::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Tuesday 12th May, 2020

Verbatim Tuesday 12th May, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 12th May, 2020

 The Assembly met at 9. 02am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun i a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Bomaten nou repran nou travay e mon ava pas en pti kou lo Order Paper.  Nou annan bann prezantasyon bann diferan dokiman ki nou pou fer byento, sa pou swiv par en Private Notice Question.  E osi tou pli tar nou pou pran 4 Public Bills, kot nou pou Second Reading, kot nou pou antre dan deba e pou nou aprouv sa bann Bills.   E dernyen lo nou lalis nou annan nou en Mosyon.  Mon ava al direkteman lo Presentation of Papers e mon ava donn laparol Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout, bann papye ki pe ganny prezante i comme swivan ;

2019 Financial Report – Overview of Revenue and Expenditure for the Year Ended 31st December, 2019. 

Central Bank of Seychelles – Annual Report 2019. 

Central Bank of Seychelles – Financial Statements for the year Ended 31st December 2019. 

Central Bank of Seychelles – 2019 International Reserves Management Report. 

Seychelles Qualifications Authority – Annual Report 2019. 

S.I 66 of 2020 Public Health (Infectious Disease) (Amendment) (No.4) Regulations, 2020.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk.  Bon zis avan nou kontinyen nou business nou tou nou konnen ozordi i Lazournen Enternasyonal bann Nurse. Lo mon kote e lo non Sekretarya Lasanble Nasyonal, mon swet tou bann nurse en bon lazournen ranpli ek benediksyon Bondye Papa, e byensir kouraz dan zot travay nob.

Mon’n osi ganny avertir par Chair Women’s Caucus, Parliamentary Caucus Lasanble Nasyonal ki Onorab Regina Esparon pou delivre en pti mesaz a sa lokazyon.  Onorab Esparon mon a donn nou laparol.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun a lekout.  Mr Speaker, ozordi le 12 Me i sa zour ki ganny dedye atraver lemonn pou bann ners.  Sa dat ki ganny marke par laniverser Florence Nightingale, ki ti Patronn bann ners dan bann 18denm a 19enm syek.  I ti ne le 12 Me, 1820.  E fodre fer resorti ki sa lannen i fer 200an. Se pour sa ki lemonn in sezi sa lokazyon, lannen 2020 pou dedye pou bann ners ek fanm saz.

Isi Sesel, bann ners i osi selebre sa dat le 12 Me ansanm avek larestan lemonn. E tenm pou sa lannen i “Nursing the world to health.”  Nou ti ava kontan profit sa lokazyon pou swet tou ners dan Sesel en bon lafet.  Mon konnen ki sa profesyon i demann bokou pasyans ek sakrifis, e byensir zefor personnel pou zot nobou donn swen sa dimoun ki dan bezwen e pou sov lavi.

Pou bann fanm ek zonm ki’n pran sa semen, zot bann ero en Nasyon. Sa parkour koman en ners i en profesyon nob.  I en swa pou met lezot avan tou dan lavi.  Zot in pran en pa prensipal pou deservi en pep, e pou donn sa sipor depi sa dimoun i respire sa premye souf ziska son dernyen. Pour sa nou remersye zot.

En profesyon kot parfwa zot temwanny soufrans, douler e osi lazwa kan fodre.  Zot konpasyon pa kapab ganny eksplike.  Menm sa, zot touzour la, kantmenm parfwa i annan ki dekouraze ek bann kondisyon ki zot konsider pa apropriye, oubyen santi ki saler ki pa touzour balanse ek zefor ki zot pe donnen. Me zot leve e met pare pou fer fas ek sak nouvo zour dan zot travay, avek lazwa pou ed nou nasyon.

Mr Speaker, avek lepidemi COVID Seselwa in vwar zot lenportans.  Nou’n vwar ki kantite kouraz zot annan koman bann ners e leker konpasyon ki zot annan pou sa pep.  Kot zot in sakrifye zot prop lasante, zot fanmir e zot lavi pou travay ek bann ki’n ganny enfekte.  Nou’n temwanny zot sakrifis lo en splander ki’n fini ganny marke dan listwar nou pei.  Pour sa nou dir zot en gran mersi.  Se zot ki’n vin sa vre ero pandan sa letan pandemik. Zot zefor in enkrwayab.  Chapeau tou bann ners ! Nou salye zot kouraz!

Mr Speaker, par leksperyans 18an dan sa domenn, mon personnelman konn zot douler, “Once a nurse always a nurse”.  Mon demann zot pou pa les lebra tonbe.  Gard zot latet anler e kontinyen donn sa bon servis malgre lafatig parfwa.

O non nou Lasanble, e lo non Konmite Madanm, mon remersye zot, e promet ki nou pou kontinyen lager pou ki pei i valoriz zot zefor.  Ankor enn fwa bonn fet e Happy Nurses Day zot tou!  Ki Bondye i kontinyen vers son benediksyon lo zot.  E pou montre sa apresyasyon annou aklanm nou bann ners!  Mersi. Mr Speaker.

 

       (APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Esparon pou sa mesaz a sa lokazyon ozordi.  Mon ava demann parliamentary reporter prezan pou apel le 2 Minis pou nou kapab kontinyen avek nou business. 

        Bon mon ava dir bonzour e welcome Minis Dezinyen e osi Minis ki responsab pour Gouvernman Lokal, Mrs Macsuzy Mondon. Minis pou Zafer Lafanmir, Mrs Mitcy Larue, ki osi ganny akonpannyen par Sekreter Prensipal pour Gouvernman Lokal Mrs Marie-Celine Vidot-Jeannevol e CEO pou Lazans Proteksyon Sosyal, Mr Marcus Simeon.  Minis Dezinyen, Minister e le de zofisye bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal.

Mon ava aprezan pas laparol avek Leader Lopozisyon Onorab Wavel Ramkalawan pou li poz son Private Notice Question.  Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, tou Manm Onorab. Minis Dezinyen, Minis Macsuzy Mondon, Mrs Mitcy Larue e zot delegasyon.  E byensir tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour.

Mr Speaker, vi ki in annan alokasyon ekstra dan nouvo Bidze 2020 pou permet peyman pou ed dimoun ki ganny konsidere pli vilnerab dan sa peryod COVID-19, eski Minis pou Gouvernman Lokal ek Minis pour Lafanmir i kapab donn Lasanble Nasyonal sa bann lenformasyon swivan ;

Premyerman, ki kantite larzan in ganny depanse e ki kantite dimoun in ganny ede pou bann nouvo demann welfare an Mars ek Avril konpare avek Fevriye?

Dezyenmman, ki striktir ki ti ganny etabli pou determin kalifikasyon bann aplikan e eski tou bann Lotorite Distrik, enkli MNA ti partisipe? Si non, akoz?  Eski dapre zot analiz in annan okenn labi?  E donk ki kalite labi ?

E finalman, eski Lasanble Nasyonal i kapab ganny premye rapor bann depans pou mwan Mars ek Avril ki ava enkli non, rezon pou lasistans, ek sonm ki sak dimoun in resevwar?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Mon ava donn laparol premye Minis Dezinyen Mrs Mondon e sa i a swiv par Minis Larue. Minister.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour nou 2 Leaders dan Lasanble e tou bann Manm Onorab. Mr Speaker, mon osi profit sa lokazyon pou swet tou bann ners ozordi en bonnfet !

Mr Speaker, dan bann ka dirzans Gouvernman Lokal i ganny gide par Plan Nasyonal Dirzans, kot i pran responsabilite pou lasistans imaniter ki ganny klasifye anba 4 kategori.  Premye kategori i lanrezistreman e reinifikasyon lafanmir.  Setadir i bezwen determin lakantite dimoun ki’n ganny afekte e ki bezwen lasistans pou en labri, lanouritir e lezot lasistans e delivre bann servis imaniter pou reponn a zot bezwen debaz.

2enm kategori, se provizyon e zesyon en labri tanporer kot Departman i rod en labri pou bann ki’n ganny afekte e asire ki sa i sifizan e annan bann kondisyon lasante apropriye.

Trwazyenmman, provizyon lanouritir e lezot bezwen debaz tel ki ;- landrwa dormi, pake, lezot keksoz ki pou asir lizyenn personnel.  E proteksyon pou bann group vilnerab pou asir zot byennet e donn zot sa lasistans spesyal kot i neseser.

Nou bann Lazans sipor prensipal i enkli, DRDM, Health Care Agency, spesifikman la dan ka COVID-19.  Minister Sosyal Lafanmir ek Lapovrete, Lazans pou Proteksyon Sosyal, APDAR, CEPS e lezot NGOs.  Pou permet distrik fonksyonnen lo nivo kominote, i osi bezwen met an operasyon son Sant Dirzans, ki enkli son ladministrasyon e pwen kontak son bann volonter e osi lezot partner.  Sa i permet lofis Administrasyon Distrik reponn bann demann lasistans e sipor dan en dele letan akseptab.  DA i sa dimoun kle ki manage e kordonn tou laspe imaniter letan i annan en emergency. 

        Mr Speaker, sa i fason ki Gouvernman Lokal i fonksyonnen dan sa bann sityasyon parey. Tou lofis Administrasyon Distrik i ofe avek bann prosedir e nou kapab dir ki sa striktir sirtou dan sa letan COVID-19 i enn ki’n ase efikas.  E permet tou bann Lazans zwe zot rol dan en fason kordinen.

Partisipasyon MNA Mr Speaker, mon panse in depann lo MNA sak distrik.  I annan MNA ki’n gard kontak avek zot DA dan distrik e enplike dan en fason ou en lot.  Mon osi note ki plizyer lezot dimoun dan distrik in osi vin devan pou ofer zot servis.  Mersi Mr Speaker.  Mon aprezan pas laparol avek Minis pour Lafanmir.

 

MR SPEAKER

Mersi Minister.  Minister Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon a dir bonzour Mr Speaker.  Bonzour le 2 Leader, bonzour Manm Onorab e tou dimoun a lekout.

Mon ti a kontan konmanse par premyerman swet bonnfet tou nou bann nurse dan Sesel e nou dir zot mersi bokou pou zot dedikasyon e bon travay pandan sa bann letan, spesyalman pandan sa letan COVID-19.  Nou dir zot chapeau!  Zot in fer bokou e la popilasyon i vreman apresye zot bon travay.  Alor kontinyen, tou Seselwa i deryer zot.

Mr Speaker, en landrwa kot nou’n kapab vwar vre lenpak lefe pandemik COVID-19, se lo nivo nou bann fanmir.  E konman Minister ki pe regard byennet lafanmir, sa sityasyon i enn mon vre konsern.  E pe vreman trakas mon akoz son lenpak pa fini la.  Me pou kontinyen pou plizyer mwan e menm lannen.  I kler alors ki rol Minister Lafanmir e tou nou bann partner se pou anmenn soutyen kot tou nou bann fanmir, espesyalman tou bann kous popilasyon ki pli vilnerab pou fer sir ki nou pa kit personn deryer.

E la nou pe mazin sirtou nou bann zanfan, pou asire ki zot ganny bann sipor neseser e tou zot bezwen debaz.  Nou pa pe travay tousel, atraver nou bann analiz ki pe kontinyelman ganny fer ansanm ek nou bann partner, zour an zour, nou pe realiz vre magnitude sa problenm.  E lenportans annan bann progranm ki pe kontinyelman ganny evolye pou zwenn demann nou bann aplikan.

Konman en konmansman nou Prezidan konman sa dimoun kler vwayan, ti vwar li neseser pou met dan Bidze sa sonm 30milyon anba Lazans Proteksyon Sosyal pou egzakteman ed nou bann dimoun ki tonm dan sa kategori.

COVID-19 in osi montre nou ki mannyer depandans bokou nou bann fanmir i ete lo sekter tourizm.  Tel ki sa mason, sa sarpantye, sa painter ki travay ek bann pti guest house.  Sa freelance skipper, cook, nanny, sa ki vann son fri, freelance landscaper.  Sa ki al tir son zourit, sa ki vann son koko rouz, bann ki netway yacht, bann ki vann son pti pwason kazye ek pti restoran.  E plizyer lezot ankor.

Ozordi zot tou, in vwar zot fason viv evapore.  Zot lavi  sanze.  E sel rekour ki zot annan aprezan se atraver progranm ki anpar zot tou, kot Lazans Proteksyon Sosyal.  An Mars Lazans Proteksyon Sosyal ti rikord li 780 laplikasyon dan lekel 416 ti pou rezon unemployment ; 61 pou rezon medikal, e 282 ti pou lasistans siplemanter, e 21 ti pou en lasistans one-off.

Parkont an Avril Lazans Proteksyon Sosyal ti rikord li 2748 laplikasyon dan lekel 2111 ti pou rezon unemployment, 79 pou rezon medikal e 534 ti pou lasistans siplemanter, e 24 ti pou en lasistans one-off.

Ler nou konpar avek Fevriye kot Lazans Proteksyon Sosyal ti anrezistre li 522 laplikasyon an total.  Dan lekel 173 ti pou rezon unemployment, 49 medikal, 256 lasistans siplemanter, e 44 one-off. 

Nou kapab vreman ganny en apersi sa logmantasyon enorm dan total laplikasyon ki’n antre.  E nou pe vwar ki sa menm trend pe kontinyen la an Me.  An total an Fevriye nou ti depans nou R4.3milyon anba progranm lasistans welfare.  Sa ti ogmante pou vin 4.6milyon an Mars.  E preski double pou ariv 7.5milyon an Avril.  Nou espekte ki sa sif pou desot 10 milyon an Me.  En logmantasyon 6milyon konpare ek depans mwayenn an Zanvye ziska Mars, ki osi konparab ek bann nivo an 2019.

Pou Mars ek Avril, nou ti resevwar 3528 laplikasyon dan lekel 707 i ankor pe ganny travay lo la.  I osi annan en sonm 2,222milyon ki’n ganny depanse atraver progranm lasistans direk pou bann fanmir ki ti ki ti anba progranm Dedicated Funds for School.  Kot 854 paran ziska prezan in ganny lasistans ki konmans a R1000 pou en zanfan e R500 pou sak lezot zanfan.  E sa lasistans in ganny donnen pou Mars ek Avril selman.  Akoz zanfan pe retourn lekol.

Osi 5milyon in depanse anver allowance adisyonnel pou home carers ki aplikab selman an Avril.  Vi ki la bann restriksyon in ganny retire.  E 2961 carer full-time ti resevwar R1500 sakenn e 696 carer half day ti ganny R750.  Striktir ki’n ganny servi an Mars e Avril i menm striktir ki an egzistans avan sa.  E ki’n ganny preskrir par Lalwa e sa i bann weights ki ganny servi pou fer assessment baze lo household income. 

        I ti remarkab ki en parti dan sa gran group dimoun ki ti pe vin devan pou fer laplikasyon, pa ti pe ganny sans fer li e sa ti lev en konsern e ki avek COVID-19 i annan dimoun ki ti pe vreman soufer, pa ti pe ganny sans akse servis a en moman.

Sa ti akoz nou zofisye pa ti pe kapab kouver tou sa volim e an retour dimoun i vin fristre.  Zis mazin sorti en mwayenn 10 ka par zour, pou vin 100 par zour lo en skeleton staff, e an prenon kont special COVID leave.

Pou nou pa kit deryer, en diskisyon avek Gouvernman Lokal nou’n ranforsi fason travay avek laprouvasyon Cabinet, konmansman mwan Me.  La nou’n konmans sa travay avek bann volonter, 2 par distrik ;- par egzanp bann ex-teachers, nurses ki’n pare pou donn zot letan pou met pou ede fer sa sistenm marse.  Se bann dimoun ki annan lanmour, konpasyon, pou lezot e mon profite pou mwan dir zot en gran mersi pou aport sa led pou kapab soulaz nou avek bann aplikasyon.

Lazans Proteksyon Sosyal in osi ranforsi son tim, ki aprouv bann laplikasyon pou vet sa volim an plis ki pe antre.  An se moman zot pe ganny led bann profesyonnel kot Departman Lanplwa pou validate sa bann nouvo ka.

Dapre nou analiz ler nou’n fer nou assessment, bann dimoun ki’n fer laplikasyon ti annan en merit pou lasistans.  Bann ki ti napa, definitivman zot laplikasyon pa’n ganny aprouve.  Parey nou konnen Lazans pe kontinyelman rod tou fason pou fer sir ki dimoun an retour pa abiz sa lasistans.  Me an menm tan dimoun osi pa ganny kit deryer si zot merite.

Se pour sa rezon ki nou ti entrodwir progranm lasistans atraver STC card, kot zot ganny tou zot bezwen debaz enkli gas e peyman zot bil elektrik ek delo.  Me i malere poudir ki i annan en pti group dimoun ki pe vann bann vouchers, e menm komodite ki zot in aste pou nouri zot bann lezot bezwen an retour.

E mon ti a kontan profit sa lokazyon, pou demann bann ki pe aste sa bann voucher, oubyen sa bann komodite debaz pou pa fer li silvouple.  Olye nou pe ed en dimoun nou pe detrir li.  Mon demann zot pou eksplik sa dimoun akoz in ganny sa voucher, oubyen akoz in ganny sa komodite, se pou li ede e ed son fanmir dan lakour.  Alor la i lemoman kot nou ed enn a lot e non pa detri nou kanmarad.

5enm kestyon Mr Speaker, zot in demann rapor detaye lo non benefisyer, zot sonm larzan ki zot in resevwar e rezon pou ganny lasistans.  Nou kot Lazans nou napa problenm pou donn sa rapor parey zot in demande, pou mwan Mars ek Avril, atraver lofis Speaker. E mon’n menm vin menm avek pendrive pou mon donn Speaker ozordi pou ki zot ganny sa lenformasyon.

Me an menm tan mon ti a kontan, parey zot konnen pa tou dimoun ki kontan ki zot lenformasyon i ganny donnen avek nenport anyway zot bann Manm reprezantan.  Me selman mazinen poudir tou dimoun i annan son dignité.  E mon ti ava demann tou Manm Onorab pou pran zot responsabilite, pou asire ki sa rapor i reste konfidansyel.  E i pa ganny met partou kot dimoun apre i konn lenformasyon lezot.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minister.  Mon krwar lo non Lasanble mon kapab reasir ou ki tou lenformasyon ki partaz avek Lasanble i pou ganny garde an tout konfidansyalite.  Bon nou ava pran kestyon siplemanter.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  E mersi tou lede Minis pou zot pou zot larepons.  E mwan osi tou Mr Speaker, lo mon par mon ti ava kontan asir Minis ki parey nou’n fer dan lepase, letan zot in donn nou serten lenformasyon nou gard sa konfidansyalite.  Me sa i zis pou nou prop analiz parski nou tou konn nou distrik.  Nou regarde e pou nou osi ed zot dan sa travay kot i annan labi.

Me zisteman Mr Speaker, mon premye kestyon se vi ki Minis in rekonnet ki poudir in annan labi, mon kestyon se ki zot in fer avek sa bann dimoun, si zot in nobou idantifye bann dimoun ki pe i pe fer sa labi e ki aksyon ki zot in pran vizavi sa bann dimoun?

Mr Speaker, bann sif ki Minis in donnen definitivman i sokan sorti 522 pou mont 780 apre pou vin 2,748. Mon ti ava kontan si Minis i annan sa lenformasyon avek li pou parske sa kategori unemployed ki pli o, mon ti ava kontan si Minis i kapab dir avek sa Lasanble sa bann dimoun ki’n tonm dan kategori unemployed, ki zot ti pe fer avan?  Eski, eski zot in ganny pouse dan zot travay?  Eski zot konmsi ki zot ti a pe fer?  Parski sa i dan li menm li i ava ed nou avek sa lot Lalwa ki pou vini lo employment pou nou kapab ganny en bon lide.

Eski Minis i kapab donn nou lakantite laplikasyon ki’n ganny rezete?  E lo ki baz ki zot in rezet sa bann laplikasyon?   E pou li donn nou lo ki baz ki sa bann volonter ti ganny swazir?  Akoz mon pa’n zanmen tann en lanons sorti kot Minister Lafanmir oubyen Minister Gouvernman Lokal pou dir ‘’be, nou pe rod volonter pou asiste nou dan sa travay welfare, alors tou bann dimoun ki enterese vin ede.’’  Me nou’n zis tande ki poudir i annan bann dimoun ki’n ganny ki’n ganny apwente e ki’n ganny swazir.

Alor si Minis ti ava kapab donn nou en pe detay lo ki kriter ki zot in swazir pou sa bann dimoun vini.  E apre Mr Speaker, i annan en eleman pou ranpli bann form. I resanble ki sa i en keksoz ki nou’n tande en pe partou.  Ki poudir in annan serten dimoun ki’n ed bann dimoun pou ranpli bann form.

Eski bann form ti pe ganny partaze e ki dimoun ti kapab al kot azan konmsi pou ranpli sa bann form, oubyen eski tousala ti pas dan biro Ladministrasyon Distrik?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.  Premyerman kot i konsern parey nou’n dir serten dimoun ki pran kart eksetera, bann dimoun ki al vann pou al ganny materyo whatever. Nou, nou pe deside kot nou annan levidans nou pou prosekit bann dimoun.  Akoz zot pa pou kapab zwe lo febles en lot dimoun, ok ?  Se sa ki mon’n lans lapel mon’n dir poudir kontrer ler en dimoun i anmenn son kart kot ou oubyen son voucher kot ou, ou fer realize poudir sa pou ou akoz ou ti dan bezwen e ou bezwen pran ou keksoz anmenn dan lafanmir, pou zot kapab annan keksoz debaz pou zot soutenir zot, pou zot pa tonm dan lapovrete.

E non pa zwe lo moral sa dimoun ki pli feb e pran sa keksoz annan de fwa petet en voucher i R500 ou donn li R200, sa i mal.  I en keksoz ki nou pa devret fer.  So sirtou la avek COVID-19, nou pa kapab pran bann dimoun ki pli feb e servi zot dan sa sityasyon.  Alor definitivman si nou annan levidans nou pou pourswiv sa bann dimoun.

Prezan kot i konsern unemployment, sa bann ki nou dir unemployed.  Sa nou pe dir bann dimoun ki tonm dan kad bann travay enformel.  Enformel parey nou dir bann ki vann son pti koko dan bor semen, bann ki pase petet i al laba i anmas detrwa sak pet i ale i al vann, bann ki vini kot bann takeaways petet i fer bann pti travay kot takeaway apre i ale.

Ou konnen bann dimoun ki koup zerb, annan de fwa kot bann pti guest house bann pti dimoun i ale i koup zot zerb apre zot ganny zot lapey sak fwa ki zot ale.

Konmsi i plito bann dimoun casual.  Casual annan de fwa i annan menm ki vann zot pti legim dan bor semen, ki vann zot fri dan bor semen, vann zot koko parey mon’n dir. Konmsi i annan diferan sa bann dimoun ki zot, zot ti pe anmenn en saler kot lakour.

Zot ti pe anmenn en larzan, i annan de fwa zot pe anmenn nou akout 8mil, annan de fwa zot anmenn menm plis.  Alors la zot trouv zot san en travay ozordi.  E napa akoz touris in fini, zero napa.  Alor napa sa bann fasilite menm o nivo bann biznes lokal, i pa pou parey.  I pa pou parey alor se sa ki nou’n vwar ki zot ganny konsidere konman unemployed. 

E se sa ki nou konman Minister Lafanmir, letan nou get sa sityasyon an zeneral, nou pa get zis sa mwayen finansyer nou, nou get bann lezot laspe e nou’n fer en meeting avek Minister Lanplwa avek son tim. Kot nou’n asize nou ti pe sey regarde ki mannyer anba URS i annan serten keksoz ki nou fer.

Met en progranm an plas byen avek son lankadreman, son sistenm monitoring ki mannyer akoz anba URS ou kapab.  Zis mazinen anba Lazans Proteksyon Sosyal son maksimonm ki en dimoun i kapab gannyen se 3,945.

E en dimoun ki ti pe ganny li 8,500 ozordi i vin kot nou i pe ganny let’s say 3,900.  Ler ou regarde si son partner pa pe travay ankor, savedir i montre ou poudir la i annan en gro problenm.

E se sa ki nou pe travay avek Minister Lanplwa pou nou vwar ki mannyer sa      URS osi, nou kapab fer en travay, parske anba URS ou kapab ganny par lao 6mil ou kapab ganny 7mil i depan ki ou pe fer.

So, en travay in konmanse, byensir nou bezwen dokiman, nou bezwen Polisi, nou bezwen annan son framework byen etabli.  Parey nou dir pou nou pa fer gaspiyaz, pou nou pa fer keksoz ki pa devret.  Alor nou fer sir ki sa keksoz ki ganny fer i benefisye sa dimoun ki ozordi i dan problenm.

E dezyenmman, ou pe demann mwan kantite dimoun, mon ava donn ou. Wi, rejected cases nou annan 425, 425 ki’n ganny rezete e dan sa 425 rezondet sete zot weights ti tonm par lao sa ki nou anba Lazans Proteksyon Sosyal.  Sa ki nou Lalwa i demande, i permet nou zot pa kalifye, ok?  E zot in ganny dir.

Me an menm tan parey dimoun i annan en sistenm kot zot kapab osi fer appeal si zot santi zot pa’n ganny byen assess.  Zot aplikasyon pa’n byen ganny assess, zot krwar zot annan en merit, zot devret kapab anvoy zot appeal pou rekonsidere e petet, I don’t know, petet la si i annan kek fot ki’n arive oubyen kek pti zafer ki nou pa’n vwar la i kapab ganny konsiderasyon,  Mr Speaker.

Lo baz volonter, bann dimoun ki pe travay parey nou dir depar distrik, sa sete lenformasyon ti ganny atraver distrik, atraver distrik kot dimoun i annan dimoun ki ti pe rode ki mannyer pou ede pandan sa letan COVID-19.

Bokou dimoun ti pe rode ki mannyer i pou ede anmenn sa psychosocial support kot bann fanmir, al partaz okenn keksoz atraver diferan NGOs.  Konmsi ti annan en kantite dimoun ki ti’n pare pou vin anmenn zot soutyen pou bann dimoun.  E alor lanmenm ler ki zot in vini zot in met zot non, e la de par distrik in ganny atase avek Lazans dan zot distrik pou ede avek triyaz.  Zot pa fer laplikasyon dimoun zot, zot ede avek triyaz.

Akoz i annan en sistenm ki nou’n met an plas depi Me la. I annan en Cabinet Memorandum ki’n aprouve, kot i annan en sistenm triyaz ki nou fer.  Parey mon’n dir, 100 aplikasyon par zour par distrik nou pa kapab handle.  Alor nou’n bezwen rod en fason en sistenm pli apropriye, pli efikas pou nou kapab fer en triyaz. Si nou vwar sa dimoun i bezwen led la, la, la, la, la, i bezwen manze parey DM in eksplike, i al laba i ganny met dan sa tim, i al laba i ganny son lasistans.

Si i bezwen ranpli son form ki pran detrwa zour, la i antre la, son form i ganny ranpli e prosedir normal i validate eksetera.  Apre i ganny dir, i ganny apele, i ganny call, i ganny en text.  Konmela nou anvoy en text kot zot pou dir zot ou aplikasyon in ganny aprouve, ou desann tel ler, tel zour pou vin kolekte ou larzan.  Nou fer keksoz en pti pe pli fasil pou avek COVID-19, kot dimoun i bezwen sa social distancing eksetera.  So, vwala en pti pe repons Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Dezinyen, oule azout keksoz?  Go ahead.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Pour mwan azoute, parey Minis in dir nou annan deza en group dimoun ki ti’n vin ofer zot servis.  E tou distrik ti deza annan en lalis sa bann dimoun ki ti’n vin devan.  Donk sa in ed bann DAs pou zot kapab zisteman servi sa lalis pou idantifye bann dimoun.

Sa ki ti enportan se ki nou servi bann dimoun matir.  Ti annan osi bann parmi sa lalis sa bann dimoun ki pa ti pe travay sa letan, ki ti pare pou vin devan pou vin fer sa travay, pou kapab ed nou bann dimoun ki vin rod sa lasistans. Akoz byensir ti annan dan sa legzersis triyaz, ti annan zisteman en kestyonner ki ti bezwen ganny ranpli lo sa bann dimoun.

E an menm tan, mon letan zot ti’n fer sa bann travay zot in osi apre sa bann lenformasyon ki zot in ranmase, byensir sa i al kot DA, ki apre i osi vwar sa bann dimoun e koz avek zot. Parske apre tou se DA ki konn bann dimoun ki dan son distrik.

An tou Mr Speaker, nou annan nou 53 sa bann dimoun ki ti’n pare pou fer sa travay volonter.  E parmi nou annan bann retired teachers, retired nurses, nou annan bann ex-admin officers.  Nou annan bann dimoun ki’n fer HR dan bann Departman.  Donk i vreman nou annan bann volonter osi ki sorti kot NGOs, nou annan zisteman en levantay dimoun ki nou’n kapab fer konfyans pou kapab fer sa travay pou nou.

Mr Speaker, mon pa pou nom non byensir.  Me si Lasanble i anvi ganny en kopi sa lalis bann dimoun ki’n fer sa travay nou kapab donn zot en kopi.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker, sa kestyon lo bann eleman volonter, espesyalman kot nou ete ozordi, kot i annan posibilite ki bokou dimoun ti ava kontan li osi tou kapab rantre pou li asiste, pou li ede.

Mon krwar ki mon ti ava zis propoze si zot pe mazin ouver sa lalis.  Akoz tro souvan se la kot, parske la mon pe koz elimin politik, sa konsep politik. Parske letan par egzanp en distrik ou trouv en former MNA ki pe ranpli bann form, la i annan sa eleman.  Letan sa DA se son ser ki pe ede, i annan sa eleman nepotizm.

Konmsi pou nou kapab ouver sa posibilite pou ki, parski depi ki sa bann lalis in fer i annan bokou bann lezot dimoun kalifye ki’n pran zot retret, ki pete zot enteresan dan travay dan kominote.  E alor konmsi pou nobou retir en pe sa eleman kot zot ganny trouve konman zot pe asiste.

Me Mr Speaker, ou konnen sa eleman dimoun ki napa landrwa reste, i resanble ki souden COVID in fer ki bann dimoun ki ti annan en landrwa reste, souden zot in vin homeless. Ki lo La Digue, ki lo La Digue zanmen in deza annan sa bann zafer homeless, me la souden i annan.  Praslin souden i annan.

Eski i senpleman akoz, akoz petet zot menm zot ki pe kree sa bezwen, oubyen sa latmosfer ki en dimoun ki ti abitye laba prezan i dir be mon kapab deklar mwan homeless e mon pou ganny, mon pou al lo en full board e an plis ki sa mon kapab rod en lot pti keksoz.

E parski sa labi Mr Speaker.  E la mon ti a kontan met devan Minis.  Vwar letan par egzanp nou dir koup zerb kot bann pti guest house ensidswit.  Nou bezwen osi mazinen ki poudir sa bann landrwa zot ankor pe koup zerb zot, parski zot bezwen maintain zot landrwa.  E tousala mon pe zis mete pou ki zot kapab regard sa eleman labi.  E se sa ki fer ki finalman parfwa, mon pa pe akiz personn me selman parfwa ki fer ki sa dimoun i ale i ganny li son pti larzan, i kapab fer tou son deboury.  Me apre sa i annan en lot laport kot i kapab ganny en voucher e alor finalman sa voucher i vann oubyen i aste konmisyon e apre i vann.

Mon pe zis met sa devan zot pou ki nou ganny en refleksyon pou nou kapab ganny balans.  Akoz sa 30milyon ki’n ganny mete, i pou ale li.  Mon pe regard zot lavites.  Parski la zot in fini ariv, zot in fini pe dir Me i pou plis ki 10 milyon, so 10 avek 7.5 pou Avril in fini ariv 17 in fini ariv lanmwatye e avek 4.6 pou Mars nou’n fini depas 20.  Nou’n fini depas 20 e larout devan nou, i ankor ase long.

Alor e finalman Mr Speaker, mon pa pe le pran tou.  Mon trouv i annan en diferans ant sa ki Minis in dir e avek sa ki Minis Finans letan i ti vin dan Lasanble pou aprouv Bidze ti donn nou.  Dokiman ki Minis Finans ti donn Lasanble e la Mr Speaker i ava kapab konfirm sa, sete ki bann carers, bann carers sonm ki ti lo sonm papye sete R1000.  R1000, ki Minis ti donn nou, Minis Finans.  Me zot lo kote welfare zot nonm R1500.  Mon pa pe ganny en konpran la.  E ofet sa set enn bann pwen ki mon ti koz avek Mr Simeon, poudir  be i annan en nou tou bann Manm Lasanble nou rapel, parski sete en dokiman ki Minis ti donn nou. Silvouple si zot kapab eksplik sa en pti git.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Premyerman kot i konsern sa 1000 ek 1500 sa mon krwar se Finans ki’n fer en fot sa.  Finans ki akoz i R1500.  Sete R1500 menm ti devret pe donnen konman allowance, e 750 pou bann ki travay demi zournen.  Pa tann m        wan?  Sorry petet mon lwen, ok.

Ler ou dir petet pandan COVID sete sel letan kot dimoun i homeless.  Non, nou deza annan nou en night shelter, nou annan nou deza en night shelter ki tonm anba nou Minister, e sa night shelter li nou pran bann dimoun ki homeless.  Ok bon, wi mon dir i pa selman dan COVID, pandan COVID-19 ki nou annan dimoun ki homeless. 

Akoz nou deza annan nou en shelter nou anba Minister Lafanmir, kot bann dimoun ki homeless i reste, me selman lizour zot pa reste dan sa shelter, zot vin reste selman aswar. Zot antre 6er diswar, zot dinen, zot pran zot shower, zot dormi. Bomaten zot breakfast, pran zot shower, zot al dan lanplwa, e zot rantre 6er.  Sa i ganny ankadre, i ganny bidzete anba nou Minister.  E nou annan nou 14 a 15 dimoun laba ki homeless.

 Me sa bann dimoun osi i annan en travay ki ganny fer avek zot.  Serten zot pou fer zot retourn dan fanmir.  Serten case conference nou fer pou fer zot retourn dan fanmir, serten nou al anmenn zot kot Minister MHILT pou regarde sistenm lakaz ki mannyer zot kapab ganny asiste.

Konmsi i annan tout en travay ki ganny fer ek sa bann dimoun la ki homeless, pou fer zot sorti.  I annan i reste la petet 1mwan, i annan i reste 3 zour, i tou depan ki mannyer zot sityasyon.  I annan ki’n ganny en problenm kot lakour laba, i pa konnen kot i pou ale.  La i ok ?  Savedir i annan ki pou diferan rezon zot antre dan shelter, me selman nou, nou pa zanmen refiz zot landrwa.

E i annan de fwa menm Paster Lannwit ler zot pe fer zot bann vizit dan distrik, dan anvil la, zot vwar en dimoun ki napa en landrwa reste, zot averti nou e nou i annan drayver ki anmas zot i anmenn zot dan night shelter.  Sa i enn ki’n toultan egziste e pandan COVID nou’n annan enn de ki’n antre an plis laba me pa bokou.  Akoz ti annan lezot shelter dan distrik ki ti’n ganny mete pou bann lezot dimoun.  E petet la taler DM i a kapab koz en pti en pe lo lezot ki atraver bann distrik.

Kot i konsern koup zerb parey Onorab in dir.  I vre sa ki ou’n dir, dimoun i kapab kontinyen koup zerb. Me selman nou, nou’n pey sa bann dimoun ki pe dir ou koup zerb la, selman pandan letan ki ti annan restriksyon lo mouvman, kot zot pa kapab ale pou al koup zerb.

Akoz ti annan restriksyon en serten letan kot dimoun ti napa drwa bouze pou al fer nanryen.  So, i sa bann letan ki nou kouver li.  Akoz ler sa bann dimoun i vin dir ou i pe koup zerb la, i annan en travay ki ganny fer pou regarde si vre sa dimoun ti pe fer sa, kote i ti pe fer.  I annan en travay ki ganny fer an plis pou kapab asire.

Me an menm tan, nou konpran bann dimoun i anba en ta presyon, zot napa. Zot napa, fodre nou konpran zot napa.  Akoz menm sa ki nou, nou pe donn zot i pa sifizaman ase.  Me sa i nou kantite ki nou kapab donnen dapre nou Lalwa ki an plas, ok? 

Me i annan travay ki ganny fer avek sa bann dimoun an menm tan osi, pou vwar ki mannyer nou kapab la kot napa lanplwa, se sa ki en travay vreman parey mon’n dir avek Minister Lanplwa i bezwen ganny fer, pou nou vwar ki mannyer nou bann dimoun i kapab met dan diferan landrwa.

Kot zot kapab ganny en pe plis, en pti pe plis ki zot pe gannyen atraver welfare.  Kot i konsern kot finans mon’n dir zafer Bidze.  Mon krwar mon’n reponn tou.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Yes Minis Dezinyen i annan sa bout lo lalis bann volonter. Minister. 

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon ava azoute en pe lo kot i konsern shelter ki Onorab in osi souleve sirtou dan sa bann letan COVID-19.

Parey nou konnen ti annan serten restriksyon mouvman dan sa bann letan, e nou annan bann dimoun par egzanp menm bann dimoun, i kapab dimoun ki petet lo labi sibstans. Oubyen bann dimoun ki ti abitye debourye en lazournen pou li ganny en pti larzan, pou li kapab ganny son bann, satisfer son bann bezwen lazournen, ganny en manze, oubyen kwa.

Nou, nou pa’n anvi dan sa bann letan petet pe vwar sa bann dimoun ;- sirtou sa bann dimoun ki vwar zot dan en sityasyon napa, napa manze pou zot manze, nou pa’n anvi parey nou dir, kit personn deryer.

E se pour sa rezon ki nou, nou ti ouver sa bann shelter, tanporer, pou nou kapab vwar si nou annan sa bann dimoun ki dan sa bann sityasyon parey.  Ki nou bezwen donn zot serten lasistans imaniter, ki mon ti mansyonnen lo konmansman, i rol Gouvernman Lokal letan nou annan sa bann sityasyon parey.  Nou ti’n prevwar par egzanp 6, 6 landrwa Onorab. Finalman nou’n servi zis 4, Plaisance Community Centre, kot nou ti annan zis 4 dimoun, Centre d’Accueil La Rosière, (CAR), kot nou ti annan zis 3 dimoun, Praslin nou kot stadium Amitie ti annan 4 dimoun e kot stadium L’Union La Digue nou ti annan osi 4 dimoun.

An menm tan ki nou ti annan sa bann dimoun dan sa bann shelter la, nou’n laplipar sa bann dimoun se gard in anmas zot lo semen ki’n anmenn zot kot nou.  An menm tan ki zot in la, nou’n fer serten travay avek zot pou nou vwar apre ki letan shelter i fermen ki nou fer, akoz zot pa ti pou kapab reste dan sa bann shelter pou lavi.

Donk nou’n prepare, nou’n fer kontak avek zot fanmir pou nou kapab zisteman apre ki restriksyon in tire, replas zot dan bann landrwa apropriye.  E an tou nou ti annan 15 dimoun parey mon’n dir.  E pou lemoman nou’n annan nou zis 4 dimoun Praslin ki nou pa’n kapab fini rezourd zot sityasyon, kot nou’n bezwen fer serten travay amelyorasyon lo Ex-sant Anse Boudin e kot nou’n met zot ladan anmezir ki nou kapab fini rod en landrwa pou nou kapab plas zot.

E mon ti a kontan osi dir Mr Speaker, nou pa’n fer gran depans avek sa bann shelter, apard R6mil zis pou donn sa bann dimoun manze, e nou’n akoz nou’n kapab servi osi bann donasyon ki nou’n gannyen pou nou kapab zisteman ed sa bann dimoun ki’n bezwen sa bann lasistans pandan sa bann letan parey.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan premyerman demann Minis si i kapab klarifye avek nou dan sa vot R1.2bilyon ekstra ki nou ti aprouve pou wage Grant pou COVID-19, ti annan en bilyon 1,91bilyon, 78milyon pou social safety net, 20milyon pou URS avek 1.5 pou emergency housing.  Sa bann sif ki’n donnen taler, eski zot tonm zis dan social safety net, oubyen i annan en bann ki al dan wages Grant, en bann dan URS, en bann dan emergency housing?  Si i ti kapab klarifye pou nou, e konbyen?

E dezyenmman si i kapab dir avek nou, dan sa bann volonter e bann zofisye ki ti la pou resevwar bann aplikasyon, ki kriter zot in servi egzakteman pou zot kapab konnen si wi ou non en dimoun ti merite?  Par egzanp, si en dimoun i vini i vin devan zot e i dir zot be li i napa travay, eski zot annan en fason verifye avek SRC, si vre i napa travay?  Parske i napa en lanrezistreman pou income tax oubyen Fon pansyon.

Eski zot in regarde si par egzanp i annan en partner oubyen i annan dimoun se li, ki kapab siport li oubyen i annan sifizaman fon deza ki i kapab ganny siporte?  Lekel ki fer sa bann verifikasyon?  Mon konnen nou ti dan lockdown eksetera.  Me alors eski ti annan en sityasyon kot sa DA ki fer tou desizyon, avek i annan en group otour li, ki alors napa okenn baz, okenn kriter.

Me si mon anvi krwar ou, mon a krwar ou, mon a donn ou en lasistans.  E si nou dakor ek ou nou donn nou.  Eski sa ti leka? Oubyen ti annan kriter kler avek keksoz ki dokimante, ki demen ler nou fer en audit sa bann dokiman pou la e zot pa pou dir nou a ti napa dokiman sa letan?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Bon zis mon averti bann Manm e nou pran legzanp Onorab Afif, nou poz nou kestyon parey in fer e nou pa fer statement.  Mon pa pe allow statement, nou al direk lo kestyon.  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, lo sa 1. Konbyen 1.2bilyon, sa i kot Finans sa.  Nou, nou ganny nou 30 milyon ki’n antre dan nou Bidze, kot Lazans Proteksyon Sosyal, ok?  Ok, so sa 1. something billion sa i pa napa nanryen pou fer avek nou sa.  Nou, nou 30milyon in ganny mete anba Lazans Proteksyon Sosyal.  I tou sa ki nou pe fer i ganny kouver anba sa larzan ki’n ganny donnen.

Kot i konsern kriter, konmsi si nou annan bann kriter. Definitivman en dimoun pa zis vini i ranpli son form e ganny lasistans, i annan bann cross-check ki nou fer, nou travay tre pros avek SRC, ek tou, ek Fon Pansyon.  Avek tou, Employment, partou.  I annan bann assessment ki ganny fer, bann lenformasyon ki ganny rode, apre sa laplikasyon i ganny vet avan sa dimoun i ganny konsidere pou li ganny en allowance, kelkonk 2mil, 3 mil, 1mil. Se sa ki ennler dimoun i dir mon’n ganny zis R1000.  Oubyen mwan mon’n ganny maksimonm 3 900.

Tousala i depan lo bann keksoz ki nou’n gannyen lo li, lenformasyon.  I annan de fwa i annan dimoun ki vini li tousel i dir ou i napa okenn dimoun ki reste ek li, me ler ou rod lenformasyon ou vwar poudir i annan son partner ki reste ek li, ki pe ganny en larzan li osi.  Me li i pa deklare.

