pou ledikasyon, pou ki tou bann Manm i konnen ki pou dir si sa pa arive, la i la kot ou pou la i la kot ou pou ete.

In fact mon ti ava konpar sa en pe parey en S.I. Ou vwar?  Letan nou quash en S.I serten dimoun i krwar ki poudir, me tou bann keksoz ki’n ariv e anba sa S.I i pa valid.  Be non, mon krwar ki i bezwen pou ledikasyon e menm pour bann Manm Lasanble pou konnen ki pou dir S.I in sorti i donn ou 90 zour.  S.I i ganny in sorti Zanvye.  E ou quash li dizon ou quash li 2 mwan.  Be tou sa ki’n arive pandan sa letan ki sa S.I avan ki sa S.I pa’n ganny quash tousala i annan lafors legal.

E alor i pa sanz nanryen.  Plito nou kit li parski i zis vin en lesplikasyon, pou ki tou bann Manm letan zot ava pe bann nou menm nou bann Manm e bann Manm ki pou vini pli tar, zot ava vwar ki poudir e mon pa kapab si napa en quorum i annan en keksoz ki mon pa dakor avek, fodre ki mon fer en keksoz.  Parski si mon pa fer en keksoz si mon pa obzekte sa desizyon ki ganny pran i pou valid.’’  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Sa 10 (3) kot vi ki nou’n ariv a sa pwen kot nou pe dir nou kite la, the only issue ki raise en konsern avek 10 (3).  Se lefe ki ou pe koz on a decision taken. 

        Sa ki mwan evidaman mon pe rode se mon pe rod en fason pou ki si Lasanble in konmans en travay, sa travay pa kapab arete dan semen akoz de Manm oubyen en Manm pa la.  Ou konpran?  Kot e Manm i si i alert Speaker i dir ‘’Be sa ou bezwen arete.’’  This is what I am looking for.

        When it comes to a decision taken by the Assembly.  To some extent Onorab Andre i annan serten pwen ki in raise,    me plito sa ki Onorab De Commarmond pe dir regarding Konstitisyon ki enportan.

Akoz Konstitisyon i prevwar ki mannyer desizyon i ganny pran par Lasanble Nasyonal.  Se pou sa rezon ki mon krwar dan sa wording ki nou pe propoze pou 10(3) mon konnen ki nou le achieve sa.  Me eski this is the appropriate wording for it?  That’s we have to be very careful about. 

        Mon 2enm pwen ki i en kestyon, mon pa le thrust spanner in the works,     me selman ler nou lir Konstitisyon we are talking about the Member.  Petet mon mal, is the Speaker not a Member of the Assembly?  When did the Speaker ceased to be a Member of the Assembly?  And on his own cognizance.  

        Eski a Speaker as the Member doesn’t have the same     member of the Assembly?  In a sense konmsi – I know the 95 (1) is wording is to make the distinction between the two.  Me selman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, non the Speaker is a Special Member of the Assembly!  Lemoman ki ou elekte li konman Speaker, par egzanp ou tir son right to vote!  Eksepte letan i antann en tie.   So ou fini ou fini tir serten, he is  not allowed to participate in the debate.  I ava fer serten komanter.  He is not allowed to participate in the debate. 

So even though the Speaker pou li vin Speaker i bezwen premyerman en Manm Lasanble Nasyonal, e sa se nou Konstitisyon ki dir, tandis ki Konstitisyon Maurice par egzanp in ganny amande, pou ki bann Manm Lasanble i kapab elekte en dimoun ki pa en Manm Lasanble, pou vin zot Speaker.  An deor Lasanble.

Me nou, nou dir non, fodre ou en Manm Lasanble pou ou kapab vin Speaker.  Me le moman ki ou met li konman Speaker, ou tir en kantite son drwa!  I pa ganny drwa anmenn en kestyon, pou en Minis.  I pa, ganny drwa anmenn en Mosyon.  I pa ganny drwa segonn en Mosyon.  I pa ganny – So ou’n fini mete lo en lot nivo.

So, when the Constitution speaks of, parske Konmisyon i fer kler ‘’Member informs the Speaker.’’   So i a pe dir ou ki ou pa kapab remet sa de ansanm.  Yes he is a Member of the National Assembly, but sa kestyon ki Onorab Pillay – mon trouv i drol Onorab Pillay in demann sa kestyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon zis avan nou break, dizon le de kote i zwe en zwe?  Parey nou pe dir nou pe zwe sa zwe lo floor.  Le de kote i zwe en zwe, Manm i sorti, in ariv pli ba ki 17, Manm i sorti nou ariv 10 Manm personn pa lev sa latansyon, Speaker pa kapab dir nanryen, Clerk pa kapab dir nanryen,  ok? Akoz sa zwe zot in zwe zot de, ler ou pran kont Speaker pe chair lo en House ki annan 5 Manm.  Alor sa Standing Orders i hold?  Yes Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Sa ki Speaker i kapab, fer menm parey ki i pe arive la parfwa,  kot Speaker i anvoy en pti mesaz pou zot.  Speaker i kapab anvoy en mesaz pou dir me regarde si zot, zot pa’n vwar napa, quorum la ki-? Kapab fer sa.  Pou alert- Oubyen Speaker from the Chair i kapab dir konmsi mon remarke ki napa en quorum la, me selman i pa kapab adjourn! Because no Member has objected to akoz napa en quorum.  I reasize la li.  I asize i les zot fer zot zafer.  Se sa lafason ki Konstitisyon in Konstitisyon in dir, in prevwar.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Bon mon krwar nou pou kit lo sa pwen la e nou ava break nou ava retournen 4.15 pou nou kontinyen e nou pou kontinyen pou apepre 1erdtan ankor avan nou adjourn.  Ok nou pran break nou retournen 4.15.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair nou ti’n aret lo 10 (3) pou vwar si nou pou insert sa oubyen, si nou pou si nou pa pou -. E si mon ti kapab fer en lapel la parey  enn, nou, nou ti’n dir kapab ou menm pli boner, ki bann dimoun deor i swete ki napa mazorite ek minorite.  Annou sey fer en fason ki otan ki posib, nou pa bezwen pran en vot.  E ki okenn amannman annou fer li par konsansis.  Mon krwar ti ava anvoy en bon mesaz.  Non selman pou dimoun deor.  Me sertennman pou nou menm dan sa Lasanble ki nou kapab travay lo konsansis.

Alor annou sey vwar, swa annou aksepte li par konsansis ouswa nou rezet li par konsansis.  Me annou sey envit en vot si i posib.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Sa i pou 10 (3) wi.  Ok?  Eski nou ganny en konsansis ki nou mentenir 10 (3)?  Ok dakor.  I annan en konsansis Onorab Georges nou kontinyen.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair next nou’n fer en propozisyon ki nou pa dan nou Standing Orders konmela.  E nou’n highlight li an ver, akoz se pa enn ki nou, nou’n mazinen, me set enn ki nou’n vwar dan bann lezot Standing Orders e ki nou ti krwar ti ava bon pou Manm konsidere.

