::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Wednesday 27th May, 2020

Verbatim Wednesday 27th May, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Wednesday 27th May, 2020

 The Assembly met at 9am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Bomaten nou pou kontinyen avek nou travay kot nou ti arete yer e osi semenn pase.  E bomaten nou pou kontinyen deba lo Mosyon ki ti ganny move par Onorab Georges e Mosyon i lir comme swivan ;-

Etandonnen lefe advers ki pandemik COVID-19 in annan lo lekonomi Sesel, problenm ki bokou biznes i trouv zot pe fer fas avek, lensertitid lo fitir sa bann biznes e lekonomi Sesel an zeneral,  traka ki bokou anplwaye i annan lo size lanplwa, konsern nou lasante nou popilasyon anmezir ki nou ki nou reouver nou lafrontyer sa Lasanble i demann avek Gouvernman avek en bi ekout konsern tou kous nou popilasyon e trouv meyer solisyon pou fitir nou pei pou ralye ansanm tou sekter enportan dan pei e organiz en konversasyon Nasyonal irzan lo bann mezir ki nou pei i devret pran pou asir byennet lasante e lekonomi Sesel e Seselwa.

Bon parey mon dir nou’n fini deza konmans deba lo sa Mosyon e mon annan ankor plizyer Manm lo mon lalis.  E nou pou demar toudswit avek Onorab Egbert Aglae.  Onorab Aglae laparol i pou ou.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab, pep Seselwa e tou mon zabitan ki a lekout.  Mr Speaker Mosyon ki’n anmennen par Onorab Georges semenn pase, mon welcome en Mosyon avek en tel lespri kot sityasyon ki nou ladan ozordi pe envit nou, envit sa pep, tou dirizan, tou biznes, e tou pep Seselwa annan tye pou nou antre dan en deba Nasyonal lo lenpak ki sa pandemik COVID-19 i pe anmennen lo nou pei.

E konman en pep nou bezwen kapab ozordi met tou nou diferans de kote e tyonbo lanmen pou nou kapab sirviv.  E dan sa menm lespri kot i pli ozordi i pli enportan ki zanmen, ki nou solider ek kanmarad e ki a lafen se sa pep li menm ki a sorti viktorye.  I pa en letan pou nou vin endividyalis, ouswa montre nou ki pli meyer, nou ki i annan pli bon nide.  I pa osi en letan pou personn vin reklanm laglwar lo sityasyon COVID-19.

Pep Seselwa ki bezwen sorti venker, i pa Prezidan, i pa Minis, i pa politisyen, i pa en biznesmenn endividyel, i pa en anplwaye ouswa en anplwayer.  Se pep annan tye ki bezwen solider e sorti venker.

Mr Speaker Mosyon la devan nou, i annan 4 pwen kardinal ki mon trouve ladan.

  • Mosyon pe demann bann lenpak ki pou annan lo lekonomi Sesel,
  • I tous lensertitid lo fitir biznes,
  • Bann defi lo lanplwa e anplwayer e travayer li menm.

E dernyerman i koz konsern lo lasante popilasyon anmezir ki pei i vwar li i bezwen reouver avek lemonn eksteryer.

Mr Speaker lenpak nou lekonomi in deza konmanse.  Sityasyon deviz i deza dan problenm. Nou vwar lenflasyon, pri e servis komodite in ogmante e nou tou nou pe tann Seselwa dan sa 4 pti pwen Mahé pe koz lo la.  Pe kriye.  Pe demann nou konman bann dirizan pou aport bann soutyen.  E nou devwar e nou  responsabilite pou nou osi kapab regard ver zot e aport soutyen kot nou kapab.

Mr Speaker malgre reaksyon e mezir ki Gouvernman pe pran, ki nou’n vwar, kot in annan en Bidze en stimulus package nou kapab dir, pou kapab antreprann bann progranm ki Gouvernman ti a swete akonpli swivan sa pandemik, e osi ki mannyer nou pou sou soulaz sa sekter prive, ki enn nou pilye lekonomi, e osi ki bann mezir fiskal atraver nou bann sistenm finansyel sirtou atraver Labank Santral, pou kapab soulaz lekonomi pei.

E ozordi sekter finansyel ki enn sekter osi ki fer en pe larzan ki pe mars ase byen, e ki prediksyon pou 2020 ti pou fritye, zot osi zot vwar zot dan serten difikilte.

Mr Speaker bann mezir ki Gouvernman in pran i al dan bon direksyon.  E ler nou fer en pti analis lo serten sityasyon dan nou bann pei zanmi aletranze, nou vwar pou dir Gouvernman in al en pa dan bon direksyon.  Akoz bann benefis ki’n ganny met devan i en benefis ki pou donn serten garanti.  Ki pou donn serten lespwar ki pou sov en pe biznes e asir ki Seselwa i kapab ganny en lasyet manze e son ganny pen dizour a lannmen.  Me pa tou pei ki kapab fer sa ki nou, nou fer, e listwar in prouve e i ankor annan leokri deor ki pe arive.

Mr Speaker lensertitid, lo fitir biznes nou’n diskite, nou ankor pe diskite, nou pe vwar poudir Gouvernman ankor pe zwenn avek sa sekter.  Yer swar menm dan nouvel rankont in ganny fer en kote i dir pa ankor ariv lo en nivo satisfaksyon, lot kote i kontinyen pouse, se sa bann dyalog ki mon krwar i enportan ki ganny fer.

E se sa lespri Mosyon se annan sa dyalog enportan pou nou ariv lo en pwen, kot tou parti prenant i konsernen ki ganny afekte i a vwar li at least dan en junction kot i kapab kontinyen sirviv.  Byensir malgre i annan ki’n dir ler in sorti pa ankor kapab tonm lo en konklizyon, byensir pa tou keksoz ki ou kapab tonm lo konklizyon demen bomaten.

Sirtou kot i konsern sekter finansyel si ou pe rod plis larzan, i bezwen annan bann lenformasyon kalkilasyon presi ki bezwen ganny fer e sa se sa tim en tim ki bezwen asize, kalkile, analize apre vin anmenn devan e dir vwala ki nou kapab ofer.

Se sa bann lespri ki nou bezwen konmans enkilke ozordi, e pa zis gard li akoz sityasyon COVID, me i en kek pratik ki nou merit garde, pou fer ki nenport ki sityasyon ki nou pei nou bezwen fer fas avek nou kapab vwar nou zwenn ansanm asiz ansanm dyaloge, pe enport grander ou pos, grander ou biznes ou larelizyon ou apartenans politik, pou mwan sa nou devret pe tousala de kote konman en pei.

Mr Speaker sa deba Nasyonal ki loter Mosyon pe demande, i merit en nouvo fason fer.  I merit anmenn lespri inovativ, inovasyon.  I merit get sa fitir zenerasyon ki pe monte lo ki bann landrwa ki nou santi konman en pep an term lanplwa, travay, ledikasyon kot nou fikse pou asire, ki nou kapab sirmont nenport kalite evantyalite e ki nou kapab fer fas avek.

E resers i montre ozordi ki i annan serten travay ozordi, ki malgre bokou pei i envestir ladan i pa relevan dan sa moman letan ki nou ladan.  E nou vwar pou dir sekter teknolozi i enn bann sekter ki ozordi malgre sityasyon COVID li i kontinyen sirviv i kontinyen benefisye e i fer profi e i fer larzan.

I montre poudir dan sa sekter ki la nou merit pous plis Seselwa pou antre ladan e avek pandemik work from home izolasyon karantenn byen teknolozi keksoz ki toulezour ki nou bezwen depan lo la pou nou kapab fer nenport ki biznes ouswa lekonomi i marse.

E i osi anmenn nou dan en deba kot nou reget serten fason ki biznes i ganny fer dan pei.  Nouvo fason marketing, karantenn ouswa lockdown li menm, nou vwar pou dir bokou biznes in soufer akoz rezon marketing.  Dimoun pa sirkile i vedir dimoun pa ariv kot sa pwen kot ou, ou annan en servis.

Dan sa nouvo fason fer ki nou bezwen asize diskite avek seksyon Trade, Finans, Minister Lanplwa li menm, ki mannyer servis i ariv kot dimoun dan bann moman ki annan bann tel fason, bann tel sityasyon lockdown.

        Kestyon ki mon pou demande mwan, eski nou pe fer ase?  Eski nou pe reisi?  Eski nou ti kapab fer plis?  Eski nou ti kapab fer pli byen?  Mon annan larepons ki pli tar mon pou reponn mon menm me pou mwan, mon santi ki nou kapab fer pli byen.  I pa depan zis lo Gouvernman, i depan lo nou tou konman en pep konman en travayer, pou nou kapab fer li e nou konman politisyen osi nou annan nou rol pou nou zwe ladan.

Malgre ki Gouvernman in anmenn serten siport adisyonnel parey in donn tax break pou biznes, fasilite kredi, loan bann holiday payments, ki’n ganny mete,  mon santi poudir diskisyon i bezwen kontinyen dan sa laliny akoz i annan serten defi, serten blokaz.  E dimoun, biznes still ankor annan krentif pe konplent.

E mon welcome nide, ki Gouvernman in sorti in dir nou konnen akoz apre Zilyet pou annan en faz redundancy ki pou arive.  E mwan menm mwan mon ti koz lo la mon ti dir fodre pa ki nou antre dan redundancy sovaz san kontrol ki pou fer ditor lekonomi e fanmir Seselwa.

E Gouvernman pou garanti lapey, tou Seselwa ziska Desanm 2020.  Sa i a retir bann dout, bann lensertitid bann lenkyetid pou travayer Seselwa.  Me sa i pa tradwir ki ou si ou lanplwa i an risk kot ou bezwen asize ou pa fer nanryen, ou pa rod fason inovativ, ou asize esper zis sa saler akoz Gouvernman in dir i pou donn ou.

Me ou, ou annan en responsabilite pou ou fran.  Si ozordi akoz pou annan serten lanplwa parey bann eksper in dir, i riske disparet pou en pe letan nou riske nou pou napa en pe letan sa pos.  Me ki ou fer si ou ti la sa pos, ou bezwen konmans mazinen re-skilling i enn, reganny train, al fer serten lezot degre petet serten course, ki dan bann interview ki’n ganny fer avek lapres Minister Finans Minister Lanplwa in koz lo la, kot zot pare si en dimoun li i santi i le revwar son karyer ki li in etidye.

E ozordi in fer en kantite lannen ladan i kapab divert, al dan en lot karyer, si i permet e si Gouvernman osi pare pou siport li.  Tousala i vin avek bann nouvo fason fer, e tousala i bezwen ganny dyalog.

E pou mwan dan sa dyalog i annan 3 Minister kle ki bezwen ozordi ankor pe travay ansanm.  I ava annan Minister Finans, Minister Lanplwa, i ava annan Minister Ledikasyon.  Sa 3 Minister i kle pou nou kapab  revwar e tras sa nouvo larout ki nou, nou krwar nou bezwen pas atraver.

Mr Speaker, sa nesesit deba Nasyonal ki  nou bezwen antreprann i fer ki kestyon ki konsern kou lavi bann kri leokri ki nou pe tande lo medya sosyal, bann blanm ki nou pe met lo marsan, bann pri komodite, ki nou pe dir pe shoot up i kapab ganny adrese atraver sa bann deba.

E bann akter enportan parey STC, SRC, FTC, i bezwen ganny enkli dan sa bann deba Nasyonal.  E ler nou pe koz lo sekirite alimanter, malgre deviz etranzer, in ogmante, in ogmant a en kou ozordi 18 ekek Roupi,  Minister konsernen ek sekirite alimanter, Lagrikiltir ek Lapes.  I pe bouze dan direksyon i pe mete en plan devan.  Me nou, nou bezwen donn li en sipor pou li kapab kontinyen.

Me lefe i reste ki sa bann ki gardyen bann move pratik i bezwen reste azour.  Departman Trade zot bezwen step up met en lot gir.  SRC met en lot gir, FTC antre dan gir, pou zot kapab detekte move pratik.  E anmenn soulazman sa pep en mannyer ki malgre sityasyon i sanze lo kote deviz, nou pa vin tann ankor sa ki Minis Bastienne ti vin dir ler konsern lenportasyon lavyann pri ki ganny peye laba e landing fee e ler i ariv lo letazer poudir i annan sa gran margin dekalaz.  Pou sa arive pa arive fodre sa bann akter i zwe zot rol.

Mr Speaker, pandan sa bann letan ki nou pe fer fas avek difisil, annou pa bliy nou bann pei zanmi.  Malgre in annan bann move lespri dan lepase e menm lespri zenofobi, nou bann pei zanmi ki abitye siport nou parey L’Inde, La Chine, UAE, Zapon, nou bezwen koste pli pre avek zot.  Nou pou bezwen kontinyen zot led.  Bidze ki’n ganny vote, aksepte, pa pou permet nou akonpli bokou keksoz sirtou konsern devlopman proze pou pei.

Malgre depi sa dernyen semenn, Gouvernman Labank Santral in monte in dir nou sityasyon deviz dan Labank Santral in monte sa pa en moman ouswa nou pa devret pran li konman en laklamasyon akoz sa rezerv ki deza la i kapab ale a dizour vitman ki nou kapab espekte sityasyon pa amelyore.

E alor nou bann pei ki annan bann relasyon enportan, bilateral, miltilateral i bann laport ki nou devret pe tape.  Pou gete kote ki nou kapab ganny bann led enportan.  Kote ki zot kapab soulaz nou.  Si nou annan nou bann det ki fason bann det i kapab restriktire.  Petet ki bann holiday breaks osi ki nou kapab gannyen konman en pei avek bann krediter ki nou dwa ki nou annan loan avek.

Sa bann zes i enportan e sa bann deba i enportan ki ganny fer pou kapab soulaz sa pep, pou tir sa presyon finansyel.  Nou bann rol, nou bann Anbasader dan diferan pei ki nou’n mete.  I bezwen ganny an kestyonnen osi.  Kwa ki zot pe fer an plis zot osi zot bezwen antre dan en gir, pa zis asize pou gete ki pe pase Sesel.  Al rode ki mannyer zot kapab ed Sesel ler zot laba.  I byen mon vwar zefor in ganny mete pou ed nou bann sitwayen, ki dan problenm ki dan detres, me osi ekonomikman rode, reserse, dan sa dyalog ki enportan.

E Egzekitiv atraver nou Prezidan, Prezidan Faure i bezwen take them to task.  Ki mannyer i kapab anmenn serten inovasyon, parey mon’n demande.  Nou’n koz lo la.  Ki mannyer nou kapab ganny en pti pe plis led plis sipor.

Mr Speaker, lasante nou pep i enportan.  E responsabilite tou pep Seselwa pou fer sir ki son lasante i ganny proteze.  E mwan dan sa dyalog Minister Lasante i en mayon li osi.  Zot in fer bokou e la mon le felisit tou travayer lasante.  Mon pa anvi zis nonm Dr Gedeon ek son lekip mwan, tou travayer lasante ti travay.  Tou travayer lasante ki’n travay,  mersi bokou.

Me selman zot travay dir i kapab vin anven si nou, konman en endividi nou pa pran nou responsabilite.  I domaz ki serten nou, nou ankor pe mank serten respe pou sa bann profesyonnel.  I domaz ki serten nou pa pe swiv serten pratik, bann konsiny ki’n ganny mete.  I domaz ki serten i akt iresponsab, san mazinen ki mwan mon kapab met mon fanmir an danze.  E i domaz osi, ki serten lanbisyon larzan, pou ganny plis i met kapab met en pep lasante an danze.

Nou tou ki get televizyon ki swiv lasenn enternasyonal sirtou L’Amerique kot épisant sa epidemik i ete ou demann ou lekor kestyon.  Eski serten sa bann Americain i fou, mon pa pe fer okenn ouswa pas okenn komanter zenofobi la mwan.

Me nou pe vwar zot pa pe swiv lord ler i dir lockdown, zot pa pe swiv lord karantenn.  Zot pe kontinyen fer parti, zot pe menm mont dan semen akoz ler regilasyon i ganny mete pou zot dir be ouver.  Oli sans dirizan la, oli zot responsabilite?

Me nou, nou sanse.  Nou annan en Gouvernman ki met lipye ater.  Nou annan en Lotorite Lasante ki’n pran son responsabilite ki’n dirize, ki’n pran  desizyon malgre ki serten ti kapab vini dir non pa ankor ler, ouswa nou’n an retar.  Zot in pran.

E lepep Seselwa lamazorite mon salye zot.  Zot in ekoute.  E se gras a sa ozordi, ki ou vwar ki Sesel i COVID free. 

Me annou fer atansyon.  Nou riske pa reste COVID free pou bokou letan.  Ler nou pe koz lo bann mezir ki Zen in ganny anonse e yer swar dan nouvel in koz lo la.  E mon krwar pou dir dan sa lespri dyalog Nasyonal ki nou bezwen antreprann, nou bezwen met bann mezir ase sever regilasyon e menm penalti.  E sa pou nesesite osi ki bezwen annan serten lamannman dan serten Lalwa.

Yer nou ti pe koz lo penalti, ler nou ti pe koz lo domestic violence, i annan ki ti dir 30mil tro bonmarse, fodre met santans prizonnman.  Me avek bann ki krwar ki ler nou pou ouver zot pou rod tou pti fason pase, ouswa tou pti diversion ki kapab egziste pou zot al rod zot larises.

Mon pa dir biznes pa al rod larises mon, mon pa dir dimoun pa devret travel mwan.  Nou fer li dan en fason responsab.  E sa ki mank son responsabilite i bezwen annan en konsekans ki ou bezwen peye.

Akoz en endividi mon konnen i kapab met lavi en popilasyon an danze.  E mwan pou mwan Mr Speaker lo bann mezir ouver apartir Zen, mon ti annan serten lensertitid lo la mon osi, mon ti annan serten enkyetid me avek bokou refleksyon.  Mon konpran akoz ki nou bezwen fer bann soft opening. 

I annan serten sekter ki pe soufer, sirtou lo kote touris.  E nou konnen poudir sa Bidze ki Gouvernman i annan ozordi i pa en Bidze ki petet son dirabilite i pa pou permet kapab abzorb tou sa sok ki sa sekter pou fer fas avek.  E se la kot nou bezwen annan en pti louvertir pou zot kapab pran en pti souf. E mwan mon pa swete poudir baze lo lanons bann mezir bann konsiny, ki nou antre dan en louvertir sovaz ouver deswit, e menm sa nouvo lide, nouvo fason fer, nou pa devret pe vwar en mass tourism pe antre dan pei.

E bokou pei pe mazin lo sa.  Ti annan en dokimanter mon ti pe swiv lo kote laba Venice, menm Italie bann lezot pei ki depan lo touris parey nou,  kot zot pe rethink lo ki kalite tourism industries zot bezwen a lavenir.  Sa pa mass tourism me kalite e bann ki kapab vini ki kapab depanse.

E se sa lespri ki nou bezwen pe think about sa.  Ozordi nou annan nou en Lazans  STB, ki la ki pou  bezwen reste, malgre i annan serten kritik pe demande sa larzan ki nou pe donn zot ki nou’n donn zot ki zot pe al fer avek.

Zot osi zot  annan en travay pou rethink.  Zot osi zot bann think tank ki zot annan laba la i bezwen lo drawing board toulezour sey mazinen ki mannyer nou pou redres.

I pa zis Egzekitiv ki bezwen fer sa travay, nou tou.  Ki annan bann pozisyon dirizan.  Bann pozisyon CEO, PS, advisor, fer zot travay, get dan zot Departman ki mannyer zot kapab vin avek inovasyon.

Kot i konsern Minister Lanplwa dan sa lespri dyalog Nasyonal Mr Speaker, ki Mosyon pe demande,  zot bann think tank, parey nou dir, i bezwen kapab pe vin ek inovasyon.  E mon vwar zot pe tarde vin ek inovasyon.  Nou annan problenm avek sistenm transportasyon akoz social distancing, dimoun pe ariv travay tar.

Me pa in ler pou annan en lanons ki dir be serten group travay dan sekter piblik e menm prive i kapab komans 9er i ava i annan ti kapab konmans 10er sa ki a konmans 7er bomaten, pou ede tir presyon lo sa servis piblik transpor servis piblik.

Mwan mon ti anmenn en Mosyon lo la Mr Speaker.  E i enportan pou nou kapab pran sa bann moman letan la, la, la pou nou reflesir lo sa bann keksoz e, enplimante.

E Departman Minister i devret konmans kase la konman i annan sa bann think tank sa ki pou deal ek redundancy li. Sa ki pou deal ek GOP deal ek GOP me ou bezwen annan en pti group ki pe think la li son louvraz, bomaten 8er ziska 4er ouswa 9er ziska 5er.  Sey mazinen ki mannyer nou pou anmenn inovasyon pou soulaz nou dan sa problenm ki nou ladan.  Tou departman i merit mars parey.  Lagrikiltir osi i bezwen konnen parey ladan.

Mr Speaker Gouvernman i bezwen pas en lot gir pli o pou nou kapab reisi dan sa laliny.  Mr Speaker dan sa sityasyon ki nou ladan, sa relasyon enportan ki nou bezwen devlope avek tou sekter. Si nou anvi kontinyen asir ki nou ganny income, ki nou annan en sekret alimanter kot nou annan latizann, kot nou ledikasyon i fonksyonnen ;- kot pti biznes i kapab reganny son souf pou Gouvernman kapab anmas tax, pou li kapab redonn e re partaz sa larises, kot devlopman i kapab kontinyen, moman in arive pou nou frer ek ser Seselwa zwenn ansanm.

Tir lanbisyon politik, lanvi pouvwar met de kote.  Lir sa larelizyon si i mouslim si ou katolik si ou endou si ou lot si ou lot met de kote.  Bliye si nou ti fase yer, annou bliye si mon ti fer ou en keksoz e la mwan mon a demann pardon si i annan okenn endividi ouswa dan pep dan mon distrik ki mon’n ofanse.  Moman in arive koman en pep pou nou solider parey, sanson i dir.

Atrap lanmen. Nou lavenir ozordi i pa briyan parey tou kou nou ti dir, letan bann speech Bidze ti ganny fer letan bann Prezidan ouswa Minis ti kontan servi sa parol nou lavenir i briyan, me ozordi nou lavenir pa briyan i dan sonm i dan fernwanr.

Me ki nou fer pou nou kapab sorti?  Annou sekwe nou annou pa sa gir konman en pep.  E mon demann Bondye pou kontinyen beni Seselwa ki nou ava kapab sirmont sityasyon  konman mon frer e bann ser.  Avek sa Mr Speaker mon pou siport lespri Mosyon ki anmennen par Onorab Georges.  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Aglae.  Mon a donn laparol Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran sa loportinite pou remersye loter Mosyon pou son linisyativ pou fer sa lapel pou annan en dyalog Nasyonal o pli vit posib.  Bokou in ganny dir depi semenn pase lo sa Mosyon prezante par Onorab Georges, alor dan mon lentervansyon mon pou met lanfaz lo bann defayans ki egziste dan prosesis konsiltasyon ki Gouvernman i antreprann.

Mosyon ki devan nou Lasanble i vin a en moman apropriye ;- en moman kot nou popilasyon pe demann bokou kestyon an relasyon avek desizyon ki Prezidan Larepiblik in pran pandan ki nou pep pe travers en lot moman kritik.  E menm pli ki ganny en kris finansyel 2008.

Bokou dimoun in reakte e kestyon ki zot, demande se eski sa bann desizyon i vreman reflekte larealite ekonomik e finansyel nou pti pei?  Eski sa bann mezir i soutenab?  Parey bann reaksyon se ki desizyon napa en baz kredib?  Par egzanp zot ti dir nou o konmansman ki zot pou bezwen R400milyon par mwan pou pey saler bann travayer dan sekter prive.  Me apre nou’n vwar ki zot bezwen selman R100milyon par mwan.

Sa ki kler e ki nou bezwen rekonnet se sa gran defayans dan lafason ki keksoz i ganny fer dan nou pti pei.  Sirtou ler nou pe adres bann eleman fondamantal nou legzistans, e ki tous tou kous nou popilasyon san eksepsyon.  Bann defayans dan fason fer i aparan dan bann Prozedlwa ki’n vin devan nou Lasanble. E sa dan li menm i fer nou kestyonn sa, prosesis konsiltasyon vin swadizan pran plas parmi bann akter dan sosyete.

Mr Speaker tro souvan nou vwar ki meeting i ganny organize, me kontribisyon bann partisipan oubyen dimoun ki ganny enplike direkteman, pa ganny valorize.   Laplipar letan desizyon i fini ganny pran menm avan meeting e dimoun i bezwen reakte lo sa ki nou apel bann ‘’fe akonpli.’’

Mr Speaker bon konsiltasyon se ler konnesans ek leksperyans bann dimoun enplike i ganny valorize.  E akoz se zot ki konn zot biznes.  E se zot ki pe fer sa toulezour.  Nou osi konnen ki parfwa menm dir kontribisyon bann partisipan i ganny dokimante par bann fasilitater, me bann enportan pa neseserman ganny reflekte dan bann desizyon ki swiv.  Dan en latmosfer parey sa prosesis konsiltasyon i vin, plito siperfisyel.

Mr Speaker, Gouvernman i bezwen fer desizyon baze lo bann levidans konkret e scientifique.  Nou’n aprann tout dezyenmman atraver sesyon kestyon avek, Minis Finans ki desizyon i ganny pran State House san okenn analiz apropriye.  E se selman apre ki desizyon in ganny pran ki teknisyen bezwen rode ki mannyer pou enplimant desizyon.

Sa ki pli grav bann akter ki pou ganny afekte par sa desizyon i dernyen pou ganny konsilte.  Tou sa i en pti pe ki nou annan en Gouvernman ki pran en lapros top-down dan tou keksoz, e se sa ki pe fer nou bokou ditor.

Mr Speaker, dan en moman kot nou pe fer fas avek en kriz ekonomik e finansyel, nou bezwen adres bann size avek bokou plis lanpler.  Nou bezwen en lapros kolektiv avek bann responsabilite partaze, parmi tou akter dan nou sosyete.  Dan en moman parey i devwar e responsabilite Gouvernman, pou kree sa lanvironnman neseser, pou ki sa dyalog i pran plas e a tou nivo nou sosyete.

Mosyon pe demande ki pou annan en dyalog Nasyonal kot pep Seselwa i ava kapab partisipe ; pou ki ansanm nou formil bann Polisi ki pou reponn a nivo priyorite Nasyonal.  En Fondasyon ki pou asir en lavenir soutenab.  I enportan pou sakenn de nou pou regard sa kriz dan en loptik diferan.  Akoz dan tou sityasyon kritik e dan tou defi lavi, i osi annan nouvo loportinite.  Mon reste konvenki ki mon bann frer, ser Seselwa i pare pou sezi tou loportinite, me nou bezwen konmans avek en dyalog onnet.

En dyalog Nasyonal pou permet diskisyon lo bann size enportan ki preokip nou pep ; size lanplwa pou Seselwa, e eski mannyer nou pou kree sa balans avek travayer etranze i en size ki demann en dyalog Nasyonal.  E ki mon avi ti’n devret, lo latab diskisyon, depi o konmansman menm.

En dyalog kot bann pwennvi bann akter ekonomi i ganny byen valorize i a ede devlop en lekonomi avek bann meyer fason fer ki efikas, efektiv e ekonomik.  I enportan ki nou lekonomi i repran toudswit, me pou sa arive i annan en nesesite pou enspir konfyans, parmi bann akter dan nou sosyete.

Nou bezwen fer konfyans Kominote Biznes, akoz se zot ki pou kapab kree nouvo larises dan nou pei.  Ler Gouvernman i anmenn en Prozedlwa ki protez travayer, me anmar lanmen anplwayer Gouvernman pe senpleman dekal sa balans dan relasyon ant travayer e anplwaye.  Ki an konsekans kree plis konfizyon e dout dan lespri tou dimoun.  Sa eleman konfyans i primordyal pou gard stabilite ekonomik dan pei e Gouvernman i bezwen revwar son fason fer.

Pou konklir Mr Speaker dyalog i anmenn konprenezon e retir konfizyon.  Alor nou bezwen siport Onorab Georges dan son demann pou ki sa dyalog i ganny fer o pli vit posib.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Mondon.  Mon ava donn laparol Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm e tou dimoun a lekout.  Mr Speaker sa Mosyon devan nou i tre larz e fer referans avek lefe advers lo lekonomi Sesel ; problenm ki biznes pe fer fas avek, presyon lo travayer lo size zot lanplwa e konsern lasante pou reouver nou lafrontyer

Mr Speaker, swivan bann deklarasyon ki’n ganny fer tou resaman par Gouvernman atraver Minis Finans sa size presyon lo travayer lo size zot lanplwa, in ganny adrese dan en fason tre soulazman pou tou travayer.  Ki ti dan lensertitid dan evantyalite zot perdi zot dyob atraver redundancy. 

Gouvernman in fer sir ki okenn travayer Seselwa pa pou mor lafen.  Sa devlopman i devret en gran soulazman pou anplwayer osi.  Si zot santi ki zot pa pou kapab soutenir tou zot lafors mendev ki dan lanplwa avek zot ozordi zot annan opsyon pou zot redwir zot mendev, dapre ki zot santi pou ed zot kontinyen fer marse zot biznes, dan en fason ki zot krwar i pou soutenab pou zot.