Akoz i annan tou sa bann keksoz kot nou, nou rode.  E i annan de fwa se sa ki dimoun annan de fwa en pti pe pa kontan, ler ou dir li poudir ou pa’n kalifye akoz ou annan sa, akoz ou’n rod lenformasyon adisyonnel pou ou kapab parey nou’n dir, pou nou pa fer labi.

Me an menm tan nou bezwen fer sir osi ki pou nou pa fer labi, me an menm tan nou pa osi kit personn ater ki pa ganny lasistans.  So, nou rode tou sa bann lenformasyon, i annan bann kriter kler e bann zofisye ki travay lo bann aplikasyon e bann dimoun ki’n ganny serten training enportan, neseser e zot la, zot in travay dan sa landrwa en kantite lannen.

E i annan lezot dimoun lanplwa ki’n antre pe donn zot lanmen pou vet bann aplikasyon. Ki mon krwar definitivman, mon donn zot garanti ki nou pe fer en travay ki nou pe liaise avek bann lorganizasyon pou nou evite annan labi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun ki a lekout, bonzour Minis avek ou lekip. Mr Speaker, mon annan de pti kestyon silvouple, pou demann le 2 Minis.  Premyerman mon ti a kontan demann Minis bann lasistans ki pe ganny donnen o nivo distrik, i annan bann kredi pe ganny pran kot bann laboutik. Mon anvi konnen konbyen letan i pou pran pou pey sa bann laboutik e dan ki fon ki sa pou ganny peye?

Epi dezyenmman mon aprann ki zot pe donn bwat manze serten bann aplikan ki zot dir i merite, me parfwa i annan bann bwat manze ki pa vin ganny kolekte.  Mon anvi demande, eski sa pa en form gaspiyaz si napa en kordinasyon en swivi ki ganny fer?

Lot kestyon Minis, se ki parey ou’n deza dir oparavan Minis Dezinyen, i annan en sistenm enformel dapre ou, ou ti setup dan distrik ant DA/ MNA e mon vwar li en pti pe drol ki sa striktir enformel ki’n ganny kree, ki dapre ou sipoze byen marse dan konsiltasyon. Eski pa ti vwar li neseser ki sa striktir enformel depi o debi, pou kapab fer swivi ki ti devret annan sa konsiltasyon?

Akoz i annan serten bann distrik kot bann dimoun ouswa DA i nouvo, kot zot pa konn ase bann kliyan e ki fer ki serten bann dimoun i ganny kit ater.Mon dernyen kestyon Mr Speaker, se ki bann dimoun ki pa ankor ganny zot saler la ozordi, zot pe vin fer laplikasyon.  Mon anvi demann avek Minis Lafanmir avek CEO si R100 ouswa R1000 i sifi pou zot fer fas avek bann depans personnel ki zot annan?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minister nou annan 2 porsyon kestyon.  Minis Larue ou a, go ahead Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker, mon krwar mon a reponn sa dernyen kestyon kot Onorab in dir si sa dimoun i ganny R1000 ki mannyer i pou viv.  Mon krwar mon’n pas lo la taler.  Mon’n dir ki mannyer nou Lalwa i permet nou donn dimoun larzan, ki bann kriter ki ganny servi bann weight ki ganny servi.

Si en dimoun pe ganny R1000 set akoz i annan ankor lezot reveni ki antre dan lakour. Me parey mon’n dir ankor, mon repete nou maximum ki nou kapab donnen se R3, 945.  Nou pa kapab donn plis nou.  Akoz se sa Lalwa i permet nou.  Nou pa kapab al par lao sa.

E se sa ki annan en travay pe ganny fer avek Lanplwa pou nou regarde anba URS ki bann keksoz ki nou kapab fer, ki bann travay ki nou kapab met la, kot bann dimoun i kapab bouz anba la kot zot ganny en pe plis.

Me selman si en dimoun in ganny R1000 i bezwen annan en lasistans ki pe antre dan lakour.  I pa zis selman i vini i pa ganny nanryen, i napa nanryen ou donn li R1000.  Mon pa krwar sa i leka.  E si sa i leka, sa dimoun i kapab fer en apel pou dir i annan en problenm dapre son laplikasyon, ok?  E lezot kestyon mon a demann DM pou reponn.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Larue. Minis Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, kot i konsern bann kredi ki pe ganny pran, bann laboutik kan zot pou ganny peye lekel ki pou peye.  E an menm tan osi monitoring. Onorab in dir i annan dimoun ki pa vin pran manze takeaway ki nou pe donnen.

Letan bann kliyan i ganny interview nou’n tonm dakor lo en lalis bann komodite esansyel debaz ok,  ki nou servi pou nou kapab deside kalite lasistans ki nou pou donn sa dimoun ki’n vin rod lasistans. E dabor e avan tou nou tyeke o nivo Gouvernman Lokal, si nou annan sa bann item, deza la pou nou donn sa dimoun, nou donn li byensir.  E an menm tan osi si nou napa nou ed li pou li kapab ale, al ganny sa bann komodite dan en magazen.

Pou nou fer sa nou deza annan en let ki deza prepare.  Ki sa dimoun i bezwen anmenn kot sa magazen e an menm tan osi i ganny akonpannyen par en reprezantan ki pe travay dan distrik ok?  E nou bezwen osi anmenn en kopi purchase order kot nou asire ki tou sa bann dokiman letan bann keksoz in ganny donnen avek sa dimoun, i ganny stanpe e i ganny sinyen, pou fer sir ki sa bann keksoz ki lo sa invoice ki nou’n donnen, ki sa dimoun in gannyen e sa dimoun i sinyen ki li in ganny tou sa bann item ki lo sa invoice. 

Kot i konsern food programme li menm ok,  sa kliyan ki vini li pou li kapab, ki nou donn li en takeaway oubyen en manze.  I annan en kart spesifik ki ganny donnen, ki bezwen al prezant kot sa landrwa sa outlet ki pou kapab ganny sa take-away.  E Onorab nou annan en kondisyon, si ou pandan 3 fwa ou pa vini pou ou vin pran sa takeaway, DA i monitor nou tir ou lo progranm.  Akoz pa vo lapenn nou gard ou.

Donk i annan sa monitoring dan toulezour oubyen tou le semenn, ki pe ganny fer o nivo Administrasyon Distrik, pou nou kapab fer sir zisteman ki nou tir otan ki posib bann labi ki kapab annan dan sa bann progranm ki nou pe enplimante.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab  Minister i annan en bout ki ou’n manke ok, go ahead. 

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mon krwar mon’n mank en pti bout. Akoz, le prezan letan nou’n ganny tou sa bann invoice nou tyeke, DA i certify, i anvoy anba kot PS apre nou pran nou anvoy kot ASP e tou peyman i ganny fer Onorab par ASP.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab mon krwar i annan en bout lo sa laranzman DA, MNA.  Ok Minister, petet ou le kouver sa bout.  Onorab ou kapab zis petet repet sa bout kestyon brefman pou Minis.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker, letan mon ti fer mon diskour lo Leta Lanasyon or Bidze, Minis dan en press release i ti dir poudir in setup depi 2016 letan eleksyon ti fini, en striktir ki konpri MNA avek DA.  E mwan mon anvi demann li, si i pa ti vwar li neseser, lefe nou pe koz bann akter kle dan distrik.

E nou konnen poudir bann akter kle, par egzanp MNA i konn en bon pe son bann dimoun.  Parey Minis lafanmir in dir pou zot pa kit personn deryer, mwan mon anvi demann Minis akoz ki sa striktir pa ti ganny, well konsiltasyon pa ti ganny fer?

Akoz mon santi poudir ozordi par egzanp Grand Anse Mahé i annan en bon pe dimoun pe ganny kit ater, akoz konsiltasyon napa e zot pe pran bokou letan.  Tou dimoun i bezwen en pti larzan lafen di mwan sirtou dan sa moman letan la ki nou ladan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon ti dir lo konmansman poudir letan i ariv bann sityasyon parey la, nou servi emergency procedures ki an plas.  I annan prosedir ki an plas, ki Gouvernman Lokal i servi e nou annan en lalis dimoun baze lo Plan Nasyonal e nou annan en lalis dimoun ki bann premye dimoun ki nou travay avek.

Onorab, be mon – pli boner nou’n nonmen poudir nou pa oule annan politik dan sa travay, ok.  E la ou, ou pe dir mwan nou ti devret pe fer konsiltasyon avek MNA. Sa triyaz i ganny fer, ki ganny fer mon krwar sa bann dimoun ki fer li zot fer li to all fairness. 

Me selman si dan en distrik nou santi i annan en dimoun ki’n ganny kit ater e en dimoun ki dan bezwen, swa i pa’n vin devan pou demann lasistans, oubyen in vini mon pa konnen ki’n arive sa ki’n donn li pa sifizan, oubyen nou santi i annan problenm.

Be mon panse en Onorab i kapab call sa DA pou demann lesplikasyon, ki’n arive avek tel dimoun, akoz in vini i pa’n ganny lasistans, oubyen akoz nou’n donn li parey Minis in dir taler nou’n donn li zis R200 oubyen zis R300.  Oubyen si en dimoun ki pa oze al devan ki pa’n ganny ki pa’n vini.  Nou kapab koz avek DA e nou refer li pou li kapab pas atraver sistenm ganny interview li osi, pou li kapab ganny sa lasistans neseser.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Mon premye kestyon i lo sa size koupon.  Eski Minis i kapab dir nou akoz ki zot pe servi STC, e non pa lezot marsan dan distrik?

E dan menm laliny eski zot pe pran konsiderasyon pou bann dimoun ki reste lwen e napa mwayen transpor, e la par egzanp bann dimoun ki reste Takamaka ki bezwen al STC pou li kapab servi sa koupon.

E mon dezyenm kestyon, i lo zot prozeksyon, lo demann pou lasistans pou mwan Zen e ziska Desanm.  Eski zot kapab donn nou en apersi, ler mon get zot statistik plis ki 75poursan lasistans pe al pou bann dimoun ki napa travay.  E baze lo sa, ki zot pe prozekte e konbyen zot krwar i pou kout Gouvernman an plis pou kapab soutenir sa bann dimoun ziska bann mwan ki swiv?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minister, Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker, mersi Onorab.  Premyerman ou’n demann mon sa kestyon lo akoz ki nou’n servi STC?  Mon krwar parey nou konnen STC i partner Gouvernman, ok?  Sa i premye lobzektif akoz nou’n servi STC. 

Apre STC osi in pare avek kart, lafason ki nou servi bann kart se STC ki’n pare pou met an plas sa prosedir.  E, me i annan en konversasyon avek STC akoz nou pran kont poudir ki lontan ti annan bann franchise dan bann distrik partou, me aprezan i nepli.  Me STC in i pe mazin desantraliz.  Akoz pandan, sirtou pandan sa bann letan la pe mazin desantraliz serten zot bann servis me sa i en travay ki pe sey ganny fer pou vwar si i fezab oubyen non.

Me an menm tan parey ou pe dir, i annan dimoun ki annan problenm transpor whatsoever, mon krwar nou bezwen sey eksplik nou bann dimoun en pti pe rezondet akoz sa STC. Akoz si nou konmans al met kart partou nou vwar deza avek STC nou annan en problenm, kot pe konmans vann, pe konmans pas isi, pe konmans pas laba.  Zis mazin ou konmela ou al met li dan tou bann magazen kot ou ale, sa bann magazen bezwen annan prosedir an plas.  Epi la kot pou annan plis sa bann zafer ki pe pase ozordi.

So, annou donn STC ankor en pti git letan pou vwar ki mannyer si i annan lezot fason fer, me selman mon krwar i fason pli byen sa,  ki nou servi STC ki enn nou partner kle.  Ok ? Apre osi lot kestyon se ki STC se li ki garanti tou sa bann komodite debaz ki nou bann dimoun i al pran.  Se zot.

Diri, disik, dile, lot, lot, lot se STC.  Alor epi zot ale zot rod zot gas tou, zot gas i lanmenm pa tro lwen.  I annan serten gas station ki lanmenm pa lwen avek STC.  Konmsi mon krwar i fasilit en pe plis nou bann dimoun. Petet zot pa pe vwar sa me anmezir ki zot pou servi zot kart, zot pou vwar benefis ki pou anmennen pou zot.

O komansman i ti difisil, bann dimoun pa ti pe aksepte sa kart, zot ti le zot larzan.  Me nou, nou ti annan en rezondet akoz nou ti pe met sa kart.  Annan en rezondet akoz.  Akoz nou ti santi poudir larzan li menm sa zanfan kot lakour pa pe gannyen manze.  Sa larzan pa pe arive kot lafanmir.  Sa larzan pe al plito annan de fwa dan bwar, dan lezot keksoz.  E sa zanfan pe reste san manze, san keksoz.

Alor i enportan pou nou fer li koumsa pou nou kapab garanti sa sipor, sa nesesite debaz ki lafanmir i bezwen. An menm tan konpran sa detrwa pti problenm ki nou annan, ki nou pe sey rezourd.  Mersi.

Ki nou pe prozekte petet pou parey nou dir, nou vwar poudir nou larzan sak mwan i ogmante.  Be nou, nou pe prozekte apepre 10milyon par mwan.  Me an menm tan i pou tou depan ki mannyer COVID-19 i ale, ki mannyer sistenm lekonomi i bouze, bann biznes eksetera.  I tou, nou pa kapab dir i annan lezot, lezot diferan akter, diferan Minister ki pe travay ozordi nwit e zour pou kapab rod bann solisyon ki nou kapab anmennen pou nou kapab vwar en alternativ.

Me selman sa ki nou, nou pe prozekte si i al parey i pe ale la.  Nou pe prozekte en 10 milyon par mwan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Permet mwan Mr Speaker, pou met sa kestyon en pti an perspektiv. I annan de ka avek COVID-19 nou annan bann dimoun lotel sirtou ki’n travay casual, la nou pe koz par egzanp bann ki’n travay dan en child minding. In travay casual, in vin kot zot. Ler in al kot son sef in dir li ou bezwen al fer laplikasyon kot ASP akoz ou pa lo nou payroll.

        Ler i vin kot ASP, petet in eksplike li son sityasyon me i ganny en larepons ki i pa kalifye.  Sa dimoun petet ki annan lezot dimoun ki depan lo li.  So, ou ganny dir poudir i bezwen fer en appeal. 

        Mon kestyon i se ki sa bann outright refusal ki zot pe fer la, eski zot in fer bann proper, zot pe fer bann proper investigation? Mon konpran zot annan bokou case, me selman i enportan ki nou fer bann proper investigation, avan ki zis nou refiz en dimoun en lasistans, ki i bezwen vwar li al fer appeal.

E parfwa appeal pou sa dimoun, ki mwan mon konnen in vin ver mwan nou’n fer in pran 3 semenn.  Ok i long.  I bokou.  Lanmenm ler ki ou pou deside pou al call sa lotel pou regarde si vre i pa lo payroll. 

So, petet ti a bon nou ganny en pti lesplikasyon ki egzakteman bann step, si vre zot pe call sa bann landrwa avan ki nou fer en sel donn sa larepons en dimoun, wi ou pe ganny tan pou tan mwan, me i pa bezwen ale vini!  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Onorab.  Onorab mon krwar taler dan mon prezantasyon mon’n dir konbyen ka ki nou ti pe travay avek avan COVID, 10 par zour.  Ozordi nou pe fer li 100 par zour.  E se sa kot in annan sa backlog.  In annan en pti pe sa, nou pou dir nou aksepte i annan backlog, in annan sa letan ki’n ganny pran, akoz ennler nou la. Preski toulezour nou zwenn, nou asiz nou regarde kantite backlog nou annan, ki mannyer, ki fason nou pou kapab amelyor nou striktir pou nou kapab delivre lo en pli short letan.  Akoz nou konnen ler dimoun i dan problenm i bezwen la, me nou pa kapab donn li ozordi menm, nou bezwen donn li petet dan 3 zour dan 4 zour.

Mon krwar lanmenm ler ki ti ariv sa, kot nou’n deside nou’n travay lo en fason fer kot nou’n rod ankor dimoun nou’n anmennen pou nou kapab tir sa backlog e ede pou nou kapab donn sa dimoun son lasistans.  Rod sa lenformasyon parey ou pe dir lo li avan.  Si i annan en zofisye ki dir ek en dimoun poudir i pa kalifye or whatever, i pa sipoze.

Napa zofisye, mon repete napa zofisye ki pe ranpli form en dimoun ki devret dir ek en dimoun ou pa kalifye.  I pa ladan li, li i annan pou li ranpli form sa dimoun. Pa son rol.  Ler in fini ranpli form i annan sa Komite ki pas lo la, parey mon dir ou deswit son menm zour ki form in ganny ranpli.

Son apre midi i annan group ki asiz lo sa bann form, pou travay lo la pou fer bann parey ou pe dir bann kontak pou regarde ki mannyer pou nou pa ganny labi.  Tousala in ganny mete, avan ti napa.  Vreman ti napa me nou’n met sa, depi Me nou pe travay lo sa sistenm la kot nou pou vwar sa diferans.

E dimoun i ava vwar sa diferans dan laplikasyon konbyen letan i pran pou zot kapab.  Akoz nou pa anvi, si nou vwar parey mon dir ou en dimoun ki bezwen la, nou anvoy li laba pou li ganny lasistans deswit apre nou kontinyen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon premye kestyon i Minis in koz lo Dedicated Fund, Minis Larue in koz lo Dedicated Fund kot in dir nou i annan 2 milyon 222 mil ki’n ganny Dedicated Fund. 

        Mon pe demande si, akoz mon annan lenformasyon ki i annan manrmay ki pe ganny Dedicated Fund me ki pa pe al lekol.  Eski Minister pe fer sir, pou get sa bann sityasyon, pou elimin labi osi dan sa konteks?

Mon dezyenm kestyon, vi ki Minis in dir ki zot donn kart e i annan dimoun ki pe vann kart, eski Minis i kapab dir nou ki kantite sa sityasyon i annan la a ler aktyel?  E eski sa i pa montre ki sa Komite ki ou’n dir nou ou’n met depi an Me, so Me i zis sanmenm sa mwan ki la.  I annan en pe plis travay pou fer oubyen sa travay ki pe fer kekfwa pa alaoter.  Si ou pe donn en dimoun ki vreman pa bezwen en lasistans, kan ou ti kapab donn en lot dimoun?

E Minis Finans letan i ti dan Lasanble i ti dir ki poudir en dimoun ki pe travay oubyen ki self-employed e ki pa pe kapab prodwir sa bann dokiman avek sa Komite High Level Committee ki pe deside pou donn larzan sa biznes oubyen sa endividi. E si i pa kalifye, i pou tonm anba ASP pou minimum wage.  Se sa ki ti ganny dir.  E la ou, ou dir nou ki ou maximum dapre Lalwa i 3, 945.  Akoz i annan sa disparity, eski i annan keksoz ki’n ganny diskite ?

E Minis Mondon in dir ki pou dir i annan bann temporary shelter ki’n ganny fer pandan COVID-19 e sa in ganny serten dimoun. Akoz Gouvernman pa revwar posibilite fer shelter permanan dan sa bann landrwa kot zot in vwar i annan sa nesesite?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, premye pwen se lo kestyon Dedicated Fund. Parey mon’n dir nou’n depans R2.222mil pou Dedicated Fund e sa nou’n donn 854 paran.  Sa Dedicated Fund la i bann zanfan ki ti pe manz lekol.  Ki ti pe ganny zot dezennen, zot breakfast kot lekol.  Akoz zot ti tonm anba sa vulnerable group, ok? 

        E nou ler pou donn sa larzan nou ti demann Minister Ledikasyon, pou provide nou avek lalis paran ek zanfan dan tou bann lekol ki ti pe benefisye atraver Dedicated Fund.  E from there nou, nou ti pey dapre lalis, akoz lo lalis ti annan non paran zot nimero telefonn, non zot zanfan, zot laklas ki zot lekol e zot lekol ki zot ladan.  Tou son detay prezan nou kot ASP nou pey dapre lalis ki Minister Ledikasyon in provide nou.

Si nou ganny pran ki call kot nou lofis pou dir be nou, nou pa’n gannyen. Nou dir ek zot nou pa pou donn ou, pa nou ki donn ou. Me ou bezwen al sort out ou problenm avek lekol.  Si ou annan en problenm ou al sort out ek lekol.  Me nou, nou pey dapre lekol.  Ou konpran?  Akoz nou pa kapab Tom, Dick and Harry i call i dir ou be mwan mon zanfan ti pe lekol.  Nou pa konnen nou.  Nou, nou la pou peye dapre lalis ki nou gannyen sorti kot Minister Ledikasyon.

Me in annan en pe problenm kot paran in call, i dir ou son zanfan ti pe lekol me i pa’n ganny larzan. E nou, nou pa antre ladan, sort out laba. Si laba i sort out i anvoy nou en dokiman pou dir wi sa zanfan ti la nou’n mank li lo nou lalis, then peyman i ganny fer.

E sa zanfan, si en paran i annan 3 zanfan i ti ganny li R2 mil.  Si i annan zis en zanfan i ganny li R1000 e sa ti anform STC card.  E sa in donn zot pandan letan ki paran zanfan ti kot lakour, pa pe lekol e nou’n donn zot la depi Mars ziska Avril e la an Me zot pa pou gannyen akoz zanfan i retourn lekol e zot kontinyen benefisye atraver lekol, vwala.

Kot i konsern Minister Finans, mon krwar i ankor, ankor i annan en pti mon pa konnen. Parske Finans i konn byen pou dir nou, nou annan en Lalwa ki permet nou donn ziska 3,945.  Nou pa kapab donnen lo baz basic salary.  Me nou annan one-off ki nou kapab peye.  Me one-off nou donn dimoun once a year, enn fwa par an ki nou kapab donn dimoun en one-off.  E sa one-off i R5mil.  E sa i annan bann ka eksepsyonnel ki nou donnen. Nou pa zis donn en one-off akoz ou anvi vini.  Ou donn en one-off bann ka eksepsyonnel.

E si en dimoun pa pe ganny parey ou dir casual, i pe travay laba i vin kot nou.  Nou, nou pou asiste li baze lo sistenm ki nou annan an plas.  E Finans li i annan son sistenm laba ki zot, zot met an plas pou zot pey dimoun.  I 2 keksoz diferan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ava donn laparol Minis Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab, zisteman se pou se pour sa rezon ki nou’n gard Ex-Community Centre Anse Boudin lo Praslin, pou nou kapab, nou pe mentenir li konman en shelter.  Akoz nou konnen poudir Praslin napa sa shelter parey i annan Mahé.  E pou nou kapab zisteman plas sa bann dimoun ladan.  Me sa i parmi bann refleksyon ki nou pe fer la an se moman.

Ou propozisyon bann refleksyon ki nou pe fer, kot letan nou dan bann sityasyon parey a lavenir ki mannyer nou pou pli byen petet prepar nou, pou nou kapab kot i konsern sirtou bann annan bann shelter pou nou kapab met bann dimoun ladan.

Donk nou pe deza fer serten refleksyon.  E akoz nou napa en shelter Praslin pou nou anvoy sa 4 dimoun, parey nou’n fer lo Mahé, nou’n anvoy serten dimoun apard bann ki nou’n fer retourn dan fanmir.  Donk nou pe gard sa shelter Anse Boudin pour lemoman ziskan ler nou kapab vwar en solisyon pou zot.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Andre, klarifikasyon vitman.

 

HON CLIFFORD ANDRE

An referans avek Minis Larue, mon pa ti pe dir ki bann paran i vin demande.  Mon annan lenformasyon ki dir ki bann, i annan serten dimoun ki pe ganny Dedicated Fund me zanfan pa pe al lekol.  So, se lo sa baz ki mwan mon pe dir labi an term pou gete, akoz ou’n dir mwan zis Minister Ledikasyon i dir zot e ou, ou peye.

So, Minister Ledikasyon i kapab dir ou nenport Tom, Dick and Harry pe lekol ou, ou pou peye.  So, se lo sa baz ki mwan mon annan serten lenformasyon ki apre mon kapab disclose avek CEO pou li kapab verifye.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Se sa Onorab. Mon krwar si ou annan serten lenformasyon ki ou kapab donn nou, apre nou, nou ava fer le neseser.  Akoz nou, nou parey nou dir ou, nou pa konnen nou, nou pey sa ki Minister i donn nou.  Si i annan zanfan ki pa pe al lekol or whatever i pa ti pe benefisye zot in gannyen, prezan ou, ou anvoy nou en rapor prezan nou a kapab anvoy kot Minister Ledikasyon.  Zot ava donn nou en rapor lo la pou nou vwar ki mannyer nou anpes sa bann keksoz arive dan lavenir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab, Minis e tou dimoun a lekout.

Minis mon kestyon i ase senp, mon ti a kontan si nou konman en sosyete nou kapab donn serten reasirans nou pep ki tou sa ki demann manze, ki bezwen manze, i pou ganny manze dan sa pei Sesel.  Be it dan form kart STC, koupon ouswa la ozordi pou premye fwa mon’n tann food programme ki en plus ankor ki nou pa ti konnen.

Be si i pou posib sirtou bann single mothers, sirtou dan bann household ki annan zanfan.  Further MNA elekte Takamaka, Onorab Paul Ernesta ki pa prezan ozordi, i dir mwan demande si i posib pou bann zabitan son distrik e bann lezot distrik ki lwen avek lavil, ki dimoun pe benefisye atraver kart STC, si zot ti a konsider subsidize at least in part kou transportasyon pou retourn kot lakour.  Dimoun i kapab desann kot STC dan son bis fer son konmisyon, me si letan zot met sa konsiderasyon, pou subsidize en pirat, en taksi pou sa dimoun retourn lakaz sa i ava osi ed bann dimoun ki dan sa biznes transportasyon.

E pou mon dezyenm kestyon, i baze lo sa zafer outright refusal. In arive par le pase, nou tou nou konnen ki’n arive.  Be Minis it’s a complex issue e i konplike akoz nou menm nou mainly nou’n demann dimoun pou leve e debourye.  Be nou, nou annan en set of weights ki baze lo lanplwa.  Mon annan mon en madanm Bel Air, li i dir mon met devan Minis ki i anploye li e i osi son part-time.  In perdi son part-time, be letan in vin kot zot, zot in konsider son lanplwa, ki normal, it’s fair sa ki mandate par Lalwa.

Be li son lanplwa i cater  pou tou son bann loans, son lokasyon lakaz e i fini.  I ti pe viv lo sa ki i gannyen dan son part-time.  So, si i annan fason ki zot, zot kapab konsider sa bann ka koumsa ki vin over and above sa ki zot ganny mandate par Lalwa?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Ki mon kapab dir Onorab ozordi, se ki wi nou donn Lasanble lasirans, nou donn dimoun an deor lasirans, parske nou la.  Sa Minister i la parey mon’n dir pou esey protez lafanmir, sey donn tou sa sipor neseser pou kapab anpes zot reste san en manze, mor lafen, pa kapab sirviv.  Nou pou fer sir sa, akoz nou pa pou zanmen kapab les enn nou sitwayen.  Se sa ki’n annan tou sa bann sistenm ki nou’n met an plas.  Pou nou pa les okenn nou sitwayen ater.

Menm ki ou pe donn li son kart, i ale i al vann laba, i pa vedir ki i pa ti bezwen sa kart li. I bezwen li, me selman i annan lezot bezwen ankor ki li i annan ki i pe rod sa larzan e se sa ki fer li vann.

E nou pou toultan, toultan sa i garanti akoz sa se lazistis sosyal, ki nou krwar ladan. Ki nou bezwen kontinyen fer sir ki nou dimoun pa tonm da lapovrete below poverty line.  E sirtou la dan COVID-19 kot sityasyon i grav.  Sityasyon nou pa pou dir, kekfwa i annan dimoun i vwar li petet sityasyon i ok en pti pe difisil, me i grav sityasyon.

I annan en kantite sanzman ki nou bezwen fer dan nou lavi, en kantite sanzman ki nou bezwen readapte nou.  E nou isi dan Gouvernman e nou Minister nou bezwen sey edik plis nou dimoun.  Fer zot realiz sa bann sityasyon ozordi.

E ki mannyer nou pou fer fas avek sa ansanm ok.  E se sa, sa bann progranm ki nou pe mete.  E i pou annan lezot progranm, akoz nou parey mon’n dir nou pa travay selman nou tousel, nou travay avek tou lezot partner. Pou nou anmenn, anmezir ki nou vwar en progranm i neseser pou vini pou fasilite pou ed nou bann dimoun, nou pou anmennen nou pou fer li.  Akoz se sa nou bi prensipal.  Se sa nou vizyon.

E kot i konsern subsidize transpor, mon pa pou kapab koz lo la ozordi petet i en keksoz ki nou ava analize nou ava regarde. Me selman i pou ase difisil, pou nou lo sa kart ou pou bezwen, STC i ganny zis sa.  Petet lo kote transpor nou a regarde, be nou pa pe promet nanryen pou ozordi.

I en keksoz ki nou ava al reflesir, reflesir lo la akoz mon konnen i annan bokou dimoun ki servi sa. I dir ou mon pran pirat, pirat i pran mon R200, i pran mon R300 pou anmenn mon tel landrwa apre i tourn ek mwan i fer mwan R600.

So ankor enn fwa petet nou demann nou bann pirat, pou zot regard en pti pe zot pri, pran konsiderasyon nou bann nou bann vilnerab osi.  Ok, zot osi zot vilnerab an menm tan, me selman pran konsiderasyon nou bann nou bann vilnerab.

Me parey mon’n dir taler letan Onorab in demande, nou pe mazin osi desantraliz en pti pe servis. STC pe travay lo la.  Nou ava atann ankor ki STC i donn nou, kot i a kapab vin pli pros avek zot, pa neseserman nou pou al fer laboutik STC.  Petet i annan en fason ki nou pou organize, pou ki dimoun i ava pli pros pou zot anmenn zot kart pou zot ganny zot servis.

Lo kestyon vini pou nou refiz zot deswit, sa parey mon’n dir napa plas pou sa.  Dimoun pa kapab vini konman i vini nou dir li ou pa kalifye.  Personn nou bann zofisye napa drwa fer sa.  E sa mon dir li kler e nou’n dir zot, zot konnen zot.  Zot napa drwa konman en dimoun i vini zot get sa dimoun en, en ou, ou pa pe kalifye retournen nou pa pe ranpli okenn form nou.

Non, sa pa devret zanmen arive, zot ranpli form sa dimoun, sa dimoun in leve in debourye pe travay, le li donn ou tou son lenformasyon ou.  Prezan sa Komite i ava vet, i a gete apre i a donn larepons sa dimoun.  Me pa li sa zofisye ki pou donn larepons.  Sa nou pa pou aksepte.  Ok, mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon i reste ankor 10 Manm lo mon lalis, mon sizere nou kontinyen apre break. Nou ava pran en break e nou retournen 11er pou nou kontinyasyon bann kestyon siplemanter pou tou lede Minis.

 

                (BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay.  Prosennman lo mon lalis mon annan Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, zis avan mon poz mon kestyon, anba Order 36(1) mon ti le lev en matter of privilege baze lo deklarasyon ki Minis Larue in fer.  Minis Larue in dir ek nou poudir Minis Finans zot in fer en lerer dan sif ki ti donn Lasanble, letan nou ti fer vot lo nouvo Bidze.

Now, mon difikilte avek sa se ki lefe ki Lasanble in vot lo en sonm 9milyon avek lenformasyon ki bann carers ti pou ganny peye R1000.  Menm si zot in pey an mwens ki sa sonm ki ti’n allocate, e menm si i pa afekte validity of the vote of the National Assembly, me selman nou annan en rikord Lasanble kot lenformasyon in ganny donnen ofisyelman par en reprezantan Gouvernman.

So, mon ti pe demann ou direktiv whether ou lofis petet i merit ekrir Minis Finans e dir li ki i ekrir en let Lasanble ki fer en rektifikasyon lo sa sonm ki in donn nou.  So, mon ti le zis lev sa issue avek ou avan ki mon poz mon kestyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon ava etidye sa ki ou’n met devan mon apre mon ava fer mon ruling lo la.  So, mon rezerv mon ruling pou lemoman.  Ok. 

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi bokou Mr Speaker.  Mon kestyon i swivan ;- panel, in enform nou ki zot ASP in fer bann lasistans lo kestyon STC card, PUC pou pey bil delo avek elektrik.  E osi gas.  So, mon ti ava kontan si zot donn nou en sonm total ki’n ganny allocate avek bann Seselwa pou sa 3 alokasyon, STC card, PUC avek gas.  Mon premye kestyon.

Dezyenm kestyon, mon ti ava kontan si panel i donn nou sa 5 distrik, kot in annan plis demann.  E en sonm, lakantite aplikan, the top 5 district. 

E finalman baze lo deklarasyon ki Minis Dezinyen in fer vizavi rol MNA, e sa i baze lo kestyon 3, non kestyon 2 ki Leader Lopozisyon in demande.  Mon anvi konnen si i napa, si i napa zot kapab konfirmen a written return rule, kot Local Government ki dir dezormen letan nou pe pran bann desizyon dan distrik, fodre ki MNA i ganny kontakte.

Ou si non si ankor en lareg kot be si MNA i vwar Press Conference e li i enterese, li i ava call son DA ki kapab ganny vwar konman lenterferans travay.  So, mon anvi konnen si i annan labsans en written rule ki dir fodre ki Lotorite distrik  i pran kontak avek MNA pou ede dan oversight.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, lasistans kot i konsern kantite lo STC card, cash PUC eksetera, mon krwar dan sa rapor zot pou gannyen zot pou ganny tou sa lenformasyon. Akoz nou napa sa lenformasyon la avek nou.  Konbyen dimoun ki’n ganny STC card, nou napa.  Nou kapab provide zot me selman dan sa rapor zot pou ganny, zot pou ganny tou sa bann detay lo sak sa bann dimoun, ok? 

Dezyenm kestyon, konsernan distrik. Mon kapab donn zot kantite par distrik e par egzanp nou annan Plaisance ki ti annan li en total 309, Perseverance 247, Mont Buxton 239, Anse Aux Pin 232, Baie Ste Anne 218, Cascade 177, Grand Anse Praslin 176, Anse Boileau 176, Beau Vallon 175. Anse Etoile 162, St Louis 161, Glacis 156, Au Cap 142, Mont Fleuri 139, Grand Anse Mahé 137. English River 136, Bel Ombre 136, Les Mamelles 129, Bel Air 121, Takamaka 120, Anse Royale 117, La Digue 115, Port Glaud 114, Roche Caiman 109, Baie Lazare 107.  Sa lakantite dimoun ki’n ganny, ki’n fer laplikasyon kot -. Pointe Larue in manke ?  Petet sa i en pti mank ki’n manke, sorry. Me selman La Pointe Larue osi i annan aplikan.  I annan, ok.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon ti anvi zis klarifye avek Onorab si pe fer, si i pe demann sa written rule an zeneral, oubyen si i pe demann li an relasyon avek bann emergency procedures ki nou annan an plas?

 

HON GERVAIS HENRIE

Emergency procedures. 

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Onorab. Non Mr Speaker, nou napa okenn written rule ki i involve bann MNA kot i konsern bann emergency procedures. 

 

MR SPEAKER

Mon, bon mon pe donn tou Manm an vi ki nou annan kantite Manm pou sa selman en klarifikasyon.  Mon pa pe demann en dezyenm sans pou demann siplemanter ok ?  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Pwen klarifikasyon baze lo sa lalis distrik avek lakantite ka ki Minis Larue in donn nou.  So, mon anvi konnen aprezan akoz mon distrik i trwazyenm dan lakantite demann, si i pou annan en travay swivi avek sirtou bann dimoun ki pe claim unemployment?  Avek par egzanp bann dimoun ki zot in vwar pe revann sa bann danre ki zot in gannyen pou pli bonmarse ki zot in gannyen. Pour ki evantyelman sa bann dimoun i sorti dan sa sityasyon kot zot ladan, e sirtou si ou dan informal sector pou anrezistre.  Konmsi ki demen zot a dan en pli bon pozisyon ki zot ti ete yer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Kot i konsern par egzanp bann ki anba unemployment la, se ki definitivman i annan ki zot pe ganny anvoye kot SRC pou zot al fer zot bann prosedir.  Akoz zot dan informal, akoz in ler pou zot antre dan formal kot demen zot osi zot pey zot tax, zot anrezistre, zot annan zot License, zot kapab benefisye.  Zot in vwar la dan ki sityasyon zot ete.

So, sa i pe ganny fer e byensir lo kote employment osi parey mon’n dir, i annan serten travay ki nou pe fer, ki annan travay ki pe ganny fer konbinen ansanm avek Minister Lafanmir pou nou vwar ki mannyer nou pou adres sa bann sityasyon, dan bann prosen letan ki pe vini.

E bann dimoun ki tonm anba unemployment, definitivman zot pe ganny asiste pou sa 3 mwan.  Apre sa 3 mwan byensir i annan en assessment ki bezwen ganny fer pou vwar kote zot in ale, ki zot pe fer e ki mannyer ki mannyer zot pou, zot pe al reentegre.

E la i annan URS byensir, la i en landrwa kot nou pe fer en travay vreman entansif, kot nou pe met tou dimoun ki konsernen ansanm Minister pou nou, Employment, Ledikasyon eksetera. Lanvironnman tou, nou pe sey travay lo en progranm.  En progranm ki byensir apre Employment pou demann laprouvasyon Cabinet, epi pou vin dan Lasanble byensir.

Parski mon konnen i annan sa 10milyon ki’n ganny freeze lo URS.  Ki definitivman ler nou ganny nou progranm ki nou pou met an plas, nou pou bezwen vin isi, Lanplwa i pou bezwen vin isi pou anmenn sa progranm pou zot kapab unfreeze sa 10milyon pou nou kapab servi.

E la kot nou bann dimoun ki pa dan lanplwa i annan fason ki nou pou organize pou zot kapab ganny en pe plis ki zot pe gannyen anba ASP.  Me selman i annan sa travay.

Kot i konsern par egzanp bann dimoun ki vann zot kart i pa en gran kantite sa i en pti group dimoun.  Me i annan en travay byensir ki bezwen ganny fer atraver sosyal.  Ki mannyer nou pou travay avek zot.  Me an menm tan mon lans lapel ek bann dimoun ki pe fer sa, arete.

Pa servi vilnerabilite en dimoun.  Akoz nou pe fer sa nou pe pran 500 pou donn li 200, ou pe ganny 300, i pa byen i pa moral, dan sa letan kot nou ete la.  Kontrer nou devret pe siport li dir li ou 500 pran ou materyo al dan lakour ed ou fanmir, ed ou lekor.  Se sa, se sa parol ki mon ti a kontan dir avek dimoun deor.  Annou ed nou frer ek nou ser, i pli pov ki nou me annou ed li, olye nou detri li.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou Manm e tou dimoun a lekout.  Mon kestyon se lo kote sa regilasyon, oubyen Polisi ki pe servi pou sa ceiling R3,945.  Nou konnen avan COVID, bann dimoun ki ti pe ganny peye avek ASP, bann dimoun ki plizoumwen assessment ti’n deza ganny fer.  E ti fasil pou nou apply sa Polisi.  E i ti ok sa sonm sa letan.  Me selman dan letan COVID, nou annan en lot group dimoun ki prezan nou bezwen deal avek apard ki sa bann normal pre COVID. 

        Sa lot group dimoun zot, zot bann dimoun ki napa en saler.  E prezan mon pe gete si zot pe servi menm Polisi ki zot ti pe servi pre COVID avek la COVID, akoz si non i pou annan en dekalaz pou sa bann dimoun ki sipoze benefisye, ki pa pe benefisye akoz sa Polisi ki mannyer i ete.  I pa pou allow ASP pou kapab asiste sa fanmir avek pou li kapab sifizaman soulaz son fanmir kot li, avek 3,  945 parey nou tou nou konnen i preski enposib.  So, si ou ti kapab eklersi sa pou mwan lo sa kote Polisi silvouple ?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Gill.  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Ou konnen Onorab sa Lalwa i la li, i an egzistans li.  Nou pa kapab sanz li la, nou pa pe sanz li la osi.  Akoz sa i pe depan lo bann weight, household income.  Sa i bann plito bann supplement ki bann dimoun i deza dan lanplwa e zot pe ganny en supplement pou sa ki pou kapab meet zot bann needs ki zot annan.

Me avek COVID in vini parey nou’n dir.  I annan bann ki napa lanplwa.  Parey mon’n dir o komansman, nou santi nou, nou kot Minister akoz mon vwar en kantite piblik mwan.  Ou santi sa needs, sa bezwen pou zot ganny en pe plis, me ou pa kapab donn zot anba la.  I vin difisil.

Se sa rezon akoz nou pe meet avek nou bann diferan partner, pou nou vwar ki mannyer, ki bann progranm nou pou met an plas pou kapab mitigate en pti pe sa. Sa 3,900 apre i a kapab, fason ki nou pou fer zot al par egzanp parey mon fek dir URS.  Nou kapab annan bann diferan progranm ki nou annan la, akoz anba URS parey mon’n dir ou kapab pey plis ki ziska R10mil depandan ki dimoun pe fer.  Ou konpran pou en serten kantite letan.

Epi ou annan osi nou pe travay osi avek MHILT, i annan serten travay ki nou pe fer avek MHILT.  Akoz i annan serten keksoz ki afekte nou bann dimoun pandan letan COVID.  Nou pe travay avek lekel ankor, avek plizyer lezot nou pe travay. Konmsi pou nou vwar ansanm ki mannyer, akoz sa dimoun i ganny afekte, diferan fason. Minister Ledikasyon, diferan fason dimoun pe ganny afekte pa zis i pa pe ganny sa pti larzan li.

I annan sa sipor socio- sa phychosocial ki ankor nou bezwen anmennen pou sa dimoun.  En kantite sipor adisyonnel apard finansyer ki nou bezwen anmennen.  Alor i annan en travay kot nou pe fer diferan progranm, kot nou pou met an plas sa bann progranm. Firanmezir ki nou vwar sa bann demann i bezwen.  Akoz nou santi poudir sa 3,900, definitivman i pa pou sifi e nou pa kapab donn plis.  Se sa ki i annan group dimoun ki li i al kot Finans laba, bann ki ti dan lanplwa, sekter prive. Zot al kot Finans laba, self-employed or whatever, laba zot ganny asistans dapre zot bann kriter ki zot in mete.

Me nou, nou pa kapab sanz sa nou.  Nou pe sey otan ki posib kapab accommodate tou sa bann dimoun ki tonm dan sa sekter o plis ki nou kapab lo 3,900.  Me parey mon’n dir nou ava vwar anmezir. Nou konpran ou konsern e nou osi nou annan sa konsern e mon krwar nou tou nou annan sa konsern, akoz nou anvi vwar nou dimoun pe viv.

Pa parey zot ti pe viv oparavan, pa pou arive koumsa fasilman, me ankor travay lo lezot progranm ledikasyon pou nou kapab ed bann dimoun pou konpran sityasyon ozordi, e ki bann sakrifis nou pou bezwen fer.  Ki mannyer nou pou fer li e nou pou fer li ansanm.