E sa se lo seating of Members bann alokasyon seat i ganny fer in any event, par ou lofis, me etandonnen ki sa set en pratik, nou pe sizere ki i ganny insert konman en Standing Order. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman mon mazinen zis avek en ti devret azout zis en pti bout pou dir, ‘in consultation with the party Whips or something like that.  Oubyen the parske la nou pa party leaders nou, ‘in consultation with the respective parties or…’ anyway ou ava konn sa mon krwar sa i ava -.  Parske se sa egzakteman ki nou fer.

 

MR SPEAKER

Yes mersi Onorab.  Ok akoz la pou lemoman par egzanp le de kote zot anvoy zot lalis sitting arrangement e apre lofis Speaker i fer le neseser.  Ok nou kontinyen koumsa, dakor?  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

I pa ase vizyoner sa ki Onorab Georges fek mete.  Nou pou bezwen pran konsiderasyon ki pou dir in the future nou pou kapab osi annan independent Members.  So mon krwar i sa eleman i bezwen Leaders of Assembly Caucuses or Independent Members. 

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Ramkalawan.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi, ok non mon pe dir ki petet parey ti pe mete avan ti pli byen kot nou dir ‘in consultation with the parties and Independent candidates in the National Assembly.  Akoz mon pe mazinen osi si nou pe dir lo vizyoner i kapab annan.  I kapab arive kot ou annan ou plis ki 2 parti a lavenir i kapab arive, so -.

 

MR SPEAKER

Ok petet i annan respective parties.  In consultation with respective parties doesn’t mean a political party with respective parties.   Si nou dir, ‘made by the Speaker in consultation with respective parties?’ Which means it could be a political party but it could be an Independent Member.  Yes Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, non la i kler la.  ‘In consultation with the Leaders of Assembly party caucuses takes care of political parties and Independent candidates.’ 

 

MR SPEAKER

Ok, eski nou dakor?  Nou a kontinyen Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Si nou dakor nou kapab prezan al lo Standing Order 11.  E la si zot regard zot schedule paz 12 zot ava vwar rezon akoz nou’n fer nou pe propoz sa bann sizesyon.

E sa se pou ki bann dimoun ki vin dan nou Lasanble, anfen proceedings Lasanble oubyen Komite Lasanble pou ganny conducted an Kreol, me Members oubyen lezot dimoun ki vin devan nou Lasanble i kapab adres li an Anglais, an Francais.  Nou vwar sa sirtou dan bann Bills ler i annan en Legal Draftsperson ki pa kapab koz Kreol.

E nou pe propoz azout 11 (2) pou dir ki viziter dan nou Lasanble, i kapab adres Lasanble dan en langaz ki pa Kreol Anglais oubyen Francais.  E mon krwar sa osi nou’n vwar ki annan de fwa en Head of State i vini, mon krwar nou ti annan enn ki ti koz an Portige recently si mon pa tronpe.  Me i cater pou sa.  Akoz sa pa kapab ganny fer konmela mannyer i ete anba bann Standing Orders. 

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman  I hope I  am not sounding too pedantic.  Me eski nou bezwen mete ki it’s with the leave of the Speaker?

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Kekfwa pou 11(2) me mon krwar pa pou 11(1).  11 (1) akoz par egzanp mon konnen ki tanzantan zour lafrankofoni mon krwar Onorab Pillay li menm en fwa ti adres Lasanble an Francais oubyen pou Commonwealth Day annan de fwa Manm i koz Anglais, san ki nou bezwen demann ou. Me  kekfwa tou en viziter ki vini kekfwa i bezwen demann permisyon pou li koz dan son langaz.  Me ankor enn fwa ki mannyer ou pou dir li non.

 

MR SPEAKER

Zis en pti komanter anpasan.  Petet bann Manm parey Onorab Ramkalawan ki’n al sirtou dan sa rezyon SADC, tou sa bann Speakers i konpran Anglais i koz Anglais.  Me i annan detrwa zot ki anvi servi son Portuguese e i mars avek 2 oubyen 3 enterpret.

Me dan break si ou  pe koz ek zot, tou zot konpran egzakteman ki zot pe dir ou e zot kapab reponn ou tou.  Me zis zot fason fer.  E parfwa dan bann ka parey nou prezan kot parfwa ou, ou napa enterpret, la ou pou dan problenm la, la ou bezwen al rod en enterpret and so on.  Me nou vwar sa zis en pti remark an pasan.  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Wi Mr Speaker mon dakor antyerman avek ou, deor dan break i koz Anglais ziskan mon redonn li laparol dan lasal premye parol ki i dir oubyen ‘’obrigado.’’  Me eski i pa sous entendu ki en viziter ki pe vin adres Lasanble, ki pa kapab zis vin la adres Lasanble.

Se Speaker ki donn li permisyon pou li vin adres Lasanble.  Alors eski i pa sous entendu ki letan nou pe dir ‘’Visitors may address the Assembly in a language other than Creole, English or French’’ ki pou dir i pou’n fini ganny permisyon Speaker.  So annou pa i sous entenduGoes without nou pa bezwen ekrir li.

 

MR SPEAKER

Ok Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker, egzakteman sa ki Leader Lopozisyon in dir ki mwan mon ti pe al dir, e me selman mon lot konsern se Onorab Pillay in dir with leave with the Speaker, kote i fer kote i seek sa leave?  Eski i vin la i demann avek Speaker sa leave oubyen en dokiman pou bezwen en laplikasyon pou bezwen ganny fer, akoz that’s the   leave is granted. 

        So mwan mon krwar ki i pa bezwen, savedir si ou’n fini donn li permisyon pou antre dan Lasanble ek sa langaz ki i pe al fer, ou’n pou’n fini fer laranzman pou enterpret si neseser.  So i pa bezwen nou met dan nou lavi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman tranzisyon i ganny kree par bann lapros ki nou pran, e mon krwar Onorab Georges i konpran sa tre byen akoz mon’n raise sa pwen.

Dan tou Parlman kot ou ale nenport landrwa menm si en keksoz i en practice kouran ou still bezwen seek leave of the Speaker.  Because for any matter of procedure the Speaker in charge.  This you have to realise.  The residual power in relation to any procedure of the House is with the Speaker.

Now rezon akoz mon pe dir with the leave with the Speaker, set akoz both from a ceremonial and administrative respective.  Ler en dimoun i vin adres Lasanble i signifies sa par en let ki ekrir Speaker.  Mon krwar Prezidan i ekrir ou, ler i pe vin fer State of the Nation Address, just like anyone ki pou vin adres Lasanble bezwen ekrir ou e dir ou sa.  Ou konpran?

So mon krwar i enportan ki, nou konpran li from sa perspektiv.  Akoz nou pe kree en sort of en parliamentary tradition of our own.  Ki nou’n sort petet borrow from lezot pei, me la nou pe ariv en letap kot nou pe apros annan enn pou nou menm.

With the leave with the Speaker i donn li serten rafinnman ki petet i manke.  E mon krwar Onorab Georges i konpran dan ki direksyon mon pe ale, to ensure the august nature of the Chamber.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker i en pti parey 10 (3) taler si i pa pou sanz nanryen e si i pou achieve consensus, mon propoze ki nou met ‘visitors may with leave with the Speaker address the Assembly in a language’ eksetera ex- abundant take out  …..  out of an abundance of  caution.   