I kler ki demars enportan in ganny fer e pli enportan ankor se ki in ganny anonse byen boner, pou ki bann biznes a kapab pran bann desizyon neseser.  Mr Speaker en size ki ankor en gran konsern serye pou bann biznes se sa lasistans atraver sa R5milyon ki sa Lasanble in aprouve ki a dispozisyon Labank Komersyal, Credit Union e Labank Devlopman Sesel.  Avek kondisyon lentere tre abordab pou asiste biznes.

Kestyon se, eski rezondet en tel sonm pe aktyelman pe ganny byen zere ver lobzektif inisyal?  I enportan ki en travay i ganny fer dan sa direksyon pou zisteman vwar ki egzakteman pe pase.  Akoz bokou biznes i tre konsernen santi zot ki lafason ki lasistans pe anvizaze donnen, pa pe neseserman anmenn okenn sipor pou bokou zot e sa i fer ki bokou biznes i ankor dan difikilte.

Ozordi bokou bann SMEs i dan problenm grav.  Zot pa pe ganny sa lasistans neseser avek zot labank.  I menm annan SMEs ki pa’n benefisye avek sa 6 mwan gras pou pa pey zot loan, o kontrer zot labank pe met presyon lo zot pou kontinyen pey zot loan. 

        Eski sa pou soulaz sa bann biznes?  Kote zot pou gannyen pou kontinyen pey loan donne  sityasyon ki zot ladan?  Sa bann labank zot konn byen ki problenm Nasyonal ki pei i ladan.  Akoz fer sa bann biznes soufer?  Eski zot realize ki plis biznes fermen i vedir mwens lanplwa?  Mwens tax ki pou antre dan Kof Leta, problenm pou sa bann biznes sirviv, plis difikilte pou sonny zot fanmir.

E la kot bann lasosyasyon biznes. i devret bouz dan sa direksyon fer en konversasyon avek lasosyasyon labank Sesel.  Pou vwar akoz ki sa R500milyon lasistans pa pe aport siport neseser pou tou bann biznes ki dan bezwen.

Pe enport groser sa bann biznes, me tret zot dapre zot bezwen pou asire ki zot kontinyen sirviv.  Ziska ler keksoz i a repran dan en fason soutenab.  Mr Speaker i kler ki bann desizyon ki’n ganny pran par Gouvernman, pou bann mwan ki pe vini, i tre enportan pou sa lot letap.  Me lefe i reste ki nou pe apros 6 mwan dan lannen 2020.

Gouvernman atraver Minis Finans, i bezwen vin devan pou donn en bilan tre detaye lo Leta, lekonomi pei dan en fason tre fran.  Lo ki mezir enportan ki Gouvernman pou bezwen pran pou soulaz pei dan kourt term. Mwayen term e lonterm.  E ki pou gravite sa bann mezir?  Ki degre lenpak lo pep Seselwa ekonomikman apard ki peyman saler?

Eski i pou annan nesesite sakrifis, ki pep Seselwa pou bezwen fer?  I enportan nou konn byen boner si sa pou leka.  Si non, ki pli bon fason pou apros redresman lekonomi pei?  Nou annan en sityasyon serye kot minimum reveni pe antre dan Kof Leta.

Mr Speaker sa konsern enkyetan, pri komodite dan magazen i enn reel pou bann konsonmater ozordi.  Nou osi konpran ki pri deviz in monte, avek Roupi ki’n devalye.  Me tout menm i annan nesesite pou Lotorite vin devan avek en posibilite annan en fason ki sa bann pri i kapab ganny monitor pou asire ki tou konsonmater pe pey komodite dapre pri ki zot devret.

Konsern i pli grav ankor pou sa bann diferan biznes ki dan ki’n ganny afekte, enkli bann biznes bato gro e pti, car hire, taksi drayver, biznes pick up, bis H-1, guest house, apartman e serten lotel zis pou nonm enn de, me i annan lezot ankor.  Ki dan gran difikilte pou zot kapab pey zot lasirans.

Mr Speaker laplipar sa bann biznes menm si zot bezwen pey sa lasirans zot pa pe kapab fer biznes, pou rezon ki nou tou nou konnen.  Eski napa en posibilite pou bann lakonpannyen lasirans entrodwir serten Scheme kot sa bann tel biznes a kapab ganny sa posibilite pou pey zot lasirans, par instalment ki abordab pou zot donn en sityasyon ki zot ladan?

E la Mr Speaker, si Lotorite Licensing osi i santi i kapab antre pou donn en koudmen donn en  tel conjecture i ti pou vreman ed sa bann biznes.  Ozordi plis ki zanmen dan sa pei, sityasyon i egzize ki tou akter ki kapab, ede donn sipor kot zot kapab atrap lanmen nou frer Seselwa, ki dan sa bezwen reel.  Ti pou fer gran diferans pou soulaz sa bann biznes ki dan problenm serye.

Mr Speaker sa in toultan en fason fer e byen an kree dan kiltir Seselwa ler maler in ariv kot nou e la mon pe envok fason fer nou gran pye.  Ki’n enkilke dan nou zenerasyon a zenerasyon lenportans pou ede kot i posib letan nou frer Seselwa i dan difikilte.

Mr Speaker la i en loportinite opportun pou Gouvernman atraver lenstitisyon en plas, pou fer en lodit serye lo bann aktivite ekonomi finansyel mazer dan pei pou idantifye konbyen zot ki zot reveni pe antre dan nou sistenm banker.  E konbyen ki pa pe antre dan nou sistenm banker,  dan son gran mazorite koleksyon.

Ansanm deside ki kalite mezir ki devret ganny met an plas donn en sityasyon ki pei ladan.  Akoz pei i bezwen tou sa sou pou pas dan nou sistenm banker ozordi.

Mr Speaker i osi opportun pou revwar loperasyon SRC dan en fason tre konpreansiv.  Pou idantifye bann landrwa kot i annan serten mankman revwar zot lafors mendev eski i adekwat.  Pou zot desarz zot responsabilite bokou pli efikas ki ozordi.  Eski zot lekipman ki zot pe servi ozordi i permet zot pou ganny akse avek tou bann lenformasyon ki zot ti a swete lo aktivite bann biznes pou satisfer zot lekor lo nivo lakantite koleksyon tax ki zot pe fer dan pei?  An konsekan satisfer bezwen finansyel pei lo en lot nivo.

SRC ozordi i devret pe lans dan en konpanny serye pou ankouraz bann biznes ki dan enformel, e tou lezot ki pa ankor anrezistre pou vin devan pou anrezistre e fer bann swivi neseser atraver zot seksyon enforcement an kolaborasyon avek biro Licensing ek biro Rezistrar.  Mon demande e ensiste ki sa travay i bezwen ganny fer deswit.

Mr Speaker la osi mon krwar ki i annan en nesesite pou en evalyasyon detaye ganny fer, lo sityasyon lanplwa dan pei.  Etabli ki kantite lanplwa i annan.  E dan ki bann sekter e ki dan bann diferan sekter ki pa ti pe neseserman ganny travayer akoz tou dimoun ti prefere al travay dan Sekter Tourizm.

Nou bezwen annan en progranm ledikasyon kontinyel dan en zefor pou valoriz tou sa bann travay e enkilke zot lenportans parmi popilasyon travayer dan pei.  Sa i a ede pou fasilit lenplimantasyon unemployed, sa pou osi ede pou idantifye ki bann landrwa ki bezwen mendev pou kapab ede dan formil striktir progranm re-skilling pou asire ki re-skilling pe ganny fer pou bann landrwa ki vreman dan bezwen.  E an retour asir travay pou sa bann dimoun ki anba sa progranm re-skilling.

Mr Speaker, si i annan en keksoz ki nou bezwen aprann ek COVID-19, sirtou nou bann politisyen se fodre pa ki nou impulsive dan nou reaksyon, lo bann serten lanons ki Egzekitiv i fer.  Annou toultan fer bon refleksyon avan.  La mon pe fer referans lo sa lanons ki Prezidan Faure ti fer pou reouver nou lafrontyer.  En konsern ki nou osi ganny mansyonnen dan sa Mosyon. Nou ti vwar plizyer reaksyon la anndan ki pa ti neseserman an faver sa.

E an menm tan nou’n vwar ki Komite Biznes ki zot ki santi zot pe ganny afekte direkteman zot pran en lot lapros, kot zot vwar pei i devret pe ouver lafrontyer.  Akoz zot santi lekonomi pei dan en fason ou en lot, i bezwen ganny relanse.

Mr Speaker an konklizyon Gouvernman ek Lotorite Lasante  i bezwen mentenir en balans, lo sa size reouver nou lafrontyer.  I enportan ki Seselwa i konpran sa.  Gouvernman i bezwen asire ki pei pa collapse ekonomikman.  Alors dan en tel konsanti i bezwen annan bann desizyon enportan ki riske ki bezwen ganny pran.

I pa vedir napa risk me i osi i pa vedir ki Lotorite Lasante pa pou asire ki i annan bann mezir tre efikas an plas.  Me an menm tan nou bezwen o pli o staz avan gard posib pou evit posibilite okenn ka.

Mr Speaker Prezidan Faure, ti spot on desizyon pou gradyelman konmans fer moter lekonomi marse ti bezwen ganny pran.  Nou bezwen pran kont ki depi mwan Mars Kof Leta pa pe anmas preski okenn reveni.  E nou pa kapab konman en Gouvernman responsab les sa kontinyen.  San ki Gouvernman i pran serten desizyon enportan dan sa direksyon.

Natirelman avek tou prekosyon neseser ki posib, pou asire ki lasante nou pep pa ganny konpromi.  Sirkonstans i egzize ki bann desizyon difisil i bezwen ganny pran, pou byennet pei e tou Seselwa.

Mr Speaker se pou sa rezon ki ozordi plis ki zanmen pei i bezwen en leader ki konpetan e solid rezilyan e kapab pou delivre par lao lekspektasyon tou pep Seselwa.  Menm ler serten kous lapopilasyon pe panik.  E sa se pa lot ki Prezidan Danny Rollen Faure!  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Churchill Gill.  Mon ava donn laparol Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm.  Bonzour tou dimoun dan lakour.  Mr Speaker COVID-19 i anmenn en lafreyer pou lasante piblik.  E dezyenmman in anmenn en gro lensertitid ekonomi avek en pei ki depan preski antyerman lo sekter tourizm pou soutenir li, nou vwar tou keksoz arete.

Pou bann ki annan biznes dan sa sekter de ki zot ti’n konpran lanpler ki bann mezir lasante ti pou annan lo zot sekter zot ti bezwen bouze pou fer en plan pou kapab sirviv.

Me parkont pou fer e plan nou  bezwen konnen konbyen tan sa pou tire.  Dan nou ka letan COVID-19 ti ariv Sesel le 14 Mars nou ti’n deza vwar ki i ti definitivman plis ki 3 mwan akoz lemonn otour nou pa ti ankor kapab met sa pandemik anba kontrol, apre son détection an Desanm 2019.

Isi Sesel nou’n kapab konbat sa maladi vitman e nou’n annan zis 11 ka an total.  Enn bann konsekans pou nou fer sa sete pou ferm nou lafrontyer depi milye Mars.  Pou sekter tourizm tou zot tranzaksyon ti preski arete e zot ti aret resevwar touris e ti prepar zot pou depar bann ki ti ankor, Sesel.

E zot ti konmans mezir konsekans realite an fas, e konbyen tan sa ti pou dire.  Pou bann ki mon’n koz avek zot prevwar konmans vwar touris retourn en pe partou dan pei, me sirtou pa dan menm lanpler ver lafen Out.  3 mwan apre ki’n louvertir Airport ki espekte le premye Zen avek bokou limitasyon.  Bann rezon ki zot in donnen i akoz dan bann marse ki abitye vin Sesel tel ki La France, Italie, L’Allemagne, e La Russie sa sityasyon i ankor difisil.

Zot rezonnman i osi ki avek difikilte ekonomik ki sa bann kliyan potansyel pe zot menm fer fas avek ki menm si sa maladi i anba kontrol, pou napa menm kantite kliyan ki pou vwayaze sorti dan sa bann destinasyon.

Menm aya tay predir ki nek an 2023 ki zot espekte nou retourn lo bann sif free COVIDSa i fer ki si kliyan i vini zot pou sorti dan en nouvo marse ki pou vin Sesel plito dan bann group targete.  Sa i fer ki plito bann gran lotel ouswa bann letablisman lo bann zil elwanye ouswa bann bato liveaboard ki pou bann swa prefansyel e pou zwenn regleman an plas dan pei.

Lefe ki 80poursan bann hotel beds i ganny trouve lo Mahé, Praslin e La Digue nou, kapab prozekte se lafen lannen ou lannen prosenn ki nou pou petet vwar en logmantasyon dan si viziter.

Me i pa pou parey sa ki nou ti vwar o konmansman lannen.  Avek tousala antet tou, dimoun dan sa sekter enkli travayer anplwayer e bann biznes ki depan lo sa sekter ki pe pran sa an kont e pep Seselwa antye pe santi lenpak sa ki’n arive.

Dan sa sekter i annan bokou lensertitid, i annan en gran mank kominikasyon e se de mwan apre ki dyalog i pli ouver e enkli-siv.  Letan ou vwar pli gran sekter ganny inyore dan rod solisyon pou zot problenm ou demann ou lekor ki konfyans zot annan ki zot pou annan en lavwa ki ganny tande.  Letan nou dan en kiltir kot napa dyalog.

E pou la premye fwa nou pep antye pe vir kot Egzekitiv pou donn zot en gidans lo ki mannyer sa pou sirviv.  Mosyon i demann nou pou, trouv meyer solisyon pou fitir nou pei.  E pou ralye ansanm tou sekter enportan dan pei.  I demann nou pou fer en konversasyon Nasyonal irzan pou pran mezir ki nou pei i devret pou byennet lasante, e lekonomi Sesel e Seselwa.

Fodre pa ki nou bliye ki se sa 3 Gouvernman ki pou reakte lo bann sizesyon me sibtilman se Egzekitiv ki pou fer bann desizyon ki pou anmenn nou devan angiz Polisi e lavites e standar pou delivre.

La ki Seselwa in konpran byen rol Lezislater e rol Zidisyer prezan nou bezwen konpran byen rol Egzekitiv.  Dan nou ka avek en sistenm prezidansyel nou Prezidan i ansarz Leta e i ansarz gouvernans atraver son bann Minis.

I fer ki nou espekte en dimoun ki annan en plan kler avek en tim ki enkli son bann Minis e osi bann akter dan tou sekter pou egzekit sa plan antye antre zot, dan en mannyer efektiv pou anmenn meyer rezilta pou tou popilasyon.

Mr Faure konman Prezidan e Sef Leta ti adres pep Seselwa le 20 Mars, e i ti donn en direktiv kler.  I ti dir ‘’ Gouvernman i pou asir saler tou anplwaye dan sekter prive pou mwan Avril, Me e Zen.  En sonm R1.2 milyon pou ganny bidzete pou sa mezir, Gouvernman pa pou aprouv okenn ka redundancy.’’ 

6 semenn apre nou ti amann en Lalwa semenn pase vitman pou prezerv lanplwa.  Pou soutenir sa promes ki ti ganny fer.  Ki menm avek sa promes amannman dan Lalwa nou pa ankor ganny bann larepons pou bann aplikasyon.  I annan bokou dimoun ki pa ankor ganny peye.  E bokou pa’n ganny peye.  Sa osi i anmenn lensertitid.

Gouvernman i riske anvi kontinyen prezerv biznes e lanplwa.  Me eski zot pou kapab a lonterm?  Fodre nou kler ki san larzan lefe COVID-19 pou ganny santi pli boner e i pou annan konsekans grav pou en gran zistans dan lekonomi.

Sa bann konsekans i bezwen ganny zere par Gouvernman dan bann diferan sekter.  Zot bezwen konserv lakaz ouswa lwaye pou bann dimoun ki pe pey rent.  Letan dimoun pou perdi lanplwa eski i pou annan en Unemployment Scheme, ki pou target sa bann gran group ki pou perdi lanplwa akoz dimoun pou perdi lanplwa e bokou lanplwa.

Sa perd lanplwa pou anmenn konsekans sosyal e menm en lafreyer sekirite personnel, akoz i riske annan en logmantasyon dan krim.  Sa bann sityasyon pou annan en konsekans lo ledikasyon nou zanfan, ki pou determin nou lavenir a lonterm osi.  Loter Mosyon e bann ki’n koz avan mon in koz lo lensertitid, akoz bann aksyon e desizyon ki’n ganny pran pa’n kordinen.

Mr Speaker sa bann mank kordinasyon anba direktiv Egzekitiv in ganny devwale a plizyer repriz dan nou Lasanble dan sa dernyen 4an alor ki nou espekte dan sa prosen 6 mwan ki reste?  En sel keksoz ki sir devan nou e ki nou dan en lannen eleksyon prezidansyel. Sa Mr Speaker in en sertitid.

An Out 2019 Komisyoner Elektoral ti dir ki eleksyon pou ganny fer an Septanm e Desanm 2020.  Sa i fer ki si i annan en sanzman Gouvernman direktiv pei pou sanze.  Si i annan en keksoz ki sa Gouvernman i kapab fer se donn Seselwa sa sertitid ki zot pe rode, pou anmenn en dyalog.  I reste 3 mwan avan ki Komisyon Elektoral i step in pou fer sa sityasyon an Out.   E konmans organiz eleksyon.

E 3 mwan apre nou plis ki krwar ki pou annan en sanzman direktiv.  Eski i vo lapenn alor pou zwe politik e fer konpanny pou ankor 6 mwan.  La Mr Speaker nou pei i dan en kriz.  I pa enn ki pou kourt term.  Onorab Loze in dir nou kler ki li e son parti pa per rod lopinyon piblik avek plis konsiltasyon.

Mr Speaker enn bann term ki kler pou diskite o pli vit posib se direktiv nou pei atraver en eleksyon prezidansyel pou donn en vre sertitid dan lekel ant bann kandida ki pou vin devan pou prezant zot lekor pou ganny swazir.

Mr Speaker sa diskisyon i deza la deor.  Konsekans lonterm i devan nou.  Sa dimoun ki vin Prezidan se li ki pou diriz fason ki pei pou bouz devan.  Nou’n tir politik dan COVID-19.  Pou fer sa fodre nou reste realis.  E realite ki dan 6 mwan sa pei pou annan en eleksyon.  Pou swazir en nouvo Prezidan.  Eski i pa en aksyon responsab pou Prezidan aktyel donn pep Seselwa sa opsyon pou fer en dyalog e swazir sa dirizan ki kapab tras sa semen pou sa direksyon ki pei pe al ladan?

Mosyon i  demann nou pou trouv meyer solisyon pou nou pei.  Me sa i lonterm.  Mr Speaker Mr Faure in toultan dir ki Sesel i pli gran ki nou, fodre i rise to the occasion annan lafors pou montre ki vre Sesel i pli gran ki nou.  Eski i pa en realite ki se sa nouvo Prezidan ki pou gid nou?

Si i anvi donn en meyer sans sa pei annou pa konmans en direksyon pou zis 6 mwan ki pou pran bokou desizyon ki kritik pou deside dan ki direksyon sa pei pou ale.

Nou konnen plan ki i met a plas la si i pa ganny reelekte i pa neseserman direksyon sa enn ki pou vin apre.  Nou pei in vir lo son latet in vir latet anba parey loter Mosyon ti’n dir nou.  Nou’n ganny anvale pa en serpan COVID-19 lo sa bord loudo.  Nou lo kare nimero 3.  Annou relans sa pei avek sa Dirizan, Sef Leta e Sef Gouvernman ki pou anmenn nou devan pou sa prosen 5an.  Si i kontan Sesel Mr Speaker Mr Faure i a kriy eleksyon.

Mr Speaker Onorab Loze in dir nou plizyer keksoz dan son entervansyon.  In dir nou ki US i krwar dan rod lopinyon piblik avek plis konsiltasyon.  In dir nou trust Seselwa e zot pou vwar pou fer desizyon alor nou trust zot pou swazir sa dirizan ki pou anmenn zot devan.  La napa laba deryer laport Mr Speaker, Eleksyon i devan nou.  La nou dan kler.  E nou pe dir anvoy sa Eleksyon pli boner.

Se sa konsiltasyon ultime dan sa problenm ki nou ladan.  Tou Seselwa i demande ki Mr Faure i rise to the occasion.  E donn sa pep en sans pou fer en konversasyon ultime, pou donn zot en sel sertitid pou swazir ki mannyer zot pou bouz devan.

Alor Mr Speaker mon siport sa Mosyon pou en konsiltasyon Nasyonal ki pou enkli tou Seselwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  Mon a donn laparol Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker tou Manm Onorab zabitan Roche Caiman e tou manm piblik ki a lekout bonzour.

Mr Speaker ozordi nou’n vwar nou dan en sityasyon ki nou pa ti swete ti pou arive.  Parey in deza ganny fer resorti.  Nou dan en sirkonstans san presedan ki fer nou konman en Nasyon bezwen revwar tou keksoz.  E re aziste avek sa realite ki nou kapab revwar lavenir Sesel.

Lemonn pe eksperyans en gran defi ki pe afekte e met a  risk lasante nou pep.  Gouvernman avek sipor bann profesyonnel dan, sekter piblik  ek sekter prive in pran bann mezir prekosyon pou met sa pandemik anba kontrol.  Sirveyans lasante piblik i reste alert depi konmansman sa pandemik zisteman pou met an gard bann mezir prekosyon.  E bokou sipor in ganny donnen avek bann Lotorite konsernen pou evite ki sa sityasyon i e sap nou.

Prezidan Faure in gard promes son Gouvernman.  Bon pou pran tou mezir neseser pou met sityasyon anba kontrol boner e redwir son transmisyon.

Ozordi anba leadership Prezidan Faure Seselwa i debout konman en Nasyon tre fyer avek lespwar ki nou sa pli pti pei lo map lemonn, in kapab pran bann mezir brav e neseser pou met sa pandemik anba kontrol boner e redwir son transmisyon.  Kontrerman avek lezot pei ki annan bokou plis resours ki nou, e kot plizyer mil dimoun ki ankor malad e menm pe perdi zot lavi akoz sa pandemik.

E tou sa bann mezir e desizyon ki Gouvernman Sesel in pran nou dir mersi.  Tou sa bann profesyonnel Seselwa e partenaire ki’n profit sak moman dan bann dyalog e seri rankont konsiltasyon ki’n ganny organize avek bi pou trouv le meyer fason pou asir byennet lasante e lekonomi Sesel.

Alors Mosyon Onorab Bernard Georges, pe demann en size ki deza pe ganny adrese par Gouvernman Sesel.  Toudmenm mon pou raport mon sipor pou son Mosyon akoz i annan ankor lespas pou amelyor travay ki deza pe ganny fer.

Mr Speaker sa pandemik ki annan en gran lefe advers lo lasante i osi annan en lenpak direk lo nou lekonomi.  Nou vwar bokou pei in frenm zot frontyer enkli Sesel pou kapab konteni propagation sa viris.  Alors sa in fer ki demann pou komodite prodiksyon e distribisyon bann komodite vwayaz e lendistri tourizm partou dan lemonn pe ganny afekte severman enkli nou pti Sesel.

Sa pandemik in fini deza fer en pli gran domaz ekonomik dan lemonn konpare ek sa ki Sesel ti eksperyanse dan kriz finansyel pandan 2007 a 2009.

Lefitir i reste en serten.  Me Gouvernman pe espekte avek lespwar mon dir avek lespwar e en amelyorasyon gradyelman pandan 2021 entansifye dan bann lannen ki pe vini.

An rezilta lenpak ekonomik avek viris COVID-19 nou pe espekte rediksyon dan nou, bann aktivite ekonomik anvi lazistaz dan konportman nou bann endividi e biznes.

Swivan bann ki’n ganny entrodwir par Komisyon Lasante Piblik konsernan larive tou viziter sorti dan okenn pei o monde sa i annan en lefe advers byensir lo nou lendistri touris ki pilye nou lekonomi.

Alors parey bann lezot pei ki ti pe ganny afekte avek sa pandemik ti neseser ki Gouvernman i met an plas bann mezir san presedan.

An vi sa kriz Gouvernman pe reazir vitman.  Pou kit tou nou, bann akter ki prodiktiv dan lekonomi en takt otan ki posib e, evite ki nou baz ekonomik i ganny detri konpletman.

Gouvernman alors, reakte avek lefikasite e i met an plas bann mezir ki’n ganny anonse par Prezidan Faure dan son bann ladres avek pep Seselwa e nou bann Kominote Biznes.

Mr Speaker  sa bann mezir i tous lo bann Polisi Tax akonpannyen par bann mezir administratif dan zesyon tax.  E osi bann lezot lasistans.  Ki pou ede soulaz sekter prive ki pe ganny afekte severman.  I enportan note Gouvernman depi konmansman sa pandemik in annan en ta lensertitid otour sa sityasyon.

E Gouvernman i konmans swiv sa sityasyon de pros depi Zanvye 2020 ler La Chine ti ankor lepir sa viris swivan de pros par L’Etats Unis ki’n ganny afekte par Leta eskize.  E apre tou lezot tou zefor in ganny entansifye dan devlopman sa viris L’Europe ki aprezan ki’n pli pir dan L’Etats Unis, parey nou kapab swiv lo medya.

Mr Speaker alors nivo ki nou rekipere, apre ki sa pandemik i pa fasil, pou prevwar e i pa conclusive.  Me pou nou kapab anpese ki lekonomi i retonbe nou bezwen alor kontinyen met lespri ansanm e met bann mezir ki pou ede fer nou lekonomi kontinyen marse otan ki posib.

Gouvernman in toultan rekonnet sekter prive konman moter nou lekonomi e alor in bezwen met ankor sipor neseser pou kit li an mars.  E Gouvernman i konpran ki sa bann biznes prive partikilyerman dan sekter ki relye touris pou annan gran difikilte pou annan larzan anvi ki zot pa pe anmas okenn reveni e sa i swiv par bann lezot biznes ki fourni e sipor sa bann letablisman.

Alor par entrodwir bann mezir pou sispann bann peyman bann tax ki relye lo reveni posibilite pou prolonz peyman loan, loan avek to lentere tre ba.  E lasistans finansyel pou pey travayer dan sekter prive pou ede amelyor en pe sa bann biznes ki’n ganny afekte par sityasyon pandemik COVID-19.

Mon lans en lapel avek Gouvernman.  Pou fer plis ledikasyon pou bann biznes i kapab ganny plis lenformasyon posib e konnen kote laport pou zot tape letan dan sa moman difisil.

Mr Speaker solidarite i tre enportan, dan sa sityasyon ki Sesel pe pas ladan.  Nou lo sa kote latab dan United Seychelles nou solider avek tou biznes ki trouv zot dan difikilte par lakoz sa pandemik.  E nou rekonnet sa lensertitid ek traka parmi bann anplwaye ek anplwayer kot i konsern size lanplwa ozordi.

Semenn pase nou Lasanble Nasyonal ti ganny loportinite pou nou montre nou solidarite avek anplwaye ek anplwayer lo sa revizyon dan Lalwa Lanplwa.

Me i tris ki LDS i ti pli enterese, pou anmenn en deba zis lo en kote.  I paret LDS i annan plezir pou li vwar anplwayer anmenn zot anplwaye devan tribinal lanplwa e kot anplwaye i perdi letan ek resours pou pey anplwayer bokou plis dan prose.

Mr Speaker LDS i ankor kapab krwar ki zot pou kapab kontinyen fer Seselwa annan dout dan zefor Gouvernman pou anmenn sa linite parmi nou pep.  Dan plas valoriz, kouraz e kontribisyon ki nou bann profesyonnel dan sekter piblik ek prive i anmennen pou ofer dan sa moman difisil e dan lentere Sesel LDS se pas zot letan zis fer politik konfizyon e senm lafreyer parmi popilasyon.

LDS i kontinyen rod kredi lo ledo son prosen dan plas pran responsabilite pou retar e presyon ki zot in mete lo Minister Finans lo sa size peyman pou annan anplwayer dan sekter prive.

Mr Speaker Prezidan Faure depi in pran leadership pei in toultan krwar dan dyalog.  Seselwa i mazin tre byen e pa bliy vitman kantite lanfaz Prezidan Faure in mete lo koabitasyon pou valoriz nide pou envit diferan politisyen.  Kontrerman avek LDS ki ti fer sorti ki koabitasyon in mor.  La zot le nou al deter koabitasyon pou zot akoz dapre zot in mank dyalog.  Malgre LDS napa senserite dan sa ki zot in dir nou dan United Seychelles nou krwar dan dyalog.

E nou krwar ki wi i bezwen annan kontinyasyon dan plis konversasyon pou adres bann lezot konsern e pran bann lezot mezir enportan pou asir byennet lasante e lekonomi Sesel e nou pep Seselwa.

E dan bann nouvo konversasyon ki tous lo defi ki Sesel pe fer fas avek.  Nou bezwen anmenn refleksyon e nouvo fason fer ki anmenn ki konstriktiv pou ed pei sorti dan sa lenpas e non pa vin senm plis lafreyer e sertitid dan lespri nou popilasyon.