Ou vwar?  I tou sa bann soz ki nou pe met ansanm.  Akoz nou pou come up osi lafanmir avek bann progranm ledikasyon.  Ledikasyon kot ok, nou pou fer ban progranm lo ledikasyon pou nou kapab fer nou dimoun konpran realite ozordi, sa new normal ki nou pe dir. I nepli parey e i pou pran en kantite letan avan sa, ok?

E akoz nou laplikasyon osi, akoz i annan sa parey mon’n dir basic salary, son minimum wage.  E si nou kot sa nou al met minimum wage, ou konpran?  Nou bezwen al sanz nou Lalwa la. I annan en kantite travay ki nou bezwen al fer.  Ou konpran?  Me selman an menm tan nou bezwen gete ki mannyer sityasyon i bouze e ki mannyer nou bezwen fer.

Akoz nou pe donn 5mil keksoz 5mil pou one-off.  E one-off sa nou pa donnen toulezour, i donn once a year.  E serten sityasyon ase difisil kot en dimoun i santi li dan en difikilte, i annan en kantite i vin apply one-off, me nou pa kapab donn zot one-off.  Nou bezwen get zot sityasyon assess zot sityasyon.

I en keksoz ki pa fasil en.  I pa en keksoz ki fasil me nou pe sey nou mye, pou nou kapab ed tou nou dimoun, pa kit zot deryer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan retourn lo sa kestyon ki Onorab Andre ti demande, zis pou mon klarifye.  Minis ou’n dir ek nou poudir i annan 854 dimoun, zanfan ki’n ganny peye anba Dedicated Fund, ok.

Kestyon se ki ou’n dir nou ou’n pey pou mwan Avril ek mwan Mars.  Lekol ti aret le 13 Mars.  Lanons lo radyo ti fer apre Pak, Pak ti le 12 Avril. Konmsi mon pe rode, be sa bann dimoun ki’n ganny peye mwan Mars la eski zot ti pe zot in ganny back pay oubyen zot ti’n deza fini ganny peye, apre letan ou’n kriye lo radyo pou zot raporte, ou’n pey pou mwan Avril?  En pti leklersisman silvouple.  Zis pou nou met rikord drwat.

Mon kestyon Mr Speaker. Bann pti biznes ki ti fer laplikasyon kot Minister Finans, ler in annan sa triyaz la i annan en bann sa bann pti biznes ki’n ganny dir ou enformel al kot ASP, zot ka in ganny refer kot ASP.  Mon annan dimoun ki’n fer laplikasyon depi le 4 Avril, ziska prezan zot pa ankor ganny nanryen, ni acknowledgement.

        Mon ti a kontan demann Minis kote retar i ete?  Parski sa bann dimoun zot annan zot paran, lekol i konmanse Lendi kote sa bann dimoun pou al rod rekour?  La mon dan mon distrik mon annan Linda, mon annan Solange ki pe dir mwan mansyonn zot  non parske zot in apply depi le 4 Avril zot pa ankor ganny nanryen ziska prezan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon krwar taler mon ti dir nou annan en backlog, me selman 4 Avril, i pa posib pou 4 Avril.  Me si ou annan detay silvouple les ASP, les CEO gannyen pou nou kapab sort it out. 

Me selman nou annan parey mon ti dir taler avek kantite laplikasyon ki vini dan en zour, nou’n overwhelm avek sa.  Se sa ki nou’n sanz fason fer pou nou kapab bouz pli vit e la e definitivman bann ka, se sa nou annan backlog zis 2 semenn, i pa kapab depi le 4 Avril. Ou konpran?

Me selman nou pe sey sort out pou nou clear tou sa bann backlog la avek ekstra dimoun ki pe travay avek nou pou nou kapab sort out.  E nou pe fer li vit kot dimoun i ganny en text pou dir li ou case in aprouve, ou vin tel zour ou vin kolekte ou larzan, whatever. Oubyen ou case pa’n aprouve, eksetera apre zot annan drwa pou zot fer appeal. 

Kot i konsern sa paran, bann paran ki ganny Dedicated Fund akoz zot zanfan pa ti lekol, wi nou’n donn zot back pay byensir.  Me sa par egzanp pou Me la, pou Me zot pa pe gannyen.  Even ki zot depi le premye Me zot dan lakour, zot pa pe gannyen a kouver lo sa bout ki zot in gannyen.  Zot in ganny sa back pay pou Mars ek Avril.

Akoz zot ti dan lakour, bann zanfan ti dan lakour pou tou sa letan.  E zot pa ti pe servi sa lasistans kot lekol.  Alors se sa ki zot in ganny sa larzan pou kouver akoz nou konnen poudir paran, bann paran i vilnerab e zot zanfan definitivman petet pa pe ganny en pti keksoz kot lakour.  Alor se sa rezondet akoz nou’n dir nou pey zot, olye zis dir be ok ler zot a retourn lekol zot a ganny zot larzan, zot a ganny zot manze.

Be non, nou bezwen get zot letan zot pa lekol osi ki pe arive.  Alors se sa ki nou donn zot at least zot ganny zot dezennen.  Zot kapab at least re asir zot sa pti vant i plen, me i pa vid.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab mon pe donn en kestyon, en sans siplemanter amwen ki annan en klarifikasyon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mon pa pe demann en kestyon mon zis dir ek Minis pa trakase avan ki CEO i ale mon ava donn li non sa 2 dimoun avek zot nimero telefonn.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, le 2 Minis PS, CEO.  Mon premye kestyon i comme swivan. Mon ti a kontan konnen demande si Lazans Proteksyon Sosyal pe mazin softened up en pti git zot kriter. Akoz kot i konsern sirtou bann aplikan ki i annan ban personal loan. Ki dan sa moman difisil ki zot ladan, serten sa bann komikman finansyel ki zot in angaz zot ladan pa ganny pran an kont, malgre zot annan bezwen la ozordi.

Dezyenmman mon ti a kontan demande, kot i konsern URS, eski bann zefor adisyonnel pe ganny fer sirtou pou bann ki ti dan sa bann sekter enformel parey Minis in nonmen, pou zot a lavenir antre anba en progranm ki ler keksoz i vin dan nouvo normal, zot kapab petet vwar zot dan en lanplwa permanan?

E dernyen, an vi ki dan lockdown bann DAs, Ladministrasyon Distrik i reste ouver e bann DAs, office manager ti la pe travay osi.  Eski zot in ganny zot en pti allowance spesyal pou kapab soutenir zot osi?  Akoz zot in travay pandan lockdown ler bokou ti kot zot pe asize?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon konpran kot Onorab i vini, kot i dir annou regard en pti pe bann kriter ki nou servi. Akoz nou konnen poudir nou, par egzanp nou servi, i annan en kriter anba nou Lalwa ki dir nou get housing loan selman sa ki nou pran avek PMC ok oubyen HFC. 

        Me nou pa get lezot personal loan, sirtou personal loan nou pa al ladan, nou pa pe konsidere sa.  Bon be letan nou pe assess bann sityasyon, nou vwar i annan bokou dimoun ki ozordi ki napa en lanplwa la ki ti dan sekter enformel zot pe osi pey zot housing loan.

E sa byensir i annan en travay ki nou pe fer osi avek Lazans Gouvernman HFC, PMC pou nou vwar ansanm, MHILT ansanm nou pe regard bann posibilite kot loan petet pou en serten letan i a ganny. Sa i en travay pe fer, ki apre nou a konnen. Me selman i annan, i annan en latansyon ki pe donnen a sa.

Akoz nou’n vwar konman sa osi i vin en problenm pou nou bann dimoun, ok. So, pa bezwen worry lo sa sityasyon nou pou fer, me selman lo personal loan, lo bann zafer pou lemoman nou. Sa petet bann dimoun i kapab al ek zot labank.

Akoz Central Bank osi pe antre ek bann lezot labank pou vwar ki mannyer sa pou ganny amelyore, sa i pa pou tonm vreman anba nou.  Me bann loan avek housing, sa i annan en travay ki pe ganny fer. Mon donn ou garanti.

E anba URS parey ou pe dir, wi se sa rezondet.  Se ki nou fer en progranm, nou pe travay avek Minister, tou partner konsernen. Fer progranm kot bann dimoun i kapab met anba la, apre pli tar apre serten letan sa progranm i kapab vin en travay, en travay kot zot reste dan sa travay.  Ou konpran?  I kapab vin bann travay kot i al dan diferan sekter.

Let’s say nou pran en pe travay anba lanvironnman, en legzanp mon donnen dan lanvironnman.  Ozordi nou annan en kantite sa bann creeper plant partou ki pe anvair partou.  Nou kapab annan serten group dimoun kapab ganny al met laba pou li fer serten travay lo la, ok?

        Me apre i kapab petet pe ganny, Minister i kapab annan en landrwa laba kot sa dimoun i ganny kouver pou li kontinyen sa travay, akoz sa kontinyen.  E lezot ankor, se sa ki nou pe travay pou nou vwar ki mannyer nou pou kapab anmas dimoun e pli tar annan sa permanent employment kot i neseser e kot i kapab.  E menm atraver lezot sekter, ok ?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab wi, i annan en rekonpans monneter ki bann DA pou gannyen, pa zis DA me osi lezot dimoun o nivo Administrasyon Distrik ki’n enplike dan en fason direk dan sa legzersis.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab selman en klarifikasyon pa en nouvo kestyon en.

 

HON EGBERT AGLAE

Wi, mersi Mr Speaker.  I pa en klarifikasyon.  Mon ti a demann Minis kot i konsern Minis Mondon, non pa Mondon Minis Larue. Si ler i pe fer diskisyon avek HFC pou osi pran kont bann aplikan ki pe pey zot HSS, ki ou konnen si zot pa pe peye pou annan en bearing, ler pou demen pou fer alokasyon lakaz. Pou dir zot, zot in mank tel mwan sepa 3 mwan, si zot ti kapab pran an kont osi sa silvouple.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon krwar nou pe pran tou, an zeneral nou pe regard dan tou laspe.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker, 2 pti kestyon pou panel.  Premye kestyon konsernan URS.  Minis mon ti a kontan ou eksplik byen kler sa Scheme URS la.  Eski sa bann dimoun, zot vini zot ganny met dan en travay, zot ganny peye?  Ouswa zis zot vini, zot apply anba sa Scheme zot ganny en larzan zot al se zot?  Sa premye kestyon.

Akoz mwan ki mon konpran, ti annan en moman kot sa bann manrmay ki ti lo Methadone ki ti travay koman URS ti pe ganny peye.  Ti annan ti ganny mete kot lekol, ti fer zot travay kot lekol, ti dan URS.  Me kestyon ki mon pe demande, si ou ganny met dan en travay, ouswa zis ou vini ou ganny en larzan osi ou al se ou?  Sa enn.

Mon dezyenm kestyon, Minis i annan en msye etranze.  I annan son residence permit, in marye avek en madanm Seselwaz, i annan 2 zanfan, ou konn li sa dimoun.  Akoz i ti vin kot ou, kot Sosyal, ou ti ed li kapab ganny son lakaz San Souci.  In dir mon dir ou sa.  Ozordi son msye ki en etranze, ki annan son residence permit in ganny demande pou li aret travay e i pou ganny peye zi eske Zen.  Apre son anplwaye in dir li koumsa, find en way.  La ni li, ni son madanm pa pe travay, zot annan lakaz, zot annan loan.

Sa kategori dimoun koumsa, eski zot annan, eski zot fer serten keksoz pou zot.  Sirtou sa son msye la, ki annan son residence permit, me selman in ganny mete.  E i ti pe travay, i annan son madanm ki en Seselwa, i annan zanfan.  E son zanfan i par anba 5an, 2.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon pran sa enn dezyenm la kot residence permit.  Kot en dimoun i annan son residence permit apre i annan son fanmir.  Mon krwar nou annan enn de sa bann ka kot zot in vini, zot in vin fer zot laplikasyon.  E byensir zot laplikasyon i, si zot madanm par egzanp i Seselwa, zot, zot annan residence permit.  Sa klarifikasyon i ganny fer.  E dapre zot merit, byensir zot ganny, zot ganny ede.

Me selman si i konsern, si zot apre sa 3 mwan, petet zot ti pe, ki zot pe ganny atraver nou menm nou oubyen atraver Finans.  La si zot pou ale, si zot pa pou ale, sa i en lot zafer ki fodre nou diskit avek Minister kot Minis Imigrasyon.  Pou nou konnen egzakteman ki bann prosedir ki pou annan an plas ek sa bann dimoun.

Akoz mon pa krwar zot pe zis ganny anvoy, fer ale dimoun.  I annan bann prosedir an plas ki pou ganny fer.  I pa neseserman zis dimoun pou ganny dir, ou ale, ou pran ou pake al se ou, non.  I annan sa bann prosedir ki pou ganny met an plas, kot dimoun ki devret pe ale, i ale, dimoun pa devret pe ale, pa pe ale.  Pa neseserman tou etranze pe ganny pouse dan pei Sesel, non, pa sa.  Mon pa krwar i koumsa.

Lo kote URS definitivman parey mon’n dir, ler dimoun i ganny met anba URS la, i pa sipoze zis pou li kolekte en larzan.  I sipoze pe fer en travay.  Si par egzanp en dimoun i ganny mete anba URS kot mon lofis pou li travay koman telefonnis.  Be i vin travay 8er, 4er, i ganny monitor.  I annan en rapor ki i ganny anvoye kot Minister toultan pou gete si i mank travay, son zournen i koupe.

Savedir i annan tou sa bann prosedir normal ki zot bezwen swiv.  I pa zis en landrwa kot ou vini, ou ganny en larzan apre ou ale.  Non !  Pa sa lobzektif.  Lobzektif se pou travay.  Kontrer ou montre poudir mon pe travay, mon pe ganny en larzan akoz mon kouraz.  Mon pe travay, pa zis mon vini, mon ganny en larzan mon al asiz kot mwan, non.  I diferan sa, se sa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, nou bann Minis avek delegasyon, tou Manm Onorab e bann dimoun ki a lekout.

Mr Speaker, premyerman mon oule dir avek Minis Larue avek CEO ASP, pou felisit zot bann travayer ki nou konnen dan sa bann presyon travay zot in donn en bon pe sipor nou bann dimoun ki pe esper zot pou ed zot pou zot kapab ganny sa kalite lasistans finansyel.

Mon kestyon pou Minis Larue. Minis mon’n ekout byen letan ou’n donn ou larepons avek Onorab Churchill Gill.  Me an referans avek zot Polisi avek Lalwa, ki gid Lazans Proteksyon Sosyal pou sa tarif R3900.

Me eski apre ki nou sorti ek lagras Bondye dan sa presyon COVID-19,  eski zot kapab zot Lazans, fer en bon evalyasyon lo zot bann loperasyon ki zot pe fer fas avek ozordi. E lasistans ki zot pe donnen.  Eski zot kapab revwar zot Lalwa.  E konsider en meyer alokasyon finansyel ki deza la zot pe donnen,  pou bann sityasyon parey nou pe pas ladan dan COVID-19.  Sa i ava enn separeman avek bann loperasyon normal ki zot pe donnen.

Mon dezyenm kestyon, eski lo kote ASP, bann lasistans ki zot in donn bann zanfan anba Dedicated Fund in osi aplikab pou bann zanfan ki ti dan Lekol Eksepsyonnel.   Prenon kont ki zot kot lakour.  E mon pou siport mon bann koleg kot in koz lo landrwa, kot zot ganny serten lasistans pou donn sipor bann zanfan kot lakour oubyen fanmir.  Akoz mazin nou bann zanfan avek dezabilite, nou bann zanfan otizm ki pa neseserman dan menm laboutik ki zot kapab ganny keksoz ki a zot bezwen, ki zot, zot kontan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Kot i konsern Dedicated Fund, wi nou’n pran kont bann manrmay kot Lekol Eksepsyonnel osi.  Akoz nou pa kapab kit zot ater.  Parski zot osi zot form parti bann zanfan ki pe dan en Lenstitisyon Skoler.

E lo kote levalyasyon, mon krwar, akoz nou’n deza pe mazinen poudir avek COVID-19, nou bezwen fer en proper evalyasyon lo nou sistenm ki nou annan an plas ozordi.  Fer en proper evalyasyon.  Regarde ki mannyer sityasyon i bouze, kote nou arive, dan serten letan konbyen.  Epi la nou kapab, nou kapab vwar kwa ki nou kapab amelyore.  Ki mannyer nou pou amelyore, dapre byensir sa ki pei i kapab afford.

Akoz sa i enportan.  Nou pa kapab zis dir nou pou fer monte, nou donn R10mil sak dimoun, an menm tan pei pa kapab afford.  Ou konpran?  Nou bezwen get globalman, nou get tou son laspe, apre fer en serten travay.  Sa i pa zis nou tousel.  Nou bezwen meet avek lezot partner, travay ansanm pou vwar ki mannyer nou kapab amelyor.  Amelyor sa ki nou annan ozordi.  Build sa ki nou annan, fer li pli byen, pou benefis nou bann dimoun ki tonm anba sa sistenm.

Mon apresye ou demann.  E nou ava regarde ki mannyer sa i kapab marse.  Byensir ler nou’n kapab travay lo la, apre nou pou vin, definitivman nou vin avek kot Gouvernman avek Lasanble pou nou koz lo la pli byen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, tou lede Minis ek ou lekip.  Minis mon kestyon i baze lo, kot i konsern Polisi Lazans Proteksyon Sosyal.  Sirtou kot i konsern sa Polisi kot, parey konmela, dan lepase, kot si en, zot lasistans i finansye ki zot donnen i si en dimoun, en household i al kot Lazans Proteksyon Sosyal pou lasistans finansyel, zis 1 manm sa fanmir ki gannyen.

Me selman ozordi avek sa sityasyon COVID, parey en legzanp mon konn en ka.  Kot tou lede paran dan sa household. Enn i self-employed lot i fer louvraz casual.  E ler enn in al rod lasistans, tou lede in al rod lasistans, me selman zis enn ki’n gannyen.

Sa ki zot in gannyen i senpleman en kart STC avek en sonm larzan R1000 ki pa ase pou soutenir en fanmir ki i annan detrwa zanfan.  Alor, eski sa i en Polisi ki zot pou revize par lefe ki nou dan en sityasyon en pe inik?

Dezyenmman, ti deza annan lasistans ki ASP ti pe donnen oparavan, sa ti, zot ti pe donn, e zot ankor pe donnen. Kart STC an menm tan zot donn lasistans finansyel.  E la zot in entrodwir en nouvo progranm.  Sa progranm food programme.  Kot bann dimoun ki vin kot Biro Brans, zot al ek en zofisye kot en laboutik.  Kot zot ganny serten komodite de baz, serten konmisyon.

Mwan mon kestyon ki mon pe demande,  eski pou sa nouvo progranm la, eski i en kriter, zot pou servi bann kriter diferan pou asiste bann dimoun?  Konmsi as oppose to sa lasistans ki zot ti pe donnen atraver kart STC e osi sa lasistans finansyel?

E osi mon ti a kontan konnen, kot i konsern bann laboutik dan distrik.  Mon konnen ki Grand Anse zot in idantifye en laboutik, zis en laboutik ki pe fer sa e Baie Ste Anne i annan en lot laboutik.  Ki mannyer, ki, konmsi ki mannyer zot in tonm lo sa desizyon pou swazir sa laboutik me pa en lot laboutik?  Ki bann kriter ki zot in servi pou swazir sa bann laboutik?

E mon ti a osi kontan konnen, ki maksimonm, eski i annan en capping lo lakantite ki zot donnen dan laboutik pou aste bann komodite?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon konpran pwen Onorab kot in dir poudir par egzanp dan en household ozordi, kot nou, nou pe kont household, en.  Ler dimoun i vini, nou kont household. Si i annan zonm, madanm ek msye ek zanfan,  nou gete lekel ki pe ganny en saler, lekel ki pa pe ganny en saler.  Epi nou asiste zot according to the household, zot income ki pe antre dan sa household, ok?

Be avek COVID definitivman i annan bokou ka kot in arive, kot depi zonm, depi madanm tou lede in perdi zot travay, zot pa pe travay.  E byensir sa nou, la ki nou pli relax.  Akoz nou annan bokou plis nou bann ka in ganny kapab rezourd.  Nou annan plis dimoun pou travay, nou pe regard byen ladan.  Akoz i annan enn de ki petet in vini, nou’n asiste.  Nou asiste separe.

Me selman nou pe revwar li antye, pou nou vwar ki mannyer nou kapab asiste.  Akoz nou pa anvi ouver en laport kot tou dimoun i vini en 3900, en 3900, fer li sepa pre R8mil, R8mil dan sa lakaz.  Me selman nou bezwen regarde ki mannyer nou kapab fer li an menm tan ki tou lede in perdi travay. Kot definitivman la, household i pli dan problenm.

Sa i en keksoz ki nou pe, definitivman nou pe met latansyon pou nou vwar ki mannyer nou pou amelyor nou sityasyon.

 

MR SPEAKER

Minister Mondon.

 

MINISTER MITCY LARUE

Prezan kot i konsern lezot, mon ava pas avek DM.

 

THE DESIGNATED MINISTER  MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab kot i konsern sa food programme, kot nou donn bann dimoun 2 repa par zour.  Sa nou fer laranzman avek en takeaway outlet.  Me selman letan ou dan en leta emergency, ou bezwen fer serten laranzman, fer bann direct bidding.

Akoz dabor i ava an tou bezwen, sa dimoun i bezwen pare pou donn nou kredi. Sa magazen osi kot nou donn, kot nou fer provizyon pou bann nesesite debaz, i osi i bezwen pare pou pran ou LPO pou li donn ou kredi, pou sa bann konmisyon ki ou pe vin rode pou sa bann dimoun ki dan sa sityasyon.  Kot ou bezwen pe donn li sa bann nesesite debaz ozordi menm, la pou la pou li kapab survive.  E threshold ki nou’n servi i parey, pou asiste i ant R100 a R1000, ok.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Klarifikasyon Mr Speaker.  Minis i annan rapor ki i annan dimoun ki deza pe ganny sa lasistans finansyel avek ASP.  An menm tan zot osi pe ganny kart, sa kart STC.  Me zot pe osi benefisye avek sa lot lasistans ki pe ganny donnen, kot zot al laboutik kot zot ganny sa, zot kapab pran konmisyon.

E i annan dimoun li ki ler li in al rod lasistans, in ganny dir poudir li i pa kalifye.  E mon konn bann ka Minis, e menm mon konn en ka plis ki en ka Baie Ste Anne, en distrik ki mon pe servi legzanp.  Kot i annan dimoun ki menm zot in fini ganny zot saler, saler ase rezonnab. Me selman zot in ganny voucher pou zot al aste komodite kot laboutik.

E mwan mon pe demande akoz ki i annan sa bann labi?  E akoz ki i annan en pwa demezir ki pe ganny servi.  E an realite Minis, i pe arive, e mon ganny plizyer konplent ki bann zabitan dan distrik, sirtou Praslin, Baie Ste Anne ek Grand Anse in met devan mwan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler en dimoun i ganny en kart STC set atraver son laplikasyon ki’n ganny fer.  I annan defwa i ganny zis sa kart avek R500 larzan.  I depan konbyen nou pe donn li.  Annan de fwa i annan dimoun i ganny asiste avek R2500.  Ladan 2 mil i son kart STC.  Apre sa 500 i ganny cash dan lanmen, ok?  Sa se pou sipleman son income ki antre dan lakour, ki manke.

Parey ou dir, sa enn napa travay i vini, alor i ganny sa 3.9mil  E sa 3.9 i ganny, i paret premye mwan, nou’n donn li son 3.9mil antye. Me son dezyenm mwan sa i kase i donn li 2500 an son STC kart.  Larestan an cash.  Koumsa ki marse.  I pa vedir ki en dimoun i pe ganny STC kart, i pe ganny menm kantite larzan ankor.  Non, i pa mars koumsa.

Si i annan dimoun ki dir i mars koumsa, dir zot petet zot pa pe donn the right information. Pa koumsa ki marse.  Si ou ganny STC kart, 2 mil, si an total ou’n kalifye R2500, ladan in donn ou 2mil pou STC kart, 500 cash.   Oubyen ou’n kalifye R1000.  I donn ou either R1000 antye oubyen i donn ou 500 STC kart, 500 cash.  I tou depan ki mannyer sa i ganny evalye.  Me selman napa dimoun ki pe ganny li son 3900 apre i ganny STC kart apart ankor, non.  Sa pa dan mon konnesans.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, tou koleg Onorab, Minis e delegasyon.  Minis, mwan mon ti a voudre demande, pandan sa bann letan ki nou’n pas dan sa sirtou lockdown.  Eski tou bann day care ki ti pe receive sa peyman, R750, ziska ozordi la zot in gannyen sa peyman?  Eski i a ler?  Akoz i annan serten dimoun pe, ki mwan mon ganny text, zot koz ek mwan, zot dir aparaman zot anvi anvoy ozordi, anvoy zanfan day care, me selman i annan serten child minders pe dir ki larzan pa ankor antre.  Alor sa i en konsern ki mon krwar i enportan met devan.

Apre mon bann koleg zot in tous sa sityasyon ki Onorab Vidot in koz lo la.  Ki i annan serten Polisi petet nou bezwen revwar.  Mon krwar nou bezwen pran an kont letan ki nou’n pas ladan sete force majeure.  Alor Minis in mansyonnen nou bezwen relax avek serten Polisi.

Alor mwan mon ti a voudre demande ki zot konsidere ki ler nou pas dan sa bann sityasyon koumsa la, ki nou pa zis, parey ou’n dir, pou anmenn en Lalwa devan. Pou konsider sa basic salary pou fer sa peyman ki zot fer pou vin parey nou basic salary.

Me selman konsider osi sityasyon ki ler en dimoun i vin fer laplikasyon, ki zot pa konsider sa personal loan.  Konmsi ki zot at least, non.  Ki zot konsider sa personal loan.  Akoz annefe, larealite i pa zis housing loan ki en depans lo en dimoun.  Son personal loan.

I, ou pa gete.  Petet i annan keksoz ki in fer personnel, but still at the end of the day i en depans, i en force majeure.  E sa dimoun pou soufer.  Alor mon ti a demande ler zot konsider sa, relax Polisi, zot relax sa enn tou.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Minister.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mon kontan sa pti bout ler ou’n servi relax, relax sa personal loan.  I, mon konpran, mon konpran koman en politisyen konman nou tou konman nou dir relax sa personal loan.  Be sa i dan nou Lalwa kot nou pa gete, nou weights i lo, parey mon ti eksplike, ou pran en loan ek HFC, ou annan en loan ek PMC.

Sa i ganny konsidere kot i ganny antre anba weights.  Be personal loan kot dimoun in al pran son loan ki swa pou li al pronmnen.  In pran son loan ki swa pou li aste son pake or whatever.  Sa i bann personal loan kot nou pa pe konsidere pour le moman, ok?

I annan diferan personal loan.  Mon pran dan loan, dimoun i pran akoz mon pa demann zot sa bann kestyon.  Nou pa tro demann zot.  Be se either it’s a personal loan ki pa ganny konsidere anba sa prosedir ki nou annan ozordi.

Kot i konsern day care, wi.  Wi tou day care ki anrezistre, tou day care ki anrezistre.  Akoz nou pa peye bann day care ki pa anrezistre.  Tou day care ki anrezistre anba IECD, progranm IECD.  Depi le 20 Avril zot in fini ganny peye.  Si i annan day care ki pa ankor ganny peye, savedir zot petet zot pa bann day care ki anrezistre, ok?  Sa i enportan pou lenformasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Valmont.  Klarifikasyon.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Minis mon met lanfaz mwan.  Kantmenm personal loan i en depans e la nou dan nouvo normal.  Sityasyon en dimoun li, i trouv li dan en sityasyon kwense.  Taler ou’n dir, i kapab vin 2 dimoun, zot ede, trwazyenm li zot pa ede, ou’n dir relax serten Polisi.  Be sa enn tou sa sityasyon ki nou ladan la, personal loan i still en depans.  E mon krwar ki nou bezwen relax lo la osi.  Mon pe met lanfaz lo la e mon demann sipor Lasanble pou sa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  MinisterComments.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab mon konpran tre byen koman en politisyen.  Konpran byen, mon osi mon en politisyen.  Me nou, nou, ou konnen, personal loan i pa antre dan sa Lalwa ki nou annan.  I pa parmi nou bann weight ki nou pe servi, ou konpran? Sa fodre, nou pe amann, nou pe sanze, nou pe -. Ou konpran?  sa.  Parey taler Onorab in demande ki petet nou revwar nou Lalwa annan tye.  Petet la, me la nou pa kapab fer li la.  Even nou dan COVID-19, nou konpran i en new normal.  Me selman nou pa kapab kas Lalwa ki deza la.  Ok ?

Me i annan bann progranm parey nou’n dir.  Central Bank zot pe travay ek bann Labank, kot bann dimoun i kapab ganny laranzman, kot zot pa pey zot loan la, zot ganny sepa 2 mwan a 3 mwan grace period.  Apre zot peye.

I annan bann lezot keksoz kot bann dimoun i kapab sorti regarde ki mannyer sa i kapab ganny amelyore.  Ou konpran?  Me nou, nou pa pou kapab pou kapab pour lemoman.

Unless parey mon dir, nou revwar Lalwa annantye, nou re vizit li, nou re anmenn li devan zot pou aprouvasyon.  E depandan lo ki kalite weight pou mete, eksetera.  Then nou kapab fer li.  Me pour lemoman nou pa kapab.  Sorry.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, Minis avek delegasyon, Koleg Onorab e manm piblik.  Minis, Mr Speaker li menm li dan son Statement in dir nou dan en sityasyon abnormal.  In dir nou poudir i pa pou kapab sanz Lalwa.  Me, i resanble ki apre tou bann konsiderasyon ki Lasanble i oule ou anmenn en lamannman dan sa Lalwa ki ou pe dir ou pa kapab sanze.

Byensir se Lasanble ki pou sanz Lalwa, apre ki ou ou’n konsider tou bann fakter, tou bann eleman ki i annan.  Avek Minis Finans, Cabinet eksetera.  Fer sa bann konsiderasyon donnen sa sirkonstans spesyal ekstraordiner ki nou pe viv ladan.  Fer bann amannman neseser, anmenn sa Lalwa devan Lasanble Nasyonal silvouple!

E tou bann Onorab ki pe rod bann sipor finans adisyonnel lo lot kote latab, lo LDS e lo nou kote isi.  Mon krwar ki i ava ganny konsidere pozitivman.  E si an ka i pa pou ganny konsidere.  Omwen ou Minis avek Cabinet e zot lekip, zot ava’n satisfer zot lekor, ki zot in ekoute.  Tou sa bann soumisyon ki’n ganny fer ozordi, e Prozedlwa i vin devan Lasanble.

I pa vo lapenn ki Minis Finans i dir ki i annan serten bann dimoun dan sa sirkonstans COVID i refer kot ASP. Epi ou, ou dir nou ou pa pou kapab sanz Lalwa, ou pa pou kapab satisfer serten sa bann demann ki’n vin kot ou.  Akoz Lalwa i anpes ou fer li, sa nou konpran.  Ou pa kapab kas Lalwa.  Akoz demen isi menm dan sa Lasanble, pou dir ou ou’n kas Lalwa.  So amann sa Lalwa, anmenn devan Lasanble e nou ava gete ki Lasanble i dir lo la.

Lot keksoz, kestyon ki i annan pou poze.  I annan bann dimoun andikape ki ou pe donn zot koupon.  Zot annan dezabilite, byensir.  Ou donn zot koupon pou al kot STC.  E laba kot STC pa tou bann keksoz ki zot bezwen ki ganny trouve kot STC.  Alor serten zot bann bezwen pa ganny satisfer.  Mon’n konpran tou bann largiman ki ou pa kapab donn zot cash.

Mon konpran osi largiman, akoz ou bezwen donn ou koupon.  Me i enportan ki nou pa al dan 2 ekstrenm.  Ki nou pran konsiderasyon bann ka spesifik.  E adres bezwen sak sa bann dimoun avek serten dezabilite fizik, ki zot bezwen i ganny satisfe dan son totalite.

Lot kestyon ki tre enportan.  Ki mon’n tann ou menm koz lo la Minis.  Zot pe donn lasistans sitwayen Seselwa atraver koupon.  Zot annan serten limitasyon finansyel.  Zot en pe partou dan teritwar Sesel.  Zot bezwen desann kot
STC.  Zot bezwen rod larzan pou pey transpor, pou al pran sa komodite lo sa koupon kot STC dan lavil.  Sa pwen in ganny aborde.

Mon ti ava voudre ki i annan en pli gran refleksyon i ganny fer lo la.  Kot nou konsidere.  Sorti en pe dan sa normalite prosedir, get dan bann rezyon si napa en laboutik, bann mini supermarket ki nou kapab konman en Lenstitisyon
Gouvernman, rantre dan en lagreman avek zot pou ki sa bann koupon i kapab ganny dispense of dan sa bann diferan lokalite.  Avek bi pou koup sa deplasman sorti Port Glaud pou desann kot STCAlternatively, alternatively zot ava assess, zot ava gete.

Si nou pran 5 distrik dizon Port Glaud, Grand Anse Mahe, Anse Boileau, Baie Lazare dizon.  Takamaka nou pran nou met ansanm.  I annan en transpor avek en zofisye ki konn sa bann dimoun dan sa rezyon, i fer sa bann purchase e zot fer delivery.

Eske i viable, i pa viable, these are options ki nou kapab asize evalye.  Pou nou kapab minimiz sa ban stres ki sa bann dimoun, espesyalman nou bann dimoun aze i antre anba la,  avek bi pou zot kapab satisfer zot bezwen atraver en servis tre pozitiv, tre welcoming, ki Gouvernman pe donn nou popilasyon dan sa moman ekstraordiner, eksepsyonnel ki nou ladan.

Bon sa i detrwa bann konsiderasyon, ki mon ti ava voudre nou konsidere.  E mon pe met lanfaz lo sa Lalwa.  Pou nou kapab fer sir ki nou pe satisfer bezwen nou popilasyon.  Lo bann case sirtou, dan kadreman COVID ankor enn fwa.  Ki pe anvoy kot ASP laba, ki Minis Finans in koz lo la.  Silvouple anmenn sa Prozedlwa e les bann Parlmanter debat lo la e konsider son merit.

Mersi bokou Mr Speaker e mersi bokou Minis pou konsider sa bann pwen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab mon krwar ou’n met detrwa bon, bon sizesyon devan, bon, bon pwen kot nou kapab konman en Minister ansanm ek Lazans konsernen nou kapab asize,  parey nou’n dir revwar nou Lalwa ki nou annan apre ansanm avek konsiltasyon Gouvernman regarde ki mannyer sa nou kapab anmenn dan Lasanble.

Akoz sa i bezwen en refleksyon tre profon pou nou kapab travay lo la.  Me mon krwar i en bon sizesyon, en pti pe parey sa ki Audrey in anmenn osi.  So nou a pran sa an kont epi nou ava donn ou lenformasyon ki mannyer sa pou bouze.

Dezyenmman kot i konsern bann zanfan avek dezabilite kot zot ganny koupon.  Ou konnen, bann dimoun avek dezabilite zot pe ganny zot R5700 keksoz, sa zot benefis dezabilite.  E ladan souvandfwa i annan R1000 ki ganny donnen konman pou zot rod zot basic.  Apre leres i reste avek zot.  E sa basic i konsern plito zot, bann baz basic diri, disik, tou sa bann keksoz koumsa.

Ok, sa nou pe fer li koumsa, en pe letan. Pa tro lontan, me nou pe fer li koumsa.  Mon krwar i pe mars ase byen.  E zot paran ki al fer sa bann shopping pou zot.  Akoz la mazorite bann zanfan avek dezabilite zot pe reste ek zot paran.  E souvandfwa se zot paran menm ki zot carer.  Savedir la i fason ki sa i ganny mars ase byen.

Kot i konsern STC, limitasyon bann dimoun, konmsi pou transpor al dan bann landrwa.  Mon krwar sa osi parey mon’n dir, i annan en travay ki deza STC pe fer pou regard lo baz rezyon ki mannyer sa pou fer.  E nou’n deza osi an diskisyon kot i konsern bann magazen ki pli pros ek bann rezyon.  I annan en travay ki pe ganny fer.  Mon krwar ou sizesyon i ava anplifye en pti pe sa bann travay ki pe ganny fer pou nou vwar how best.

Akoz tout an prenon kont se sa dimoun ki pe servi sa landrwa, ki pe al rod son kart, ki pe anmenn son kart laba.  Pa nou, pa STC, me sa dimoun.  Mon krwar i enportan ki nou get sa ki ou’n mete, sa ki ou’n anmennen sa propozisyon, met ek sa ki STC pe travay lo la, vwar how best nou kapab accommodate nou dimoun.  Tir en pe sa presyon transportasyon lo zot.  E letan ki zot gaspiye lo bus stop, oubyen kwa, pou al sers zot sa.  Mon krwar ou bann pwen i tre valab.  E mon ava dir ou mersi bokou Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a donn laparol Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, bonzour Minis, tou lede Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker, 3 pti pwen pou Minis.  Eski sa statistic ki nou’n gannyen ozordi la bomaten i reflekte osi bann ka ki’n vin atraver Minister Finans an relasyon avek sa legzersis ki zot, zot pe fer dan Minister Finans.  E ki zot pe anvoy kot ASPSi wi. Dan sa ka, eski zot kapab donn nou osi sif spesifikman ki sorti kot Minister Finans an relasyon avek lasistans ASP.

Dezyenmman, la ki pri lavi in monte enormeman dan Sesel, tou dimoun pe kriye la e ki nou dan en sityasyon abnormal.  Antretan ki nou pe esper Lalwa ganny sanze, la nou fek pe diskit lo la, pe met devan Minister. I pou pran en pe letan byensir.  E nou konn tre byen, bann ka in ganny eksprimen ozordi.  Nou annan bann ka kler, kot dimoun ou’n exhaust ou lasistans ki ou kapab donnen anba Lalwa egzistan.  Me i kler ki serten fanmir i ankor vreman, vreman bezwen sa lasistans.  E ou pa kapab fer nanryen.

Ki alor ou pe fer dan sans met sa bann, sa sityasyon parey devan Cabinet oubyen devan Board ASP, pou zot kapab annan en serten konsiderasyon pozitiv antretan ki Lalwa i vini, pou kapab asiste bann fanmir ki vilnerab, ki merite?

E finalman kot i konsern travay.  La nou konnen ki IOT i pe rod ankor 100 dimoun.  In fek anploy preske 100 la, la i pe rod ankor 100.  E nou, nou annan en kantite ka la ki ou’n montre, dimoun ki pe ganny asiste akoz napa travay, i pa pe, i unemployed.  Ki alor, apard URS, ki sistenm retraining ki ou pe fer?  Konkretman.

E konbyen dimoun ki ou’n met, ou’n fer konmans travay kot IOT ziska la, ki anba ou sistenm unemployment la?  E konbyen tan sa bann unemployment, sa lasistans unemployment ki nou pe donnen i, konmsi ki pou fini.

Akoz sansan zis i pou ogmante.  A lafen di zour popilasyon antye, enkli mwan, Onorab Ramkalawan, Onorab Speaker nou tou nou pou tonm ladan, nou tou nou pou unemployed.  Mon pa konnen lekel ki pou pey sa bann zafer.  Be selman, konmsi seryezman, seryezman ki mannyer nou kapab redwir sa unemployment e dimoun i al dan lanplwa dan nou pei.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab kot i konsern si bann dimoun ki al kot Finans apre i vin kot nou?  Pour lemoman parey nou dir, nou pa pe tro konnen.  Akoz zot vini avek zot sityasyon, prezan nou, nou asiste zot baze lo zot sityasyon, ou konpran.  Nou pa fer zot retournen, pa fer zot ale vini kot nou baze.  Me selman parey nou’n dir ou, i annan en assessment osi ki nou fer, pou nou vwar.  Akoz i kapab en dimoun al kot Finans, Finans pa ankor donn li nanryen, i vin kot nou.  I lafen, i anvi en keksoz, i napa nanryen.  E nou, nou pou kit li ater, nou bezwen asiste li petet pou 1 mwan.  Apre 1 mwan la nou gete ki mannyer keksoz i ete, ou konpran.  Akoz nou pa pou kit li ater.

Prezan Finans, prezan nou, nou liaise, nou regarde si sa dimoun i kot
Finans or whatever, si i pe ganny asiste or whatever, sa i bann assessment ki nou fer pou nou kapab gete si nou pou prolonz li ankor pou plis letan.

Akoz ordinerman nou pe donn dimoun lasistans lo unemployment pou 3 mwan.  Apre 3 mwan, byensir i annan en assessment ki ganny fer pou vwar si i nesesit, re al ankor en 3 mwan ankor.  Tout an prenon kont sityasyon aktyel.  An menm tan ou’n nonm travay, kantite dimoun ki annan kot IOT.

I annan en travay ki nou pe fer osi avek Minister Lanplwa.  Pou nou regarde ki mannyer nou met bann dimoun dan sa bann lanplwa.  Akoz pa toultan ki zot oule ale.  Me nou oule fer dimoun konpran.  Ozordi i pa le moman ki nou swazir lanplwa.  I en moman kot nou pran lanplwa ki annan.  Pou nou kapab soutenir nou fanmir.  Ler keksoz in vin normal, then la nou ava al dan travay ki nou krwar nou devret ale.

Akoz napa la.  Eski ou reste san lanplwa, ou vin kot welfare pou ganny R3900, konbyen tan ou pou fer li?  Kan i annan lanplwa kot ou kapab ganny ou R10mil.  Ou konpran.  Nou bezwen, mindset dimoun i bezwen sanze, se mindset ki nou, nou bezwen edike.

E retraining osi i en plan ki Gouvernman in met an plas la, atraver ledikasyon pou annan retraining ansanm avek Employment.  Pou retrain bann dimoun, re donn zot bann skill neseser pou zot kapab sorti zis dan tourism, al dan lezot sekter.  Mon krwar i annan en travay, parey mon fek dir bomaten.  I en travay tou sekter ansanm pou nou kapab anmenn sa bann sanzman dan dimoun, dan zot skills ki zot annan, dan zot mindset.

Akoz dimoun i ankor dan son mindset kot i abitye fer son louvraz, ou konpran ou.  Me avek COVID-19 sa mindset i bezwen sanze. E nou, nou bezwen ed zot pou sanz sa mindset.  Akoz i pa fasil pou zis zot sanze zot menm.  Nou bezwen ed zot pou sanz sa mindset.  Montre zot kote ki i annan employment parey kot IOT.  Pa tou dimoun ki oule ale, me selman i pou arive kot i annan nou, nou pou bezwen ale.

Nou pou bezwen ale pou nou kapab soutenir nou fanmir si nou pe ganny en bout ek Lazans, nou mank en bout, nou napa, kot nou pou gannyen.  Nou bezwen al rod laba kot nou pou gannyen

So, mon krwar i tout en travay, tou dimoun ansanm.  E nou demann zot osi Lasanble pou ed nou dan sa demars tou.  E tou nou bann dimoun dan kominote, tou dimoun dan pei, tou bann sekter.  Konmsi nou come together pou nou rod ban solisyon posib, ki realis pou nou kapab fer sa sanzman ki nou anvi, pou nou bouz devan dan sa letan difisil ki nou ladan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Zis pou dir Mr Speaker, ki Minis i annan enn, en pwen ki ou pa’n reponn.  Si pou vin fleksib antretan ki nou esper Lalwa?  Mon ti pe dir, eski in ariv devan Cabinet and whatnot sa.  Be letan ou pe, ou a reponn sa aprezan.  Nou pe sey ede menm nou.

