::
Home » Verbatim » 2020 » Verbatim Tuesday 25th February, 2020

Verbatim Tuesday 25th February, 2020

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 25th February, 2020

 The Assembly met at 09am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Parey mon ti anonse semenn pase apre ki Prezidan ti’n fini delivre son Ladres Leta Lanasyon, mon ti dir ki ozordi nou pou pran nou travay avek repons ki pou komanse par le 2 Leaders e pare pou swiv par lezot Manm.

Me avan nou al direkteman lo la, nou annan nou en bon pe dokiman ki nou’n prezante, ki nou pe lay on the Table this morning.   Alor mon ava donn laparol Madanm Deputy Clerk pou li pas dan bann dokiman.  Bear with us, nou annan quite a number of documents ki nou pe al prezante bomaten.  Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout.  Bann papye ki pe ganny prezante i as followed.

National Tender Board, Annual Report 2018.

The Ombudsman Annual Report for period ending 31st December 2019

S.I. 73/2019    Public Enterprise Monitoring Commission (Amendment of Schedule 1) Regulations, 2019.

S.I. 74/2019    Public Finance Management (Archbishop Makarios Scholarship Fund Repeal) Regulations, 2019.

S.I. 75/2019    Revenue Administration (Common Reporting Standard) (Amendment) Regulations, 2019.

S.I. 76/2019    Tourism Development (Vertical Integration) Regulations, 2019.

S.I. 77/2019    Pensions (Amendment) Regulations, 2019.

S.I. 78/2019    Seychelles International Mercantile Banking Corporation Limited Debt, Order, 2019.

S.I. 79/2019 International Trade Zone (Substantial Activity Requirements) Regulations, 2019.

S.I. 80/2019 International Trade Zone (Amendment of Schedule) Regulations, 2019.

S.I.81/2019 Constitution of the Republic of Seychelles (Resignation of Minister) Notice, 2019.

S.I. 82/2019    Customs Management (Importation of Goods through Post or Courier) Regulations, 2019

S.I. 83/2019    Value Added Tax (Amendment of the First Schedule) Regulations, 2019.

S.I. 84/2019 Post Office (Postage) (Amendment) Regulations, 2019.

S.I. 85/2019    Business Tax (Exemption of Tax to Individual Farmers and Fisherman) Order, 2019.

S.I. 1/2020      Seychelles Revenue Commission (Amendment of Schedule) Regulations, 2019.

S.I. 2/2020      Census Proclamation, 2020

S.I. 3/2020 Five year 5% Property Management Corporation SR200 Million, Debts Guarantee Order, 2020.

S.I. 4/2020 National Parks Fees (Amendment) Regulations, 2020.

S.I. 5/2020 Customs Management (Importation of Goods through Post or Courier) (Amendment) Regulations, 2020.

S.I. 6/2020 Excise Tax (Amendment of Schedule 1) Regulations, 2020.

S.I. 7/2020 Customs Management (Tariff and Classification of Goods) (Amendment) Regulations, 2020.

S.I. 8/2020 Environment Protection (Environment Levies) (Amendment) Regulations, 2020.

S.I. 9/2020      Insurance (Fees) (Amendment) Regulations, 2020.

S.I. 10/2020    Seychelles Gambling (Fees) Regulations, 2020.

S.I. 11/2020    Seychelles Gambling (Fees) Rules, 2020.

S.I. 12/2020    Business Tax (Amendment of Seventh Schedule) Regulations, 2020.

S.I. 13/2020    Mutual Fund and Hedge Fund (Amendment of Schedule 1) Regulations, 2020

S.1. 14/2020   Securities (Forms and Fees) (Amendment) Regulations, 2020

S.I. 15/2020    Post Office (Amendment) Regulations, 2020

S.I. 16/2020    Court Fees (Supreme Court) and Costs (Amendment of Schedules) Rules, 2020

S.I.17/2020 Magistrates’ Court (Fees and Costs in Civil Proceedings) Rules, 2020

S.I. 18/2020    Seychelles Court of Appeal (Amendment of Schedules) Rules, 2020 e dernyen.

S.I. 19/2020    Local Government Act, 2015 (Commencement) Notice, 2020.

 Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk.  Bon nou pou osi pran 2 Public Bill pou 1st Reading e ankor Madanm Deputy Clerk mon ava donn ou laparol pou fer First Reading.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  The Anti-Money Laundering and Countering the Financing of Terrorism Bill, 2020. 

        This Act may be cited as the Anti-Money Laundering and Countering the Financing of Terrorism Act, 2020 and shall come into operation on such date as the Minister may, by notice in the Gazette, appoint and different dates may be appointed for different provisions of the Act.

Dezyenm i;-

The Beneficial Ownership Bill, 2020.  This Act may be cited as the Beneficial Ownership Act, 2020 and shall come into operation on such date as the Minister may by notice in the Gazette, appoint and different dates may be appointed for different provisions of the Act.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy ClerkUnder Standing Order 63(2) as the Bills have been read for the 1st time.  I Order it to be read a 2nd time at a date that will be set and so recorded in the records of proceedings. 

Bon avek sa bann travay administrative bomaten, mon pou toudswit pas laparol avek Leader Lopozisyon.  Onorab Wavel Ramkalawan pou li donn son repons lo mesaz Leta Lanasyon ki ti ganny delivre Zedi pase par Prezidan.   Onorab Ramkalawan, laparol i pou ou.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou bann Koleg Onorab, tou bann dimoun ki dan Galeri e tou dimoun ki pe ekoute.

Mr Speaker, Kole MNA, pep Seselwa.  Premyerman parey zot tou, mon’n port gran latansyon pandan ki Mr Faure, dan son kapasite koman Prezidan Larepiblik Sesel ti ape delivre son Diskour lo Leta nou Nasyon.  E apre sa mon’n pran letan pou ekout reaksyon sa menm Nasyon.  Ozordi sistenm kominikasyon, spesyalman atraver medya sosyal in vin mwayen pli vit e efikas ki dimoun i kapab eksprim zot pwennvi.   E vreman nou vwar ki mannyer sa pep i ekoute e menm demontre son sans limour spesyalman lo sa zafer WIFI dan bis.

Mon panse ki Mr Faure, in konpran ki sa pep i entelizan e ki i nepli ler zis pou anvoy nenport kwa avek li.  Depi Zedi mon’n osi resevwar bokou text personnel ki pe fer refleksyon lo sa diskour, swa ki pe eksprim zot mekontantman avek serten pwen.  Zot kontantman avek serten pwen, demann kestyon lo kote larzan pou sorti, oubyen pe prezant meyer alternativ pou nou pep ek nou pei.  Mon ti a ava kontan remersye tou dimoun pou zot kontribisyon.

Mr Speaker, mon bezwen dir ki enn bann pli gran leson ki mon’n tir dan SONA 2020, se ki pou en pei avanse fodre i annan en plan serye.  Malerezman Mr Faure pa’n montre nou en larout ki nou bezwen pran e i pa’n vreman osi adres bann defi ki nou pep pe fer fas avek.

Si vreman sa Gouvernman ti annan en plan konkret e serye i pa ti a bezwen vin prezant en dezyenm Bidze dan lespas 3 mwan.  Spesyalman kot nou vwar dezyenm i retir serten keksoz ki ti dan premye.

I malere pou vwar ki nou pou bezwen antre dan en legzersis finansyel tre byento, dan dezyenm kar 2020.  Pou ilistre sa konfizyon, letan mon ti pe ekout progranm spesyal lo SBC News Extra, menm swar SONA.  Mon ti sourir letan enn bann entervenan ti manke e dekrir sa Diskour koman Ladres Bidze.  E tou le 3 dimoun dan sa progranm ti dir ki i mank zofisye Minister Finans pou donn serten leksplikasyon akoz zot pa konpran kote larzan pou sorti pou finans sa bann plan.

Avek lannen eleksyon, Mr Faure, in oubliy sa pei ki i dir i pli gran ki nou tou e in mazin zis son kanpanny eleksyon.  In santi nesesite pou li oubliy en pe bann konsern ek propozisyon son prop Minis Finans e prefere al dan promes ek dimyel pou fer dimoun kontan li avek lespwar ki zot ava donn li en vot.

Sa i osi en leson pou nou aprann koman en pep.  Koman dirizan sa pei, fodre pa ki eleksyon i fer nou pous pei dan depans an plis akoz sa i detri pei e apre se sa menm pep ki bezwen anmas lepokase.  Mon ti a konpran se Minis Finans li menm ti a servi moman Midyear Review pou reviz serten prozeksyon e regarde ki mannyer nou pep i kapab pli byen benefisye baze lo performans fiskal nou lekonomi e avek en deba serye fer serten propozisyon.   Me sa i pa le ka e i kler ki pratik lontan kot ti annan 3 prezantasyon Bidze pou menm lannen.

Enn, diskour Bidze li menm, lot SONA e trwazyenm, le 5 Zen in rekomanse.  I pa bon pou nou pei, sa bann dirizan pou fer nou epi fait si nou kontiny koumsa.

Mr Speaker, mon krwar ki letan nou regard lafason ki Mr Faure pe diriz nou pei e bann pwen ki pa koz lo la.  Nou pa kapab apel sa cool, nou bezwen plito apel li iresponsab.   I annan konfizyon ek kontradiksyon ant parol Minis Finans ek parol Mr Faure.

An Novanm/Desanm, Sesel ti ape fer fas avek en black list par La France e nou ti ganny dir pre pou rezourd.  Zanmen nou’n sorti lo sa black list Franse.  Me o kontrer nou’n ganny azoute lo black list Linyon Eropeen.  Ki vedir nou sityasyon ekonomik i kapab vreman vin dan mal e si nou pa fer atansyon, sanksyon serye i kapab ganny mete lo Sesel.  E dapre bann eksper nou menm kapab perdi nou fasilite correspondence banking.

Sa i vedir prensipalman ki nou riske pa kapab transfer larzan deor pou tou nou bann bezwen tel ki lenportasyon manze, biznes ensidswit.

I vreman serye e Mr Faure in mank loportinite pou adres sa size ouvertman avek nou e menm fer en analiz lo kwa ki i pe propoze.  E pou montre kimannyer in kasyet sa, lannmen SONA en delegasyon Minister Finans in kit pei an doub, an doub e nou pa’n tann okenn lanons.  Sesel in ganny nonmen Mr Speaker, dan en fason negativ dan Konferans Lapres White House, Lanmerik dan menm konteks offshore. Eski tousala pa devret ganny adrese par Prezidan Larepiblik pou reasir lepep Seselwa?

Mr Speaker, sa parey mon’n dir i kapab afekte non selman nou lekonomi, me nou pei limenm.  I kler ki en deba nasyonnal serye lo kwa ki nou bezwen fer pou evit sa sitiasyon i bezwen ganny fer.  Nou konnen ki sa i annan pou fer avek nou Sekter Finansyel, pli partikilyerman offshore.

Annou pran stok lo kwa dan nou Lalwa ki pe afekte nou.  Si nou Lalwa i bon, ki aksyon ki Gouvernman pa pe fer ki afekte nou. Eski nou pe senpleman ganny bully par bann pei ki pli for.   E si wi, ki larepons efikas ki Sesel i bezwen donnen? Lezot in menm demande si nou devret ferm sa Lendistri Offshore e lans nou dan lezot aveni.

Mon ti a kontan ki en tel konsiltasyon enportan i komanse imedyatman akoz i pou byennet nou pei.  Nou pankor antann Labank Santral lo sa size. Mon ensiste ki Seselwa i bezwen kapab eksprim li e nou bann eksper ek akter dan sa domenn i devret ganny sa platform pou eksplike e montre semen pou nou avanse.

Apre tou nou pei i ganny reveni atraver sa Sekter e i annan plis ki 350 lanplwa.  Mon kapab asir nou pep ki sa pti paragraf ki mon’n fek koz lo la i annan lenplikasyon serye pou nou pei.  Avek en lekonomi bloke konsekans pou grav.

Mr Speaker, sityasyon COVID-19 oubyen Coronavirus i en lot size ki Mr Faure ti devret adres dan en fason serye e profon pou met nou pep lo alert.  Sa maladi in deza montre son lenpak lo lakantite viziter ki pe kensel zot konze Sesel.  I kler ki i en menas mondyal, e yer Maire Paris in anonse ki lakantite touris ki pou vizit sa lavil i riske tonbe par 30 a 40 poursan.  Lemonn antye pe swiv sa sitiasyon e in fini ganny prevwar ki pou annan en lenpakt negativ lo lekonomi mondyal.   Sesel pou bezwen fer fas avek dezas ki sa i kapab annan lo biznes Cruise ship par egzanp.  Akoz dimoun pou nepli pe boukte bann tel vwayaz.

Alor vi ki se nou Lendistri prensipal ki pou ganny tape i enportan pou nou antann plis lo ki sonm ki pe prozekte nou pou perdi avek sa rediksyon.  Tousala i annan en relasyon direk avek Leta nou Nasyon. Deza prozeksyon 4 poursan logmantasyon dan lakantite touris in koupe pou vin 1 poursan.  Eski Mr Faure pa trouv li neseser pou donn lankourazman tou sa bann pti biznes Seselwa ki’n envestir zot larzan dan sa Lendistri.

Mr Speaker, lot gro size ki tou dimoun i koz lo la, me ki Mr Faure pa’n vreman adrese i sa size drog.  Mon vreman trakase akoz i resanble ki sa Gouvernman i satisfe zis pou mansyonn Methadone, me ki nou pa vwar ase ki pe ganny fer pou anpes nouvo zenn tonm dan sa latrap e lager kont lenportasyon drog dan nou pei.

Eski i posib ki Mr Faure pa’n vwar sa koman en size enportan, akoz i resanble ki nou sosyete pe abitye avek sa problenm e li osi in tonm dan sa menm latrap?  Nou pa kapab tonm dan sa sitiasyon.  Fodre ki nou pei i ranport laviktwar kont drog.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, Se dimoun ki form parti labaz en lekonomi.  Nou bezwen rekonnet ki drog Eroin ek Cocaine in detri en gran parti nou popilasyon.  Ozordi lartik apre lartik i ganny pibliye lo Sesel an sa ki konsern prevalans sa bann drog.  Semenn pase lo zournal Moris, ti anan lartik.  La Reunion osi tou in koz lo menm size.  Dan bann Konferans Enternasyonnal sa size osi i monte.  Personelman mon anbarase letan mon ganny demande ki mannyer en pti pei parey Sesel avek en pti popilasyon i trouv li dan en tel sitiasyon.   Sa sif 10poursan nou popilasyon ki annan kontak avek drog i vreman enn ki trakasan e Sesel napa en swa, me pou entansifye son lalit kont drog.

Mon demande ankor, akoz ki Mr Faure pa’n adres sa size.  Mon pa konnen si akoz eleksyon i pa pare pou deklar lager lo bann drog pangar i ava ofans serten dimoun, me nou dan LDS nou trouv li koman en devwar nasyonnal pou nou dir klerman ki fodre nou tou nou zwenn ansanm dan sa lalit.  E la mon ti a kontan osi dir avek sa dimoun ki ti donn lord pou fouy lo mwan pou drog.   Si se sa fason ki zot pe lalit kont lenportasyon drog, mon pa etonnen ki zot pe fail mizerableman. Aret rod Bourzwa dan larivyer Le Niol, al lo koray 60 met profonder e laba zot ava ganny Bourzwa.

Mr Speaeker, ANB i bezwen rezourd son bann poroblenm entern.  Zofisye ki’n ganny training i bezwen dan pozisyon kot zot lekspertiz i ganny servi.  Aret servi birokrasi pou konfront trafiker e pou entersepte drog, zis pou donn letan zot bann dalon pou defalke drog e protez sa bann menm dalon.

Anmenn Lalwa imedyatman lo lanrisisman ilegal san leksplikasyon devan sa Lasanble e nou ava donn zot nouvo zouti travay.  Mon koz lo lapar bann paran, nou lazenes, nou popilasyon.  Annou elimin drog e annou redonn nou lafors travay tou zouti ki zot bezwen.   Nou lekonomi i ava ganny mendev, krim i ava tonbe e nou popilasyon i ava viv anbonn sante.

Mr Speaker, par kont nou’n ganny sif an sa ki konsern travay APDAR.  Mon apresye travay Lazans e mon salye devosyon sa bann travayer ki al dan ghetto pou rod bann ki’n tonbe e esey relev zot.  Mon repete, parey mon ti fer dan letan Bidze.  Ki fodre politik i ganny retire dan tretman.  Me sa dan limenm i montre nou ki degre dezespere serten i ete pou gard zot pozisyon.  Methadone i en fason tretman e malerezman pour le moman i annan serten mankman akoz dose ki nou bann zenn pe gannyen, pa byen kalkile e se pour sa rezon ki bokou i pran Methadone bomaten, me aswar zot retourn lo ghetto.

Annou fer en travay ki byen pour nou ganny bon rezilta.  Me annou pa osi zwe oubliye ki i annan lezot medikaman ki ede fer sorti dan ladiksyon.  Personelman mon’n koz avek zenn ki’n rakont mwan kimannyer zot in sorti dan ladiksyon atraver lezot medikaman.  LDS pou kontinnyen avek tou progranm tretman akoz nou krwar ki lo en kote nou bezwen pran swen avek bann ki’n tonm dan drog e lo lot kote nou pou anmenn en lalit asarne pou anpes sa pwazon antre Sesel.  E la, nou’n fini elabor en progranm ki annan 5 pwen ladan;-

1) En bon progranm edikasyonnel e rekreasyonnel pou siport tou lazenes afen ki zot pa tonm dan drog.

2) Amelyor kondisyon sosyal dan bann landrwa ki ozordi nou apel ghetto.

3) Amelyor e ranforsi progranm APDAR.

4) Reorganiz e ranforsi tou Lazans ki annan responsabilite pou lit kont lenportasyon drog dan nou pei.  E senkyenman kree bann bon kondisyon ki ava donn travay e osi bann bon kondiyon rezidansyel pou nou popilasyon.

Mr Speaker, sa i montre ki nou pran sa size drog serye e nou pa ezite pou dir avek nou pep kote nou debout.  Nou fran e nou konvenki ki nou kapab sirmont sa problenm e re donn nou lazenes lespwar ek stabilite dan bann fanmiy ek dan sosyete si selman nou tou nou koz menm langaz.