Mr Speaker Lasanble Nasyonal i rekonnet travay ki Minister Finans pe fer pou bann biznes ki pe revwar resevwar sa lasistans finansyel ki Gouvernman pe donnen.

Nou osi apresye lefe ki annan en sans pou fer rapel nou osi apresye lefe ki nou annan en, sans pou rapel pou bann laplikasyon ki pa ti ganny aprouve.  Akoz in toultan en pwen ki’n ganny fer resorti lo sa kote latab.  E nou’n fer li tre for.

Mon osi mon le felisit bann biznes ki pa’n vin devan.  Pou plis rezon nou dir zot mersi akoz nou konpran e nou konnen ki i annan zot ki ankor annan zot travayer e zot pei aker ki montre ki i annan zot ki onnet e pa krwar dan labi.

Mr Speaker mon pou fer resorti ki sa lensertitid la deor i pa zis nou figir bann anplwayer ek anplwaye.  Me i osi lo figir paran ek etidyan lekol ki pe al fini zot letid Pos-Segonder e liniversite lafen 2020 e menm 2021.  Gouvernman pou bezwen pran ankor bann mezir bann lezot mezir enportan pou asir byennet lasante e fitir nou bann zenn Seselwa ki pe al antre dan lemonn travay.

Malgre tou zefor Gouvernman pou evite ki i annan en lavalas redundancy dan pei realite se pou annan Seselwa ki pou vwar li san en lanplwa dan sa bann mwan ki pe vini.

E nou felisit Gouvernman pou bann nouvo mezir e plan pou siport bann travayer ki pou ganny fer redundant.  Parkont pandan sa prosesis plasman pou en nouvo lanplwa pou annan dimoun ki pou bezwen rod sipor lasistans finansyel avek Lazans Proteksyon Sosyal pou kapab siport zot fanmir e bann det.

E nou swete ki annan ase resours imen pou anplifye lefikasite zefor ki Lazans Proteksyon Sosyal pe donnen.  Pou ki bann larepons e lasistans i vin dan en dele letan kourt.

Ankor parey mon’n fer resorti pli boner nou bann zenn ki’n fini ki pou fini zot letid pe al an tre dan lemonn travay.  Pou osi zot osi zot pou vwar zot dan menm difikilte.  E osi pou bezwen serten sipor si zot vwar zot pa ankor rantre dan en lanplwa direk.

Alors mon konsern pou Lazans Proteksyon Sosyal se zot Polisi ki regard lasistans ki donn bann dimoun par, household.  Nou’n vwar ki mannyer sa in ete pou al dan sa mwan ki’n pase.

Nou bezwen osi pran kont kou lavi nou vwar bokou paran lo medya sosyal e nou konman bann Manm Parlman nou’n ganny telefonn kot serten paran pe met konsern konsernan komodite ki’n monte espesyalman ki zot abitye rode pou zot zanfan pou al lekol.  E la dan mon distrik Roche Caiman bokou paran in ganny kontak avek mwan e menm i annan ki pe konplent i annan serten konsern ki zot vwar bann gro, gro bil elektrisite kot PUC ki pe sarz zot dan sa moman difisil.  E letan zot pe rankontre problenm pou resevwar zot saler atan.

Mr Speaker pou konklir e terminen mon pou dir mon pou demann avek Minis Lanplwa pou vin an piblik pou eksplik Seselwa ki mannyer sa progranm re plasman lanplwa pou marse.  Eski Gouvernman pou siport poursantaz saler sa bann Seselwa pou ki i reste dan son lorganizasyon travay oubyen i pou plas zot dan lezot lorganizasyon ki bezwen dimoun avek bann skill e konnesans neseser ki pou konplimant sa vacant post? 

        Alors Minister Lanplwa i bezwen sorti boner avan i annan en konmans fer zot politik bonmarse lo febles sa bann ki zot pou vwar zot san en lanplwa.  Akoz a sa moman ki zot pou vwar ki valer anplwayer i osi enportan ki anplwaye.

Mr Speaker Gouvernman i bezwen gard lespwar sa bann dimoun ki san en lanplwa ki omwen zot pou ganny plas dan en louvraz e resevwar en saler ki permet zot sonny zot fanmir e pey zot det.

E dan sa lapros nou bezwen pa bliy nou bann frer ek ser, ki pe swiv progranm avek APDAR.  Nou Bezwen asire ki nou pa bliy okenn personn e pa kit okenn personn deryer dan sa trazik ki nou ladan ozordi.

E lo sa lot Mr Speaker, mon pou redir avek loter Mosyon ki wi mon pou raport pou siport pou sa Mosyon parey mon’n dir akoz nou krwar dan dyalog nou krwar dan plis konsiltasyon e nou krwar dan anmenn plis nouvo fason fer pou nou kapab sorti dan sa lenpas ki nou ladan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot. Bon nou ava pran en break e nou ava retournen 11er pou nou kontinyen deba lo Mosyon.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon, nou ava kontinyen nou travay, deba lo Mosyon. E prosennman mon ava donn laparol Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon premyerman remersi Onorab Georges pou son Mosyon, ki’n permet nou eksprim nou lekor lo en size vreman enportan. E en size aktyalite, setadir ki mannyer nou pe regard lavenir o moman kot nou pe dil avek COVID-19. Mon osi kontan Mr Speaker ki mon pe koz ozordi akoz sa dernyen semenn depi ler Onorab Georges in prezant son Mosyon, mon’n pran letan pou mon regard otour mwan dan pei, dan bann nivo desizyon ki reaksyon ki bann dimoun pe annan, ki reaksyon ki Prezidan pe annan, son bann Manm Lasanble.

E i paret ki si zot in ekoute parey bokou zot in dir zot in ekout byen mon krwar zot pa’n tande sa ki in dir, e sa i en pe tris. I en pe tris akoz se zisteman la kot nou pei i pa avanse. Akoz dan sistenm ki nou pe viv ladan, dan sa listwar ki nou’n pas ladan menm si nou ekout bann diferan stakeholders bann diferan group dan lasosyete bann lorganizasyon non gouvernmantal.

Gouvernman pa tande, Gouvernman i gouvernen e malerezman i gouvern souvan tousel e dan sa ka ki nou ladan konmela i ankor pli grav akoz i paret ki se pa Gouvernman ki pe gouvern tousel, se Prezidan li menm li ki pe gouvern tousel san en kordinasyon avek bann manm dan son Gouvernman e sa i en pe danzere e se pour sa ki sa Mosyon ki devan nou enportan e ki fotespere ler nou ava fini i ava kapab breach sa bann gap ki annan dan nou fason gouvernen.

Premye keksoz ki ti aparan Mr Speaker, se ki o konmansman ler nou ti pe pran konsyans sa problenm tre grav ki nou epi lemonn pe pas ladan, bann dirizan isi Sesel in bliye oubyen in montre ki zot pa tro konsernen avek popilasyon li menm.  Akoz popilasyon paret i pa en konponan dan solisyon e pourtan nou, nou dir.

E nou repete toultan ki solisyon pou vini senpleman ler popilasyon i ganny angaze dan tou bann solisyon e ki zot form parti sa sanzman fer, sa sanzman mantalite, sanzman fason travay, sanzman apros bann keksoz.

Egzekitiv i diviz anler, Prezidan in progranmen, nou pa pou antre dan bann detay me nou konnen ki mannyer sa bann proklamasyon boner, in anmenn en seri konfizyon terib ki nou ankor ozordi pe sey met en pe lord ladan e sey konpran kwa ki pratik, kwa ki ti kapab fer, kwa ki bon, kwa ki lezot i dakor avek, kwa ki lezot pa dakor avek.

I en seri konfizyon ki’n konmans ek zis en proklamasyon epi nou konnen ler ou’n progranmen se ou pour normalman sa ou’n ganny enspire swa ou krwar ou’n ganny enspire me selman ou pa konsilte.

Alor se sa premye problenm, ki nou fer fas avek e se pour sa rezon ki ozordi mon devan sa Lasanble pour mon sey anmenn mon kontribisyon dan sa lapel Nasyonal ki Onorab Georges in met devan nou. Mon pou fer lo Mr Speaker an 4 pwen.

Sa se ki mannyer nou kapab re anmenn an realite dan nou sityasyon.  Dezyenmman se ki mannyer atraver sa realite nou kapab anmenn sertitid dan nou lavi. Trwazyenmman ki mannyer nou kapab re kree sa konfyans ki bann sitwayen i annan dan zot Gouvernman.  E dan zot pei e finalman ki mannyer nou kapab retourn sa lespwar ki telman enportan pou nou kapab remet nou o travay e fer sa ki meyer pou nou pei.

Premye pwen lo realite Mr Speaker mon krwar sa deba Nasyonal ti annan en lobzektif se pour li dir keksoz ki mannyer i ete san okenn dantel, san okenn lourle, me kler, no nonsense dir mannyer i ete mannyer nou sityasyon finansyel i ete eksplik gravite sityasyon.

E atraver sa tras en semen ki pou sorti nou dan sa bann sityasyon. Akoz mon dir sa se akoz mon santi ki nou pa’n onnet avek pep Seselwa pour met devan li gravite sityasyon. E nou pa’n onnet avek pep Seselwa pou dir avek li ki si li i pe soufer, i pou soufer bann konsekans COVID-19 i pou osi son responsabilite pou li kontribye dan solisyon final ki pou retir nou pei dan sa kriz ki nou ladan.

Gouvernman in vini e Gouvernman in dir kit tou keksoz ek li, pa trakase personn kit tou keksoz ek li tou zafer i anba kontrol nou napa naryen personn pou enkyet. Nou ti annan keksoz pou enkyet! E nou annan ankor keksoz pou enkyet. E tou le zour nou pe war ki sa false sense of security ki ti ganny mete ti vreman en false sense.

E toulezour ou pe aziste pe vir avek en lot Scheme pe vir avek sa enn ki la pe fer lot. Pou zisteman adapte avek sa mank realism, mank realite ki nou ti’n ganny plonze ladan.

Nou bezwen ganny dir dan sa realite ki la nou dan sen peryod tranzisyon ver en nouvo fason fer keksoz.  Nouvo normal i pa vedir ki demen nou pou normal, nouvo normal, i pa en keksoz ki zis annan pou fer avek lasante, nouvo normal i vedir ki nou pou bezwen fer keksoz diferaman.  E sa nou pa’n ganny dir, nou’n ganny dir par egzanp si ou ti’n plan ou konze pour Desanm, personn pa kapab dir pou pa pran ou konze Desanm ou’n plan ou konze pour Desanm.

Menm COVID, menm siklonn menm si i annan sounami ou’n plan ou konze pour Desanm. Tandis ki nou ti bezwen tande poudir tou plan ki nou’n fer koman en pep pe ganny remet a kestyon e nou bezwen adapte nou bann plan. Nou bezwen adapte ki nou en travayer, ki nou en anplwayer, ki nou en Minis, ki nou en Manm Lasanble tou keksoz pe sanze.  E nou bezwen adapte nou, nou’n ganny dir pa tous naryen tou keksoz Gouvernman ki ansarz, anfen. Istorikman i koumsa nou sistenm Gouvernman.

Se Gouvernman ki dir ou pa fatig ou ek lakaz ou, nou pou donn ou en lakaz.  Pa fatig ou ek lasante ou nou pou donn ou lasante. Konmsi responsabilite i ganny tire nou, nou pe dir responsabilite pou bezwen retournen.  E dan sa dyalog nou pou bezwen met lo latab tou sa bann responsabilite.  E tou responsabilite tou dimoun.

Akoz si nou pou redres sa sityasyon nou pou fer lo nou tou ansanm pa enn pou fer en bout lot pa pou fer lot pa enplike dan en solisyon, i annan pou fer zefor i annan pa pou fer zefor.  Nou pou reisi si nou fer li nou tou ansanm.

Ki mannyer nou pou fer li Mr Speaker nou pou fer li ler nou annan en Nasyon ki kler, laklarte kot i annan sertitid.  E se sa mon dezyenm pwen, nou pa kapab kontinyen pe tenny en dife la, pe tenny en lot laba, pe aziste la pe fer en Scheme la, pe sanze demen pe dir en keksoz la pe dir en lot demen pe progranm en keksoz la.

Minis prezan i bezwen vin aziste, nou pa kapab i bezwen kler.  E tou sa bann legzanp ki mon pe donnen si napa laklarte ladan, nou pa pou avanse nou santi poudir bann partner sosyal, pe demande sa laklerte pe sey konpran pe sey war sa semen devan e zot pa ankor war.

Zot pe dir nou la zot pa ankor war e i fer bokou letan. Nou ankor pe rode sa laklerte e nou, nou krwar ki sa laklerte i a vin dan en vre dyalog.  E mon ti a kontan pran sa legzanp ki nou koman en Lasanble nou’n fer nou’n osi envit bann partner sosyal e ekonomik ansanm pou reflesir lo en lala ki ti pe vin devan nou.

Malgre serten komanter ki ti pe ganny fer nou’n fors sa, nou’n pran kote en bann, nou pa’n pran kote lezot, bann ki ti laba dan sa Konferans, ti kapab dir ti en sikse bann anplwayer ti satisfe avek deba ki mannyer ti ganny fer.  Bann reprezantan Minister Lanplwa ti proklanmen e ti dir klerman ki zot satisfe avek sa lesanz.  E bann lezot travayer osi in satisfe avek sa lesanz  i en sikse.  E sa sikse i vin atraver en dyalog.

Me sa dyalog Mr Speaker i bezwen ganny anvlope dan en keksoz ki enportan e ki mon trwazyenm pwen se konfyans Mr Speaker. Konfyans i enplik respe, yer apre sa rankont ki ti ganny fer State House bann akter ekonomik, e sosyal ti koze.  E sa se en mo ki ti sorti souvan, detrwa fwa, nou anvi ganny respekte SCCI in dir sa, nou anvi ganny ekoute se dan en lespri konfyans, dan en lespri lekout senser ki nou kapab avanse.  Pa dan en dyalog 2 dimoun ki sourd sakenn pe dir son bout e lot kote pa pe ekout kanmarad.

Dan en dyalog kot i annan respe kot ler en dimoun i dir avek en Minis, oubyen avek en Prezidan oubyen avek en sef en lorganizasyon i dir avek li, ‘’mon krwar ou’n fer en fot la.’’ I pa pran li koman en lensilt, tro bokou letan dan sa pei.

E sak fwa nou kestyonn Lotorite nou pe ensilte, nou pe kritike nou pe atake, Leader Lopozisyon detrwa semenn pase i ti fer li kler ler i ti pe demann serten kestyon lo bann travay lo bann progranm ki Dr Gedeon ti pe fer in ganny atake konmkwa i pe mank respe pour Dr Gedeon.  Be nou travay se pour demann sa bann kestyonn.

E responsabilite bann akter sosyal se pour demann avek bann Egzekitiv sa bann kestyon ki kler e ki i bezwen ganny fer dan konfyans e dan respe.  I pa vedir ki nou pe mank respe la, i pe dir ki nou pe onnet akoz lonnekte e konfyans i annan en langre esansyel dan mobilizasyon zefor en pep, zefor dimoun pou zot pran zot responsabilite.

Si napa sa konfyans e sa konfyans mityel, partaze si napa sa pa pou avanse, e mwan mon war poudir pou le moman napa sa konsyans, sa konfyans pa egziste sa konsyans in ganny brize par le fet ki bann keksoz pa’n kler.

In ganny sanze en zour isi en zour laba, en zour en Scheme e i pa’n ganny fer dan en dyalog senser, se pour sa rezon sa trwazyenm pwen, mwan mon konsider li koman mon pwen pli enportan. Taler en Manm lo lot kote latab in dir ki Gouvernman, i bezwen get son bann Lazans son bann Departman bann ki pa pe perform take them to task.

I en metod lepase e tro souvan ankor nou tande lo sa kote latab nou tann dir ‘’si ou pa kapab sed la plas!’’ Nou, nou believe si ou pa’n fer, i bezwen annan en rezon, ou pa’n fer, annou gete.

E annou fer li marse, sa dyalog dan sa lesanz nou pa vin dominer.  Nou bezwen sorti dan sa lespri kot nou annan bann drwa ki lezot pa kapab challenge.  E nou ganny drwa met en dimoun deor fer li ses la plas, fors li fer en keksoz plito ki edik li atraver en dyalog.

E se sa Mr Speaker ki mon rezete e nou lo sa kote latab nou konnen nou rezete akoz nou santi ki se zis atraver sa konsyans ki nou konstri ant bann Lazans ki nou pou kapab avanse dan sa direksyon.

E ki nou pou kapab anmenn lezot akter akoz i enn bann keksoz ki nou pa’n koz lo la se bann akter dan lasosyete, ki normalman ou pa war zot ou pa tann zot, zot pe fer zot biznes oubyen zot dan lasosyete sivil dan bann keksoz koumsa.

Be i annan en kantite dimoun, i annan en kantite lespri i annan en kantite nide deor.  E sa bann dimoun i sa i zot sans pou zot vini vin konstrir sa sel ki nou anvi vwar.

E mwan, mon konpran ler Onorab Aglae i dir i war ki lavenir Sesel pa briyan.  Mon konpran li in fer en zizman tre sever lo son Gouvernman, tre, tre sever. In akont nou ki mannyer son Gouvernman pa dan gear, i napa gear lot, en ta keksoz in dir nou e mon apresye sa akoz sa i fran, i onnet me i sever, i sever.

Me mwan mon ti ava dir avek Onorab Aglae, mon war sa lavenir briyan mwan.  Mon war li pe briye laba, si nou fer li byen i pou briye.  E sa i mon katriyenm pwen ti lespwar.  Si nou pran parey nou’n toultan dir. E mon krwar Minister Lasante ki souvan kontan servi sa fraz ki mannyer nou pran en defi.

E nou fer li vin en challenge, en loportinite.  Nou annan en gro defi devan nou, zanmen nou’n deza war sa defi. Sa groser i devan nou.  I pe bar nou semen ki mannyer nou kapab fer li vin en loportinite? Ki mannyer nou kapab pran tou sa ki mal la e vir li rekonnet sa ki mal e rekonmans pous dan en lavenir kot keksoz pou diferan.

Mwan mon war en lavenir ki briyan.  Mon war ki koman en pei nou pou pran nou lanvironnman pli o serye a lavenir, e nou merit pran li pli o serye, sanzman klima nou merit pran li pli o serye.

Kekfwa tou sa lannen nou pa’n pran li o serye, al prezan nou merit pe realize ki lanvironnman i telman enportan nou realize ki nou lagrikiltir, nou lapes, se bann keksoz ki nou neglize.  En loportinite i annan en lalimyer ki pe briye laba.

E ozordi ou pas La Digue, mon pa’n ale, me mon’n war en dimoun in anvoy en pti video, La Digue i zoli, i trankil, dimoun pe pase lo semen La Passe napa tapaz i zoli i prop. E toutakou nou dekouver ki be kekfwa nou ti kapab fer keksoz diferaman.  I en loportinite.

Nou pas Beau Vallon nou war sa zoli lans nou war delo i kler, pourtan tanzantan dimoun i dir ou be Beau Vallon delo ti’n komans sal, polye sa bann keksoz;-koumsa konmsi sa bann keksoz tro bokou lotel, tro bokou sa, la nou war en oli keksoz.

Alors vwala en lot loportinite ki mannyer nou pou kit li koumsa.  Ki mannyer nou pou protez li.  Toulezour mon pas dan Zarden Botanik mwan, e toulezour mon e get sa zoli zarden.

E toulezour mon pran en lakoler akoz mon’n dir profite ler Zarden Botanik i fermen re organiz li refer li vin pli friendly refer li vin ekonomikman pou li anmenn resours dan nou pei.

E ler nou pou ouver nou pou ouver avek en zarden ki i konparab avek bann zarden Singapore, Malezi Moris e plito ki zis en keksoz ki ayo, ayo. Sa se loportinite!  Mwan mon war en lavenir briyan.  Me selman si nou pa fer sa, si nou pe realis, si nou napa sertitid, si nou pa montre konfyans dan kanmarad, nou pa pou lev sa lespwar.  Nou pou kontinyen vir vire.  E en bann pou fer zefor.

Alor Mr Speaker mon ava terminen mwan. Mon ti’n leve bomaten mwan pou mon dir e mon ti’n dir dan mwan menm ki lo en Mosyon koumsa ki nou apel dyalog.  Mon bezwen pran en lapros pozitiv.  Mon’n seye mon’n glis glise tanzantan. Me selman mon’n anvi pran en lapros pozitiv.  I pa akoz detrwa mwan pase oubyen detrwa lannen pase mon ti fer zizman lo koabitasyon.

Mon ti enn ki fer zizman lo koabitasyon, koabitasyon in mor, i vre.  I vre ki koabitasyon in mor me ler i annan en irzans Nasyonal, ler i annan en irzans Nasyonal eski i pa en responsabilite Gouvernman pou extend son lanmen? Pou reach out?

Pa reach out, pou vote me reach out pou kanmarad. Se sa bann keksoz ki nou pe rode. En Gouvernman i pa kapab akoz en dimoun in dir li en keksoz en Prezidan 5an pase ki ozordi i pou mazinen poudir sa ki sa dimoun in dir li 5an pase.  Se sa en grander lespri.

Ler Gouvernman ti anvoy bat Mr Ramkalawan si i ti parey zot zanmen i ti pou al ankor zanmen State House kot bann dimoun ki ti donn lord pou bat li.  Be in remonte laba anler li akoz i en dirizan, ki pe get pli devan ki sa bate ki zot in bat li, li! Ki pe get sa pep, le sesite ki sa pep i annan, dan sa bann moman grav koumsa la.  Nou’n montre ki nou annan resours e nou annan kapasite pou fer kontribisyon.

Pei ti’n bloke lo en Lalwa Lanplwa, nou koman en Lasanble Nasyonal akoz s i nou biznes fer Lalwa, nou’n rezourd sa problenm.  Sa ki zot met devan nou, nou pou rod en solisyon akoz nou, nou pa en Lasanble ki mars lo kapris. Nou pou rod en solisyon, best solisyon posib.  Pa tou dimoun ki pou 100poursan satisfe, me nou pou rod en solisyon.

Alors nou pe demann avek sa Gouvernman pou angaz nou.  Angaz lezot akter dan lasosyete.  Angaz lasosyete sivil.  Pa zis rule from State House. Se pa koumsa ki nou pou avanse.  Nou bezwen galvaniz zefor tou Seselwa.  E la mon, mon dir tou Seselwa, pe enport son lopinyon politik.  Akoz se dan konfrontasyon lide ki ou ganny sa bann nouvo lide pou avanse.

E zis an terminan mon ava dir Mr Speaker lo en note en pti pe pli relax mon’n fer sa lentervansyon, akoz ler  mwan mon ti ganny bate e mon latet ti kase, ti annan en dokter ki ti pe swiv mon lopital, ti annan en dokter ti dir ek mwan,’’ mon pa trakase Mr Ferrari si ou latet – si ou koksis in crack la,  se atraver  sa bann crack ki lalimyer pou antre.’’

 

(laughter)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

E mwan mon’n pran sa sityasyon koman en sityasyon lalimyer. En sityasyon ki toultan get keksoz pozitif.  Mon pa’n get dan fernwar.  Mon’n get sa lalimyer ki pe antre, e sa lalimyer i al pou nou sezi li.  Pour nou sezi li e pour nou fer sa ki pli meyer.   E pour nou donn sa pei en lavenir briyan, ki mwan mon ankor krwar i la, i egziste. E alor mon remersi Onorab Georges pou li met sa deba lo latab e mon konnen poudir ki atraver sa deba nou pou annan en solisyon.

E mon annan konfyans ki Prezidan Faure pou ekoute. E i pour anvoy sa lanmen.  E nou ava met tou sa bann sityasyon lo latab dan en group osi larz ki posib.  E nou ava anmenn bann pli bon solisyon pou nou pei Sesel. Mon remersye ou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari. Mon ava donn laparol Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Bonzour Mr Speaker. Mersi Mr Speaker pou donn mwan laparol. Bonzour tou koleg Onorab e tou manm piblik ki pe ekout mwan. Mr Speaker Mosyon Onorab Georges manm elekte pou Les Mamelles pa Plaisance i lir koumsa; Etandonnen donnen lefe advers ki pandemik COVID-19 in annan lo lekonomi Sesel, problenm ki bokou biznes i trouv zot pe fer fas avek, lensertitid lo fitir e lekonomi Sesel an zeneral traka ki bokou anplwaye i annan lo size lanplwa, konsern lo lasante nou popilasyon anmezir ki nou re ouver nou lafrontyer, sa Lasanble i demann avek Gouvernman avek en bi ekout konsern tou kous nou popilasyon, e trouv meyer solisyon pou fitir nou pei, pou ralye ansanm tou sekter enportan dan pei e organiz en konversasyon Nasyonal irzan, lo bann fitir mezir ki devret pran pou asir byennet lasante e lekonomi Sesel e Seselwa.

Mr Speaker mon’n relir sa Mosyon pou en bon rezon, akoz plizyer entervenan ki’n entervenir in detri lespri Mosyon prezante par Onorab Bernard Georges. Mr Bernard Georges in apel sa son filozofi, filozofi konteni dan son Mosyon.  Dan son filozofi in dir nou i krwar ki moman i apropriye pou annan en deba oubyen en konversasyon Nasyonal an fas avek bann diferan lefe pour konsekans ki COVID-19 pe annan dan sosyete Seselwa.

Byensir Mr Speaker COVID-19 i pa en lenvansyon Onorab Georges i pa en lenvansyon LDS i pa en lenvansyon United Seychelles, i pa ni menm en lenvansyon lemonn.

Me lemonn pe bezwen fer fas avek COVID-19. E Mr Speaker mon krwar ki mon pour korek si mon dir lavites ki Sesel i kapab rekipere an fas avek COVID-19, i relatif avek lavites ki lemonn antye i rekipere avek bann lefe or lenpak COVID-19 dan bann diferan pei pandan bann diferan sosyete.

Or presizeman si nou dan en presizyon lenpak ki lekonomi mondyal pe bezwen fer fas avek.E lenpak ki sistenm financier enternasyonal i bezwen fer fas avek e nou pran Sesel lenpak depresyasyon nou roupi ki mannyer i pe perdi valer an fas avek nou Dolar kot nou reset pa parey avan.

E i annan en nouvo dinamik ki ganny kree dan Sesel ki nou koman en sosyete osi malgre nou relatif avek sa ki pe pase otour nou, nou osi bezwen sers nou bann solisyon lokal otan ki bann posibilite i permet nou.

E mon krwar se egzakteman sa ki Onorab Georges pe rode, dan sosyete Seselwa annou trouve or annou rode ki mannyer nou kapab ansanm koman en pep koman en Nasyon adres bann defi ki COVID-19 i prezant avan nou.  Mr speaker malgre ki Onorab Georges osi in profit sa loportinite pou lans serten latak lo lafason ki bann mezir bann desizyon ki’n ganny pran in ganny egzekite, mon osi konpran akoz prezan plizyer bann entervenan in sezi sa loportinite pou atak lafason ki mannyer zot pe perceive ki Prezidan Faure or son ladministrasyon or son ladministrasyon.

Son Cabinet ministeryel in adres bann defi COVID-19, me si nou kontinyen fer sa, si nou kontinyen pran sa direksyon pou atak Prezidan Faure avek son Cabinet Ministeryel avek son bann diferan Minister nou pou perdi lesansyel sa filozofi ki Onorab Georges i dir in eparnye dan son Mosyon. Me si mon pou adres serten bann eleman ki’n sorti Mr Speaker avan ler mon fer mon prop direksyon lo Mosyon Onorab Georges.

E si mon pran kot Onorab Jean-Francois Ferrari in kite Mr Speaker, mon ava dir avek Onorab Ferrari wi, sa bann konsiltasyon ki nou pe rode in la.  Sa bann konsiltasyon atraver koabitasyon in dir nou zot in dir In mor, pou Prezidan Faure, konsiltasyon pa’n mor ditou!

Mr Speaker konsiltasyon depi ler Prezidan Faure in pran la prezidans State House, in pran direksyon Sesel koman Prezidan pei, in fer konsiltasyon enn son bann priyorite.  In al dan tou bann sekter travay dan sa pei e in konsilte in diskite in anmas bann lopinyon bann travayer dan diferan kous nou sosyete.

E i ofe ki mannyer sityasyon i ete dan nou mazorite bann lenstitisyon dan sa pei.  Malgre Lopozisyon ziska serten degre in sey fer tou sa ki i posib pour zot paraliz lafektivite e lefikasite ladministrasyon Prezidan Faure, zot in fer tou sa ki posib pou redwir son lefikasite, efektivite Gouvernman Prezidan Faure, e ki mannyer zot in fer sa Mr Speaker?