        Wi, wi par egzanp non Apostolik oubyen Lepap si i vini en zour i ava koz an Italian oubyen an Latin or whatever.  Donk nou bezwen prevwar.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mon annan en konsern lo la akoz nou pe dir pou bann rezon administrativ, aprezan bann rezon administrativ ankor nou bezwen al rode sa prosedir seeking leave of the Speaker ki mannyer i fer.

Akoz nou pe al nou pe al kree en keksoz ki mwan mon santi pa neseser parey Leader Lopozisyon in dir.

 

MR SPEAKER

I sous  entendu.

 

HON CLIFFORD ANDRE

I sous  entendu  ki i pou bezwen sa nou pou bezwen al tro bokou   administrativ, nou pou fini en gro liv finalman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon, eski bann panellist ki vin devan Lasanble, zot ganny konsidere konman visitors, e pou zot pou zot entervenir zot osi?  Wi par egzanp reprezantan AG’s office.  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Letan sa bann dimoun pou zot entervenir, nou’n fini donn zot leave, i sous  entendu ankor enn fwa.

 

MR SPEAKER

Sous entendu.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Parske nou fini dan Committee Stage.  E zot pe adres nou dan one of the National languages ki nou Konstitisyon tou i soz.  Sa napa problenm.  Kekfwa zot a bezwen leave letan zot pe koz Latin mutandis mutanda sepa ki lot zafer.  Non, mon pe zis mon pe zis, non, petet, petet pou fasilit Committee Stage zot in fini ganny leave pou zot koze.  Ankor enn fwa i sous  entendu ki letan Committee Stage. 

        Petet si sa mo ‘leave’ pou al rod en bann konplikasyon.  Pou mwan mon vwar tou ki mannyer i ete la i sous  entendu.  Me oubyen with the permission, permission i vin en senp i vin mwens ki leave.  Mon pa konnen mwan.  Selman koumsa i ok, annou dakor ek sa nou ava bouze.

 

MR SPEAKER

Dakor.  Dakor i annan en konsansis nou retir ‘with leave of the Speaker’. Retir permission osi.  ‘With the permission of the Speaker’.  Retire?

 

HON BERNARD GEORGES

Mon krwar Mr Chair zis pou fer sir ki nou napa okenn keksoz ki mal olye ‘leave’ nou’n met ‘permission’, akoz i vre tou lede i al dan menm direksyon me enn i pli soup ki lot.  Akoz en permisyon ou kapab donn li anytime,  leave kekfwa i bezwen aplikasyon.

E mon konpran sa akoz nou bann avoka konman nou mazin leave, nou mazin notice of Motion, seeking leave eksetera, ki pa neseserman leka me se nou mindset. 

        Annou zis dir 11 (1) ‘it’s for Assembly and Committees of the whole Assembly’ donk i kouver panel.  E la ankor enn fwa parey toultan nou fer, ler nou anvi koz an Anglais pou Mr Knights nou dir ou, eski mon kapab demann eski mon kapab koz an Anglais, e ou reponn.  E mon ti sipoze Mr Knights osi devret demann ou eski i kapab koze.  Eski i devret demann ou an Kreol si i kapab koz an Anglais.  Akoz Kreol is the language of Parliament.  Epi bann viziter ankor enn fwa nou’n fer parey with the permission. 

       

 

MR SPEAKER

Ok mersi Onorab, nou kontinyen.

 

 

HON BERNARD GEORGES

Nou al lo 12  Standing Order 12 e la nou retourn lo sa issue Clerk.  Nou pa’n adres li la, me at some point mon krwar nou devret adres li, e kekfwa nou devret fer sa ler nou ariv a lafen e nou retournen pou vwar ki mannyer i pou fit in. 

        Sa ki nou’n fer la nou’n sanz en pti pe sa ki i annan.  Pa ti mete okenn par ki Clerk or Deputy Clerk pou bezwen ‘attend all sitting of the Assembly or the Committees of the Assembly.’ 

        Pratik was that they did, ki zot ti la toultan, me ti napa okenn landrwa okenn par ki dir ki fodre zot la.  Alor nou pe sizere ki nou fer sa antre pou fer sir ki dan tou Sitting Lasanble pou annan swa Clerk swa Deputy Clerk.

E etandonnen sa, prezan nou pe dir parey zot ava vwar dan 3enm kolonm nou schedule, ki etandonnen ki zot pou la, se Clerk or Deputy Clerk ki pou keep Record of proceedings, e non pa en lot zofisye.  Akoz zot pou bezwen la.

Alor zot pou bezwen fer li.  Nou’n sanz sa progress of the Assembly e nou’n met the record of the work of the Assembly ki  selon nou i pli kler the Record of proceedings which constitutes the progress of the Assembly, nou’n dir which constitutes the record of the work of the Assembly, e ki sa i pou ganny sirkile.

E ankor enn fwa la konmela i dir ou it will be circulated before the beginning of the next sitting.  Klerman  sa pa kapab etandonnen ki nou sit nou 2 zour konsekitiv, alor nou dir alor nou dir as soon as practicable  after the conclusion of each sitting.  Donk-

Epi 3 Record of proceedings shall record pou lemoman i mete the names of Members attending.  E nou pe demande, eski i devret osi record the names of other persons attending? 

Alor nou pe propoz sa.  E ankor enn fwa nou’n highlight li an zonn, akoz nou napa en pozisyon, se Lasanble ki pou gid nou.  And apre anba 5 ‘the Clerk under the direction of the Speaker and in consultation with the Leader of the Opposition and Leader of Government Business National Assembly, will prepare the Order Paper for each sitting.’  Sa osi nou pe propoz azout sa akoz unless ki nou unless ki nou nou’n fer en fot that’s basically what happens anyway si ou permet mwan.

Akoz sa i ganny fer atraver ABC kot sa de Leader i ganny reprezante, e apre nou’n azout ankor in consultation apre in consultation as aforesaid Speaker i kapab dirize kisisa ki pou dan Order Paper.

 

MR SPEAKER

En moman Onorab Georges.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Lo sa pwen 12 (3) mon krwar i enportan, akoz demen letan nou menm nou, nou pe servi ki ganny anvoye kot nou, nou menm nou, nou pe refer lo la, nou pou kapab osi presize egzakteman lekel bann guest, bann viziter ki ti la.  So mon krwar sa i vreman enportan.

Me letan mon pe get 5, 5 par lefe ki nou’n dir nou annan ABC ki bann Leaders i ganny reprezante, mon krwar dan sa konteks la, letan mon pe get li klerman i dan ‘the Clerk shall be  responsible, under the direction of the Speaker, and in consultation with the Leader of Opposition and Leader of the Government Business of the National Assembly for preparing the Order Paper.’ 

So mon krwar i bezwen met sa ‘or the representative’ ladan akoz ki mannyer i ete, i pe compel Leader of Government Business avek Leader of Opposition.  Konmsi konsiltasyon.  So si i annan en reprezantan i ganny nonmen i pou vin pli fasil pou napa okenn issue demen lo sa size.  Mersi.