Mr Speaker, nou bezwen regard byen bann diferan Sekter ki fer antre larzan dan kof Leta.  La nou annan en responsabilite pou regard sekter prive ek biznes dan nou pei.  Ankor enn fwa Seselwa i bezwen konpran sa ki mon pe al dir tre  byen.  Si sekter prive pa prodwi larises pour nou pei, Sekter Piblik pou tonbe.  Alor i tre enportan pour ki i annan en balans serye si non nou lavi limenm pou mizer.

Parey mon’n deza dir dan nou Lasanble, prensip LDS i baze lo en senaryo kot tou dimoun i fer son kontribisyon avek bi ki leta i ava ranmas ase larzan ki ava permet fer desann tax pour tou dimoun pli benefisye.  Si tou dimon i pey zot tax, nou pou kapab fer tax desann.  Sa balans ki mon pe koz lo la i devret osi anmenn plis lonnekte dan fason ki biznes i ganny fer afen ki zot pa rod touy sa Seselwa par fer bann profi ekzorbitan e par refize pey tax ki zot bezwen. Bann sif prezante par Minis Finas lo poursantaz biznes ki pey tax i ankor sokan e i kler ki en keksoz serye i bezwen arive dan sa partenarya.

Mr Speaker, Sesel pa kapab kontinyen en pei kot i bokou pli fasil pou etranze antre dan biznes ki son prop Seselwa.  Byensir nou vwar bann domenn kot nou bezwen etranze e kot zot in lev standar dan nou pei.  Sa i byen e fodre nou ankouraze.  Me kot manze i ganny tire dan labous Seselwa, la i evidan ki nou bezwen pran aksyon imedya.  I neseser pou reviz bann prosedir pou etranze vin fer biznes isi Sesel e pou regarde dan ki domenn zot antre.

Zot ava rapel ki lannen pase mon ti anmenn en Mosyon ki ti demande ki biznes Seselwa i resevwar plis proteksyon ek lasistans pou devlope.  Mon krwar ladan e mon pou kontinyen pouse pou donn sipor sa SCCI reforme, Lasosyasyon Biznes Praslin ek Lasosyasyon Biznes La Digue. Mon vwar bann dimoun ki serye e ki anvi trouv keksoz bouze akoz zot annan Sesel aker, alor zot bezwen nou lankourazman.  Mon ti a kontan osi fer en lapel avek Seselwa ki dan biznes pou antre an kontak avek nou, bann Manm dan Lasanble e partaz zot lide lo ki mannyer pou amelyor sa sityasyon ozordi afen ki dan nou deba isi dan Lasanble, lo toulede kot latab nou ava kapab met bann propozisyon ki pli solid e sa i ava ed nou pei akoz nou, nou pe travay pou nou pei Sesel.

Alor Mr Speaker, lannen 2020 i devret lannen kot biznes Seselwa i zwe en pli gran rol dan devlopman nou pei.  Si nou pa debout e reklanm nou pei, nou pou perdi menm sa ki reste nou.

Mr Speaker, mon dakor e mon aplodi sa lide ki Seselwa i devret kapab manz Bourzwa, me mon osi krwar ki biznes Seselwa ki’n ganny lankourazman pou devlop nou Lekonomi Ble i bezwen ganny konsilte letan serten desizyon i ganny pran ki pou afekte zot direkteman.  En ban pa kapab ganny anonse la pour la, pou pran lefe an Avril.  Eski Gouvernman i vreman koz avek bann dimoun ki’n pran loan avek DBS pou lans zot dan Lendistri Lapes e regard enpe pre ki kalite pwason ki zot pe lapes pou repey zot loan.

Letan Marcus i text mwan e i dir mwan ki i pou dan problenm akoz eksport Bourzwa ki son biznes, ki larepons ki sa Gouvernman ki’n anons sa ban an Avril, savedir dan 2 mwan i annan pou dir li? Kwa ki zot pou al dir DBS ki konn selman repyman zon loan?  I bezwen annan pli gran konsiltasyon.  La zot pe fer parey letan ti pran desizyon lo GOP san konsiltasyon e ozordi dan son diskour Mr Faure i dir, ki apre konsiltasyon zot in deside sanz fason fer ki ti anonse dan Bidze pou 2020.  Anou aret met Saret devan Bef.  Ki kantite letan eski nou pou kontinyen fer sa.

Sa legzanmp Bourzwa Mr Speaker, i montre nou ki ofet sa Gouvernman i koz lo devlopman Lekonomi Ble, me selman i pa’n vreman angaz li dan sa ki zot apel en plan konpreansiv.  Apenn si nou antann bann progranm direk avek bann dimoun ki ganny zot lavi dan sa fason.  Par egzamp, letan zot pe koz lo Bourzwa, eski zot pe pran kont ki sa menm pei, Sri Lanka, ki fer nou kado bato Coast Guard i limenm pei ki pe pli vol nou resours atraver lapes ilegal.   Eski zot pran an konsiderasyon ki sa bann dimoun i lapes Bourzwa ilegalman lo plato Mahé, en pwason avek laser blan e zot servi sa Bourzwa koman labwet pou atrap reken, en lot lespes ki nou koz lo son proteksyon.  Kwa ki pe ganny fer pou protez Seselwa. Mwan mon plito tande ki nou peser i kriy lasasen, zot raporte, me tro souvan napa gran keksoz ki arive.

Alor mon dir, annou protez nou resours pli byen e lo sa size Bourzwa par egzanp.  Parey zot tou zot ti vwar, mon ti bat lanmen, nou kapab koz lo etabli groser Bourzwa ki kapab ganny lapes.  Protez sa lespes pandan lapondant i pe arive byento, e pran lezot mezir antretan ki SFA i seryezman regard dan tou posibilite pou refer stok sa pwason.  I bezwen annan en kolaborasyon ant peser, eksportater ek Lotorite.  E Gouvernman pa kapab zis pran desizyon agresiv lo limenm.  Depi en pe letan mon’n koz lo groser Bourzwa ki pe ganny atrape, me ziska aprezan SFA pa ankor fer nanryen e sa mon sipoze akoz zot annan tro bokou problenm entern e menm plan lapes konpreansiv Minister Lapes, parey nou tou nou konnen in mor an nesan.

Lo en lot nivo, i kler ki nou EEZ i bezwen ganny plis latansyon.  Mon anvi regard sa size an relasyon avek reform dan SPDF.  Mon’n deza abord sa topik e nou’n deza osi ganny langazman ki SPDF ti pou antreprann en tel lekzersis.  Nou bezwen fer sa e regard nou priorite koman en pei.  Detrwa keksoz i kler. Enn, Sesel i bezwen en Coast Guards byen ekipe pou protez nou kont lapes ilegal ek drog ki antre dan nou pei.  Dezyenmman, en nouvo Lalwa ki pou donn nou Coast Guards plis Lotorite i bezwen ganny formile.  Trwazyenmman, rol Larme lo later i bezwen ganny revwar.  Katriyenman, Bidze pou SPDF i bezwen prensipalman pou Coast Guards ki enkli air wing.

Avek bann tel reform nou ava pe protez nou Lekonomi Ble pli byen e nou ava osi pe anmenn sa lalit asarne kont lenportasyon drog dan  pei.  LDS i krwar ki le moman in arive pou nou fer sa lekzersis akoz nou krwar ki sa Gouvernman i tro trenn son lipye e zis koz lo problenm  san pran bann aksyon konkret ki ava al dan pli gran benefis pou nou pei e protez nou pep.  Annou ansanm aranz leta nou pei e fer bann sanzman apropriye.

Mr Speaker, zisteman sa topik i anmenn mwan direkteman lo devlopman nou bann zil.  I kler ki konservasyon ek tourism i tre enportan, me mon sensernman krwar ki nou devret osi pe regarde ki mannyer serten zil i kapab fer en pli gran kontribisyon ekonomik pou nou pei.  Par egzanp, en zil parey Coetivy ki nou dan Komite Zil nou’n ganny sans vizite.  Sa zil ki dan lepase in ganny abize pou fer serten dimoun ris e apre ganny abandonnen.  Ozordi en gran zil koumsa avek potansyel pou lagrikiltir, tourism, lapes e ede dan proteksyon nou teritwar i zis la, abandonnen.  En zour i en prizon, en lot zot i pa en prizon, me selman napa en bon plan pour son devlopman.

Bann basen Kanmaron in vin basen pye sed e bann resours ki’n kout milyon dolar, peye par Seselwa, i ekspoze a lizirditan.  Konpar sa zil avek Ile Denis e tout swit ou vwar ki mannyer Sekter Prive i anmenn devlopman e sa Gouvernman i zis tourn an ron e fer gaspiyaz.  En zil, Coetivy ki kapab prodwi lavannir ki ozordi lo marse mondyal in ariv $600 en kilo. Nou ti ganny ekspliaksyon avek Mr Morin, en fermye.  Fer prodiksyon lavyann, legim, dimyel, lapes i akpab osi tou vin en bon Lendistri laba ek lezot prodwi.  San oubliy en Lendistri Tourist ek posibilite pou Seselwa al vakans.  Sa i en zil, mazinnen ki mannyer lezot i kapab osi kontribye dan nou lekonomi, enkli Silhouette ki 2 pa avek Mahé e nou trazyenm pli gran zil dan nou larsipel.  Mon vwar zis posibilite pou nou pei, Mr Speaker.  Sa ki manke se louvertir ek lankourazman.  Mon krwar nou kapab fer li, me pa avek sa Gouvernman ki la.

Mr Speaker, en size ki kontinyen konsern tou Seselwa i pri lavi.  Mon kontan tande ki Mr Faure in montre lepep Seselwa ki koman Prezidan ki ansarz Lekzekitiv i kapab donn lord STC direkteman e ki sa i kapab annan lenpakt lo pri lavi.  Mon dir sa akoz parfwa dimoun i krwar ki se Lasanble Nasyonal ki annan sa pouvwar me pa pe fer nanryen.  Non.  Nou kapab propoze, me i depann lo Mr Faure antan ki Prezidan ek son Gouvernman pou pran aksyon.

Mon kontan antann ki VAT pe al ganny tire lo manze, me i fer mwan riye.   Eski zot rapel letan mon avek bokou nou ki la dan sa Lasanble, nou ti marse dan milye lavil, plis ki  10an pase avek tenm ‘Tir GST lo manze’.  Mr Speaker, ou osi tou ou ti la dan sa lamars.  Nou  ti dir tir GST lo manze.

Mon anvi dir avek Mr Faure, ki sa ki in anonse pa al ase lwen, e mon anvi demann li akoz ki i prefere protez bann middlemen olye pran zentere lepep Seselwa.  Mr Faure, ou devret donn en lord STC pou aret servi middlemen, me pou aste komodite direkteman e deswit pri manze i ava desann ant 15 a 30 poursan.  Si pa plis.

Demann ou lekor akoz ki tou sa bann komodite manze ki napa VAT lo la i ankor ser?   Larepons i tre senp.  Middlemen.  Depi kan eski Dubai ti plant diri, zonyon ek ponmdeter. E pourtan nou enport sa bann komodite laba.

LDS i dir ankor for.  Pri lavi dan Sesel i kapab desann, me se Gouvernman Mr Faure ki pa pe fer li desann akoz zot annan lentere personnel e zot pe protez zot dalon.  Aprezan bann lezot marsan i servi pri STC koman zot standar e alor zot osi zot vann ser. STC i bezwen diriz par legzanp e donn Seselwa manze a en pri pli bonmarse posib.  LDS i fer en sel promes avek lepep Seselwa.  Le moman ki nou antre dan Lekzekitiv, STC pou vreman vin zanmi lepep Seselwa e pri komodite pou desann dan nou pei.

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

STC i ava vin sa standar ki fer desann pri lavi, e non pa fer li monte.

Mr Speaker, an 2020, Mr Faure i vin koz lo ranforsi kominote e in menm donn dat eleksyon konsey distrikt.  Mon pa konnen si sa i en joke akoz depi 1977 se sa parti ki manipil kominote, ki ede pou detri zot e menm si ozordi LDS i annan mazorite dan bann distrikt, zot servi sa sistenm Gouvernman lokal pou kontinyen fer politik.

Si nou MNA pa ti solide.  La mon felisit tou bann MNA ki’n ranport en distrik.  Si zot pa ti solid keksoz ti pou pir.  E pou lenformasyon Mr Faure, depi tar lannen pase serten DA i komans vin pli difisil.  Kot zot ti koze avan, zot aret koze.  Nou pa konnen si zot in ganny lord pou pa korpere akoz eleksyon, me selman DA i pli enterese pou travay avek reprezantan US, menm si sa bann dimoun pa’n ganny elekte.

Nou dan LDS, nou senpleman anvi dir ki pou devlop nou bann kominote, nou bezwen dimoun kapab e konpetan dan Ladministrasyon Distrikt ki vi’n travay pou kominote e non pa pou okenn parti politik.

Mr Speaker, ledikasyon i reste en gran konsern pour nou pei. Nou pa pe ganny dir tou laverite.  Bann rezilta ki ganny anonse pa baze lo lakantite etidyan ki dan lekol e ki devret fer legzanmen.  Me plito lo zis bann ki fer legzanmen e alor i donn nou lenpresyon ki keksoz i ase bon.  Nou bezwen refer nou sistenm ledikasyon.  Mon anvi dir byen for e byen kler ki LDS, nou pou reviz nou sistenm ledikasyon totalman, enkli regard bann resours edikasyonnel ek lantrennman bann ansenyan.  Devlopman karyer, modernizasyon lenfrastiktir e nou pou adres size automatic promotion, disiplin, valer, ek tou size relevan an komansan avek lakres, primer, segonder ek pos segonder.

Nouvo stratezi pou ledikasyon akademik ek vokasyonnel anmezir ki nou oriant nou bann etidyan dan bezwen nou sosyete pou ganny met lanfaz lo la.  Nou napa okenn opsyon, me pou nou re dres nou sistenm ledikasyon pou lavenir nou pei.  En bon sistenm ledikasyon i ava donn nou bann dimoun kalifye e nou ava kapab alor redwir lakantite etranze ki pe travay isi.  Malerezman sa Gouvernman ozordi nepli annan lide e i pa kapab rezourd problenm ki limenm in kree.

Dan menm fason, leta nou sistenm lasante i konsern nou tou.  Parey ki mon annan gran respe pour nou bann staff dan ledikasyon, mon salye bann profesyonnel lasante ki pe donn tou malgre kondisyon difisil.  Mon felisit bann nouvo Dokter Seselwa ek bann lezot travayer lasante ki’n fek kalifye.  Me i kler ki sa Gouvernman in fail pou envestir, devlop e moderniz nou sistenm lasante pou zwenn lekspektasyon nou popilasyon.  Nou vwar sa dan plizyer sitiasyon, enkli deteksyon kanser boner par egzanp.

Nou tou nou dakor ki nou bezwen transform nou bann Sant Lasante dan bann landrwa kot sa travayer pou kontan al travay e ki sa pasyan pou santi ki i pe ganny en bon servis.  Travay ki bezwen ganny fer i la pe regard nou, me malerezman sa Gouvernman i nepli ekoute e se sa ki fer nou dimoun mor avan ler.

Zis regard sa problenm dyaliz.  Eski zot pa ti ganny warning lo krwa ki pe arive?  Letan ansyen Minis Larose ti pran serten desizyon valab, eski pa i ti ganny pouse.  Alor ankor enn fwa mon dir avek nou pep ki zot lasante i tro presye pou sa Gouvernman kontinyen zwe avek zot.  Nou bezwen bon lenvestisman ki pou garanti ki nou popilasyon i ganny asire en servis lasante pli o posib ki apre tou zot peye atraver zot tax.  Nou pep i merit sa ki meyer e LDS pou delivre.  Nou lekol pour lasante i devret kapab atir plis zenn edike pou antre dan sa vokasyon.  Annou pa oubliye ki lannen pase zis 4 ners ki ti kalifye.

Mr Speaker, napa nanryen ki’n ganny dir lo nou servis sivil.  Napa okenn lankourazman pou sa bann zonm ek fanm ki fer sa pei marse atraver zot devosyon ek zot konpetans.  Petet i akoz tro bokou politik trankil pe ganny fer kot serten, enkli dimoun dan sa Lasanble pe fer per sa bann travayer Gouvernman e dir ki letan LDS i ganny eleksyon, zot pou perdi zot plas travay.  Sa i reprezant en refleksyon vreman malad pou sa bann ki fer en keksoz parey akoz zot ede defigir Leta nou Nasyon.

Ser ek frer travayer dan Gouvernman, Sesel i bezwen tou son zanfan.  Nou tou nou bezwen viv, travay e nouri nou fanmiy.  Pa les sa bann parol negativ ki zot tande fer zot per.  Letan en Gouvernman i sanze, se politisyen ki ale, e travayer Gouvernman i kontinyen pou mentenir striktir leta.  Zot plas travay i garanti.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

LDS pou senpleman met lanfaz ki tou travayer i travay pour tou Seselwa.  Fodre pa ki i annan okenn diskriminasyon dan servis sivil.  Bann ki ozordi pe pratik sistenm diskriminasyon politik pou senpleman ganny demande pou sanz fason fer.  Servis sivil i lakle Gouvernman dan son relasyon avek son pep, alor servi lepep i reste vokasyon pli o.  Premye zour travay apre laviktwar tou dimoun pou retourn travay e zot pou donn zot meyer dan kreasyon sa nouvo Sesel.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, Mr Faure in pas lo sa size internet an riflan.  Annou pa anbet Seselwa.  Sesel i kapab fer pli byen.  Nou ankor tro ser e sa i vin en lobstak dan nou devlopman akoz ozordi se internet ki fer lemonn tournen. Se pa WIFI dan bis oubyen rediksyon licence ki pou fer desann pri internet.  Nou bezwen aksyon pli konkret. Mon anvi zis donn en senp pti  konparezon avek Moris ki lanmen la 2er tan edemi par avyon e nou ava vwar ki mannyer internet i ete.

Mr Speaker, sa senp pti lenstriman ki dan mon lanmen apel en wingle, i donn ou ek lezot dimoun en servis WIFI dan ou transpor, dan ou lofis oubyen dan ou lakaz.  Sa wingle i kout R1000 Morisyen, savedir R365 Seselwa. Apre sa ou aste en kart parey ou met dan ou telefonn e pou en terabyte, savedir 1024 gigabyte ou pey R1000 Morisyen, savedir R365 e ou servi sa pour en mwan.  Sesel konbyen i koute.  Mr Speaker, 10 gigabyte i kout R1699.  Eski nou pa kapab fer pli byen ki sa?