Par egzanp, en ka spesifik in vin devan ASP laba.  En dimoun 2 mwan i lo welfare li. Ou annan en louvraz ou’n donn li, ou dir li vwar la, sepa IOT, sepa kote.  E i pa oule.  Ou bezwen donn li sa larzan. Ou kapab klarifye en pti pe sa ?  E sa kantite unemployment la ki mon vwar, e ki 2mil ekek dimoun la ki ou’n donn nou.

Eski alor sa bann ka i pou kapab redwir.  E ou pa’n reponn lo kestyon Finans.  Sa bann ka ki konsern ASP.  Kot Finans ler i peye, konmsi letan i aprouve i vin kot ou, eski sa sif ki ou’n donn nou la ou, i konsider sa osi, ouswa pa ankor konsidere ?

Ouswa li i tonm dan en lot, en lot landrwa ki sa bann peyman i vini.  Bann self-employed ensidswit.  Zot napa zot, zot bann zafer pa annord zot.  Selman zot dan problenm.  Eski sa in ganny anvoye kot ASP, konmsi napa kot Finans?  Mon oule konpran sa sif ki ou’n donnen.  Kwa ki konsidere kot Finans, kwa ki tou i konsider kot ou menm ki in ganny anvoye, ensidswit. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Kot i konsern par egzanp legzanp ki ou’n donnen, kot en dimoun i lo welfare pou 2 mwan.  E nou atraver, akoz nou fer sa travay kot nou met zot dan employment.  Nou plas zot.  Ordinerman zot vin kot nou, let’s say 3 mwan, nou dir zot 3 mwan nou pou ed ou.

Me la lanplwa ansanm ek nou, nou rod en landrwa nou met ou. E nou dir ou si ou pa pran sa lanplwa la, apre sa 3 mwan, akoz nou’n rode nou’n donn ou.  Then nou pou koup ou, nou fini la, nou pa pou donn ou ankor lasistans.  Akoz ou pa’n anvi antre dan lanplwa.

Ou konpran, akoz i enportan pou nou.  Si nou, nou pa’n plas li, then i pou dir be mon pa vwar, mon pa konnen kote pou al ganny lanplwa.  Alor la ou bezwen kontinyen.  Akoz nou, nou pa anvi annan en sistenm welfare osi, ki tro konfortab.   Kot demen dimoun i kontinyen reste lo la.  Be i pa pou bouze, ou konpran?

Se sa ki nou bezwen annan en sistenm welfare ki pou ed dimoun a en serten moman, en moman kot i bezwen, i dan problenm.  Me an menm tan nou plas li, nou met li lezot landrwa.  Kot definitivman la ou pou bezwen travay.

Akoz mon krwar tou dimoun i pli santi li konfortab pou li dan en lanplwa, olye i vin kot welfare pou li vin rod larzan.  Sa mon krwar tou dimoun zot feel dan sa fason.

Me an menm tan i annan de fwa sityasyon, ler ou pe travay prezan, si sa ki ou pe gannyen i pa sifi, la ou vin kot welfare ou ganny siplemanter.  Siplemanter pou ou kapab vreman soutenir ou fanmir, ok.

Kot i konsern lo kote Finans parey nou’n dir.  Dimoun i vin kot nou i vin fer son laplikasyon.  I annan ki self employed.  Petet li i ti napa, parey ou pe dir, napa dokiman pou li prodwir kot Finans laba, pou li ganny son …  Be ler i vin kot nou, nou bezwen ed li, nou pa kapab dir li retournen.  Nou bezwen ed li.   Siport li at least pou 3 mwan, ok?  Savedir sa sistenm ki nou’n donn ou sa kantite la, i tonm nenport ki sa bann kalite dimoun osi i tonm ladan.

I annan menm taxi pirat ki tonm anba la.  Akoz zot ti pe travay avek zanfan pou anmenn zanfan lekol.  E sa bann letan zanfan pa ti pe lekol.  So, zot osi zot in ganny asiste anba la akoz zot pa pe ganny travay pour lemoman.  Me once ki lekol i konmanse, nou pa pe donn zot, akoz la zot kontinyen fer zot bann pti routin ki zot ti pe fer, ok ?

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker, mon anvi premyerman demann Minis konsernan.  Sa bann zofisye ki ou’n dekrir koman volonter, en volonter i en dimoun ki fer en travay pou nanryen. Mon ti ava kontan konnen si i vre zot pe fer en travay pou nanryen.  Oubyen eski zot pe ganny en allowance. E si zot pe ganny en allowance konbyen zot pe gannyen?

E apre sa bann zofisye, i annan bann, parski sa osi tou bann ki’n ganny anploye kekfwa, ou ava dir mwan,  vi ki i annan sa embargo la, sa moratorium lo recruitment.  Eski zot pe, si sa bann dimoun in ganny recruited.

Apre si Minis ti a kapab dir nou, i annan en lanons dan dernyen meeting Cabinet.  Ki poudir pou annan en increase an term serten peyman la, bann one-off payments.  Eski Minis i kapab donn nou en pti git detay lo sa.  Parski definitivman i pou annan en lenpak direk lo zot Bidze.  E vi ki zot in fek ganny Bidze.  E sa pa ti ladan.  Konmsi nou ti pe ekspekte zot vin devan Lasanble ankor pou vin rod en supplementary.

Apre mon ti ava kontan dir, mon kontan letan mon tann Minis dir, Lasanble fodre ede.  Lasanble li i annan Manm, MNAs ki dan Lasanble.  Be zot dir Lasanble fodre ede, me selman letan i ariv dan distrik, premye group dimoun ki ganny met ater, se MNAs !  I annan serten DA e la mon anvi dir kler.  Parski mon koz, parfwa mon bezwen dir sa avek Mrs Jeannevole tou.  Ki i annan serten DA, li wi ou kapab koz avek li e i konpran ou.  Me i annan bokou DAs ki pa enteres pou koz avek en MNA. Spesyalman si i sorti i sorti lo sa kote latab.

Alor, sey eksplik nou en pe plis ki mannyer Lasanble pou ede, bann MNAs pou ede, non-selman isi dan Lasanble pou pas Lalwa ki zot anvi.  Me osi dan distrik.

Finalman, Mr Speaker mon ti ava kontan demann tou lede Minis, ki pou zot larepons lo sa persepsyon e menm en lakizasyon,  ki poudir dan sa moman kot nou pe pase la.  Avek sa bann dimoun ki’n ganny swazir pou fer triyaz, avek lafason ki zot pe donn larzan.  I annan en kantite politik ki pe ganny fer.  Mon ti ava kontan ganny zot larepons lo sa. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, lo kestyon volonter, parey taler nou’n dir, volonter se ler ou vini ou fer li pou nanryen, ok.  Byensir ler nou’n lans sa, o nivo distrik laba, nou’n rod 2 volonter par distrik.  Dimoun in aprose, in vini, zot in vin avek, zot pa’n vin ek en bi pou ganny nanryen zot.  Zot in vin ek en bi pou zot vin donn en koudmen pou vin montre sa lanmour, sa konpasyon ki zot annan pou sa bann dimoun ki pe pas atraver. E ki anvi zot laplikasyon bouz en pe pli vit pou vin ed Lazans Proteksyon Sosyal, ki mannyer pou tir en pe sa kantite presyon ki nou ti annan a sa letan.

Zot in vin ek sa zot dan zot leker.  Me byensir i annan dimoun ki bezwen sorti kot li, i bezwen pey son transpor pou vini.  I annan lezot lozistik, son manze eksetera.  So avek sa, nou’n pran kont ki nou donn en pti allowance R1500, par mwan sa bann dimoun, ok.  Sa ki nou’n deside.  Akoz nou menm nou, nou vwar i annan bann ekstra ki zot bezwen fer apar donn zot lekor, Me i annan lezot ekstra ki zot fer.

Lo kote embargo wi, definitivman napa recruitment ki pe fer, nou pa’n recruit.  Tou sa bann dimoun ki la ki pe donn My First Job, ki pe donn en koudmen, bann travayer Minister Lanplwa, tousala pa pe ganny anploye par nou Lazans.  Se bann dimoun ki pe don koudmen.  Parey lo My First Job, bann manrmay ki pe ganny zot allowance anba la, ki pe travay ki pe donn koudmen.  E napa okenn nouvo lanplwa ki nou pe met dimoun ladan.

Kot i konsern persepsyon lakizasyon politik.  Mwan personnelman koman Minis Lafanmir, mon pa pe fransman, mon pa pe get afilyasyon politik okenn dimoun ki apros nou lorganizasyon, nou bann lofis, pou okenn led, okenn sipor ki zot krwar zot merit gannyen.

Akoz mon pa krwar nou devret pe get afilyasyon politik dimoun.  Akoz sa dimoun i en Seselwa, i dan nou pei, i osi in ganny afekte par COVID, i osi i annan en demann.  E nou bezwen tret li parey, ok?  Baze lo son demann nou tret li parey.  Si i pa bezwen i pa pou gannyen. E i ava ganny dir akoz.  Alor mwan pou mon sa persepsyon ki nou pe favoriz parti politik, petet parti o pouvwar, non.

Mwan personnelman mon pa konn DM, DM akoz lo son pozisyon.  Me mwan personnelman mon pa krwar.  E mon annan mon CEO la, mon krwar li osi i kapab dir ou, nou travay tre pros.  Zanmen mon’n deza dir avek mon CEO, silvouple sa i en US donn li son larzan la !  Nou pa fer sa.  Akoz i annan prosedir an plas.  Nou swiv prosedir ki an plas, ok.  Nou swiv prosedir, akoz demen tousala nou bezwen vin raport avek zot menm.  Zot menm zot ki pou vwar pou dir nou sa bann keksoz.

Alor nou pa fer.  Nou pe fer li drwat.  Akoz mwan pou mon i sa Seselwa ki dan bezwen ozordi.  Sa Seselwa ki pe struggle, se sa ki nou bezwen anmenn nou konpasyon e ed zot pou zot debout e non pa pou zot tonbe.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ava pas laparol avek Minis Dezinyen.  Mrs Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou, nou kontinyen ankouraz nou bann DA, Onorab pou travay avek zot bann MNA dan distrik.  E mon krwar ler, ler mon’n ekout bann komanter ki ti ganny fer dan prezantasyon Bidze pour sa lannen.  Mon’n santi poudir i annan bon relasyon travay ant Departman Gouvernman Lokal avek bann MNA.  E nou anvi ki sa osi i reflekte.  I reflekte dan travay avek nou bann DA o nivo distrik.

Onorab dan sityasyon emergency mon krwar nou bezwen ed tou dimoun, nou bezwen travay avek tou dimoun.  E dan bann letan parey, mon krwar en keksoz ki nou’n remarke avek COVID-19, bokou dimoun o nivo distrik in vin devan, in montre zot lanvi pou zot kapab donn en koudmen.  Pou zot kapab ede, pou zot kapab asiste kot zot kapab.  E tou dimoun ki’n vini nou’n pran zot non, nou’n welcome zot, mon pa kontan servi sa mo servi.  Me nou’n sey fer zot ed nou dan fason ki nou santi, ki nou santi zot kapab.

E mon krwar i dan bann moman koumsa, la ki nou vwar petet ki degre solider Seselwa i solider, ki mannyer i annan sa linite antre nou.  E ki kantite dimoun ki vin devan pou ede.  E mwan pou mon tou dimoun ki vini, nou devret welcome zot e pare pou travay avek zot, pou nou kapab zisteman cope avek en sityasyon ki nou ladan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, i annan en kestyon ki pa’n reponn, an relasyon avek sa increase ki Cabinet in anonse.

 

MR SPEAKER

Wi.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ki poudir i pou annan en increase dan sa one-off.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, wi nou annan en travay ki’n ganny fer.  E byensir i annan plis lenformasyon ki nou pou donnen avek piblik lo la.  Ki nou pou pas lenformasyon atraver piblik.  Kot i annan en travay ki nou’n fer premyerman avek Minister MHILT.  Pou nou regard en pti pe lo sityasyon rent.  Akoz parey zot konnen ozordi,  bokou dimoun ki pa ankor ganny en lakaz, ki lo sistenm pou ganny en lakaz ek Gouvernman, ki pe pey zot HSS.  An menm tan zot pe ganny part rental avek Minister.  Pou zot pey zot lakaz.  E ozordi nou pe vwar lakaz i ant R15 ziska, pli ba se 7mil, 8mil.

E avek COVID definitivman i pou annan en problenm kot nou bann dimoun pa pou kapab pey zot rent. Sirtou -.  Epi i annan bann ki menm zot pa en aplikan Minister, me zot pe lwe lakaz.  Akoz zot, petet zot annan zot loan pou zot fer zot lakaz, zot annan lezot fason fer. Be tousala i pou bann dimoun ki pou tonm dan sa bracket kot i pou annan en problenm.  E sa i en travay ki nou’n fer avek Minister kot MHILT,  pou nou vwar ki mannyer nou kot Lazans Proteksyon Sosyal, par egzanp demen, mon donn en legzanp demen.

Demen, let’s say, Pierreline i ti dan lakaz, sa land owner i dir ek li, i donn li son papye, i dir ek li sorti.  Sorti ozordi, ale.  Akoz ou napa larzan pou pey mwan.  Prezan MHILT i annan son prosedir pou fer sa li.  By the time MHILT pe fer sa bann prosedir, ki i arive ek sa dimoun? I pou ganny met lo semen.  E nou kot Lafanmir nou pa anvi vwar sa dimoun lo semen.  Nou pa pou anvi vwar sa dimoun lo semen.  Nou pou bezwen pran en step kot la nou pou accommodate sa dimoun.

Either par pey sa landlord, oubyen nou rod en lot landrwa nou met sa dimoun.  E prezan an mezir nou regarde ki mannyer MHILT i antre pou kapab ed sa dimoun, ok?  Se sa la fason.  E byensir i annan lezot detay ki apre nou pou, ansanm ek MHILT pou nou kapab donn, akoz i  en combined papye.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ok.  Mr Speaker, mon konpran egzakteman sa ki Minis pe dir.  Be selman mon anvi, absoliman parey ou’n dir, e mon dakor antyerman ki nou bezwen pas bann mesaz serye avek dimoun.  Onorab De Commarmond in dir ki byento i kapab trouv li san en lanplwa.  Mon pa konnen akoz i pe dir sa.  Mon pa konnen.

Be, e nou bezwen kontinyelman koz avek dimoun.  Me selman lo en kote, lo en lot kote, nou tou nou pe vwar ki poudir biznes pe, napa – parey ou’n dir ou menm Minis touris zero, income zero.

Lakantite dimoun ki zot in gannyen ki unemployed i ogmante. E byensir Gouvernman larzan ki i gannyen, i ganny li from business atraver tax.  So, letan mon pe tann logmantasyon plis, fer rantre personal loan.  Fer rantre part rental, fer rantre tou bann lezot keksoz pou annan plis dimoun.  Mon anvi, mon anvi osi ki Gouvernman i regard la realite.

Eski vreman, eski vreman letan zot pe fer zot bann prozeksyon, zot pe vwar ki avek sityasyon, dizon si kondisyon i kontinyen reste parey,  apre Zilyet, Zilyet, Out.  Eski vreman nou pou dan pozisyon pou nou donn welfare R5mil, R3mil ensidswit?  E avek pri lavi osi tou ki pe kontinyen ogmante.  Sa lot batch marsandiz ki vini.  La pour lemoman nou pe, pou le moman nou annan rezon konplent.

Me sa lot batch marsandiz ki pe vini avek dolar R18, pre 50.  Eski vreman Minis letan zot pe regard zot prozeksyon.  Eski zot kapab dir avek nou lo sa nivo welfare, lasistans dimoun, ki zot pe vwar zot letan zot regard devan zot bann kalkil?  Sa i mon dernyen kestyon, Mr Speaker.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, ler nou pe get, parey mon’n dir bomaten, ler nou pe get sityasyon aktyel avek sa COVID-19, kot nou sorti.  Nou bezwen, tou dimoun i bezwen realize kote nou sorti. Ki mannyer nou ti ete, let’s say Desanm, Zanvye.  E kote nou ete la ozordi Avril, nou dan en lot, nou’n boulverse. Dimoun in boulverse, dimoun in vir anba lao, akoz napa lanplwa, napa touris, eksetera.

Me Gouvernman li i annan en safety net ki i mete la.  Sanmenm sa ki nou apel Lazans Proteksyon Sosyal.  Kot bann dimoun ki boulverse, ki pas atraver bann difikilte i tonm anba sa safety net.  E sa safety net li i pa pe ranplas sa larzan ki nou ti pe gannyen dan son antye.  Me i pe donn nou pou nou kapab sirviv.

An menm tan Gouvernman li i pa pe asize li, Gouvernman tou son bann Minister, tou son bann departman pe travay nuit o zour pou nou konnen, pou nou get sityasyon, pou analiz sityasyon.  Tou sa ki ou’n mansyonnen Onorab, i bann keksoz ki Gouvernman, pe mazinen, pe reflesir pou vwar ki mannyer nou pou ale anmezir ki parey nou’n dir, napa touris ki antre dan pei.

Akoz i en gro lenpak sa.  Parske zis nou pran sa 2 zil, Praslin, La Digue.  I 2 zil kot mon pou dir 98poursan dimoun pe viv dapre travay ki zot gannyen atraver touris.  E sa 2 zil in ganny tape, mon pou dir, right, left and center li.  Mahe i annan ankor lezot landrwa kot dimoun i kapab, kot i annan bann lendistri, bann lezot keksoz kot dimoun i kapab bouze, lapes.  Me Praslin i annan zis sa pti bout lapes, apre 98 poursan.

Anyway, Gouvernman pe travay lo tousala.  Byensir nou’n dir sa 3 premye 3 mwan la, parey mon’n dir o nivo Welfare kwa ki nou pe fer.  O nivo Finans laba kwa ki zot pe ganny fer.  Apre 3 mwan byensir i pou annan en assessment an zeneral.  I bezwen annan en assessment pou nou vwar kote nou ale prezan.  What is the next step? Kwa ki Gouvernman i kapab fer?

Me selman toultan nou bezwen mazinen,  Gouvernman pa pou zanmen les sa pep ater. I pou toultan rod fason, ways and means pou fer ki sa pep i reste debout.  I pa tonm net aplat ater, me i reste debout.  Pou li kapab kontinyen soutenir son fanmir, pa dan menm fason ki ou ti pe soutenir lannen pase 2019, kot ou ti annan ou lanplwa both of you.  Ozordi ou napa.  Me dan en fason kot nou reorganiz nou.  Nou revwar nou fason viv, nou revwar nou fason fer.  E ansanm, mwan mon krwar ansanm nou pou kapab vwar en re solisyon.

Me parey mon’n dir ou, bokou travay pe ganny fer Onorab.  Bokou, bokou travay ki ou pa krwar.  Latet pe vin pli blan, me i annan en kantite travay ki pe ganny fer pou nou kapab vwar vreman ki i pou arive e ki mannyer nou pou kapab soutenir.  Seve in fini blan, ou pa vwar, prezan mon’n kouver.  Ok. 

So i annan travay pou  fer parey mon dir.  I annan kantite e nou, nou krwar dan sa ki nou pe fer.  Byensir avek led tou dimoun ki mannyer nou kapab fer pli byen pou nou kapab soutenir sa pep.  Sa pep ki’n tonm net, se sa bann ki nou bezwen soutenir. E soutenir nou menm, nou lekor, nou tou.

Lezot mezir sa parey mon’n dir, an mezir ki i vini, bann mezir definitivman zot pou ganny lenformasyon lo bann lezot mezir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon, avan nou terminen mon anvi zis, mon osi konman en MNA osi ki mon annan en distrik.  Mon anvi zis dir avek le 2 Minis, anfen mon annan en pti kestyon osi tou pou tou lede.

Lo mon kote, relasyon avek DA Beau Vallon ki pe oversee Bel Ombre.  Nou relasyon i tre byen, i tre kordyal.  Nou fer bokou lesanz, plizyer lesanz lo diferan ka, menm lo bann ka ki vin devan mwan oubyen ki al devan li lo kote lasistans.  Kot nou pa, mon pa enterfer dan son travay, me nou kapab lesanz lenformasyon pou ede osi tou ki sa lasistans i al devan.

So, alor kot i annan merit mon bezwen aprouve.  Mon bezwen dir wi, ki relasyon mwan avek Mrs Clarisse Beau Vallon i tre, tre byen.

Me mon pti kestyon ki mon re demann ankor, mon re poz Minis Dezinyen, kan eski Bel Ombre pou ganny en DA?  Pour Minis Larue, Minis bann Manm in koz lo labi.  E dan kestyon orizinal osi tou, in fer sorti koman nou pou koup labi.  Nou tou ki annan en distrik nou konnen i annan, dimoun i rod tou fason pou abiz sa sistenm.  E sa ki mwan mon pe vwar dan plizyer distrik, i annan plizyer dimoun ki pe abiz sistenm, e sa i sirtou bann kliyan ki lo labi sibstans.

E labi sibstans mon dir, swa drog, swa lalkol.  Zot pa pe rod, i annan en laport in ouver la pou zot ganny lasistans.  Zot pa pe rod sa lasistans pou zot byennet.  Ler mon dir byennet, zot lasante, manze or whatever.  Se petet zot menm zot ki pe vin rod sa lasistans.  Si an term zot ganny asiste an term cash, sa larzan i retourn dan sa serk kot nou konnen, swa zot in al aste lalkol dan laboutik, swa zot al aste drog.  E sa larzan i re fourni sa serk drog.   E i annan serten dimoun ki benefisye lo ledo tax payers.

E Minis ou’n devwal sa zafer kot voucher osi pe ganny vann.  E probableman i se sa bann dimoun ki pe abiz sibstans ki li i pa bezwen sa voucher.  Me en voucher R500 i pe vann li R200, i konnen akoz i bezwen sa R200.  So, kwa ki zot pe fer petet pou travay en pti pe pli pros ankor la avek zot bann azan.  Petet menm avek APDAR, pou regarde pou kapab sey elimin en pti pe sa bann labi.  Me ki bann dimoun ki vreman dan bezwen, bann kliyan ki vreman dan bezwen, an vi resours limite, se zot finalman ki ganny asiste.

So mon annan 2 pti pwen la pou Minis Dezinyen apre pou Minis Larue.

 

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, nou idantifye en dimoun ki lo trial.  E byento PS pou liaise avek ou avan ler ki nou apwent li koman DA Bel Ombre.

Mon ti anvi zis osi dir en pti keksoz lo sa dernyen pwen ki ou’n fer, lo bann dimoun ki pe abiz sibstans.  Lo nou food programme, nou napa, nou napa en gran kantite sa bann dimoun ki pe vin rod sa 2 repa par zour.  Nou annan an tou apepre en 7 zot, ki vini ki vin rod en repa.  Donk nou napa bokou zot.

E definitivman zot nou pa pe donn zot.  Se pou sa rezon nou apel li the food programme.  Nou pa pe donn zot okenn larzan, oubyen anmenn zot dan magazen pou al aste nanryen.  Zis nou pe fer sir ki zot ganny 2 repa par zour.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Mondon.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, nou kote lafanmir nou osi travay tre pros avek APDAR, akoz sa i enn nou bann partner.  Nou travay ansanm close avek zot, avek APDAR.  Me selman kliyan ki lo labi sibstans la, avek nouvo sistenm ki nou’n met an plas sa triyaz la, la nou pou kapab vreman vwar zot byen.

E petet la koup, parey nou’n dir, si nou pe donn zot lasistans finansye, nou pa pou donn zot lasistans finansye.  Nou pou regarde si zot pou al tonm laba kot Local Government pou zot ganny repa or whatever, nou pou fer li.  Si i bezwen en pti kart nou pou fer li.

Me selman an menm tan sa kart nou bezwen gete minimonm ki nou donn zot.  Me an menm tan parey nou’n dir, bann dimoun ki pe pran sa bann kart avek sa bann dimoun, nou, nou pou bezwen, si i annan levidans, nou pou bezwen pourswiv zot.  Akoz zot pe fer mal, zot pa pe fer keksoz byen.

Savedir nou pou vwar kote, avek Me ki nou pou vwar tre byen kote sa i, kote sa i pou ale, ki mannyer nou pou vreman retir sa labi ki nou krwar i annan.  Akoz nou pa anvi osi nou bann dimoun, nou bann dimoun ki pe abiz sibstans, ki zot pran sa larzan, apre zot pe al abiz sibstans, zot pe al grosi laba.  Me an menm tan zot, zot pe degrosi zot lekor e degrosi zot fanmir.  E degrosi pei, ou konpran?

Alor i enportan pou nou osi vwar li dan son laspe.  Me pa kit li san en manze osi, me fer sir i ganny son manze.  Ok.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon mon vwar 2 Manm ki’n lev Standing Orders.  Mon ava donn laparol Onorab Arissol.  Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour, bonn apre midi tou Manm, Minis avek delegasyon.  Mr Speaker, mon ti anvi zis met dan ou latansyon, an vi ki nou’n ganny en lalis avek Lasanble, forward lalis ki nou bezwen gard li konfidansyel,  mon krwar i enportan dan sa lespri kot nou’n debat ozordi an relasyon avek la transparans, napa gaspiyaz.

Mon ti a kontan zis met dan latansyon sa 2 Minis ki la, enkli ou koman Speaker Lasanble Nasyonal.  Deza lo lalis St Louis ki nou apel lalis St Louis, i annan dimoun ki lo mon lalis St Louis ki pa reste, ki pa lo mon rezis voter St Louis. In ganny anrezistre dan mon distrik, in ganny lasistans dan mon distrik.

Dezyenmman, mon annan 1, 2, 3, 4 dimoun ki zot non in aparet 2 fwa, lo menm lalis avek lasistans ki mwan mon’n gannyen. Konmsi i pou enportan dan tou sa demars ki nou pe fer, sa konversasyon ki nou pe fer ek sosyal, i pou enportan pou nou kontinyen.  Zis dan menm lespri parey nou pe dir,  ki labi pa ganny kontinyen avek sa zafer sosyal.  E kot bann Administrater Distrik, enkli bann dimoun ki’n ganny dezinyen, ki’n vin volonter pou fer sa travay,  zot pe fer li byen.

Mon annan dimoun ki reste Bel Air next door, in vin fer son aplikasyon St Louis e in ganny asiste. E mon pe zis swete ki sa ki sorti dan en lot distrik i pa fer dan son distrik, apre i al osi fer dan en lot distrik.  Mon pe zis met sa dan ou latansyon Mr Speaker, pou ki sa 2 Minis osi, e nou tou ki pe fer sa diskisyon an relasyon ek sa.  Sa konversasyon pa fini la. Be nou kontinyen avek sa, akoz sa i larzan lepep Seselwa.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker mersi.  Mon ti a kontan petet zis fer en pwen. Akoz nou kot Lazans nou pa pe pran dimoun, ler i vini, i donn nou son landrwa rezidans, nou pa al lo lalis voter pou nou gete kote i ete nou.  Nou ler en dimoun i vini, i dir ek ou i Bel Air, nou pran li Bel Air, nou met li Bel Air.  Me i pa neseserman i lo lalis voter Bel Air, ou konpran?

Sa dimoun pa vin dir ou kote, ki lalis voter i lo la.  Me i vin dir ou mon pe reste.  Kekfwa i zis i lo lalis voter Mont Fleuri, me selman i pe reste St Louis.  Alor vini i dir ou mon St Louis, ou konpran?  Petet sa i konfizyon.  Me an menm tan i annan sa 2 zafer ki nou bezwen konpran.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker zis lo la, permet mon zis pou dir ek Minis, be se sa kot lanmenm la kot problenm i vini. Si sa dimoun i pas anba kot ou, i pa dir ek ou kis on distrik i ladan, apre i al end up dan distrik e i fer en lot aplikasyon.  Mon krwar i enportan pou nou balans tousala.  Pa pou ouver en diskisyon, Mr Speaker.  Zis selman pou konpran en pti pe sa ki Minis Larue in dir mwan.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mersi Onorab.

 

MINISTER MITCY LARUE

Onorab sistenm pou pick up sa, sistenm ki nou annan an plas pou pick up.  Akoz konman zot aplike i antre dan nou sistenm sa.  Ok?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Petet Minis petet pou ou lenformasyon. Mon krwar bokou bann lasistans ki’n ganny fer dan lepase, ler en aplikan i antre, si i pa dan distrik Bel Ombre i dan distrik Anse Etoile i ganny refer back to Anse Etoile, al fer ou aplikasyon laba.  I menm in ariv pou lakaz, pou carer, pou loan whatever.  Petet si i kapab ganny triye koumsa, sa i ava bon.  E an menm tan i ava ed ASP osi tou pou kapab annan keksoz en pti pe pli annord.

Mon krwar Onorab osi in mansyonn bann dimoun ki vwar 2 fwa lo lalis, mon osi mon’n pas en pti kou dan sa lalis vitman.  Me selman regarde, petet i annan en laplikasyon an Mars, en lot an Avril, wi.  Zis regarde.  Me nou, nou la, konman Manm Lasanble osi tou.  Pou nou pick out sa bann disparite and all that.  E pa ezite, Mr Simeon i en dimoun ki nou kapab anvoy bann lenformasyon kot li.  Ok?

Yes Onorab Waven William.  Ou ti annan en pwen osi lo?  Yes.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, annefe lefe ki Minis i la, 2 Minis i la e sa pwen mon krwar i konsern tou distrik.  Sa i lo kote transpor piblik.  Mon ti a kontan lefe ki Minis i la, Mr Speaker permet mwan.  Mon ti a demann Minis Gouvernman Lokal, si zot pe swivre sa negosyasyon ant SPTC avek Lasosyasyon Omnibus?

Rezon akoz, se ki bokou dimoun pe ganny kite ater, pe antre travay tar. So, pou nou i pou enportan konnen, lekel, si zot pran en desizyon, lekel sa bann omnibus ki pou deservi bann distrik ?

An menm tan, nou konnen poudir sityasyon i ase grav.  Akoz menm la konmela lekol pa ankor konmanse, i annan problenm avek sa social distancing.  So, mon ti ava demann Minis Dezinyen si i posib pou li swivre sa.  E fer nou konnen ki mannyer keksoz pe deroule.  E an menm tan si zot ti kapab amann Lalwa, si i permet.  Akoz taler i annan bann propozisyon la, ki mon krwar ki i valab.

E Minis pa’n donn nou en nide, en dele letan, kan sa i kapab ganny fer.  Akoz nou konnen i annan serten Lalwa, vitman i ganny amande, i ganny anmenn devan.

So, mon a demann Minis Dezinyen silvouple, si i kapab swivre sa, gard nou enformen kwa ki pe pase.  Pou nou konnen ki mannyer sa zafer transpor piblik dan distrik pou marse.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Minis ou le fer en komanter lo la ?  Minis Dezinyen, go ahead Mrs Mondon.

 

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Wi, zis pou mon dir, poudir CEO SPTC in deza vin fer en prezantasyon ek Cabinet lo ki mannyer i pe re organiz servis bis an zeneral.  Akoz parey nou konnen i pa fasil pou SPTC avek tou bann nouvo gidans ki Minister Lasante pe donnen. Ki li i bezwen met an plas.

Nou annan bann etidyan ki SPTC osi ki pe anmenn zot.  Me i annan bann mezir, serten mezir ki zot pe pran, ki zot pe met an plas.  Ki mon krwar nou ava donn zot sa, konmansman sa semenn la avek lot semenn.  Petet pou vwar letan tou zanfan in antre lekol, ki mannyer bann keksoz pe marse.  Si annan reazisteman ki zot bezwen fer.

E wi Onorab, i annan serten diskisyon osi ki pe ganny fer avek bann omnibus, pou vwar sirtou si zot osi zot kapab ede pou anmenn bann etidyan lekol, pou kapab tir en pe sa presyon lo SPTC.  Me Cabinet pe swiv sa de pre.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Petet pou azoute lo la.  Ler SPTC ti fer diskisyon, nou ti’n osi vwar ki, par egzanp nou ban pansyoner, nou pe dir ki bann pansyoner, lefe ki zot ganny bis pou nanryen, zot travel nenport ler.  Parey nou konnen nou bann dimoun aze i kontan bouz granmaten al fer bann vizit partou kote.

So, nou pe osi lans en lapel avek bann pansyoner, pou zot pa servi bis dan bomaten letan peak hours.  Me servi bis apre 9er edmi.  Apre peak hours apre midi, ziska 6er. Me pa dan bann letan 4er, 3.30.  Sa pou anpes zot, akoz bann dimoun aze i pli vilnerab avek COVID-19.

So, i enportan ki nou protez zot, e anpes zot vin asize lo bus stop kot zot fer en gran laliny.  E an menm tan laranzman pe ganny fer avek bann Labank, ki ler zot al kolekte zot pansyon, pou ki zot vin apre 9er edmi, ant 10er.  Pou laba Labank osi i ava annan en sistenm an plas.  Kot zot vini zot kolekte zot pansyon, ek bann home, bann carer i al kolekte zot pansyon kot ASP osi apre 9er edmi.

Konmsi pou evite ki zot vin asize lo bus stop pou zot fer sa bann tranzaksyon.  Apre lezot voyaz ki zot oule fer pandan lazournen, zot kapab osi fer li dan bann off-peak hours.  Pour ki zot pe protez zot prop lekor.  An menm tan pou tir en pe konsesyon lo SPTC.

Petet taler Mr Speaker mon’n bliye, mon bezwen repet ankor. Ki ler dimoun i vin kot nou la, pou fer laplikasyon.  Zot vin dir ou kot zot pe reste, zot pa vin dir ou kot zot vote zot.  Zot vin dir ou kot zot pe reste.  E nou, nou bezwen pran kot zot pe reste.  Akoz i annan 2 diferans ant lalis voter avek kot mon reste.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.

 

(Interruption)

 

 MR SPEAKER

Order!  Order!  Bon, mon krwar Lasanble in pas ase lenformasyon avek Minis ek le 2 zofisye ki zot a kapab travay lo la pou amelyor sistenm ki zot pe servi.  Pou fer li vin en pti pe pli foolproof.  Akoz parey nou konnen, tou sistenm ki nou met an plas, i annan dimoun i sey bat sa sistenm, avek en bi ki li i benefisye.

Bon, avek sa mon ti a kontan remersye Minis Dezinyen Mrs Mondon, e Minis Larue ki akonpannyen par PS Vidot-Jeannevol e CEO Simeon.  Pou vin pas sa demi zournen avek nou ozordi, pou reponn bann kestyon bann Manm.  Le 2 Minis, mersi bokou, ek zot zofisye.  Nou ava eskiz zot parmi nou.

 

 

(THE DESIGNATED MINISTER AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon, nou pou repran nou travay 2er.  Me mon annan 2 pti lanons pou mwan fer.  Bills Committee, pe rankontre toudswit apre ler nou pran break la toudswit. Bills Committee dan Committee Room 3. E Assembly Business Committee 1.15 dan Speaker’s Conference Room.  E apre midi 2er ler nou antre nou pou pran bann Bills.  Mon krwar nou pou konmans, Madanm Deputy Clerk, nou pou konmans avek Children’s Amendment, wi. Nou pou, si i annan konsansis nou a fer li 2er edmi, nou a pran 2er edmi.

Bon mon anvi zis fer konnen, nou pou sanz en pti pe the Order lo, pou bann Bills.  Nou pou konmans avek Children’s Act (Amendment) Bill, ok?  Ki Minis Larue in deza prepar li. I ti pou fer li la bomaten menm apre reponn kestyon.  I a pran sa Bill, and then nou ava move on to lezot, ok?  So, nou repran nou travay 2er edmi.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Bonn apre midi Minister Mitcy Larue, Minis Responsab pour Zafer Lafanmir.  E bonn apre midi ou delegasyon, ki konpri Mrs Linda William-Melanie, ou Sekreter Prensipal.  Ms Beryl Laboudallon, ki Director pour Servis Sosyal.  E Mr Stephan Knights ki Legislative Drafter dan Biro Attorney Zeneral.

Bon zis avan nou pou, mon pou demann Mosyon pou Second Reading, i annan sa matter of privilege ki Onorab Henrie in leve avan nou break.  Mon pa pou donn en ruling, me mon’n ganny klarifikasyon.  So, mon kapab partaz sa klarifikasyon avek ou ki mon’n gannyen avek PS Damien Thesee kot Finans.

Bon, in dir ki dan Lasanble, Minister Finans in fer provizyon pou R1000.  Akoz a sa moman la napa nanryen ki ti’n materyalize.  From there, pou asir consistency avek gidans Home Care Allowance, an regardan bann low and high risk, sa rate of R15 hundred for low risk i pe ganny aplike, ok?   Sa, sa lenformasyon ki in donn mwan.  Si i annan okenn lezot klarifikasyon ki zot anvi, mon ava kapab rode avek PS Thesee, ok? 

So, zot in move from R1 thousand ki nou ti’n mete, zot in aksepte.  Akoz sa moman la ti napa nanryen ki ti’n materyalize. Zot i’n fer provizyon pou sa.  Me la zot in move lo sa R1500, ok?  Si ou oule mon a kapab fer ou ganny en kopi sa email.  Petet lafason ki mon’n met li an kreol, petet i soz en pti pe.  Me mon kapab fer ou ganny en kopi sa email, ok?  Mon ava fer mon sekreter anvoy kot ou, forward kot ou, ok? Mersi.

Bon nou ava kontinyen nou travay lo Order Paper.  E prosennman lo Order Paper nou annan Second Reading pou Bills.  E parey mon ti’n anonse, nou pou pran Children (Amendment) Bill, 2020. E mon ava demann en Mosyon pou Second Reading.  Yes, Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr speaker.  Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon, Mr Knights bonn apre midi, e tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker, anba Order 64(2) nou Standing Orders, mon oule move ki Children (Amendment) Bill 2020, (Bill No. 11 of 2020 i ganny lir en Dezyenm Fwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Okenn Manm ki segonde.  Yes Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mosyon i ganny segonde, Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Bon mon ava envit Minis pou entrodwir son Bill.  Minister Larue laparol i pou ou.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou lede Leaders e tou Manm Lasanble e tou dimoun a lekout.  Mr Speaker, mon pe prezant merit Children (Amendment) Bill, 2020 avek Lasanble Nasyonal pou konsiderasyon e laprouvasyon.  Sa Bill pe propoz lamannman swivan.

Premyerman, entrodwir en definisyon pou pinisyon korporel,  oubyen corporal punishment dan seksyon 2 Children’s Act.

Dezyenmman repeal section 70, bracket (7).  Trwazyenmman entrodwir seksyon 70(b) apre 70(a).  Seksyon 70(b), bracket (1) i entrodwir en ban kont corporal punishment. 

Seksyon 70(b), bracket (2), i entrodwir penalti pou lofans corporal punishment, ki en lanmann maximum R25000, ouswa santans 2an prizon oubyen tou lede.

Katriyenmman, repeal paragraf bracket (3) anba seksyon 107, bracket (0).  E senkyenmman, dan menm seksyon 107, bracket (0), sou paragraf 5, tir sa bann mo swivan.  ‘’other lesser punishments for or’’. 

Lot morso lamannman i relye avek provizyon lo adopsyon enternasyonal.  Premyerman lamannman pe demande pou kree seksyon 44(a), bracket (1) lo provizyon adopsyon enternasyonal.  Pou fer antre prensip standar e prosedir Konvansyon Lae, oubyen Hague Convention.  Partikilyerman sa 2 Konvansyon swivan ki ganny elabore anba sa nouvo seksyon 44(a), bracket (2).

Hague Convention on the Protection of Children and Cooporation in respect of Intercountry Adoption, 1993. E Convention on the Civil Aspect of International Child Abduction, 1980 as ratified by the Republic.

Dezyenmman, deziny Minister oubyen Departman ki Responsab Zafer bann Zanfan,  pli spesifikman lofis Direkter, Servis Sosyal, parey Children’s Act ti fer provizyon.  Konman sa Lotorite ki annan manda pou antreprann bann latas e formalite neseser kot i konsern adopsyon ant pei e anlevman zanfan anliny avek sa 2 Konvansyon.

An dot mo, sa pou permet sa ki nou apel domestication an Angle.  Sa 2 Konvansyon dan nou Lalwa.  Sa i vedir tou bann sityasyon ki konsern sa 2 Konvansyon, pou otomatikman ganny dirize kot Servis Sosyal ki ganny stati legal e ganny rekonnet par lezot pei koman Lotorite Santral.

Mr Speaker, vi ki sa Konvansyon i an viger pou enn de lannen, lofis Servis Sosyal i deza an kominikasyon avek lezot Lotorite Santral.  Malgre son stati pa ti ankor ganny met dan Lalwa.  Akoz, konman en Pei Manm sa bann Konvansyon, servis sosyal ti pou bezwen donn servis kliyan ki pe fer demann pou adopte zanfan.

Mr Speaker, aprezan permet mwan pou fer en pti tour lorizon lo sityasyon proteksyon zanfan dan pei, sirtou akoz provizyon lo pinisyon korporel i en topik ki anmenn bokou kontrovers.

Children’s Act, 1982 ki’n pas atraver plizyer pti revi dan lepase i etablir proteksyon pou zanfan e osi etablir bann penalti pou serten lofans kont zanfan,  anba sapit 4, avek tit ‘’Lofans kont zanfan.’’

Children’s Act i osi donn Direkter Servis Sosyal, Lotorite pou azir ler en zanfan in ganny maltrete, bate, ganny fer en dimal, ouswa ganny abize seksyelman, pou entervenir e asire ki sa zanfan i ganny latansyon medikal neseser.  E answit lezot demars pou ki sa ka i ganny investigate par Lapolis.  Bann ka labi, relye avek pinisyon korporel, i parmi bann ka ki Servis Sosyal i bezwen entervenir e travay avek.

Mr Speaker, Konvansyon Drwa Zanfan ki nou’n ratifye depi 1990, i senpleman ranforsi lobligasyon bann Leta ki’n sinyen, enkli Sesel, pour fer tou posib pou asir proteksyon zanfan.

Leta Manm i senpleman bezwen reget bann Lalwa, pou met zot azour avek prensip konvansyon. E sa i vedir amande oubyen repeal serten morso dan bann Lalwa kot i neseser.  Sesel in konmans fer sa bann revi enportan depi 1991 e pe kontinyen fer li.  Sa lamannman ki devan Lasanble ozordi, i en kontinyasyon sa revi Lalwa Children’s Act, 1982. 

Mr Speaker, avan ki mon elabor lo mon deliberasyon annou gete ki nou Konstitisyon i dir ler nou koz lo Drwa Miner dan nou chart Drwa Imen anba sapit 3 nou Konstitisyon, an sa ki konsern proteksyon zanfan.

Lartik 31 i dir, Leta i rekonnet Drwa Zanfan e enn dimoun pou ganny proteksyon spesyal, an vi zot sans i matirite e vilnerabilite.  E pou asir ki sa drwa i ganny egzerse dan en fason efektiv.