Ler Prezidan ti anvoy dan 2 repriz son lalis Cabinet ministeryel LDS ti servi son mazorite pou rezet tou bann propozisyon ki ti vin dan sa Lasanble.  E ki mannyer zot war sa aksyon?  Eski zot krwar sa poudir i en aksyon ki ganny vot konsiltasyon, oubyen i en aksyon ki ti pe elimin sa posibilite annan konsiltasyon?  E ki mwan personnelman mon konnen Mr Speaker sa 2 repriz ki lalis bann propozisyon pou met dan Cabinet Ministeryel Prezidan Faure ti vin devan sa Lasanble Lopozisyon ti ganny konsilte, e zot ti swazir pou fer politik avek sa 2 lalis an 2 repriz pour zot rezet li, bann aksyon pou delibere pour zot retard progre Sesel.

I annan plizyer legzanp ankor mon kapab donnen annou pran legzanp Lasonpsyon ki’n vin en topik en deba Nasyonal, lagreman otour size Lasonpsyon Mr Speaker ti en size ki ti pe ganny diskite avek Lopozisyon. E ler size ti ariv dan Lasanble Lopozisyon ti servi loportinite pou zot fer politik bonmarse avek Lasonpsyon e ti elimin posibilite reel pou annan dyalog aprofondir lo sa size.

Mr Speaker Onorab Ferrari dan son bann dernyen bout son lentervansyon in koz lo dyalog avek tou sekter an relasyon avek Lalwa Lanplwa or avek Bill ki ti vin avan sa Lasanble tou resaman.  Mr Speaker sa i en lensilt pou lentelizans Seselwa.  Lopozisyon pa’n sanz zot pozisyon apre ki zot in al fer sa konsiltasyon laba kot lasal STC.  Zot in mentenir zot pozisyon orizinal avan ler zot in al konsiltasyon.

Ki konsiltasyon in sanze dan zot pozisyon ler zot ti rezet en provizyon dan sa Prozedlwa?  Sa konsiltasyon pa’n sanz naryen.  I en lensilt pou lentelizans Seselwa. Pa’n sanze.  Nou’n fer enn de  lazisteman kosmetik pou nou kapab asiste zot pozisyon, pou zot fer krwar travayer Seselwa la deor ki zot pe vreman siport zot.  Konsiltasyon maske, kanmoufle dan en lipokrizi total.

Mr Speaker be pe enport kwa, retourn lo nou konteni Mosyon Onorab Georges, i enportan ki mon remet lanfaz ankor, ki konsiltasyon i form an parti DNA Prezidan Faure.  I dan son DNA. I en fason ki i travay. Ler nou, nou  isi dan sa Lasanble li i pe kontinyen open up.  I pe envit tou bann akter pe diskit avek zot.  Pe envit zot pou anmenn bann propozisyon, pou soumet devan li, pou kapab pran bann desizyon.

Byensir sak zonm, fanm, sak lenstitisyon donnen bann diferan kous sosyete ki zot reprezante, zot annan en drwa annan zot lopinyon e zot annan en drwa fer en komanter, lo bann deba, lo bann diskisyon ki leve dan bann meeting.  Sa i normal.  E nou, nou vwar sa i normal nou.

Me byensir Mr Speaker pa zanmen arive, e i pa’n zanmen arive or i pa pou zanmen arive kot tou dimoun i dakor avek tou keksoz.  E sa osi nou bezwen vwar li koman normal.  Me lefe i reste, ki sakenn de nou in ganny en sans pou kontribye e partaz son lopinyon. E mwan mon en dimoun ki respekte lopinyon dimoun.  Lo a kote latab nou respekte lopinyon.

E nou osi annan nou rezerv nou drwa pou nou kritik bann lopinyon. Pou nou kritik bann diferan pozisyon ki ganny pran par bann diferan reprezantan politik.  Bann politisyen oubyen bann diferan lenstitisyon, nou rezerv sa drwa pou nou fer li.

E zot osi mon konnen ler zot pou entervenir, zot pour egzers zot drwa pou kritik sa ki mon’n dir.  E it’s ok.  I bonn sante pour nou kontinyen diskite.  Me Mr Speaker, sa ki enportan a sa staz pou nou konpran, e mesaz ki nou bezwen pase avek nou pep, se ki sa ki ou ti konnen avan COVID sa Sesel ki nou ti konnen avan COVID, sa lekonomi ki nou ti konnen avan COVID.

Sa bann benefis ki nou ti pe zour sa bann lekspektasyon ki nou ti annan avan COVID la ki COVID-19 in tap Sesel nou bezwen revwar nou pozisyon, revwar nou bann lekspektasyon, ou vwar?

Mon pe koze Onorab Flory Larue i dir ‘’DANNY OUT!’’ Sanmenm sa filozofi Mosyon Onorab Georges. Sanmenm sa filozofi Onorab Georges pou li ganny lopinyon.  I son drwa dir ‘’DANNY OUT! ‘’ Me si nou pou dir ‘’DANNY OUT!’’ napa problenm, napa problenm. Annou kontinyen dir ‘’DANNY OUT!’’.

E nou ava kapab ganny sa konsansis Nasyonal pou nou kapab bouz Sesel devan avek DANNY OUT.  So i reste LDS in e Danny i ava out, akoz Danny pa form parti pep Seselwa. I en etranze e se li ki pe lead sa pei.  Sanmenm sa filozofi LDS.  Sanmenm sa nouvo filozofi ki Onorab Georges i krwar i oule kree atraver son Mosyon, ki zot pe profite pour kree en distorsyon ladan.

E mon krwar ki ler i fer son summing-up, i pou bezwen adres sa kalite mannyer panse, sa kalite nouvo filozofi ki napa plas dan Sesel. Mr Speaker si i annan en filozofi ki annan plas dan Sesel ozordi, se en filozofi pou nou dir avek sa pep in plis ki ler pou nou koste nou tou ansanm.

E mon ava evok parol nou Lim Nasyonal, Koste Seselwa, pou nou kapab re batir nou pei, pou nou kapab revwar nou sesyon aktivite ekonomik, revin avek bann nouvote, pou nou kapab kre sa nouvo latmosfer ekonomik, pou ki Sesel e selman Sesel e avek tou Seselwa ansanm ki ou ava sorti viktorye.

Mr Speaker i pa en azar Mr Speaker ki ler Onorab Woodcock i dir i ti ne ‘77 ki i pa ti ankor ne i pe koz 1977 i pa ti ankor ne 1977, me selman i pe koz 1977. Kontinyen repet sa ki zot dir ou sa ki ou’n ganny andoktrinen avek epi ou koz an endoktrinasyon!

Mr Speaker i pa en azar, i pa en azar Mr Speaker ler le 24 Novanm 2018 dan nou Konstitisyon, dan Konstitisyon United Seychelles Mr Speaker, ler nou ti ekrir dan nou Konstitisyon 2018 e ou ava permet mwan Mr Speaker mon ava lir. Anba tit lo paz limero 3; ‘’Our values and guiding principles,’’ wi mon pe lir li an Angle byensir akoz ou avek mwan.

Nou kapab translate li si nou oule e mon kapab anmenn versyon Kreol osi nou kapab lir li, ‘’As a progressive patriotic and democratic political movement, we are open to all Seychellois who share our values and objectives.  And we are ready to work with all forces in society in order to build a Seychelles where power, wealth and opportunity are just distributed.  Where we can consist of our rights and duties as citizen of Seychelles, and where we live together in peace, unity and solidarity.’’

Mr Speaker sa i enportan.  Nou mete a kontinyasyon nou dir, ‘’We believe that Seychelles should be above all else.  That partisan politics that divides our people, is not in the best interest of Seychelles.  That the unity of the Seychellois people in all its diversity is a necessary condition for progress.’’

Mr Speaker i annan en kantite mon kapab lir ladan lo sa limero 3, e i enportan ki ou pran sa an konsiderasyon.  E en eleman kle dan sa detrwa paragraf ki mon’n lir, se dir avek Onorab Georges ki dan son konsiltasyon or dan son dyalog Nasyonal ki i pe rode, i pa kapab annan konsiderasyon partizan politik, oubyen politik partizan.

Se sa enn bann fraz kle ki mon’n lir lo sa paz 3 anba nou bann valer e prensip.  E sa ki nou krwar ladan.  Ki Sesel i pli gran ki nou tou re ki nou konsyan ki politik partizan, si nou pa fer atansyon pou kontinyen diviz sa Sesel, bokou plis ki nou krwar.

E nou, nou pare Mr Speaker dan sa nouvo Konstitisyon e ti ganny aprouve par nou Kongre le 24 Novanm 2018, ki nou pare pou travay avek tou lafors politik.  Diferan kous dan nou sosyete, pou nou kapab anmenn Sesel devan.

E Mr Speaker nou bezwen sers or bouz ala resers en konsansis Nasyonal.  Mon met lanfaz lo la.  En konsansis Nasyonal donnen sa konzonktir aktyel.  Donnen lefe lenpak COVID-19 dan lemonn, e dan Sesel, nou bezwen anmenn tou nou bann zonm fanm ansanm, pou nou sers sa ki meyer pour Sesel.  Pou nou sers sa ki meyer pou sakenn de nou.

E Mr Speaker anba leadership Prezidan Faure ki la anler State House, mon krwar ki i en zonm ki kapab zwe en rol enportan dan la resers sa konsansis Nasyonal, ansanm avek tou lezot lafors dan sosyete, pour nou kapab sers ankor enn fwa mon repete sa ki meyer pour Sesel.  Sa ki meyer pour tou Seselwa.

E Mr speaker mon annan lespwar, mon pa trou nanryen sonm devan nou mwan.  Mon pa trouv fernwanr devan nou mwan Mr Speaker.  Mon pa trouv sonm, mon pa trouv fernwanr.  Akoz mon annan konfyans dan kapasite e lentelizans pep Seselwa pou sorti venker dan tou sa ki ou antreprann pou fer.

E se sa ki devret gid nou.  Ler ou annan konfyans dan ou pep.  Ler ou annan konfyans dan kapasite tou bann leaders dan sa pei.  Ler nou zwenn ansanm a la resers sa konsansis Nasyonal.  E se sa ki donn mwan sa lespwar.  Se sa ki fer mwan trouv lo lorizon en loportinite eksepsyonnel ekstraordiner, ki Sesel e pep Seselwa pou sorti venker.

E nou kapab fer li Mr Speaker together!  Pa sakenn pou li. Pa atraver bann kouvertir, bann kanmouflaz partizan politik or politik partizan. Nou bezwen depouy nou lekor avek partizan politik e met Sesel avan tou.  Met Sesel  an premye.

Mr Speaker ler mon pe dir sa, mon pe dir sa avek en senserite.  En senserite profon ki nou bezwen parey nou lartik i dir lo paz 3 dan nou Konstitisyon fer tou pou nou ini lepep Seselwa!  E si nou annan en loportinite ki non gannyen se la i sa moman i sa loportinite pou nou fer tou sa ki dan nou kapasite pou nou unite sa pep!

Mr Speaker napa personn ki’n ganny tire dan nou parti.  Tou nou bann zonm, fanm i ankor la dan nou parti osi lontan parey dan LDS, parey dan LDS annou pa antre dan sa bann polemic.  E i en lerer ki Onorab Ramkalawan i koz lo Waven William.  I en lerer.  Nou ava demann oli Pat Pillay? Nou ava demann oli bann lezot dimoun ki zot in bezwen fer sorti dan zot parti or forse pour sorti dan zot parti?

Mr Speaker ou vwar sa dinamik la si nou antre lo la sanmenm sa ki fer nou perdi sa focus!  Sanmenm sa ki fer nou rantre dan bann politik partizan, dan bann latak ki fer nou pa kapab,  pa kapab reste focalize lo lesansyel en size si enportan ki devan nou Lasanble.  Fodre nou arete avek sa bann kalite polemic.  Fodre nou arete.

Mr Speaker konklizyon Mr Speaker  konklizyon limero 1 se ler mon’n fini etablir bann premiz, mon ava dir avek Onorab Georges dan mon konklizyon limero 1, ki donnen sirkonstans e konteks Nasyonal, sa Mosyon apard tou bann distorsyon ki son bann Onorab koleg dan son kan in anmennen, ki’n kontredir konteni esansyel dan son filozofi, dan son nouvo filozofi ki in oule anmennen mon trouv en merit ladan.

E mon dir Onorab Georges dan mon dezyenm konklizyon, ki i pa tar pou rekonnet e aksepte ki wi.

Si nou’n touy koabitasyon dan sa konsiltasyon dan sa konversasyon Nasyonal, nou bezwen re anmenn lespri koabitasyon.  Akoz sa i sel fason ki sa Lasanble i kapab travay kot-a-kot avek Egzekitiv. Sel fason pou li kapab travay kot-a-kot avek Egzekitiv.  Ou pa kapab dir koabitasyon in mor e an retour ou’n dir fodre konsilte.  Fodre konsilte.

Mr Speaker dan sa konklizyon limero 2, mon ava dir avek Onorab Ferrari, ki son lapel pour li dir avek Mr Speaker atraver ou, Mr Speaker pou al rod dan verbatim kot in dir koabitasyon in mor, pou delete sa!  Mon dir li wi nou welcome pou delete kot tou son bann dimoun lo lot kote in dir koabitasyon in mor.  Akoz nou zanmen nou’n dir sa!

E sa i ava permet nou pou nou bouz devan. E mon pou dir Mr Speaker dan mon konklizyon limero 2 ki lo sa kote latab nou ankor krwar ki nou bezwen konsilte.  Mon ankor krwar ki nou bezwen les sa koabitasyon viv e viv ziska ler letan Lasanble Nasyonal i epwiz son lekor.

Konklizyon limero 3 Mr Speaker i enportan ki mon’n dir avek Onorab Georges, ki lespri son mansyon i en lespri ki Prezidan  Faure depi ler in pran la prezidans State House, i pe pratik li.  Eski in annan bann defayans dan bann serten moman?

Wi in annan serten defayans nou bezwen acknowledge sa.  In annan serten defayans.  Eski nou kapab elimin bann defayans ki i annan? Byensir wi.  E i konmans osi par nou ki isi dan sa Lasanble pou nou revwar e re vizit nou pozisyon, vizavi bann diferan size ki Egzekitiv i anmenn isi devan nou Lasanble.

Semenn pase or sa semenn nou fek rezet en Bill kot en Minis in enplor nou pou nou al dan Staz Komite pou ganny plis detay.  E ti enportan pou nou donn en sans sa dyalog ki nou pe rode ozordi.  E probableman nou ti an kapab ganny en solisyon.  Konklizyon limero 4 Mr Speaker, mon ava dir avek tou Onorab dan sa Lasanble, ozordi ki nou pe konsider Mosyon Onorab Georges, annou tonm dakor, annou resolve koman en Lasanble Mr Speaker, pou nou kit tou sa ki diviz nou dekote.

Annou konsantre lo sa ki ini nou.  Annou konsantre lo bann selman enportan endispansab, e annou kontribye pozitivman pou nou ede definir sa nouvo  direksyon ekonomik, ki kapab anmenn sa nouvo lespwar ki Onorab Georges pe rode dan son Mosyon.

Avek tou bann akter byensir dan sosyete, nou ava kapab pe donn sa konfyans neseser nou pep, ki louvertir nou teritwar le 01 Zen i pa neseserman en move keksoz.  E ki nou bezwen pran li avek en lespri pozitiv.  Ler Onorab Georges i koz lo sa kestyon lasante nou pep dan son Mosyon, enn bann keksoz ki trakas nou pep, se ki nou pe al ouver nou teritwar le 01 Zen.

E ki sa pe anmenn serten krentif dan nou pep.  In ganny diskite sa size.  E in annan en kantite lopinyon ki’n sorti lo sa size.  Bann eksper medikal e bann lezot dimoun in konsidere sa size.

 

MR SPEAKER

Onorab, wrap-up.

 

HON SIMON GILL

Mon lo konklizyon Mr Speaker, i reste mon zis 2 mon pou al fini. Mr Speaker mwan mon ava dir avek nou bann Manm Lasanble, annou nou tou anmenn sa eleman lespwar dan nou pep.  Annou ed pou elimin sa lafreyer ki nou teritwar pe al ouver, tout an konsideran byensir ki i pou annan serten risk ki letan i pou ouver, me osi annou met konfyans dan sa bann zonm fanm ki’n analiz bann eleman, e ki’n permet zot ariv lo sa desizyon pou ouver nou teritwar.  Or nou frontyer apartir le 01 Zen.

Nou antann en gran rol pou nou zwen ladan.  Annou pa ede pou nou senm konfizyon.  Annou pa ede pou nou kree dout dan lazistis sa bann desizyon.  Be byensir sa desizyon nou tou nou konnen. Donnen sa sityasyon Nasyonal, enternasyonal ki ankor tre dinamik, i annan son risk.

Me mon met konfyans dan sa bann zonm, fanm Mr Speaker ki bann mezir ki zot pe met an plas, pou ede kontenir nenport ki bann risk or mitigate en kantite bann risk, ki kapab anmenn okenn konsekans advers lo lasante nou pep.  Lo lasante bann travayer dan frontline lo Airport, oubyen dan bann diferan landrwa ki zot pe travay. Mon dernyen konklizyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab, non. Mon krwar ou pou bezwen aret lanmenm mon’n donn ou 5 minit akoz bann enteripsyon ou’n pran ankor 2 minit.

 

HON SIMON GILL

Mon a koup la Mr Speaker. Mr Speaker mon viv avek lespwar dan kapasite e lentegrite pep Seselwa pour nou sorti venker dan sa defi ki Sesel pe fer fas avek.  Nou annan bann fanm zonm kapab dan sa pei ki ler nou met nou lespri ansanm nou kapab fer mervey e met plis lespwar dan lavenir Sesel ki mon vwar ki en lavenir briyan pou Sesel Mr Speaker. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill. Bon nou pou break la nou pou kontinyen nou travay 2er apre midi.  Mon annan ankor 5 manm lo mon lalis e sa i ekskli mover Mosyon ki annan son Right of Reply apre.  Bills Committee, Bills Committee pe rankontre dan Committee Room 3 e i pour konsider Bill Prozedlwa SFA 12.30 Onorab Georges? Ok, toudswit?  Ok fer li toudswit.  Bills Committee pe rankontre toudswit Committee Room 3. Ok?  Nou break nou retournen 2er apre midi.

 

MR SPEAKER

Bon apre midi tou Manm Onorab e bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal. Nou pou kontinyen avek deba, e toudswit mon ava call on Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker e bonn apre midi tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker, mersi pou donn mon sans pou dir 2 mo lo Mosyon Onorab Georges, ki i en Mosyon ki vreman annan bokou lenportans.

Premyerman les mon konmanse Mr Speaker, par dir poudir ozordi nou isi dan en Lasanble e sa ki Onorab Gill in dir avan nou’n pran break in fer mon realiz en keksoz. Ki i pe tronpe ant koabitasyon avek konsiltasyon, i oule fer nou konpran poudir konsiltasyon ek koabitasyon se 2 mo ki pe dir menm keksoz. Me mwan mon oule fer li konpran ki poudir i kapab annan koabitasyon me napa konsiltasyon.

E i osi kapab annan konsiltasyon ki napa koabitasyon, e mwan mon ti fer li mon devwar dan sa Lasanble pou dir ki koabitasyon pa pe marse.  E vre i pa pe marse pou mwan akoz 3an pase nou ti fer nou letour dan Baie-Lazare, mon avek Mr Prezidan Faure. So, nou ti diskit en bon pe keksoz, me ozordi napa naryen ki’n ankor realize.

Zis par egzanp nou klinik e mon pou bezwen anmenn ankor en kestyon dan Lasanble ki nou ti tonm dakor, ki fodre i konmanse me zanmen in konmanse. So, mon pa pe kontan ki bann manm minorite dan Lasanble pe konfiz dimoun deor, pe fer krwar ki nou, nou pa aksepte koabitasyon. Me byensir koabitasyon pa devret en mo ki zis lo lalev, me napa aksyon. Mwan mon krwar ki ler nou pe koz koabitasyon i bezwen annan aksyon ki mars nen an nen avek koabitasyon. E se pour sa rezon ki mon pou dir i pa pe marse, akoz si i ti pe marse byensir nou ti pou bokou pli lwen.

So, Onorab Gill fodre pa zanmen i krwar i pou vin dan Lasanble pou li vin andoktrin nou parey i ti fer avek sa bann larme ki nou ti tande dan letan pase. So, mwan mon oule met sa drwat.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mr Speaker, en Mosyon tre enportan ki pe demann en dyalog Nasyonal, pou fer sir ki tou Seselwa san leksepsyon i sorti venker dan sa kriz COVID. Zot sorti vivan, sen e sof, pli entelizaman, mye fikse lo en lavenir pli serten e pli optimistic pour en meyer lavenir. Eski nou kapab fer sa? Mon repons i wi, nou kapab realiz sa. Akoz Mr Speaker? I tre senp, Seselwa i en Nasyon doue, entelizan, konpetan e fasil adapte avek menm pli gro evantyalite. Zis parey sa ki nou pe fer fas an se moman. Savedir nou annan tou sa kapabilite imen pou kapab konpran e adres bokou keksoz pou nou prop legzistans koman en nasyon.

Ozordi nou pe viv dan en lemonn ki krwar dan sistenm demokratik, e Sesel se sa kalite fason dirize ki nou an faver. I nepli tan kot en sel dimoun i desid tou keksoz pou en pep, i nepli letan kot en Sef Deta i dirize par Dekre Prezidansyel. Kot i fer sa ki i anvi san manm avan konsilte avek son pep. I deside tou sa ki bon pou en pei. Kantmenm imoral, pa byen e pa akseptab i pou bezwen pran sa desizyon.

Nou, nou’n dir non, nou bezwen dyaloge.  I nepli tan pou en parti politik ki’n ganny elekte par son pep pou li diriz avek parey nou dir en iron fist, an lot mo nou kapab dir Lalwa marsyal. Etabli bann prensip e Polisi, parey mon ti kontan dir bann Polisi Wild, Wild West, e enpoz move tretman lo son pep.

Non Mr Speaker, nou pa kapab aksepte sa. Nou’n sorti dan en sistenm bokou letan nou ti tan lesklavaz.  Nou ti dan en sistenm Kominis, Diktater e finalman nou’n deside antre dan en sosyete demokratik. E mon krwar i byen ki nou bezwen konsilte tou dimoun, e ganny nide tou dimoun avan ki nou pran okenn desizyon.

En sistenm endoktrinasyon, kot nou ti ganny dir ki Gouvernman i sipoze fer tou pou son dimoun. Depi ler in ne ziska i mor.  E an retour ou devret reste rwayal e zanmen vin lennmi la revolisyon. Ou pa zanmen sipoze kestyonn nou Gouvernman, akoz zot ki konnen ki bon pou en pep.

Me nou, nou dir non, sa letan in fini. Apre 15 lo 10 keksoz in deside al dan en lot direksyon e nou bezwen ekout nou pep. Mon pa blanm personn akoz sa sete la fason ki bokou pei Afriken ti ganny konseye pou fer.  Me ozordi larealite in sanze.

Mon pa oule blanm Mr Faure totalman pou lafason ki i panse e i krwar ki Sesel i devret ganny dirize. Menm si mazorite nou nou’n dir ki nou pa dakor avek sa Gouvernans. Parey mon’n dir i tou depan lekel ki ou mentor, lekel ki ou idol. Akoz souvandfwa bann karakteristik e fason fer i ganny enfliyanse par ou bann asosye e osi par ou groupman ki ou ladan. E souvandfwa annan presyon, sirtou la ki i en lannen eleksyon. E i  tre probab ki bann desizyon pe annan bann konotasyon politik.

Dyalog e konsiltasyon pou pran bann bon desizyon pour devlopman en pei, i vreman enportan. Me kan lavenir en pep i ganny konpromize par bann desizyon politik popilis ki pa anmenn en bon solisyon, me plito lanpayaz, lensertitid, trik de vol, e labi, byensir i pa normal.

Akoz nou, nou pe vreman mank respe pou bann dimoun ki nou dir nou kontan zot e ki’n konfye nou pou nou pran bann bon desizyon dan zot lentere. E nou koman bann dimoun ki nou pe vin envestir dan nou pou protez, prezerv e promouvwar zot lentere, byensir nou devret pe toultan remind nou lekor avek nou groupman, ki tou nou bann desizyon e aksyon i devret moralman bon e etikman byen. Me si par ler nou glis en pti pe, be sa dezir pou korize e aziste i devret o premye, pou ki nou pep i ganny sa ki meyer.

Pli gro asset ki Sesel i annan, e ki personn pa kapab konteste i byensir nou pep li menm. En pep miltirasyal ki annan panse e lenfliyans Afriken, Azyatik, Eropeen eksetera. Ki donn nou bann genes e bann karakteristik enkrwayab. Ki menm bokou syantis pa’n zanmen konpran, akoz koman en pti Nasyon nou sitan pwisan moralman. Nou inifye e annan sa bann kalite charm ki preski pa egziste otour lemonn.

Senpleman pou eksplik tousala Mr Speaker, nou en pei beni. Dan Sesel ozordi nou annan bann frer ek bann ser ki annan bokou nide top la deor, lo ki mannyer nou devret solider e travay ansanm pou ki menm si lemonn pe fer fas avek sa pandemik COVID-19, nou annan bokou lespas pou mannevre e fre bokou diferans dan lavi nou pep.

Legzanp tipik Mr Speaker, se pran en pe letan pou ou get Bonzour Sesel.  En progranm ki pe vreman enspir mon parfwa, akoz ou vwar bokou Seselwa i servi sa platform pou fer pase bann nide serye, inovatif, progresif e pozitiv.  Lo ki fason nou devret pe mazin fer keksoz pou byen net nou pei.

Ozordi mon oule profite pou remersi sa 2 prezantatris dan Bonzour Sesel, Mrs Barbara Hoareau avek Mrs Carol Andriamaro. E sa lekip Bonzour Sesel ki anmenn sa difizyon dan nou lakaz tou le bomaten, kot i enspir nou e i montre nou Sesel ki kalite nide nou annan la deor.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mon panse ki parey bann travayer lasante i ganny en clap, zot osi zot merit en clap e en laplodisman.  Akoz zot konstaman pe rod bann Seselwa inovativ, serye avek bann bon lopinyon e nide eksepsyonnel pou kontinyelman ekspoz avek nou sosyete.  Thumbs up tim Bonzour Sesel.

Mr Speaker, nou annan osi bann groupman medya, tel ki;- TeleSesel, Pure FM, SBC, TODAY in Seychelles, NASYON, WEEKLY. Ou vwar zot tou zot pe bounce back bann nide pozitiv ki merit konsiderasyon Nasyonal. An menm tan Mr Speaker, nou annan ankor bann zournalis ki pa ankor konpran ki savedir sa lespri dyalog. Zot senm en bann konfizyon, envant en bann mansonz zis pou zot ganny en pti larzan pou zot kapab kontinyen sirviv.  E mwan sa mon dir i mal.

E la mon pour donn legzanp, mon pour met devan sa Lasanble ki tou dernyerman nou vwar en reportaz fer par en zournalis, ki pe kestyonn desizyon kot Mango House Baie Lazare.  Sa zournalis i pa konpran poudir se pa mwan ki Planning Authority, se pa mwan ki Minister Lanvironnman e mon annan en DA dan mon distrik ki pe travay byen.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

E dan sa lespri dyalog, se si en zournalis responsab ti anvi ganny lenformasyon i ti merit al kot Konsey Distrik, i annan DA laba ki ti ava donn li tou lenformasyon.  E mwan mon oule met devan sa Lasanble ozordi, poudir ki si nou annan sa tel evantyalite ozordi, se pa mwan ki pou ganny blanmen kantmenm mwan ki MNA Baie Lazare.  E mwan mon anvi fer pep Baie Lazare e tou dimoun konpran ki pe arive, e ki mannyer Baie Lazare i on top sa sityasyon.

Nou DA i deza okouran, nou’n fer meeting avek sa groupman ki pe ansarz sa proze. Menm si mwan mon ti ganny enkli, mon DA ti al konsiltasyon avek li. Me i enportan pou pep Seselwa konnen, poudir mwan mon’n ensiste ki i annan en meeting piblik ki ganny fer pour tou zabitan. Me i malere ki i annan en nonmen, e mwan mon name and shame. Mwan mon pa per, i annan en nonmen ki apel Mr Ian Charlette ki pe konpanny anba, anba e pe fer sa bann zabitan krwar ki nou bezwen fer meeting zis en pti group.  Mon pa konnen ki son lentere ladan e mwan mon’n dir non e mon’n ensiste ek mon DA nou dir non.  Me akoz COVID-19 in met nou ne pti git retar, mon esperon ki sa bann envestiser pe tann mwan deor e dezormen ler nou ganny permisyon avek Lasante Piblik nou pou fer en meeting piblik, kot tou zabitan Baie Lazare i ava ganny sans eksprim li.

E mon oule lans en lapel avek sa bann envestiser, pou pa zanmen santi zot ganny entimide par sa zournalis.  Akoz souvandfwa i vin rod zis gous, zis larzan, zis parey ki i ti fer kot Kempinski ler mon ti pe defann zentere zabitan.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mon ti dir ki i annan en pon lo lans, nou ti vwar en zournal sorti dan lespri konsiltasyon, me i pa ti vin rode. I ti dir poudir napa baraz lo lans. Akoz? Son met landrwa ti fer mon konpran poudir i ti’n rod en gous e apre dernyen er son met landrwa in dir li pa vin ankor akoz sa ki ou pe fer i pa byen. E Mr Speaker, mwan mon pa kanmi pou dir sa zournalis se pa lot ki Mr Ralph Volcere.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

I devret be a man.  Si i anvi adres en keksoz, i   rod solisyon me pa fer bann propagann zis pour li ganny en gous.  Mwan mon krwar ki Minister Finans in met en prosedir lo ki mannyer ou pou ganny asiste si ou napa en larzan.  Pa vin pas an dernyen pou fer ou bann komanter popilis, zis pou ou pran en larzan. Al kot Minister Finans, ranpli ou form si ou santi ou’n bite e ou a ganny asiste avek en larzan.