 

MR SPEAKER

E i ava anliny avek order 95 (3).  Kot i dir ‘designated representatives,’ ok?  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair anba 12 (3) mon pa konnen si nou’n mon pa vwar proposal pou fer en recording en pe pli presi.  Akoz mannyer nou stand ozordi nou kont zis sak kote anba en number.  Me selman avek referans, nou pa pou konnen lekel Manm ki ti vot pou kwa, spesyalman letan i annan bann pwen kontansye, eski nou kapab kekfwa met sa lo floor konman en proposal, ki as well as numbers, nou kapab rikorde lekel ki’n vot wi e lekel ki’n vot non?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ou pe koz ler Lasanble i pran en desizyon, i pran en vot?

 

HON FLORY LARUE

Wi.

 

MR SPEAKER

Dakor, Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mwan mon krwar pa – mon krwar o kontrer nou al dan lot direksyon.  Konmela deplizanpli vot i sekre.  E i elektronik, ou pa konnen menm lekel ki’n vot pou kwa.  E mon krwar se mon krwar se dan sa direksyon ki bann Lasanble pe ale konmela.

Akoz ler ou vot ouvertman, i annan en serten presyon ki ganny mete lo Manm pou vot dan en serten fason oubyen lo en lot, akoz zot konnen ki tou dimoun pou vwar zot.  Se pou sa rezon ki bokou Parlman in entrodwir sistenm vote elektronik, ki ou pa pou konnen lekel ki’n vot dan ki fason.

Donk mon pa konnen si nou devret al la.  E si mon pa si mon pa tronpe, any Member can call for a division osi.  E the division la i pou annan en rikord lekel ki vot wi lekel ki vot non.  So any Member at anytime Onorab Larue, i kapab si i santi ki the record must show ki mannyer dimoun i vote i demann, en divizyon.  E la Speaker i bezwen fer en division, e sa moman la sak Manm i kriy ‘Yes’ or ‘No’, or  ‘I’ or ‘Nay’   e sa i ganny rikorde.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  So nou mentenir status      quo.  Ok? Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  E selman lo sa pwen, be si on the fact ki i annan bann constituents ki deor bann dimoun pe espekte pou konnen, kote son Manm in vote lo tel size. Mon pran     the whole sanctity of the secret vote. 

E parfwa nou tann dir poudir i annan Manm in vot lo en size i pa’n vote.  So eski dan vi ki nou pe move forward dan sa thinking, nou pa oule al dan sa direksyon.  Parey L’Amerique par egzanp ozordi, Onorab Georges i a koriz mwan si mon mal dan SENAT par egzanp.  Si en Manm in vot lo en Bill, i annan en rikord ki mannyer sa Manm pe vote lo tel Bill, lo tel size ki ganny garde.

Tandis k isi nou fer li as en collective decision,  se sa pwen ki mon krwar Onorab in raise lo komansman. Eski that is something  ki nou le anmennen going forward?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker bokou fwa letan i annan bann Mosyon, oubyen bann Lalwa i ganny pase, i annan nou serten Manm nou ganny bann call avek nou bann constituents i demann ek nou, be ki’n arive?  Ki kantite, lekel bann Manm ki’n siport sa Mosyon oubyen sa Lalwa, oubyen lekel zot?

So i enportan ki nou osi nou annan sa accountability avek nou bann dimoun.  Parey Onorab Pillay in dir, nou bezwen rann kont at least zot ava annan en rikord lekel bann dimoun ki’n siporte, oubyen in abstain, oubyen in vot kont.

I montre plis sa latransparans.  E i form sa record keeping ki nou konman en Lasanble nou kapab fer pou provide avek piblik.  Mon pa vwar nanryen konplike, e difisil ki nou pa kapab konsider sa.  Alors mon pou mon pou siporte ki at least rikord ki Lasanble i rikorde, i annan en fason ki i rikorde lekel bann Manm ki’n vot an faver oubyen kont.  E sa bann Manm i ava responsab pou zot desizyon ki zot pran osi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Onorab Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pli boner in ganny dir ki bann Manm elekte a retourn ver zot constituence pou zot re esansyelman re al fer zot interview. 

        Be mon krwar en parti esansyel retourn devan zot constituence pou fer zot interview, se ki i annan en rikord kler kwa ki’n  pase e non selman en rikord ki ganny garde, me en rikord ki ganny pibliye, elektronik-man on a weekly basis.  Si sa i tro bokou on a monthly basis.  Fer kler e available pou tou ou constituents vwar ki fason ou’n vote dan son non, avek sa manda ki li in donn ou.  Mon krwar i bezwen kler.

Dezyenmman mon krwar sa i ava ede gard Manm onnet osi.  Akoz regilyerman ou tann Manm pe dir zot in vot larzan pou carers, zot in vot larzan pou en tel, zot in vot larzan pou en tel, kan zot pa’n aktyelman vote lo Third Reading Bidze ki gives life to the Budget.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Zis senpleman mon krwar i lozik pou dir ki si rikord vot dan Lasanble i ganny garde e akse avek piblik, kekfwa i ava ankouraz bann Manm pou vini e partisip dan sa vot.  Konmsi nou ki nou pe e  bon pe nou diskisyon bomaten sete, ki mannyer bann Manm i pran zot responsabilite zot menm.  E ki nou pa bezwen retrouv nou dan en sityasyon kot Lasanble pe met sanksyon oubyen pe met sa.

So mwan mon plito an faver ki bann rikord vot i ganny garde en landrwa, oubyen pibliye lo en site, oubyen i aksesib avek bann voter ki anvi konnen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Dan menm laliny ki Onorab Ferrari pe dir gard rikord.  Mwan personnelman mon napa difikilte avek sa, parske an menm tan a lavenir, i ava donn nou bann constituent en responsabilite pou zot pli en pe konsernen avek travay Lasanble.

Bokou fwa dimoun zot pa zot pa neseserman konpran kwa ki nou fer isi, zot krwar nou fer keksoz ki nou pa merit fer, zot obliz nou fer bann keksoz ki pa nou rol.

Konbyen nou par egzanp ki avan nou vin la, nou constituent pou call nou lo en Mosyon i le pou nou dir en parol ouswa en Bill, i annan National Assembly journal ki sorti.  Ou pou vwar lekel bann Manm ki’n met kestyon Mosyon, S.I tou sa bann keksoz koumsa son bann lenformasyon deza i available pou piblik.

So prezan i responsabilite piblik pou vin zwenn nou halfway, pou zot konnen kwa ki nou fer egzakteman isi anndan.  Me lefe ki nou lo zafer vote e ki pozisyon nou pran, so si nou konman en Lasanble nou anvi ki nou rikord mannyer nou vote i al i ganny rikorde,  nou ganny en reprezante kot Nasyon Ini konman en pei nou.  Konbyen fwa nou konnen ki mannyer Sesel i vote lo bann desizyon? Eski Gouvernman i fer son devwar pou li dir avek nou ki mannyer i advise nou Anbasader laba pou vote?  So si pou konmans la, nou pou bezwen al osi lwen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Bon mon kontan ler mon tann en Manm pe osi pe al lo sa pti bout edik nou popilasyon deor, pou kapab zwenn  nou halfway bann prosedir ki nou fer. Deputy Clerk osi in partaz en pti keksoz avek mwan la, Verbatim, proceedings, nou tenir Minutes.  Me Minutes osi i kapab ed en manm piblik pou regarde sa zour sitting ti annan deba par egzanp lo annou pran en legzanp, Avorsyon, eski mon reprezantan mon MNA ti koze, Minutes pou montre deswit pou dir ti koze.