31(a) ek (b) i demande ki Leta i angaz li pou fer an sort ki i annan provizyon dan Lalwa Lanplwa pou protez zanfan kont okenn travay ki poz en danze pou zot devlopman entegral e zot lasante. E morso ki konsern sa lamannman ki devan nou 131(1), 131(c). 31(c) (eskize)  I met lobligasyon lo Leta Sesel pou asir proteksyon spesyal kont leksplwatasyon sosyal, ekonomik, fizik e danze moral ki zanfan e zenn i ganny ekspoze avek.

Mr Speaker, sa provizyon kle nou Konstitisyon i labaz sa lamannman.  I fonde prensip fondamantal proteksyon en sitwayen.  Me pli partikilyerman drwa nou bann zanfan.  Mr Speaker, permet mwan al pli lwen pou sit Lartik 19, Konvansyon Drwa Zanfan ki ankor relye avek lamannman Lalwa ki devan Lasanble ozordi. Lartik 19 CRC.  ‘’Bann Leta i bezwen pran tou mezir apropriye legal, administratif, sosyal e edikasyonnel pou protez zanfan kont nenport form vyolans.  fizik ou mantal, blesir oubyen dimal, aksyon neglizans, Bann form maltrete oubyen leksplwatasyon ki enkli labi seksyel letan i dan swen paran, gardyen oubyen nenport ki dimoun ki annan responsabilite sirveyans en zanfan.’

Alors nou Konstitisyon ki ti vin 3an apre in met an valer prensip fondamantal Lartik 19, Konvansyon Drwa Zanfan.  Nou bezwen pran sa an kont plis ki zanmen dan nou deba ozordi.

Mr Speaker, Komite Nasyon Ini ki responsab pou evalye demars ki bann pei i fer pou vin anliny avek Konvansyon, in an plizyer repriz rekomande ki Sesel i kontiny son demars pou armoniz bann Lalwa ki an konfli avek Konvansyon. Swivan soumisyon 5enm e 6enm rapor Sesel lo leta lenplimantasyon Konvansyon Drwa Zanfan e deliberasyon ki ti pran plas le 18 e 19 Zanvye 2018 an Genève, Komite ti felisit Sesel lo son bann lakonplisman.  E ti rekonnet bann demars, plan e progranm ki Sesel in met an plas pou amelyor lavi zanfan.

An menm tan Komite ti osi konstate ki i annan lezot aksyon ki Sesel ti’n merit pran e pa ankor pran pou armoniz serten Lalwa, anliny avek Konvansyon.  Komite ti fer en lot seri rekomandasyon e ki Sesel i akseler demars pou reget tou bann Lalwa.  E an partikilye pou adres size Corporal Punishment ki trouve dan sa seksyon 70, bracket (7) e lezot landrwa dan Children’s Act ki pa anliny avek Konvansyon.

Rekomandasyon Komite Nasyon Ini, ti ganny prezante avek Cabinet.  E mon Minister in ganny sa responsabilite pou kordin lenplimantasyon sa bann rekomandasyon o tan ki posib dan sa peryod 4an, avan ki Sesel i soumet son 7enm rapor kot Komite Nasyon Ini an Oktob, 2022.

Mr Speaker, rekomandasyon in ganny sirkile, kot tou bann partner Gouvernman e sosyete sivil pou lenformasyon.  E aksyon neseser dapre bann Lartik ki tonm anba zot responsabilite.   Swivan sa, Minister ti konmans demars pou get bann rekomandasyon ki tonm anba nou manda.

Diskisyon ti ganny fer lo nivo National Commission and Child Protection ki regroup tou sekter ki konsernen avek proteksyon zanfan, enkli Sosyete Sivil.  Komisyon in aviz Minister ki ti’n plis ki ler pou adres sa size Corporal Punishment.  E anmenn lamannman neseser e osi pou ratifye en dernyen protocol avek sa Konvansyon.  Propozisyon ti ganny anmenn Cabinet e Cabinet ti demann NCC ek mon Minister, pou fer konsiltasyon pli larz avek la popilasyon.

Mr Speaker, an 2019 NCC ansanm avek Departman Zafer Sosyal, ti lans en seri konsiltasyon avek bann paran lo Mahe, Praslin e La Digue.  Sa ti ganny fer atraver kontak avek bann lekol.  Lanons ki ti ganny fer lo radyo.  E NCC ti fer lanons atraver son paz Facebook pou envit dimoun, sirtou paran pou partisip dan sa bann rankont.

Me i domaz pou dir ki pa bokou paran ki ti fer letan pou partisipe.  Sa bann rankont ti annan bi pou eksplik zot lamannman ki pe ganny propoze.  Koz ek zot lo sityasyon labi zanfan.  E donn zot konsey lo bann alternativ ki zot kapab servi, pou disiplin e koriz zot zanfan. Fodre dir, ki dan rankont ki ti fer lo Praslin e La Digue, serten Manm Lasanble Madanm ti ganny sans asiste e donn zot pwennvi.

Mr Speaker, i enportan pou met lo rikord ki NCC ti osi anvoy en let date le 2 Zilyet 2019 pou nou angaz avek Lasanble lo propozisyon ki nou ti anvi anmennen.  Me i malere ki nou ti ganny enformen par Sekretarya ou lofis ki ou ti pe voyaze. E lefe ki Lasanble i annan en bizi schedule, zot pa ti kapab donn nou en dat. E Sekretarya ti endike ki zot a les nou konnen apre.  Me letan in pase, e la ozordi sa Bill i devan zot.

Mr Speaker, nou konpran ki i annan divers lopinyon lo pinisyon korporel. Sa ki dan nou konteks, nou dir bate oubyen en form pinisyon ki fer dimal en zanfan. Mon oule fer kler e mon repete, mon oule fer kler ankor.  Ki propozisyon sa lamannman pa pe tir lotorite paran pou disiplin e koriz zot zanfan. Disiplin e koriz zot zanfan i pa egal avek bate, brile, bouyante oubyen anvoy diferan lobze, avek en zanfan ki fer li ditor.

Pinisyon korporel i pe senpleman fer referans avek en size vyolans ki pou tro bokou letan nou’n vwar e pran li koman normal. Nou’n sitan normaliz li, ki serten dimoun i kategorikman refize pou aksepte en lot fason fer.  Souvandfwa nou’n fer referans avek vyolans dan lakour. Vyolans ant zonm ek fanm, ant manm lafanmir e vyolans dan nou kominote.  Permet mwan ilistre lenportans koz lo vyolans fizik.

I en aksyon ki annan en lentansyon fer dimal en dimoun.  Bate, tape, brile ek lezot aksyon ki koz en dimoun pou santi douler.  I en form vyolans.  Me bokou paran, pa enterpret li koumsa.  Pou bokou paran zot vwar bat zot zanfan koman en form disiplin.  E pou serten group i vreman difisil pou sanz zot lespri.  Sa i souvandfwa relye avek persepsyon ki zanfan i zot propriyete, e i fer sa ki zot oule fer avek li.  E alors personn pa sipoze dir li nanryen e ki mannyer i pou elve son zanfan.

Refleksyon ki Lasanble i devret pe fer ler nou pe debat lo size pinisyon korporel e vyolans,  i petet atraver sa bann kestyon swivan ki mon ti a kontan poz avek zot.

1) Kote ki nou konmans demontre en aksyon vyolan?

2) Eski bate ou en aksyon vyolan i sel fason egzers lotorite lo en dimoun ki pli feb e vilnerab?

3) Eski bate, tape ek lezot ankor i devret ganny vwar koman en mwayen koreksyon?  Oubyen eski i pa zis en aksyon vyolan?

Ler en zanfan i ganny bate pou en keksoz ki in fer, ki mesaz ki ou pe pas avek li?  Bokou in dir ki mon bate pou fer li konpran.  Me apre ki en zanfan in ganny bate 1fwa, konbyen fwa ou bezwen bat li ankor?  Eski sa bate in vreman fer li konpran? Sa se bann refleksyon pou nou kapab reflesir lo la.  E menm bann paran ki  dan lakour.

Mr Speaker, mon poz sa bann kestyon pou refleksyon.  Pou sak adilt ki’n ganny bate dan son lanfans, i annan en leksperyans ki significant pou li.  I annan ki’n dir, in fer mwan vin drwat!  Serten i dir, mon pa’n mor, e bate in fer mwan vin sa zonm oubyen sa fanm for ozordi !  Pou serten, bate oubyen en aksyon vyolan in kit bann move sikatris fizik e pli pir psikolozik ki’n ek zot, e nou a dir zot lavi antye.

Sa bann swadizan form pinisyon, tel ki met dife ek lanmen zanfan, tap bann gran, gran kou lo zot ledo,  bat zot latet ek miray e koz bann dimal entern, bril zanfan oubyen kas zot lebra, i bann memwar e sikatris ki bokou i koz lo la.

Lo lot kote Mr Speaker, i annan bokou adilt ki pa’n grandi dan en lanvironnman kot bate ti en norm.  E zot annan diferan souvenir zot lanfans.  E pwennvi lo servi pinisyon korporel koman en form pou disiplin zanfan. Zot osi zot temwanny ki zot in vin bann zonm e fanm for dan nou sosyete.  E zot pa pe aplik menm mezir avek zot zanfan.

Mr Speaker, sa analiz in fer mwan retourn ankor lo size vyolans e pou nou demann nou lekor ankor serten kestyon pertinan.  Akoz ki nou kontinyelman koz bokou lo vyolans domestik dan nou sosyete?  Akoz ki koman en pei, nou’n zwenn ansanm avek lemonn pou siny lezot lenstriman enternasyonal? Tel ki Konvansyon pou elimin diskriminasyon e vyolans kont madanm e zenn fiy?

Akoz ki nou’n advocate pou elimin vyolans kont madanm e bann zenn fiy dapre SADC Gender and Development Protocol?  Akoz ki vyolans i en size ki Komite Madanm Lasanble e lezot Manm Lasanble pe kontinyelman koz lo la? Kote son lorizin i ete?  Mon asire ki nou pa pe fer li zis akoz nou anvi fer plezir nou bann partner enternasyonal oubyen rezyonal.  Me se akoz nou tou nou konsernen avek sa ki pe arive dan nou lakour e dan nou pei.

I kont Lalwa Seselwa pou nou egzers nou lotorite an servan vyolans fizik lo nenport dimoun dan travay, dan lakour e dan kominote.  Sa i ganny kategorize koman ‘assault’ anba provizyon Code Penal, seksyon 235 ek 236.

Alors, eski i vreman neseser pou servi vyolans avek nou bann zanfan koman en form disiplin?  Eski i parfetman ok, pou nou konman adilt perdi kontrol net e ansonm nou zanfan, ensilte zot an menm tan e ekspekte zot aprann en meyer fason fer?

Ler nou vyolan avek zot i letan nou pe perdi kontrol.  Nou pa kapab ekspekte en zanfan pou annan kontrol a tou moman, e konn tou keksoz.  Letan nou ban adilt ki sipoze bann legzanp, nou pe perdi kontrol nou lemosyon e alors nou bat zot. Nou pe komet lofans assault.  E se sa ki nou oule fer paran ek bann gardyen konpran.

Seksyon 235 ek 236, i sa 2 provizyon ki Lapolis pe servi dan bann ka kot levidans i montre, ki Lapolis i kapab pourswiv en paran oubyen gardyen, ler ki zot in aplik pinisyon korporel e fer dimal en zanfan.  Sa ki pou sanze a lavenir, se paran oubyen gardyen pou kapab ganny pourswiv anba sa provizyon Lalwa, anba Children’s Act.

Mr Speaker, ozordi nou pe koz lo azanda 2030E lo SDGs, Goal 17, SDG ek Target 5 i koz lo ‘Gender equality and empowerment’ bann madanm ek fiy.  Target 5.2 i demande ki tou pei i sey zot mye pou elimin tou form vyolans kont madanm ek fiy dan piblik e dan prive, eksetera. Alors sa i demontre klerman ki sa size corporal punishment i enseparab avek sa size vyolans, akoz corporal punishment i ariv dan lakour oubyen dan lenstitisyon kot i annan zanfan.

Set en paran oubyen gardyen sa zanfan ki servi en form vyolans kont en zanfan, fiy oubyen garson. Se la kot en zanfan i konmans ganny son bann premye leksperyans vyolans.  E sa serk vyolans i konmans byen boner dan lakour. Apre byensir i repann dan lekol.  E a longer ditan dan lakominote e pli tar dan lavi koup e dan fanmir.

Mon met lanfaz ankor lo sa serk vyolans, akoz i en fakter kle ki kontribye anver bokou vyolans domestik. E demann pou en Lalwa kont vyolans domestik enkli en shelter pou bann madanm ek zanfan, ki sibir vyolans dan lakour. Mon oule fer rapel Lasanble ki Bill kont vyolans domestik i deza devan zot.

Mr Speaker, si nou get statistik labi fizik lo zanfan ki ganny raporte ek Servis Sosyal dan sa dernyen 5an, i donn nou rezon pou konsernen lo sa kantite ka ki pe ganny raporte.  Statistik i comme swivan.  Sa se selman bann ka raporte.

An 2015 – 91.

2016 – 95.

2017 – 94.

2018 – 94  e

2019 – 117.

Sa se bann ka corporal punishment en.  Sa i montre nou ki an mwayenn i annan anviron 7 ka ki ganny raporte tou le mwan.  Me nou konnen ki i annan ankor bokou plis ka ki pa ganny raporte.  Mr Speaker, a plizyer repriz bokou kestyon in ganny demande avek Gouvernman pou met striktir an plas pou adres sa size vyolans.  Mon osi konsyan, ki bokou in ganny dir lo nou bann zanfan ki annan bann konportman endezirab.  Serten zanfan in ganny dekrir konman malelve oubyen anti-sosyal.  E serten pou annan tandans dir ki sa Lalwa pa pou ed paran e zanfan pou pran kontrol.

Fas sa avek devlopman rapid ki nou traverse, i annan serten paran, mon dir ankor, serten paran, pa bokou, ki trouv li difisil pou vwar sa balans, pou edik e enkilke bann valer e prensip dan zot zanfan.  Tro bokou fwa e tro souvan, nou krwar ki ler nou bate, abriti e imilye nou prop zanfan, i anmenn pli bon rezilta.

Mon konnen ki tousala i bann defi ki paran e nou sosyete i fer fas avek.  E malgre sa bann aksyon, angiz pou fer zanfan sanz zot konportman, bann bokou paran ki mon’n koz avek, i dir ki zot pa vwar okenn sanzman ek zot zanfan.  Alor sa i montre ki bate pa neseserman anmenn sanzman pozitiv.  Be i kapab fer keksoz vin pli pir.

En zanfan i bezwen bokou plis lanmour, latansyon e konprenezon son paran depi ler in ne, i ankor pti, e atraver sak staz son devlopman.  Bokou fwa paran i arete berse zanfan ler zot konmans al lekol.  En moman kot zanfan pe ganny entrodwir avek lezot eleman atraver sosyalizasyon avek lezot kanmarad.  Nou reste konvenki ki latansyon ki nou donn nou zanfan, dan tou letap son devlopman, i labaz e pwen depar pou devlop sa bon relasyon avek nou zanfan.

Se sa lafeksyon, konprenezon ek lanmour ki nou donn nou zanfan.  E ler nou fer li konn nou lekspektasyon konman en paran, nou donn li nou norm kot lakour e nou ed li pou devlope e pous li pou atenn son rev lavenir.

Mesaz ki mon anvi pas avek bann paran, nou konpran zot difikilte ek lezot fristrasyon ki zot kapab annan akoz zot sityasyon personnel.  Swa dan travay, swa dan zot relasyon personnel.  Me i enportan pou met antet ki zanfan pa responsab nou bann fristrasyon lavi.  Me pa les nou fristrasyon fer nou perdi kontrol e fer dimal nou zanfan.

Mon Minister avek nou bann partner, tel ki NCC, Minister Ledikasyon, serten groupman Sosyete Sivil ek Legliz, koman bann lezot lenstitisyon i pou la pou ed zot e siport zot.  Pa santi zot tousel.  Napa zanfan ki ne bon oubyen move.  Se son lakour e son lantouraz ki lenfliyans son persepsyon lavi e karakter ler i pe grandi. I parey sa lagrenn ki nou senmen, nou okipe, nou get li toulezour nou aroz li, ziska ler i raport sa fri.

Ozordi, atraver sa Prozedlwa, Children (Amendment) Bill 2020.  Nou ganny loportinite pou nou koz lo en sanzman mindset.  En sanzman sa kiltir lepase e fason fer keksoz.  I en moman kot nou, nou pou met en fondasyon, en meyer fason fer grandi nou zanfan. En fason fer kot ler nou zanfan i al lekol, i pa bezwen bully son koleg lekol.  Ler i vin adilt, i pa pou bezwen rezourd problenm par servi vyolans avek son paran, son frer oubyen son ser, son partner oubyen son zanfan.

I pou en komansman en nouvo kiltir kot paran i a ganny skills e sipor neseser, pou kapab koze, enterakte, fer konpran son zanfan.  Montre li ki mannyer pou regle konfli.  E servi tou lezot mwayen e alternativ, ki annan pou koriz bann keksoz ki mal.  E ranforsi e aplodi zot, nou zanfan ler zot fer byen.  I en letap kot nou pe advocate pou proteksyon zanfan lo en lanpler pli larz.  Kot nou zanfan pa pou per koz ek nou demen. Pa pou per konfye nou okenn keksoz ki pe afekte li psikolozikman.

Aboli pinisyon korporel, pe advocate pou en sanzman dan fason fer keksoz.  E  annan en zenerasyon paran parmi sa bann zenn byen dinamik e aktiv, pou vin bann bon paran, ki zot a kapab koriz fot lepase.

Mr Speaker, avan mon terminen, mon oule dir ki i ti enportan pou mwan fer sa analiz lo sa size ki devan nou. Nou vwar en kantite bann zanfan e zenn, eksprim zot lekor lo sa size.  2 zenn ti ganny sans vin fer zot statement devan sa Lasanble an 2018.  E enn an 2019,  pou komemor sinyatir Konvansyon Drwa Zanfan.  Sa bann zenn in koz tre for lo size ki konsern zot.  Kot zot santi parfwa bann adilt e bann lenstitisyon kle pa pran kont zot lide e zot sizesyon.

Ler Misael Bristol ti adres Lasanble an 2019, i ti koz lo corporal punishment.  Bezwen pou adres reform dan ledikasyon.  Lenpak medya sosyal lo zenn, labi drog e size lasante mantal.  I ti fer rapel avek tou adilt, ki konportman bann zanfan i refleksyon bann leta moral ek dekadans dan prensip dan nou sosyete.  eg pE i ti demann nou pou donn bann bon legzanp.

Avek bann Manm Lasanble, i ti annan sa pou li dir. Mon quote, ‘Nou paran in elekte zot dan sa pozisyon.  Silvouple annan nou lentere a ker.  Fer pou le mye pandan zot manda, pou fer en diferans dan nou lavi.  Si zis zot ti kapab fer sanzman neseser, sanzman dan Lalwa e anmenn devan bann Mosyon ki pou garanti proteksyon zanfan’’.

Mr Speaker, apre Statement Misael tou lede Leader Lasanble ti donn zot reaksyon dan en interview avek medya.  E apresye bann size ki Misael ti koz lo la.  Zot ti donn zot langazman pou siport bann propozisyon ki Gouvernman i anmennen, sirtou lo bann Lalwa oubyen Polisi pou proteksyon zanfan.

Alor Mr Speaker, mon soumet Children (Amendment) Bill, 2020 ki fer provizyon pou ban corporal punishment e met mekanizm an plas pou bann prosedir anba sa 2 Hague Convention avek Lasanble.  Apre ki mon’n tann bann Manm, mon espere ki nou balans byen rezondet pou donn nou zanfan sa proteksyon ki nou Konstitisyon i garanti zot.  E ki Lasanble dan son gran mazorite, i ava aprouv sa lamannman lo son merit e lobzektivite e non pa lo santiman personnel.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Larue pou ou prezantasyon.  Bon deba i ouver lo prensip e merit zeneral Bill ki devan nou.  Mon ava donn laparol, nou a konmans avek Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, tou Manm Onorab, Minis avek ou delegasyon, zabitan Roche Caiman e tou manm piblik ki a lekout, bonn apre midi. Mr Speaker, sa revizyon dan Lalwa pe ankouraz nou bann paran pou rod en lot fason pou koriz zot zanfan, san bezwen servi okenn lafors fizik ki kapab koz ditor zot zanfan.

Mon vwar li tre byen, ki Gouvernman pe onor son lobligasyon dan Konstitisyon Lartik 31. Kot i mansyonnen ki Leta i rekonnet drwa bann zanfan ek bann drwa bann zenn dimoun pou ganny proteksyon spesyal miner, akoz zot imatirite e vilnerabilite. E pou asir legzersis efektiv sa drwa e ki Leta i angaze pou asir proteksyon kont danze fizik e moral, ki zanfan ouswa bann zenn dimoun i ganny ekspoze avek.

Mr Speaker, anba Lartik 16 nou Konstitisyon, nou bann zanfan i annan drwa pou ganny trete avek dinyite parey en être imen.  E pa sibir okenn akt tortir e lezot tretman ouswa pinisyon kriyel. In en kiltir kot bokou paran i koriz son zanfan par bate, an servi lanmen, balye, sang, roten e lezot ankor. Mon asire bokou la anndan in pas atraver dan zot letan lanfans. An pansan sa bann form korize, pou anpes sa bann zanfan fer keksoz ki zot pa devret fer.

I annan paran parey Minis in mansyonnen ki dir ki sa bate ki zot zanfan in gannyen, zot zanfan pa’n mor. E menm dir ki i annan ki’n vin dimoun, bann dimoun respektab dan sosyete ozordi. Me i annan nou, nou pa realize.  Ki nou’n vwar? Bokou ka kot menm zanfan ki nou paran in dir pa’n mor, pe repet menm aksyon.  Ki zot osi zot pe servi menm zouti pou koriz zot zanfan ozordi. Sa menm keksoz ki nou paran ti fer. E sa in vin parey en malediksyon.

Mr Speaker, ozordi mon pa pe koz selman koman en Manm Lasanble Nasyonal. Me koman en manman. En paran en zanfan 6an. Nou tou nou konnen ki en zanfan i en kado lavi ki Bondye in beni sak paran avek. I nou drwa e responsabilite, pou protez li e fer li grandi dan en lanvironnman ki sen e sof. E disiplin li pou ki i grandi pou vin en bon sitwayen demen. Me nou bezwen osi reel, poudir ki dan sa prose vin en paran, tou i pa en fe parfe. Non.  Bokou nou, nou bann paran pa’n byen ganny prepare pou fer sa rol. Wi, ozordi nou bann manman in ganny tou swen e sipor posib pou ki nou kapab delivre nou zanfan byen.

Me apre sa i mank striktir.  I mank striktir an plas ki kapab donn sa manman e menm sa papa, plis bagaz e rol enportan ki kapab enplimante dan devlopman son zanfan. E sa bann rol i bann bon pratik parenting, ki paran i bezwen pou sirvey devlopman zot zanfan. E fer zot servi bann metod disiplin ki zis e ki pa kree okenn danze e labi pou zot zanfan.

Mr Speaker, ozordi nou pe fer en sanzman dan en Lalwa, ki pou ankouraz paran pou fer en sanzman dan nou kiltir, dan lafason ki mannyer nou disiplin nou zanfan. Sa sanzman pa vedir ki nou bliy le pase. E i pa vedir ki nou bezwen kontinyen viv sa le pase. Me nou bezwen regard li pli lwen. Ki mannyer nou kapab fer sa diferans dan lavi nou zanfan. Dan lafason ki nou disiplin zot, pou ki nou annan en zenerasyon ki pozitiv, e ki kapab krwar dan san labi avek vyolans.

Minis i kapab konfirm avek nou Lasanble e menm manm piblik ki pe swiv nou. Ki resers in montre, ki bokou ka kot zanfan ki’n ganny pinisyon korporel, in sibir bokou labi. E pas dan bann serten troma dan zot letan lanfans.  Mr Speaker, i annan paran ki’n servi koreksyon fizik, atraver kalot ek pense, pou bann senp pti keksoz ki zot zanfan in fer.

Ki swa sa zanfan pa oule ekoute letan i dir li pa tous sa keksoz, oubyen pa servi sa keksoz, oubyen pa pran sa keksoz, ki i petet ti kapab fer li en ditor. Oubyen senpleman pe lager ek li pou manz en lasyet manze. San realize, ki petet e li menm li i pe repet menm keksoz ankor ki son paran ti fer avek li ler i ti sa laz.

E sa zanfan san realize ki nou pe fer li malalez, akoz nou pe zis tir lakoler avek li. Bokou fwa paran pa realize sa bann lafreyer ki nou pe enpoz lo nou zanfan, par sa bann metod fizik ki nou pe servi anver zot, koreksyon fizik, sa bann zanfan apre i rod latansyon en lot landrwa. E sa lot landrwa i fer nou perdi plis kontrol ankor lo nou zanfan. Nou tou nou imen, e nou tou nou konnen ki dan lakoler nou dir, e fer keksoz ki bokou fwa apre nou regrete. E ki i annan en konsekans sever ki vin avek. Annou arete e anpese ki sa bann keksoz i ariv avek nou zanfan.

Mr Speaker, ozordi ankor i en loportinite pou nou montre nou solidarite e langazman anver bann zanfan ki’n soufer avek labi fizik e penitans fizik. Mon konnen e mon konpran ki bokou paran, e mwan koman en Manm Lasanble, apre ki mon’n swiv en sesyon diskisyon avek sa bann group paran Praslin ek La Digue. In ed mwan plis, pa zis koman mon karyer Manm Lasanble, me osi koman en paran. Aksepte ki sa bann pinisyon fizik ki mon’n eksperyanse, oubyen zot in eksperyanse dan zot letan lanfans, i enn ki bokou nou pa enterese servi. Espesyalman mwan, pou mwan disiplin mon garson 6an.

Personnelman, mwan mon fer li mon mye pou swiv devlopman mon zanfan. E mon ankouraz lezot paran pou fer li parey. Pou ki nou a konnen kwa ki nou zanfan i kontan, monitor son fason fer. E sa i a ed nou dan lafason ki nou koriz li. Ler nou dir li pa fer en keksoz, oubyen si i fer en keksoz mal. Bann senp pti keksoz. Nou konnen nou zanfan konmela i kontan servi tablet, asize devan televizyon regard cartoon e fer bann lezot pti aktivite.

Me letan nou mepriz li serten sa bann keksoz, avek bi pou montre li poudir, si ou ekoute, ou fer sa ki byen pou ou, definitivman ou pou kontinyen zwir sa bann keksoz. Sa byensir pou ede anmenn bann pli bon fason ki nou kapab disiplin nou zanfan.

Me realite e lefe i reste, i pa en latas ki fasil pou bann paran. E parey Minis in dir, nou pa pe pran okenn zot drwa, pou koriz e diriz zot zanfan ver en bon semen. Me nou bezwen fer li byen. E avek lanmour ek respe pou nou zanfan.

Mr Speaker, Minis in tous lo kote lanplwa. Wi nou bezwen protez nou bann zanfan. I annan bokou i par anba 18an, ki wi zot dan bann landrwa travay. Me nou bezwen fer sir e asire ki zot osi zot pa sibir okenn akt malis, e mesant anver zot, pandan ki zot pe travay pou zot osi debrouye. Annou tret zot byen e ki zot osi zot a kontinyen viv en lavi byen e pozitiv.

Mr Speaker, Minis in koz lo proteksyon nou bann paran ki annan zot, ki petet in marye avek en etranze e ki sak paran i annan sa drwa lo sa zanfan. Nou bezwen osi protez nou bann paran ki parfwa i ganny bann difikilte avek sa lot paran, ki li i pe viv aletranze akoz zot in separe. Pou anpese ki i pa perdi son drwa pou li donn sa lanmour, sa lafeksyon e proteksyon son zanfan. Me en keksoz ki mon ti a swete Gouvernman i pran konsiderasyon, si zot in deza dan diskisyon, me pou al pli o profon.

Bokou fwa i annan i annan bann paran ki vwar zot dan bann moman difisil akoz zot zanfan, ki ozordi petet zot in perdi en serten kontrol, kot zot absante kot zot lakour. E zot al kot bann lezot etranze.  E sa bann dimoun pe soutir sa bann zanfan. Menm sa paran pa’n donn okenn lotorizasyon pou son zanfan reste kot sa dimoun. Me napa naryen ki kapab ganny fer.

Swa sa paran i al kot Lapolis, i vwar li i al kot Sosyal. I sey tap tou sa laport pou li rod sa sipor pou anpese ki son zanfan i al dan bann move frekantasyon, ki i kout li pli ser pli tar.

So, mon demann Gouvernman, pou entansifye zot diskisyon lo vwar ki mannyer nou kapab donn sipor sa bann paran ozordi, ki pe far fas avek sa bann difikilte.

Mr Speaker, sa Lalwa ki devan mwan ozordi nou kapab koz plis ki 30 minit. Me mon a permet lezot partaz zot pwennvi. Me mwan, mon pou aport mon sipor anver sa Bill akoz i annan son merit. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot. Mon ava donn laparol Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker, an 1982 mon ti dan katriyenm dan lekol Cascade.  Dan P4. E ti ariv en sityasyon dan laklas kot ti annan enn mon koleg pe deranz laklas. Be sa Miss ki ti devan pa’n konnen lekel ki pe koze. E pou kek rezon in krwar mwan. Me pa ti mwan ki ti pe koze. Aprezan nou laklas ti anler dan letaz.

I ti annan en baro ki ti bezwen take toulezour pou anpes dimoun antre. E ti annan en gro kadnan. I pran sa kadnan, i pa demande ki per i dir, i balanse ek mwan.  I tap latab, i tap mwan lo mon lestoman. Erezman, i pa’n tap mwan dan mon latet pou kas mon lizye e keksoz koumsa.

Be sa in en leksperyans ki’n mark mwan pou en ta letan.  That was 38 years ago, en! E mon ankor rapel. E malerezman sa ansenyan i pa koz ek mwan konmela li, akoz nou pa dan menm parti politik. E i pa koz ek mwan pou sa rezon. E i malere, me selman mon ti ava kontan diskit sa sityasyon avek li. So, sa in mark mwan. E ozordi letan mon pe pran laparol, Minis ou annan mon sipor lo ou Bill.

In fact, ou prezantasyon mon’n vreman apresye bann pwen ki ou’n fer resorti, akoz i bann pwen ki dan sa diskisyon ki nou merit annan avek gran piblik, i sa bann pwen ki merit ganny souleve. Akoz, anfet menm si dan ou prezantasyon ou’n dir ki bann stakeholders pa’n ganny sans angaze avek Lasanble Nasyonal. Me tout menm nou ti pe koze nou avek nou bann elektora. Parski zot ti konnen sa Bill pe vini. E poudir ou laverite, laplipar dimoun ki’n angaze avek mon lo sa size, pa dakor avek sa Bill. Me selman mwan mon debout lo menm kote avek ou, ki nou pou bezwen konvenk zot poudir lemonn pe sanze. Fason fer pe sanze.

Depi 2018 i annan 58 pei ki’n pas bann Lalwa parey. Alors sa direksyon ki nou bezwen al ladan. E pou plizyer rezon. Enn bann rezon ki   mon ava donnen, se ki i annan en letid ki’n ganny fer atraver lemonn, dan 50 pei, kot 150 dimoun in ganny konsilte lo sa lenpak corporal punishment. Bate lo zanfan.

E rezilta in prouve poudir tou bann dimoun ki’n ganny konsilte, in kapab demontre poudir i annan en lefe advers lo zot. I fer zot devlop agresivite. Zot annan bann konportman anti-sosyal. E ki dan nou menm, letan nou annan sa bann zafer la avek nou. I pa en bon landrwa pou nou ete.

So, pou nou ki deside fer zanfan, i en swa. E avek sa swa i vin en responsabilite.  E responsabilite, parey Onorab ki’n koze avan mon in dir, nou bezwen grandi sa zanfan avek lanmour, avek respe, avek, mon sa ki mon kontan dir, nou bezwen koze avek nou zanfan. Pou montre li le byen ek le mal. Son lannmen gos ek son lanmen drwat.

E i pa pou en keksoz fasil pou nou fer. Me solman nou koman bann leaders, nou pou bezwen koze lo sa size, edik, enform nou lekor dabor e apre koz avek konviksyon pou konvenk lezot dimoun poudir se sa fason ki nou bezwen dezormen fer. Arete bat zanfan.

Be selman akoz i enkilke dan bokou kiltir, enkli kiltir Seselwa. Menm dan serten pwennvi relizye. Mon annan en zafer ki mon’n lir ki zot dir poudir somewhere dan Labib, bann ki pli konnen ki mwan, in dir, ‘’spare the rod and spoil the child.’’

E sa i sizere ki letan ou bate ouswa ou donn pinisyon zanfan, i garanti ki i grandi avek disiplin. I pa gate. E ou vwar, vedir i annan bokou dimoun ki grandi avek sa. Me i annan dimoun letan nou pou’n fini sa deba la, nou pou’n dizon aprouve. Be selman still demen bomaten nou pou zwenn en dimoun ki pou dir nou, i pa dakor avek pozisyon nou’n pran.

Ansenyan in koz avek mwan. Mon fek pe get bann mesaz avan mon pran laparol. Depi lannen pase ki zot in dir mon. ‘’Gara nou si nou pas sa Lalwa !’’ Zot ki annan pouvwar finalman pou vot pou nou. Be selman mon’n bezwen dir zot poudir non, i pa forseman ki nou pou sanz sosyete, ki tou zanfan, ki nou pou perdi kontrol lo tou nou zanfan. Ki pou annan en mank disiplin dan pei. Ki Montanny Pose evantyelman pou plen. Non, i pa vedir sa pou arive.

Minis ozordi sa Lalwa in vini, e nou vwar ki i pe repeal seksyon 70, sou seksyon 7. Me nou a rapel poudir an 2017 Lasanble Nasyonal ki aprouv en Education (Amendment) Act. E dan sa Lalwa, dan son seksyon 70 ki nou pe repeal ozordi. I ti pe still permet ki ansenyan i annan drwa administre koreksyon apropriye lo zanfan. In pran nou 2an finalman pou, 2an non, 3an, depi 2017 ziska 2020. 3an avan ki sa lamannman neseser i arive. E la en zafer ki nou pou bezwen dir.  Ti merit vin pli boner.

E, preski sa Lalwa zanfan la, Children’s Act i depi ‘82 li. Petet nou pa ti merit pe zis koriz sa pti bout la. Akoz i en langazman ki Sesel in fer vizavi sa Konvansyon. Me kekfwa nou ti merit pe regard sa Act, Children’s Act dan son totalite. E moderniz li. E spesifikman lo sa zafer corporal punishment.

En lot pwen ki mon ti ava kontan souleve, se la nou pe koz spesifikman vizavi zanfan. Be i annan bann lezot lenstans ou bann lezot settings ki corporal punishment i pase. So, la nou pe dir lekol. Be what about bann landrwa, par egzanp kordgard, prizon, bann landrwa kot Tonton Makout i anmenn dimoun pou dil ek zot ? So, corporal punishment dan tou sa bann nivo akoz i en labi kont imen. So, nou merit dir dezormen, no corporal punishment.

I annan osi, Minis in dir ek nou ki in nonm bann lezot stakeholders ki kapab ede dan senm sa mesaz vizavi corporal punishment kont zanfan. NCC, son Minister, Legliz. Alors la mon ti ava profite pou dir ki, mon ti ava kontan vwar ki zot pe koz en pe plis lo sa size. E sirtou par egzanp Legliz ki annan lenfliyans lo bann dimoun ki swiv diferan relizyon. Evantyelman pou sanz sa mindset.

I enportan, NCC ou ganny en Bidze avek Lasanble Nasyonal tou le an. Nou le vwar ou fer en pe plis bann travay vizavi bann Public Service Announcement. Kot ou koz avek paran lo sa zafer bann dezavantaz sirtou, pini zot zanfan dan bann fason ki i amenn zot ditor. Zot bezwen fer sa.

Servi bann PTA dan lekol, Parents, Teachers Association. Se la kot nou zwenn paran, koz avek zot lo sa size. Pou zot kapab konpran. E osi pou bann ansenyan ki pa ankor tonm dakor avek sa ki nou pe fer ozordi 100poursan.

Mon bezwen osi dir en pti mo pou bann zanfan. Parski zanfan, zot annan responsabilite ver zot prop lekor, ver zot paran, ver sosyete. Nou pe envestir en kantite dan zot, pour la senp rezon ki nou konsyan pou zot ki pran nou plas demen. Nou espekte poudir zot grandi byen. Pa bezwen servi sa ki nou pe pase ozordi prezan kont nou, pou zot donn nou plis latet fermal ki nou pa devret pe gannyen.

Minis in dir ki zanfan pa responsab pou bann fristrasyon lavi, si mon’n byen tann li. Zanfan i kapab dezapwent nou parfwa dan zot aksyon. E sa ki mon ti ava kontan dir avek zot, se grandi byen. E evite fer bann keksoz ki pou fer bann adilt perdi pasyans avek zot.

Pa bezwen per pou koz avek nou, pou kominik sa ki zot pe santi. Sirtou pou bann dimoun ki zot kapab fer konfyans, zot paran, zot zanmi, zot marenn, zot paren, zot ansenyan. Koze.  E nou ava vwar ki mannyer nou kapab fer zot ankor plis dibyen.

Mon’n not bann statistik ki Minis in donn nou vizavi bann reported cases, an term labi zanfan. E nou vwar ki i annan en logmantasyon depi 2015 ki ti annan 91 pou ariv 117 an 2019. Ler nou pou kalkil popilasyon Sesel, lakantite household, vreman pti git. E i enportan ki Minister Lafanmir i get de pres sa sif. Kote sa bann lakour? Lekel sa bann paran ki pe fer sa? Mon tante krwar i annan, i en pti group dimoun, ki kapab annan kek issues ki nou merit travay avek zot, pou zot sanz zot fason fer.

E Minister Lafanmir i annan en gro responsabilite. Alor Minis, depi ki i ti pran son responsabilite koman Minis Lafanmir an Avril 2108, nou vwar poudir sa sif 2018 i sorti 94 i mont 117. So, petet mon a demann Minis pou fer li koman en challenge personnel, pou travay direkteman avek sa bann fanmir e pou ki nou redwir sa sif konsiderableman.

Mon dernyen pwen, mon ava termin kot mon ti komanse. Sa size ozordi in vin dan en Lalwa, ki malgre ti annan sa lenvitasyon pou annan en deba piblik, bann Lotorite konsernan pa’n ganny partisipasyon parey zot ti anvi. Me i pa defann ki nou kontiny sa konversasyon.

Akoz parey nou’n dir, nou pe bezwen sanz mindset dimoun. Konvenk zot, pou vwar keksoz dan en lot fason. E alors souvandfwa mon’n dir mon bann koleg dan medya, pran bann size ki nou pe diskite dan Lasanble e anmenn li dan konteks kominote, dan larealite kot nou bann Seselwa i viv. Ki alor zot kapab pli byen konpran en size.

Alors, souvandfwa nou pa tann lavwa zanfan bokou. Al vwar en zanfan avek permisyon son paran ki kapab koz lo son leksperyans kot in ganny bate. Ki mannyer i fer li santi? E ki alors letan nou antann en zanfan li menm li pe koz dan son prop mo. I ava ankor ankouraz bann adilt pou zot vwar keksoz dan en lot fason.

Donk, annou kontiny sa konversasyon.  E parey mon’n dir Minis, mon pou donn ou sipor lo sa Bill.  E whoever wrote your speech did a good job !  Mon ava dir sa dimoun felisitasyon!  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie. Mon ava donn laparol Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon. E bon apre midi tou dimoun ki pe ekoute. Mr Speaker, mon pou komans mon lentervansyon avek en quote par James Baldwin ki dir, ‘‘Children have never been good at listening to their elders, but they have never failed to imitate them.’’

Mr Speaker, mon’n komans mon lentervansyon lo sa amannman Lalwa zanfan, akoz koman en paran mwan menm, bat zanfan pou en kantite paran in touzour vin an rezilta kot zanfan in refize ekout son paran. Me nou bliye ki ekoute i enn, me imite i de. Zanfan i touzour tant pou imit son paran ouswa sa ki pli gran ki li. Koman bann zanfan zot touzour pe fer lavantir, eksplore, ensi ki teste preski tou keksoz.

Mr Speaker, sa size la, nou ti tann koz lo la pou en bon pe letan. E lannen pase avek NCC ansanm avek Komite Caucus bann Madanm Lasanble nou ti ganny sans al Praslin e La Digue. Kot nou’n koz avek bann paran tou lede zil. And fransman pou dir premye ki nou ti fer, rankont ti fer La Digue, ou ti santi ou dan en lot keksoz, akoz sa bann keksoz ki zot ti pe montre. E once ki ou al Praslin apre 2enm, ou komans sanz ankor la. And ozordi ler mon pe koz lo sa Bill, ou a krwar ou ganny sans, pou sanz ankor.

And ou realize poudir en kantite keksoz i kapab ganny fer pa zis koze. Koz avek dimoun. E pa zis koze, me e kout dimoun. Ekout zot, zot leksperyans bann paran. And letan nou ti sorti Praslin ek La Digue remarkab, ki sa bann keksoz ki sa bann paran ti pe akonte, ennler i fini ou realize poudir, zot in konpran zot. Zot konpran kwa ki pe ganny koz lo la, e kwa ki devret ganny fer.

Mr Speaker, disiplin en zanfan pa zanmen devret ganny konfize avek abiz en zanfan. Le 01 Zen lannen pase parey labitid, pandan sa dernyen 2an, dan ladres Lasanble Nasyonal se 2 zenn ki vini parey Minis in dir. E lannen pase sete zenn garson Misael Bristol ki ti vini.

E dan son ladres, in enplor nou bann Manm Lasanble, ensi ki pei antye, pou reflesir lo bann size ki afekte zanfan e pou pran bann aksyon ki konkret. E ler en zanfan i dir bann keksoz koumsa, savedir i bann keksoz ki afekte li.  E enn parmi bann size pertinan ki i dir pe afekte drwa bann zanfan, se corporal punishment ouswa pinisyon fizik bann zanfan.

Mr Speaker, i annan en kantite dimoun ki par natir, zot lanmen i leze. Zot konn zis tape, pou en wi, pou en non, zis lev lanmen e tape ! Mon pa dir poudir mwan osi mon pa’n fer, mon’n fer mwan. E laplipar sa bann dimoun la, dan zot listwar koman en zanfan, zis zot osi zot in ganny bate menm zot. Pinisyon fizik i ziska ozordi reste mwayen disiplin pli komen dan laplipar fanmir. Me in osi in en size kontrovers dan domenn psikolozi, ouswa devlopman zanfan.

Bokou resers in ganny fer lo sa size pinisyon korporel. Kot bann resers in tourn otour relasyon sa pinisyon avek kondwit e leksperyans zanfan. Relasyon sa paran avek son zanfan.  Lasante mantal zanfan. E laplipar in vwar ki zanfan i pli tar ganny rankin avek sa paran ki’n abiz li, ouswa ki’n kontinyelman tap li. Zot vin agresiv, zot abiz zot paran ler paran i vye. Zot abiz zot prop zanfan, ouswa zot mari, ouswa zot fanm. Zot annan bann move latitid. Zot vin dann delenkan. E i annan osi problenm anti- sosyal. Me pa tou ki montre sa bann siny parey.