 

(APPLAUSE)

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mon pou poz sa la. Diskisyon pou kontinyen e esperon ki zabitan Baie Lazare i a konpran, i a konnen ki pe pase kot Mango House e si i annan change of use mon krwar nou devret meet avek bann zabitan. E zabitan i ava donn son konsey lo ki mannyer nou anvi vwar nou distrik bouze.

Mr Speaker, dan nou bann distrik nou bezwen mazinen ler nou pe koz konsiltasyon, nou annan bann groupman relizye. Nou annan bann Pret, bann Paster ki souvandfwa nou vwar zot pe pas kot bann lakour dimoun. Eski sa bann dimoun zot lopinyon pa devret pe ganny tande?  Mwan mon panse ki zot bann kontribisyon i valab e enportan. E mon ti ava ensiste avek tou Lotorite, ki ler zot fer bann meeting konsiltativ, be it pou COVID-19, be it pou en lot keksoz pou lentere Sesel.  Mwan mon krwar tou sa bann groupman dan distrik i merit osi ganny ekoute, akoz se souvandfwa zot ki annan pou la kominote a ker.

Mr Speaker, Sesel i annan tou son bann eksper ki pare pou donn zot bann servis gratwit, swa avek en pti reminerasyon. Pour Sesel, mon konnen ki zot pour fer li avek zot leker, avek tou zot nanm, lentegrite, e dan en lespri patriyotik. Nou pa tro bezwen konsiltan enternasyonal pou vin dir nou kwa ki bon pour nou, annou rekonnet nou resours imen Seselwa la ater e byensir aletranze. Ki vreman anvi partisip dan pa zis en deba me osi dan nenport fason pou inifye e lev nou pei pli o.  Ou dan nenport parti politik, ou dan nenport dominasyon Relizyon, met tousala 2 kote. Lentere Sesel e Seselwa ki an kestyon.

E annou fer li nou devwar pou donn Sesel en meyer dil pou son pep. Nou dir the best possible deal. Eski si nou demande ki bann lotorite ki pran desizyon pou konsilte sa bann dimoun, nou pou ganny trouve koman nou pa rezonnab e pe fer politik? Tro bokou letan desizyon i ganny pran en izolasyon avek le vre realite e i ganny enpoze san vreman konpran ki mannyer bann dimoun afekte ti a kontan zot problenm i ganny dil avek.

Mr Speaker, mon pa en Diplomat. Me dan mon parkour mon’n aprann ki parmi bann premye sans, apard ki sans touse ki en et imen i gannyen se son sans tande. E sa i son dernyen sans ki en imen i perdi ler swa i san konesans, dan leral, ouswa menm avan i mor.

Savedir ekoute i annan en sinifikasyon, mon panse ki i divin e tande i konfirmen ki ou’n ekoute. Me enterpretasyon tande sa i en lot topik.  E pou elabor plis lo sa konprenezon ekoute, get dan sa ki nou apel animal kingdom. Bokou zannimo i kapab sirviv si i servi byen son sans ekoute.  Se pour sa rezon ki bann predater i bezwen respekte sa sans e mars dousman, akoz i konnen le moman ki in komans fer tapaz i riske pe vwar li mor lafen.

Vwala mon bann koleg ki mannyer sa Mosyon pe rapel nou ki dyalog, ekoute, konstate e analize avan ki nou pran bann desizyon ki pou enpakte lo nou pep e nou pei, i tre enportan. E nou devret pran tou sa bann mezir antet ler nou pe fer en desizyon. En dimoun ki pa konn Onorab Georges, i kapab analize e konpran ki sa Onorab se en boug ki annan bokou lentelizans san menm si i konn son profil.

Sa se akoz enn fwa sa zafer ekoute, tande, analize, in vin an zwe, Mr Georges in fer sir ki in donn sa pep Seselwa en loportinite pou li anvoy sa bann pwen devan. Zis par sa Mosyon en dimoun i ganny en laspirasyon akoz i konnen ki si li osi i ganny sans fer pase son nide, i kontribye dan en fason ou en lot pour li ed son pei.  Mon konnen ki Seselwa dezormen pou annan plis lespri patriyotik ki zanmen.

Sa se akoz tou dimoun pou santi ki son bann pwennvi i ariv kot i devret arive e parey nou’n dir nou tou nou annan par dan sa Sesel.  Se akoz nou tou nou pe kontribye dan desizyon e lavenir nou pei.

Sa Mosyon in ariv en pe tar.  Me parey tou dimoun in dir plito tar ki jamais.  Mon panse ki an 2020 sa fason fer, kot tou dimoun ki anvi kontribye e ganny en platform pou eksprim li ti a vreman ed Sesel. E Seselwa pou nou bouz pli devan. I pa zanmen tro tar pou fre sa ki byen e mon annan lespwar ki Mr Faure koman sa dimoun ki annan sa responsabilite pou enterpret sa Mosyon ekoute, tande, analize e reakte lo lapar bann MNA ki’n ganny sa responsabilite, pou fer sir ki konsern lakominote i ariv kot i devret arive.

Pou ki aksyon apropriye i ganny pran pou zentere nou popilasyon e nou pei i kontinyen ganny valorize e respekte.  E sa i a ede fer ki Sesel i a reste en legzanp pour limanite ozordi e le fitir.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou Manm Onorab. Bonn apre midi tou dimoun ki pe ekout nou isi oubyen ayer.  Mr Speaker sa Mosyon devan nou i enn ki anmenn en deba tre enteresan pandan sa, si ou le 2 zour ki sa deba in pase.  Or be it ki’n annan enteripsyon ant sa 2 zour. Depi son premye zour ziska son dezyenm zour.

E i annan serten eleman enteresan ki’n sorti dan sa deba, ki fer nou si ou le fer en refleksyon lo nou aksyon nou menm nou koman politisyen. Lo lafason ki nou reakte avek bann sityasyon ki ganny met devan nou. E nou senserite nou bann aksyon ler nou dir serten keksoz.

Mon komans mon lentervansyon koumsa Mr Speaker, akoz i enportan nou etablir konteks dan ki en tel Mosyon pe ganny move. E i relevan pou lepep Seselwa ki pe ekout nou konpran sa konteks dan ki sa Mosyon pe ganny move. E akoz nou bezwen anmenn serten kestyon vizavi lentansyon sa Mosyon. Senserite deryer sa Mosyon. E ki mannyer nou pou bouz devan. Apre ki Lasanble in pran en desizyon lo sa Mosyon.

Premyerman Mr Speaker ler nou regard lentansyon sa Mosyon.  Napa en lendividi o monn ki pou vini ki pou dir ek ou koumsa, okenn form konsiltasyon i pa anmenn en rezilta. Akoz esansyelman, cornerstone la mazorite sityasyon ki ou rankontre, dimoun i dir ou, en dikton Angle ki dimoun i kontan servi se, two heads are better than one.

Me, prezan nou vin lo dezyenm morso ki lentansyon. Eski sa lentansyon ki nou pe anmenn sa Mosyon avek, i senser? Akoz sa senserite i bezwen ganny demontre par bann aksyon ki nou fer.

E sela kot mon krwar nou lo sa kote latab, nou pran serten kosyon. Malgre nou realiz merit sa Mosyon. Nou pran serten kosyon, akoz ler nou’n ekout serten entervenan lo lot kote latab, nou santi poudir i annan en serten dekoneksyon dan lafason ki zot enterpret konsiltasyon lo en size enportan parey size COVID-19. Kot nou’n vwar, nou al dan en deba lo konsiltasyon anver si nou devret annan en eleksyon Prezidansyel demen. Nou’n al dan en deba lo whether Mr Faure, Prezidan Faure i fit pou li lead Sesel?

Ki esansyelman mon pa krwar ti lentansyon inisyal ki sa Mosyon ti pe vin avek.  E pou sa rezon ki mon’n dir, i pou demann nou apre midi pou nou koman politisyen, pou nou anmenn serten senserite dan nou aksyon e dan nou parol ki nou servi.

Mr Speaker pandan sa parkour ki mon’n dan sa Lasanble, mon’n realiz en kantite fwa kot nou’n prezant loportinite pou annan konsiltasyon, sirtou avek bann Manm ki’n koze lo lot kote latab Lopozisyon,  la fason ki zot in enterpret sa lapros pou konsiltasyon.

Mon pou donn en legzanp ase resan. Menm zour menm ki sa Mosyon ti ganny move. E mon ti a kontan tou bann entervenan ki’n koze, menm bann dan sa kote latab kot mon asize.  E bann lo lot kote latab. I pran konsyans akoz sa legzanp i enportan pou nou.  So, Gouvernman in vin avek en Lalwa dan Lasanble, e plizyer largiman ti ganny avanse kont sa Lalwa. Ti annan largiman ki ti koz lo sa Lalwa i en fason maske pou Gouvernman pran later. En fason maske pou Gouvernman anmenn size Asonmpsyon lo latab.

Ti annan largiman ki ti menm avanse ki nou napa en Lalwa ki kouver sa striktir. Donn later pou bann konsiler, bann reprezantasyon, pa konsiler. Me bann reprezantasyon Lanbasad ek bann groupman lasosyasyon sorti aletranze ek bann groupman ki ganny recognize.

Mon’n depi sa fer resers e mon’n vwar poudir i annan en Lalwa.  I annan en Lalwa ki gid sa, e sa Lalwa i pa adekwat parey Minis ti pe esey eksplik nou. Me sa ki devret fer nou fer refleksyon lo la, s sa rapor ki SBC ti carry lo sa deba. E ki sa zournalis ti dir lo sa deba.

Mon ti fer dan mon lentervansyon en pledwari ki nou anmenn sa Bill lo Committee Stage, pou allow Minis pou koz lo sa merit an detay. Pou nou demann bann kestyon.  E pou allow en profesyonnel Gouvernman ki ti la sa zour, dan prezans Mrs Michel,  ki Lasanble antye i aksepte poudir sa madanm i annan en serten nivo konprenezon domin sa size an ski konsern bann size relasyon etranzer e size ki ti dan sa Lasanble sa zour.

E sa zournalis ti servi sa bann mo swivan.’’ Malgre ki Minis ti plede pou ki Lasanble i donn Gouvernman loportinite pou eksplik sa Lalwa, Lasanble ti still vot kont.’’  Malgre Minis ti plede. E mon ti a kontan mover Mosyon ki li menm li ti vot kont, pou allow sa Committee Stage. Pou allow Mrs Michel pou koz ek Lasanble, ki senserman mon krwar ki i en profesyonnel ki fer son louvraz avek devosyon.  Pou prezant e eksplik nou ki sa Lalwa ti pe anmennen pou nou. Pou zisteman annan sa konsiltasyon ki sa Chamber sa Lasanble i permet pou annan, ki zot lo lot kote latab pa ti le les arive.

Me ozordi, ozordi, zot anmenn en Mosyon ki parey mon’n dir, Mosyon, mon pa’n dir si son merit.  Me se zot ki pou dir nou, ki nou, nou pa krwar dan konsiltasyon, ki nou, nou pa krwar dan prosesis annan en dyalog. Apre ki zot, zot in demontre a plizyer repriz ki zot, zot krwar ki ler dialog i vini, i bezwen vin lo zot terms and conditions ki zot, zot mete. Se sa ki zot devan nou.  Si nou le en lot legzanp pou ilistre sa pwen Mr Speaker, annou pran rapor Komite Zafer Etranzer dan Lasanble Nasyonal, anski konsern louvertir Lanbasad Moris.

Ti annan en premye pozisyon ki ti ganny pran par LDS, pou freeze sa Bidze pou ouver sa Lanbasad. An giz ki i bezwen en rapor odit ki bezwen ganny prezante, e i bezwen annan en diskisyon. Subsequent to that, Gouvernman in anmenn plizyer diskisyon devan.

Me malgre sa bann diskisyon in arive, mon pou ilistre akoz i enportan nou koz sa bann diskisyon, malgre sa bann diskisyon in arive, sa premye ki LDS atraver son Caucus dan sa Komite in pran, in reste parey. In napa okenn largiman avanse par Gouvernman e Departman Zafer Etranzer, ki’n kapab sanz lopinyon ki LDS in pran.

E sa ki enportan, dan tou lede desizyon kot i involve Foreign Affairs. Largiman santral ki ti pe ganny avanse sete ki, akoz sa Departman pa ti’n konsilte avek zot, alors sete sa rezon ki zot pe pran sa bann desizyon. Ki fer mwan krwar alors konsiltasyon i bezwen mars dapre lafason ki zot, zot dikte.

E si sa i lentansyon sa Mosyon, mon bezwen kosyonn mover sa Mosyon ki, i a sa ki nou le achieve avek demann en konsiltasyon. E i bezwen annan en vat-et-vient oubyen en posibilite pou tou dimoun kapab donn son lopinyon.

Kwa ki’n fe mwan eksprim sa krentif, se akoz pandan ki mon’n ekout mover Mosyon, mover Mosyon in koz lo, bann bon nide ki’n arise out of en konsiltasyon, ki’n annan avek bann anplwayer. E sa ti en nide ki ti vini.

E mover Mosyon ti dir sa i en bon nide. Be i les mwan krwar poudir, si i en bon nide ki zot, zot krwar i en bon nide, ki lezot dimoun pa krwar i en bon nide. Zot pa pou les li pase akoz, sa dimoun pou oblize bezwen les li pase zisteman akoz, i zot nide. Rezon mon pe dir sa se akoz, mon le ki nou konpran ki konsiltasyon i bezwen mars dan en lanvironnman kot nou pare pou nou ekoute.

E pa sey penn nou kote latab koman en bann dimoun ki pa le ekoute. Pou servi serten term ki entervenan avan mwan in koze atraver ou Mr Speaker. Serten term kot nou, nou krwar poudir nou viv dan pei kot tou keksoz i bezwen ganny fer par en sel dimoun eksetera. Which is far from the truth.

Akoz si lepep Seselwa in pran konsyans sa ki’n arive pandan sa bann dernyen moman. Lakantite konsiltasyon ki’n annan ant bann diferan groupman, avek Lotorite konsernen, nou bezwen aksepte poudir sa ki Mosyon i devret pe demande se ki i annan langazman ankor plis. Me pa poudir ki i napa.

Pa pou fer referans ki akoz mon pa dakor ek sa bann mezir ki’n ganny pran. E sa ti mo egzakt mover Mosyon, ki mon pa dakor sa bann mezir i anmenn solisyon. Sa i ou lopinyon ki ou pa dakor.  Me i pa neseserman lopinyon lezot dimoun ki zot pa dakor ek sa bann mezir. E  se pou sa rezon ki mon krwar koman en Lasanble, nou bezwen aksepte poudir, e nou bezwen annan en lespri ouver pou nou aksepte poudir si nou le annan konsiltasyon i bezwen baze lo en baz friktye kot nou annan en vre lesans nide.

Akoz se sa Mosyon ki pe demann nou pou fer. Sa Mosyon ki i pe demann nou pou fer, i pe demann nou zisteman pou allow annan konsiltasyon, pou promot konsiltasyon, e konsiltasyon i bezwen ganny fer dan en latmosfer kot tou dimoun i pare pou ekoute.

Pa dan en latmosfer kot en dimoun i krwar poudir li in fini etabli son pozisyon, e li i byen dan son pozisyon. E alors se son pozisyon ki devret carry.  Be mon dir sa akoz se esansyelman sa ki ti arive apre ki nou ti fer konsiltasyon avek bann anplwayer kot STC. Nou ti retourn dan Lasanble avek menm pozisyon ki LDS ti’n pran avan sa konsiltasyon. Ki pa ti’n sanze.

Sel keksoz ki ti sanze se lamannman ki nou, nou ti anmennen lo sa kote latab. Pou nou fer en restriksyon avek temporary redundancy of okenn anplwaye Seselwa, si en dimoun i annan en anplwaye etranze. E ki menm la mon ti bezwen convince zot kote pou donn mwan sipor lo la.

En size ki zot, zot in raise a plizyer repriz dan Lasanble. I enportan pou nou met sa bann pwen devan, akoz nou bezwen konnen dan ki latmosfer e dan ki konteks ki nou le enplimant sa ki sa Mosyon i demande.

Akoz esansyelman tou dimoun in agree, tou dimoun i annan en konsyan sis poudir konsiltasyon i anmenn serten benefis. Me sa benefis i bezwen ganny fer dan en latmosfer kot tou dimoun i kapab partake e nou aksepte poudir pou annan limitasyon lo serten konsiltasyon ki nou kapab fer.

Prezan i anmenn mon lo en pwen fondamantal Mr Speaker.  Ki mon ti a kontan osi remind nou koman bann Manm Lasanble. En keksoz ki fodre zanmen nou bliye, ki zanmen nou fer en attempt pou nou usurp. E sa se nou lendepandans pou annan oversight. Mon’n tann a bokou repriz sa lanvi pou nou partake dan bann decision making process ki Gouvernman i fer.  Ki Egzekitiv i fer.

Me kestyon ki mon bezwen demande se ki once nou’n partake dan sa bann desizyon, lekel ki pou fer oversight si nou, nou part and parcel of sa decision-making.

Eski nou pa pou pe usurp nou posibilite pou nou egzers nou oversight par lefe ki nou pou compromise nou pozisyon, ler nou pou’n partake dan sa bann konsiltasyon?

Sa i en keksoz enportan ki nou bezwen konsidere sa. Mon krwar ki nou bezwen aksepte ki si nou le fer en keksoz diferaman, nou pou annan en tes ki pe vin devan nou. Nou pou annan en Lalwa Fisheries Authority ki pe vin devan nou. Mon pa le preempt   deba. Me sa Lalwa pou vin devan nou. E nou tou nou konnen poudir size lapes i en size enportan pou nou.

Mwan, mon pou al lo rikord ozordi, pou mwan dir ki mon pou fer sa deba dan en fason non-partizan. Akoz mon santi poudir sa sekter i en sekter enportan. I en sekter crucial pou nou, e mon pou anmenn sa deba dan en fason non-partizan.

Okenn kontribisyon ki mon pou fer, mon pou fer li dan en fason non-partizan, akoz mon santi pou dir lo en size koumsa nou bezwen vin ansanm koman en pep.  Koman en nasyon pou nou kapab rezourd bann problenm ki sa sekter in rankontre.  San ki mon pe preempt deba.  Me pou nou kapab bouz devan.

Sa i en commitment ki mon pe donn sa Lasanble. E mon ti a kontan, dan plas atraver ou Mr Speaker, ki Onorab Ferrari, ki li osi i annan bann konsern lo la. I gognarde, i fer bann komanter, li osi i pran en menm lapros. Se sa ki nou pe mean par konsiltasyon.

Annou arete pran sa lapros tit for tat.  Or si nou le bouze annou reelman bouze e bouz dan sa direksyon ki nou anvi ale. Se sa ki nou pe rode ozordi apre midi.  Si sa ki nou pe rode, then nou ava bouz devan.

Mr Speaker nou Lasanble in pas atraver plizyer moman.  E mon krwar tou Manm la anndan, in benefisye avek sa ki lezot koleg in annan pou ofer, avek sa ki lezot koleg i anmenn lo latab.  E nou tou nou’n grandi e nou nobou devlop dan bann fason ki pe ed nou ozordi, dan nou lafason panse, dan nou fason war keksoz.

COVID-19 pe demann nou pou anmenn en lot nivo, pou nou regard keksoz dan en lot fason. Sa ki yer ti pe dir koabitasyon in mor, in dakor pou go back lo la, napa problenm. Sa ki’n dir nou bezwen sanz nou thinking around sa, napa problenm.

Be sa ki i bezwen ariv se ki nou bezwen annan en acceptance ki, nou tou ki la nou bezwen kapab travay ansanm koman en Lasanble. Met nou diferans de kote.  E annou sey reelman dan sa moman difisil ki nou pei pe pas ladan, travay pou nou amelyor lavi tou Seselwa.  Ki swa ou en business owner, ki swa ou en anplwaye sa business owner, no matter ki travay ou fer, me annou reelman seye pou nou kapab amelyor lavi tou Seselwa.

Akoz eventually esansyelman, sa ki pou reste at the end of the day se listwar ki pou ziz-e ki mannyer nou zenerasyon ki la koman leaders ozordi, ti deside fer fas avek sa sityasyon. E si i poudir si nou zenerasyon ti pare pou met tou konsiderasyon partizan de kote. E regard nou pei premye, e met nou pei premye e met son fitir premye.

Se sa ki devret vin sa pwen kardinal ki gid la fason ki nou pou ale. E mon ti a kontan ki tou Manm nou fer sa refleksyon. Akoz si ozordi, nou’n vwar ki i annan Manm lo sa kote latab ki’n eksprim sipor pou Mosyon Onorab Georges, e ki mon napa dout alor sa Mosyon pou ganny sipor Lasanble, i pou bezwen annan sa fason panse.

Annou met sa bagaz lepase en pe ater, e annou focus lo sa ki nou annan pou nou fer pandan sa letan. E annou pa zanmen, mon kosyonnen ankor. Annou pa zanmen met nou dan en pozisyon, kot nou, nou usurp sa rol enportan ki nou annan. Sa lendepandans ki nou annan, pou nou kestyonn tou sa ki Gouvernman i fer.  E sa i reste enportan. I reste kardinal pou nou ki nou pa cross sa laliny.

Avek sa Mr Speaker, mon pou esper entervenan mover Mosyon pou li montre nou sa lentansyon, montre nou sa senserite ki nou’n fransir en lot kap dan nou demokrasi. Dan evolisyon lafason ki nou fer politik dan nou pei.

E mon konnen ki tou bann Leaders ki dan sa Lasanble, nou bann dimoun mature. Nou bann dimoun ki krwar dan en politik ki dan en letan difisil ki nou bezwen anmenn en politik ki anmenn tou dimoun ansanm.  I ava alaoter si ou le, pou nou vreman, reelman, viv lespri e lentansyon ki sa Mosyon pe demann nou. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sebastien Pillay. Mon a donn laparol Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker bonn apre midi tou Manm. Mr Speaker mon anvi komans avek bout ki Onorab Ferrari ti terminen. Onorab Ferrari letan ti pe fini lo Mosyon, i ti dir ki i pe enplor oubyen i pe demande ki sa Mosyon i ganny ekoute par Mr Faure, oubyen par Egzekitiv. Parske Onorab Ferrari ti santi poudir sa Mosyon i sitan enportan ki i krwar, i annan konfyans poudir Egzekitiv pou ekoute sa Mosyon ki Onorab Georges in anmenn devan depi semenn pase e ki nou ankor pe diskit lo la ozordi.

Mwan, mon ok avek sa, letan Onorab Ferrari in dir sa Mr Speaker.  Mwan, mon annan zis en sel krentif. Mon krentif se, sa pli ki Onorab Ferrari pe fer atraver Mosyon Onorab Georges i riske al tonm dan en zorey sourd.  E pa ganny tande. I kler sa. Parske letan nou’n ekout bann entervansyon ki’n ganny fer depi semenn pase avek ozordi, i annan en lentansyon, en lenpresyon poudir i pou tonm dan en zorey sourd.

Letan semenn pase Onorab Paul Ernesta in vin dan nou Lasanble. Onorab elekte pou Takamaka, in koz lo Gro Ledo, in koz lo Adeline. I pa’n koz naryen lo sa Mosyon. En Mosyon sitan enportan. Sa i en lendikasyon poudir i riske al dan en zorey sourd Mr Speaker.

Letan Onorab Audrey Vidot i vini dan nou Lasanble i dir ek nou wi, konsiltasyon i deza pe ganny fer.  Mr Faure pe fer sa konsiltasyon, selman sa menm Mr Faure ki Onorab Vidot pe koz lo la Mr Speaker, i al Praslin Lendi dan en gro lensidan dife ki’n pase Praslin, i kit Onorab Wavel Woodcock ater.  Be kote sa konsiltasyon i antre ki Onorab Vidot pe koz lo la. Mon pa vwar mwan. Letan Onorab Wavel Woodcock avek DA ki’n tap laport pou ed fanmir.

Ki’n tap laport pou rod manze. Ki’n tap laport pou rod lenz. Ki’n tap laport pou ed sa fanmir.  Mr Faure pa ti la li. In mont Lendi li. Selman dan sa konsiltasyon ki nou, nou pe rode ki zot tou zot dir pe fer, i kit Onorab Wavel Woodcock ater.

E sa pou zot i sa konsiltasyon, i sa dyalog. Felisitasyon bann US. Sa pa politik sa. Letan Onorab Gill i vini Mr Speaker, i dir ek Onorab Woodcock si i ti’n ne ’77? Onorab Woodcock i lib pou koz lo ‘77 li. Parski letan Onorab Gill i vini i koz lo lesklavaz, mon pa’n zanmen war Onorab Gill dan lesklavaz, en lasenn dan en senbou lo bato mwan!

Me pourtan, Onorab Gill i kontan koz lo lesklavaz. Akoz Onorab Gill i son swa pou li koz lo lesklavaz.  Be anvi ki i ti annan 15 pwen, mon’n ekout son 15 pwen. Mon ti espekte i pou la pou ekout mon en pwen. Me malerezman i pa la.  Les li Mr Speaker, comme d’habitide i napa konsiltasyon antre nou bann Manm la anndan. Lo en Mosyon sitan enportan ki nou pe koz lo la.

Me, kolonm a vin en pe lo taler, lo finisyon.  Mr Speaker akoz mon dir i pou tonm dan en zorey sourd. Dan katriyenm Lasanble, ti annan en konsiltasyon. Leader Wavel Ramkalawan ti mont State House li. Letan i ti mont State House Mr Speaker, ou rapel tre byen nou ki ti dan Lasanble, katriyenm Lasanble.

Bann Manm dan katriyenm Lasanble, zot ti fer show lo la. Zot ti dir pe pran larzan par kote, i pe bwar delo cool easy li menm li. Apre zot Prezidan li, i koz konsiltasyon, zot bann Manm zot vini zot dir en lot keksoz.  Zot papye ti ekrir en lot keksoz. Sanmenm sa ki mon pe dir sa i riske al dan en zorey sourd. Pa bliye se bann US, bann SPPF sa ki’n degize ki’n vin US, ki nou pe koz lo la. ki nou anvi zot tann sa Mosyon.

Annou get dezyenm legzanp Mr Speaker, annou get en kou letan ti annan eleksyon 2011. Kot lepep Seselwa ti koz avek Gouvernman, letan lamazorite Seselwa ti gat zot vot dan eleksyon. Me sa ti en dyalog ki Seselwa ti pe dir avek Gouvernman, poudir nou bezwen annan reform elektoral dan sa pei. Parey Commonwealth pe demann nou.   Ti en dyalog sa.  Be ou konnen letan lepep Seselwa ti donn sa rezilta ki Gouvernman ti fer li Mr Speaker, Gouvernman li, i ti deside pou pa ekout lepep Seselwa.  Me zot ti depans milyon pou kree en parti politik pou montre lemonn poudir nou pe avans devan.

Se sa ki US ti fer.  I la dan listwar sa, zot in depans milyon, pou etablir, pou kree en parti politik zis pou sey anbet lepep Seselwa 2011. Tousala ti bann dyalog. Mon a donn zot en lot legzanp. Letan apre ki zot ti’n fer parti politik 2011, zot ti tonm dakor dan en dyalog pou nou al anba reform elektoral ki ti fer National House. Mr Speaker sa ti en fason, pou tou parti politik asiz ansanm pou nou rod Lalwa Eleksyon ki meyer pou Sesel.

Ou konnen ki ti arive Mr Speaker? Parti SPPF sa letan ti ganny reprezante li. Son bann Manm ou konnen ki ti fer, mon ti la mwan. Sak fwa ti fer mon ti al asiste. Zot ti vin en kou, en kou zot pa ti vini, annan zour zot vin an retar, annan zour zot donn leskiz. Zis pou zot retard sa prosedir reform elektoral. Se bann SPPF ti asiz laba lot kote Mr Speaker. La zot laba, ozordi zot apel zot lekor US.  Se sa ki mon pe dir sa konsiltasyon ki Onorab Georges pe rode. Sa leokri ki Onorab Ferrari pe fer la, i riske al tonm dan en zorey sourd laba lot kote.

Mon donn en lot legzanp. Letan Onorab Georges loter Mosyon Mr Speaker, ou a rapel ti ganny envite pou al lansman liv Mr James Michel State House. Tou dimoun ti fer leokri lo la, parske Onorab Georges ti santi poudir, menm i ti en Onorab Lopozisyon sa letan, i ti ok pou li koman en dimoun entelizan, koman en avoka, koman en dimoun ki tou dimoun i kontan li, pou li al fer sa lansman liv State House. Be bann Manm SPPF dan Lasanble menm.  Dan zot papye zot menm ki ti ekrir,

‘’la nou’n pran sa enn.’’