E then what do we do? Nou kapab al dan Verbatim nou ganny details of kwa ki sa Manm ti dir.  So mon kontan ki ou pe partaz en pti pe sa lenformasyon, avek en bi pou edik dimoun osi  tou deor poudir  zot kapab akse sa bann lenformasyon avek Lasanble.

Me sa ki pe sorti se, eski nou gard rikord par egzanp si dan en vot i annan 4 Manm ki abstain, eski nou anndan konman Sekretarya nou gard rikord lekel sa 4 Manm k i abstain?  Akoz nou dir tan Manm an faver tan Manm kont.  Nou pa koz lo abstansyon.

Le moman ki nou’n pran prezans, nou kapab konnen lekel Manm ki’n vot.  Mon pa konnen si nou al pli lwen osi tou pou gard rikord bann Manm ki’n vot an faver, e bann Manm ki’n vot kont.

E petet dan – mon a servi en mo Onorab Pillay dan sa loptik, si nou al ver electronic voting, ki sak Manm ler i vote e i anrezistre pou li si in vot en wi si in vot en non, oubyen si in abstain. 

        Sa osi tou.  Sa i en posibilite ki nou menm nou, nou anndan ek nou seksyon IT.  Nou kapab regarde si i dan sa direksyon ki Lasanble osi tou i anvi ale, electronic voting.  I annan en kantite Parlman ki pe fer sa ozordi.  Ok zis ankor bann panse ki nou kapab debat lo la.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Chair.  Mr Chair me mon pou swiv lo sa bout premye bout Onorab,  pou piblik nou constituent konnen ki Norbert in dir lo tel Mosyon parey ou’n dir.  Me dan sa ka Mr Speaker, nou bezwen fer sir ki ler Norbert Loizeau pou lev son lanmen anler, Mr Speaker pa pou fer koumsa pou dir li in fermen lalis i plen.  Akoz Norbert Onorab Loizeau, i anvi partisipe li parfwa i anvi partisipe, i ganny dir lalis in plen.  Sa en pti pwen mon anvi -.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab, mon kontan mon ganny sans pou mon klarifye mon pozisyon from the Chair.  Mersi Onorab Loizeau.  Mon pa dir lalis i plen.  Napa sa zafer lalis  plen!  Me i annan en serten letan ki mon donnen, pou en Manm entervenir.

Par egzanp apre ki en Mosyon in ganny move in ganny segonde, deba in konmanse, dizon 9er bomaten Mosyon in ganny move deba in segonde ver 9.30 deba in konmanse.  I bezwen annan en moman kot pa lalis in plen, me lalis in ganny fermen.

Ou pa kapab esper dernyen moman 4er Lasanble is on the rise, sa mover sa Mosyon pe al fer son konklizyon, ou deside pou lev lanmen pou fer en entervansyon.  Ou’n bezwen konnen.  Ou’n bezwen annan en nide pou dir be sa Mosyon in lo Order Paper, mon anvi entervenir.

E mon donn ankor mon partaz en pti teknik ki mwan mon’n servi dan lepase.  Ou kapab lev ou lanmen boner ou.  Ou non i ganny met lo lalis.  Mr ler mon kriy ou i pa vedir ki ou pou entervenir.  Me ou nou’n i deza lo lalis, avan lalis i fermen.  Ler mon kriy ou Onorab Loizeau, ‘’Mr Speaker i ok mon rezerv mon drwa mon pa pou entervenir.’’  Me ou non in deza lo lalis.

Me nou pa kapab annan en lalis ki zis ouver.  I pou permet labi.  I pou permet Manm ki pou zis tranpe lo deryer moman, petet ler mon call sa Onorab pou fer ou drwa repons, pa drwa repons, ou repons lo deba ki’n ale pandan lazournen lanmenm ler ou pou deside pou lev lanmen;- Mr Speaker mon anvi entervenir, e ou pou dir mwan pou dir ou voter deor i anvi konman entervenir.

Me nou bezwen annan osi bann prosedir, pou nou kapab pa kontrole me pou nou kapab swiv.  Kestyon menm parey.  Ou anvi demann en kestyon siplemanter, ou kapab lev ou lanmen, me petet sa Manm avan in pran ou kestyon ansanm. Ok?

 Bokou fwa mon vwar Manm ki’n zis fer mon siny i ok.  e mon konnen ki pou dir akoz son kestyon ki i ti pe al demande sa lot Manm avan in pran.

Oubyen ler mon call ou, ou dir Mr Speaker i ok mon kestyon in ganny taken onboard. 

Ok so nou i annan bann prosedir osi tou i annan bann teknik osi ki Manm i kapab veye i kapab servi.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker si nou demann e kestyon fondamantal nou travay isi, ki fason nou pran desizyon?  Nou fason ki nou pran desizyon se zisteman nou vote.  Be sa i en lenformasyon krisyel ki devret ganny rikorde.

Mon pa vwar, akoz ki sa pa kapab ganny rikorde an term detay, e napa nanryen mal avek.   Mon krwar pou met lanfaz lo la nou devret kapab rikord li an detay an term lekel ki vote, lekel ki pa vote, apre tou nou koz transparans.  Me sa i en fason transparans sa.  Mon pa vwar okenn issue avek sa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Gill.  Onorab Churchill Gill.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon krwar ou’n dir nou ou pou get avek ou IT pou get sa posibilite electronic voting.  Me pou lemoman, pou lemoman nou pe fer en Standing Orders ki pou aplik dan lefitir.     Mon krwar si nou pe get praktikalite ozordi i pou enposib pou nou Clerk kapab gete si sak nou in vote ki nou’n vote.  Akoz sa letan ki li i annan pou li kapab donn nou sa count i en pti git.

E prezan si i pou fer sa legzersis i pou pran nou 5 minit oubyen 10 minit zis pou nou kapab pran en vot lo en keksoz akoz i bezwen konte, gete Onorab Gill, Onorab Leader Lopozisyon ki’n vote, lot ensidswit.

So mon krwar menm si nou pe dir pou lefitir nou bezwen get sa practicality ki al avek si i pa elektronik, alors sa praktikalite ki pou al avek sa manual, si nou Lasanble i pou kapab cope avek sa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Bon mon krwar nou pe overlap osi en pti pe lo lezot, Standing Orders ki pou konpri voting.  Wi 58, 59 an montan.  Me mon zis ankor tir latansyon, sa bout abstansyon i normal sa.  Parey par-ler i annan bann Manm oubyen i annan dimoun deor i dir be akoz en dimoun i abstain?  59 (2) ‘no Member shall be obliged to vote.’  So anyway nou pou ariv lo la apre.