But, nou tou nou konnen ki paran i konfize lo sa size disiplin zanfan. Bann diferan taktik ki ganny servi, e zot prop lenterpretasyon lo kwa ki nou konsider pinisyon normal. Sak paran i vwar diferaman lo sa zafer bate. Ki kantite fwa zot fer li. Ki kantite lafors ki ganny servi ler pe bate.  Bann ki bat avek lakoler, e pli ou bate, ou lakoler i monte plis. Eski zot asosye sa bate avek lezot teknik ouswa mwayen disiplin? Tou sa i bann keksoz ki nou devret pe pans lo la. E tousala i pou finalman determinen si vreman sa kalite pinisyon in atenn son bi.

Mr Speaker, bokou Seselwa i ozordi donn sa leskiz ki zot osi zot in ganny bate e pa’n fer zot naryen. E ki ozordi zot in sorti byen. Me, eski sa i vre? Sey demann nou lekor akoz nou toultan ler nou pe rakont sa bann keksoz, par egzanp nou dir,

‘’Mwan, mon’n morso ganny ansonmen mwan!’’ I annan menm ki pou dir osi,

‘’Mon’n morso ganny beze mwan! Sa pa’n fer mwan naryen ’’ O kontrer, sa in fer mwan vin zonm, ouswa in fer mwan vin fanm. Mon pa’n mor. Me akoz ki nou dekrir sa bann lensidan parey koumsa, dan sa fason? Akoz nou servi sa bann mo? E akoz nou ankor mazinen ziskan ozordi ?

Nou mazinen senpleman akoz i bann keksoz ki’n mark nou. Eski nou’n deza demann nou lekor, si ti napa sa bann bate roten, parey nou dekrir. Eski i vre ki nou pa ti pou’n sorti parey nou ete ozordi? And mind you, laplipar sa bann bate ti vin apre ki nou’n fer kek lavantir. E ki sete sa bann menm lavantir, koman zanfan ki’n fer nou ozordi vin sa ki nou ete.

Mr Speaker, nou’n tann bokou akonte ki mannyer pinisyon ti ete lontan.  Azenou anba latab avek 2 gro ros dan sak kote lanmen. Azenou lo larap mayok. Si ou demann ankor en pe manze, i al kwi en lot pli gro marmit, pli gro. E si ou pa fini nek ou ganny ansonmen menm. Ganny bate tou letan, sak fwa ou pe pis dan ou lenz, pa larg ou. Si ou mal lav en pwalon, zis ou tann ‘’peng’’ dan latet, avek sa menm pwalon sal.

Mwan, mon pa’n temwanny sa kalite pinisyon. Me legzanp i la, bokou. Mon pa pou bliy lekol, ou vwar sa lanmen ki la, la?  Sak fot ki ou’n fer, si ou’n mal konte, i pou tap ou premye lo sa enn la, gongon ki la. 2enm, 3enm, 4enm, e si i manke i al lo lot. Sa lanmen koumsa, nek i bate ek lareg. San realize poudir dan tou sa bann bout ledwa la, se nou bann nerve endings.  E ler i fini tap ou lo la i anmorti. I bann pinisyon ki nou’n pas atraver. Mon’n pas ladan mon sa bout la. Mon pa pou nonm non sa bann Mis, i annan i ankor vivan.(laughter)

Me dousman, dousman ou konnen ki’n arive? Nou bann paran la, in reisi sanz sa bann fason. Nou’n sanz fason korize. Mr Speaker, mon pa pou al pli lwen mwan osi, mon pou pran legzanp lo mon menm ozordi. Ozordi mon’n vin en Manm Lasanble Nasyonal. Mon ti en zournalis avan sa. E mon en zanfan ki ti ganny pa mal bate.

Mwan mon pa pou dekrir sa bate mwan, mon pou dekrir sa bise ouswa ansonmen. Pa tro avek mon manman en, (non, mon pa ti araze mwan) ! But avek mon papa. I annan en kantite zistwar mon kapab rakonte, but mon pou konsantre lo selman 4pti lensidan.

Enn, kot en lekol mon ti dan P5 sa letan. 40 an pase sa mon pe dir ou en 1980. Nou ti pe fer kalkil e par azar, sa teacher ki ti fer nou kalkil, i ti annan son zanfan dan laklas ek nou. I ti en zonm li. I anvoy son garson li tablo, pou fer sa kalkil.

Son garson konm par ler pa kapab fer kalkil, e non, nou pe sey ede deryer.  Zot, nou tann, konmsi nou pa ni vwar ler sa garson i ganny tyonbo i balans dan tablo. Mazinen son prop garson sa ! E devan tou son bann dalon lekol.  I en keksoz ki in mark mwan sa. Mon ankor mazinen e in pas 40an pase. Mon ti annan 11an sa letan.

E mwan 3 lensidan mon’n pas ladan, e par maler tou le 3 ti annan pou fer avek sigaret. Pa akoz mon ti fimen, me senpleman akoz mon ti tarde anmenn sigaret dan lakour.  Ni pou demann mwan akoz mon’n tarde, pa konnen ki Per i dir, nek bate ou ti gannyen. Premye fwa, sa enn la, zanmen e zanmen mon pou bliye. Mon annan 51 an ozordi.

Mon’n ariv tar, e mon papa i pran mwan, i met mwan asiz lo son lazanm, mon latet anba son lebra in peze, e i komans bate. Premye kou sa bate vre ou komans santi sa roten lo ou deryer kot pe bate lo ou lipye. Me apre mon realize mon nepli santi douler mwan, i zis ki mon likou ki pe ganny peze, e mon pe zis bave.  Sey kriye nepli kapab. Erezman mon ser. Mon krwar Bondye ti la sa zour. Mon ser i sorti, i dir ‘’be mon papa, be ase prezan !’’

And konmsi li byen fyer, i dir, ‘’Ok  i annan enn in demann pardon pou ou, alors mon a larg ou.’’  I bann keksoz ki i fermal sa. I fermal en kantite. And sa mon pa pou al, mon pa anvi. Mon ti pou akont ankor, me selman mon pa pou akont ankor akoz i fermal en kantite.

Mr Speaker, ou demann mwan eski sa in fer mwan sa ki mon ete ozordi? Mon pou dir ou non. Eski in fer mwan pa vin ankor tar, pou anmenn sa sigaret tar? Non. Ankor 3 fwa mon ti vin tar.  Akoz, senpleman ou’n zwe dan semen. Ou’n zwe dan semen e ou’n ariv tar. Pa telman tro tar. Bate ou ti gannyen!

Mr Speaker, ou konnen sa ki ti fer mon fer sa. I ti fer mon gard rankin ek mon papa. En rankin telman profon, mon papa in mor li. E ziskan zour i ti mor, ni en larm. Mwan mon en dimoun ki pler vitman mwan. Mon emosyonnel en kantite. En sou larm pa ti koule dan mon lizye, ler mon papa ti mor. And, sa degre ki lakoler ki’n akimile dan mwan.

Me i pa vedir ki mon’n servi sa as, konmsi mon pa’n kontinyelman etidye. Mon pa’n kontinyelman fer byen pou mon kapab sorti. Ti annan bann lezot keksoz ki ti ankouraz ou pou ou fer keksoz. And, ozordi mon en Manm Lasanble Nasyonal.

Mr Speaker, en fwa osi mon ti bezwen fer li, akoz i ti malad. And mwan ki mon ti fer mwan. Mon pa konnen si zot konn li sa pti fler pwazon la, ki zot dir fler pwason. En fler blan. I pi ler ou kraze. E i ti malad pou en kantite letan li. And, sete mwan ki ti al sers tou son latizann, kraze, e fer sa bann kataplas pou met lo li. And, koman zanfan, en zour mon ti realize poudir ler ou kraz sa la, sa loder ki monte la, li i pa kapab siport sa, i fer li degobiye, i vomi. And, ek lakoler toulezour ler mon kraz sa la, mon vin kraz obor son lasanm. E li nek i degobiye, nek i degobiye !

Sa i montre ou konmsi ki kantite sa bann lakoler i anmennen dan sa zanfan. And nou, nou pa pe realize.  E ozordi ou pou demann mwan, eski mwan mon’n deza bate mon zanfan? Mon pou dir ou wi mon’n bate. Me zour nou ti al Praslin, par ekoute in fer mon realize poudir en kantite keksoz ki mon krwar mon pa ti’n devret fer. Zet en lanmok, marmay lontan i zete, premye keksoz nek ou lanmen en kalot. And, in fer mon realize poudir be ‘’Mwan ler mon zet en lanmok ater, personn pa tap mwan.’’ And i fer ou realiz en kantite keksoz.

Sanmenm sa ki nou ti dir avek NCC, pou zot Lalwa kapab pas byen se al dan bann kominote. Fer regroupman bann group. Koz avek dimoun e kout dimoun. Mon pa konnen ki kantite zot in fer li avan Lalwa i vin la. Me sete sa. Mon krwar nou bann lezot koleg Caucus Madanm, nou kapab sertifye poudir wi, sete sa konsey ki nou ti dir. E nou ti menm dir pou zot vin Lasanble. And parey Minis i dir, i dir i pa ti ganny sans vini.

Mr Speaker, mon touzour an faver ki paran i koriz son zanfan. Ler i fer en keksoz ki mal. Me nou pa zanmen devret kapab abiz nou zanfan. E labi i vin dan diferan fason. Byen rar mon manman ti servi roten li avek nou. Pour mwan laplipar letan korize sete zis sa gete. Sirtou, ou konnen ler in zwenn dan semen kekfwa i koman koze ek en gran dimoun e ou osi ou met ou bout koman zanfan.  Sa lizye ki i ti get ou, ou ti konnen. Ti’n fini met ou drwat sa.

Si nou gradyelman nou’n kapab redwir sa kalite pinisyon ki lontan ti annan. Mon krwar, e mon annan lespwar ki nou bann fitir paran pou kapab zot osi komans aret servi sa roten koman mwayen disiplin, pou zot koriz zot zanfan. Mon pou fini lo sa not Mr Speaker.  Mersi Minis.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain. Mon ava donn laparol Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker. Sa size ki devan nou i enn ki kapab annan divers lopinyon lo la. E anmenn kantite diskisyon kontrovers ek sa ki pe ganny propoze. Dan piblik diskisyon pou varye, depandan lekel kous popilasyon ou koz avek. Sirtou sa enn ki pa pe byen konpran lo ki gravite sa zafer pinisyon korporel in arive isi Sesel e aryer. E ki kantite sa i kapab tromatiz en zanfan.

Mr Speaker, si ou koz ek bann ki pli aze. Zot pou dir ou si ti napa roten Moris, e zot pa ti’n dres zot zanfan, ozordi sosyete ti pou pli pir ki i ete. Sa bann paran ki annan apepre 80an an montan, bann granmanman ozordi. I annan pou dir ou ki roten ti en bon fason pou dres sa zanfan dan sa lepok. Mon rapel ki dan lekol en Sir ti annan en roten ki ti apel Romeo, Sir Antoine. E ler i dir ou i pe al sers Romeo, konnen pa pou gou taler. E sa ti avan Konvansyon Drwa Zanfan ti antre an fors.

Bann ki pli zenn pou dir ou ki bate pa bon. Sirtou ler ou pe kit en sikatris lo sa zanfan ki mark li pou son lavi. Me nou bezwen realize, ki vre i annan menm dan lepase e menm ozordi, kot paran i abiz zanfan atraver bate. Sa fodre pa nou ferm lizye lo la Minis, atraver ou Mr Speaker.

Nou bezwen konpran sa zafer korize ek bate Mr Speaker. E get sityasyon isi Sesel, parey i ete ozordi. Akoz otour sa Konvansyon lo Drwa Zanfan in annan en kantite malantandi. Parey Minis in dir dan son prezantasyon, ler sa Konvansyon ti ganny entrodwir. Fransman mon pou dir, nou’n koz bokou li sa drwa. Kantite tapaz in ganny fer. Me lo kote responsabilite, in annan mwens lanfaz ki’n ganny mete. Se la kot sa kontrovers in antre.

San montre ledwa, Minis atraver ou Mr Speaker, si dan sa lepok kot nou ti konsyantiz paran e sosyete lo sa Drwa. Nou ti’n fer menm konsyantizasyon lo sa responsabilite. Paran e sosyete ti pou’n pran li otreman. En kantite i blanm sistenm. Lezot i blanm evolisyon, teknolozi avanse, copycat eksetera.

E sa zafer drwa, respe, ek responsabilite i mars de kote. Sa zanfan i bezwen montre respe pou sa paran. E de lot kote, li paran i bezwen elve sa zanfan. Wi, fer li konn son drwa i byen, e son responsabilite, respe i devret mars kot-a-kot. Respe pou son paran, respe pou son ansenyan, respe pou son lekor, e respe pou son pti kanmarad. Sa i bann keksoz ki nou devret pe enkilke dan nou zanfan.

I byen ki nou pe amann sa Lalwa pou fer ki pinisyon korporel i ganny aboli. E parey Minis in dir nou ki dan sa amannman ki zot pe propoze, pou osi annan santans prizon pou 2an, e en lanmann R25000 ki pou ganny peye si sa paran oubyen sa legal guardian i komet en lofans. Me nou bezwen realize, ki otour sa size pinisyon korporel i bezwen annan plis ledikasyon pou paran.  Plis parental session pou konpran diferan sityasyon. Wi nou dir pa bate, pa abize. Me nou bezwen konnen kote ki nou desin sa laliny. E sa kestyon ki Minis in demande taler, mon pou kite pou ou menm reponn Minis.

Kwa ki nou pou dekrir koman korize? E kwa ki nou pou kategoriz koman labi? Nou bezwen an menm tan, regard konsekans ki lesefer i kapab anmennen dan lafanmir, dan sosyete. Mon dir sa Mr Speaker, parske ozordi nou bezwen edik sa paran, lo ki mannyer pou elve sa zanfan. Pou li demen pa bezwen pran roten. Me kan i a koz ek sa zanfan, sa zanfan i a tande. E kestyon pou Minis, nou pe ranplas pinisyon korporel avek kwa? Ou pa’n dir nou.

I enportan pou konsey li sa zenn paran, sirtou sa enn ki’n grandi dan en lanvironnman, kot bate pa ti enterdi. Kot roten ki ti koze. Edik li lo lenportans rod rekour kot bann lenstitisyon ki pou ed li kot i santi in bite. Pou ki li i pa adopte sa kiltir roten. Me i servi lezot alternativ pou li pini sa zanfan, kan in fer en keksoz mal. Edik li lo ki mannyer pou retir fristrasyon. E pou li aprann kontrol son tanperaman. Pou pa tir sa lakoler lo sa zanfan.

Mr Speaker, dan bokou ka kot paran i bat zanfan an ekse, i letan leta lespri sa paran li menm pa annord. E i dan lakoler oubyen anba lenfliyans. Kot ou tann sa paran dir ek sa zanfan, ‘’Pa fer mwan tir mon laraz lo ou, en ?’’ Se la kot atraver bann parenting session, nou kapab ed sa paran pou kontrol son lakoler. E ed li aprann ki mannyer pou reste calm, letan i pe dil ek en zanfan.

I kapab en fristrasyon ki in sorti avek dan travay. E ler i ariv kot lakour, si lanvironnman kot lakaz pa pe ed li pou kalmi, en senp pti keksoz ki sa zanfan i fer mal, sa fristrasyon i ganny tire lo li. Parey dan term Kreol ki dir, se sa zanfan ki pey lepo kase.

Mr Speaker, ozordi se pa zis sa paran ki bezwen ganny edike lo en lot fason fer. Me sosyete an antye. Sa ansenyan kot lekol, sa dimoun ki travay kot sa lenstitisyon ki annan zanfan, kot bann orfelina, Vilaz Prezidan, partou dan day care. Ozordi nou annan bann zanfan ki’n ganny tire ek paran akoz sityasyon kot lakour in dezentegre. Parfwa kot paran in perdi kontrol lo sa zanfan.  Ki kalite progranm ki nou annan pou redres sa zanfan ki’n deza pe komans grandi tord?

I byen nou pe amann Lalwa pou dir retir pinisyon korporel. Kestyon i retournen Minis, ki alternativ Minis? Atraver ou Mr Speaker, in anmenn devan Lasanble pou dir pou ranplas pinisyon korporel avek.

Ki pou arive ek sa paran ki fou son zanfan de pti kalot lo deryer, kan in dezobeir? Ler lezot pinisyon pa’n marse. Eski dan sa ka li osi i pou mont prizon? E deryer lekel ki pou okip zanfan, si i annan lezot zanfan e i en manman?  Diferan nasyon i elve son zanfan dan diferan fason e dapre son kiltir. E Eropeen i annan son stil e en kiltir pa bat zanfan.

Me i annan en lot sistenm disiplin baze lo retir privilez parey pa get televizyon, oubyen ground sa zanfan. Lo kote Lafrik i annan son stil. Kot zanfan ki fer pa bon, i ganny anvoye ek en pyos dan bitasyon, dan soley pou al pyose. E nou isi nou melanze.

Mon konpran ki le pwen ki sa Lalwa pe fer se pa bate, pa terorize, pa fer ditor, pa fer dimal. An dot mo, pa abize e pa fer okenn aksyon ki pou kit en sikatris fizik lo sa zanfan. Komite Madanm ti fer sesyon konsiltasyon ek paran Praslin ek La Digue parey nou’n tann dir pli boner. E ti annan divers lopinyon. Mr Speaker, malgre sa, in annan zefor ki pe ganny fer atraver parenting session kot NCC i organize pou paran.

Me kekfwa sa pa tous tou paran, oubyen sa enn ki annan problenm. Mon krwar ki plis zefor i bezwen ganny mete, pou ki sa servis i ariv kot plis paran. Pou nou kapab sanz sa mindset. E ki a lafen di zour nou a kapab rezourd sa problenm pinisyon korporel. Kot i annan paran pa a vwar li bezwen pey en lanmann R25000 oubyen fer fas avek santans 2an prizon.

Ozordi letan nou regard bann statistic sorti kot NCC. Nou pou vwar ki physical abuse li menm li, i komans redwir. 2014 ti annan 4 ka, 2015 – 10 ka, 2016 – 3, 2017 ti ogmant en pe 17, 2018 – 12 e 2109 – 8. Atraver bann parenting session ki’n ganny fer, in tous en kantite paran. Savedir la i montre ou ki i annan sa bezwen.

An 2017, 170 paran ti attend, 2018, 177, lo Mahe sa. E 2019, 137. E pou Praslin 167, e ladan 84 papa. I montre ou lenportans ki nou bezwen edik sosyete. E lenportans annan plis sa bann parenting session.

Mr Speaker, mon konn zanfan ki telman in ganny bate in devlop lezot kondisyon lasante atraver lafreyer. Mon’n deza counsel en paran ki son zanfan ti devlop en kondisyon ti apel nocturnal incontinence. Dan bann laz 8an. Kot li sa zanfan ki ti’n aret pis lo lili, souden ti komans pis lo lili aswar e se selman atraver counselling ki nou ti dekouver ki sete pinisyon korporel ki ti lakoz.

Kot ler in fer sa ki mal, i sov dan bwa e paran i koriz li ler i vin dormi. Malgre sa Mr Speaker, nou bezwen met lentere sa zanfan an premye. E ledikasyon i lakle dan tousala si nou oule sanz sa pour le meyer. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Esparon. Bon nou ava pran ankor en Manm avan nou break.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, avan ki mon al lo mon prezantasyon, mon ti a kontan sit let Psaume 13, verse 14, an verse 24. ‘’He who spares his rod hates his son, but he who loves him, disciplines him promptly.’’ Mr Speaker, mon’n lir sa avek bokou refleksyon. E mon’n ekout atantivman prezantasyon Minis. E mon vwar ki letan Minis pe fer son prezantasyon, lefe sa size, i en size vreman enportan nasyonalman, me mon pa’n ganny sa lapresyasyon ki Minis, avek tou sa bann letour ki i dir in fer, pou fer nou konpran dan Sesel li menm li, dan tou distrik, konbyen paran zot in touse, avek domestikasyon sa lamannman ki zot anvi fer ?

E en lot febles osi ki mon vwar se ki, Minis in sit 2 Konvansyon. E ozordi osi la dan Lasanble, mon ti ava swete ki nou ti ava annan kopi sa bann sitasyon, sa bann lartik ki Minis in donnen. E an menm tan, Minis in donn bann sif.  E mon ti a kontan ki Minis i kapab, mon pa konnen si i annan avek li, detay lo sa bann ka ki i dir in ganny met devan.

Par egzanp 2015 ti annan 81. 2016 – 95, 2017 – 94, 2018 – 94 avek 117. Detay en pti pe sa bann ka pou nou konpran vreman ki sa bann kalite ka, ki letan nou pe koz corporal punishments, pou nou vreman evalye sa sityasyon.

E mon ava osi dir ki i domaz ki Lasanble li menm li pa’n ganny sans pou kapab annan en konsiltasyon lo sa size, avan ki lamannman sa Lalwa in vini. An menm tan mon’n pas lo Lartik Konstitisyon ki Minis in touse.

Me letan nou pe koz corporal punishment Minis, kwa ki lotorite i krwar i permetab dan zot lopinyon, i akseptab pou disiplin en zanfan? E piblik deor la, ti a kontan konmsi konnen sa larepons.

Akoz ki arive, se ki baze lo bann diferan ka, eski i normal letan ou vwar bann lezot lofans ki i annan pou fined en dimoun R25000 ouswa pou fer li al se pa konbyen letan dan prizon. An menm tan, mon pou dakor avek Onorab Vidot, ki i annan en mankman striktir a labaz.

Mon pe refer dan distrik ki mon’n ganny elekte ladan. Letan ou fer en tour lorizon ou vwar poudir i annan bann diferan, diferan bann konponan ki ozordi mon santi poudir striktir Gouvernman pa pe neseserman, avek devlopman adres bann problenm a labaz. Letan ou konpar bann diferan kalite fanmir.

E an menm tan nou koman Manm Lasanble nou vot pou en Bidze.  I annan diferan bann Lorganizasyon Sosyete Sivil, ki pe ofer serten servis. E mon santi poudir Gouvernman koman fasilitater avek sanzman dan devlopman distrik e dan mon grafi, mon pa santi poudir, bann plizyer size ki konsern lafanmir ouswa bann paran pe ganny adrese.

Mon a donn ou en legzanp Mr Speaker. Ozordi dan sosyete zanfan pe fer zanfan. Dizon pou en marmay 15an fer zanfan, mon’n sey fer en kout evalyasyon. Sa fiy i an vwadfanmir, ou demann ou lekor, be lekel ki sivre sa fiy de pre?  Prenon kont son problenm sosyal ouswa familyal ki i ladan. Ziska lakousman?  Lekel bann lorganizasyon ki pe rub shoulders avek li pou donn li sa ledikasyon parenthood, an menm tan pou pran ka avek zanfan?  Me i pa devret zis sa fiy, me i depan si sa partner i la osi tou. E an menm tan letan i fini ganny baba, ki swivi ki i annan?

E an menm tan Mr Speaker, letan mon’n koze taler mon’n dir ki i annan diferan bann kalite kategori fanmir. E mwan mon santi poudir a labaz, a labaz, i mank konsiltasyon pou vreman adres serten bann lackin, bann mankman ki i annan pou kapab vreman sivre bann ka. E mon santi osi ki sa bann amannman ki nou pe fer la, e Onorab Glacis, Esparon in lev en kestyon ase enportan. Ki Minis mon krwar ou pou bezwen eklersi. Letan ou pe koz, ou menm ou ou’n dir ki paran i kapab koriz son zanfan. Ou’n dir sa, paran i kapab koriz son zanfan, me paran pou bezwen konnen letan ou pe dir koriz son zanfan.

Eski dan sa Lalwa ki i deza egziste, eski sa amannman ki nou pe fer, eski nou pe anmar lanmen paran? Ouswa nou pe donn li serten fleksibilite?  Akoz pou paran sa i pou enportan. Eski i annan sa fleksibilite?  E prenon kont nou sitasyon ozordi, zanfan osi i kapab abiz sa.  Pa bliy leksperyans Children Rights, ki ti lev en Komisyon dan Lasosyete akoz sa eleman responsabilite nou pa ti pe tro met lanfaz lo la.

So, mon santi poudir i annan bokou travay ki merit ganny fer. Me mon santi, akoz mon’n fer serten evalyasyon dan distrik, pou vwar en pti pe lopinyon bann zabitan.

E Minis mon’n ganny plis dimoun ki pa an faver. Akoz, paran i anvi konnen, be lefe ki i annan bann mankman. Epi osi nou santi poudir i annan bann lezot keksoz ki Gouvernman i merit met an plas, koman fasilitater. Ki letan ou pe adres sa amannman, be i annan bann lezot keksoz ki manke. Aktyelman la i annan en ta keksoz ki ou demann ou lekor ki, be eski Gouvernman pe vreman adres bann keksoz piecemeal?  E i pa dan en fason konpreansiv pou vreman soulaz problenm. Sirtou par lefe ki lafason ki sosyete ozordi, devlopman i ete vizavi bann fanmir.

Mr Speaker, mon vwar osi en pti pe, nou pe depart en pti pe from the culture. Ki nou pe dir ek devlopman nou bezwen sanze. E ki fer mwan mazin parfwa dan bann konferans ki ou ale deor, ou ekout lopinyon bann Afriken avek bann Eropeen, i totalman en pti pe diferan letan ou vwar nou.

Me nou pe koz erosion of culture, e la i pa vedir poudir mon pe siport corporal punishment dan en fason total. Me solman parey mon dir se ki nou bezwen defini. Nou bezwen defini, koumsa ki bann paran i kler. E an menm tan mon pou dir ki, mon pou met lanfaz ankor poudir, striktir onivo lokal. Sa sipor onivo lokal nou bezwen re get ladan.

E ozordi, fransman Minis si ou kapab donn nou sa larepons, apart ou Minister, lekel bann Lorganizasyon Non- Gouvernmantal ki pe donn sipor parenthood?  Eski zot vwar poudir i ase?  Ouswa i demann en pe plis? E ki zefor an plis ki zot pe fer koman fasilitater, pou asire ki sa mankman i ganny adrese?  Mr Speaker, mon krwar ki mon’n dir laplipar bann pwen ki mon ti a anvi met devan.

Me an menm tan lo kote skilling of bann parents. Ler ou ganny zanfan ki pe fer zanfan, ou demann ou lekor depandan ki fanmir i sorti ladan, ki kalite ledikasyon sa zenn paran, si i pa pe ganny lasistans pou pase avek son zanfan.  E an menm tan, sa laspe spirityel osi tou, si vreman lanfaz pa ganny mete. Akoz sa laspe spirityel i vreman enportan, e nou’n vwar dan devlopman ki dan lepase sa in ed bokou bann fanmir pou kapab fer en pli bon travay.

Alor Mr Speaker sa detrwa bann pwen ki mon ti anvi met devan. An menm tan mon ti a kontan ki Minis i klarifye sa bann pwen e sa bann kestyon ki mon’n met devan. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William. Bon nou ava pran en break e nou ava repran nou travay  4.45 ok? Nou break.

 

                             (BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava repran nou travay. Mon ava donn laparol Onorab William en pti moman. Yes, Onorab?

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mersi. Mon ti anvi zis fer en pti koreksyon akoz mon krwar mon’n tro anvi lir sa vers. I pa ti dan liv Psaume, me i dan Proverb 13, 24. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab pou sa koreksyon. Bon mon ava donn laparol Onorab Clive Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker. Bon apre midi Minis avek ou delegasyon. Bon apre midi tou koleg Onorab. Mr Speaker, mon osi mon anvi komans mon lentervansyon in fact lo sa koreksyon ki Onorab William in fer. Kot Proverb 13,24 i dir, ‘’He who spares his rod hates his son, but he who loves him, disciplines him promptly.’’ E an kontinyasyon Proverb 23,13 a 14 i site ki ou bezwen koriz ou zanfan a tou pri e servi en roten pa pou touy li.

Me Mr Speaker, mon anvi met lo rikord ki mwan mon kont okenn form of labi kont zanfan. Mon re dir ankor, mon kont okenn form of labi lo bann zanfan.  Mr Speaker, Bill ki devan nou i kler e pe demann proteksyon kont bann zanfan. Kot abolisyon corporal punishment kon bann zanfan, e sa i an relasyon avek sa Konvansyon lo Drwa bann Zanfan.

Mr Speaker, ler mon’n lir sa Bill, mon annan plis kestyon ki en prezantasyon. Espesyalman ler mon’n lir pwen 2(a), kot i fer referans avek parental authority. Ki mwan mon en pti pe per la. Kekfwa mon a ganny leklersisman Minis avek son tim. Kot mon en pe per ki drwa e responsabilite bann paran i kapab ganny pran. Menm si Minis in donn nou lasirans kot in dir zot pa pe tir okenn lotorite avek paran. Me mon ti a kontan, Minis dan son summary, ti a donn nou leklersisman lo sa parental authority. Mon site ankor ki lo sa menm pwen, parental authority, mon krwar ki Leta i bezwen respekte drwa sa paran, pou akonpli son devwar koman paran lo zot zanfan.

E mwan koman en paran mon krwar mon bezwen annan lotorite. Pa savedir ki mon abiz mon zanfan. Mon krwar ki ler mon zanfan in ne, depi son nesans ziska son laz mazer, mon annan lotorite lo li. Pa savedir ankor ki mon zanfan fodre ganny abize. Me alors dan sa menm laliny, mon ti a kontan Minis, dan son summary ti a sey eksplik nou. Oubyen donn nou sa diferans ler, akoz li osi tou in fer referans avek labi, en kantite dan son prezantasyon. Eski i annan diferans ant labi avek corporal punishment? Oubyen eski i annan en keksoz ki nou kapab apel en reasonable corporal punishment?

So, kote ki nou koman en sosyete nou desin en laliny? Ankor an relasyon avek paran, mon zis per ki nou tou nou koz lo paran. Fodre pa ki an relasyon pou fer avek corporal punishment. Me yet again, nou pa koz okenn rol zanfan. Kote zanfan li i antre? Kote sa paran ki nwit o zour li i trimouse, i fer tou sa ki byen. Mon kapab pran lo mwan menm koman en paran, ki mon annan mwan garson ki annan 15an, ki mon endik li toulezour en leson. Son lavi toulezour, kot mon koz ek li lo drog, mon koz ek li lo lalkol, mon koz ek li lo bann lenfliyans. Mon fer tou byen pou li, parey zot dir walk the line.

Be ki arive, ki mwan mon fer koman sa paran, ki ler mon monte tanto apre ki mon’n fer tou byen, son ledikasyon tou. Ler mon monte, mon vwar li son lizye in rouz, i lo kek sibstans. Kote mon antre ladan? Eski Lotorite, Gouvernman li menm kote i desin son laliny pou dir mwan, non pa koriz mon zanfan. Apre ki li in fer okenn labi sibstans? Sa i bann kestyon ki mwan, mon met devan.

E ler mon get dan Bill ankor lo pwen 2(1), kot i fer referans ek konviksyon avek sa fined R25000 oubyen 2an prizon oubyen tou lede. Ki mannyer nou evalye sa? Ki mannyer nou santi apre ki sa paran in fer tou ki byen ?

Vre mon’n korize, e korize i sibzektif ki mwan mon ganny kondannen. Dan sa sirkonstans la, mon zanfan apre mon ki mon 2an prizon, oubyen ek mon R25000. Eski li sa zanfan i pou kontinyen reste kot mwan, ki li in dezobeir mwan? Menm si mon’n sey fer tou byen.  Pa sa vedir ankor ki mon’n abiz li?

Mwan, mon’n fer 2 an prizon, li i kot mwan dan mon lakaz. E apre mon 2an prizon ki mwan mon sorti. Li i ankor dan mon lakaz.  So, ki mannyer nou evalye? Ki mannyer Gouvernman i desin sa laliny ki dir mwan, la mon byen, la mon mal?

Tou sa i bann pwen ki mwan mon anvi met devan. Mwan mon anvi zis fer sir ki koman paran nou pa perdi sa lotorite lo nou zanfan. E mon anvi zanfan osi pa perdi sa konesans ki mwan, oubyen son paran ki latet son lafanmir. So, mon anvi en balans ki Minis i fer sir ki i pe donn nou, oubyen latab devan pe donn nou sa garanti ki nou pa perdi nou pouvwar lo nou zanfan.

E oubyen nou zanfan i pou vin dan en lot fason kot i pou abiz nou.  Oubyen kot Gouvernman i pe les sa zanfan pase, me nou paran, nou nou’n perdi.

Alors Mr Speaker, mon pa pou long. Dan konklizyon mon anvi fer sir ki tou dimoun i konnen ki mwan mon kont okenn form of labi. Me selman nou devret annan sa balans for, kot paran ek zanfan i ganny mete lo sa nivo. Kot zanfan i konnen paran ki ansarz, e paran i konnen ki napa okenn labi kont sa zanfan. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Roucou.  Mon ava donn laparol Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun a lekout. Mr Speaker, ler en msye avek en madanm i deside pou fer en zanfan, oubyen menm si en zanfan i vin par aksidan parey serten zot i kontan dir, sa zanfan i bezwen ganny tou proteksyon neseser avek son paran. I annan serten lenstans kot i annan zanfan ki ganny adopte par en lot dimoun ki sipoze pou vey li, e protez li kont tou form labi.

Mr Speaker, mon konstate ki bokou paran pe pran zot responsabilite anver zot zanfan. E parkont i annan osi serten paran oubyen gardyen, ki pa pe vreman pran ka avek zot zanfan. Bokou zanfan ozordi pe sibir tou sort kalite labi. Sa i enkli bate ziska lapo i ganny trase. Brile, koup ledwa, kas labous, tir ledan, e tou lezot kalite labi fizik ki kit mark lo sa zanfan pou larestan son lavi.

Mr Speaker, bann lensidan parey i reel. E pe arive dan diferan kominote isi Sesel.

I domaz ki serten paran pa pran ase letan pou koz avek zanfan. E krwar ki bate pou sanz mantalite zot zanfan. Ozordi nou pe viv dan en monde modernize, kot tou keksoz pe sanze. E corporal punishment kont zanfan pa en mwayen pou fer zot vin en pli bon dimoun. O kontrer nou pe vreman afekte nou zanfan psikolozikman.

Mr Speaker, nou koman paran nou bezwen revwar nou fason fer avek nou zanfan. Bann zenn manman e papa zot devret pe kontinyelman ganny counselling lo ki fason pou fer grandi en zanfan. E sa i devret komanse depi lansentman.

Parfwa nou menm nou paran ki pe mal gid nou zanfan. Nou pe montre zot bann move manni depi ki zot ankor pti. E an gran disan sa zanfan i devlop serten mantalite e apre nou dir ki nou zanfan i malelve.  Nou zanfan i pa bon. E la nou komans devlop serten konportman anver nou zanfan. Kot nou komans bate, e la mon pe koz bate ki fer dimal.

Sa Bill ki’n ganny anmennen isi dan nou Lasanble Mr Speaker, i annan son merit. E parey nou’n ganny dir, ou paran ou pou kapab koriz ou zanfan, me dan lezot fason. E non pa pou kit sikatris lo sa zanfan.

Mr Speaker, nou zanfan zot imen parey sa manman, parey sa papa oubyen sa gardyen. Zot pa kapab vreman defann zot lekor. Mon konpran ki i annan serten zanfan, ki parey nou dir i antete.  I pa oule ekoute eksetera. Nou bezwen revwar nou fason fer, kot i konsern disiplin nou zanfan. Sirtou bann ki ankor pti. I bezwen annan bokou sansibilizasyon par bann diferan lorganizasyon lo sa zafer corporal punishment.

Mon osi konnen ki ti deza annan serten sesyon parenting ki ti ganny organize pou bann nouvo manman ek papa ki pe al ganny en baba. Mon pa vreman konnen si i ankor pe ganny fer sa. Petet apre Minis i ava fer nou konnen si sa pe ganny fer. Me bokou dimoun ki’n swiv sa bann sesyon, zot dir ki sa in ed zot bokou. Pou zot kapab konpran e elve zot zanfan san ki zot bezwen bate.

Mon oule terminen an dizan ki nou tou nou devret pran nou responsabilite. Annan plis kominikasyon dan fanmir. Paran ki santi zot bezwen led, i annan landrwa kot zot kapab ale. Parey kot NCC, e lezot lenstitisyon ankor ki kapab ed zot. Mon oule osi adres nou bann zenn adolesan, ki pe donn bokou difikilte zot paran. Pou reflesir lo zot aksyon.

Sanz zot fason fer, zot fason azir. Annan plis respe pou zot paran, e pran zot responsabilite konman bann zenn adolesan. Etablir en rapor, e en bon kominikasyon avek zot paran, oubyen zot gardyen.  Mazin byen osi bann zenn ki’n sibir vyolans par zot paran, pou pa repet menm keksoz ler ki zot, zot vin en paran. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel. Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun. Bon apre midi Minis ankor enn fwa avek ou delegasyon. Mr Speaker, topik ki nou pe koz lo la ozordi. Bill ki’n vin dan Lasanble Nasyonal, parey in ganny dir, i annan en kantite keksoz ki’n ganny dir lo la. Mon ava fer sir mon reste avek bann pwen ki pa’n ganny touse par lezot.

Ou konnen ozordi mon vwar li en keksoz ekstraordiner pou mwan, parske 40an pase letan mwan mon ti ape lekol koman en zanfan. Ti annan sa ki nou apel bate. E mon bezwen rekonnet poudir mon paran, Nancy avek Jean-Baptiste Arissol ti koriz nou dan lakour.  E ti annan 6 nou. E mwan mon pou bezwen dir poudir mon happy avek lafason ki mon paran in elve mwan. Menm an servan son roten Moris. Parske ozordi mon santi mwan mon annan en plas dan lasosyete, mon en dimoun ase responsab, e ozordi mon la zisteman pe koz lo en tel topik.  E mon bezwen osi rekonnet poudir letan nou ti al lekol, sa letan mon ti lekol primer Dominic Savio. Ki’n kraze ozordi. Segonder mon ti fer Saint-Jean Bosco, e Sister Jude Burke ki ti la koman head teacher.

E tou bann lezot Ansenyan dan sa letan ti servi sa fason pou koriz zanfan, avek en roten sa ki nou ti apel fame roten Moris.  Ki Onorab Regina in dir taler, li pou li ti annan en non. Me parkont lekol Belonie segonder ti napa en non, me sa ti ganny plase dan biro Headteacher e ler en ansenyan ti bezwen i ti anvoy ou menm ou al serse, parske sete ou ki ti bezwen.  E sa bann letan nou tou koman zanfan, enkli mon menm, nou ti konnen e nou ti okouran poudir letan pe al sers sa roten pou nou. I ti bezwen annan en keksoz ki nou, nou ti’n fer koman zanfan. E sa letan ti mwayen pou servi roten Moris.

Dan sa letan 40an pase. E ozordi 40an pli tar, mon vwar mwan dan sa Lasanble pe al vote lo en Bill ki pe zisteman demande ki sa form disiplin i ganny parey nou dir, nou kapab servi li, ganny aboli enn fwa pou tou. Parske ozordi, 40an pli tar dan sa monde ki nou pe viv ladan, lasosyete i krwar poudir bate ozordi pa rezourd problenm. Alors si sa i leka, nou pou bezwen al avek modernite.

Me selman mon anvi demann serten kestyon klarifikasyon. Me zisteman avan mon fer sa, mon ti a kontan remind Mr Speaker, poudir sa Minis Mitcy Larue ki nou vwar pe asiz la dan Lasanble Nasyonal Mr Speaker, en letan i ti en ansenyan li. Baie Ste Anne Praslin. E Onorab Larue i enn bann dimoun ki’n servi sa letan roten pou koriz bann zanfan sa letan.  Nou bezwen rekonnet sa.

Nou annan Onorab Sophola ki asiz dan sa Lasanble Nasyonal, koman ansyen ansenyan. Li osi in servi sa norm sa letan pou koriz zanfan. E zisteman, Onorab De Commarmond mon asire li osi in bezwen ti annan en gran roten anba son latab kelkonk parla.  Me ozordi nou vwar nou ansanm dan sa moman letan pou nou zisteman dir, be get sa. Sa bann form ki nou ti servi sa letan nou bezwen zet li dan bin listwar. Parske ozordi nou bezwen bouz de lavan.

Me kestyon ki nou bezwen demande, dan nou letan nou ti annan respe pou nou granmoun. Nou ti annan respe pou enn a lot. E sa letan roten ti pe ganny servi. Me 40an pli tar nou bezwen demann nou lekor ozordi, letan paran pe kriy lasasen, letan paran pe tap tou laport, letan paran pe rod led avek tou dimoun. Parske sa zanfan ki ti la 40an pase avek bann ki in annan ozordi dan nou lipye i konpletman diferan. E sa moman la nou, nou pe dir pa servi roten. Se sa leokri laba deor.  Nou bezwen balanse sa.

I annan paran i dir ek ou, si nou pas sa Lalwa zisteman nou pe aras zot, zot drwa koman paran. Nou pe anpes li elve son zanfan byen. I annan dimoun i dir ek ou, nou pa devret vot lo sa Lalwa. Be selman nou koman bann Lezislater, koman bann dimoun responsab ki reprezant sa pep laba deor. Nou toultan bezwen rode bann keksoz ki rezonnab. Bann keksoz ki responsab pou nou pep e sirtou letan nou pe koz lo zanfan.

Alor mwan osi, parey plizyer in dir, nou pou bezwen donn sipor en tel Bill. Akoz Mr Speaker, nou pou bezwen donn sipor en tel Bill? Ozordi letan nou pe koze dan monn modern, nou annan plizyer bann zannimo dan lakour ki nou adopte zot koman nou bann pet.

Sat, lisyen, mwan mon kontan lisyen. Ozordi la deor ler nou pe koze, lisyen par egzanp i annan en landrwa spesyal ki anmas li. Fer sir donn li en pe delo. Protez li. E si ou fer en zannimo la deor en keksoz, i annan en group lo Facebook ki pou kondann ou. Ki pou dir ek ou sa ki ou’n fer i mal. I pou fer protestasyon. I pou anvi en interview.

Be si nou koman imen ozordi nou pe mazin sa anver bann zannimo domestik ki nou’n pran zot parfwa koman nou prop zanfan. Be prezan sa manman, sa papa ki li in pran son letan dan lanmour pou li fer son zanfan, eski pa devret, nou devret tret zot byen?

Eski nou devret servi en lot form, en lot fason pou nou elve nou zanfan. Se sa ki mon konpran sa Bill pe fer. Se pou sa rezon letan bann ansenyan, bann endividi deor pe demande ki nou pou fer ek sa Bill. Se sa ki mon vwar, Mr Speaker.  Nou pe rod sa ki meyer pou nou zanfan.

Me parkont, nou pou bezwen osi, letan nou pe vot sa Bill, pou nou koz avek Minis ki la. Pou nou dir avek Minis ansanm ek lezot sekter dan nou sosyete, pou nou revwar en kou. Parske i annan plizyer paran ki soufer la deor. I annan plizyer paran ki pe rod led, ki pe tap laport. Me parfwa i fasil pou nou dir vini, lasanm limero 12 tel building. Apre ler ou ale i pa parey. I difisil pou sa paran.