Alor la, mon anvi zot konpran e mon anvi menm bann travayer dan  DICT zot konpran. Letan nou ti ape dir avek regilater, fer en keksoz pou sa pep Seselwa.  Fer internet vin pli bonmarse.  Alors mon challenge sa 2 lakonpannyen ki la ozordi.  Donn Seselwa sa e fer Seselwa pey internet pli bonmarse.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, i annan tro bokou pou dir lo Leta nou Nasyon ki konsern nou pep ozordi.  Letan mon vizit dimoun mon vwar ki i mank lankourazman pour nou pep.  Letan mon vizit mon ser anler Au Cap ki lo son lipye depi 1er bomaten pou li fer snack, afen ki i kapab fini son lakaz e ki Gouvernman pa pe donn li plis sipor. Letan sa zenn ansenyan ki annan son degre e ki anvi fer en Masters e Minister i dir avek li fodre i demisyonnen, tousala i kas leker.  Latitid Gouvernman en pei i devret pe donn lankourazman sa ki pe debourye.  Se sa kalite Gouvernman ki Sesel i bezwen e sa i pa lot ki en Gouvernman LDS.

Mr Speaker, mon vreman ankouraze letan mon vwar bann zenn pran linisyativ e lans zot dan biznes oubyen dan aksyon kominoter.  La mon demande ki zot kapab ganny en tax break pou en serten letan pandan ki zot pe etabli zot.  Seselwa i bezwen pran labote son pei o serye an sa ki konsern salte.  Nou en pep ki’n ganny renonmen pou nou lapropte.  Me malerezman ozordi nou pe tonbe.

Bann lakonpannyen ki anploy etranze i bezwen osi koz avek zot bann travayer pou zot pa zet zot salte partou kote.  Annou donn lankourazman tou nou bann zenn e fer Sesel vin pei pli prop dan lemonn.  Mon pa kapab osi mank sa loportinite pou felisit Komisyon lo Laverite ek Rekonsiliasyon pou sa bon travay ki zot pe fer. Tousala pe ede pou fer nou pei vin en pei ki vreman prop.

Mr Speaker, bokou lanons avek lenplikasyon finansyel in ganny fer.  Mon ti a kontan ki nou ganny leksplikasyon lo kote sa bann larzan pou sorti e kan eski nou pou ganny sa Bidze Siplemanter.  Mon osi demande ki parol i ganny swiv par aksyon ek desizyon serye.  Nou pa kapab kontinyen avek en Gouvernman ki per pou pran desizyon, e letan i ganny kouraz i pa ekout person.  Pa koz lo devlopman lagrikiltir, selman zot ser fermye.  Pa koz lo biznes Seselwa, me anmar zot lanmen.  Annou travay avek en sans lazistis e silvouple kon’n partaz larises sa pei par donn sipor tou sekter.  Rezourd difikilte kot i ekziste, par egzanp ant taxi ek lezot konpetiter.

Bann dimoun Praslin ek La Digue, ki fer ekskirsyon e avek sa nou a kapab vreman bouz devan.  E pou Praslin ek La Digue, mon priye ki tou promes ava ganny akonpli e zot pri lavi ava desann. Nou pou  swiv sa tre byen.

Mr Speaker, an terminan, la pei ki mon krwar Seselwa i anvi.  E ki lekip LDS pe travay pou nou gannyen.  En pei ki fonksyonn byen pour tou son sitwayen, kot tou son lenstitisyon i zwe zot rol koman parti en sel Nasyon.  En Leta normal, kot nou sitwayen i santi ki laliberte endividyel e drwa imen pa en sityasyon eksepsyonel, me ki zot bann kondisyon natirel ki nou viv e travay ladan.  En sistenm politik ki stab e en mannyer fer politik ki pa antagonistik.  I devret konpetitif lo ki sa ki pli bon pou nou pei, me baze lo respe pou lezot parti e dimoun angaze ki pa kritik oubyen atak dimoun ki montre en apartenans politik diferan.

Seselwa i anvi en Gouvernman ki rezourd problenm ki dimoun i fer fas avek, ki annan en plan kler e ki fer sa ki i dir i pou fer.  Ki travay kontinyelman pou amelyor kondisyon dan ki dimoun i viv e travay.  En Gouvernman ki dir laverite, ki azir avek latransparans e ki zer larzan ek propriyete leta avek lonekte ek san koripsyon.  En sosyete annord baze lo non selman Lalwa, me lo valer moral ki permet en pep viv avek dignite.

Kot sak sitwayen i aktiv dan asir son prop byennet, me osi pare pou ede dan byennet lezot e byenet lakominote.  En servis piblik ki plas li dan kote dimoun ki i servi e ki efikas dan reponn bezwen zot sitwayen.  Ki donn tou servis san koripsyon oubyen konsiderasyon politik.  En nasyon kot loportinite i ouver pour tou.  Kot tou sitwayen i kapab vin prodiktiv e kot welfare pa en mwayen pou depann lo la.  Me selman kot bann ki dan en kondisyon envalidite oubyen ki vilnerab e ki’n tonbe i kapab ganny lasistans pou viv avek dignite.

En pep avek en standar lavi konfortab, avek lozman ki konvenab pour sitiasyon sak fanmir.  Mwayen pou asir nesesite lavi e pou kapab asir en retret lo menm nivo ki dan son leta travay.

En lazenes Mr Speaker, ki reste angaze dan aktivite ki annan merit parey letid, travay, sport, pastan akseptab e aksyon ki kontribye dan byennet sosyal.  Langazman ki a fer li fasil pou reziste kont drog e lenfliyans anti sosyal.  En pei ki prezerv son lanvironnman natirel e  ki reste prop.  Se sa leta sa pei ki mon krwar Seselwa i anvi viv ladan e alor fodre nou brav pou debout kont tou keksoz ki vin baryer pour nou.

Mr Speaker, Seselwa i anvi en pei kot Lendistri ek biznes i dinamik e pozitiv dan en kad legal e administrativ kot kondisyon i kler e egal pour tou partisipan.  Kot tou Seselwa i kapab partisipe.  Ki annan en lespri inisyativ, rod loportinite pou grandi e pou devlop nouvo Sekter Ekonomik.  En sistenm ledikasyon ki permet tou zenn atenn en nivo konesans e abilite pou fer byen dan en metye oubyen lokipasyon ki i swazir e kot i vwar son byennet e kot i kontribye dan fer avanse nou pei.

Bon nivo lenfrastriktir tel ki semen, elektrisite ek delo.  Kominikasyon ek transpor pou fasilit Lendistri e donn sitwayen en lavi konfortab.  En sistenm lasante ki tou nou sitwayen i annan konfyans ladan, ki o mwen i asir en diagnostik kler pou tou kondisyon e diriz tou pasyan ver tretman ki  disponib e ed li pou kapab ganny akse avek tretman ki i bezwen.  En sosyete ki annan en lidantite kiltirel ki koresponn avek nou leritaz, byen ki i permet diversite.

Wi Mr Speaekr, en servis Lapolis ki asir sekirite personel e byen tou sitwayen, ki efikas kont bann fleo e ki protez tou dimoun kont labi, sirtou sa ki pli vilnerab.  Notaman nou zanfan ek bann ki pli vye.   Relasyon enternasyonal ki pa met an kestyon nou sovrennte me ki mentenir lyen amikal avek tou pei san ki nou vin depandan lo lasistans finansyer oubyen antre dan bann lobligasyon ki konpromiz nou lendepandans.

Mr Speaker, se sa mon lapriyer toulezour pou Sesel.  Mon demann gran met pou beni nou pep ek nou pei, e pou donn nou determinasyon akonpli dezir sa pep avek tou kouraz e mentenir dan nou nanm sa lespri ki pou nou pep e pou nou pei.  Nou pa pou zanmen les tonbe. Mersi bokou.

 

(Standing oviation by LDS)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan, mon ava toudswit donn laparol Onorab Charles De Commarmond.  Leader Zafer Gouvernman dan Lasanble Nasyonal.  Onorab laparol i pou ou.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker,

Dirizan Lopozisyon,

Ser ek frer koleg Onorab,

Bann envite dan Galeri,

Lepep Seselwa, espesyalman bann zabitan Cascade, bonzour.

Premyerman Mr Speaker, les mwan dir 2 komanter direk lo sa ki Leader Lopozisyon in dir.  I pe rode kote larzan pou sorti, si i ti’n swiv byen e get byen son Bidze, i ti pou vwar poudir serten sa bann larzan i dan Bidze li menm.  E serten dot, se bann donasyon sorti kot bann pei zanmi.  Taler mon a donn plis detay.

I pe rod tax break.  Mr Speaker, i konnen ki tax break pe vini avek sa ki Prezidan in anonse.  Son bann zwer in fini dir li.  Se sa problenm dan nou pei.  Politik dan tou keksoz.

Mr Speaker, drog.  APDAR i annan en progranm byen elabore e byen konpreansiv.  En plan, ki nou, nou menm nou’n al pledge.  Ki sa ki i per, pangar sa bann zenn a sorti dan drog e a konnen kot zot pou vote, byen dan sa eleksyon ki pe vini.  Sa ki fatig li?

Mr Speaker, sa diskour Leta Lanasyon ki Prezidan Faure in prezante in fer lopozisyon fer about turn.  Yer zot pa ti oule siport Lasosyasyon Biznes.  Ozordi, zot ti menm blok sibvansyon.  Zot ti freeze.  Ozordi, zot oule Lasosyasyon Biznes.  Pourtan nou menm nou ki’n travay avek Lasosyasyon Biznes pou fer li parey i ete ozordi.

Ler Prezidan ti anons ban lo Bourzwa.  I ti bat lanmen, li menm li i fek dir.  Tou keksoz ti ok.  La i vwar lot keksoz pou dir.

Detay sa ki Prezidan in anonse, Mr Speaker.  Se SFA ki pou vin fer. SFA, ki pou met devan.  Sirtou la ki zot annan en nouvo Chairman.  Mon aprann ki Chairman ki ti avan, ni en meeting pa’n fer.  Mr Speaker, vwar la problenm dan nou pei.

Mr Speaker, ler mon pe komans mon ladres permet mwan lo par bann Manm Parti United Seychelles isi dan Lasanble, pas en mesaz senpati, kondoleans e sipor pour pep e Gouvernman Sinwan la ki i pe fer fas a sa lepidemi, Coronavirus.  Ki’n anmenn plizyer mil lanmor e ki pe afekte zot lekonomi enormeman osi byen ki lekonomi lemonn ki enkli byensir lekonomi Sesel.

Mon oule osi aport nou soutyen pour Parti Kominis Sinwan dan zot lalit pour anmenn en solisyon pli vit e met sa lepidemi anba kontrol.  Mon swete ki dan okenn fason sa ki pe pase laba pa afekte bann sipor e bann don ki Gouvernman Sinwan pou donn Sesel.  E ki Prezidan in anonse dan son Ladres Leta Lanasyon.  Spesifikman proze bann bis elektrik e la nou pe dir met nou WIFI lo la silvouple.   Akoz nou isi, nou’n fini pare avek password faureward @ 2020, small letters.  

Lepep Seselwa, Mr Speaker.  Diskour Leta Lanasyon delivre Zedi pase dan nou Lasanble par Prezidan Faure i en diskour vre Leta Nasyon Seselwa.  I en diskour ki’n al o profon e non pa zis kot nou ete ozordi, me osi kot nou ti ete yer.   Sa diskour in montre diferans kot nou sorti e la kot nou’n arive.  Sa diskour i en diskour larealite.  Sa diskour i en diskour avek bann fe.  Sa diskour i en diskour laverite e fran.

Mon welcome ladres ki nou Prezidan in fer lo Leta nou Nasyon, akoz in tous tou bann pwen esansyel e in fer sa dan en fason kalm e konvenkan, konmsi i konn sa bann keksoz parey son 5 ledwa, konmsi Kreol.  Savedir in annan en abilite pour analiz byen nou sosyete e in annan en bon vizyon pou anmenn nou pli devan Mr Speaker.  Beyond 2020.

Prezidan Danny Faure in osi met en regar for lo lavenir dan son diskour.   Atraver son mesaz i montre nou ki i oule anmenn lape, rekonsilyasyon e linite dan nou pep e dan nou pei Sesel.   Sa an retour i a garanti en stabilite san presedans ki a fer nou batir lavenir lo la.

Atraver son mesaz mon vwar en Prezidan ki krwar fermeman da lazistis sosyal.  En lot prensip kardinal nou Parti United Seychelles.  E parey dimoun pe dir deor, sa diskour i enn ki montre ki Prezidan Faure i annan son ledwa lo pou son nasyon.  Ki Prezidan Faure i ofet avek tou devlopman dan sa pei Sesel.

Mr Speaker, diskour Prezidan Faure i enn ki’n osi demontre ki Prezidan Faure i oule ki Sesel i toultan reste en pei ki stab e sa i kler lafason ki in adres sa size eleksyon sa lannen, kot in sipliy avek nou bann dimoun ki sa eleksyon i deroul dan lape, linite ek respe.  Pour li, sa ki primordyal se ki Sesel i sorti venker. Se sa Mr Speaker, ki primordyal pou Prezidan.  Nou pei avan tou.  Se sa vreman direksyon en vre leader i devret pran.

Mr Speaker, dan sa diskour Prezidan Faure pa’n zis vin dir nou sa ki i anvi dir, me in vin avek bann sif.  I pa’n vin ek leskiz, me in avoue ki wi i annan bokou defi ki li ek son Gouvernman in bezwen fer fas avek.  Me en keksoz ki kler, se ki Prezidan Faure in rekonnet ki pandan sa dernyen 42an Sesel in fer en ta progre.

Malgre i annan ki toultan oule fer nou krwar lekontrer.  Ler serten pe kriye e dir ki Sesel pe pran fon, Sesel i faid, Sesel i isi, Sesel laba.  Lepep Seselwa ler i asize dan son trankilite e i pou reflesir e i pou agree avek Prezidan Faure ki Sesel pa pe pran fon, Sesel pa pe faid.  Me ki nou nasyon in akonpli bokou Mr Speaker e i pou akonplir bokou ankor.

Prezidan Faure in anonse ki apartir le 16 Mars 2020, tou komodite dan laboutik STC lo Praslin e La Digue pou vann menm pri ki STC lo Mahe e sa a ede soulaz lavi nou bann frer e ser lo Praslin e La Digue.  Nou demande ki sa i osi enkli bann zil lo nou teritwar kot STC oubyen IDC i prezan.  La i fer nou rapel nou prop sazes ler nou ti reziste tou zefor ki lopozisyon dirize par Onorab Ramkalawan pou pa ferm STC.

Si nou, nou pa ti met nou lipye ater pou pa ferm STC.  Sa STC ozordi ti pou’n fini fermen.  Nou kapab zis mazinen kote nou ti pou ete ozordi si nou Gouvernman ti’n vreman ekout lopozisyon e ferm sa STC, Mr Speaker.

Dan son demars pou fer pri lavi vin pli abordab, Prezidan Faure in dir ki le 16 Mars, 2020 menm VAT pou ganny retire lo tou komodite manze.  Eski sa se en Gouvernman ki napa lentere son pep a ker?  Mr Speaker, mon osi fyer pou note lakonplisman Liniversite Sesel.  Ozordi nou en pep bokou pli edike avek bokou profesyonnel.  Ozordi nou zenn i kapab be what they want to be.  Eski sa ti pou en realite si nou ti’n ekout Lopozisyon pou pa kree en Liniversite dan Sesel?

Depi 2018 nou’n annan 25 Dokter, 2 Dantis e 18 Dental Therapists ki’n resevwar zot degre.  E les mwan fer kler Mr, Speaker ki tousala i Seselwa.   La konmela i annan ankor 56 etidyan ki pe etidye e pe vin Dokter oubyen Dantis.   Pou al pli lwen Mr Speaker, 33 Ners in ganny zot degre lannen pase e 5 Dokter Seselwa pou fini zot letid sa lannen e ankor 5 lannen prosen.  Eski sa se en Gouvernman ki pa krwar dan devlopman son zenn?

Mr Speaker, Prezidan in dir ki lozman i en defi.  Wi, mwan ler mon ti komanse preski 30an pase dan sa Lasanble isi, nou pli gro defi ti lakaz e nou pli gro defi ozordi i pou reste lakaz.  Me akoz lakaz i en defi pour nou, Mr Speaker?   Akoz Gouvernman US pa krwar dan bann pti payot, pa krwar dan bann lakaz fey koko, makouti.  Pa krwar dan bann ghetto, pa krwar dan bann lakaz plastik parey nou vwar dan bann pei vwazen, Madagascar, Mayotte, Sid Afrik e plizyer lezot pei.

Ozordi ler nou dir en etranze ki proze lakaz Perseverance se social housing, zot riy nou dan nou figir, Mr Speaker.   Akoz dan zot pei sa bann ki pli eze ki kapab afford sa bann lakaz ki nou bann Seselwa pe viv ladan Perseverans.   I annan ki oule anbet nou zenn e dir ki tou Gouvernman ti pou fer sa, me dan bokou pei Lazi, Lerop e menm Lafrik kot dimoun i ankor pe dormi dan semen, eski napa en Gouvernman dan sa bann pei?  Eski sa bann menm dimoun pa pey tax.  Akoz zot pa kapab fer en kantite lakaz pou donn zot dimoun.

Non.  Frer, ser Seselwa, sa nou’n reisir akonpli akoz Polisi Progresiv nou Parti US e parti ki Prezidan Faure i ladan.   Ler Nasyon Ini i klas Sesel 62enm Mr Speaker, dan 189 pei dan lemonn e premye dan Lafrik pour son lendeks devlopman imen.  Sesel in ganny klase koman en pei avek nivo devlopman imen ki tre o.

Prezidan Faure pa pe anbet Seselwa letan i pe dir sa.  Prezidan Faure pa pe envant tousala li, me sa se bann keksoz ki la realite e sa se bann lakonplisman sa pep.  Se travay dir sa pep.  E lepep Seselwa, Mr Speaker, i devret fyer.

En Prezidan ki annan en leker pour tou son zabitan se senpleman Prezidan Danny Faure.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

En Prezidan ki krwar ki sa ki’n travay dir i devret ganny rekonnet e rekonpanse.  Sa in ganny demontre ler Prezidan in anonse ki apartir le 1 Zen sa lannen peyman minimonm pansyon pou sorti mil Roupi pou vin R3 mil, Mr Speaker.  Sa i pou tous lavi anviron 2473 dimoun ki’n pran zot retret e ki pe ganny en pansyon peye e finanse par Fon Pansyon.   Ki mannyer alor zot kapab dir ki nou, nou negliz nou bann vyeyar.   Parkont bann travayer ki’n retire an Out, 1979 ziska 2004, i annan anviron 400 zot Mr Speaker, pa pe enkli dan sa 2473.   Mon demande lo baz fairness and equity ki zot osi ganny enkli dan sa kategori e fer zot omwen ganny sa pansyon R3 mil.  I pa pou kout bokou Mr Speaker.  En pe dan sa pansyon travayer etranze i a kapab kouver sa depans ki pou annan devan nou.