Okenn lezot Manm ki ti’n lev lanmen non?  Mon’n manke.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes Mr Chairman mon zis mon krwar ki pli tar lo voting specifically.  Me sa ki nou pe koz lo la, la,  nou sistenm PA dan Lasanble letan ti anba kot National Library.  In fact it was – i ti fer provizyon li pa konnen si Onorab De Commarmond i rapel,  I pa ti zis annan en bouton i ti annan ‘Yes’, ‘No’, ‘Abstain.’  So selman i pa ti’n ganny konnekte e progranmen.  So i la li, i la li e mon pa vwar okenn rezon ki mannyer i pa pe – nou pa kapab annan en sistenm parey.

Non zis mon’n fer en pti sourir e mon pe dir pou enteresan dan sa Bidze, ki parski sa lannen la LDS ki pou prezant Bidze, pou gete lekel ki pa pou vot pou Third Reading.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair pou pran kont propozisyon Onorab Larue, lo screen mon’n fer en propozisyon pou 12(4) pou dir ki kan desizyon i  ganny pran, Lasanble oubyen Komite Lasanble ‘’the Record of proceeding shall state the number and identity of Members voting ‘for,’ ‘against’ the question or ‘abstaining’ from voting.’’  Donk sa i kouver mon krwar sa ki Onorab Larue ti pe rode.

E ler nou pou ariv lo order 58 nou ava mon’n fer en not nou ava regarde ki mannyer sa pou ganny fer.  Akoz 58 konmela i koz zis lo divizyon me nou ava kapab fer enn parey.

E mon krwar pou reponn sa Onorab Andre, i pa pou tro difisil.  Akoz mon krwar ki Clerk i ava annan en lalis tou bann Manm dan 3 column ‘yes’, ‘no’, ‘abstain’.  E anmezir ki enn pe konte en lot i ava zis mark take bann non ki’n vot wi, ki’n vot non.

Alor i pa devret pran sa kantite  letan for the time being.  Apre tou i annan zis bann 33 nou apard ou Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Dakor.

 

HON BERNARD GEORGES

Donk si paragraf (4) i annan konsansis Lasanble mon ava proceed lo next, sa se kot nou ti’n arive se (6).  E la ankor en Order Paper ki sipoze ganny anvoye pa mwens ki 3 zour avan en sitting.  Sa i klerman pa posib ler ou pe sit Mardi ek Merkredi.  Alor ankor enn fwa nou pe propoze met ‘as soon as practicable.’  Instead of ‘not less than 3  clear days.’ 

        (7) Ankor enn fwa ‘’the Clerk shall be responsible for the custody of the journals and records.’’ E i ti zis koumsa nou’n azoute ‘’of the business of the Assembly.’ Mon krwar ki fer li vin pli kler.  E dan (8) Clerk ti pou responsab anba direksyon Speaker ‘for the production of an official report of speeches.’’ E nou pe demann nou lekor si what is met was not a report of official speeches although mon krwar ki finalman kekfwa i ti byen ler mon pe regarde.

Se en official record of all speeches made in the Assembly by Members.  And not official speeches.  Me on reflection mon krwar ki 8 i byen mannyer i ete.  E amwens ki mon pe mank en keksoz kekfwa nou devret retourn li mannyer i ete, non pa mannyer nou pe propoze lo screen. 

Epi (9) nou’n azout a Record of the proceedings and  the Minutes of the Committee pou fer kler ki se sa bann minutes ki Clerk ek Deputy, oubyen en dimoun ki anvoye pou pran record of Minutes of the Committee. 

Donk vwala Standing Order 12 Mr Chair.  Mon zis mon zis swet lekleraz Lasanble lo 12 (8).  E zet ‘an official report of speeches’ or ‘a report of official speeches.’ 

       

MR SPEAKER

Yes Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi.  Mr Speaker lo (6) mon ti a kontan petet en leklersisman, an vi ki pe fer referans kot Clerk i bezwen sirkil sa Order Paper, petet avek lavenir inovasyon.  Vi ki annan bann Parlman ki koz paperless.  Petet dan ki format ki nou espekte ganny sa, sa kopi?

An vi ki i annan bann lezot osi dokiman ki Clerk i bezwen sirkile avek Lasanble, tousala konmsi nou bezwen pran kont lavenir ki pe vini silvouple.  Dan ki form petet si nou pou bezwen met li pa konnen, gidans.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon pou fer en pti komanter la.  Mon krwar, this is the way forward sa ki 6enm Lasanble in adopte pou nou al paperless.  E pou lemoman lofis Clerk Deputy Clerk otan posib i anvoy tou keksoz e-copy.  Ok?  Par egzanp menm bomaten Fisheries Partnership Agreement, e-copy. 

Now nou pou seye nou pe bouz dan sa direksyon otan posib osi tou ki nou pa pou met naryen lo latab hard copy.  Me annou pran legzanp bomaten Right of Reply. 

Eski ler Konstitisyon lartik 102 (6) pe dir Speaker i bezwen sirkil en kopi pou sak Manm.  Eski  i sous entendu  ki i sirkil en kopi i kapab e-electronic copy osi oubyen fizikman zot ganny en kopi?  Ok.

So i annan en kantite keksoz e nou, nou anvi move akoz nou’n fer serten legzersis avek S4S – mon krwar NGO, e zot in assess nou sityasyon, e zot pe donn nou bann gidans ki the way forward, pou kapab minimiz nou lenpak lo lanvironnman.  It’s a very good point, me nou pe pran.

Me ankor nou a regarde si nou bezwen met dan Standing Orders oubyen si ankor servi term avoka, e si  i sous entendu  ki sa nou pe ekrir e the way kot nou pe ale i mars ansanm ek kanmarad.  Ok Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon pou ti ava espekte ki the context will dictates osi mazorite korespondans i ganny fer electronically then it will be the case. 

        Selman sa ki nou bezwen maintain, se ki sa dimoun i bezwen sinyen son Right of Reply.  I pa kapab anvoy en soft copy of a Right of Reply kot ou.  That is difference.  So ou lofis i ava scan sa Right of Reply then  share li across to Members. 

        Me selman going back to that point about official speeches and Onorab Georges? Mon krwar the wording mannyer in dir, mannyer i ete konmela, nou, nou bezwen fer sir en keksoz.  Se sa rikord Clerk i garde ki ofisyel.  It’s not the speech that is official. 

Tou speech ki en Manm i fer la anndan i ofisyel, but it is, the record which the Clerk keeps which is the official record.  Savedir en dimoun an deor i kapab par egzanp en dimoun pe ekoute.  Par egzanp Lasanble ozordi live, i redacts speech en Manm.  That is not the official record of that speech.  So mon krwar se sa ki nou bezwen.

Si nou sanz lord kot sa mo i vini la, eski nou pe dir i annan en kalite speech ki en Manm pou fer which is gonna be official?  And some are not going to be official? 