Alors i enportan mesaz ki nou pe anvoye la deor ozordi mwan, mon ti a kontan dir li kler. Si i annan en Lalwa, i annan en fine pou sa paran ki pa neseserman, mon pa apel li abiz son zanfan. Oubyen nou dir li abiz son zanfan, i annan en fine R25000 la.  Be an menm tan nou pou bezwen annan en lot kote, pou nou dir avek osi ban zanfan, ki napa bann konportman responsab dan lasosyete. Ki lager kot Orion Mall, ki blok trafik. E parfwa se nou menm nou paran ki filmen, ki share. Nou pou bezwen annan serten konsekans osi pou sa bann zanfan. En fason ki lezot son koleg i vwar, paran i a santi poudir be i annan en led ki mon pe gannyen. I pa kapab zis mwan, akoz mon’n koriz mon zanfan.

Parske ozordi se zanfan ki antre ler i anvi dan lakour. Se zanfan ki dir paran ki i pou manze. Se zanfan ki deside ke ler li i al show, oubyen keler li i deside antre. Se sa ozordi lavi toulezour.  Tousala i form parti sa levolisyon ki nou pe fer fas avek, Mr Speaker. Me mwan mon krwar dan sa ki nou pe fer, i pou enportan toultan nou annan sa balans.  Pou fer sir ki letan nou pe protez sa zanfan, nou pa pe dir ek sa paran nou’n aras li son drwa, oubyen nou pa oule i fer naryen avek son zanfan. Me i pou enportan pou ki sa balans i egziste.

Alors, letan mon ava pe konklir an dizan 3 pti keksoz. Mwan mon ti a kontan Mr Speaker, ki nou bezwen ranforsi ledikasyon e responsabilite nou zanfan. Lontan lekol ti annan sa peryod ki nou ti apel sa peryod Larelizyon, ki manke ozordi dan bann lekol segonder. Dan bann lekol primer. In perdi sa. Ti ed nou koman bann zanfan. Ti annan sa peryod ki ti apel, nou sa lepok nou ti apel li Social Education. Ozordi mon krwar zot apel sa PSE. Tousala ti ede. Bann fason letan paran in fer son bout dan lakour, lekol ou ganny en lot sipor ankor avek ou ansenyan.

Dezyenmman, mon ti a kontan ki bann paran ki pe e kout nou, ki dan difikilte, Mr Speaker, zot ganny bann sipor neseser, zot konnen ki laport pou tape zis parey sa zanfan letan ou’n bis li parey Minis in dir, i konnen ki limero pou telefonnen e i konnen ki laport pou ale. Nou swete ki sa paran osi i konnen letan i dan problenm, lekel Minis ki i liaise avek, lekel PS ki i vwar, lekel limero telefonn ki i telefonnen pou li osi koman en imen ganny en sipor.

Trwazyenmman mon ti a kontan dir, Mr Speaker ki nou lasosyete. Lasosyete i dir ek ou i pran en kominote pou elve en zanfan, se nou lasosyete ki bezwen donn legzanp nou bann zanfan. Sa i komans avek Legliz, nou menm nou koman politisyen, bann paran laba deor, nou tou. Parske zanfan i get nou an realite pou zot kapab bouz de lavan.

Alors avek sa de pti pwen, Mr Speaker. Mwan mon ti a kontan prezant mon sipor pou sa Bill. Parske mon osi koman en papa, mon annan 4 garson.

Selman mon ti a kontan reasir Minis Larue, toulezour mon dir ek zot, poudir menm i annan NCC, menm i annan Minis Larue, menm i annan en fine R25000, zour mon vwar zot, zot in fer en keksoz ki pa abordab dan lakour. Mon pa konnen kote zot pou ale, apre Minis ava dil ek mwan.

Be selman ansanm letan ou zanfan ou’n byen elve li, i konnen poudir letan papa in dir en keksoz. Oubyen la fason ki ou’n get li, i fini konpran poudir i annan en keksoz mal. Me tousala i ede Mr Speaker, kot nou tou ansanm nou kapab met lanmen pou nou protez nou zanfan. Parske letan Minis in donn nou bann sif, i efreyan.

Nou pa kapab annan bann zanfan ki’n ganny koudpwen dan latet, in ganny kalot dan labous, ledan in sorti. Oubyen latet in ganny tape ek tablo, laservel pe sekwe. Nou pa kapab annan en sityasyon koumsa ozordi dan sa monde modern kot nou pe viv. Alors mon pou siport sa Bill, parske parey mon’n dir ankor pou bann ki pe ekoute deor. Si nou pe bouz de lavan pou protez nou zanfan, e mon koman en papa ki annan zanfan. E mwan ki reprezant plizyer paran deor, mon pou bezwen donn sipor Bill anmennen par Minis Larue avek son bann teknisyen.  Alors avek sa detrwa mo, Mr Speaker mon ti a kontan remersye zot pou zot latansyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sandy Arissol. Mon a donn laparol Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker. Minis ek ou lekip. Tou dimoun ki a lekout, bon apre midi. Mr Speaker, koman en paran, en endikater ou en sitwayen, nou tou nou annan sa lanvi pou vwar nou zanfan grandi byen disiplinen dan en norm ki akseptab pou lasosyete. Parey granmoun i kontan dir, nou pa elve nou zanfan pou nou, me pou lasosyete. Me mwayen ki nou servi pou disiplin nou zanfan ki enportan.

Mr Speaker, dan lepase plizyer dimoun parey psikolog, ansenyan, ners, e bann dimoun sarz dan lasosyete ki ti travay pre avek zanfan, ti remarke ki nou bann zanfan ti pe pas atraver plizyer kalite labi. Fizik, mantal ou vyolans. Sa ti menm arive dan prezans zot prop paran ou gardyen.

Mr Speaker, koman en ansenyan par profesyon mwan osi mon realize ki mon’n fer ditor plizyer zelev. Sa pa ti dan move lentansyon. Me mon ti oule vwar zot pe al pe fer byen, pe al de lavan. Me malgre sa plizyer zot in byen plase dan lasosyete ozordi. Tre zenn parfwa nou mank gidans e nou fer plizyer fot. I annan menm mon bann zelev ki papa ou manman ozordi. Ler mon zwenn zot, zot fer mon mazinen, i annan menm ki repros mwan. Mon’n realize, mon’n arete bate. Menm mon 2 zanfan parfwa zot repros mwan. Me mon toultan eksplik zot akoz. Malgre ki sa leskiz i pa akseptab.

Mr Speaker, sa i en size tre sansib ki tous mwan bokou. Akoz mon’n en viktim bate par en ansenyan zonm. E sa ti fer mwan perdi mon sans pou ganny en labours pou al lekol Regina Mundi. Mon toultan mazin li.  Mon pardonn li, me mon pa pou zanmen bliy sa sityasyon. Sa i en rezon ki mon pa pou tro long akoz mon en pe emosyonnel lo sa size.

Mr Speaker, swivan proklanmasyon lannen enternasyonal pou bann zanfan par UNESCO an 1979, le 01 Zen 1980, Konsey Nasyonal pou Zanfan, ki nou pli byen konnen koman NCC ti ganny fonde anba direksyon Madanm Geva Rene. Tou sa ti avek bi pou protez bann zanfan. Sirman ti annan divers lopinyon lo sa size. Mon pa blanm personn akoz i difisil pou aksepte sanzman.

Mr Speaker, i enportan poudir ki i annan paran ki elve zot zanfan vreman byen. San ki zot bezwen bate, maltrete ou abiz zot par kit bann levidans lo zot. Me zot annan lezot mwayen pou koriz zot zanfan. Mon dir zot felisitasyon. Kontinyen lo sa bon semen.

Mr Speaker, fodre nou aksepte ki pinisyon fizik i form par dan nou kiltir Seselwa. Nou tou ki la nou’n ganny bate, pini, e petet dan bann fason tre ekstrenm. Nou pa pou blanm nou paran, zot osi zot ti pe sey ed nou. Sa i sel fason ki zot ti konnen. Akoz i posib ki zot osi zot ti’n viktim sa bann labi.

Mr Speaker, serten nou bann zanfan i pas dan bann sityasyon vreman douloure. Petet i annan dimoun deor ki pe ekoute pou dir nou pe fer zistwar. Zot pa pou krwar. Nou zanfan i ganny brile avek sigaret, azenou ek roz, met azenou e met ros lo latet.  Anmar lanmen ziska ki lakord i antre dan sa lapo, e menm fer zot dormi deor. Sa, i selman detrwa legzanp. Me paran, mon pa pe dir pa koriz nou zanfan, me pa fer zot ditor.

Mr Speaker, eski sa ki nou kontinyelman anvi war pou nou zanfan dan sa syek ki nou pe viv ladan? Dan sa syek tre inovativ ek teknolozi, nou kapab sanz sa bann mantalite enn fwa pou tou.

Mon senserman krwar ki in ler, ou plis ki ler pou en tel Lalwa vin devan. Malgre ki definisyon korporel pa tro kler. Minis, mon a demann ou si taler ou kapab elabor li en pe plis dan ou larepons. Prezan sa Lalwa i pou annan plis lenpak lo lasosyete. Akoz i annan lakonsekans ki ale avek. Si nou vreman serye avek sa Lalwa. Sa pou redwir labi lo bann zanfan dan Sesel. Nou pou kapab vwar en nouvo sosyete, pa demen bomaten, pa tanto, me i pou arive gradyelman. Nou pa pe kapab kontinyen vwar nou bann pti trezor pe ganny abize.

Mr Speaker, sa ki nou zanfan i sibir i manifeste dan zot lavi toulezour dan lasosyete. Me konbyen nou ki asize parfwa pou dir, retournen, regarde ki mannyer sa zanfan in viv son lavi ler i ti zenn. E se sa ki zot fer, zot fer menm keksoz, menm aksyon avek zot prop zanmi. Parfwa, dan bann moman difisil paran i perdi kontrol e zot esey fer sa ki zot in pas atraver lo zot prop zanfan. Mr Speaker, lavi pa fasil. Me paran i bezwen rod lezot mwayen pou disiplin nou zanfan san ki nou fer zot ditor.

Mr Speaker, isi Sesel nou annan Departman Servis Sosyal ki pe zwe en rol tre enportan pou protez nou zanfan. I annan plizyer baryer dan zot semen.  Mon felisit zot pou sa ki zot in arive fer. Malgre ki zot pa tro pibliye. Larout i long, be mon dir kontinyen.

Mon demann mon bann paran pou kontinyen fer sa ki bon. Sa ki le meyer pou zot zanfan. Napa en sel paran ki pa kontan son zanfan. Malgre ki paran i bat zanfan, me paran i annan sa lanmour pou zot zanfan.  Difikilte pou annan, me rod led kot fodre.

Mr Speaker, mon demann bann zanfan pou annan sa dyalog pros ek zot paran. Ekoute, poz kestyon ler zot pa konpran. Zot ansenyan i ranplas zot paran, alors donn ansenyan sa sipor. Si zot paran ou ansenyan, ou nenport ki dimoun dan lasosyete ki abiz zot dan nenport ki fason, san et malelve, tre poli dir zot akoz i mal sa ki zot pe fer. E koumsa ki sa aksyon pa a ganny repete.

La pou terminen, mon demann Minis pou asire ki plis travay i ganny fer pou edik tou dimoun dan lasosyete. Komans par zanfan ziska adilt. Nou pa zis dir kondannen i annan en lanmann, akoz Ziz pa aksepte leskiz mon pa konnen. Alor edik nou popilasyon pou ki sa mo ‘’pa konnen’’, pa pou tro egziste ler lofans i ganny komet.

Mr Speaker, mon demande ki Minister konsernen i travay koman en lekip, avek tou bann partner konsernen, pou armoniz tou Lalwa ki annan pou fer avek proteksyon nou zanfan. Mr Speaker, mon pou donn tou mon sipor total lo sa Bill. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sophola. Mon ava donn laparol Onorab Jany De Letourdie.

 

HON JANY DE LETOURDIE

Mersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker, koriz zanfan par bate mon krwar in en keksoz ki mannyer nou dir sa. Nou’n erite de zenerasyon an zenerasyon e la ki sa morso Lalwa pe vini nou annan en kantite travay pou fer. E i pa pou en keksoz fasil, ki mon krwar pou demann zefor la sosyete an antye.

Ler mon pou dir sa mon mazin, kekfwa nou tou letan nou pe desann dan bomaten zis penn sa pti portre. Nou vwar en manman kekfwa, mon pa’n vwar papa. Plis manman, nou vwar li avek en ladronm zanfan, oubyen detrwa zanfan ek en roten dan son lanmen, nou konnen pou dir i annan sa. Kekfwa i pe fwet sa manrmay lo son lipye, me petet sanmenm sa ki fer mwan dir poudir sa i la an zenerasyon, me nou pa bezwen reste avek sa dan sa serk visye.

Mr Speaker, nou tou parey nou tann dir la nou annan en zistwar pou akonte ki mannyer bate in fer nou. En kantite zistwar i annan en, azenou lo larap avek ros dan lanmen. Onorab Ghislaine mwan osi mon’n pase, azenou lo lagrenn sed, anmar dan soley.

Met dife dan lanmen Minis i dir taler, bat avek leren koko, anvoy nenport ki lobze nou gannyen avek en zanfan, sirtou ler nou pe bat li i taye, nou ankoler plis. La sa ki nou gannyen nou kapab anvoy avek li, san konnen poudir i kapab fatal.

Sa kiltir bate pou elve e pou fer aprann in propaze parey Onorab Arissol in dir dan lekol depi byen lontan. Be byen lontan sa in egziste, akoz bann leser. Onorab Arissol in dir 40an, mwan mon pe al dir 59an, sa ki pli vye taler i ava dir plis lo sa. Savedir pou fer vwar poudir lontan i egziste. Depi bann leser, le frer, bann lezot ansenyan ki ti la. Zot ti osi servi bate an krwayan ki pou edik zanfan pli byen e pou fer zot aprann.  Me i pa ti neseserman byen, mon dir i pa ti neseserman byen akoz i depan ki lafors ki ou ti pe bate, anfen taler nou a gate.

Mr Speaker, parfwa nou ti menm pran en bon dans avek nou paran oubyen bann dimoun, nou bann gardyen pou en nanryen ditou.  Onorab Vidot taler i dir pa oule manze, oubyen savir en ver osi ou kapab pran en dans.

Nou koman adilt Mr Speaker, si en dimoun i tap nou, i met mark lo nou, nou ankoler akoz i fermal. Nou annan en swa nou, swa nou rann li si nou asire nou kapab rann li oubyen nou met li dan gard parey nou dir. Akoz nou krwar pou dir i pa byen i pe bat nou, i pe fer nou ditor fizikman dan sa lenstans.

Be li sa zanfan ki i pou fer li? I annan ki a rebel dapre tanperaman e i ava ganny lanvi pou li rann, me la nou konnen si tap sa paran oubyen sa gardyen ki kapab arive apre e byensir i pa pou al met son paran oubyen sa gardyen kordgard li.

Mr Speaker, nou ki pe viv dan sa lepok ozordi, in ler pou nou pran konsyans e realize ki sa bann fason tret zanfan par pinisyon korporel, menm ki ti annan ki ti ekstrenm. E lezot fason ki kapab osi detri mantal a zot lavenir, fodre nou sey eliminen. Nou bezwen fer tou fason ki i pa egziste. Nou pa kontinyen avek en pratik ki nou’n erite me ki kapab kout nou ser pli tar.

An menn tan Mr Speaker, mon ti a kontan fer resorti ki i annan bate ek bate. Mr Speaker, si toulezour en paran pe dir son zanfan ler ou vini anmas ou sak lekol, aranz li kot fodre mete, pran ou liniform met li dan port manto fer -. I pe dir sa toulezour e i vwar sa zanfan pe fer le sourdorey parey ou dir.

E sa zour sa paran i sok li i donn li de klak lo son deryer. Eski sa paran la eski i an kontravansyon? I annan kantite pwennvi divers la deor Minis, atraver ou Mr Speaker, An menm tan ki mon pe realize ki parfwa kantmenm ou servi pinisyon korporel, pa neseserman fwa ki i ti byen annan de ler i ti marse. Me annan de ler osi i pa ti marse depan son lentansite ki mannyer ou ti pe fer li.

Mon osi konsyan ki annan paran ki pou kontinyen sivre sa koutim, malgre Lalwa pou vin anfors e travay pou touzour reste la. Zis mazinen ki ou pa kapab tras, e mwan mon mesaz pou bann paran, malgre ou krwar poudir ou zanfan i ou responsabilite, i tonm anba ou dominan.  Me zis mazinen si ou pe tras li, ou pe fer li anfle, ou pe fer li ble, ou pe donn li tou sort kalite douler, ki kalite ditor ou pe fer li, pli tar ki kalite sitwayen i pou vini.

E sa petet, si nou pe mazin sa fortman prezan.  E apre tou, kekfwa lontan bann nou zenerasyon en pe pli ba, bate ti ava fer en lefe lo nou, nou ti a dir i a fer nou vin zonm, vin fanm.  Me mon pa konnen si i pou ankor marse prezan sa kalite panse lo bann zanfan. Swa i a fer li vin en rebel oubyen mon pa konnen ki a vini mwan, ok?

Me la ozordi ler mon vwar ki mon zanfan, parey mon dir mwan mon’n pas dan sitan tourman avek bate avek pinisyon. Mon’n   tant pou mwan fer sa lo mon zanfan mwan osi. Me ou konnen ki pe arive prezan, ler mon vwar mon zanfan pe sey filtre sa dan son zanfan, mon pe ankoler, mon pe dir li sa i pa akseptab e sa i pa byen. I vedir ki mon’n pran konsyans. I pa en keksoz fasil, me selman i en keksoz ki nou bezwen realiz li.

Mon krwar ki sa Bill i annan son merit.  E mwan mon reste fleksib pou nenport ki lamannman, nenport ki sizesyon ki ganny anmennen akoz nou pe fer sa pou nou lasosyete.  Ki demen nou ganny en lasosyete ki pli pozitiv. E zot bann zanfan prezan, gete ki pe arive ozordi.

Zot in vin dan Lasanble fiy, garson e nou pe debat pou zot, pou sey fer fason pou rod Lalwa pou zot akoz senm sa en ler ki pe fer paran ankoler pe dir zanfan pe ganny tou proteksyon. Me mwan mon annan en pti mesaz pou zot, pa bliye ki i osi annan en lot Lalwa ki trouve dan dizyenm komannman pou zot bann zanfan.  Mon pa konnen si i trwazyenm, sa 10 komannman ki Bondye ti donn Moiz la. Mon pa konnen si i katriyenm si i senkyenm, zot konnen ki i dir zanfan i dir “Tu honorera ton père e ta mère.” Savedir ou pa kapab bat ou manman, ou pa kapab dispit ek ou manman, ou osi ou bezwen annan lobeisans.

E prezan Mr Speaker, pa bliye nou gran poet defen de La Digue, Andreix ti donn mwan en zoli sanson en zour, ki mon krwar tou son mesaz i ladan i dir “grandi mon bann zenn fiy, grandi otour mon zip zefir, sansan roten i a sorti anpandan.” E sa roten ki mon krwar poet Marcel Rosalie ti pe koz lo la, i pa ti pe koz lo sa roten ki pou sizle, ki pou trase, ki pou fer ble, ki pou fer li al lazil.

Alors Mr Speaker, mwan mon ti ava kontan raport mon soutyen.  E an plis mon ti a kontan, Marcel Rosalie. E an menm tan ozordi an piblik mon ti ava kontan demann pardon mon bann fiy, ki tou bann moman ki mon’n bat zot en pti pe ekstrenm. Mon demann zot pardon ozordi. ‘Grandi mon bann zenn fiy, grandi otour mon zip zefir’. Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Mon a donn la parol Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker. Ankor bonzour tou bann dimoun a lekout. Minis, ozordi mon krwar mon pou fer en keksoz ki zanmen mon’n fer dan sa kourt moman ki mon’n dan Lasanble Nasyonal.  Mon pou felisit ou pou ou diskour, ou prezantasyon boner. La fason ki ou’n nobou pous en refleksyon lo sa size sitan konpleks ki devan nou ozordi. E pou sa mon felisit ou e osi remersi ou, ki ou’n nobou anmenn sa sitan byen.

Mr Speaker, mon bezwen komans avek de pti pwen deklarasyon. Premye se ki mwan koman en zanfan mon’n anmas en pil beze mwan! E tousala mwan ki’n rode, mon bezwen deklare sa. Mon pa pou kapab dir i annan okenn ki mon’n ganny malapropo ouswa ki’n labi or ki’n okenn lot keksoz, apard ki mon ti sa ki mwan mon ti ete koman en zanfan. Mon’n rode ! E mon defen papa ler i ti poz lanmen lo ou one way or another ou ti a bezwen konpran.

E mon lot deklarasyon ki mon annan pou fer i enn en pe pli sobre. Koman en papa mon’n enn ki Old School, mon en disciplinarian e mon enfors disiplin lo bann fiy mon osi par lanmen.  Pa tro roten mon pa en dimoun roten mwan, lanmen. E lanmen konman dir mon dernyen pti fiy, lo bum bum. Pa kalot dan latet partou, me lanmen.  E domaz mon osi mon’n fer sa, mon’n grandi dan sa kiltir e mon’n further perpetuate sa kiltir mwan menm. E sa i sa staz refleksyon ki nou sosyete i ladan ozordi.

Souvan letan ou koman en imen ou annan ou defo e ou pe fer serten keksoz, ou pa pez poz, pou asize pou reflesir. Ou pa ni menm analiz ou lekor, akoz ki mon fer sa dan sa fason, akoz ki mon azir koumsa. I zis ki mon’n erit sa, mon’n grandi koumsa, mon’n zwenn, la mon viv koumsa e sa i meyer fason e mon fer li koumsa.  E mon asire nou tou dan sa sosyete ozordi nou pans dan sa fason.

E i vre ki la le moman in arive pou nou pez poz, e analiz nou lekor e get byen otour nou kwa ki pe pase.  E ki nou bann motivasyon primer ki fer nou fer sa ki nou fer dan la fason ki nou pe fer li.  So, se sa Minis ki mon dir ou mon kontan sa refleksyon ki ou’n reisi aporte atraver ou diskour. E aport sa felisitasyon osi pou ou lekip teknik ki’n ed ou met ansanm sa prezantasyon ki ou’n fer.

En lot pwen ki mon le fer, se ki i vre ki i annan en kantite presyon lo nou koman Lezislater, pou abandonn ouswa zet sa Prozedlwa ki devan nou. I annan en kantite presyon sorti kot nou bann voter ki pe dir nou pa fer sa fot. Pa fer sa e i annan menm ki pe menas nou ki nou pa pou gannyen zot vot si nou fer en fot koumsa, en tel fot parey. Mon krwar sa i lo tou le de kote, both side of the aisle nou pe sibir sa presyon an se moman.

Be Mr Speaker, in ganny dir par bann Manm ki’n koze pli boner, ki nou koman bann Lezislater responsab, nou bezwen fer sa ki byen for the greater good of our society.

Be i annan keksoz osi ki bezwen ganny dir a sa moman dan nou sosyete en. Mon krwar sa zafer aras roten la. Roten nou tou nou konnen lekel ki bezwen roten e fodre nou dir, drug dealers ki bezwen roten. Drug importers ki bezwen roten, abusers ki bezwen roten. Nou bezwen fwet sa bann.  Nou sosyete i bezwen antre li dan sa staz kot i fwet sa bann ki bezwen ganny fwete. Roten i pa ler pou nou rotin nou zanfan la. Akoz la mazorite sa bann problenm ki pe ganny etale, swa sa paran ki vin abisiv e la nou pa pe koz corporal punishment, nou pe koz kareman abuse anver son zanfan.  Swa sa paran ki vin abisiv, ouswa sa zanfan ki li i devlop bann problenm enkontrolab.

Nou konnen kote problenm nou sosyete i ete nou.  Nou tou nou konnen, i drog. So, mon krwar nou’n ariv en pwen kot nou koman en sosyete nou bezwen deside ki nou pou fer. Ki direksyon nou pou pran e ki se sa bann dimoun ki dan sa Lendistri Drog ki nou fwete.

Nou a selebre nou zanfan, me nou a fwet bann ki pe anmenn pwazon pou nou zanfan e nou bann zenn paran.  Nou pa kapab selebre sa bann ki pe anpwazonn nou sosyete e fwet nou zanfan.  Sa desizyon la i enn ki nou’n ariv a en staz ki nou bezwen fer li.

En lot keksoz ki mon oule met devan nou, se sa ki nou pe fer ozordi i pa ni en keksoz dizour a landmen, i generational.  Sa sanzman pa pou vini demen bomaten, sa touse.  Me i pou en sanzman generational, a la menm enstan i bezwen annan en pwen depar, i bezwen annan en landrwa ki nou komanse.

Si nou get dan nou listwar nou pou vwar bann generational changes ki’n pran plas over the years. An 1958 letan Lotorite Angle ti anmenn Lalwa kont sorselri, ti akoz zanfan. Ti akoz sa pratik enn sakrifis zanfan, ki nou pa koz lo la.  Lot, sa manni pran ou fiy kit ek bonnonm dibwa e se sa ki ti prompt the outlawing of sa bann pratik la sorselri isi Sesel, e sa ti an 1958.

An 1969 letan Mr David Collette avek Madanm Soona Oliaji ti spearhead sa mouvman ki ti kree Children Society.  La osi sete akoz ti annan en kantite problenm labondans e neglizans zanfan. Be letan ou pran ‘69 a ‘79 kot Lannen Enternasyonal Zanfan ti ganny deklare. E swivi par kreasyon NCC ‘81, Enactment sa menm Lalwa, Children’s Act ki nou pe koz lo la ozordi an ’82, in pran en bon pe letan pou a port en vre sanzman zenerasyonnel ki’n elimin en whole slew of problenm sosyal ki ti annan otour zanfan, including son pti boy, pti nennen.  Pran zanfan kit a gos a drwat akoz ou ti napa mwayen. E en kantite lezot keksoz ki i pa ni pou gou pou nou koz lo la ozordi. Including sa zafer Droit Du Seigneur ki serten propriyeter ti pratike lo fiy zot bann tenants ki ti reste lo zot later.

I domaz, me tou sa bann keksoz in egziste.  Me sanzman in arive over en gran peryod letan e sa bann keksoz in komans en landrwa li, e nou’n annan bann dimoun ki’n persiste dan sa konba all along. Zot in la, zot in fer konpran, zot in koze, zot in edike, zot in pouse pou sanzman deryer rido.

La mon pe mazin bann dimoun petet parey Marie-Antoinette Alexis ki’n la pandan lontan, ki’n pous pou serten sanzman. Me nou annan en kantite dimoun ankor, ki i annan la mon vwar devan nou, ki’n pran la relev pou anmenn sa batay pli devan.

Me in pran letan e mon konpran letan mon get zot la devan, pe sey eksplik nou ki nou koko latet i en pe pli dir pou konpran zot. It’s exhaustive pou zot. It’s exhaustive pou zot akoz zot, zot konpran zot metriz sa dosye, zot konpran sa fasilman e zot pe sey fer nou konpran avek lespwar ki nou, nou ava aport sa mesaz pli lwen.

Be olye keksoz vin pli senp, la ozordi nou pe deal avek pinisyon korporel e keksoz i vin pli konplike par la fason ki sosyete li menm i evolye. Annou pran en senp keksoz, Provision for Possession of Indecent Photograph of Children me ozordi pa paran li menm ki sirkil sa bann keksoz?

E paran i fer li inosaman.  In al lo lans avek son zanfan, in tir portre son zanfan dan de pti bout lenz. En zanfan, i en zanfan e i met son keksoz lo rezo sosyal, dan lanmen en perver ouswa dan lanmen en network of perver, sa set en perversyon. Be keksoz i vin pli konplike. Ledikasyon i bezwen al even further ki nou ozordi nou pe aborde. Ki nou, nou pe contemplate.

En lot senp keksoz ki petet souvan nou pa realize, sa zafer fer per zanfan la. Bebet isi, bebet laba, nanm isi, nanm laba.  Anba ou lili i annan isi, i annan laba. Si ou pa fer sa bebet pou manz ou. Bann senp, senp pti keksoz ki nou i dan nou pratik, i dan nou koutim, i dan nou kiltir. Fer li per sousouri, san realize le peser sikatris ki nou pe kit avek sa zanfan.

Finalman, nou tou nou imen napa enn nou ki parfe, napa enn nou ki kapab dir ki annan tou larepons.  I annan bann Manm pli boner ki’n dir bokou kestyon ki pe leve otour sa bann keksoz, e wi nou pou bezwen stumble forward ansanm komen en sosyete e sey rezourd sa bann problenm.

Mon a menm dir generation problem ki nou’n erite e i pou pran letan. I pou pran letan, sa ki nou pe fer ozordi fodre nou get li koman en prose ki nou pe komanse. Sa zis son bonzour sa, zis son bonzour ki nou pe dir ozordi.  Nou a vwar son fri hopefully dan 4, 5an si pa menm dan 10an.  Me selman i a vini. I ava pran letan, i ava arive.

Ozordi nou nepli annan bann pti … ki pe ganny abize kot tantin, tonton parey i ankor le ka an Haiti. Nou’n eliminen sa, nou reisi, nou nepli an annan pti nennenn, pti boy ki pe ganny abize kot msye entel, madanm entel.

Nou nepli annan Droit Du Seigneur kot sa gran blan i bezwen dormi avek ou fiy lavey son maryaz. Nou’n   eliminen tousala. Me pourtan i annan ki reste ankre dan nou sosyete.  Sa manni sa ki pas anba langar i reste anba langar. Se sa ki foment en kantite labi. I reste la li.  Si i pas la dan lakaz, kit li la dan lakaz pa dir, pa sorti. Pa tire la dan lakaz, pa koz lo la.  E menm sa zanfan ou osi pa koz lo la. E a se en problenm zenerasyon e li i reste e li. I persistan, i parey en kanser dan nou sosyete.  I pa al okenn par li. Kantite nou’n rezourd, me sa enn ki la in agrafe kek par avek nou, i pa oule larg nou sa.

Sanmenm sa ki i annan tou sa ta labi e personn pa koze dan nou sosyete. E pourtan nou Seselwa nou koze nou en? Nou koze, nou quick pou montre ledwa, nou adres tou size. Sa zafer labi, sirtou la ki zanfan dan lakour pa koz lo la. Sa silans, sa trankil lo la.

So, wi i annan bokou pou nou adrese, be vwayan trend ki nou annan dan lepase, mwan mon konfidan ki sa travay ki nou pe fer ozordi. Si nou get li koman en konversasyon ki nou pe konmanse avek nou sosyete, within nou sosyete, mon konfidan ki nou pou annan sikse. It will take the time that it takes, mon konnen zot ki la devan zot annan sa pasyans pou anmenn sa konba. Akoz sa i zot natir, sa i sa ki zot fer e nou bezwen salye zot pou sa. It will take the time that it takes, be i pou annan rezilta. Mersi, Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loze. Mon ava donn laparol Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. The hour is late e nou’n debat sa Prozedlwa dan plizyer fason e mon krwar Lasanble in abord sa deba egzakteman parey mon krwar sa deba pe ganny aborde dan domenn piblik ozordi.

Mon pran parol pou mwan petet al spesifikman lo serten eleman ki sa Lalwa i raise e pou nou petet vwar serten keksoz adisyonnel ki nou kapab anmennen atraver sa Lalwa.

Mon krwar sa ki kler i se ki nou pe rod en lot fason fer akoz probableman. Pa probableman, mon krwar baze lo leksperyans ki Departman Servis Sosyal in vwar, zot in santi poudir i neseser pou nou annan sa lamannman. E byensir prezan nou bezwen abord sa size dan lesans kot i pa’n zanmen le ka kot tou paran ki koriz son zanfan, in fer li pou abiz son zanfan. Mon krwar nou bezwen dir sa. I annan paran ki’n koriz son zanfan dan en fason ki byen e son zanfan probableman i remersi li e nou’n vwar legzanp ganny donnen dan Lasanble.

In osi annan le kot i annan zanfan ki’n ganny korize par zot paran, me dan en fason ki negativ osi. Zanmen en aksyon negativ in kapab anmenn swa en rezilta pozitiv oubyen rezilta negativ. Usually en aksyon negativ i amenn en rezilta negativ. Me an se ki konsern pini en zanfan, in anmenn, i annan le ka kot in anmenn en rezilta pozitiv, kot sa behavior ki sa zanfan ti pe fer i pa repete. E dan bokou ka ou pou tann dimoun dir ou, in ganny korize akoz i pe fer keksoz ki mal.

Me mon krwar sa ki departman i remarke se ki i annan osi en over reliance lo zis korize.  E mon krwar ki sa ki sa Lalwa pe fer ki Lasanble petet pa devret bliye.  I pa pe koz lo zis paran, i pa pe koz lo ansenyan, i pe koz lo nenport ki, ki kapab servi corporal punishment anver en zanfan.  E sa dimoun i annan custody oubyen i annan care sa zanfan.

So, mon krwar nou pa devret perdi sa understanding of Lalwa ki devan nou ozordi. Koman en ansenyan mon pa pou deny ki mon’n annan lenstans kot mon’n bezwen aplik serten disiplin dan ou laklas.  Me pa zanmen pou detri sa zanfan, me toultan pou elve li e pou fer li vin plis ki sa ki ou ete koman sa ansenyan.

Koman en paran sa osi i mon bi dan lavi, pou fer sir ki mon zanfan i achieve plis ki sa ki mwan mon’n achieve. E mon krwar tou paran la anndan, tou dimoun ki en paran, ki en ansenyan se sa ou bi. Me mon konnen ki problenm zot pe rankontre e problenm ki departman mon krwar pe rankontre, se ki i annan lenstans e sityasyon ki zot pe fer fas avek bann keksoz ki pa normal, ki abnormal. Kot i annan paran ki’n donn en senp koreksyon son zanfan, i annan en lot ki li in pran en karo in bril son zanfan.

Kot i annan paran ki li in dispit ek son zanfan e dir li poudir sa ou pa fer. I annan en lot ki li in tyonbo zanfan in trennen, in bate e zanfan i al kot lekol i black and blue, i annan bruises lo li. E mon krwar fas a sa sityasyon there is only one option. Ki nou outlaw servi corporal punishment   kont zanfan.

Me sa i raise en lot issue. Akoz par lefe ki threshold ki’n etabli anba Lalwa, anba seksyon 70. Sa ki nou’n fer, se ki nou fer li al direk ver en konviksyon. E la kot mon pa ti’n mazin lo la oparavan, me mon’n ganny detrwa mesaz, mon’n fer en pti pe resers an menm tan ki deba pe go on. Pou mwan vwar eski nou bezwen osi etablir swa en middle ground, ouswa en keksoz ki arive apre ki sa paran in ganny found. Swa paran, swa endividi.

Dan sa ka mon pou refer avek en paran oubyen en dimoun ki annan custody sa zanfan apre ki par egzanp in ganny convicted. E sa mon pe koz lo pwennvi counselling. I kapab an relasyon avek sa zanfan, mon konnen i posibleman, i probableman annan. Me sa ki mon ti oule fer, mon ti oule relye li avek sa konviksyon pou corporal punishment. Mon pa pe tire sa konviksyon.

Ki mon ti pe propoze mwan, se ki dan lenstans kot en paran i koriz son zanfan, ok.  I pa’n fer li avek lentansyon pou harm son zanfan, me sa paran li menm i annan serten problenm.  Nou bezwen demann nou lekor si retir sa paran konpletman dan lavi sa zanfan i pou the best option pou sa zanfan grandi?

E mon krwar bann expert ki la devan ki deal ek sa problenm, la devan zot pou agree ki i pa neseserman leka.

E mon krwar sa ki mwan mon ti pe propoze, se ki anba seksyon 70(b), apre ki nou’n koz lo sa conviction at section 2, subsection 2. Mon ti oule azoute ki nou azout en subsection 3, ki nou dir.  Of course Mr Speaker, mon pou demann lendirzans Lasanble, akoz mon napa 72 erdtan. Me mon santi probableman i en keksoz ki devret ganny adrese, si Lasanble i deside i pa en keksoz ki nou le enkli la. Mon krwar i ti ava byen ki i ganny enkli pli tar. Me sa ki mon ti pe propoze i ganny enkli Mr Speaker, se ki nou dir, ‘’Where a parent is convicted of an offence under subsection 2, the court may order the parent to undergo counselling sessions with his or her child.’’

Mon pa konnen si Departman pou dakor avek sa. Akoz currently nou, the only option ki nou annan se ki nou go for a conviction, nou go for a fine. But what happens after the conviction and the fine?  Is it, ok sa paran i ganny found guilty.  Let’s say sa paran i perdi son louvraz, he is going through a difficult time, par egzanp la dan bann letan COVID-19 e ou annan en paran ki pe go through a difficult time.

So, si sa paran a sa moman ki sa pe arive i dan en pozisyon emosyonnel ki frazil, e i fer en, i disiplin son zanfan dan en fason ki i al en pe tro an deor. Departman Servis Sosyal in mele, sa paran in al ankour in ganny en konviksyon e i dir ok ou pou pey en lanmann R25000. But I don’t think that should be the end of it, dan sa ka si sa paran i annan en track record ki zanmen in deza abiz son zanfan. Ki mon pe propoze, mon pa konnen si Departman pou dakor ek sa e si Lasanble pou dakor.

Akoz mon santi poudir without having counselling for parents, nou riske pe kit sa sityasyon en pe dan ler. Akoz what do you do avek sa zanfan ler sa paran i retournen?  Eski pou annan en rankin, eski pou annan. There are things ki petet nou oule konsidere. Mon pa oule konplik lavi bann dimoun ki deal ek sa sityasyon on a daily basis. God forbid, mon’n tann zot koz plizyer fwa lo sa bann keksoz lo televizyon, lo radyo e dan bann progranm.

E mon senpatiz en kantite avek travay ki nou bann travayer Servis Sosyal i fer. Mon konnen zot fer en travay formidab e dan bokou ka zot travay dan bann lenstans ki vreman difisil.  Akoz ou pe travay avek imen e lemosyon imen. Me mon santi poudir koman lezislater, petet nou kapab ede pou fer sa Lalwa vin en pti pe plis sa.

Avek sa Mr Speaker, sa ki mon oule dir se ki i pou enportan ki nou tou koman en nasyon nou konpran ki, nou’n ariv a en pwen ki nou pou pe ganny demande pou sanz la fason ki nou fer en keksoz.  E pa nou tou ki pou adapte.  Mwan mon vwar li difisil pou mwan adapte avek, me mon pou adapte avek. Plizyer dimoun pou vwar li difisil, pou bezwen adapte avek.

E petet kekfwa i ava anmenn en mannyer keksoz, i ava anmenn en keksoz kot nou kapab dir poudir, bate ki en keksoz negativ dan en sans akoz ou pe cause en harm. Akoz i en assault anba Penal Code, i pa neseserman the best way to bring the positive result ki nou anvi anmennen.  Akoz se sa ki nou’n servi all along e mon krwar petet se sa ki ki’n ganny aksepte.

Mon konnen i pou difisil pou bokou paran e mon senpatiz avek lamazorite dimoun, akoz i pa en keksoz fasil. Akoz mwan mon’n ganny bate koman en zanfan e mon kapab dir sak fwa mon ganny bate personnelman mon ti’n fer keksoz ki mal. Mon pa’n zanmen ganny bate pou fer en keksoz ki byen, ok.

So, mon krwar se sa ki nou bezwen toultan regarde e mon santi poudir mon bann leksperyans in ed mwan vin sa dimoun ki mon ete ozordi. E posibleman leksperyans mon bann zanfan pou ed zot vin sa dimoun ki vini demen. E ki nou tou nou anvi le meyer pou nou sosyete e mon krwar Lasanble tou dimoun ki’n koze, ki mon’n ekoute zot, zot in antanm sa deba dan en fason fran, dan en fason onnet, zot in share zot bann leksperyans.

Me sa ki pli enportan, zot in osi share bann pwen, bann keksoz ki relevan avek sa ki dimoun deor pe santi. E mon krwar sa i pou enportan going forward la fason ki Departman Servis Sosyal i osi entame sa sivilizasyon otour sa Prozedlwa.

Avek sa Mr Speaker, mon remersi ou pou donn mwan laparol e mwan ava espere kan ki nou, ler nou ariv the Right of Reply si sa propozisyon ki mon’n fer i kapab ganny konsidere, oubyen si in ganny kouver anba en lot pro vizyon Lalwa. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Bon mon napa personn ankor lo mon lalis pou entervenir. Mon ava donn minis la parol pou Right of Reply.  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon’n    ekout atantivman lentervansyon tou bann Manm dan Lasanble. Bann ki’n pran la parol e remersye zot tou pou zot kontribisyon, zot kestyon, zot klarifikasyon e menm bann propozisyon tre, tre enportan.  E menm mon’n santi ki’n annan sa vreman bann leksperyans atraver kwa zot in pase. In sorti e zot in kapab osi en fason ki zot in edik lapopilasyon an deor osi lo akoz sa Bill ozordi in vin devan Lasanble.

E i annan menm prezantasyon ki ti en pti pe emosyonnel, kot par egzanp in evalye en pti pe bann sanzman ki’n arive atraver dan nou sosyete, dan plizyer lannen otour nou bann zanfan. E ozordi mon krwar i en nouvo letap ki nou pou pran, ki tre enportan pou nou kapab fer bann sanzman gradyel.

I pa pou ariv la ozordi me i pou fer bann sanzman gradyel, avek bokou ledikasyon pou nou bann zanfan ensi ki nou bann paran e tou bann dimoun ki annan custody bann zanfan.

Bon mon oule osi met ankor lanfaz lo merit pou nou get ki mannyer nou tret nou zanfan avek en lespri pli ouver. I enportan pou nou annan en grander lespri pou konpran ki i annan bokou lezot fason pou nou kapab enstil disiplin dan nou zanfan.

Parey bann syantis ki’n fer bokou resers dan psikolozi sosyal e devlop mantal, in met bokou lanfaz lo ki mannyer paran i kapab kit en mark lo memwar en zanfan. Ki mannyer aksyon ki nou fer avek en zanfan i kapab afekte li dan son laprantisaz e menm letan ki pe grandi.

Mr Speaker, pandan sa dernyen 10an NCC koman sa Lorganizasyon ki promouvwar drwa bann zanfan e fer bann progranm advocacy. In fer bokou workshop, bann lecture, progranm medya, radyo ek televizyon pou anmenn sa ledikasyon kot paran, pou kapab pli byen sirvey devlopman zot zanfan.

Progranm Mes Cher Parents, i en legzanp progranm ki NCC in fer pou sey edik paran pou konpran diferan staz devlopman zot zanfan e a diferan laz. NCC ti komans progranm Living Values dan bann lekol e zot in menm train bann Leaders, Youth worker kot SNYC, pou sansibiliz zot lo bullying e ki mannyer pou rekonnet bann ka kot zanfan i kapab pe ganny abize.