‘’Zot pa pou ganny ankor.’’

‘’In fini vin lo nou kote. ‘’

‘’Nou’n fini pran pou li.’’ Se zot.

Se parske zot napa bonn volonte Mr speaker, ler zot sef i dir en keksoz, zot Manm i dir en lot zafer. Se sa problenm avek Parti US. Napa konfyans dan zot. Me selman, an vi ki Onorab George i annan bonnfwa, i pe mazin en keksoz pozitiv pou Sesel, alors nou a siporte, nou ava donn sa Mosyon full sipor. Pou ki, parey Onorab Ferrari in dir, i ava annan en lekout laba deor.

Mon donn zot en dernyen legzanp. Letan Prezidan i apwent bann Board, pou zot travay, desarz zot responsabilite. Ki nou’n tande tou resaman, pa Vis-Prezidan in enterfer dan travay Board?  Get kote ESA ki’n arive, ziska ozordi nou pe koze, oli konsiltasyon?  Pa’n ariv ESA in al dan konsiltasyon. Sakenn in donn son direksyon, sakenn in met son let, e travayer sakenn pe anvoy ou en pti mesaz. Sakenn pe rod en lespwar, sakenn pe dir ou fer en keksoz pou zot. Konsiltasyon ziska prezan, zero lo 100. Lekel ki o pouvwar? Se bann SPPF ki’n vin US ozordi Mr Speaker.

E prezan sakenn i vini i sant mon en zistwar. Pei ti ava bon koumsa. Onorab Aglae i dir nou, nou ti a pran semen sorti Port Glaud, nou ti a desann Bel Ombre kot ou Mr Speaker, dan Anse Major.  Lot i vini i dir ek ou Praslin ti ava pli bon koumsa. Be napa enn ant nou ki dir ek zot, be zisteman lo sa bon Mosyon, nou a fer sir ler nou al Caucus Lendi 9er bomaten, nou a dir ek nou Prezidan be sa Mosyon mon krwar i devret priyorite lo lalis zot Order Paper laba kot zot al fer zot meeting.

Me nou pa’n tann personn dir sa. Zis sakenn in fer poem. Lot in sant en sanson, e napa naryen ki konkret.  Be ou konnen akoz pei pa pou bouze lo la Mr Speaker? Parske nou annan nou en Prezidan bon boug ozordi, Mr Faure.  Konnen akoz mon dir li Prezidan bon boug?  Parske i pas son letan zis fer bann desizyon li tousel, fer bann lanons, e apre sa i re koul lo pei. Mon a donn zot detrwa legzanp ki mon pe dir.

Letan Prezidan i monte i anonse poudir i pou tir VAT lo bann komodite esansyel, ziska ozordi nou pe koze, lekel komodite esansyel ki VAT in sorti lo la?  Bann US, sey reponn mwan, zot ki reprezant Gouvernman. Napa Mr Speaker.

O kontrer dimoun pe kriy lasasen. I dir ek ou pri lavi in monte laba deor. Me pourtan li, koman en Prezidan bon boug, ki pa’n konsilte personn. I monte i fer en tel lanons. E ozordi zabitan St Louis pe kriy lasasen, parske komodite debaz in monte.

Ma donn zot en lot legzanp. Letan Prezidan dan sa menm lide fer lavi desann, son Gouvernman avek li menm i vini, i dir i pou met levy lo lavyann enporte. Sa i fer ki nou tou nou al pran en bal lavyann lasose, akoz lavyann pou donn pou naryen. Oubyen i vin pli bonmarse? Be letan ou met levy lo lavyann enporte, be otomatikman son pri i monte! Se sa ki nou pe vwar ozordi anba bann US ki la dan Lasanble Nasyonal Mr Speaker.

Mon a donn zot en lot legzanp;- Letan Mr Faure i monte i dir i pou pey tou travayer Sesel. I ok, napa problenm. Be ziska ozordi ler mon, mon pe koze la mwan, dan mon distrik mon annan Mr Rangasamy, ki annan en MG Tours. Ki’n travay avek touris pou 22an, i viv lo la li. Ziska ozordi i pa ankor tann naryen li.  Ni en pti let pou li dir li mersi pou ekrir nou sa de mo selman ou pa kalifye. I pa ankor tann naryen li.

Mon annan Mr Pouponeau anler Belonie, ki vwar son bann koleg in ganny en pti lasistans e zot biznes in re demare. Be li i travay direkteman ek touris, i pa ankor ganny en 25sou li.  I annan son 2 zanfan.  I annan son loan. Elektrik pe koupe, delo in menase pou vin koupe. Me Prezidan bon boug in monte,

Mr Faure ki zot pe aplodi, in dir tou travayer pou ganny asiste.  Me parkont zot vir sa lo nou, zot dir nou be non, nou’n ganny sa pti retar akoz LDS ki’n fer sa retar.  Be, alors zot ekout LDS zot? Ler i annan retar zot ekout LDS?  Ler napa retar zot ki pran laglwar?

Mon a donn zot en lot legzanp. Mr Speaker, letan Mr Faure i monte i dir later lagrikiltir annan 14 morso pou donn fermye. Pou zot plante pou nou ganny manze. Lekel fermye ki’n ganny en morso bout later dan sa 14? Mon pa ankor konnen. Kekfwa Onorab Adelaide ou annan later lagrikiltir kot ou, mon St Louis napa.

I annan fermye ki’n gannyen? Oubyen tou dimoun pe get Minis, Minis i get PS, PS i get CEO, CEO i get fermye, fermye i get dan store napa legren. I get laba napa isi, e tou dimoun i tourn an ron. Me se sa ki nou, nou pe rode. Nou, nou pe rod zis en konsiltasyon.

Parske ozordi dan pei nou annan zis en Prezidan bon boug, Ki monte i anons tou keksoz, apre finalman tou keksoz i kolaps, prezan letan pa bon zot anvoy lapo lo nou.  Nou ki responsab. Nou ki pa pe konsilte. Nou ki’n dir koabitasyon pa bon. Be akoz nou annan en koabitasyon, en konsiltasyon, tou sa ki zot bour dan nou lagorz nou bezwen zis pran en ver delo anvale.  E pa gete kisisa ki zot donn nou. Be non! Mr Speaker se sa bann keksoz ki nou, nou pe rode.

Mon a donn zot en lot legzanp, letan Gouvernman i vini i pret $30 milyon pou rezerv pou sey ede ek lekonomi, be nou ti annan nou 50milyon ti ankor la dan nou kof la.  Eski nou ti pou bezwen 30milyon, ankor en fardo lo lepep St Louis ek zabitan?  Non! Nou ti a servi nou larzan ki ti la.

Me parkont, bann US ki ankor la dan Lasanble Mr Speaker, atraver zot Prezidan Mr Faure ki ankor la. Zot bezwen rod nou 50milyon. I a ed nou lekonomi. Mr Speaker, nou bezwen, ou konpran?  Se sa problenm. Apre, zot manz zot ta bannann, zot anvoy lapo lo nou. Nou ki responsab Mr Speaker.

Me parkont, tousala i arive Parske senpleman nou annan en Prezidan bon boug. Ki zis monte i anonse, i anonse, i anonse. La ozordi letan nou pe koze lo sa konsiltasyon, an term avek COVID, nou ganny dir poudir i annan, ledikasyon mon war in depans en pe larzan an relasyon avek bann zanfan. Bann zanfan ki pran bis pou al lekol. Nou’n fer sir in met bis an plis. Parske in annan en konsiltasyon avek omnibus.

Ok?  So ozordi mon happy avek sa, be selman letan ou koz ek bann pasyan dyaliz, zot dir ek ou zot ankor pe asiz lo kanmarad. Pou zot retourn dan lakour. Bann staff Minister Lasante zot pe ankor pe asiz lo kanmarad pou retourn dan lakour. So, tou sa la in bann diskisyon. Bann travayer IOT, tou lazournen zot anvoy en pti mesaz, nou kot IOT personn pa get nou. Personn pa vin vizit nou. Kot IOT nou kontinyen travay anba lebra kanmarad.  Selman tou bann sef in pran zot laptop, zot asiz dan lakour zot.

I annan tou sa bann diskisyon.  Se sa ki i enportan pou nou kapab travay ansanm.  Be ou konnen kote problenm i vini Mr Speaker avek sa? Parske US i ankor pe ak dominer. US i ankor krwar poudir li ki annan en mazorite dan sa Lasanble. Mr Speaker, US i en parti mi..no..rite!  Sa ki zot bezwen aksepte zot.  Zot pa oule aksepte.

Zot en parti minorite, alors zot vin dan Lasanble, anmenn Bill, anmenn sa.  E nou, nou bezwen zis pase akoz zot, zot ak dominer. Be nepli marse sa mon bann zanmi. US i bezwen nou koman en parti mazoriter, pou fer marse pei.  Alors pa kit nou en kote.  Pa kit nou en kote. La senpleman avek repatirasyon bann flight ki sorti lenn, ki’n anmenn nou Seselwa. Be pa atraver Lasanble Nasyonal nou ti demann kestyon? Eski pa ti vin atraver Lasanble. Kot nou tou nou ti demann kestyon.

E ozordi tou bann Seselwa zot happy, zot in ganny sans retournen. E bann negosyasyon peyman in ganny fer. Parski kestyon ti ganny demande dan Lasanble Nasyonal. E gran mersi LDS ki ti anmenn sa kestyon.  Me pou zot, zot ti en priyorite. Pou zot pa ti en priyorite sa.

Me zot, zot ti pe get lezot keksoz Mr Speaker. Alors lo Mosyon Onorab Georges. En zoli Mosyon Onorab Georges. Me selman parey mon pe dir, entelizan, ou koman en Manm en pe pli aze dan nou Lasanble ki annan plis sagesse, so ou’n anmenn sa Mosyon. Be selman mwan, mon pe enkyet pangar sa Mosyon i tonm dan en zorey ki sourd.

E pa bliye, nou ti ganny dir par Leader Government Business poudir i annan keksoz ki nou pou anmennen, ki pou vin delo lo fey sonz.  Sa ti pas dan sa Lasanble Nasyonal, e sa i bann mesaz ki nou’n gannyen.

Me apre malerezman, se nou ki ganny blanmen. E mwan, mon happy letan mon’n tann zot pe koz lo travayer avek anplwayer. Mwan, mon happy mon ti form parti lekip Lasanble Nasyonal, atraver gidans Speaker Lasanble. Secretariat ki ti organiz sa deba ant anplwayer avek anplwaye. Pou ki nou kapab tonm lo en keksoz.

Menm bann ki’n sorti State House, yer swar pe montre dan Nouvel, zot pa’n neseserman happy avek kantmenm, dernyen diskisyon, avan dernyen diskisyon, premye diskisyon pou met ansanm. Pa tou dimoun ki ankor happy avek tousala. Me sanmenm sa ki i ava enportan pou sa konsiltasyon kontinyen.

E ler nou pe koz konsiltasyon, nou annan Sosyete Sivil laba deor nou. Eski zot in ganny rise zot, zot reprezant er en kous popilasyon laba deor, eski zot in ganny rise Mr Speaker? Non.  Zot, zot in ganny kit ater. Parey SPPF i abitye fer, zot abitye dil zot tousel. Letan zot pe pran fon, la zot anvoy lanmen e zot rod led.  La kot nou’n arive Mr Speaker. La kot nou’n arive, nou, nou pe dir i enportan pou lentere Sesel pou nou travay ansanm.

Apre, parey Onorab Gill in dir, Onorab Churchill Gill in dir, apre zot ava kriy for, pou tenir For. Napa problenm, selman nou pou bat zot dan sa eleksyon. Nou pou bat zot sa eleksyon ki ape vini la, ok?  Byen boner nou pe dir zot. Nou pou bat zot sa eleksyon. Be selman mon kontan kouraz Onorab Gill poudir li i pe tenir for.  Zot slogan se ‘’ TENIR FOR’’.

Napa problenm Onorab Gill, tenir li for. Selman, nou, nou pe rod sa ki meyer pou lepep Seselwa. Nou pe rod sa ki meyer pou nou pei. Parski pa bliye toultan sa ki bon pou nou, i bezwen bon pou nou pei, e sa ki bon pou pei i bezwen bon pou nou.

Mr Speaker mon ava aret, dan sa pti moman ki la, mon ava aret la. Mon ava ekout loter Mosyon, pou nou ansanm kapab tonm lo en bon konklizyon, pou ki sa Mosyon i ava ariv ziska State House atraver Madanm Deputy Clerk, atraver Speaker. Pou ki Onorab De Commarmond i ava anmenn nou Mosyon laba State House pou ki Mr Faure i ekoute.  Mersi bokou pou lekout. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sandy Arissol. Mon a donn laparol Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker. Bonn apre Midi tou Manm e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker sa Mosyon ki devan nou, i pa devret fer nou telman divize dan sa Lasanble.  Mon krwar i en Mosyon ki Onorab Georges, tan ki mon konn li, in fer sa avek serten senserite.

E i anvi, parey a sak fwa ki nou koze, vwar en nouvo Sesel li osi, parey mwan e parey ou. Mr Speaker, si sa konsiltasyon ki Onorab Georges pe rode, i pou ed nou pep e nou pei, tan mye mon dakor avek. Si sa konsiltasyon i pou ed nou, inifye nou, e fer plis progre, mwan, mon dir i bon e mon dakor avek.

Toultan nou pep in rod fason, e fer zefor pou rode kwa e ki mannyer i pou inifye li. E sa demars i pa ankor fini Mr Speaker, e i pou en demars ki pou kontinyen ziska ler nou a war sa ki byen, ouswa nou a fer pli byen. E nou ava ganny li byen. I bezwen annan en solisyon pou tou problenm. Se sa ki parfwa nou dir, ‘’la luta continua’’, ‘’la lit i kontinyen’’ pou nou sers sa linite, sa konverzans. Sa fason ki nou koman en pep nou bezwen, pe inifye nou, pe konsilte plis, pe dyalog plis pou nou kapab fer ki nou pep i vin en pep ansanm. E non pe diviz.

Nou zanset Mr Speaker, nou bann gran pye, in sey fer diferan keksoz pou kapab anmenn linite e fer en pep ki fonksyonn pli byen, ki mars pli byen e ki benefisye pli byen. Zot in sey fer parti politik akoz a serten moman, sityasyon dan Sesel pa ti bon ditou.

Savedir pou, ‘’Sey dan petren. ’’ Zot in sey fer parti politik.  Rod drwa vote, tou sa bann keksoz. Nou bann gran pye in sey fer, petet zot ti krwar poudir tousala i ti pou inifye nou. Pli tar zot ti krwar poudir en Gouvernman koalisyon i a kapab pli bon. Alors la zot in antre dan koalisyon.

Mon pe menm la ekout, parey Mr Maxime Ferrari letan in pas devan Truth Commission. Kot in dir, sa ki mon pe dir la.  E pli tar ankor serten ki enkli parey Mr Ferrari menm parey mon’n dir. Pli tar in krwar poudir annan en sel parti, annan en sel fron, i ti pou sa keksoz ki ti pou inifye nou. Lanmenm la ki nou dir Parti Inik ensidswit.

Ti petet napa move nide. Ti petet rod en fason olye en parti ouswa de parti, annan enn. Kekfwa tou dimoun a vin ladan. I annan dimoun kekfwa ti krwar pa’n marse menm. Si sa osi pa’n marse, menm apre en kantite progre ki in anmenn dan nou pei. Nou vwar poudir nou bezwen rod lot fason. Nou retourn dan miltiparti. Kantmenm en bann ti dir, annan zis en sel parti la ou pou kase. Nou’n retourn dan miltiparti. Plizyer parti politik nou dir kekfwa, i ava annan diverzans. Olye plizyer pti, pti i annan enn gro, ou war i ti annan enn gro in kase, i dir fer plizyer ptipti. Kekfwa sa pou anmenn konverzans.

Me sa osi nou pe war difikilte nou pe gannyen avek.  E avek miltiparti, plizyer lesey ankor pou kapab inifye pep, konsilte isi laba, in seye. I annan de ka, pa’n marse menm.  Mr Speaker, avek larive Prezidan Faure dan direksyon pei, nou’n vwar en nouvo dimansyon keksoz.  En nouvo sityasyon politik. Avek osi Lasanble Nasyonal kot balans in sanz kote.  Nou bezwen, i bann fe sa ki’n arive devan nou e ki tou sa i kree nouvo dinamik. E Prezidan Faure dan son sazes in definitivman i krwar enormeman dan konsiltasyon dan dyalog.

E dyalog pou li sete son koutim. E sa sak fwa ki mon ti war li mwan Mr Speaker, letan i dir mwan nou bezwen konsilte avek Onorab Ramkalawan. Mon dir, be Prezidan be tyonbo en kou. Be i dir mwan, non, non, non, non li i Leader.  (Onorab Ferrari esey ekoute ou a kapab konpran kote nou pe ale dan sa pei). Ok? Mon konnen ou pa pou war kot pe ale. Akoz ou dan sa letan Parti Inik ou war lide i ankor ek ou.  So, les mwan koze pou ou kapab konpran kote nou pe anmenn sa pei silvouple! Mersi bokou.

So, e i dir mon, non, Onorab Ramkalawan i Leader Lopozisyon e nou bezwen annan en dyalog avek li. Mon pe dir ou laverite. Non, mon pe fran. Konmsi ou konpran mon pe dir tyonbo en kou be, i dir mwan, non. Nou bezwen koze. E se sa ki mon pe sey dir ou se ki pou li, Prezidan Faure sa kestyon dialog, sa kestyon diskisyon, annou konsilte in toultan son priyorite.

E se la kot ou vwar, par egzanp Mr Speaker kot nou vwar plizyer forum in ganny fer. Leadership forum, kot mwan, ou, Onorab Ramkalawan nou ladan. Avek li, nou’n vwar sa kestyon koabitasyon, in egziste in ne. Plizyer lenstans in ganny kree.

E Mr Speaker, sa bann lenstans in ganny kree, i pou bann bon rezon, e avek plizyer konsiltasyon, nou’n war en kantite progre. Lezot meeting konsiltativ ki’n ganny fer a diferan moman.

E nou’n vwar kreasyon osi, dan nou pei bann diferan konstitisyon ki pa ti egziste avan. Se tou sa, atraver plizyer konsiltasyon in vin an egzistans.  Ozordi bann Board in annan en kantite diverzans. I annan en kantite dimoun diferan kote. Konmsi politik pou li, in nepli en issue, me nou pe get son pep.  Se sa ki rezon ki ou war Prezidan Faure i dir ou pep i par lao nou tou. E pou mwan  sa i fer bokou, bokou sans.

E i bann keksoz ki nou bezwen nou, koman en Lasanble, koman en pep ki pe ekout nou la deor. Cherish sa bann keksoz koumsa.  Pou mwan i vedir ki Prezidan Faure i a pe rod sa linite. E sa ki mon’n dir depi o komansman la, ki nou forefathers in sey rode e ki nou ankor pe rode. I pe sey rode ki mannyer pou kapab inifye nou.

E nou dan Lasanble isi, mon krwar Onorab Gill la, Onorab Pillay la, nou annan parfetman rezon.  Nou, nou pa kapab kontinyen konmsi to what extend ki nou kapab kontinyen et divize, divize.

Akoz sa divizyon ki nou fer isi, i osi anmenn en divizyon deor. E sa i pa bon pou future nou pep. Pou mwan Mr Speaker, prezan ozordi, nou vwar en sityasyon ki’n ariv devan nou, en sityasyon emergency COVID-19.

E sa letan in arive, sa ki’n per in per, sa ki’n kasyet in kasyet, be i en sityasyon serye, vreman drwat, e en pandemik. E pou nou nou’n deklar en sityasyon Lirzans Lasante Piblik. Sa li menm dan Lalwa i annan serten fason pou dil avek. La Prezidan Faure i pa kapab dir la, i pou al servi sa bann forum politik ki egziste pou li al konsilte.  Mon krwar la i les Lalwa pran son kors. E se Lalwa ki aplike, kot anba Lalwa i annan en fason fer pou kapab met sa pandemik anba kontrol.

E dan Lalwa, Dr Gedeon ki Konmisyoner Lasante Piblik, in take lead ladan. E mwan mon rapel Dr Gedeon letan in vin dan nou Lasanble la, ti annan kestyon pou li, zot in vini ansanm ek reprezantan Minis Lasante. In vini e zot in koze avek nou.

E li menm in dir, silvouple sa ki annan pwennvi, e in dir sa pou ki piblik, e dan bann Konferans de Pres ki in fer, laport in ouver. Kestyon zournalis in demann li, e in dir tou dimoun ki annan serten konsern, sa ki annan lide. Silvouple son biro, sa Komite, e li menm li an personn i welcome tou bann lide.

E la letan i ti ek nou isi, in dir Onorab Ramkalawan ek li. E Onorab Ramkalawan in dir, wi mon an kontak avek Dr Gedeon, preske tou le zour. Pou mwan tou sa i konsiltasyon. Tou sa i bann form konsiltasyon.  Me Mr Speaker COVID-19 pou mwan in anmenn en nouvo loportinite. Nou koman en pep ozordi nou war nou dan en serten sityasyon ki pa normal.

E en sityasyon ki i fors nou tou pou reflesir d’advantage. Pou mazin oli devan, pou reget nou pep. Reget nou pei, reget nou teritwar.  E dan plizyer sans, nou bezwen war e tir leson, e vwar koman nou devret servi sa sityasyon difisil. En sityasyon emergency ki nou ladan, pou vwar ki mannyer nou kapab, si ou le war en lavenir, war en hope, war en lespwar, e vwar koman nou koman en pep nou kapab fer sa ki byen out of sa sityasyon ki nou ladan.

E pou mwan ler nou pe get Moris, mon’n ekout Premye Minis, mon dir vwala en sitasyon kot nou, nou forefathers in osi mazin byen. Zot in konmsi dir letan zot ti pe diskite.  E ler mon pe ekout Mr Maxime Ferrari ankor, mon dir sanpyon. I ti dan tim ki ti al laba Langleter pou al diskit li kestyon lendepandans, pa lendepandans. Mon dir la, la.

Zot in negosye, e tou ansanm zot in dakor, Demokratik, SPUP sa letan dakor, pou letan lide pou ganny back nou bann zil BIOT. Tou in dir wi, zot unite ansanm, e nou’n ganny back nou 3 zil. Ozordi Moris, mon dir sa akoz Moris ozordi la ki Nasyon Ini pe sey larg son lanmen.  Pou Diego Garcia.

Konmsi i montre ou, ki mannyer nou, be nou sa letan ekspre nou’n fight pou sa. E nou ti fight nou parti pou fer sir ki Indian Ocean i vin en zone of peace. Sa fodre ou pa Oubliye Onorab Flory Larue. E sa ziska ozordi, i en pwen kardinal nou parti, nou progranm parti, nou Konstitisyon. Nou ankor krwar ladan e nou pou fer sir i kontinyen. Parti US ozordi, ki derive from SPUP.

Annou pa mislead the people. Mon’n tande taler letan Onorab Sandy Arissol i pe nonm 50milyon. Mon profite ozordi ki ou’n nonmen pou mwan dir de mo lo la. Mwan sa zafer 50milyon, nou osi lo nou kote dan FPAC nou’n dir fodre al rode e war kote i ete.  Ok?

Onorab Ferrari, ou dan FPAC ansanm parey mwan Onorab Pillay, Onorab Afif, Onorab Ramkalawan, nou pe dir rode sa 50milyon.  E fer sir nou’n kree Konmisyon Anti- Koripsyon. Anti koripsyon, in vini, in dir nou sa Bidze ki nou’n donn li, sa Lalwa ki nou’n donn li, i pa ase.

In vin ankor, nou’n amande, nou’n donnen ankor. Pou li ganny plis pouvwar.  Travay i dan son lanmen. Nou bezwen travay plis. E prezan mwan, mon’n al rode, akoz tou lazournen mon war lo Facebook i annan 2 boug i mete. I annan dan Lasanble enn ler mon krwar i annan detrwa zot la i nonmen. Ou a krwar konmsi zot napa lezot parol pou dir.  Zot dir sa.

Be prezan mon’n al rode. Prezan en bann i met sa Mr Speaker, parey ou war i met en ta zafer dan Facebook lo ou. Lo Prezidan Faure osi en ta zafer, ki vilenn, ki mal, ki pa ni apropriye e ki mansonzer. E zot, zot mete, (Onorab Ferrari ekoute ou ava aprann, mon’n dir ou aret malelve letan mon pe koze! Ou a konpran.)

Mon’n al rode Prezidan Faure, Eski i ti Minis Finans? I ki PS Finans?  I ti State House? Kot ti ete?  Mon al war Prezidan Faure i ti Minis Ledikasyon sa letan. Ki sa zafer 50milyon ki zot pe dir lo la sepa kwa.  Prezidan Faure ti Minis Ledikasyon.

E mon’n aprann poudir PS Finans ti mon krwar Mr Chang Leng, oubyen en lot dimoun, Weber, mon pa konnen.  Soz, Labank Santral, Gouverner ti enn antre zot menm. E prezan Mr Rene ti Prezidan. E prezan ti’n ariv dan sa bann letan (MERP).

Prezan li in rod 2 advisor, e sa 2 advisor enn Mr Mukesh Valabjhi, lot en serten Mr Afif. Sa bann dimoun dapre dir, la mon dir sa kekfwa Anti-Koripsyon i kapab tyonbo sa pou kapab al get ladan.  I dir zot ki’n advise ki mannyer pou fer sa bann zafer letan kado in vini sorti kot Arab. Zot ki’n dir kot pou mete, ki pou fer ensidswit.

Mon pe dir sa akoz pou mwan mon le konmsi nou kler lo la. Nou a pe sey ede menm pou zot kapab rode. Pou zot kapab konnen kote i ete, akoz tou Seselwa enkli nou. E napa personn lo kote isi, napa personn dan Komite Santral laba ki ti konmsi in ale direkteman pou dil ek sa zafer.

So, nou le dir, mon pa dir sa an mal ki konmsi Onorab Afif, mon pa dir ou ou’n pran mwan. Konpran mwan ou, ou pe lev lanmen.  Mon pe dir, sa ki mon mon’n aprann. Prezan ou si i annan en leklersisman ou a donnen.

Me selman mon pe dir, konmsi ti a bon akoz si sa issue 50 milyon i pe ganny investigate avek Anti-Koripsyon, e nou tou nou pe dir Anti-Koripsyon depese rod sa lenformasyon kot pep Seselwa. E nou osi nou form par pep Seselwa. Me zot osi tou. I pe rode en larepons, en leklersisman lo la. E nou tou nou anvi rode.

Mon krwar lot fwa letan mon ti zwenn High Commissioner Angle, nou’n osi demande, e zot in dir nou laba Langleter, zot osi pe ganny difikilte pe al rod dan sa bann kont. Zot pe sey rode pou donn koudmen.

Me tou sa i enportan, medya i fer en pe progranm osi, pou kapab rode kote. Konmsi olye ki Facebook i dir en bann zafer ki pa ni korek, e ki mon konnen, i annan detrwa dimoun isi menm la dan Lopozisyon ki fer sa bann ensinifyan.

Be fodre konmsi nou arete pou anbet pep Seselwa. Akoz la, la, ki mannyer pep Seselwa i ganny mal enformen. E fodre nou konpran pep Seselwa. Tou sa keksoz ki Lopozisyon pe dir lo Facebook, lalang! Napa pli gran manter ki zot!

Now, Mr Speaker, pou konklir, sa issue alors COVID-19 i en issue ki i enportan pou nou war, kote nou, nou kapab tir lavantaz ladan. E kapab koman en pep al pli devan. E si alors Onorab Georges in anmenn sa Mosyon, pou kree plis konsiltasyon. Mon demande mwan ki Lotorite i ekoute, ki bann dimoun in koze, nou bann Manm in koze dan sa Lasanble lo sa Mosyon.

E ki sa ki zot vwar i enportan pou kapab carry on avek. Pou kapab anmenn pli devan, pou nou kapab fer nou pep konpran. Akoz nou bezwen aksepte, dimoun i annan la ater, i, per letan nou koz lo sa COVID-19 la. i annan i per i ankor per ziska konmela.

So, i enportan alors, ki dan tou nou demars, nou convince nou pep poudir nou kapab viv, al devan, ler nou’n konsilte, letan nou’n diskite pli byen ankor. Si alors, Dr Gedeon i war poudir sa ki Lalwa in donn li, pou li a plis ki sa i kapab kre en lot forum. Si Prezidan i krwar, si be it. Mwan pou mwan, tan ki nou kapab koze, anmenn nou pep lo lot nivo, sanpyon. Mon krwar mwan alors, dan sa sans la mon pou donn sipor sa Mosyon.

Onorab Georges ou kapab kont lo mwan e mon extend sa ki mon pe dir.  Sa pledwari i lo nou kote.  E nou dir annou siport sa Mosyon, akoz mon konnen ou’n fer li dan bon lespri.  E alors si i annan en bon lespri ou pe get sa ki byen. E mon swete alors ki avek sa e avek konsiltasyon ki mon konnen nou Prezidan, Prezidan Faure i pou ankor d’avantage konsilte son pep. Konsilte nou pep.