Ou war?  Akoz kot ou met sa mo i fer en diferans lafason sa Clause sa order i ganny enterprete.  Mwan mon krwar it’s an official record of speeches.  Savedir si mwan mon le en referans lo sa ki en Manm in actually dir dan Lasanble, mon pa pou pran li par egzanp kot Nasyon, mon pa pou pran li okenn media house, mon pou pran li avek lofis Clerk Lasanble.  Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mwan mon krwar parey Onorab Georges in dir nou kit li, parey i ti ete akoz i fer bokou plis sans.

Me selman mon ti a kontan nou get en pti kou lo sa ki nou’n fer li vin (8) e lo sa enn nou Standing Orders avan i (7) so ‘’the Clerk shall be responsible, under the direction of the Speaker, for the production of an official report of speeches, made in the Assembly and in Committees of the whole Assembly and for sending.’’  Akoz si nou fer making si nou kit ‘making’ i pou definitivman obligatwarman neseser ki i fer en kopi pou anvoy kot nou.

So sending it can be diferan format sa.  So mon krwar nou bezwen met sa ladan.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair letan nou pe koz lo (7) la nou pe koz lo Verbatim, ki sorti dan Lasanble ki tonm anba Clerk.  So zis pou nou klarifye.

E lefe ki nou en pti Lasanble e mannyer nou travay i ganny fer parfwa sa, Verbatim pa available within a peryod letan.  I pran en pe letan avan i available.  Eski i en keksoz ki nou le regarde sa, kan ki sa keksoz i disponib?

E lefe ki nou vwar ki Clerk i kapab appoint en, i kapab depute en dimoun, pou vin en sekreter to any Committee appointed by the Assembly and shall record the proceedings and the Minutes.  La pou lemoman nou bann Minutes nou bann Komite pa ganny pibliye.  So eski nou pe extend sa pou fer li vin bann publish – non si nou pe koz lo aktivite ki Komite i fer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue, petet zis pou ou premye pwen, nou ti a kontan ki Manm ti a kapab akse Verbatim real time.  Me an vi ki nou main langaz ki nou servi isi se Kreol, nou napa en progranm ki move from word to text.  Plizyer Parlman ki servi Anglais konman zot langaz ofisyel dan Parlman, zot annan en progranm.

E nou i annan apepre 2an mon krwar depi ler mon’n vin Speaker, Madanm Deputy Clerk i konn tre byen nou pe sey negosye pou nou kapab anmenn sa progranm dan nou konteks, word to text me servi langaz Kreol.  Nou pa ankor kapab.  Mrs Ben-David kot Creole Institute pe sey fer son mye pou ed nou.  E sa i ti ava ed nou en kantite kot nou ti kapab ganny Verbatim vitman.

Me i pa anpes nou si en Manm i oule en Verbatim ase vit, ki ler request i ganny fer Parliamentary Unit i ganny mete okouran e pandan lazournen omwen, si oule en bout spesifik Verbatim ki anvi fer referans avek, oubyen par egzanp ki anvi raise en matter of privilege lo en keksoz ki’n ganny dir bomaten whatever,  nou fer nou mye ki Parliamentary Unit i prepar sa.  I kit lezot petet ki i ti pe fer dan bann lezot Verbatim, e i travay lo la pou fer sa Manm gannyen.  Ok? Zis mon’n anvi fer sa pti klarifikasyon.  Onorab yes Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair.  Mon ti pe donn ou loportinite pou mon regarde lo anba (8) anba 12 (8), lefe ki nou’n al elektronik en kantite keksoz konmela i rikorde parey letan bann Komite i fer bann meeting an deor, an piblik, eski nou pe bouz dan en format kot nou kapab rikord sa bann levennman, e fer li disponib avek piblik dan en form elektronik?

Lefe ki ozordi nou Lasanble i lo channel YouTube, nou annan sa loportinite pou fer li elektronik eski nou anvi pous li la ki nou kapab fer sa bann dokimantasyon vin elektronik, e fer ki i en demann pou bann Komite.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mon krwar nou, nou annan nou Seksyon Media and PR and all that ki nou pe boost up.  Once ki nou’n kapab fini sort out sa Departman nou pou dan sa pozisyon e mon krwar nou pou kapab fer sa byento.

Nou deza nou’n invest dan serten lekipman, ki si ou pe dir rikord aktivite sa bann Komite, then nou kapab transmet lo swa atraver nou website, YouTube or whatever, then mon krwar nou dan en pozisyon kot nou preski kapab fer li.  Ok?  Mon pa pou dir nou kapab an ka ki mon sa.  Me mon krwar nou preski kapab.  Alright?  I annan en lot Manm Onorab Henrie ki’n lev lanmen?  Yes Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Wi mersi Mr Chair. Parske nou deba ki nou pe fer i enteresan, dimoun pe swiv nou.  E ler nou pe koz lo reprodiksyon bann dokiman, ki nou’n koz lo la.  So i annan en dimoun in partaz avek mon pou dir i annan en software ki apel Microsoft SharePoint kot ou kapab manage ou bann dokiman, i emerge avek ou website.  E in dir ek mon petet Lasanble i kapab koz avek IT pou vwar ki mannye nou kapab fer sa.  Mon pe get li online la i paret i ava marse pou nou.  So i apel Microsoft SharePoint. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman mersi.  Non letan mon pe regar (8) zanmen in ganny fer sa.  Zanmen in ganny fer en tel rapor.  E akoz zanmen in ganny fer en tel rapor se parski i annan Verbatim.  E ki si mon anvi konnen ki en Manm in dir, mon demann spesifikman sa Verbatim lo son speech ki’n fer.

So kestyon ki mon pe demann mwan si vreman (8) i devret reste?  Mon pa vwar sans pou 8 la.  Etandonnen ki dan (7) konmsi etandonnen ki nou pou fer rantre sa eleman Verbatim e parski si non la, la par egzanp semenn pase nou ava espekte zot, fer en rapor en rapor lo sak speech ki sak Manm in fer lo Mosyon Onorab De Commarmond.

Be i pa fer sans.  Zot pa pou fer sa.  E se pou sa rezon ziska aprezan zanmen in ganny fer, menm si dan menm si i dan Standing Orders.  So mwan mon krwar nou devret sa (8) olye nek zis al azout responsabilite, mwan mon krwar ki sa (8) i devret swa ganny sanze pou li reflekte Verbatim. 

Konmsi ki ‘’the Clerk shall be responsible, under the direction of the Speaker, for the production of sepa Verbatims of speeches, or speeches made in the Assembly and in Committees of the whole Assembly and for making copies available  on the request of Members.’’ 

Ki konmsi ou tir li konman en keksoz obligatwar pou zot fer, me nou plito met li an term Clerk, ou ava kontakte Clerk ou ava kontakte Clerk ou ava dir avek li mon le tel speech.  E sa kekfwa ou kapab met li not only available to Members but to interested parties’ akoz parfwa i annan dimoun ki i annan en case Ankour, e mon konnen i vin rod the official version, of sa ki’n pase.  Parske lo sa official version i osi annan stanp Lasanble e tou, pou prezant li, pou kapab prezant li konman en dokiman devan Lakour konman en morso levidans.