Nou zanfan i toultan reste nou pti trezor, Mr Speaker.  Sa Gouvernman in toultan annan bann pti zanfan aker.  Nou Gouvernman in toultan esey son mye pou soulaz lavi bann paran ki pe fer grandi zot pti zanfan.  E ozordi nou Gouvernman pe al pli lwen, ler Prezidan Faure in anonse ki en peyman a en sonm R750 pou ganny peye otomatikman pour tou zanfan ki dan child minding ouswa dan Day Care ki anrezistre avek IECD.  Mr Speaker, tou zanfan pou gannyen sa lasistans.

Ozordi i annan bann ki pe mont lo Facebook, ki pe mont lo YouTube e pe dir ki zot parti pou donn plis, me avan ki Prezidan Faure ti entrodwir sa Polisi, zanmen zot in koz lo la zot.   Akoz zot krwar ki nou, nou bann dimoun pli bet.  Se sa ki fer zot krwar a sak fwa ki Prezidan Faure i mansyonn en keksoz.  Zot, zot bezwen vin dir ki zot pou donn 2, 3 fwa plis.  Zot a kontinyen anbet sa detrwa siporter ki reste zot, se tou.

Mr Speaker, a plizyer repriz, isi menm dan sa Lasanble nou’n tann bann Manm pe koz lo pri internet ki ser isi Sesel, taler ankor nou’n fek tande.   Prezidan Faure in ekoute e in diskite.   Ler Prezidan in anonse ki in demann SPTC pou ofer WIFI gratwit dan tou bis a parti le 1 Zen, wi sa i pou piblik an zeneral, sa.  Sa ki Prezidan pe demande pou arive dan Sesel i pa en mirak, Mr Speaker.  Sa i en pratik ki arive dan plizyer pei. Lekel ki pou benefisye par WIFI gratwit dan bis, Mr Speaker?  Sa i kestyon nou bezwen demann nou lekor.  Pa bann ki annan loto, me bann ki pa kapab afford ozordi.

A sak fwa ki nou entrodwir en keksoz modern, Mr Speaker. Lopozisyon i sey ridikilize.  Nou ava rapel proze lakaz Nageon Estate kot zot ti apel lakaz pizon.  Roche Caiman ki zot ti apel lakaz lapen.  Selman ozordi i annan zot menm zot ki pe reste dan sa bann lakaz lapen ek lakaz pizon.  Napa ki zot pa ti dir ler nou ti pe konble Roche Caiman ek Perseverans.  Menm sa building ki nou ladan ozordi Mr Speaker.  Zot ti boycott son louvertir an mor.   Me ozordi, get zot, se zot menm zot ki pe fer plis tapaz ladan.  Si nou ti’n ekout sa Lopozisyon anba direksyon Onorab Ramkalawan, Mr Speaker.  Nou ti pou 25an an aryer.

I annan ki pe opoze, pe kritike.  I normal sa, i normal.  Bis i ser, bis i koule, bis i isi, bis i laba.  Bis i koule? Napa problenm.  Prezidan in osi anonse ki swivan son bann diskisyon ki in fer ek Gouvernman Lasin, Sesel pou ganny li 22 nouvo bis.  Bis elektrik.  Parey mon’n dir, pou annan WIFI ladan osi.   E gradyelman nou ava fer plis demars pou nou ganny plis bis nef ki ava ranplas sa bann ki koule.  Oli problenm, Mr Speaker.

Nou Gouvernman anba gidans Prezidan Faure in anmenn en kantite progre dan sa pei e i annan bann bon plan.  Nou’n fer bon planifikasyon.  Selman zot, zot pa dir bann dimoun poudir isi bis Sesel i kout zis R7.  Touris ler zot tann sa, zot demande si nou lespri i ankor bon.   Akoz Langleter, traze pli kourt i kout minimonm R25 a R30.  Pa zot oule privatiz bis, zot oule privatiz SPTC, privatize apre zot a vwar.

Mr Speaker, parti SPUP, SPPF, Parti Lepep e US ozordi.  United Seychelles, i le sel parti ki’n toultan krwar dan sa pep e pe toultan rod fason pou ed son pep devlope.  Ler Prezidan Faure ti kree Minister Lafanmir, i ti fer li a ker ki annan bann fanmir isi Sesel ki bezwen lasistans. Avek kreasyon Minister Lafanmir, sa Minister in zwe son rol e in fer son travay.  A ler aktyel plizyer fanmir in ganny asiste avek sa Minister. Sa Minister dan son travay in idantifye 624 ka kot lakaz i dan en leta tre kritik isi Sesel.   Prezidan in dir ki 177 ka in ganny rezourd lannen pase e in donn son komitman ki sa 447 ka ki reste, sa Minister pou travay ek zot, ek sa bann fanmir avek bi pou rod solisyon pou amelyor zot lavi.

Mr Speaker, ler Prezidan Faure in al dan bann misyon aletranze, i pa zis al rod kouronn flere pou met otour son likou li.  Me Prezidan Faure, i al koz lo lapar Seselwa.  Kot in al negosye, diskit bann size kot Sesel a kapab ganny led avek bann pei zanmi.

Prezidan Faure i krwar dan travay ek lezot pei, etablir kontak ek bann pei zanmi, gard lanmitye ek bann pei ki pou ed nou.  E nou diplomasi pragmatik kot lepep i ganny son benefis ladan.  Sa ki Prezidan Faure i krwar e se sa ki i pe fer pou anmenn bann benefis pou nou pep.

Mr Speaker, nou, nou en Parti.  Parti United Seychelles, ki touzour konekte e pou touzour reste konekte avek nou pep e nou bann Manm Parti US dan sa Lasanble ek nou Prezidan. Nou pou reste touzour konekte avek nou popilasyon.   Plizyer rankont e vizit in ganny fer e pe kontinyen ganny fer dan tou bann distrik e dan tou sa bann rankont e vizit nou’n ekout nou pep e nou konnen e kontan ki Prezidan osi in adres zot laspirasyon dan bann diferan pwen avanse dan son Ladres lo Leta nou Nasyon.

An Out lannen pase, Gouvernman ti lans son vizyon long term, vision 2033 e osi premye strategic plan.  Si ou le, stratezi devlopman nasyonal pou peryod 2019 a 2023.  Sa vizyon pour Sesel, Mr Speaker.  En nasyon Seselwa ki rezilyan, responsab e prosper, ki an bonn sante, edike e emansipe.  E ki pe viv ansanm an armoni avek lanatir e aktivman angaze avek leres lemonn.  In ganny ankadre tre byen dan sa SONA.  Dan sa speech delivre par Prezidan Faure e ganny servi koman sa konpa pou tou zefor devlopman nasyonal.

Vizyon 2033, Mr Speaker.  I eksprim nou dezir komen pour vwar nou pei devlop plis ankor, e lepep Seselwa pe pran lapartenans e partisip dan prosesis devlopman. Sikse sa vizyon long term i depan lo travay dir tou sitwayen.  Ki i dan sistenm leta oubyen non.  An plis ki sa, Vizyon 2033 i lans lapel avek tou parti prenan pou travay ansanm, ver kreasyon en lavenir enklizif e soutenab pour nou tou.

Koman en pep, bann aksyon e mezir i tre kler dan Stratezi Devlopman Nasyonal 2019 a 2023.  Sa stratezi i adres bann pwen pli pertinan dan term imedyat atraver 6 pilye.  Sa 6 pilye ki Minis Finans ti striktir son Bidze 2020 otour i bonn gouvernans, dimoun o sant devlopman.  Koezyon sosyal, lekonomi inovativ.  Transformasyon ekonomik,   soustenabilite lanvironnman e rezilyans.

Bonn gouvernans Mr Speaker.  Bonn gouvernans i santre otour partisipasyon e i konsyansye. I rann kont, i transparan, i reazir, i efektiv e efikas.  I ekitab e enklizif e i swiv Lalwa.  Sa i esansyel pou asir en fondasyon solid pou lape ek prosperite, ki an retour i fer li posib pour annan devlopman soutenab.

Dimoun o sant devlopman.  Nesesite pour agrandi nou kapital imen i ase irzan, e i en priyorite lo azanda devlopman.  Anmezir ki Sesel i enterakte avek lemonn lo en pli gran plan, pei pou bezwen en rezo travayer tre kalifye e kreativ.  Ki kapab ogmant prodiktivite travayer e krwasans ekonomik.

Koezyon sosyal. Nou kapab konsider koezyon sosyal koman sa siman ki mentenir stabilite dan lasosyete.  Sa pilye ki annan pour bi, sirmont bann divizyon ki annan dan nou sosyete ozordi e renouvle en sans linite nasyonal e en sans ki nou travay ansanm.  Mr Speaker.

Transformasyon ekonomik.  Transformasyon ekonomik Mr Speaker, i en eleman primordyal pou asir kreasyon travay, lanplwa, lenklizyon finansyel, rediksyon lapovrete e promosyon lapartaz prosperite.  Anliny avek nou bann lobzektif devlopman soutenab.

Lekonomi Inovativ.  Lasyans, teknolozi ek linovasyon i bann moter devlopman ekonomik. Abilite pour kree, distribye e eksplwat konesans i vin en sours mazer lavantaz konpetitiv, kreasyon larises ek amelyorasyon kalite lavi.

Soustenabilite e rezilyans lanvironnman.  Pilye soustenabilite e rezilyans lanvironnman i annan pour bi protez nou lanvironnman natirel, lasante imen e ekolozik.  Tandis ki i pe fer avanse linovasyon e anbelir nou kalite lavi.

Sa 6 pilye, Mr Speaker   i ava servi koman soubasman nou zefor kontinyel pour kolektivman vizyaliz, konseptyalize, pran lapartenans e ansanm, realiz nou bann laspirasyon.  E dan tou sa la Mr Speaker, in annan en kantite konsiltasyon, diskisyon, kontribisyon e partisipasyon nou popilasyon.

Atraver son mesaz Prezidan, Mr Speaker.  Nou vwar en Prezidan for, en Prezidan ki krwar dan bann Lenstitisyon for, ki letan sa bann Lenstitisyon i ganny byen zere i ava ed li anplifye nou demokrasi e permet annan plis bonn gouvernans, la transparan e rann kont.

Mr Speaker, mon pa pou kapab termin mon diskour san tous eleksyon Konsey Distrik.  Lontan ti’n ler, Mr Speaker. Mwan mon enn sa dimoun ki krwar e ki’n pous en kantite pour desantraliz pouvwar e anmenn plis lotonomi o nivo labaz.  Nou pe donn plis lotonomi lekol. Sa i fantastik.  Lekol i dan nou kominote, li.   Alors i tonm byen ki kominote antye i ganny osi son lotonomi.  Se la kot konsey distrik i vin pli enportan e mon kontan ki eleksyon konsey distrik pe al fer boner lannen prosenn.

Nou pa kapab donn plis lotonomi lekol me distrik li i ganny kontrole totalman par Gouvernman Santral.   Nou bezwen donn plis pouvwar e lotonomi bann zabitan pour zot zer zot distrik e adres bann defi e fer bann desizyon pli rasyonnel e enklisiv e annan bann progranm pli adapte pou anmenn plis linite e pli bon fason viv dan nou bann kominote.  Mr Speaker, se sa ki pou anmenn nou pli devan dan en fason pli koeran, pli ansanm.

Mr Speaker, nou Prezidan i reste fikse e atantiv lo bezwen son pep.  I annan en bon leker, i pa rankinen, i pa anvi diviz nou pep e i napa naryen pou li revanze.  Se lavenir ki konte pou li.  Pep Seselwa, letan nou annan en bon Prezidan koumsa annou kit li la.   Annou tyonbo li de lanmen pa large.  Annou vot pou li, pou nou lavenir.  Annou tenir Prezidan Faure, tre for e pa large.  Mersi, Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Bon avan nou pran en break mon ti a kontan rekonnet prezans Mr Hansel Laljee, en Seselwa ki reste aletranze.  Me ki de tanzantan ler i vizit Sesel, i fer li son devwar ki i vin kot Lasanble.  E ozordi in vini pou attend en pti pe bann diskour bann repons lo diskour Leta Lanasyon.  Mr Laljee, ankor enn fwa welcome to the National Assembly.

Bon, nou pou pran en break e nou ava retournen 11er pou nou kontinyen avek repons par bann Manm.

3

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou pou kontinyen nou travay lo repons bann Manm lo mesaz Leta Lanasyon ki ti ganny delivre par Prezidan semenn pase.  E prosennman lo mon lalis mon annan Onorab Gervais Henrie.  Onorab laparol i pou ou.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun, espesyalman bann zabitan Mont Buxton.  Nou a rapel ki tenm diskour pou Bidze 2020 i “Rezilta Ekitab-Prosperite Partaze”.  Dan mon panse avan ki Mr Faure, ti prezant son diskour lo Leta Lanasyon oubyen SONA 2020, Zedi pase dan son kapasite koman Sef Brans Egzekitiv Gouvernman, mon ti krwar i ti pou elabor plis lo sa tenm.

Premyerman pou demontre konsistans dan Polisi son ladministrasyon sirtou vizavi kominote biznes, bann envestiser e Sekter Non Gouvernmantal.  I ti enportan pour Mr Faure anvoy en mesaz lespwar pour tou Seselwa ki ti pe ekoute, ki en lavenir i pli meyer i a laporte nou tou.

Menm si sa diskour ti son dernyen SONA avan ki i al konteste premye eleksyon dan son karyer politik pli tar sa lannen, Mr Faure in rat en loportinite pou montre nou ki mannyer i kapab kreativ, inovativ e vizyoner koman en dirizan.  Konpare avek sa ki Leader Zafer Gouvernman in sey fer nou krwar bomaten.

Ou a rapel ki lannen pase dan mon larepons SONA 2019, Mr Speaker, mon ti demontre atraver resers ki tou sa bann gran plan ki Mr Faure ti anonse pa ti son vizyon orizinal me ki i ti pe zis tay avek lide son prosen.  Egzakteman 1an pli tar i repet menm fot, son diskour pa’n demontre ki son ladministrasyon i rekonnet bann tandans e defi nou kapab ekspekte an 2020.  E ki mannyer nou pou travay pou idantifye bann solisyon neseser la konmela menm zis parey Leader Lopozisyon in fer nou vwar bomaten.

Mr Faure par egzanp pa’n koz ditou lo ki mannyer tou Seselwa i bezwen dezormen adapte avek sanzman par antisip sa ki kapab arive e azir olye ki zis reazir.  Sa lapros pran diskour SONA koman en ladres Bidze pe ede kontribye dan lerozyon konfyans piblik dan Gouvernman prensipalman akoz mazorite promes pa zanmen materyalize.

Tro pti git pe ganny fer pou adres nivo performans Sekter Piblik, koup gaspiyaz dan Gouvernman e nou dimoun in fatige avek anmas lepokase.

Ki mannyer en tel diskour i vin anons nouvo proze kapital?  SONA pour mwan i merit etal bann prensip, Polisi avek vizyon en Gouvernman me non pa en diskour Bidze kanpanny prezidansyel parey Prezidan Faure in prononse.

In annan 31 lanons ki pou annan en lenpak ou konsekans finansyel direk lo Bidze 2020 ki mazorite i reflekte plis depans pou Gouvernman, mwens reveni ki pou ganny anmase e en sou mo lo kote ranplasman sa bann pert finansyel pou sorti.

Mon oule regard serten sa bann lanons e vwar ki bann lezot alternativ imedyat ki annan e ki nou ti kapab plito azir lo la.

Desizyon pou Gouvernman pey R750 par zanfan par mwan pou tou zanfan ki vey kot daycare ouswa childminders ki anrezistre avek sant pour petite enfance, IECD selman, pe promouvwar en lide ki tre popiler avek bann parti politik kote gos atraver lemonn ozordi.

Sa plan premyerman i favoriz model elev zanfan ki li Gouvernman i prefere.  Mon vwar li diskriminatwar dan son natir e i pou evantyelman touy loperasyon bann ki pa oule anrezistre avek IECD.

A lonterm i poz en risk ver byennet bann zanfan e i aras paran laliberte pou swazi en model pou swen zot zanfan ki mars pli byen pour zot.

Dezyenmman, si tou zanfan i benefisye anba sa Scheme, pei pou depans R4 milyon, 828 mil par mwan ouswa R57 milyon, 982 mil par lannen.  Statistik popilasyon pour milye lannen 2019, i montre ki ti annan en total 6 mil 438 zanfan aze depi zero ziska 4an, ki reflekte sa sif ki mon’n mansyonnen.

Mon pa kont en tel soutyen pou bann ki napa.  Me ki mesaz ladministrasyon Mr Faure pe anvoy avek sosyete?  Fer zanfan i en swa.  E avek sa swa, i vin en responsabilite pou elev sa zanfan.

Tro souvan koman MNA mon rankontre bann ka, kot bann zenn zan pe fer zanfan an bonnavini, me apre zot pa pran ka avek sa inosan.  Eski nou pe dir zot, ki sa i ok, akoz Mr Faure i en bon boug e i pe deside pran R4 milyon, 828 mil par mwan pou pey servis daycare ouswa childminding zot zanfan?

Eski nou pe dir avek bann ki kapab afford, ki i ok, akoz leta pou sibvansyonn sa servis pou ou.  Sa i apel sibvansyon iniversel.  E nou a rapel ki ansyen Minis Finans ki’n servi dan Gouvernman ziska Zanvye 2015, Mr Pierre Laporte in lo rikord pou opoz sibvansyon iniversel.

Mr Faure ti merit eksplik plis rasyonnel en tel mezir e tal bann sif lo latab olye ki anons sa koman en fet akonpli.  I annan 3an depi ki nou pe koz lo lotonomi bann lekol.  Mr Faure li menm ti rekonnet sa fe resaman dan en rankont kot National House avek bann ansennyan.

Pou mwan sa ki pli irzan ozordi dan Sesel se pou nou amelyor kalite lansennyman e nivo laprantisaz. Mr Faure pa’n al ase lwen pou dir nou Lasanble ki’n koz bokou lo nesesite vwar performans bann etidyan a lafen lannen amelyore, ki mannyer lotonomi bann lekol lo li tousel pou anmenn sa transformasyon.