Pou vwar ki mannyer dan sa eleksyon ki vini. Nou anmenn ankor sa linite e nou fer nou pep konpran ki anba direksyon Prezidan Faure, Sesel i pou ale pli lwen. Anba direksyon Prezidan Faure avek son gidans, e letan nou met nou sipor ansanm ek li e gard li for. I fer ki nou tou nou pou vin pli for.

E ki Sesel pou prospere e ki pep Seselwa anba gidans Prezidan Faure. Avek sipor ki zot ava donn li dan sa eleksyon. En sipor ekrazan, i pou fer sir ki Sesel e nou tou nou pou benefisye e al pli devan. Mr Speaker mon pou siport Mosyon Onorab Georges. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Mon ava donn sans Onorab Afif pou fer son klarifikasyon. Onorab.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon’n lev mon lanmen akoz mon santi, la fason ki Onorab De Commarmond in koze.  In fer li dan en fason malen, me tipikman zot stil manz zot bannann e anvoy lapo bannann lo nou.  Tipikman.  Mon le enform ou Mr Speaker, pou dir an 2002 kan sa tranzaksyon $50milyon ti arive, mwan mon pa ti en konseye Prezidan Rene. Mon ti dan Gouvernman wi, me son Konseye Spesyal sete Mr Mukesh Valabji.

Mwan mon ti Principle Secretary Economic Planning. Mon ti napa okenn laplikasyon avek sa $50milyon, okenn lenplikasyon. E mon ti ganny aprose par Anti-Corruption Commission pou ed zot. Pou donn zot plis lenformasyon. E mon’n donn zot bokou lenformasyon.

Mon pa oule koz lo la preske i en case ki devan zot. E ki zot in dir mwan pe ed zot enormeman pou zot trouve lekel ki responsab pou sa.  Zot menm piblikman Anti-Corruption in dir poudir larzan ti antre dan kof Gouvernman, SMB. E Mr Faure ti anonse poudir sa larzan ti al kot SMB.

E Anti-Corruption Commission in konfirmen ki dan kont SMB zanmen larzan in antre. Sa i sorti kot Anti-Corruption. E Mr Faure in dir poudir larzan ti antre kot SMB.  Alors zanmen in antre. Mon napa naryen pou fer ek sa.  Mon’n ed zot avek tou lenformasyon ki mwan mon’n tande lo sa zafer.

E zot satisfe poudir zot lenvestigasyon pe al byen.  Mon espere ki Gouvernman i donn zot resours pou zot konplete, e pep Seselwa i a konn laverite lo akoz 50milyon pa’n zanmen antre dan kont SMB parey, e dan liv SMB parey Prezidan Faure ti dir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif. Yes, Onorab De Commarmond?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Konmsi si sa ki ou pe dir i korek, savedir mon tir sa bout ki ou ti soz. Mon kontan ki ou konn lo sa issue e ki’n ou’n ed Konmisyon Anti-Koripsyon. E sa i enportan. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Bon, mon annan en Manm, Onorab Leader Lopozisyon pou entervenir, apre mover Mosyon pou Right of Reply.  Mon anvi nou kontinyen pou nou fini. Anvi mon annan en sityasyon dan Sekretarya, ki si nou break la i pou kapab enpakte en pti pe plis.  So, nou pou go ahead avek dernyen entervansyon par Leader Lopozisyon. Apre nou ava donn Onorab Georges the Right of Reply.  So, mon a donn laparol Onorab Wavel Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker mon’n  ekout byensir tou bann entervenan lo sa Mosyon, e sa i fer ki premyerman mon ti ava kontan felisit Onorab Georges pou anmenn en tel Mosyon. Mon konnen ki mannyer sa Mosyon in ne, ki mannyer in ganny konsevwar. E mon konnen ki poudir tou bann keksoz ki’n ganny eksprimen dan son Mosyon i reprezant sa senserite avek ki, nou lo nou kote LDS nou met nou kart lo latab.

E, Mr Onorab Georges in fer sa tre byen, me anmenn tan ki mon’n ekout tou bann Manm pe koze, en pe parey serten Manm in dir avek li. Sa Mosyon petet, menm si serten Manm in dir ti’n devret ganny anmenn pli avan. Mon, mon krwar ki mon regard li dan en lot fason. Sa Mosyon i en Mosyon pou lavenir. Menm si in nonm COVID-19. E COVID-19 i aktyalite. Mon krwar ki sa Mosyon i pou lavenir. Dan en serten sans sa Mosyon pe montre nou direksyon ki nou pei i devret ale. I pe montre nou ki poudir dezormen, letan nou ava, avek sa sityasyon politik kot nou ete ladan, petet nou pou aprann bokou leson.

E ki dan lavenir se sa ki nou pep pou demande lo nou. Nou pep pou demande ki i ganny konsilte. Ki i ganny sans konsilte. Ki i ganny sans eksprim li. Ki poudir Gouvernman i pa en Gouvernman ki debout anler State House e dir ki pou arive. I pa en Gouvernman ki zis donn lord, me ki i en Gouvernman ki rekonnet e respekte la fason ki son pep i eksprim li. E letan son pep i eksprim li, li Gouvernman i azir vreman koman en serviter sa nasyon. E i ekoute e apre i fer aksyon.

Alor Mr Speaker, mon anvi dir Onorab Georges ki son Mosyon is about tomorrow, it’s not about today. E mon ti ava swete, ki sa ki dan son Mosyon ti ava deza pe arive. Me malerezman, zis letan mon ekout serten Manm. Ou war ki poudir i pa pou arive.

Par egzanp letan mon’n ekout Onorab De Commarmond, ki mon bezwen dir li, bon apard enn de politik ki’n met ladan. Me selman an zeneral mon pou dir ki Onorab De Commarmond in al dan bon direksyon.  Onorab De Commarmond pa’n vini pou li rakont zistwar, pa pou ekoute si Onorab Georges dan son final i gete si i senser ensidswit. Ou konn Onorab Georges, ou’n vini ou’n dir direkteman, ou konnen ki poudir i senser.

Be tandis ki ou koleg obor ou, Onorab Pillay in vir isi, in vir laba, i pa ankor konnen ki mannyer i pou vote li. I Pa ankor konnen ki mannyer i pou vote. E ok, ou ava koz avek li, ou ava ed li. Parske ou ki son Leader. Me i pa ankor konnen. E i menm annan serten Manm, lafason ki zot in koze, e zot in dir zot pou vot an faver. Me selman lafason ki zot in koze, zot in koz kont sa Mosyon. Alors ou pa kapab an faver parol lo papye, me selman letan ou pe koze tou ou bann legzanp i kontrer. Ou pa kapab so, anmenn tan fre. Pa kapab sa.

En keksoz pa kapab fre ek so an menm tan. Swa ou so oubyen ou fre. Non, non, tyed en lot kondisyon ankor. Ou pa kapab so, fre, tyed anmenn tan. Ou bezwen swa so, swa fre, swa tyed. Be sa bann zafer la, Labib i dir nou lo la, ok. Revelasyon i koz ek nou lo la. E Onorab William i konn byen. I dir avek nou, akoz ou pa ni so, ou pa ni vre, ou pou ganny zete.  Savedir nou bezwen annan en pozisyon ki nou pran dan lavi, e nou pa kapab fer tou sa la.

Mr Speaker, par egzanp, letan mon’n ekout Onorab Aglae, mon kontan la fason Onorab Aglae in koze. Spesyalman son bann premye parol ki in dir. Onorab Aglae, mon’n ekrir letan i pe koze parski sete bann parol ki ti fer sans. Onorab Aglae ti dir, met tou nou diferans de kote, e vin ansanm. Fantastik, se sa ki Onorab Georges pe dir. Apre sa Onorab Aglae in dir, pep Seselwa ki bezwen sorti venker, pa Prezidan, pa Minis, pa politisyen, me pep Seselwa an antye. Mon kontan sa parol mon. E anfet sa parol, tyonbo en kou Gro Ledo.  I annan en parol pou ou la zot de Adeline.

 

MR SPEAKER

Onorab. Non.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, non, non, mon pe refer pou sa Parol ki i ti dir. Sorry Mr Speaker mon konpran ou. Mon pa ti pe esey refer to li direkteman. Me mon ti pe refer to sa zistwar ki i ti rakonte, son zistwar Gro Ledo avek Adeline. Me i Onorab Ernesta li, mon rekonnet li koman Onorab Ernesta. Wi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Wi Mr Speaker, ou war parfwa Mr Speaker, se sa i enteresan ki mannyer Onorab Pillay in sot anler, in ankoler, i ape soz. Me selman parfwa, se sa kot dan Lasanble letan nou pa fer nou travay byen, e apre sa nou vin rakont en zistwar 5er mwen zen kar, oubyen 5er mwen 10, ki napa ni sirondann avek. I vin problenm. Parske koumsa en pe bann dimoun i ganny non apre.  Apre zot ankoler.

Wi Mr Speaker, so letan mon’n ekout serten Manm zot in al dan tou direksyon. E an menm tan osi Mr Speaker i enportan en kantite pou nou toultan met lanfaz lo lefe ki sa Lasanble Nasyonal, li i pa la pou li anmenn divizyon. E la mon ti ava kontan koriz en pti parol ki Onorab De Commarmond in dir. Lasanble Nasyonal, e mon krwar Onorab Ferrari ti i osi fer sa pwen.

Lasanble Nasyonal i la pou li fer deba, e letan nou fer deba nou bezwen kapab anmenn bann pwen ki valab. E ou kapab annan en pwen ki totalman diferan, ki pa parey lafason ki tou lezot dimoun pe panse. E sa i pa vedir ki akoz ou pe anmenn sa pwen, ou pe senm divizyon. Non.  Lasanble Nasyonal son responsabilite se pou li fer dimoun pans lo en pli o nivo, tonm dakor lo serten keksoz, e anmenn osi, pou li pa dakor avek serten keksoz.

E letan nou anmenn bann deba, par egzanp, semenn pase, e Onorab Pillay in sey fer en fason pou li retourn ankor avek sa zafer later. E in mal diriz bann dimoun. Parski sa bann pwen tin devret fer ganny sorti dan merit. Letan nou pe diskit merit en Bill Committee Stage i ganny anmennen pou nou, letan nou annan lamannman pou nou fer. Letan i annan bann pwen kontroversyel ensidswit.

Eski mon devret sede? Non parske Onorab Pillay pe konsey Onorab Ernesta pou raise en matter of privilege. Ok ou pa ankor ganny sa, ok. Parske i en bon konseyer li. Wi Mr Speaker, alors i enportan pou nou pa zis retourn lo bann pwen e apre sa sey konsider sa bann pwen koman bann pwen divizyon.  Non. Lasanble Nasyonal i pa anmenn okenn divizyon. Letan nou pa dakor avek en Lalwa.

Akoz nou anvi anmenn divizyon. Letan nou fer serten lamannman se pa akoz nou anvi anmenn divizyon. Letan nou fer sa bann keksoz se parski nou anvi ki Gouvernman i fer bann lezot refleksyon.

E la pou lemoman, Mr Speaker mon pa ezit-e pou dir, nou’n pas sa Lalwa, e mwan, mon trouv i drol ki poudir zot ti anvi en Lalwa fer First ek Second Reading sa Employment Act ti anvi fer First and Second Reading 3 semenn pase.

Apre sa zot in sanze, pou fer Second Reading. Nou’n travay ziska 8er edmi diswar, pres 9er nou’n kit isi, parski i ti sipoze irzan. E la demen i ava fer 8 zour, depi ki nou’n fini avek sa Lalwa e in napa okenn lir zans pou assent.

Mon ti ava kontan konnen, eski sa Lalwa pa’n fini arive? White paper, sepa ki dil, in fini sinyen? Parski, si Mr Faure pa pou assent sa Lalwa, mon krwar ki la ankor enn fwa nou koman en Lasanble nou bezwen poz kestyon. Parski Mr Speaker, mon pou mwan dezormen, mon pou dir, si en Lalwa zot pe konsider li koman urgent.

Me selman zot pa anvi ki nou koman en Lasanble, e parey zot in dir ki, LDS avek sa mazorite nou pa ganny drwa tous sa Lalwa pou nou fer en serten lamannman. Dan sa ka, letan i ariv 5er diswar, nou pou dir mersi bokou nou al se nou. Parske akfer nou reste la ziska 8er edmi di swar, si en Lalwa apre pa pou ganny assented to. E nou, nou sipoze reprezantan lepep?

E sa, dan li menm i montre nou en direksyon sa eleman dyalog. E mon reste lo sa pwen.  Letan Minis ti vin la ti dir avek nou in fer en dyalog. Ti dir avek nou in fini zwenn SHTA. In fini zwenn SCCI. Son lannmen SHTA li men li ti dir non, in ganny mal reprezante. Apre ki Lasanble Nasyonal ti dir al konsilte, deswit son lannmen ti annan meeting. Vandredi ti annan meeting ankor. Kot ti menm zwenn avek Mr Faure anler State House.

Apre sa in annan meeting ek Lasanble Nasyonal. E la ozordi ki nou pe war? Sa ki Onorab De Commarmond in koz lo la.  wi, i annan sa High Level soz kot zot in zwenn de fwa e zot in zwenn yer. Be sa meeting la, se sanmenm sa ki Lasanble Nasyonal ti demande ki zot kontinyen fer, e ki si menm la –

Mazinen ou Lalwa in pase, e Onorab ti diriz son lekip pou pa vot an faver sa Lalwa. Lalwa in fini pase. I annan nouvo propozisyon ki’n ganny fer. Swivan sa ki nou menm nou, nou ti dir isi dan sa Lasanble, konsernan sa larzan ki nou ti vote. Sa bilyon ensidswit. E la ozordi pa ankor fini. Savedir, i ankor annan keksoz pou diskite.

Mr Speaker nou toultan nou’n apiye pou ki i annan dyalog. Me selman letan nou apiye pou ki i annan sa konversasyon, parske dyalog i ant de dimoun. Me en konversasyon i konsern bokou plis dimoun.

Toultan en keksoz i ganny dir apre sa, apre sa se zot menm zot.  E la Onorab De Commarmond taler letan mon ti pe koze, letan ou ti ape nonm bann keksoz ki nou’n diskite ansanm pou ed met an pratik. Letan ou’n nonm Leaders Forum, mon’n dir wi. Me apre sa i annan en lot ki ou’n refize dir.

E ou’n tann mon ou letan mon’n dir ou. E en dimoun i anvoy mon en mesaz i dir avek mon, SBC in montre mon pe koz avek ou. E mon ava dir dimoun ki mon ti ape dir avek ou. Mon ti ape dir avek ou Regional Council. Regional Council pa ti en lenvansyon parey Onorab Loze in dir, ti koze, Regional Council ti napa naryen deryer laport.

Reginal Council ti en keksoz ki ti ganny diskite State House!  Pa konpran menm ki savedir deryer laport. E petet mon ava ed li. Parey ou dir Onorab De Commarmond parfwa mon ganny problenm, konmsi pou eksplik dimoun. I pa ti la li, i pa ti ankor la li.  Rikord in reye mon krwar. I annan en rikord in reye laba deryer Mr Speaker.

Mr Speaker, Regional Council ti en keksoz, Onorab Gill pa la.  Simon Gill, se Onorab Simon Gill ki ti reprezant parti US.   Mr Speaker i annan en dimoun deryer sak fwa mon koze i nonm deryer.  Mon pa konnen lo kote US.  Mon pa konnen ki son lafeksyon avek sa mo.  Donk Mr Speaker, sa ti ganny diskite State House, propozisyon ti ganny fer ant US avek LDS.

E Mr Faure dan son kapasite koman Prezidan, ti fer tou bann laranzman avek Mrs Macsuzy Mondon koman Minis Dezinyen. Minis ansarz Gouvernman Lokal. E se pou sa rezon ki lapey ki bann dimoun lo Regional Council pa ti sorti dan pos personn, me ti sorti dan Bidze Nasyonal. E Regional Council son sekreter sete bann DA.

Alors, sa ankor enn fwa i montre nou ki poudir wi, in annan bann lenstans kot in koze. E nou’n seye, e apre sa zot menm zot ki ti boycott. Alors, mon konmsi laz pe rantre, e letan ou kontinyelman pe met bann pwen devan. Letan ou kontinyelman pe koz avek lot kote, ou tonm dakor lo serten keksoz. Apre sa, se zot menm zot ki boycott.

E sa nou bezwen dir, e mon, mon ti dan Regional Council Santral. Akoz ti involve tou bann MNA ki ti reste dan sa rezyon. E mwan Mr Speaker, mon kapab dir avek ou ki, MNA Larivyer Anglez ti absante pou preski tou meeting.  Onorab Simon Gill ki reste dan sa region, in asiste zis en meeting.

Mr Speaker ou osi tou ou’n lo Reginal Council.  And I’m sure ankor en fwa ou pou kapab dir avek nou lo kote, mon konnen poudir dan nor, ti annan zis Onorab Sebastien Pillay mon krwar, koman MNA an deor. Me selman ankor enn fwa, apre Onorab Basil Hoareau. E ou pou ou lekor kestyon, konbyen fwa zot in vini, mon pa konnen, ou ava kapab dir sa.

Donk Mr Speaker, Onorab Georges pe rod en dyalog ki relevan. E Onorab Pillay malerezman pa’n dir sa Mosyon.  Sa Mosyon pa’n demann Lasanble pou pran direksyon dan sa dyalog li, e i pe dir nou, nou pa kapab partisip ladan pangar nou ava perdi nou role oversight.

Non, be Mosyon mon pa war okenn landrwa kot i demande ki sa Lasanble i pran sa rol pou li zwenn bann dimoun ansanm e pou diriz sa dyalog. Mon war, e mon lir sa Lasanble i demann avek Gouvernman, avek Gouvernman.

Sel landrwa kot sa mo Lasanble i ganny mansyonnen, se sa Lasanble pe demann gouvernman. Be Onorab Pillay mon pa konnen si i pe sey konfiz dimoun parey li menm li i dir, i bezwen met keksoz drwat.

Me selman Onorab sorry, atraver ou Mr Speaker ou’n sey konfiz dimoun. E la mwan, mon pou dir mon dakor avek propozisyon Onorab William. Kot Onorab William, in propoze ki poudir si pou annan sa dyalog pou ki Lasanble pa, parske en konversasyon. Lasanble li, i pa pe pas okenn Lalwa, i pa pe pas okenn keksoz ki binding.

Me, Onorab William in dir, ti pou bon pou ki dan preparasyon anmezir ki sa konversasyon i deroule, pou ki Lasanble i met li dan en pozisyon pare. Ki Lasanble li osi tou i form en group pou ki letan sa konversasyon i deroule, pou ki nou ava kapab nou osi tou donn serten nide. Pou ki i ava annan en think tank. Se sa ki Onorab William pe demande.

En think tank lo lapar Lasanble, pou ki i en Select Committee ki i pe propoze. E sa mon krwar ki Onorab Georges i ava dir nou son lopinyon lo la. Be mwan, mon krwar ki poudir sa i en bon propozisyon. E Lasanble ti ava kapab li osi tou ede. Parske dan sa deba, in annan bokou lide ki’n ganny sorti. Mr Speaker, ou konnen bomaten, e mon kontan ki Onorab Adelaide in vreman felisit sa de prezantater, Barbara avek Carol pou sa zefor ki zot fer, dan Topik Konversasyon pou anmenn bann diferan nide. Bomaten, mon ti pe swiv Robert Pool, Robert Payet Sorry. Robert Payet, me Robert Pool osi tou La Digue tanzantan i donn mwan bann bon nide.

Kot Robert Payet ti dir, i bon pou rankontre e dyaloge avan. Pa fer dimoun ganny latak e apre met toultour latab.  Mon krwar ki sa i en konsey fantastik. E se sa ki’n arive en pe dan COVID.  E nou tou nou rekonnet sa. Zot in fini fer tou dimoun ganny latak. E la dimoun ankor pe ganny latak. Sa bann zafer peye la, menm Minis Lalanne in dir li i pou pran mayos, li i pare pou li ale, in ganny, parske la son bann, parske li in tir en paz dan Management.

Bann soz management, i dir ou ganny premye warning, dezyenm i en pe pli serye, apre sa i final e ki li out, li in dir, i annan bann lekspresyon ki i servi ki i pa pou servi akoz ti live. Me la in fini li, parski o fet, ozordi nou’n ariv le 27. E i ti dir ki le 25 in bezwen fini fer tousala.

Alors, mon pa konnen ki pou arive avek li.  Me dimoun i ankor pe tonm latak. E se sa ki Robert Payet in dir. Pa fer dimoun tonm latak avan. E si nou pou al dan tou sa bann latak ki zot in fer dimoun tonbe. Home Carers in ganny latak, akoz home carers in ganny latak? In dir avek zot, zot pou ganny R1500 pou 3 mwan, apre premye mwan in koupe.

Peser in ganny latak, in dir avek zot pa trakase anmenn tou zit pwason STC pou aste. Apre sa latak. Lagrikiltir li osi tou latak, donn zot 14 kare later avek Lasosyasyon Fermye, apre sa dir non-pa pou isi, pa pou laba.

Parski in napa tou sa bann dyalog.  Be se sa ki Onorab Georges pe dir. Onorab Georges pe dir, ok in annan tou sa bann keksoz, be annou komans lo en nouvo paz. Parski, in annan tro bokou keksoz ki pa’n mars byen. E alors annou fer li byen. Parski menm dan sa dyalog, mwan parfwa onnetman mon demann mon, mon kontan ekout Mr Robinson, be Mr Robinson, ok i annan en Workers Union.

Be eski vreman Mr Robinson i reprezant tou travayer dan sa pei? Mwan, mon dir non. Be Mr St Anges tou i annan en Union. Eski, parski li, i pa sipoze en party leader li. I ti komans koman en unionist. Avek Mr Peter Sinon koman son Sekreter Zeneral.

Be mon pa ankor tann ni Mr St Ange, ni Mr Peter Sinon ganny envite pou reprezant travayer. E pourtan Mr Saint-Ange ti dir avek nou i annan en kantite travayer ki dan son Union. Be, i annan en keksoz la ki pa normal. E alors Mr Speaker, dan sa soz O Nivo la, nou bezwen poz lekor kestyon. Eski Mr Robinson pe reprezant tou travayer?

Oubyen eski travayer, malgre nou pe koz lo defann travayer, eski finalman, e la mon pou poz sa kestyon, eski finalman dan sa bann dyalog O Nivo ki pe arive, group ki pe pi ganny mal reprezante, se pa travayer?  Mwan, mon krwar ki travayer pa pe ganny byen reprezante mwan.

E la nou’n tande ki poudir i annan, menm parey, se pou sa rezon i annan bann diferan lasosyasyon. SCCI, eski SCCI i reprezant tou bann Biznesmenn komers?  Larepons se non. Parske Praslin pou dir avek ou, be pa zot ki reprezant nou.  Nou, nou annan Praslin Business Association. La Digue, Mr Jose St Ange pou dir non, nou, nou annan La Digue Business Association.

E alors ler zot fer bann meeting O Nivo, envit nou osi tou. Parski nou osi tou nou annan keksoz pou nou dir. Menm parey letan nou pe koz lo bann konsonmater, NATCOF, pa zis NATCOF ki reprezant konsonmater. Parske la i annan en nouvo lorganizasyon ki’n fek fermen ki dir, li ki, well li i pe reprezant konsonmater.

Alors tousala, se sa ki Mr Georges pe dir, annou annan en konsiltasyon ki bokou pli larz.  Ki ava en dyalog ki bokou pli gran. Pou nou regarde ki mannyer sa bann keksoz u pase, e ki mannyer bann dil i ete. Parske Mr Speaker, i annan bokou dimoun ki enterese, ki’n pran linisyativ.

E la nou bezwen salye zot.  Par egzanp, mwan, mon salye Lafanmir D’Offay ki fer Takamaka Rum. Ki zot in fer dan sa moman ki ti pe annan problenm pou fer vini bann hand sanitizer? Zot in deside pou zot rantre dan prodiksyon hand sanitizer. Zot in fer sa lokal. Mon tir sapo, akoz parski ki zot pe mazinen. Zot pe mazin kominote, e zot in fer en kantite dibyen.

Letan nou regard ferry service, parey nou’n dir, e mon koz pli pre avek Mr Rose.  E yer nou’n war, kot in dir i pa pe ogmant son pri, parski i pa krwar ki poudir i normal. Mr Robert Payet li menm, kot in dir avek sa sityasyon kot i ete i ape rod solidarite antre Seselwa.

In fer desann son pri par R500, e sa in permet ki i annan bokou Seselwa ki pe al dan son lotel. E letan en Seselwa i al dan son lotel i ape osi rann en servis. Mr Payet pe donn sa eleman lwazir, me lo lot kote nou prop Seselwa pe ed en biznes pou li kapab ganny en pe larzan pou kouver son bann fre. Alors nou pe ed en biznes Seselwa. Sa mon krwar i vreman fantastik e nou annan en kantite bann lezot legzanp ki nou kapab donnen.

E en keksoz ki mon war ankor enn fwa dan Mosyon Onorab Georges, i konsern pri lavi li menm li an zeneral.  Mr Speaker, letan mon ti fer en prezantasyon o komansman bann zafer COVID. Mon ti montre ki mannyer buying power nou bann dimoun ti’n desann. E mon ti servi legzanp saler minimonm R5,804. E sa letan, letan mon ti fer sa kalkil, buying power ti’n desann par 23 poursan.

Be Mr Speaker, mon ava dir avek ou ki pou dir ozordi letan nou pe koze, buying power nou dimoun in desann par 32 poursan. Avan COVID R5,804, Dolar R14. Ozordi Dolar R18.50. Letan ou konpar kantite Dolar ki ou ti kapab aste lo ou lapey R5, 804, ou’n perdi R1874.

Savedir sa dimoun ki son lapey ozordi i R5,804 son vre buying power i R3,930. Nou tou, tou travayer dan sa pei, nou lapey i tonbe par en tyer.  One third. E sa dan li menm i devret fer nou annan konsern e tousala nou bezwen adrese. E se sa ki Onorab Georges pe dir.

Annou pa zis pa swazir bann size ki nou pou adrese parske, sa sityasyon kot nou ladan, i pou fer ki nou bezwen adres keksoz an zeneral. Lapey en Manm Lasanble in desann, en Manm ordiner, son lapey ozordi i vo R20mil. Parske in desann par en tyer. Bann lezot lapey ensidswit tousala in desann.  Alor Mr Speaker.

E nou tou nou pe regarde ki mannyer atraver lemonn, toulezour nou ganny sok. La avan yer nou’n tande ki poudir Heinz Car Hire, Heinz Car Hire en biznes ki an legzistans depi 1918, an 2020 in deklar bankruptcy.  In fermen. E tousala Mr Speaker se bann konsern.  E mon krwar ki poudir Onorab Georges i byen ki i pe anmenn nou pou nou fer sa bann refleksyon.

Me, an menm tan osi, mon krwar ki Mr Payet bomaten vreman in sonn bokou bann alarm bells pou nou reflesir lo la. Kot par egzanp letan i pe dir ki lafason kot Gouvernman in dil avek sa zafer, swivan deklarasyon Mr Faure ki poudir i pou pey tou dimoun.  E apre sa in komans al fouy dan kont dimoun ensidswit.

I dir ki be sa dan li menm li i pou fer ki serten biznesmenn pou sanz fason ki i pou dezormen fer biznes.  Parske si letan i dan problenm li koman en biznesmenn. E pa krwar zis bann gro, gro ki’n ganny rezete. I annan bokou bann dimoun ki pti, pti, ki zot osi zot in ganny rezete. Pourtan zot sa bann dimoun zot in leve granmaten zot in sey ede.

Me ki zot in fer, zot pa’n diverti kontan avek zot larzan, zot in fer zot pti savings, e letan zot in ganny zot pti savings apre bannla in regard dan zot kont, i dir en, en ou annan ase larzan. Akoz in war R3milyon, akoz in war en pti larzan, in dir pa pou peye.

Mr Payet i dir, sa i kapab sanz fason ki biznesmenn i fer keksoz. Letan i pou ganny son larzan i pou kit son kont biznes toultan ba, e i pou met son larzan, swa i pou tir son larzan i pou anvoy deor, oubyen i pou tir son larzan i pou met dan en lot kont, e apre sa.

Parski i pou fer sa, parski nou tou nou konnen ki poudir biznesmenn oubyen nenport dimoun ki letan i santi i kapab ganny atake dan en fason mal apropo, i pou rod nouvo fason pou li fer bann keksoz. Alors tousala se bann keksoz ki nou bezwen regarde, analize, pou nou kapab avans devan.

Alors Mr Speaker, letan nou pe regard tousala, nou kapab osi dir ki wi, parey mwan, mon pou fini parey mon ti komanse. Letan mon pe dir sa Mosyon Onorab Georges i en Mosyon pou lavenir. I en Mosyon ki son letan pou arive, kot letan nou pou dir nou pou bezwen regard keksoz dan en nouvo fason.