Tou le lannen dan dernyen semenn Me, NCC i kordin en lasemenn anba tenm ‘Child Protection Week’ ansanm avek Servis Sosyal, Departman Ledikasyon ek lezot partner. Ankor kot lanfaz in ganny mete avek paran ek zanfan pou zot konpran provizyon Konvansyon ek bann mwayen pou protez zanfan kont labi.

NCC i annan li en kalandriye Parenting Program kot tou le mwan i akey bann paran pou asiste e eksplor diferan topik ki zot santi zot pe ganny difikilte. Tou sa bann progranm parenting, i annan bi pou fer paran pli byen konpran ki mannyer zot kapab egzers zot lotorite, san ki zot bezwen fer ditor zot zanfan e konpran zot konportman.

Bann topik par egzanp ki ganny aborde i varye tel ki Managing Challenging Behavior, Protective Behavior ek lezot ankor. E dan sa bann sityasyon i annan anviron 963 paran ki’n swiv 37 sesyon ki NCC in fer an 2019. E 393 an 2018 e 640 an 2017.

Mon Minister in koman en lot progranm parenting avek bann Madanm e zot partner dan ka kot zot kapab vini avan menm ki zot ganny en baba. Bi sa progranm se pou prepare sa bann dimoun ki pou vin paran, pou zot konnen ki mannyer zot fer fas avek bann difikilte. Sirtou bann manman ler i donn nesan e osi bann problenm dan relasyon antre msye ek madanm, ki parfwa kapab kase si zot pa pe siport kanmarad.

E par egzanp nou annan nou an 2015, nou ti annan nou 1083 paran ki’n swiv, 2016 nou annan nou 1005, 2017 919, 2018, 822 e 2019, 1471. Servis Sosyal lo en baz kontinyel osi i regroup paran pandan plizyer lannen e depi 2015 ziska 2019, 84 sesyon in fer pou travay avek paran e pou ekip zot avek diferan konesans pou ed zot ek zot zanfan. In osi annan plizyer leaflet ek materyo edikasyonnel ki’n ganny devlope koman bann gid pou paran konsilte ler zot pe fer fas avek serten defi.

Mr Speaker, mon Minister pe kordin devlopman en National Parenting Policy Framework, sa avek bi pou asire ki tou paran i pas atraver diferan module parenting pou ranforsi zot konesans e konpetans.

Sa framework pou mars kot a kot avek serten Polisi tel ki Code of Conduct and Social Contact ki Minister Ledikasyon in met an plas. E sa pou obligatwar pou paran swiv sesyon parenting a diferan letap e nivo laprantisaz zot zanfan.

Sa pwen i enportan pou fer resorti ki tou dimoun i bezwen donn en koudmen pou siport bann paran. Laprantisaz en zanfan i pa zis donn li keksoz akademik. I enportan pou li konnen ki koman en imen i bezwen plis ki sa, alor i rol lakominote, Legliz e Sosyete Sivil pou zwe sa rol partaze.

E la mon kapab fer resorti nou annan osi APSAPHSF, WASO, ASFF. Sa se bann groupman Sosyete Sivil, ki zot osi zot donn bokou sipor pou fer ledikasyon ‘A Lavi’ pou bann zanfan e bann paran. So, mon apresye ki bokou pe ganny fer e nou bezwen kontinyen lo sa semen. Pa tou dimoun ki pou vin parfe, me sa ki enportan nou bezwen fer dimoun konsyan ki sak endividi i annan sa devwar e responsabilite moral pou li gid son zanfan.

Enkilke bon valer e li osi koman paran viv sa bann valer nenport ki landrwa kot i ete.  Sa adilt pa kapab fer krwar ki i egzanpler dan piblik, me apre kot son lakour i pe maltret son fanmir ek son zanfan. Sa i montre ki sa adilt i annan serten problenm ki i pa’n zanmen kapab rezourd oubyen rekonsilye avek dan son staz devlopman. Parey nou dir dan sosyete i met en mask ki montre en fo personnalite e dan lakour i montre son karakter.  Son vre karakter.

E la koman mon lo la, mon ti a kontan lans en lapel avek nou bann zanfan. Nou’n koz lo paran, ki mannyer paran ki fason paran pou disiplin zanfan eksetera. Prezan mon ti a kontan lans en lapel ek bann zanfan. Ozordi mon ti a kontan demann tou zanfan, zot osi zot annan en responsabilite, zot napa zis en drwa. Zot responsabilite i bezwen anver zot paran. Zot bezwen annan respe pou zot paran a tou moman.

Ekout zot paran.  Ozordi i en louvertir pou zot. Ekout zot paran, build sa relasyon avek zot paran. Konpran zot paran. Ler paran i set en norm kot lakour, nou koman bann zanfan annou fer sa ki nou paran i demann nou pou fer. Akoz se nou paran ki la avek nou, ki pe diriz nou. I pe diriz nou tou le tan dan en bon fason.

Alors nou osi nou bezwen donn   sa respe e sa sipor nou paran, pou nou kapab demen annan sa pli bon relasyon. Nou kapab koz ek nou paran, si lezot dimoun pe fer nou ditor. Si i annan keksoz ki pe pase ki nou pa kontan, nou kapab koz ek nou paran pou ki nou paran i kapab asize e vwar ki mannyer i kapab amelyor sityasyon son zanfan.

Alor sa i lapel avek zanfan. I pa selman nou paran, me osi anver nou ansenyan ki tre enportan, kot lekol i parey enn nou paran. Nou dezyenm paran, alor i en portan pou nou annan disiplin e respe pou sa bann dimoun ki donn nou tou sa bann sipor dan nou lavi.

Mr Speaker, lentervansyon dan bann ka labi fizik ki an rezilta pinisyon korporel i konmans deswit apre ki en rapor in ganny fer avek Servis Sosyal. Lot paran oubyen gardyen i ganny apele e la bann demars egzaminasyon medikal i ganny fer e lapolis i kontinyen pou ganny statement tou dimoun konsernen oubyen ki enplike dan sa ka.

Souvan si sa zanfan i dan sa lakour e assessment i ganny fer e nou vwar ki sa zanfan i a risk ganny abize ankor, akoz sa paran i annan bokou lanmertim anver sa zanfan. Servis Sosyal i bezwen retir sa zanfan dan sa lanvironnman e rod en plasman alternativ.

Dan bokou bann ka paran i souvandfwa, i difisil pou aksepte ki sa ka in ariv kot Servis Sosyal. E i difisil pou zot kapab fer en lentervansyon avek zot e ofer zot counselling. Sa letap counselling ki’n sorti i en letap enportan, akoz sa i pou determinen si sa paran i rekonsilye avek son lekor. Savedir in aksepte sa ki’n arive ki mal e pou garanti safety e sekirite son zanfan ler i retourn kot son paran.

En kantite fwa nou vwar ki paran i kontinyen fer sa zanfan rapel ki i ti met li dan gard, i pa pou donn li nanryen oubyen menm dir li al kot Sosyal pou ganny son bezwen.

La ankor sa zanfan i pas atraver en lot troma e krwar ki toultan ki li ki dan mal e si bann lenstitisyon pa antre pou protez li, sa labi i kapab ale pou bokou lannen. Alors Mr Speaker, i enportan pou sa paran konpran ki sa menm Konstitisyon ki garanti li son drwa, i osi garanti sa zanfan drwa pou li osi ganny proteze.

Mr Speaker, menm prosedir i ganny fer dan lezot ka labi tel ki labi emosyonnel oubyen labi seksyel. Servis Sosyal i travay etrwatman ek tou partner konsernen e kordin lanket pou en ka kapab ariv Ankour. Nou aksepte i annan serten defi, me sa defi i pa tro lo bann striktir me i plito lo letan ki i pran pou kapab investigate e temwen ki met retar pou vin devan e donn zot statement.

Pou adres tou bann defi pou ki nou kapab reponn pli byen lo bann ka labi zanfan. Prezidan Faure ti met an plas en Komite O Nivo ki konpri tou bann partner ki konsernen avek proteksyon zanfan. Se Prezidan li menm ki’n prezid sa Komite e la i ti fer resorti ki i bezwen annan ‘Zero Tolerans’ lo labi zanfan dan Sesel.

E swivan nou premye rankontre bann partner in zwenn e pe met nou bann propozisyon tel ki annan en Child Protection Act ki a kouver tou bann keksoz ki’n ganny idantifye, ki afekte drwa e proteksyon zanfan. Resers lo sityasyon labi zanfan e problenm fanmir, servis spesyalize e finansman ki pou ganny soumet, la nou pou soumet sa avek Prezidan Faure dan nou dezyenm meeting vandredi le 15 Me, ki koensid avek Lazournen Enternasyonal Lafanmir, pour son laprouvasyon byensir.

Serten sa bann mezir ki nou pe propoze pou kapab ganny fer dan kour term, tandis ki lezot nou pou etal li pou ganny realize dan leta pli long. Sirtou spesyalizasyon bann profesyonnel ki nou santi i manke.

Mon oule osi remet lanfaz lo lenportans pou nou tou konpran lespri sa lamannman, ki pou bokou nou i al kont nou krwayans pratik enorm ki nou abitye avek. Kiltir se dimoun dan sa sosyete ki devlope atraver mers, krwayans e pratik. Parey nou konnen i annan bokou reser e lasyans syantifik lo sa size psikolozi sosyal e psikolozi developmental ki’n ganny fer par bann syantis ki spesyalis dan diferan lasyans sosyal spesifik. Tel ki Erik Erikson, Carl Jung e Jean Piaget ki bokou nou isi dan Lasanble nou’n tann nonmen.

Zot resers i baze syantifik ki’n devlop bann diferan disiplin medikal e psikolozik pou ed nou konpran pli byen konportman imen e kwa ki afekte li dan son devlopman entegral fizik e mantal.  Sa bann disiplin i osi en form bokou Lalwa ki’n ede pou protez devlopman lasante fizik e mantal endividi.

Mr Speaker, psikolog atraver syek e lannen, in eksplik konportman imen ki rekonsilye son leta mantal e lanvironnman sosyal. E bann fakter tel ki fason panse, santiman, krwayans e lentansyon ki enfliyans son konportman dan son enteraksyon avek lezot dimoun.

Parey mon’n dir dan mon lentervansyon pli boner, sosyalizasyon en zanfan i diferan dan sak lakour kot sa zanfan pe grandi. Sa ki sa paran oubyen sa gardyen i pas atraver, i kapab enfliyans ki mannyer i elve e pas valer avek son zanfan.  Parey bokou in fer resorti, zot ti ganny bate letan zot ti pe grandi e sa i krwayans ki zot in grandi avek. Ki lentansyon zot paran ler ti pe bat zot ti pou fer zot vin drwat. Ti pou byen konnen si ti annan okenn moman ki zot ti demann avek zot lekor, si sa ki zot paran ti pe fer ti byen ouswa ti mal.

Sa letan parey nou dir, tou sa ki paran ti fer ti sipoze byen, menm si zot ti pe vyol drwa e abiz linosans nou bann zanfan. Rezon sete akoz sosyete ki ti dikte ki sa ki ti byen. Dimoun ti krwar ladan e pa bokou ziska prezan pa kapab konpran ki pinisyon korporel i en form vyolans ki nou devret denonse. Me dan letan ozordi, bokou kestyon pe ganny poze lo sa bann fason fer e en gran mazorite i santi ki nou devret pe kapab fer pli byen.

Mr Speaker, i annan bokou zistwar bann zanfan ki ler zot ti vwar zot manman pe ganny bate, savedir sibir vyolans domestik, zot ti per. Zot ti kriye e al kasyet dan en kwen. Eski sa bann letan sa bann zanfan ti santi zot an sekirite oubyen krwar sa ki ti pe pase ti byen?

Mon demann mwan lekor ki santiman ki sa ti evoke dan zot pti lespri e zot pti leker. Eski zot ti dir si mon ti kapab bat mon papa pou defann mon manman mon ti pou fer li? Ouswa zot ti kontinyen tranble avek lafreyer, per pou koz lo la akoz ti napa drwa, landrwa pou zot ale?

Mon asire ki la, ler mon pe fer mon lentervansyon i annan bokou ki pe reviv memwar sa bann move tretman. Akoz i pli fasil pou mark zot e kit bann sikatris lo zot. Me bokou nou ozordi avek nou lafyerte nou dir nou pa’n mor, me lenpak i la. Bokou pa’n servi menm mezir avek nou zanfan akoz nou konpran ki annan en pli bon fason fer.

Mr Speaker, parey nou konnen nou souvan asosye nou pase avek sistenm lesklavaz, kot ti an bokou vyolans.  Me avek sanzman e devlopman nou’n konpran ki i pa en fason fer pou egzers lotorite.  I pa bezwen en aksyon vyolan. Lalwa i la zisteman koman en zouti ki pou anpes en tel aksyon arive e si i arive i annan son konsekans e penalti.

Ler en adilt i servi pinisyon korporel lo en zanfan, i bliye poudir sa zanfan i pe santi douler, egzakteman parey li i ti pou santi douler si en lot adilt ti tap li swa en koudpwen oubyen avek en lobze akoz sa adilt in perdi kontrol. Tou douler i douler e se sa ki nou vwar par ler, ler pinisyon korporel i ganny aplike dan moman lakoler oubyen fristrasyon. Dan plas donn respe sa paran oubyen endividi, zanfan la i rebel kont sa form lotorite e i vir kont son paran ki sa pa devret.  Me i arive souvandfwa.

So, i pa keksoz ki akseptab oubyen bezwen ganny tolere, me i montre an menm tan nou tandans ki’n devlope atraver lannen e bokou travay bezwen ganny fer avek sa zanfan e menm pou li kapab tir lakoler e lanmertim dan li.

Mr Speaker, teori social conditioning, sa ki nou dir positive reinforcement avanse par en lot syantis sosyal, Bandura, in etablir ki en pli bon fason pou fer en dimoun aprann se atraver rekonpans ler i fer byen. E reprimann e re koreksyon ler i fer mal. I menm konsep ki ganny servi dan sistenm lansennyman zanfan e adilt.  Ler en zanfan dan tou staz laprantisaz i fer byen, nou donn li bann pwen, zetwal eksetera. Egalman ler en zanfan oubyen en etidyan i fer mal, nou demann li pou al reflesir e fer koreksyon sa ki in ganny fer mal e pran letan pou repas lo la ziska ler i konpran.

Mr Speaker, si paran ti kapab menm konsep pou disiplin e koriz zot zanfan, nou pou aksepte ki pou napa plas pou pinisyon korporel. Ler nou pa konn fer en keksoz, en lot ki pli konnen i montre nou e fer nou reflesir lo sa ki nou fer mal. Parey nou kontan dir zanfan, i imite.  Zot imit zot paran, parfwa zot pa ni konsyan sa ki zot pe imite i byen. E apre zot model sa konportman ki zot paran i fer. I sa bann keksoz ki zanfan i observe e viv dan zot lanvironnman ki mark zot, swa dan en fason pozitiv oubyen negativ pou lavi e defini zot karakter pli tar.

Si zot pa ganny led oubyen sipor en lot role model dan zot lavi, bokou fwa zot tonbe e kapab vin abizer oubyen delenkan pli tar. Souvandfwa serten paran sirtou manman, nou pa kapab konpran pli tar. Be akoz mon garson i vin en mari vyolan e kontinyelman bat son madanm e maltret son zanfan?

Serten papa ou gran frer i pran lakoler osi ler nou fiy oubyen ser pe ganny bate e abize par en zonm, e i aksepte sa kalite tretman. San realize ki sa menm tretman ki sa fiy ti gannyen ler i ti ankor zanfan e i ti bezwen aksepte.

Vwala Mr Speaker, bann lipokrizi ki annan dan nou sosyete otour sa size pinisyon korporel e vyolans domestik. Mr Speaker, avan terminen mon santi ki apre tou sa ki’n ganny dir ti enportan pou mwan fer mon lentervansyon dan sa fason e met lanfaz lo size vyolans e pou rann dimoun konsyan pou ki sa problenm dan nou sosyete i grav.

Si nou anvi fer sanzman pozitiv la i le moman pou fer li pour le meyer. Si nou kontinyen les bann tandans e pratik lepase eblouir nou fason fer, nanryen pa pou sanze. Parey sa dikton i dir, pa zet en ros dan losean ki pou permet ou vwar direksyon ki laroul i pran. Alor nou tou nou devret donn en koudmen pou edik nou pep, edik nou bann zanfan e nou bann zenn pou sanz sa kiltir vyolans.

I enportan pou dir ki Sesel i pa sel pei ki’n pran en desizyon pou ban pinisyon korporel dan son Lalwa. I annan 58 pei atraver lemonn ki’n pran sa desizyon pou protez zanfan. I annan bokou lezot pei ki’n osi siny Konvansyon Drwa Zanfan ki pe al dan menm direksyon pou met zot Lalwa azour e ban pinisyon korporel. Nou ki annan zanfan e koz bokou lo bullying, annou sezi sa lokasyon pou pas en mesa tre for e dir non a vyolans kont nou bann zanfan atraver pinisyon korporel.

Mr Speaker, atraver sa bann leksplikasyon ki mon’n donnen mon esey reponn bann konsern ki bann Manm Onorab in leve dan zot entervansyon. La i le moman pou nou dir bann paran avek bann adilt ki i annan ban alternativ, annou fer nou grandi nou zanfan byen.

Mon Minister avek nou bann partner i reste angaze pou ed zot e zot osi zot bezwen vin devan e angaz zot avek bann lotorite konsernen. Partisip dan bann sesyon ki ganny met a zot laporte, nou la pou donn zot sipor ek bann skills ki pou ed zot devlop sa pli bon lantant ek zot zanfan. Pou enkilke bann bon valer pozitiv tel ki lanmour, respe, lobeisans ek lapartaz.  Pou ki zot zanfan i epanouir dan en lakour kot zot an sekirite.

Avek sa bann refleksyon Mr Speaker, mon swete ki mon’n kapab konvenk bann Manm Onorab pou siport Children (Amendment) Bill, 2020. Fer li koman nou devwar pou komans en nouvo letap pou en Sesel kot i annan lespwar pou paran elve son zanfan san vyolans. Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Larue. Bon moman in arive pou nou pran en vot lo merit e prensip Bill ki devan nou, Children (Amendment) Bill, 2020. Mon ava demann tou Manm ki an faver, okenn Manm ki kont? Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK 

Mersi Mr Speaker. Mon’n rikord 23 Manm ki’n vot an faver e personn kont. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Eski mon kapab ganny en Formal Second Reading.

 

MADAM DEPUTY CLERK 

Mersi Mr Speaker. A Bill of an Act to provide for further protection of children , the abolition of corporal punishment against children, and to give effect to requirements under the international conventions on children rights and for matters incidental thereto.   Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Bon eski i annan en bezwen nou pou al dan Staz Komite? Petet mon a poz sa parol, mon a poz kestyon avek Chair Bills Committee.

 

HON BERNARD GEORGES         

Mersi Mr Speaker. Anfen bonswar tou dimoun. Mr Speaker, nou annan de ou trwa pti lamannman ki Bills Committee in propoze lo track version ki nou ti’n anvoy kot Minis. Mon pa konnen si in ganny loportinite pou li regarde.

E sa si mon kapab vitman, vitman dan long title nou pe tir sa mo ‘the’ avan International Conventions pou fer li read ‘requirements under international conventionsgenerally i annan en open inverted commas dan Clause 2(a) dan definisyon corporal punishment ki pa ti la.

Dan Clause 2(b) ki pe entrodwi en nouvo seksyon 44(A) nou pe propoz Hague Conventions in the plural akoz i annan 2. E nou’n verifye sa 2 Konvansyon tou le de i egziste e tou le de i fer menm provizyon pou annan en Central Authority anba la. E dan seksyon propoze 44(A)(3) nou’n fer en pti koreksyon langaz ‘designated as the Central Authority to discharge the duties imposed by the Hague Conventions.’ Olye sa mo ‘which are’. En pti lamannman ankor dan Clause 2(d) ki pe entrodwir en seksyon 70(B), ankor enn fwa i zis tipografik‘’Be liable to a fine of R25000 or to imprisonment for not more than 2 years or ‘to’ both fine and imprisonment.

Se tou bann propozisyon Mr Chair. Me Onorab Sebastien Pillay in fer en propozisyon amannman pou entrodwir posibilite, ki ler en dimoun i ganny kondannen i kapab annan en kondisyon son santans ki i fer i al counselling.

E mon ti pe diskit sa avek li lo WhatsApp en pti kou taler e i paret mwan ki e sa Minis i ava gid nou. E mon krwar Minis i reponn en pe lo la deza. I paret mwan ki sa i, mon krwar personnelman i en tre bon propozisyon. Akoz dernyen keksoz ki ou anvi se kondann en paran pou al prizon e son zanfan pou ganny plis tromatize ankor par deryer li, unless of course i en ka grav.

O kontrer sa ki ou anvi se ki i annan en retour relasyon ant sa paran ek sa zanfan. E sa ki mon leksperyans i dir mwan, se ki ler i annan en konviksyon Lakour i annan toultan pouvwar met en offender lo probasyon e fer en kondisyon probasyon ki i annan counselling. E mon krwar se koumsa ki devret antre. Si se sa, si tou dimoun i dakor avek sa nou pa bezwen met li dan Lalwa, akoz sa i en residual power ki Lakour i annan. Unless ki Onorab i anvi spesifikman met li dan Lalwa pou remind Lakour ki sa i en posibilite. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Eski panel i oule fer komanter? Oubyen Mon ava donn laparol Onorab Pillay. Minister? Non, Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, pandan letan ki nou’n sa, mon’n menm sey angaz reprezantan AG’s Office. Mon konpran sa largiman ki zot in servi, me selman mon krwar given lenportans sa Lalwa, la fason ki nou pe sanz vwar li, i ti ava petet en bon opsyon pou nou fer sir ki sa i eksplisit dan Lalwa. As oppose to … Mon konpran ou kapab les li to the mitigating circumstances of the case, I understand that.  Me la ou pe rely lo lezot fakter ki probableman ler ou annan li dan Lalwa, i fer li pli fasil pou ou ariv ver sa bout counselling as oppose to ou napa li e rely lo bann kondisyon natirel, natural progression of the case.

Mon reste, I stand to be corrected par leksperyans Onorab Georges e Mr Knights ki la. So, si zot santi poudir that is something ki zot, zot konfidan. Lakour i pran, me malerezman dan mon leksperyans pou mwan. Mon’n vwar bokou ka kot ou’n vwar paran vini dir ou sa loportinite pa’n ganny afforded e ou demann ou lekor how do they judge the mitigating circumstances? So, petet ti ava meyer pou annan li eksplisitman. I don’t know what the experts pou dir mwan.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon anvi ki annan bann lezot Manm i oule deba, i en amannman and all that. Eski ki nou go dan Staz Komite? Petet osi tou ki panel i entervenir. Si napa deba, then nou pa bezwen go dan Staz Komite, me mon vwar i annan Manm ki anvi entervenir lo la. Ok? So nou, si i annan en konsansis nou antre dan Staz Komite?  Dakor, Sarge nou move Mace e nou antre dan Staz Komite.

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Lo amannman ki Onorab Pillay pe move, mon ti ava kontan dir avek Lasanble ki mon krwar ki dan sa vot ki nou pe pran ozordi e i kler ki i pou en vot favorab pou sa Prozedlwa, pou sa ki Minis pe met devan nou. Mon krwar i deza en gran depar kiltirel. Nou pe fer en gran pa ozordi.  E mon ti a kontan kosyonn mon bann koleg lo anvi al en pe tre lwen, en pe tro lwen.

Par egzanp anvi al met lo en ban counselling en paran avek en zanfan.  Konmsi mon santi poudir a sa moman kekfwa nou pe pous sa issue en pe tro lwen, en pe tro vit.  Konmsi, akoz nou anvi osi, mon santi se sa pozisyon ki bokou Manm in eksprimen. Nou anvi osi dan sa travay gard lotorite parantal e sofgard li sa Lotorite e ranforsi li.

E se pour sa ki mwan mon mazinen poudir kekfwa, nou konnen ki Lakour i annan bokou diskresyon dan rekomann serten travay counselling. Oubyen ki mannyer ou kapab dir sa, en sanz ou domicile al reste en pe separe pou en moman an a tan dan ki serten travay psikolozik i ganny fer, Lakour i fer sa.

Me prezan pou nou al eksplisitman, pou nou retourn nou dan en sityasyon kot nou pe actually met en paran avek en zanfan lo en menm ban. Eksplisitman, mon santi kekfwa ki nou pe al en pe tro lwen.  E mwan mon pa dakor avek sa propozisyon. So, mon ti’n met sa devan zot.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari. Mon ava donn la parol Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair. Good evening Minis ek ou delegasyon. Mwan mon krwar sa kote counselling i actually egzakteman ki direksyon mon panel pe sey demann nou pou sey arive.

So, wi i pe in pran nou en kantite letan pou nou ariv kot nou été, me selman si nou pou servi Lakour, Lakour dan bann senaryo divors i osi servi counselling.  I servi rekonsilyasyon, i servi. Savedir si nou met li la koman en rekour, i Lakour ki deside sa rekour.

I pa ant paran avek zanfan pou met zot lo ban. I en rekour ki la, me selman si nou spesifye li, i mon krwar i montre sa lespri ki panel pe sey demann nou ki nou plito pran sa lantant kordinasyon donn en rezilta, olye ki zis penalize toudswit. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue. Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair. Mr Chair, se dan menm direksyon ki mon oule ale. Mon krwar letan nou enkli li dan sa Lalwa i a permet tou dimoun ganny reminded. E an menm tan i fer ki, akoz dernyen keksoz ki nou anvi fer nou se separ vreman sa zanfan avek sa paran.  Sa i pou fer bokou plis ditor striktir lafanmir e lenstitisyon lafanmir.

E nou, nou pa oule a mon avi nou pa oule ariv dan sa direksyon. Parey in ganny dir, nou en gran parkour ki’n ganny fer e lasosyete atraver nou aksyon isi dan Lasanble ozordi. Lasosyete i bezwen al dan en nouvo direksyon e sa li menm i en gran pa pozitiv.

E enkli li dan Lalwa i remind everyone poudir sa opsyon i la e sa i en carriageway ver en keksoz pozitiv e parey nou pe dir mon krwar mwan ler mon’n get bann vot taler i annan menm ki’n abstain.

Petet sa i enn bann rezon ki zot pa pe vwar sa ki zot pe panse, sa ki zot ti ava anvi vwar dan en fason pli pozitiv, dapre zot osi ganny enkli.  Alors si sa i enkli petet li osi, sa en mind set serten nou menm ki la anndan, ki pann vot, pa’n dir vot kont me ki in abstain.  Petet i a revwar zot vot dan third stage e mon krwar mwan nou a ganny sa Bill sorti la dan Lasanble avek an unanimous decision. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Onorab Georges i annan parfetman rezon e letan mon ekout Onorab Ferrari ki’n osi siport sa propozisyon i osi annan rezon.

Mon dir sa akoz Lalwa i ganny fer pou Zidisyer aplik li. E nou bezwen osi donn Zidisyer, pa anmar son lanmen si oule totalman.  Donn li sa pouvwar pou li kapab gete baze lo sa bann sirkonstans e levidans ki ganny anmenn devan li. Si i santi sa i apropriye i ava fer sa ki apropriye.

So, e Lakour normalman i osi gete letan i pe ziz en ka, intention of the Parliament, ki ti nou lentansyon, ki ti vreman nou ti anvi anmenn devan dan sa Lalwa ki ganny fer.

So, mwan mon dir annou permet zot osi, akoz annou pa anmar zot lanmen. Parey i annan serten Lalwa ki anmar lanmen en Ziz, epi letan ou vin avek serten levidans ki vre, i montre ki sa i pa sipoze koumsa. E letan mon pe get dan lofans i dir R25000.  Mon’n reste trankil letan mon’n ekout bann lezot. Mwan mon ti a dir up to.  So, up to i donn sa Ziz sa fleksibilite pou li si vwar i devret donn en fine R5000 baze lo sa sityasyon, pou li annan en direktiv donn en warning pou sa paran.

So, mwan mon krwar plito nou les li parey i ete. Nou donn sa fleksibilite Lakour parey Lakour i sipoze annan, akoz li osi i annan en louvraz pou li fer e Lakour i ava fer son louvraz. E si nou vwar o firamezir ki serten keksoz i bezwen ganny amande, nou touzour la en travay i kapab ganny fer e nou louvraz se pou travay avek Lalwa. Lalwa i ava ganny amande accordingly pou gete ki mannyer i ete. So, donn zot sa fleksibilite ki neseser.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre. Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker e mersi tou bann Manm ki’n koz swa an faver, swa propoz en lot alternativ vizavi sa Lalwa. Mon le servi legzanp ki dernyen entervenan in servi pou ilistre ki mannyer, si nou pe convey lentansyon Parlman. Si nou convey lentansyon Parlman atraver seksyon 2, se lentansyon ki nou pe convey atraver seksyon 2 se annou convict sa dimoun.

This is the intention ki nou pe convey atraver subsection 2. Nou pa pe convey any other intention rather, other than ki sa dimoun i bezwen go for a conviction. There is no other intention being convey.

However, if we add subsection 3, then we convey the intention that what the Parliament wants.  Is that there is the protection of the sanctity of the family unit, in that there is an attempt to reconcile between the two parties in this case.

Sa zanfan ki’n go through sa corporal punishment e ki sa paran in ganny vwar guilty e sa paran ki esansyelman for all intent and purposes, pou reste. Swa manman dan ka sa manman, swa papa sa zanfan.

So, that will convey the intent of what the Parliament want.  So, mon krwar in en self-defeatist argument ki mon krwar Onorab Andre in anmennen. Akoz we have to be proactive.

And I don’t understand how we can be proactive, in one instance parey Onorab Ferrari atraver ou, in dir nou Mr Speaker. And then decide to be less proactive in another instance.

Look Mr   Speaker, mon krwar sa ki mwan mon’n anmennen, mon’n propoz sa lamannman akoz I feel there has to be a middle ground, so that we can move from kot nou ete ozordi, kot nou pe dir ek en paran you cannot use corporal punishment to either enforce a rule, to discipline your child to a position, whereby this becomes outlawed dan nou sistenm.

Me, we have to also show the parent that look, we are thinking of a situation where this has happened, not out of intent, not out of purpose to hurt the child. That there would be a middle ground we want to establish. I am not taking away from the Court Mr Speaker, akoz sa lamannman mon’n propoze mon dir ou the court ‘may’ order.  So, the discretion remains with the court to order or not.

There is no shall, there is no absolute that the court has to order a counselling. Thank you. Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Chair. Mon le segonn sa lamannman mersi.

 

MR SPEAKER

Bon mon ava donn laparol.  Avan nou pran en vot annou zis ekout komanter Minis. Minis in lev son lanmen en pe letan.  Mon’n donn sans bann Manm. Minister. Go ahead Minister. Go ahead Minis, laparol i pou ou.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, nou legal advisor la i dir nou napa okenn problenm si nou azout sa lot section. I napa problenm avek sa.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Son mon krwar nou go with it.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis i annan en konsansis lo panel. Onorab Georges oule entervenir avan nou pran sa vot. Lo sa amannman ou ti’n lev ou lanmen. Yes.

 

HON BERNARD GEORGES

Yes, Mr Chair. Mon ti anvi zis fer sa pwen swivan. Nou pe argye otour en pwen ki pa egziste essentially. Akoz ki nou met li oubyen ki nou pa met li, sityasyon i reste egzakteman parey. Sel diferans se ler nou met li, nou pe remind avek Lakour ki i devret pe konsider sa.

Me i pa oule dir ki si nou pa met li, ki Lakour pa pou konsidere. E for the benefit of the Legal Draftsperson, the moment that the court convicts, the court will consider the gravity of the offence and the court will then apply a sentence that is appropriate. Laws always give the maximum sentence that’s all.

It says R25000 fine or 2 years imprisonment, that is the maximum you can’t go above it. But you can go all the way down from an absolute discharge, a conditional discharge. I discharge you no fine, no offence but you don’t do it again. Probation with a condition of counselling, fine, imprisonment, depending on the gravity. That’s the range that the court has and the court will always have that range in this and in all other cases.

Sel keksoz ki nou pe fer la e mon krwar sel desizyon ki devan nou avan ki nou vote, se pour sa rezon ki mon ti anvi pran la parol, se eski nou pou dir avek Lakour ou annan en posibilite la, e ki mannyer nou pou dir li sa?  Eski nou pou dir li parey Onorab Pillay in propoze which is ler ou kondann en dimoun ou kapab order counselling oubyen eski nou pou dir li avan ki ou, akoz i annan serten Lalwa ki dir sa. Avan ki ou mazin fine avek imprisonment, mazin counselling. That is mon krwar kestyon ki nou devret focus lo la.

How do we want to put that in?  Do we want to put it as simply, a possibility that the court might have, which the court have anyway or do we want it as a precondition, that the court does not go to a fine or imprisonment unless it has considered counselling? That I think is the issue.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chair, mon krwar ki Onorab Georges in tous lo sa a lafen e mon krwar ki le bi i lefe ki sa Lalwa i ant zanfan ek paran, ki en relasyon telman sansib e i lifelong,  nou bezwen sey protez sa relasyon first and foremost.

E si nou bezwen insert ‘counselling’ koman en opsyon ki nou promote, dan sa ka mon krwar ki i annan en, nou bezwen look at it pou gete dan ki fason ki nou insert ‘counselling’ koman en healing process. Lefe ki sa Lalwa pe get en relasyon ki en lifelong relationship ant paran ek zanfan. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon nou annan en amannman ki’n ganny propoze mon ava donn laparol Onorab Pillay. I a relir son amannman, in ganny segonde pou nou pran en vot lo la.

Me ankor Onorab Georges in caution nou ki mannyer nou pou pozisyonn li pou met li dan Lalwa. Mon pa konnen si Onorab Pillay ou le re amann ou amannman, ou proposed amendment. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, baze lo sa ki Onorab Georges i pe propoze, se ki sa lamannman ki mon’n propoze as an additional section i kapab antre dan subsection 2, rather ki vin as en condition of en precondition avan ki nou move anver sentencing.

So, avek sa mon krwar nou ava propose en lamannman to subsection 2 ki Lasanble i ava dakor e vi ki sa i an parti son nide then mon ava allow Onorab Georges pou donn nou en wording e mon ava segonde. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Ler i tar Mr Speaker e lespri in fay. Mon mazinen ki sel fason pou fer li se add a proviso. Provided that dan seksyon 2, ”provided that the court shall first consider making an order of probation, with a condition that the offender and the child undergo counselling.” Or leave that aside and say, ”provided that the court shall first consider probation with appropriate conditions as a suitable punishment,” ok.  So, they don’t go to fine and imprisonment unless they have looked at the first one.

Otherwise ou pou bezwen al en nouvo seksyon 3 e met sa kondisyon ki Onorab in propoze.

 

MR SPEAKER

Ok, dakor Onorab Georges. Zis tenir ou pozisyon. Onorab Pillay eski, sa ou son met …

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, on krwar pli bon fason se ki nou al dan seksyon 3, e mon ava amann mon lamannman orizinal e Onorab Georges i a segonde. Pou nou fer li fasil for everybody.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Lir ou amannman.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Ok, so mon lamannman orizinal say, ‘’where a parent is convicted of an offense under subsection 2, the court may order the parent to undergo counselling sessions with his or her child.”

Rezon akoz mon’n met en parent here Mr Speaker, mon pa’n met ‘a person’ akoz anler ler i pe ‘refer to a person’ i pe refer to en dimoun ki annan guardianship, e la baze lo sa ki Onorab Larue in dir nou, in koz lo la.  E mon krwar ki i the gist of enn son Mosyon, se ki pou mentenir sa relasyon ant sa paran ek sa zanfan. So, mon’n fer li met en paran.

So mwan pe propoze ki anba seksyon 3 nou dir ki, provided that – Onorab Georges a gid nou,  ‘’Provided that the provided that the court may order the parent to undergo counselling sessions with his or her child before convicting the parent under subsection 2.’’ This further complicated thing a little bit, akoz mon original amendment ti very simple compared to this one. Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab mon krwar menm dan ou entervansyon i ti mansyonn the person who has custodian. Eski sa i pou kouver en zanfan ki’n vin en orphan, ki i pe grandi ek en tonton ek en tantin oubyen en lot dimoun?  Eski sa? Mon pa konnen mon pe mazin ou entervansyon kot ou ti pe koz lo the person who is in custodian. Mon pa konnen mon pe … Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE 

Mersi Mr Chair. Mon krwar sa, parey mon sir Onorab Pillay ti ava dir nou pe usurp Lotorite Lakour par dir li ki poudir avan ou kondannen ou fer counselling.  I annan sa lotorite parey Onorab Georges in dir.  So annou fer Lalwa parey nou louvraz, annou pa bezwen pran pouvwar avek Lakour pou nou dir li avan ou pas sa.  E Lakour i annan lotorite pou li call en probation report sorti kot Probasyon.  Ladan zot a mete bann rekomandasyon, bann keksoz.  So, nou mon krwar nou pe – Ou konnen bann nou kekfwa ki practice nou konnen mannyer i marse.

Mon konnen isi nou louvraz pou fer serten keksoz, me selman mon krwar annou pa bezwen a dan sa laliny, annou pa bezwen pran okenn lamannman dan sa konteks. Lalwa mannyer i ete i okSo, les Lakour fer son bout louvraz. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Bon si sa i le ka e nou konnen parey mon krwar ki annan en Manm ki’n dir dan bann ka. Menm dan bann ka separasyon divors kot Lakour i fer provizyon ki sa 2 parti i al kot Probasyon and all that avan ki zot pronons en konviksyon. Ok, si i koumsa an nou pa konplik keksoz. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair. Mr Chair, mon pa anvi ki – Nou’n pas en lazournen kot nou’n koz menm langaz e dernyen keksoz ki nou anvi se ki a sa moman ki annan en vot e ki en parti i gannyen en parti i perdi.

Mon pe sey save the day e mon propozisyon se the following, ki nou met en proviso to subsection 2 which will read e zot ava vwar it doesn’t have the word counselling in there at all.

 ‘’Provided that the court shall first consider other appropriate punishment taking into consideration the relationship between the offender and the child.’’ Ok?

I pa parent child, any offender. Lakour avan, before the court imposes a fine or imprisonment it will consider other appropriate punishment, which is basically telling them go to probation and make appropriate conditions there.     

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges. Eski Onorab Valmont pe segonn sa? Dakor ok. Yes Onorab. Onorab Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Mon segonde.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay. Ou an faver?  Ou komanter.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, mon an faver selman zis en keksoz ki mon oule remind Lasanble about i se ki,  rezon akoz nou bezwen fer sa, i napa nanryen pou fer avek whether ou practice or ou pa practice, i annan pou fer avek proteksyon sa lafanmir.  So, se sa ki nou pe fer. Mersi, Mr Chair.  

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minister eski ou agree?  Yes, Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, ou kapab Legal Advisor i anvi koz en pti kou, eski nou kapab donn li la parol please?

 

MR SPEAKER

Wi napa problenm nou dan Staz Komite. Mr Knights.

 

LEGISLATIVE DRAFTER STEPHAN KNIGHTS

Honorable Member Mr Georges, instead of using the word punishment, you can consider an alternative to that which can take the form of a remedy or a family-oriented solution

 

MR SPEAKER

Thank you, Mr Knights. Honorable Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

I thought of that Mr Chair, but the problem with that is it doesn’t bite enough. It is a punishment, I understand what Mr Knights he is wants a family friendly, it is a family-friendly Law, but there have.  You see I’ve also not used the word ‘convict’, I’ve used the word ‘offender’.

 Because technically its convict, the person has already been convicted of the offence. But it’s not appropriate to use convict in a family situation, so I’ve kept ‘offender’ but am not sure that we can get away from ‘punishment’. Because even an absolute discharge is still a punishment. Even a suspended sentence.

I mean they are all punishment. I think in order for us to arrive at an equitable anglican balance, let’s give on ‘offender’ and keep ‘punishment’, so that there is a balance.  It’s not because I thought of the word. But I can’t find a more suitable one, but thank you for your options.

 

MR SPEAKER

Thank you, Honorable Georges. Ok, if the panel is in agreement then we can move on. Minister ou agree, amannman dernyen amannman ki’n ganny move in fini ganny segonde. Eski, yes Minister?

 

MINISTER MITCY LARUE

It’s, ok.  Yes.   

 

MR SPEAKER

Ok, bon nou annan sa. Yes Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Well I’m thinking on my feet, we could use other appropriate means of disposal of the matter instead of punishment if you prefer.

Me, ‘’provided that the court shall first consider other appropriate means of disposing of the matter, taking into consideration the relationship between the offender and the child.’’

 

MR SPEAKER

Mr Knights?  Ok panel in agree. Bon eski nou kapab pran en vot lo sa amannman. Mon ava demann tou Manm ki an faver?

Onorab Georges ou still ou pa pou ganny sa ki ou ti pe demande, sa ki ou ti pe swete kot a sa moman ler nou pe fini kot nou ganny en divizyon instead of en konsansis.  Ok, annou relev lanmen ankor. Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont?   Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK 

Mersi Mr Chair. Mon’n rikord 15 Manm ki’n vot an faver e 2 ki’n vot kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir amannman in ganny aprouve par Lasanble. Onorab Georges Mersi bokou.

Bon mon ava demann Sarge pou re move Mace pou nou retourn dan en Lasanble. Nou’n pran an konsiderasyon bann minor amendments osi. Mon ava demann en Mosyon for Third Reading. Yes, Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Thank you, Mr Speaker. Mr Speaker, anba Order 71(1) nou Standing Orders mon oule move ki Children (Amendment) Bill, 2020.  (Bill No.11 of 2020) as amended i ganny lir en Trwazyenm Fwa Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Okenn Manm ki segonde. Yes, Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Motion seconded, Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot. Eski nou kapab pran en vot?  Tou Manm ki an faver for Third Reading? Okenn Manm ki kont  Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK 

Mersi Mr Speaker. Mon’n rikord 15 Manm ki’n vot an faver e personn kont. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Mon kapab ganny en Formal Third Reading?

 

MADAM DEPUTY CLERK 

Mersi, Mr Speaker. This Act may be cited as the Children (Amendment) Act, 2020. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk. Savedir Children (Amendment) Bill, 2020 in ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.

Bon avek sa mon ti a kontan remersi Minis, son PS, son Direkter e byen sir Legal Counsel, Mr Knights. Minister thank you very much and we will excuse you from the House.

 

(MINISTER  MITCY LARUE AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon zis avan nou adjourn, mon anvi enform bann Manm ki nou annan en Revised Order Paper ki Lofis Deputy Clerk in fini sirkile pou demen. E the main sanzman lo la i lo kote Mosyon, kot Assembly Business Committee in pran en desizyon taler pou sanz Mosyon, i annan en lot Mosyon ki’n antre ki’n pran en pti pe nou kapab dir the urgency ok, e sa se Mosyon ki pe ganny move par Onorab Bernard Georges.  Ok so, nou pou fini la pou ozordi e Lasanble i adjourn e nou repran nou travay demen 9er bomaten.

Zis petet avan mon sorti mon ti a kontan remersi ankor tou Manm, tou dimoun ki’n a lekout and all that e byensir mon remersi SBC. Lasanble i adjourn.

 

(ADJOURNMENT)