Nou a rapel ki lakantite zanfan ki’n ganny grad C e plis dan bann legzanmen IGCSE pandan sa dernyen 4an isi Sesel i reste par anba 40 poursan.

Menm si in argimante ki i annan en konsiltasyon lo sa size, dan lepase dan labsans en linyon ouswa lasosyasyon bann ansennyan ki for, mon prevwar tansyon ant zesyon e konsey lekol avek bann ansennyan dan lavenir pros.

Lotonomi lekol pa pe adres ditou bann defi dan Sekter Ledikasyon.  Ki mezir ki pe met an plas pou asir latransparans dan bann desizyon e depans lo bann reparasyon miner ki lekol pou dezormen fer zot menm?

Ki kriter ki’n met an plas pou asir latransparans dan seleksyon avek entervi pou rekrit ansennyan?  Ki kriter ki’n met an plas pou asir latransparans dan kod ki pou gouvern disiplin avek performans bann ansenyan?  Eski bann ansenyan i okouran ki anba lotonomi lekol, se zesyon lekol ki pou annan drwa swazi zot prop ansennyan.  Zot pou kapab refize pran en ansennyan.  Si en ansenyan in mal performen dan en lekol, Headteacher kot en lot lekol i kapab refize pran li an dizan  ki pa fer ou problenm, vin mon problenm.

2018, ti sipoze dernyen lannen ki Minister Ledikasyon i swazi konsey lekol.  Ki’n arive avek sa promes?  Ozordi sa Lenstitisyon pa ditou demokratik e i souvandfwa tre politize.

Mr Speaker, S.I. 67 2019 pibliye le 10 Desanm lannen pase in vin anfors san okenn gran deba piblik apre son piblikasyon.  Pourtan anba sa regilasyon en paran i kapab kondann en lanmann ziska R50 mil.  Mon pe koz lo the Education (Terms and Conditions of Contractual Obligations) Regulations, 2019 mye koni koman Kontra Sosyal.

Sa dokiman i annan 37 provizyon ki souliny rol avek responsabilite paran, etidyan, ansenyan avek zesyon lekol e i obliz sakenn de zot pran kont zot aksyon.  Alor eski paran i konnen tousala ler nou pe koz lanmann ziska R50mil?

Mon pran not lo lanons pou Gouvernman donn Liniversite Sesel avek Lenstiti Guy Morel en don finansyel tou le lannen avek bi ed zot amelyore.  Mon rekonnet ki sa in en leokri kontinyel, Manm Elekte distrik Beau Vallon, Onorab John Hoareau depi ki’n ganny  elekte dan sizyenm Lasanble.

Don finansyel par Gouvernman pou bann lenstitisyon akademik o nivo i en pratik komen atraver lemonn e bann zenn Mont Buxton a osi benefisye atraver en tel linisyativ.  Lanons pou en sibvansyon i en keksoz. Me sonm aktyel ki pou donnen i en lot zafer.  Mon swe i se ki lefe ki sa larzan i larzan piblik, plis detay lo sonm e lo kwa i pou ganny depanse ti merit kler dan diskour Mr Faure.

Si pou depans lo resers, ki kalite resers e akoz nou bezwen bann tel letid?  Si i pou pey letid bann etidyan, eski Gouvernman pou obliz UniSey ofer bann kour ki reponn a bezwen plan resours devlopman imen pei?   Sa sonm i bezwen sifi pou permet UniSey atir plis etidyan Seselwa koman etranze pou swazir li koman zot premye swa pou etidye.  Sa sonm i merit donn UniSey sa stabilite finansyel pou li an retour kapab komans pret larzan avek bann Lenstitisyon Finansyel, par egzanp pou li fer nouvo konstriksyon tel ki en hostel pou bann etidyan sorti lo zil pros.  Ki a reponn swe Lasanble Lazenes atraver en Mosyon ki’n fek pase, ler mon ti asiste zot sesyon Sanmdi bomaten.

Me pli enportan Mr Speaker, in ler pou annan en deba nasyonal lo rol avek plas sa Liniversite dan nou pei.  Mwan mon krwar dan sa proze  akoz i anmenn en valer azoute dan nou devlopman koman en nasyon.  En kiltir akademik i en aki nasyonal ki tou pei sivilize e devlope i merit promouvwar e fyer ki zot posede.

Pa zis bann etidyan ki kapab ganny par lao 18 pwen e kalifye pour en labours aletranze ki konte.  Menm sa zenn avek en sel A’ level ki annan zis 8 pwen, UniSey i kapab travay avek li e transform li dan en zouti pou Sesel.

Dezormen ler nou entrodwir sa sibvansyon pou UniSey, i bezwen enn fwa pour tou kler dan lespri tou Seselwa, pour ki sa Lenstitisyon i apartenir, ki son rol, akoz nou bezwen annan li e kwa i pe anmennen pou nou.

Lentansyon pou plas bann lekipman medikal spesyalize dan bann Sant Lasante atraver pei pou ed swen Lazans lasante konsantre plis lo deteksyon avek prevansyon i bon.  Me kestyon lo si nou annan ase teknisyen spesyalize pou antretenir e fer marse sa bann lekipman e osi dekwa profesyonnel pou enterpret e lir bann rezilta donnen par sa bann lekipman dan nou bann Sant Lasante atraver pei i enportan.

En legzanp resan i kriz ki’n annan kot sant dyaliz resaman, kot masin in kase e pa pe fonksyonnen.  Anvi ki in met portfolio lasante anba son responsabilite, mon ti a swete Mr Faure ti donn nou Lasanble en kontrandi lo progre dan lenplimantasyon Sistenm Lasante Enformatik ouswa Health Information System, ki i ti dir nou dan SONA 2019 ki i pe byen progrese.

Ti osi annan promes pou adres lakantite konsiltasyon Dokter par lannen, ki an 2017 Mr Faure ti dir nou i 340 mil par an.  Alor ki progre nou’n fer, 3an pli tar?

Desizyon pou gard Sant Lasante La Riviere Anglaise operasyonnel lo en baz 24 lo 24 pou ganny byen akeyir par serten dimoun evidaman.  Me i enportan nou osi poz sa bann kestyon swivan.  Oli resours pou asir bon nivo servis 24 lo 24?

Kwa ki pou ganny fer dan limedya pou asire ki sa sant i ekipe avek fasilite pou bann staff repoze, pou zot sanze e pran en dous e osi repa?

Eski provizyon sekirite adisyonnel in ganny fer?  Eski pou annan ase lanbilans e fasilite debaz pou bann porters avek drayver lanbilans?  E eski pou annan lantrennman adisyonnel pou bann staff sa sant pou deal avek bann ka dirzans?

Ki provizyon bidzeter adisyonnel pou fer pou sa lannen pou adres sa bann konsern avan sa proze i lanse?  Mr Speaker, letan ki nou latansyon i vir lo Sant Lasante La Rivière Anglaise, annou pa oubliy deklarasyon Mr Faure dan SONA 2019 konmkwa Gouvernman pe al lans en proze pou konstri en Lopital Spesyalize, Providence.

Sa ti swiv demann fer par Manm Elekte pou distrik Plaisance, Onorab Clive Roucou lo nesesite annan en Lopital Spesyalize dan en Mosyon an Me, 2018.  Mr Faure ti promet ki Gouvernman pe al aste sa kare later avek Nouvobanq e pou envit bann lakonpannyen etranze pou tender pou sa lenvestisman.  Ki pe arive avek sa proze e akoz i pa’n donn nou Lasanble en kontrandi lo son progre.  Dan menm laliny i osi regretab ki nou pa’n ganny en kontrandi lo lenplimantasyon redevlopman Lopital Sesel, sa i sa menm master plan ki ansyen Minis Lasante, Jean-Paul Adam ti prezante isi anndan lannen pase.

An se ki konsern later avek lakaz, Mr Speaker in annan detrwa lanons ki’n ganny fer ki pou annan en konsekans bidzeter direk lo pei.  Mon pa pou adres tou, tel ki logmantasyon dan loan HFC.  Mon prefere konsantre mon komanter lo alokasyon later avek proze 24 24 24.

Lo sa size fodre pep Seselwa i pran kont ki Mr Faure avek son ladministrasyon i kontinyen sanz pozisyon poto gol pandan ki zwe pe deroule.  Mon a pran size alokasyon later an premye.

Parol Minis Charlette dan alokasyon later dapre en entervi lapres an Out 2018, sete fodre sa prosesis i transparan e zis.  Me eski sa i leka?  Dan son diskour Zedi pase, Mr Faure in les konpran ki sa lannen 434 kare later pe al ganny partaze.  I byen.  Me i kler ki son ladministrasyon pa sitan konsistan avek bann sif zot kontinyen balans avek piblik.  Mon pou retourn an Zilyet 2017, pou eksplik mon lekor.  Pandan en vizit kot Departman Labita avek Lenfrastriktir, nouvel ki ti pibliye ti dir ki an 2017 sa Departman ti pe al met a dispozisyon dimoun ki’n fer laplikasyon later avek Gouvernman, 215 kare.

Sa Departman ti osi reasir Mr Faure ki disi lafen lannen 2020, zot pou’n met a dispozisyon piblik Seselwa 800 kare later.  800 kare an 2020, Mr Speaker.  Apre sa nou pa’n tann naryen.  Dan SONA 2018 Mr Faure ti anonse ki apartir Zen, Gouvernman ti pe al partaz 351 kare later anba proze land bank baze lo nouvo Polisi.

An Out menm lannen, setadir 2018, Minis Charlette i anonse ki alokasyon pou fer byento dan sid Mahé, partikilyerman Anse Royale, Baie Lazare avek Takamaka e ki sa a swiv par alokasyon dan Was, Rezyon Santral, dan Nor e pli tar dan Les Mahé.  Apre sa nou pa tann naryen.

An Mars 2019, sa menm Departman i anonse ki zot annan 1841 aplikan lo lalis later, ki zot annan 300 kare pou partaze me ki zis 226 dimoun ki’n kalifye.  Apre sa nou pa tann naryen.

Le 14 Fevriye sa lannen, Departman i fer en nouvo lanons e dir ki apartir Desanm 2019, zot ti annan 1846 aplikan, ki zot annan 434 kare later pou partaze, me lakantite aplikan ki’n kalifye in desann sorti 226 parey an Mars 2019 pou ariv 184, me ki selman zot krwar atraver prosesis fer rapel sa i a monte pou ariv 200.  6 zour pli tar, setadir le 20 Fevriye Mr Faure i repete ki 434 kare later pou ganny vann sa lannen.  Mon pa krwar li, Mr  Speaker.  Pour le moman, 6 proze in konplete Anse Coraile, Takamaka, Dame Le Roi 1,2,3, Baie Lazare, Barbarons, Grand Anse Mahé avek Le Niole, Bel Ombre.   Atraver sa 6 proze, i annan 70 kare. Sa i ok.

Me apard sa, i annan en total 15 proze dan 10 distrik ki sipoze prodwir 296 kare later.   Lo tou sa bann proze, i annan en retar dan konstriksyon semen e lezot lenfrastriktir.   Bann tel retar proze Gouvernman, nou tou la anndan nou annan ase leksperyans pou konnen pou dir mazorite sa bann ka, pa pou rezourd avan lafen lannen 2020.

Finalman i annan 4 lezot proze dan 3 distrik ki pou prodwir 66 kare later ki zot ankor presi dir dan limazinasyon bann zofisye Departman Labita avek Lenfrastriktir.  Zot pa’n kapab vann en sel kare later pandan sa dernyen 36 mwan, selman zot oule nou krwar ki pandan sa prosen 10 mwan, zot pou vann 434 morso.

Mr Speaker, mon krwar lanons lavant sa 434 kare later pour sa lannen par Mr Faure, i senpleman prematire.  Lo kote lakaz, i malere ki Mr Faure pa’n kapab zis admet ki son plan pou konstri 24 lakaz dan 24 mwan dan 24 distrik ti tro anbisye e in fail.  In fail akoz 24 mwan i vedir 2an.  Nou’n arive 36 mwan ouswa 3an depi i ti fer sa promes.

Apre son lanons dan SONA 2017, Mr Faure ti organiz en rankont enportan State House le 17 Oktob 2018 pou donn en kontrandi lo proze 24,24,24.  Dan sa rankont i ti dir ki olye zis sa 576 lakaz avek sa 10 ki ti pou konstri Roche Caiman, ki ti pou fer en total 586 lakaz son lanbisyon sete plito pou konstri 605 lakaz an tou.

Me 36 mwan pli tar, baze lo sif prezante par li menm Mr Faure i montre klerman ki i pou konstri mwens lakaz ki son target orizinal anba plan 24,24,24.  234 lakaz ki’n konplete, azout sa 108 ki’n fini e pe espere pou partaze, azout sa 225 ki dan faz konstriksyon i fer en total 567 lakaz.  38 lakaz an mwens ki sa ki Mr Faure ti promet State House an Oktob 2018.

Pa fini, Mr Speaker touzour an Oktob 2018, State House Mr Faure i anons avek fyerte ki Gouvernman Endyen pou finans konstriksyon 3 mil lakaz dan sa prosen 6an ki vedir disi 2024 sa proze i dwatet konplete.

Dan son diskour SONA 2019, i ti vin isi e repet sa promes. I ti al pli lwen pou dir ki i pe al komans konstriksyon 600 lakaz dan 16 distrik ouswa 37 lakaz par distrik anba sa proze.  1an in pase, lekel sa distrik ki’n vwar komansman konstriksyon 37 lakaz se zot?

Mr Faure, si Mr Faure ti serye, i ti a vreman met lavi avek sa proze 3 mil  lakaz akoz dapre li menm, an Oktob 2018 ti annan 3 mil 490 aplikan ki ti pe pey Home Savings Scheme.

Ler nou ti pou azout sa 3 mil lakaz avek sa sif proze 24,24,24, ti pou fasil pour Sesel zer son demann lakaz lo en baz anyel ankor dan 4an olye ki dimoun i kontinyen esper 27an pou ganny en lozman anba Social Housing Programme. 

Me ki nou’n tande, Zedi ki’n pase.  Mr Faure i retourn isi e dir nou ki Gouvernman Endyen pe finans 2 mil 500 lakaz dan 4an.  Be ki’n arive avek 3 mil lakaz dan 6an?  Ki mannyer plan pour 500 lakaz i kapab disparet dan 1an?  Pou mwan i kler ki matematik nou Sef Deta pa pe aziste.

 

(APPLAUSE)

 

HON GERVAIS HENRIE

Sa zafer Data dan tata in fer bokou dimoun riye.  Zot in dir lannen pase ti tinel.  La i WIFI.  An realite napa personn ki pe koz lo tir VAT lo manze, me Data dan Tata an montan Takamaka.

Me lo en not serye, kolektivite enformatik se semen ki lemonn pe pran.  An realite, si SPTC i oule enplimant sa proze ozordi apre midi, i kapab fer li, akoz son ticketing system dan son laflot bis i enn tre modern ki permet li fer sa.

Me lepwen i reste, ki Mr Faure i limite dan son vizyon.  In napa konsiltasyon avek Board e management SPTC avan sa lanons.  Okenn letid pa’n fer pou evalye fezabilite sa proze e alor personn pa konnen konbyen i pou kout pei e lekel ki pou peye.  WIFI gratwit dan bis i zis en pti eleman lo sa tablo kolore en Sesel modern, ki mon swete Mr Faure ti ava’n penn.

Mon partaz rev lazenes avek profesyonnel Seselwa pou vwar en sosyete nimerik isi Sesel, kot larzan likid i presi dir napa an sirkilasyon e kot laplikasyon e litilizasyon teknolozi lenformasyon avek kominikasyon i o sant nou lakour, nou landrwa travay, nou sistenm ledikasyon e lasante avek nou bann landrwa rekreasyonnel.

Sa posibilite i la.  En Gouvernman LDS pou delivre lo en tel promes.  Letan Mr Faure i mank kreativite, linovasyon avek vizyon, i fer nou pep napa motivasyon.  Ler li i fer en promes ouswa en lanons pour vi ki in zis fer, sa i azit nou pep pou kestyonn priyorite Gouvernman pou SPTC ki’n fer en pert an mwayen R20 milyon par an sa 2 dernyen lannen.  San oubliy sa sibvansyon R28 milyon ki Lasanble Nasyonal in donn li an 2019.

SPTC i bezwen en laflot bis modern.  Son bann pasaze i fatige debout dan bis, ouswa esper tro lontan pou ganny en pasaz.  Zot in ganny ase debout dan lapli ek gro ker soley pou espere akoz napa ase bus stop ki kouver.  Sa ki pe al se zot aswar i debark dan fernwar, e move leta semen i fer per pasaze.

Eski dan limedya alor i pa pli fer sans pou adres sa bann konsern.  Sa lanons toudmenm pa’n ganny fer dan vid.  Mr Faure pe esey atir en kous popilasyon avek en tel lanons, me larealite i se  ki abilite son Minister e ladministrasyon an  zeneral pou delivre lo sa promes dan 4 mwan i limite, tre limite.

Ler nou konsider lefe ki dan SONA 2017 i ti promet WIFI gratwit dan tou lekol leta pou asiste laprantisaz e sa promes pa’n konpletman materyalize dan bann striktir ki statik.  Ki mannyer nou krwar proze WIFI dan bis pou marse?

Mr Speaker, i annan en pwen toudmenm, mon agree avek Mr Faure dan son lentervansyon an antye, se son lapel pou ki pep Seselwa i devlop plis sa sans e lespri kominoter.  Koman MNA Mont Buxton, mon fason travay se zisteman sa.

Menm ler mon ganny elekte pou travay dan Lasanble Nasyonal koman lezislater, mon’n reste angaze avek mon distrik par organiz plizyer aktivite.  Serten tou le an, zis pou ede anmenn kominote ansanm e fer nou distrik, nou bann sou distrik vin pli for.  Mon promet pou kontinyen fer sa.  Nou kapab mefye politik, me nou bezwen reste angaze.  Nou pei, nou demokrasi, nou lavenir pe demann egzakteman sa. Nou annan kapabilite akonplir bokou letan nou travay ansanm.  Nou potansyel i san limit.  E bann zenn Seselwa pe prouv sa toulezour.  Par pran aksyon dan zot lanmen.