So mwan mon pe zis mon pe zis fer sa propozisyon, e parski i en keksoz ki pa pou ganny fer.  Mon pa vwar Lasanble sittings pe al asize pe al fer sak speech e pe anvoy sa kot sak Manm, pou dir la i la.  Parski laplipar Manm osi tou kekfwa pa pou ni enterese pou al re ekout sa ki en Manm in dir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Zis pou pran en pti bout lo ou pwen, mon vwar Onorab Georges osi in regard mwan laba.  Par egzanp dan case La Misère letan nou ti withdraw the case nou ti servi Verbatim Lasanble official avek stanp, pou nou kapab prodwir devan Sef Ziz konman levidans e rezon akoz nou pe retir case.  Ok?  So Verbatim i annan weight avek i kapab servi konman levidans.  Yes Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon le fer en pledwari avek Lasanble.  Ou konnen everything we know about tou Lasanble, tou Parlman comes out of sa ki’n ganny ekrir lo parliamentary practice. 

        Sa Standing Orders in come out of reading, aprann parliamentary practice e devlop li.  I pou mon pa krwar nou devret fall short of ekspekte ki nou pou kapab prodwir en rapor on speeches.  Which is done kantite Parlman i fer ozordi, lo serten size kontan-sye.  Par egzanp serten Parlman in prodwir bann rapor ki bann Parlman in fer lo la.

That is the way ki mannyer bann zofisye Lasanble pou upgrade, pou raise zot nivo pou al lo personal development.  Akoz si ou pa donn zot en challenge, which is beyond that of just recording sa bann Verbatim and then remet lo papye.  All you will have is a reproduction of everything that is been said and there is no growth. 

        Sa ki nou pe fer de ki nou anmenn en growth in terms of the practice and all we can produce.  Akoz Lasanble i annan en kantite dokiman i kapab pe prodwir. Ozordi  bann Komite pe prodwir bann rapor, right?  Me menm i kapab annan en rapor lo sa ki pase in the Committee of the whole House. 

        Petet mwan mon pe get li from en lizye edikasyonnel en perspektiv edikasyonnel, me at the same time en perspektiv pou rikord e prosperite.  E mon krwar se sa mwan mon santi (7) ozordi mannyer in ekrir I mean sa (8) la i parfetman korek mannyer in ekrir.  Mon pa vwar rezon nou bezwen sanz li.  E mon santi pou dir we need to aspire to be at that level!  Sa i mon –

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon kontan ler ou pe koz nou kit sa bann keksoz la.  Me ler ou mazin lakantite responsabilite e mendev ki nou napa ki nou, nou pe rode, toultan ki nou pa gannyen akoz napa sa Bidze ki pou siport sa, i pa fasil.

Mon a donn ou senp legzanp journal.   Journal pa ti pe ganny fer.  Journal nou fek konmans fer la e nou pe sey catch up ek sa detrwa lannen ki i pa ti pe ganny fer.

E nou napa travayer spesifik pou fer sa.  Nou bezwen vwar nou parfwa nou pe multitask nou bann travayer ok?  Onorab Ferrari apre Onorab Georges.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker mwan mon ti pe zis akoz i 5. 20.  Mon ti pe fer en pti riye pou Lasanble pou nou relax en pti pe, pou dir be ki pou arive dan bann ka kot serten Manm i koze, selman zot pa dir nanryen konmsi ki nou pou ki pou ganny rikorde dan bann rikord?  Mersi.

 

(laughter)

 

MR SPEAKER

Mersi.  Oubyen parey mon’n deza dir Manm i koze zot zorey pa tande ki zot dir.  Ok dakor?  Bon petet lo sa official report Onorab Georges mon pa konnen si ou annan Standing Orders Maurice, avek ou?  Standing Orders Maurice, Standing Orders 16 i osi i fer referans ek official report.  Alright laparol i pou Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair annefe en keksoz ki in mank mon e mon mazinen in mank nou tou.  Ler mon pe regard sa, ler mon pe regard 12 as a whole.  Annefe 12 (8) this is the Verbatim.  Sa ki nou apel Hansard dan bann lezot Parlman.

12 (8) The official report of speeches is not an official report that says at 10.12 Honorable Pillay spoke at 10.25.  Honorable Afif spoke-. It’s actually is  the Verbatim and the Hansard. E nou isi nou pa apel li Hansard, pou en bon rezon akoz Hansard annefe i en keksoz ki Anglais, e tou bann Parlman ki enspire from Parlman Anglais in adopte including Maurice.  Nou ser akote nou.

Annefe sa ki (8) i dir se Clerk anba ou direksyon i ava prepar the Verbatim e sete annefe sa ki ganny fer.  E i ava fer copies available to Members.  Annefe dan bann Lasanble presedan nou tou nou ti ganny tou bann Verbatim.  Nou ti ganny en kantite papye.  Mwan mon annan en miray file avek nou bann speeches ladan ki mon ti gannyen sa lepok mon pa konnen akoz.  Me nou ti gannyen.  Nou ti ganny Minutes.

        Alor nou regar byen 12 e si nou swiv li kronolozikman nou vwar ki Clerk i ava prepar an 12 (2) en Record of proceeding.  Annefe se sa ki vin Minutes apre.  E i pou fer e in fer tou bann Manm ganny sa.  E lontan nou tou nou ti gannyen. Me konmela nou ganny li elektronik-man.

E (3) avek (4) i eksplike egzakteman sa ki pou antre dan sa Record of proceeding.  (5) i Order Paper, (6) i circulation of Order Paper, (7) i journals papers laid, records to sa bann keksoz, (8) se Verbatim, e (9) se Komite, Minutes of Committees. 

        Donk the whole territory i ganny kouver dan 12.  Tou sa ki Clerk i ti sipoze fer.  Donk sa ki nou bezwen prezan se fer sir akoz si (8) in mank nou e se pa zis akoz i 5. 23 ki’n mank nou in mank nou pandan tou sa letan e ki nou pa’n vwar e mwan mon premye devan ki ti’n sipoze vwar sa, mon pa’n vwar.

Kekfwa nou devret azout enn de mo avek (8) pou fer kler ki se sa ki Verbatim.  Prezan i ava byen e kekfwa osi nou devret pou plizyer landrwa e non pa selman dan (6) pou dir ki tou sa bann dokiman i kapab ganny prepare e sirkile  in any electronic format.  Donk i kouver tousala.

Alors si, si nou dakor avek sa Mr Chair swa nou a fer li la swa si ou ti pe al adjourn in any event nou kapab fer li tanto, e konmans avek sa demen bomaten.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Mon krwar nou ava pran kot ou kite la, e ou ava fer sa bann proposed amendments ok?  Se sa rezon osi mon krwar mon atir ou latansyon lo Standing Orders Maurice.  Akoz i fer referans avek Verbatim en.  Sa official report, shall be as nearly as possible Verbatim of all speeches, right?  Standing Order 16.

        Bon mon krwar nou’n ariv nou’n egzos en pti pe nou lenerzi pou ozordi.  Mon ava demann Sarge pou move Mace avan nou adjourn. 

        Nou pou nou ava adjourn e nou ava repran nou travay demen 9er bomaten pou nou kontinyen avek deba lo Standing Orders.  Right?

 

(ADJOURNMENT)