E mwan san ezitasyon, mon osi krwar ki poudir nou demokrasi, nou demokrasi pou transformen li. Nou demokrasi pou pas dan bann diferan faz. Ozordi nou pe koz US avek LDS. Dan 10an Mr Speaker, i posib ni son US, ni son LDS pa la. I posib ki i annan nou zenn ki regard keksoz dan en nouvo fason. I posib ki sa bann keksoz ki nou pe dir i arive.

Ozordi nou pe koz en sistenm prezidansyel dan nou pei.  I posib ki dan 10an Sesel i annan li en sistenm parlmanter kot tou bann Minis i bezwen al dan en distrik ganny elekte pou li vin Minis. Pa parey ozordi kot nou Manm Lasanble nou sel group vreman ki, zis Lasanble avek Prezidan ki ganny elekte.

Me bann Minis apre ki eleksyon in fini fer nek zis nou war zot, zot aparet from nowhere, e serten parmi zot pa ni konnen ki savedir bonzour msye, madanm. Ki mannyer pou dir pangar lisyen.  Me apre nou war zot.

Politik pou evolye, e mon, mon krwar ki dan milye sa evolisyon nou bezwen ankouraz sa konversasyon. I pa pou zis en kestyon Leader Lopozisyon koz avek Prezidan Larepiblik, me i posib ki pou annan en pli gran platform. E pa zis konsey distrik, me nou pa konnen nou menm nou ki mannyer sa demokrasi i pou evolye.

E apre Mr Speaker, ki mannyer pou koz laverite, deza la ozordi la i annan revolisyon ki’n pase, konsernan access to information. Be i pou al pli lwen ankor sa. I posib ki demen i pou annan en staz kot kekfwa dan 10an, 15an kot letan Cabinet of Ministers, egzakteman parey dan Lasanble, tou nou bann deliberasyon i pas live.

I posib pou ariv sa pwen kot letan Prezidan Larepiblik, or whatever son non pou apele sa letan. Letan i pou zwenn avek son bann Minis, tou sa la pou pas live lo televizyon. Parski la par egzanp lotrozour pa nou vin demann kestyon, me nou konnen ki kantite kasyet Minis i kasyet letan i vin demande?

E la mon ava dir ou Mr Speaker, mon’n ganny en mesaz, a nou’n demande konsernan Chief Commercial Officer, pa ti dir pou annan interview ek tou sa bann zafer? Mon ava dir ou Mr Speaker, kontra in fini sinyen, bougla in fini ganny son pozisyon, napa okenn interview ki’n ganny fer!

Alors Mr Speaker mwan mon anvi zis dir, mon kontan ki mannyer Onorab Arissol in tret sa size, ki mon ti ava espekte ki Prezidan Larepiblik ti ava’n deza komans ekoute, sa deba. Mon konnen i pe ekoute.  Mon konnen i konnen ki pe arive. Onorab De Commarmond i bezwen dir avek li, be i annan sa Mosyon. Parski ou menm ou ou’n dir avek nou letan ou zwenn li dan Caucus, ki mannyer keksoz i vini.  I vin Caucus. Alors, non, non, ou ti dir nou sa yer.  Alors in fini konnen.

Me mon ti ava espekte.  E la mon ti ava espekte Mr Speaker, ki letan Prezidan Larepiblik ti al Praslin Lendi. Mon pa pe dir li an mal, mon ti ava espekte ki Prezidan Larepiblik, etann donnen ki Dimans nou’n war Onorab Woodcock avek DA pe travay vreman pre avek kanmarad. Mon ti ava espekte ki letan i ti zwenn zot dan sant kominoter, letan i ti pe koz ek bann dimoun, mon ti ava espekte ki MNA Distrik osi tou ti ava la.

E mon plis ki sir, mon 100poursan sir, si sa dife, annou pa swet okenn maler, me si ti’n ariv par egzanp dan distrik Baie Ste Anne olye Grand Anse, nou ti pou war Onorab Gill pe asiz lo latab. E nou ti pou tann Minis Larue pe dir, i vreman konmsi en bon kolaborasyon ansanm avek MNA sa distrik.

E menm, eski senpleman sa owner sa landrwa i pa dan menm parti politik. Ou ti ava espekte ki omwen i ti’n ava al zwenn avek Mr Peter Payet, sa dimoun ki owner sa landrwa ki’n brile. Be menm sa in napa.

Alors, si mon pe dir sa, mon pe dir latet i bezwen osi donn direksyon, latet i bezwen osi donn legzanp.  Alors Mr Speaker avek sa ankor enn fwa mon pou dir avek Onorab Georges, felisitasyon. E mon krwar ki avek bann panse parey, nou annan lavenir.

E tou Seselwa vreman nou bezwen koste ansanm. Parske sa pei i pa pou personn, me sa pei i pou lepep Seselwa.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Bon i annan zis en leklersisman mon bezwen fer with regards to Employment (Amendment) Bill, 2020. Bon mon kontan ler mon ganny challenge, ler sekretarya i ganny challenge lo bann keksoz koumsa.  E i byen osi tou, i en moman parey toultan mon dir kot nou kapab edik osi tou nou bann dimoun deor, lo prosesis ki ganny swiv.

Ler en Bill i ganny aprouve avek Lasanble, i annan en zwe, it goes back and forth between AG’s Office avek National Assembly. Pou fer sir ki tou bann amannman, tou bann koreksyon ki’n ganny fer par Lasanble i ganny pran onboard.

E en Manm ki zwe en rol kle ladan se Onorab Bernard Georges koman Chair Bills Committee. I osi i ed nou Sekretarya pou pas dan sa bann Bills pou fer sir tou keksoz i annord. Sa in ganny fer depi semenn pase ki sa Bill ti ganny aprouve. E Bill son staz final ti ariv kot Lasanble sorti AG’s Office yer apre midi. E bomaten Sekretarya, akoz i bezwen ankor sinyatir Deputy Clerk lo la. Sekretarya in fini fer le neseser, e Bill in ganny anvoye kot Lofis Prezidan.

So, mon mazinen dan sa bann prosen zour, Prezidan i ava assent to.  So vwala, wi, me vwala sityasyon e lesplikasyon ki mon ti a kontan donnen swivan query ki Onorab Ramkalawan in leve, ok. Yes, Onorab Pillay?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair. Mr Chair le refer, lo Standing Orders e lo sa dernyen statement ki’n ganny fer, regarding afilyasyon sa dimoun ki’n pas dan sa dezas, sa sityasyon. E mon pa konnen si mon’n mal konpran sa komanter kot i pe dir, in napa en interview or something regarding sa sityasyon, akoz sa dimoun probableman i pa siport parti politik.

Mon pa konnen si mon’n konpran li koumsa, e si i annan en borderline imputation. Akoz sa ki mon ti a kontan dir, whether ou    siport nenport ki parti politik, ler i annan en maler, koman Seselwa i nou natir pou vin ansanm. Petet mwan ki’n mal konpran, si mon’n mal konpran mon ava sa. Me selman mon pa konnen si sa, si i annan en lot keksoz ki ti pe sey ganny dir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Ti napa okenn lentansyon pou impute any improper motives. Ok?  So i kler. Bon mon ava donn laparol loter Mosyon, Onorab Bernard Georges pou li donn son Right of Reply. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi bokou Mr Speaker. Bon apre midi tou dimoun. Mr Speaker sa deba depi semenn pase i en deba ki’n ris e ki’n enteresan. Mon anvi o komansman dir ki i pa ti mon lentansyon ditou pou fer okenn politik partizan dan sa deba. I pa ti mon lentansyon pou aplodi sa ki’n ganny fer. Ni pou pas en zizman lo sa ki’n ganny fer. Sel keksoz ki mon ti pe rode e ki mon ankor pe rode, e ki mon sipoze avek sipor Lasanble nou ava gannyen, se en tradwir en nide ki pa mon tousel ki’n mazin lo la.  Parey mon ti dir, bokou dimoun deor pe mazin egzakteman dan menm direksyon ki mwan.

Mon’n mansyonn en fraz ki Mrs Sheila Mohideen ti dir lo televizyon. Mon’n lir serten morso en let ki SCCI in ekrir kot Prezidan. E la semenn pase, sa weekend, anfet sa weekend pase la, ki fek pase, apre ki mon ti’n anmenn sa Mosyon. Moris en lartik ki’n ganny ekrir par en Mr Lindsay Rivière, kot i dir, e mon ava profite pou lir sa an Angle.

‘’Now that the sanitary threat looks like receding, the Prime Minister will be well inspired to convene a National Emergency summit. National Emergency summit. Appoint a post COVID think tank. Bring in together the island’s best brains in order to map the road ahead and define clear economic strategies and widely approved objectives. This is not a time for political chess beating or point scoring.  It is a time for reaching out to other stakeholders, promoting openness, togetherness, fairness, empathy, a time to build consensus, to offering new hope dissipate  doubt and cultivate a new sense of conscience optimizm. ‘’ 

Si mon pa ti’n anmenn sa Mosyon, mon ti ava kapab dir mon’n ganny enspire par Mr Rivière pou sa ki mon’n anmennen devan Lasanble. Se egzakteman sa, ki sa Mosyon i sey adrese Mr Speaker. Sa ki nou pa bezwen se en dirizan oubyen direksyon en pei ki pa ekout personn.  Si sa i arive, nou pou end up parey Lanmerik oubyen parey Brazil. Kot Prezidan Bolsonaro li, i pli konnen ki tou son bann advisor kot Prezidan Trump i pli konnen ki tou son bann advisors.

Se pa sa ki’n arive isi, erezman. E se pou sa rezon ki nou’n Kapab navig dan morso losean, depi COVID in ariv isi, san ki nou bato in fer nou fraz. Me parey Onorab Leader Lopozisyon in dir, mon Mosyon i pa regard deryer e aplodi, oubyen kritik sa ki’n ganny fer. I regard devan.

Akoz nou sityasyon COVID, e post COVID i pli gran ki nou sityasyon COVID ki nou’n pas ladan deza. E sa nou tou fodre nou rekonnet. E se selman ansanm dan en latmosfer Nasyonal, ki nou pou arive ariv trouv solisyon pou nou pei.

Mr Speaker mon pa’n demann ni mwan, ni LDS pou pran par dan sa konversasyon Nasyonal e sa i kler dan mon Mosyon. Mon pa’n menm demann Lasanble Nasyonal pran par dan sa konversasyon Nasyonal. Sa se pa nou ki pou deside. Mon Mosyon i demann avek Gouvernman konvenir en konversasyon Nasyonal. E Gouvernman i ava deside lekel ki i krwar ki i sanble byen pou partisip dan sa konversasyon.

Me i kler ki i pa pou kapab kit Lasanble ater. E parey Onorab Waven William in sizere, en striktir ki kapab ganny met an plas si sa konversasyon pou arive.  Ki mon espere i pou arive. E ki Prezidan pa pou sourd lo nou parey Onorab Sandy Arissol i osi i espere.  Ki nou pou kapab partisip.  Me pa dan en dyalog, avek Gouvernman, me dan en konversasyon avek lezot dimoun osi ki pou kapab pran plas.

Si nou pa fer sa Mr Speaker, krwar mwan, nou pei pa pou kapab konfront sa problenm. Akoz sa i pa en problenm partizan, i pa en problenm politik, i pa en problenm Mr Faure oubyen Mr Ramkalawan. Malgre se enn ozordi ki pou bezwen zer sa morso problenm. E i ava en lot demann ki pou zer sa lot morso problenm.  I en problenm ki nou tou nou pou bezwen fer fas avek.

Mr Speaker mon ti a kontan remersye tou bann Manm ki’n pran linisyativ pou adres sa Mosyon. E mon ti a kontan osi profit sa lokasyon pou renouvle mon remersiman personnel a tou bann dimoun ki’n travay, ki pe kontinyen travay, nwit e zour. Ki se swa dan Gouvernman, ki se swa dan prive, pou fer ki nou pei i kapab konfront sa problenm COVID.

Kantmenm ozordi nou pei in retourn normal, konmsi zanmen ti annan COVID, oubyen konmsi napa COVID ozordi. Nou tou nou konnen ki risk ki nou pe viv ladan, e ki mannyer en letensel i kapab re flanm ankor, e remet nou pei egzakteman kot nou ti ete an Mars.

Mr Speaker, Onorab Loze ler in pran laparol in dir ki plis demokrasi i bon.  Onorab Waven William parey mon’n dir, in demann en Assembly COVID Committee ganny met an loperasyon. Onorab Loizeau, Onorab Vidot, Onorab Lemiel ek Onorab Mondon zot tou zot in dir ki dialog i neseser dan en latmosfer konsiltasyon.

Onorab Woodcock in dir ki in ofer en seri propozisyon e in dir in annan en mank konsiltasyon.  E in demann son lekor eski Gouvernman pou ekout okenn sa bann nide ki i met devan. Onorab Paul Ernesta atraver son pti zistwar Gro Ledo ek Adeline in fer nou rapel ki napa okenn nide ki bet.

Onorab Aglae bomaten in demann linovasyon pou nou kapab bouz devan. In demann nou pa reste kaye la kot nou ete. In dir nou annou sekwe nou. Onorab Mondon in kritik en propozisyon en Gouvernman top down koman meyer ki nou kapab annan. E Onorab Churchill Gill in dir nou, balans byen nou pei lo sa size reouvertir lafrontyer. Annou fer li dan en fason thoughtful ek rezonnab.

Onorab Flory Larue in dir ki Gouvernman i bezwen donn Sesel en direksyon ek en sertitid. Pa fer desizyon pou zis en pti peryod letan. E Onorab Vidot in dir ki Gouvernman pe deza adres sa bann keksoz, me i rekonnet ki i annan plis plas kantmenm pou plis diskisyon.

Onorab Ferrari in dir ki Gouvernman i gouvern tousel, sa i pa byen, e i pa dan lentere Nasyonal. In fer nou rapel ki i annan en kantite nide deor. Onorab Simon Gill osi in koze. Onorab Adelaide in dir ki i annan bokou dimoun avek nide, ki anvi partisip dan sa konversasyon dan lentere Sesel. Onorab Sebastien Pillay in eksprim son krentif lo rezon deryer sa Mosyon. In demann son lekor, eski LDS i anvi enpoz son nide, e mon a reponn li poudir se pa ditou sa. Nou lespri, e pa ditou sa. Mon lespri i pa’n kontan ki mon pa dakor avek Gouvernman, me mon ti a kontan rapel Onorab Pillay ki mon pa’n zanmen dir ki mon pa dakor. Zis mon’n dir ki mon pa satisfe avek sa ki Gouvernman in fer.

Sa i lo paz 9 mon diskour ki mon ti fer. Onorab Sandy Arissol parey mon’n dir, i konsernen ki nou Mosyon pou tonm lo en zorey sourd. Onorab Leader Gouvernman in dir ki’n annan bokou konsiltasyon lo sa size COVID-19. E sa size i fer nou reflesir davantaz e mazin pli devan. E sa Mosyon e sa nide in ganny repran par Leader Lopozisyon ki’n dir ki Mosyon i regard lavenir, e i pe get devan.

Sa mon’n war li byen pou refer en pti kontrandi lo tou sa ki’n ganny dir Mr Speaker, akoz nou war en difil ki pas atraver tou sa bann komanter. E sa se kantmenm in annan konsiltasyon, kantmenm i annan koze. Nou tou nou rekonnet ki i annan nide deor e nou pa kapab kit sa bann nide ater pou lavenir nou pei, nou bezwen met tou sa bann keksoz ansanm.

Alors Mr Speaker, i pa pou onnet si okenn dimoun i dir ki Gouvernman pa’n fer naryen. Of course, Gouvernman in fer keksoz, e nou remersye zot pou bann linisyativ ki’n ganny pran. Me se pa sa, nou pa devret aret la, e dir tou keksoz i dan lanmen Gouvernman, Gouvernman pe byen azir. Akoz sa keksoz ki avek nou, sa Mosyon ki mon’n anmennen, i rod al pli lwen ki zis Gouvernman. I rod al pli lwen ki zis Lasanble. I rod al pli lwen ki zis SCCI oubyen Board Touris or whatever. I rod en lot direksyon ki pei pou pran.

Nou pa kapab zis dir, parey enn de Onorab in dir, ki in annan konsiltasyon deza. Oubyen poudir tel ou tel Minister i bezwen vin eksplik ankor en pe plis. Akoz si nou pou fer sa, nou pou pe travay parey mon ti dir dan silo. E nou pa kapab dan en sityasyon koman COVID travay Minister Par Minister.  Se presizeman sa ki nou pei pa bezwen.

E la avek ou permisyon Mr Speaker, mon bezwen dir ki mon’n dezapwente ki i ankor touzour annan en tandans fer keksoz o nivo Minister. Olye regard lentere Nasyonal dan tou son globalite.

En premye legzanp, Minis Finans in vin devan sa Lasanble, e in anmenn en bidze siplemanter, e nou’n donn li R1.2 bilyon pou li pey saler pou 3 mwan. Mon pa pe retourn lo sa size. La zot in deside ki sa larzan pa pou ganny servi pou zis 3mwan, me i pou ganny servi pou en pli long peryod letan.  Kote nou dan sa Lasanble nou’n aprann sa? Lo televizyon parey tou lezot sitwayen.  Si Minis ti’n vin devan nou, e i ti’n demann nou sa larzan, e nou’n donn li sa larzan.

Si i ti pou sanz atribisyon sa lapropriyasyon ki nou’n fer, eski i pa ti pou preferab pou li vin la devan nou e dir, zot in vot 1.2bilyon. Me mannyer sityasyon pe ale, nou pa pou servi tou sa 1.2 bilyon pou a 3 mwan. Alors nou anvi fer li pou pli lontan. Nou pa demann zot permisyon akoz zot in fini vot sa larzan, me etandonnen ki se zot ki’n vot sa larzan pou 3 mwan, mon’n vin eksplik zot ki mon pou servi sa larzan pou en lot rezon?

Kisisa ki ti pou kout li pou fer sa olye ki nou, nou war sa lo televizyon dan en Press Conference ki i pe fer avek lezot dimoun?  Ou war se sa, se sa ki mon pe sey rod sanz mantalite an traver sa Mosyon.

Dezyenmman, detrwa zour pase nou’n vwar bann restorater ek lotel, Boat House Mr Mancienne, avek Chez Plume Anse Boileau pe demann avek Gouvernman donn nou bann protokol pou reouvertir. E se egzakteman sa, si zot, zot pa ankor ganny protokol pou, e zot, zot dan sa biznes, ki mannyer ki lezot dimoun pou satisfe ki tou keksoz pou byen pase. Le 01 Zen ki anba nou la, dan detrwa, dan konbyen zour? detrwa zour pe arive.

E trwazyenmman, hydroxychloroquine. Nou konnen ki nou’n ganny avek en pei zanmi, en low hydroxychloroquine, nou osi konnen akoz mon’n tann li dir, Dr Gedeon oubyen Dr Louange ki hydroxychloroquine i en bon medikaman, pou servi dan serten ka. In byen koze li sa Dokter, mon pa rapel lekel. In dir pa dan tou ka ki ou servi, me dan serten ka i en bon latizann. Byen, nou tou nou’n satisfe.

Me la nou’n aprann, ki annefe i en latizann ki posibleman danzere. Be ki nou’n tande? Amwen ki mon, mon pa’n swiv, me sel keksoz ki mon, mon konnen se pa naryen ki mon’n tann isi Sesel, me mon’n tann lo CNN ki i annan en zournal ki apel The Lanser ki’n pi bliy en lartik lo hydroxychloroquine e lo son danze.

Nou pa’n tann naryen isi. E se egzakteman sa bann keksoz Mr Speaker ki mon krwar, e si zot krwar mon pe blanmen well take it as such. Se sa ki nou bezwen amelyore.  E se sa bann landrwa kot nou bezwen improve, pou ki i pa ariv ankor. Nou tou nou enplike. Si airport i ouver demen, se pa zis baggage handlers avek bann dimoun ki check in ki enplike. Se nou tou ki enplike. Akoz si en dimoun i antre i kapab afekte nou.

Alors nou tou, nou bezwen konnen a tou moman. Nou annan medya 24/7. Nou annan nou de lasenn televizyon i anvi pas tou sa bann keksoz.  Akoz ki zot pa koz en pe plis, akoz ki zot pa eksplik nou tou sa bann keksoz? Pa zis dir nou, sa ki, zot, zot konnen zot akoz zot annan zot High Level Committee. Me se lepep ki devret konnen.  E mwan, mon pe dir non selman lepep i devret konnen, me lepep i annan nide ki zot, zot pa ankor ni mazinen.

E sa mon konn tre byen akoz mwan, mon napa monopoli nide, napa enn nou isi dan sa lasanm ki annan monopoli nide. E napa en dimoun dan Gouvernman ki annan monopoli nide.  Mannyer i apele? Gro Ledo ek Adeline.  Zot in fer nou konpran ki napa lide ki bet. En nide ki ou krwar i bet se kekfwa sa nide ki pou sov ou, ki pou sov ou demen.  Mersi Onorab Ernesta.

Mr Speaker, an konklizyon avek gran defi parey nou ti ganny rapel ozordi. I vin gran loportinite. E sa se en mantra ki apropriye pou nou ozordi. Franse i annan en dikton ki dir,  le choc des idees fait jaillit la lumiere. Ler 2 nide i spark ansanm, i tap ansanm zot fer en spark e lalimyer i eklate. E se egzakteman sa ki nou bezwen dan sa pei a sa moman. A sa moman la kot nou ete, ki tou bann nide posib i vin devan, i spark ek kanmarad. E sa i donn nou, i fer nou vwar bann loportinite ki devan nou.

The worse thing ki nou kapab fer ozordi, se manage Minister Finans, manage SCCI, manage bann anplwayer, Mr Robinson manage bann anplwayer avek Mr Baker. Nou isi, zet en pti koudey tanzantan, e Prezidan Larepiblik met dan bannann. That’s what we don’t need.

Sa ki nou bezwen se en, nou tou asiz ansanm pou sa peryod ki i pou pran nou. Ki 1erdtan, ki en zournen, ki en semenn, met nide ansanm e kontinyen zwenn. Kontinyen zwenn pou sa konversasyon.  Sa bann ki pe zwenn zot pe fer en bon travay. Me zot pa kapab kouver tou keksoz ki fodre kouver.

Isi dan sa Lasanble oubyen deor, oubyen dan bis SPTC ki pe mont Takamaka.  I annan en dimoun kekfwa ki annan en nide ki nou pa konnen, e ki kapab vin soz nou tou. Dan mon zenerasyon Mr Speaker, si ou pou demann mwan ki nou kapab fer, mon pou mazin lagrikiltir, mon pou mazin devlop bann zil eksetera.

Me dan zenerasyon bann pli zenn Onorab Larue, Onorab Aglae, Onorab Woodcock, Onorab Vidot, se teknolozi ek servis ki motiv zot. E nou pa kapab donk, dir nou, nou konnen akoz nou nou’n la pou en pe letan, fodre al plant mai dan zil.

Kan zot, zot pe dir non, non, forget all of that. Annou al fer en lot kalite keksoz IT eksetera. Se koumsa ki nou pou arive selon mwan, e mon konnen selon tou dimoun pou arive annan sa nucleus, sa lespri pou nou kapab konfront sa peryod COVID ki devan nou. E sa peryod ki post-COVID, ki nou konnen ki nou pou bezwen al apoz lo la tot ou tar.

Yer swar Mr Speaker, mon’n dezapwente, akoz annefe, e mon konnen give the benefits of the doubt, sete pa sa rezon deryer sa meeting State House yer. Me bann dimoun ki mon ti pe regard nouvel lo televizyon ansanm avek, in koz en parol ki mwan mon pa ti anvi mansyonnen. E zot in dir mwan, la, la. zot konnen ou Mosyon pe vin demen, zot in taye zot in fer meeting ozordi.  E la tousala pe ganny interview, e tousala pe adres kestyon ki nou Mosyon pe koz lo la ozordi. Sa pa fatig mwan.

Me si se sa lespri, mon ava dir ki nou pe al bite. Nou pa kapab dir, akoz ki Gouvernman in ganny elekte pou gouvernen, les li gouvernen. Nou, nou ava get atraver lafnet, e ler nou war en keksoz mal nou ava kriye. That’s not how it’s done.

Yer dan sa Lasanble si mon pa tronpe, nou’n ganny en legzanp sokan.  ‘’Nou pa kapab al devan e ofer solisyon si sa dimoun pa vin demann nou lasistans.’’  Avek sa menm panse, bann fireman pou asize dan zot fire stations o por, zot pou war en lafimen avek en laflanm anvil, e zot pou kraz zot lebra. Tan ki telefonn pa sonnen pou dir vini vin tenny dife. Zot pou dir be personn pa’n demann nou, nou lasistans, nou pa kapab al tenny en dife!

 

(laughter)

 

HON BERNARD GEORGES

This is not the way to operate.  Mr Speaker.  Fodre nou pro aktiv. E napa naryen ki apel nou pou pli pro aktiv ki sa sityasyon COVID ozordi. Alors Mr Speaker, mon pa pe rod deter okenn koabitasyon. Mon Mosyon pa pe rod en dialog ant LDS ek US.  Sa i kapab arive, e sa i arive toulezour dan sa Lasanble. Ni en dialog ant Lasanble avek Egzekitiv. Se pou sa rezon ki mon’n servi sa mo konversasyon, en konversasyon se en keksoz ki kapab arive avek plizyer dimoun. En dyalog i ariv ant selman 2 dimoun.

Alors Mr Speaker, anmenn onboard bann NGO, bann legliz, Minister Ledikasyon. Onorab Aglae bomaten in mansyonn en keksoz ki nou tou nou’n bliye.  Oli Minister Ledikasyon dan tousala? Se li ki pou train tou nou dimoun demann, e nou pa war li okenn par dan tou sa bann landrwa. Oli bann dimoun lo kote sosyal?  Akoz tou sa bann retonbe i annan en retonbe sosyal.

Pa pou mwan pou deside ki striktir Gouvernman pou al adopte. Sel keksoz ki mon pe demande se Gouvernman, adopte en striktir ki ou vwar ki konvenab. Fer li silvouple, apel dimoun pou vin devan akoz nou tou nou anvi kontribye pou tir nou pei dan sa problenm. Pou asir nou popilasyon ki nou pe take care of zot, e pou fer sir ki nou demen i pli briyan ki nou yer.  Mersi Mr Chair.

 

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Bon in ariv moman pou Lasanble pran en desizyon lo Mosyon ki devan nou pandan 2 zour. Semenn pase avek sa semenn. Mon ava demann tou Manm ki an faver Mosyon?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker. Tou le 29 Manm prezan in vot an faver sa Mosyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir Lasanble in aprouv Mosyon ki devan nou, e ki’n anmenn en deba tre, tre ris. Bon zis mon a fer rapel Lasanble ki nou annan bann pwen ki nou note. Ki Sekretarya in note, bann pwen vreman enportan ki sorti dan bann deba. E sa nou fer Cabinet Secretary gannyen State House ok?  Yes, Onorab Waven William?

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker lefe ki nou en Lasanble ki vreman pro aktiv, e sa in demontre atraver deba sa Mosyon. E mon anvi si ek ou guidance Mr Speaker, lefe ki mon’n fer en propozisyon dan deba sa Mosyon. E anmenn tan mon santi poudir i annan sipor mazorite dan Lasanble, so mon anvi ou gidans si mon pou kapab anmenn en Mosyon pou kree sa Komite?

Akoz Mr Speaker mon vreman konsernen, mon asire tou bann Manm, i annan en bon pe bann dimoun deor la, avek sa sityasyon COVID, e bann mezir, ki zot sityasyon pa pe ganny adrese.

E mon santi poudir ki zot santi zot perdi dan en serten sans. E mon pe demande si sa Komite, mon kapab raise en Mosyon next Sitting pou kapab kre sa Komite? Akoz i enportan ki nou pa zis koze. Mosyon pa binding parey bann Onorab in tonm dakor lo la. Me sa Komite si i ganny formen mon santi i ava en pa pou sa Lasanble fer pli devan. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William. Bon sa vedir kreasyon en Select Committee e son purpose i ava direk lo sa sityasyon, lo sa Mosyon, swivan sa Mosyon. Byensir en Manm i kapab anmenn en Mosyon pou kree en Komite, me ou bezwen formel son term referans osi tou pou ou kapab anmennen. Me i pran, parfwa i pran en dyalog pou kapab ganny en konsansis. Me by all means nou Order Paper i sorti demen, si ou santi ou’n pare ki ou anvi anmenn sa Mosyon pou semenn prosenn, by all means nou ava enkli lo Order Paper.  Ok?

Lo Order Paper osi, nou annan en lot Mosyon ki ti pou ganny move par Onorab Charles De Commarmond. Sa se en ratifikasyon en Trete.  Mou pa pou pran li ozordi me nou pou carry li forward pou Mardi prosen. Viola, nou’n ariv a lafen nou travay pou sa semenn.

Mon ti a kontan remersye tou bann Manm e remersye tou bann dimoun ki’n a lekout. E byensir remersi nou staff Sekretarya e osi bann staff SBC.  Nou pou adjourn la, e nou pou rezwenn Mardi prosen, Mardi le 2 Zen, pou nou prosen Sitting.  Lasanble alors i adjourn.

 

(ADJOURNMENT)