Letan mon vwar bann zenn parey Trevor Louise, Jude Fred, Christopher Lespoir, Naddy Zialor e Shana David parmi bokou lezot ankor ki pe lit kont bann size ki pe konfront nou sosyete parey bullying, drog, krim dan kominote ouswa promouvwar drwa bann dimoun avek dezabilite, mon rekonforte ki nou pa ankor perdi tou.  I ankor annan lespwar.

I annan en persepsyon dan nou sosyete e atraver lemonn an zeneral ki zenn pe dekoste zot avek sistenm politik.  Sa i pa neseserman vre, Mr Speaker nou bann zenn i dir mwan zot senpleman fatige avek promes tou le 5an.  Zot oule vwar en Gouvernman ki fonksyon lo larealite e ki pou regard vre laspirasyon son pep.

Zot oule ki nou sistenm politik i donn zot bann keksoz realis pou siporte e travay avek.  Zot oule en dirizan ki ofer zot vre loportinite.  Enn ki pou regard avek lonnekte bann size difisil parey imigrasyon, souvrennte, drog, kou lavi, lanplwa, Sekter Offshore, lord avek lape e sekirite pou nonm enn de.

Zenn i oule konvenki ki nou sistenm ledikasyon pou redrese.  Servis lasante avek servis piblik pou vin pli profesyonnel e Sekter Piblik pou pran son vre plas koman moter nou lekonomi.

Mr Speaker, an 2007 a laz 35an mon ti kit mon karyer 14an kot SBC pou mwan zwenn politik.  Mon ti enspire par tenasite Onorab Wavel Ramkalawan pou lager pou vre sanzman demokratik dan nou pei.  Mon konsey pour lazenes avek profesyonnel nou pei, i se ki traze sa zonm in montre nou ki savedir perseverans, determinasyon avek kouraz.  Se sa kalite dirizan nou bezwen pou kontinyasyon nou lavi koman en zenn Nasyon.  En dirizan ki pa pou per pran bann desizyon brav swivan ase konsiltasyon e i pou pran responsabilite si keksoz i al mal.

La ki sa lannen nou pe mark nou 250enm laniverser koman en nasyon, annou les nou ganny enspire par kouraz nou bann desandans, kondir sanson, ki ti kit zot la patri bien aime pou al egzile pou mil rezon, e kre en lot langaz avek en lot sivilizasyon.

Pou konklir Mr Speaker, koman MNA Mont Buxton mon oule senpleman rapel zabitan mon constituency ki nou partaz en responsabilite pou ini sa pei.  Pe enport ki degree nou dezagree avan en eleksyon, nou egalman partaz en responsabilite pou aksepte manda ki lepep Seselwa pou donnen.  Nou partaz en responsabilite pou travay ansanm pou konstri en Sesel ki fonksyonnen.

Kantmenm ler keksoz i difisil, nou partaz en responsabilite pou travay ansanm pour tou Seselwa.  Mon anvi dir avek sirtou bann ki pa ankor annan sa konviksyon ki keksoz i kapab vin meyer, ou loptimizm avek lekspektasyon, nou dan LDS nou pe anmenn li la avek nou.

Nou’n ariv en moman dan nou listwar kot nou bezwen fer en swa difisil.  Koman en pei, nou annan en lentere komen pou pran en nouvo direksyon dan nou lavi koman en nasyon.  Mon pe demann ou pou annan krwayans.  Pa dan abilite LDS pou anmenn sanzman, me dan ou prop abilite pou rod sa sanzman, krwar dan sa sanzman e annan kouraz pou fer sa sanzman.  Kot nou dezagree, annou angaze.  La demokrasi souvan fwa i demann en sans solidarite.  I touzour annan nouvo fason fer.  En meyer fason ki pa’n zanmen ganny eseye oparavan.  Alor, annou pa zanmen les tonbe.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Mon ava donn laparol Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab.  Bonzour tou dimoun ki a lekout e bonzour tre spesyal pou tou zabitan Anse Royale.

Mr Speaker, diskour Leta Lanasyon prezante par Prezidan Faure, Zedi le 20 Fevriye, 2020 isi dan sa Lasanble i demontre klerman karakteristik en vre Leader ki annan en vizyon tre kler pou son pep e pour pei an zeneral.  Prezidan Faure i en zonm ki touzour pe rod tou fason pozitiv pou amelyor lavi tou Seselwa pe enport ou lopinyon politik, relizye ou ras.  Se pour sa rezon ki mon lans en lapel avek tou Seselwa pou ralye deryer Prezidan Danny Faure e donn li en lot manda 5an pou sa eleksyon Prezidansyel, sa lannen.

 

(APPLAUSE)

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mr Speaker, zis apre sa diskour mon’n tann bokou reaksyon, tre pozitiv. Parkont, i annan pe profite pou fer Seselwa krwar ki bann linisyativ i zis bann promes dan vid.

Les mwan asir lepep Seselwa sirtou zabitan Anse Royale ki Prezidan Faure i en zonm ki gard son promes.  Kot i vwar ki i pa’n reisi akonplir serten target in admet, me nouvo stratezi pe ganny egzekite pou adres sityasyon.  Alors, mon konvenki ki tou sa ki’n dir pou ganny akonplir. Reste calm e les li bouz sa pei forward.

Mr Speaker,  sak fwa mon ekout diskour lo Leta Lanasyon mon toultan mazin bann zabitan Anse Royale ki’n elekte mwan  pou reprezant zot  isi dan sa Lasanble.

Mon mazinen ki mannyer laplipar zot pou benefisye avek sa bann keksoz ki’n ganny anonse.  Mon’n osi apresye ki sizesyon e konsern distrik Anse Royale e pei ki nou’n met devan Prezidan pandan bann rankont ki’n ganny fer avek nou, in ganny ekoute.  Akoz, bokou in ganny enkli dan sa diskour.

Mr Speaker, pou bon progresyon en pei, i enportan ki nou annan bann kominote ki vibran, kot tou dimoun i zwe zot rol pou fer sir ki keksoz pe bouz de lavan.  Nou pa kapab asize, zis kritike e espekte ki tou keksoz i ganny fer pou nou san ki nou, nou fer en zefor pou donn en koudmen.  Apre tou en kominote ki progresiv i ede pou pei osi progrese.

Mon mesaz ozordi pou zabitan Anse Royale, nou kominote i pou nou.  Se nou ki bezwen leve pou vin donn en koudmen pou fer sir ki i avanse.  Bokou fwa, zabitan i konplent e dir ki nou kominote i mor, napa ase aktivite, oli mas spor eksetera, me lekel ki pou revey nou kominote?  Se nou bann zabitan ki bezwen vin devan e travay ansanm avek Lotorite Distrik, anmenn bann sizesyon e propozisyon pou nou kominote.  Mon demann zot pou osi partisip dan bann aktivite ki ganny organize lo nivo Distrik.

Mr Speaker, les mwan donn en legzanp konkret pou montre ki ler dimoun dan en kominote i angaze, i travay konzwentman avek Lotorite Distrik nou kapab akonplir bokou.  Apre ki mon ti ganny enformen ki nou demann pou konstri semen Grand Rivière Anse Royale pa ti’n ganny bidzete dan Bidze 2019, mon ti fer li mon devwar koman MNA elekte pou sa distrik pou mobiliz en group dimoun ki pou benefisye avek sa proze semen ansanm avek nou DA, pou rankontre avek SS Payet e diskit avek li.  Apre sa rankont tre friktye nou ti sorti nou tou dan son biro avek en sourir e nou ti santi nou soulaze avek larepons ki nou ti gannyen.  Nou ti ganny dir ki nou proze semen pou ganny konsidere anba fon Endyen.  Menm si in pran en pe letan apre nou diskisyon pou sa proze komanse, ozordi mon tre kontan pou anonse ki depi detrwa semenn pase proze semen Grand Rivière in komanse.

 

(APPLAUSE)

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Bokou dimoun pou benefisye avek sa proze.  Byento sa bann zabitan pou kapab zwir premye faz sa proze.

Mr Speaker, sa i en levidans kler ki ler nou met nou diferans de kote e travay ansanm pour benefis nou kominote, nou kapab akonplir bokou.  Alors mon pou dakor avek nou Prezidan, letan i dir ki i bezwen annan en renouvelman nou kominote.

Lafanmir se pilye nou kominote.  Mon konstate ki bann bon valer, respe, savwar viv, savwar fer i komans dan lakour.  Sa i merit ganny enkilke byen boner dan nou zanfan par nou, bann paran e apre lekol a ranforsi.

Alors, mon lapel ozordi pou tou nou bann paran, se annou entansifye zefor pou kontinyen enkilke bann bon valer dan nou zanfan, e nou bann adilt, annou donn bann bon legzanp.  Annou annan respe pou kanmarad, aret maltret enn a lot akoz diferans lopinyon, annou ini akoz se linite ki pou fer nou vin pli for koman en nasyon.

Mr Speaker, en servis piblik efikas i ede dan progresyon en pei.   Mon pran sa lokazyon pou felisit tou travayer servis piblik ki pe delivre en bon servis avek pep Seselwa.  Parkont, mon konstate ki i annan ankor bokou pou fer dan sa domenn pou satisfer tou piblik.  Annou aret fer dimoun vir an ron e kree fristrasyon, keksoz ki nou kapab fer ozordi pou rezourd problenm en dimoun, annou fer li annou fer li ozordi menm, annou aret anvoy pou demen.

Mr Speaker, en pep an bonn sante i vedir ki ou pei osi i an bonn sante.  Mon’n byen akeyir lanons ki Prezidan Faure in fer kot konsern provizyon lekipman spesyalize dan bann sant lasante.  Annan bann lekipman spesyalize avek dimoun konpetan pou servi sa bann lekipman i vreman enportan.  E atraver legzistans ek egzekisyon en plan.  Mr Speaker eskiz mon i paret mon bann paz in melanze.  (Sorry).

Eskize Mr Speaker, akoz mon bann papye in print back to back mon pe bite.  Non i lonnekte sa, mon’n fer sorti ki mon bout papye in print.

Mr Speaker lafanmir se pilye nou kominote, mon konstate ki bann bon valer respe, savwar viv, savwar fer i komans dan lakour.  Sa i merit ganny enkilke byen boner dan nou zanfan par nou, bann paran e apre lekol a ranforsi.

Alors, mon lapel ozordi, pou tou nou bann paran, se annou entansifye zefor pou kontinyen enkilke bann bon valer dan nou zanfan.  E nou bann adilt, annou donn bann bon legzanp, annou annan respe pou kanmarad, aret maltret enn a lot akoz diferans politik, akoz diferans lopinyon. Annou ini akoz se linite ki pou fer nou vin pli for koman en nasyon.

Mr Speaker, en servis piblik efikas i ede dan progresyon en pei.  Mon pran sa lokazyon pou felisit tou travayer servis piblik ki pe delivre en bon servis avek pep Seselwa.  Parkont, mon konstate ki i annan ankor bokou pou fer dan sa domenn pou satisfer nou piblik.  Annou aret fer dimoun vir an ron e kree fristrasyon, keksoz ki nou kapab fer ozordi pou rezourd problenm en dimoun, annou fer li annou fer li ozordi menm, annou aret anvoye.

Mr Speaker, en pep an bonn sante i vedir ki ou pei osi i an bonn sante.  Mon’n byen akeyir lanons ki Prezidan Faure in fer kot konsern provizyon lekipman spesyalize dan bann Sant Lasante.  Annan bann lekipman spesyalize avek dimoun konpetan pou servi sa bann lekipman i vreman enportan. E atraver legzistans ek egzekisyon en plan, oubyen program servis lasante kominoter ki serye, sa i ava fer ki byen boner nou ava pe kree kondisyon pou deteksyon e prevansyon lo bann pasyan ki vin avek serten problenm lasante.

Mon’n osi akeyir lanons pou akseler konstriksyon en sant izolasyon kot Lopital Sesel Mont Fleuri, Ex-Building NIHSS ti sitye.  Zabitan Anse Royale, pasyante, byento nou pou kapab pli byen deservi  nou fasilite lasante  dan nou distrik.  Ler mon lo sa size Mr Speaker, mon ti a kontan lans en lapel avek sa Minister, pou osi akseler konstriksyon nou Outpatient Clinic ki ti’n sipoze komanse depi 2018.

Mr Speaker, bokou zabitan Anse Royale i annan zanfan ki pe servi servis Home based Childminding oubyen Centre based Childminding pli koni koman Daycare Centre zot pe pey diferan pri baze lo servis ki sa bann childminders oubyen daycare i ofer.

Sa lanons ki tou paran pou ganny asiste avek R750 par mwan, ki pou ganny peye avek tou bann childminders e daycare ava en soulazman pozitiv.  Sa lanons pou osi ankouraz tou childminders pou anrezistre avek IECD akoz sa sibvansyon pou aplik pour zanfan ki pe ganny veye dan en servis childminding ki anrezistre.

Mr Speaker, nou Gouvernman i kontinyen renouvle son langazman pou donn en meyer lozman son pep.  Prezidan Faure pa’n kasyet larealite e bann defi ki Gouvernman pe fer fas avek pou realiz proze 24/24/24.

Lonnekte i pli meyer Polisi.  Letan ou vin fran ek en pep, pep i pli apresye.  Lozman i reste enn bann defi dan nou distrik.  Nou ankor annan bokou dimoun ki pe esper lakaz ek later.  Lanons ki ankor 2 mil 500 lakaz pou ganny konstrir pandan sa prosen 4an in ganny byen akeyir e i soulazan akoz mon asire ki zabitan mon distrik pou osi benefisye.

Malgre bann defi, proze 24,24 Anse Royale pe byen avanse, nou’n ganny lasirans par Minister konsernen ki ver trwazyenm kar sa lannen, bann lakaz pou pare.  Mon konnen ki bann zabitan ki’n fer aplikasyon lakaz pe esper avek pasyans.  Anse Royale i ankor annan later Gouvernman pou kapab konstri lakaz pou nou zabitan.  Mon asire ki nou enn parmi lezot distrik ki pou benefisye avek ankor konstriksyon lakaz dan bann fitir proze.  Letan mon lo sa size Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minister konsernen pou akseler konstriksyon lenfrastriktir ki pou ariv kot sa 30 kare later Ex-Deltel e ki alokasyon sa bann later i ganny fer tout swit apre ki tou lenfrastriktir i ganny met an plas.  Ankor en promes ki Prezidan Faure in fer e ki byento pou ganny delivre.

Mon’n osi byen apresye ki Prezidan in ekoute ler nou’n met pwennvi bann dimoun ki pran loan avek HFC pou konstri zot nouvo lakaz oubyen aranz kondisyon en lakaz ki zot pe deza viv ladan.  Nou ki lo teren, nou’n vwar ki mannyer plizyer fanmir i ganny difikilte pou zot kapab konplet en lakaz ler zot in ganny sa loan R850mil oubyen menm pli ba ki sa.   Souvandfwa, sa bann dimoun pa kapab konplet zot konstriksyon e zot bezwen al kot en labank, kot lentere i vreman o.

Prezidan Faure in vwar fason pou ed ou par ogmant maximum loan, ki zot pou aprezan kapab gannyen pou fer vin R1.2 milyon.   Byensir sa pou depan lo ou abilite pou re peye, me pou mwan i donn dimoun plis swa dapre zot saler.  La mon lans en lapel avek bann dimoun ki pe al konstrir pou rod konsey.  Parfwa zot fer en zoli plan, en gro lakaz me apre baze lo saler ki zot gannyen e abilite pou re peye zot pa kapab ganny sa kantite larzan avek HFC pou zot konstrir zot lakaz.  Mon konsey pou tou dimoun ki pou pran loan avek HFC, se pou fer en plan dapre lakantite loan ki ou pou kapab gannyen.

Mr Speaker, apre ki nou bann dimoun aze in travay byen dir pou ede batir sa Sesel, i normal pou zot zwir en bon lavi.  Kot zot kapab asize kot zot dan trankilite, manz en ladyet balanse e osi partisip dan zot bann aktivite sosyal ki ed zot zwenn kanmarad de tanzantan e reviv bann bon moman lepase.  Sa bann dimoun zot in vreman devoue pour Sesel e zot devret ganny en pansyon ki pou ed zot viv byen.  Mon’n byen kontan sa lanons ki apartir Zen 2020, bann pansyoner ki ti pe ganny en pansyon mil Roupi pou ganny en ogmantasyon pou vin R3 mil.

Mr Speaker, i annan ki’n fini dir mwan ki la zot a kapab ganny en pti larzan pou met de kote an ka i ariv zot en maler.  Parkont Mr Speaker, i osi annan ankor en group dimoun ki pa kalifye pou en pansyon avek Fon Pansyon, sa i bann dimoun ki ti retire pandan lannen 1999.  Zot, zot pe zis ganny en Public Section Pension.  Mon ti a kontan lans en lapel avek nou Prezidan, pou get dan ka sa group dimoun.  Bokou zot in en teacher oubyen zot in fer lezot kalite travay.  Bokou nou in pas dan zot lanmen, sa bann dimoun in vreman devoue dan zot travay, zot bezwen benefisye avek en pansyon rezonnab atraver Fon Pansyon.  Annou rod en fason pou adres sa sityasyon.  Mon plis ki sir, ki nou kapab aranz sa, vi ki napa bokou zot ki tonm dan sa kategori.

Bokou dimoun ki mon’n zwenn in dir mwan ki zot in byen akeyir sa lanons ki tou tax lo prodwi manze pou ganny tire.  Mr Speaker, pri manze i enfliyans swa manze ki en dimoun i fer.  Letan tou tax i ganny tire lo manze, sa i ava ede ki dimoun i konsonm manze ki pli bon pou zot lasante.  Mon swe i ki nou ava kapab vwar en rediksyon dan pri bann komodite lo letazer dan bann magazen.

Pep Seselwa, ankor enn fwa nou vwar ki Prezidan Faure in ekoute e in kapab vin avek stratezi pou ede redwir pri lavi ki tou dimoun in toultan pe koz lo la.

Mr Speaker, zenn se lavenir Sesel.  Se zot ki pou kontinyen anmenn Sesel lo sa pli onivo.  Ozordi, ler nou get dan plizyer distrik, nou vwar zenn ki annan laz pou vote me ki pa anrezistre lo lalis voter.

Vote i drwa sivik tou dimoun ki ganny laz 18an an montan, alors bann zenn fer li zot devwar pou al anrezistre zot non lo lalis voter e osi bann ki’n anrezistre fer sir, tyeke si zot non i ankor la lo sa lalis voter.

Mon oule osi enform bann zenn ki ler ou’n anrezistre lo sa lalis nou konnen lekel ou ki reste dan sa distrik respektif e i osi enportan pou ler ki ou al fer okenn lezot laplikasyon pou met non sa distrik kot ou’n anrezistre.

Gouvernman i entansifye son zefor pou konbat konsonmasyon drog avek son bann progranm harm reduction.  I ankourazan pou tande ki progranm Methadone pe marse e pe ede fer plizyer adikt retourn travay e refer zot lavi.

Resers in prouve ki ler ou tret adikt i kout pei mwens ki ler ou pa tret zot.  Mr Speaker, gras a diskisyon Prezidan Faure in annan, tre byento Sesel pou ganny en sant reabilitasyon pour bann adikt kot zot ava kapab ganny bann tretman neseser e modernize. An plis, dan en tel sant bann adikt a kapab ganny counselling neseser ki ava permet zot repran kontrol zot lavi e viv en lavi normal.  Ler en adikt i reste dan en sant reabilitasyon, i permet li viv dan en lanvironnman ki drug free e deal avek bann problenm ki asosye avek letan ki i pe sorti lo drog.

Mr Speaker, an terminan apre ki mon’n ekout Prezidan Faure Zedi pase, mon’n vwar ki Leta nou Nasyon i an bonn sante.  Kontinyen fer progre remarkab ki bokou pei ki pli devlope ki nou pe fer.  Nou pe kontinyen fer progre remarkab ki bokou pei devlope pa pe fer.

Wi, i annan ankor bokou plas pou amelyorasyon, akoz nou pa zanmen kapab satisfer tou dimoun an menm tan.  Anba direksyon Prezidan Faure, nou son bann lekipaz, nou pe ariv lo por e nou pou koste sen e sof.  Mon lans en lapel avek tou Seselwa, pou ralye deryer sa kaptenn ki annan en plan e en vizyon kler pou Sesel e donn li zot sipor dan sa prosen eleksyon Prezidansyel ki pe vini.

Sesel i bezwen en zonm ki anmenn linite, ki anmenn tou dimoun ansanm.  Sesel i bezwen en vizyoner,  en zonm konpetan.  Pa fer experiment avek ou vot.  Donn ou vot en zonm ki annan kapasite e leksperyans diriz en pei.  Mon pe demann ou pou vot pou Prezidan Danny Faure.  The Future is Faure 2020 and beyond.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Bon avan nou break mon pe zis enform zot ki nou pou pran en 1 hour lunch break.  Nou pou retournen 1er pou kapab bouz en pti pe avek lalis ki devan mon.  So, nou pou break e nou repran nou travay 1er apre midi.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab e bonn apre midi tou dimoun a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Nou pou kontinyen avek repons lo mesaz Leta Lanasyon.  E prosennman lo mon lalis mon annan Onorab Jany De Letourdie.  Onorab.

 

HON JANY DE LETOURDIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker, lazistis sosyal i enportan pou byennet en pep an zeneral.  I pa zis en fraz ki nou prononse pou anbelir nou bann diskour, oubyen en poenm ki nou resite.  Eskiz Mr Speaker, mon pe rektifye mon mikro.

I pa zis en fraz ki nou prononse pou anbelir nou bann diskour, oubyen en poenm ki resite, oubyen en sanson ki nou sante.  Me i osi reprezant lavolonte, komitman e aksyon pou fer sir ki tou dimoun i ganny akse egal pou kapab rezouir lasante, byennet, larises, lazistis, privilez e loportinite.  Pe enport ou sityasyon oubyen pwennvi legal, politik, ekonomik oubyen lezot sirkonstans.

Mr Speaker, letan en dimoun i ganny en tretman enzis, sa i kapab fer li get koman i en rebel akoz i fristre e pe senpleman eksprim son mekontantman anver sa enn ki’n abiz li.  E li i pou kontinyen persiste avek lespwar, akoz i konnen li ki poudir en lenzistis in ganny komet kont li.  Tandis ki sa enn ki feb, i bes lebra akoz personn pa ekout li e pran son zentere e la i vin en sitwayen malere avek posibilite pou li tonm dan lapovrete.

Lazistis sosyal i en responsabilite ki anmenn satisfaksyon ek plezir pou viv lavi, me i osi anmenn respe ek lwayote a nou bann dirizan.  Mr Speaker, 40an mon lavi adilt dan nou gran zil Sesel mon’n ganny dirize par 3 Prezidan sorti dan en sel parti politik. Mon donn zot kredi, tou le 3 pou bann keksoz ki zot in fer byen pou amelyor lavi sa pep dan zot kapasite koman Prezidan e osi konman Gouvernman o pouvwar.

Me i annan keksoz negativ ki zot in osi anmennen pour sa pep dan zot kapasite koman Prezidan e Gouvernman o pouvwar.  Tel ki bokou lenzistis sosyal e letarzi kree par birokrasi.  Me byensir Mr Speaker, sa i pa bann keksoz ki zot aksepte ki zot in fer mal.

Mon konnen ki poudir i annan mekontantman letan ou koz lo lepase.  Mr Speaker, mwan mon toultan dir e  mon pou touzour ensiste lo sa moto Festival Kreol, ‘en lizye lo lepase, en lizye lo lavenir’. Serten i dir arete akoz nou pou pri dan lepase olye avans devan, me se zisteman Mr Speaker, sa bann fot lepase ki’n fer ki bokou dimoun in pri e pa’n kapab kre en fitir ki for pou zot menm.

Le 6 Zen, landmen koudeta Prezidan Rene ti annan sa pou dir mon quote,

“Nou’n aksepte pou pran sarz Gouvernman Sesel, selman apre lagreman ki tou dimoun i aksepte ki sa nouvo Sesel ki pe ganny kree, pou napa okenn diskriminasyon kont personn.  Nou oule ki tou Seselwa i santi dan son leker ki i ganny drwa dir sa ki li i panse’.

I dir ‘‘Mon oule ki tou Seselwa i santi ki li ki pe gouvernen e non pa detrwa endividi.  Si zot santi ki nou ki responsab pou fer marse Gouvernman nou pe fer mal, nou oule ki zot dir nou e non pa per pou eksprim zot lekor.  Si nou ki sipoze servi lepep pa kapab ganny kritike, alor zanmen nou pou konnen kan nou fer mal’’.

I azoute,

‘’‘Dan en pei fodre ki tou dimoun i ganny garanti travay, manze e lozman, pour mwan se sa ki pli enportan dan en pei.  Nou pa kapab annan dimoun ki pa oule travay e depan lo lezot, alors nou bezwen asire ki dan nou pei tou dimoun i annan en travay e asire ki tou dimoun i bezwen travay.  Sa i vedir ki a lavnir pou annan dan sa pei en nouvo disiplin e en nouvo sans responsabilite’’.

Mr Speaker, permet mwan reste ankor dan lepase avek ekstre Leta Lanasyon Prezidan Michel le 16 Fevriye, 2016 i ti dir mon quote,

Tanka mwan, i pa enteres mwan ki parti politik ou siporte, i pa enportan ki larelizyon ou ete, sa ki enteres mwan se ki ou fer ou louvraz ki ou’n ganny apwente pou fer e ou fer li byen.  Sa ki enteres mwan se ou rannman, ou prodiktivite e lafason ki ou deservi manm piblik.  Sa ki enteres mwan i ti azoute se ki tou Seselwa san distenksyon, i resevwar menm kalite bon servis ek tretman.  Sa ki enteres mwan se ou lwayote anver sa Gouvernman ki’n ganny elekte par lepep.  Si ou pa kapab respekte sa kriter, ou napa en plas dan servis piblik’’.

I ti azoute Mr Speaker,

‘’…ki 38 an o pouvwar i en rikord ki bokou dimoun ti anvi.  Savedir ti zalou.  En rikord lakonplisman ki kontinyen enspir tou Seselwa.’’

I dir ki,

‘‘Parti Lepep in anmenn nou lwen.  Nou’n fer bann reform ekonomik, sosyal e kiltirel.  Parti Lepep in donn pep Seselwa en vre idantite Nasyonal, lafyerte e sans patriyotizm. Nou’n fer en kantite reform pou anmenn nou kot nou ete ozordi, me malerezman’ i ti azoute ‘serten sa bann reform in deklans lanbisyon pou ganny pouvwar’.  Pour bokou, zot memwar i kourt i ti dir, selman mantalite ki nou’n lager pou elimin, pe retournen.  Eskiz mwan, serten mantalite ki nou’n lager pou eliminen pe retournen.  Vre lafors sa pep i reste avek sa bann Seselwa ki rekonnet kote i sorti e kote zot pe ale.”  I ti dir.

Le 20 Fevriye, 2020 Mr Speaker, Prezidan Faure ti deklans son Leta Lanasyon koumsa,

“Mon’n swazir pou delivre mon diskour ozordi, akoz sa prensip ki apel lazistis sosyal i a la baz nou progranm devlopman kot pep Seselwa in arive progrese, devlope e partaz sa prosperite.  I reprezant listwar semen ki Sesel in pran e pe kontinyen pran pou gard son pep o sant transformasyon.’’

Mon bann ser ek frer Seselwa, me pou 40an e plis nou’n antann en kantite bann diskour parey ranpli ek zoli parol ki bon pour zorey me apre plonz nou dan en dezespwar ek bann pronmes vid.  Leta nou Nasyon ozordi i osi reflekte sa laviktwar tris ki koudeta in anmennen, ki’n fors bokou nou bann zenn profesyonnel, plizyer Seselwa dan biznes e osi lezot Seselwa endividyel pou kit Sesel.  Kot zot ti a kapab pe fer zot kontribisyon e partisip plennman dan lekonomi nou pei e osi ranplas bann etranze dan bann post ki ti devret deservi par Seselwa.

Letan nou zwe sa rikord 40an o pouvwar, Mr Speaker nou antann bann zistwar tris ki mazorite nou bann frer ek ser Seselwa in sibir akoz zot pa ti siport parti o pouvwar osi ki lezot lenzistis sosyal.

Parey Prezidan Michel ti dir, ki koripsyon pa vre me ki se zis en persepsyon, i annan serten ki osi krwar ki sa bann dimoun ki’n vin devan Komite Laverite e Rekonsilyasyon pe fer krwar e ki zot pa’n ganny viktimize.  Mr Speaker, sa travay pou esey anmenn rekour pou bann ki lenzistis in bat zot i keksoz pli bon ki’n kapab arive pou koriz sa lerer ki’n arive dilon sa 40an ki Parti SPUP, SPPF, Lepep e ozordi United Seychelles in o pouvwar.  40an zot in la an mazorite dan Lasanble Nasyonal. Zot pa’n zanmen vin ek sa nide pou dir be ok, nou a fer sa rezolisyon nasyonal e nou a esey koriz sa bann lerer lepase.

Mr Speaker, si zot ti’n mazin lo la mon pa konnen me solman mwan mon pe ziz lo aksyon.  Me sa ki mwan mon konnen se ki an 2016 letan ki LDS ti ganny 15 lo 10, pandan nou bann sesyon preparatwar pou antre dan Lasanble, Onorab Ramkalawan ti pe groom nou, sirtou bann first time MNAs, e la nou ti annan bann sesyon e i ti toultan pe koz lo nesesite pou annan en Konmite Laverite ek Rekonsilyasyon pou kapab anmenn klotir lo sa bann lenzistis ki’n ganny komet.

Apre sa in annan plizyer lesey pou highjack sa nide, si mon kapab dir.  Akoz setaki ti panse fodre fer koumsa, pa fodre fer koumsa.  Be Mr Speaker. Mon krwar ou rapel akoz ou ti la sa zour dan lasal ler nou ti fer en premye meeting dan lasal sant konferans, ti deborde en.  Pou prezant prosedir fer avek bann ki’n enplike dan bann viktimizasyon.  Sa zour ti annan plere, lakoler ek laraz en pep ki’n ganny oprimen.  Apres sa tou ti tonm an plas anba son direksyon koman Chairman sa Konmite dan Lasanble Nasyonal, ziska ler tou bann konplent ti ganny ranmase e fayle, apre donn ek sa Konmisyon ki ozordi pe ekout sa bann ka.  Mr Speaker, eski sa i get parey en zonm ki amater, en zonm ki pa pran zentere son frer ek ser ?

 

(APPLAUSE)

 

HON JANY DE LETOURDIE

Vwar la enn bann bon keksoz ki 15 lo 10 anmennen anba direksyon Leader Lopozisyon, Onorab Ramkalawan.

Listwar semen ki Sesel in pran pandan 40an i osi reprezant lakantite larzan ki’n perdi e ki’n ganny gaspiye dan bann keksoz ki pa’n aport gran rannman.

Pou 40an e plis nou’n vwar pri lavi kontinyen zwe kanmeleon ek nou, en pa devan letan eleksyon pe vini, 2 pa deryer letan zot in ganny pouvwar.  Mr Speaker, pa sanmenm sa ki nou’n fek tande dan sa dernyen diskour Leta Lanasyon ?

Eski nou satisfe ki bann swadizan lakonplisman i zistifye pour sa kantite letan ki zot la o pouvwar?  Eski nou kapab dir ki i en lakonplisman letan Seselwa pe monte desann aletranze, kan enn parmi bann rezon prensipal se medikal.  Eski nou konn lezot vre rezon par deryer sa bann vwayaz.  Sirman i pa zis pou al vakans e fer shopping.

Mr Speaker, petet vwar la enn parmi bann rezon akoz ki lakantite loan ki Seselwa i pran i ogmante.  Mo panse si en dimoun i pran loan detanzaot, i vedir ki son reveni petet pa sifizan e ki i bezwen kontinyelman andete e an plis petet i pa ase menm.  En pti legzanp, en teacher ki ganny R8 mil 500, sa avek son allowance tou ansanm.  I selman kalifye pou ganny en loan R125 mil, i pey R3 mil 700 loan i reste li R4800 pou li aste manze pey PUC, transpor, gas, telefonn ek internet, aret lanmenm Mr Speaker, akoz larzan in fini.  I pou viv koumsa pandan 5 ou 6 an ziska ler i fini pey son loan.  E alor kote i pe vwar li benefisye avek bann housing loan.  E kan eski li i pou kalifye pour sa Scheme 1.8 million.

Sa i anmenn mwan lo mon lot pwen Mr Speaker, ki konsern ledikasyon.  Ledikasyon i la baz fondamantal pou en dimoun vin en bon sitwayen responsab e sa byensir nou aksepte ki nou konnen poudir i komans depi ti pti.  Prezidan Faure wi in anons en lasistans finansyel R750 pou bann paran ki anmenn zot zanfan daycare oubyen kot bann childminders. Wi mon aksepte. mwan mon dir sa i en soulazman finansyel pou bann paran ki pe esey fer 2 bout zwenn.  Me mon annan de pti pwen lo sa size sorti kot bann konsernen.  Premye pwen se ki ti a bon ki Gouvernman i asir peyman regilye sa R750, akoz zot in per ki vi ki i annan konsern ki parfwa peyman i tarde lo lapar Gouvernman alors zot ti a kontan ganny sa garanti ki zot pou ganny zot peyman.

Dezyenm, i en konsern sorti kot bann childminders, mon krwar taler Onorab Henrie ti fer sorti ki pa ankor kapab anrezistre pou bann rezon valab, me ki deza pe ofer sa servis akoz i annan demann.  Eski zot pou kapab benefisye zot osi, letan sa bann paran i anmenn son zanfan kot zot pou veye ?

Mr Speaker, Prezidan in koz bokou lo ledikasyon me mon pa’n, kekfwa mon pa’n tande.  Mon pa’n tro tann li adres bann edikater Seselwa.  Kwa ki pe ganny fer imedyatman pou ki Seselwa i re ganny motive pou pran lansennyman koman sa karyer nob parey nou kontan dir?  Eski i annan sa zefor apropriye ki pe ganny mete pou ankadre bann zenn, bann ki pa ankor rann zarm e pe mazin pou ale, pa pou ale.  Eski i annan en keksoz ki Minister pe fer pou ankouraz zot o maximum pou reste? Eski nou kapab retourn parey alors en zour kot nou bann edikater e ansenyan ti annan kontrol total lo zot laklas e zot lekol.

Mr Speaker, ou a dir letan bann lekol i komans egzers son lotonomi keksoz i a tonm bon, oubyen i pou vin zis en debarasman lo lebra Minister Ledikasyon akoz zot in perdi kontrol?   Bann paran, mon ti a voudre mon konman en paran mon osi, mon ti ava voudre donn zot sa pti konsey.  Nou osi nou form parti dan sa rol edikater, alors annou ankouraz nou zanfan pou lir bokou, annou komans ozordi menm.  Fer en pti letan pou ekout li ler i lir, koumsa ou ava konnen ki son defayans e ou ava nobou ed li.

Pa zis dir li aprann, aprann e aprann dan li menm, me ankouraz li pou lir, lir e lir.  Sa ki Sesel i bezwen Mr Speaker se bann ansenyan konpetan kosto e kapab dan tou size pou lev nivo ledikasyon dan lekol Gouvernman.  I annan en kantite Seselwa ki kapab e pare pou fer li si i ganny bagaz ek saler apropriye.

Me pa nou konn zot bokou ki ti annan lontan, sa bann Sir Gontier, Gilbert, Belle, Damoo, Sir Sabadin, Valentin, Ms Dora, Madanm Macqueen, Madanm Agrippine, Miss Florentine, ale tro long, fer zot prop lalis zot osi.  Me akoz nou pa’n kontinyen motiv sa lot zenerasyon pou pran la relev ? Konmdir Mr Raymond Louise, Sesel in aret prodwir dimoun avek grey matter.

Me petet drog pe detrir nou bann grey matter a en tre zenn laz Mr Speaker.  E permet mwan dir 2 pti mo lo sa size. I byen ki serten bann viktim kanmenm pe esey sorti e ki APDAR i la pou ed zot retourn lo semen lavi, pou ki zot a nepli bezwen depan lo sibstans oubyen lo lezot dimoun.

Mr Speaker, me APDAR pa enterese konnen lekel ki pe fer drog vini, akoz li son manda se pou tret bann viktim.  Me mon panse kantmenm ki i ti a kontan si drog ti vin de pli an pli rar, pou ed zot osi, pou zot annan mwens e mwens pasyan.  Lot zour mon ti pe ekout Mr John Dookly devan Konmite Laverite ek Rekonsilyasyon e i ti pe rakonte ki mannyer i ti ganny anvoye par Komisyoner Lapolis pou al fer patrol, pa konnen si dan en pti avyon oubyen en pti helicopter, i kapab mon’n en pe bliye.  Selman mon konnen poudir i ti pe dir i ti’n ganny anvoye pou li al monitor bann bato ki dan delo Sesel.  Pourtan sa ti en kantite letan pase e mon dir dan mwan menm, kekfwa sa i en resours ki Lazans ki lit kont drog i merit annan pou ed zot dan zot sirveyans.  Petet zot annan osi.  Mon konnen zot dir i pa fasil pou atrap bann trafiker akoz nou antoure ek delo.  Me kestyon se eski zot vreman patrole lo lanmer ?

Mr Speaker, i annan en kantite spekilasyon deor ki dir ki dimoun ki travay ek sa Lazans menm ki pe fer trafik drog.  Anfen mon espere ki sa i pa vre Mr Speaker.

Zenn garson, zenn fiy, mon frer, ou pe fer mon manman soufer.  Nou popilasyon pe vyei e nou bezwen en lazenes ek lespri senn e alert pou pran kontrol e direksyon nou pei Sesel.  Bann trafiker, ase prezan pran sa bann larzan ki zot in gannyen envestir dan keksoz mwen detrimantal.

 

(APPLAUSE)

 

HON JANY DE LETOURDIE

Zot pou pe fer en gran dibyen limanite e nou pei Sesel.  Zot lasazes e desizyon pou sov sa zenerasyon i a ganny byen rekonpanse par Lalwa iniversel.  Pran kouraz manman.

Mr Speaker parey Prezidan Rene, Prezidan Michel e Prezidan Faure in dir dan son Leta Lanasyon ki en travayer servis piblik i la pou deservi tou sitwayen san okenn preferans e toultan avek respe ek konpasyon.

Prezidan Faure mon anvi dir ou ki mon dakor ek sa ki ou’n dir e toudswit mon pe reazir koman en serviter piblik.  Mon pe met a ou latansyon Prezidan Faure ki i annan en Mr ki apel Peter Roseline, in ekrir ou en let depi le 25 Novanm, 2019 akoz i santi ki en gran lenzistis in ganny komet kont li e sa in kout li son travay.  In al partou kot i ti merit ale me i pa’n ganny okenn rekour.  In telefonn State House pou rode akoz ou pa’n reponn li, kantmenm par en pti let, me zot in dir li lalis i long e ki zot pa konnen kan i pou ganny en apwentman.

Zot in demann li pou reekrir en lot let e rakonte ki son problenm dan sa let.  Eski sa fason ki ou’n dir deservi piblik ?  Vwala Prezidan Faure mon’n fer mon bout.

Problenm lakaz.  Mr Speaker, mon pa bezwen al repet ankor akoz sif in dir tou keksoz.  Konbyen lakaz ti pou ganny fer, konbyen ki pa’n ganny fer akoz pa’n ganny fer eksetera, me tou dimoun i agree ki lakaz i reste en defi.  Mr Speaker, mon annan zis sa pti pwen swivan pou mwan dir. Mon krwar tou parti politik i lo teren pe fer kanpanny e mon krwar nou tou nou tande ki mannyer dimoun i plennyen e fristre akoz sa size lakaz ek later dan land bank ek sistenm pwen.

Mr Speaker, mon pa konn zot mon ler mon fer nou kanpanny pou LDS nou dir dimoun akoz ki zot pa devret met konfyans ankor dan sa parti politik ki o pouvwar.  Akoz zot in fer dimoun espere pou tro lontan ziska zot in kaye.  Me zot US mon pa konnen ki zot dir ler dimoun i plenny lakaz ek zot, mon krwar petet i pli difisil pou zot oubyen i pli fasil osi.  Anyway me Mr Speaker, mon krwar ki o pli vit ki posib ki sa Minister ki zer lakaz avek later, refer en triyaz bann file ek bann laplikasyon ki’n ganny plis ki 15an a 20an depi ki dimoun pe kontinyen peye zot pa arete.  Me touzour zot pa ankor ganny konnen kan zot bi pou monte.

I pa akseptab Mr Speaker, pou en dimoun ki pe peye pou plizyer lannen pou pa kalifye akoz i napa zanfan oubyen lezot rezon ki pa fer sans ki zot donn li.  Li i kapab peye e petet i pa oule fer zanfan pou kit partou san en twa lo zot latet.  Donn li en sans akoz petet sa ki annan plizyer rezon ki ganny plis pwen, i pa kapab peye kanmenm in kalifye.  Me i pa vedir Mr Speaker, ki mon pe dir i pa merit ganny lakaz.  Mon pe senpleman dir esey fer balans dan distribisyon.  Sa ki pe peye pou plizyer lannen avek bann ki’n kalifye vitman.

Nou rankontre plizyer ka ki bann dimoun i met a nou latansyon letan ou lo teren.  Par egzanp en pansyoner ki viv ek en zanfan dezabilite in lwe lakaz parsi, parla akoz in perdi son lakaz dan en problenm familyal.  Li ek son garson dezabilite ler zot met zot larzan ansanm i ariv zot apepre R12 mil, R13 mil.  La pour le moman zot pe rod en lakaz pou lwe akoz kot zot ti pe reste kot son met e son met in vini sorti aletranze.  Mr Speaker, zot ti pe lwe R1500 akoz ti zis en lasanm e zot ti servi twalet avek lakwizin ek sa dimoun ki ti pe okip sa lakaz.

In al kot housing pou esey ganny en lakaz emergency, i pa kalifye, i esey demann en part rental i pa kalifye, sa akoz i en pansyoner e alors i pa kalifye dan naryen.  Mr Speaker, sel keksoz ki zot in fer se fer li santi li enferyer malgre i annan son garson dezabilite.  Ni en zorey pa’n ekout li e ni pou diriz li ver en landrwa ki i ti a kapab ganny en rekour.

La mon pe lans en lapel ozordi avek en dimoun ki annan en pti lakaz vid oubyen en lasanm vid ki pare pou lwe pour R4 mil zot kapab peye silvouple fer konnen.

Mr Speaker, i pa toultan ki lapovrete i ganny koze akoz en mankman sours ekonomik, plizyer fwa i an rezilta diskriminasyon oubyen lenzistis sosyal ki anpes en dimoun ganny akse a bann resours ki zot bezwen pou amelyor zot sityasyon.  I byen ki i annan en zefor pou konbat lapovrete, akoz i ankor annan bokou ki pa konnen ki pou fer e kote pou ale pou ganny en twa lo zot latet.  Oubyen bann keksoz de baz ki zot bezwen, i posib sa bann dimoun oubyen fanmir zot pe viv dan sa serk visye depi byen lontan akoz zot vilnerab.  Me kwa ki’n ganny fer depi lontan pou ankadre zot ? petet zot pa ti a dan sa sityasyon ki zot ladan.

Mr Speaker, zot plito kontinyen sibir labandon ek diskriminasyon ek lezot dimoun e sa i ogmant risk zot soufrans, vyolans ek labi.  Mon senserman swete ki poverty alleviation i a kapab soulaz son mazorite sa bann defavorize.

Mr Speaker, Leta nou Nasyon ozordi i konsern angaz tou dimoun ki viv dan nou pei pou leve e pran konsyans ki la konmela menm sakenn de nou i bezwen pran son responsabilite pou donn en koudmen amelyor nou lanvironnman.  Sa lobze plastik ki ou pe aste eski ou vreman bezwen ? Pou konbyen letan ? Eski ou ti kapab ganny en lot alternative ? Kote ou pou zet li apre ? Eski i pou pou pouri, kan?

Mr Speaker, mon’n sey fer en pti zefor mwan osi pou ankouraz mon bann zanfan ek pti zanfan pou arete servi balon dan bann aktivite pou fer dekorasyon avek.  I annan plizyer materyo ki kapab ganny servi pou dekorasyon e sa i a osi ankouraz kreativite.  Ozordi mon annan en panse spesyal Mr Speaker, pou sa bann dimoun ki lontan pe lite pou fer nou realize ki en zour pou tar si nou pa reazir.  La mon mazin Mr Guy Lionnet, Danielle de St. Jorre, Willy Andre, Victorin Laboudallon, Jeanette Larue, Terrence Vel, Nirmal Jhivan Shah avek son papa. Mr Speaker, mon konnen i ankor plizyer dimoun.

Mon size prefere lar ek kiltir Mr Speaker, i nouri lam en pep e i ganny konsidere 2 zouti pwisan pou anmenn sanzman pozitiv.   Dan bann lannen 80 an montan ti annan en gran progranm solid pou al promouvwar lar ek kiltir dan Sesel antye setadir dan tou distrik.

Sa progranm 1an ti osi idantifye bann pwen for ki sa distrik i annan e zot ti ganny ankouraze pou promouvwar e protez sa bann atou.  Mr Speaker, a lafen sa enn an ti annan en Festival Distrik e sa ti fer lo Stad Popiler. De la Mr Speaker, tou distrik ti kontinyen manifeste e promouvwar aktivite kiltirel lo en gran lanpler.

Piblik ti kapab apresye konekte ek nou lakominote e rekonnet nou bann valer kiltirel.  Tou distrik Mr Speaker, tou distrik sa eksepsyon ti annan en latroup kiltirel.

Bokou nou bann artis profesyonnel Seselwa ti koste ansanm pou al fer sa travay dan bann distrik e mon ti parmi.  E sa nou ti fer li lo en baz volonter Mr Speaker.  Sa ki ou ti anvi ou ti kapab gannyen teat, ladans, lapoezi, sanson, lanmizik, lapentir, rakontaz zistwar, maryaz tradisyonnel you name it you !  Get it ?

Me Mardi pase Prezidan Faure i dir nou i anvi war plis program ek aktivite kiltirel pou promouvwar e protez nou kiltir ek nou leritaz.  I oule war plis, be Mr Speaker napa ditou.  Be kote tou in ale ?  Se sa Onorab De Commarmond ki apel 25an an retar.  Napa komitman, napa swivi e napa volonte.  Mr Speaker, napa okenn fitir.

 

(APPLAUSE)

 

HON JANY DE LETOURDIE

Mr Speaker, napa okenn fitir for avek sa Gouvernman Faure, pep Seselwa i annan zis en sel metafor ki kapab fer sa chemistry e sa metafor se LDS anba direksyon Ramkalawan.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Letourdie.  Mon ava donn laparol Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Bonn apre midi Mr Speaker, tou Manm Onorab, zabitan Roche Caiman e tou manm piblik ki a lekout.  Mr Speaker, mersi pou donn mon laparol.

Leta nou Nasyon in ganny dekrir koman enn ki for, par rezilta travay dir ki nou’n fer ansanm koman en pep dan linite, dan stabilite e dan lape.

Seselwa i en nasyon ki entelizan, pou vwar e konpran ki Prezidan Danny Faure i oule anmenn Sesel ver en meyer lavenir.  E bann mezir i koz pour zot menm.

Donn servis swen Petite Enfance pour tou bann paran Seselwa.  Siport bann Lenstitisyon letid avanse finansyerman.  Ofer en pli bon swen lasante.   Konstriksyon en sant izolasyon, si an ka nouvo maladi i frap nou pei Sesel.  Met a dispozisyon plis kare later pour Seselwa fer lakaz.  Logmantasyon pansyon minimonm.  Logmantasyon loan lakaz pou konstrir e menm amelyor kondisyon striktir lakaz.  Fer pri komodite vin parey lo nenport ki zil.  Retir VAT lo tou manze. Reponn demann bann paran ek manm piblik pou fer plis pou bann dimoun ki viktim drog e dekouraz bann trafiker.

Mr Speaker, sa bann pwen parmi plizyer lezot ankor pe montre klerman pep Seselwa ki Prezidan Danny Faure i sa zonm ki annan lentere e prosperite tou Seselwa aker.   Nou kapab dir ki diskour Leta Lanasyon Prezidan Faure pe entansifye bokou byennet tou Seselwa.  An menm tan Prezidan ki solid, konpetan e kosto, pa per pou adres bann defi ki pei pe fer fas avek.

Nou tou nou konnen ki devlopman i anmenn bokou progre, me i osi anmenn avek li bokou defi.  E menm si nou fer fas avek bokou problenm parey nenport ki pei, se ansanm avek determinasyon ki lavenir Sesel i reste for dan tou son lakonplisman.

Mr Speaker, Sesel nou annan en Prezidan ki annan sa volonte pou travay ansanm pou Sesel e pou tou Seselwa.   Prezidan Danny Faure i sa dirizan ki respekte lavolonte lepep Seselwa e i pe enspir bann zenn dirizan pou travay dir pou anmenn Sesel pli devan.

Mr Speaker, Sesel i nou patri e se ansanm ki permet nou viv an larmoni.  Me nou bezwen kontinyen met nou ansanm, ogmant nou prodiktivite nasyonal, ranforsi nou disiplin dan tou nou laspe lavi, e pran nou responsabilite o serye dan nou fanmir.  Nou dir mersi tou sa zonm ek fanm Seselwa ki pe travay dir pou gard nou Sesel for.  Sa zenerasyon ki pe monte, i annan en latas e en responsabilite enorm.

Deklarasyon Prezidan Danny Faure pou renouvelman nou kominote dan sa nouvo deseni, i enn ki tre enportan.  Wi nou tou nou bezwen fer en gran zefor pou regard dan striktir apropriye pour ki i annan en medyasyon lo nivo kominote.  I pa pou zis ed nou rezourd bann problenm diskord ant vwazen e manm kominote.

Me i osi pou ede sanz persepsyon bokou zenn ki anvi konstri zot lavenir dan en nouvo kominote.

Ozordi nou annan zenn profesyonnel ki pe dir ki zot pa oule lakaz oubyen konstri zot prop lakaz dan en landrwa rezidansyel, pour rezon problenm sosyal e bann dezakor e lobstak pour devlopman bann lenfrastriktir neseser ki pou deservi zot menm e kominote.

Mr Speaker, tou mon lanfans mon’n grandi dan en landrwa rezidansyel, Corgate Estate e Roche Caiman ziska ozordi, kot mon manman.  I annan bokou bon moman ki mon’n pas ladan dan tou lede landrwa e osi bann moman tre difisil.  Me se atraver sipor lafanmir, bon vwazinaz e bann bon progranm kominoter dan distrik ki’n ed mwan vin sa sitwayen responsab ozordi.

Nou bezwen met nou diferans de kote e zwenn ansanm dan sa prosesis renouvelman nou kominote, si vreman nou anvi vwar bann sanzman pozitiv e konstriktiv, me non pa ipokrizi.

Dan groupman dan distrik tel parey lazenes, dezabilite, trwazyenm az e lafanmir, i bezwen sezi tou loportinite e bann resours ki sa Gouvernman ozordi i donn zot a dispozisyon pou kre bann progranm pou siport devlopman lendividi dan kominote.

E parey Prezidan Faure in fer resorti, tou sa bann progranm a ganny konsolide avek sipor sosyete sivil.  E lo sa not mon profite pour felisit CEPS, sa Lorganizasyon pou sa bann nouvo progranm ki zot pe fer kot SECTI Building Roche Caiman, pou anmas nou bann zenn e plas zot dan diferan progranm pou zot devlopman personnel.

Mon osi felisit nou bann groupman dan distrik Roche Caiman ki aktiv e ki pe fer sa diferans menm si pa dan sa gran lanpler.  E nou swete ki zot osi zot servi resours dan sa Bidze 2020 pou ranforsi koneksyon e koezyon sosyal dan nou distrik.

Mr Speaker, nou swete deklarasyon Prezidan Faure pou eleksyon konsey distrik pou 2021 a donn lespwar bann distrik annan zot prop lotonomi e kot kominote ava annan plis kontrol, kredi e rankont lo bann devlopman zot distrik.  E nou bann Administrater Distrik pa a santi zot tousel dan bann lalit diskisyon pou fer bouze bann konsern dan zot distrik.

Finalman, i pour en eleksyon ki pou kominote ki pou bezwen deside parey sosyete sivil pe demande e non pa desizyon enn ou de parti politik.   Mr Speaker, I quote ‘en leritaz byen presye pou boner nou zanfan’ e I unquote.  En morso vers nou Lim Nasyonal Sesel.

La ki Roche Caiman in resevwar finansman pou konstriksyon en nouvo daycare center avek sa benefis Petite Enfance, mon profite lo non tou paran Seselwa ki pou benefisye avek sa lasistans pou dir mersi Prezidan Danny Faure ek son Gouvernman pour partaz en morso byen pei, pou al an boner nou bann zanfan.

Sa benefis pou sirman sipor bokou paran dan mon distrik Roche Caiman, espesyalman bann ki fer fas avek bann kontrent finansyel e osi bann ki annan plis ki 2 zanfan ki pa ankor al lakres.

Mr Speaker, ledikasyon iniversel i fourni bann konpetans o nivo ki neseser a tou nivo marse lanplwa.  I osi donn formasyon esansyel nou ansenyan, dokter, travayer servis piblik, enzenyer, antreprener, syantis e lezot ankor.   En popilasyon ki edike i krisyel dan lemonn ozordi, parske se sa veikil krwasans e revolisyon lenformasyon e kominikasyon.

Nou salye langazman Gouvernman anba leadership Prezidan Danny Faure pou anonse ki dan alokasyon Bidze leta pou 2021, Gouvernman pou donn Liniversite Sesel e Guy Morel Institute en alokasyon finansyel.

Sa pou ed sa de Lenstitisyon dan zot prosen letap devlopman e osi byen anmenn en rol enportan pou donn bann formasyon esansyel e neseser pou elev plis kapasite nou bann travayer dan servis piblik e osi byen ki dan Sekter Prive.

Mon bann frer, ser, zenn ek profesyonnel Seselwa, mazin byen.  Depi ki i ti Minis pour Ledikasyon in toultan pres avek nou zenn pour study, study e study.  Sa lanfaz pour pran nou ledikasyon o serye i vin avek bann responsabilite pou donn koudmen diriz Sesel ver en lavenir briyan.

Ozordi, lavenir Sesel i for e i pou reste selman for avek en dirizan ki annan leksperyans, konpetans pour diriz nou pti pei Sesel.  Enn ki gard byen son kalm pour adres son pep dan lape, respe pour tou Seselwa e ki pa ensilte personn.

Dan sa progranm pou adres lakaz ki dan move kondisyon anonse par Prezidan Faure, i donn lespwar distrik Roche Caiman kot nou annan bann blok flat Eden Village ki ankor pe ganny administre par PMC e ki annan bokou defayans avek serten striktir sa bann flat, e ki PMC pou bezwen revwar bann travay maintenance ki ganny fer.  E osi byen sipervizyon pou bann travay ki kontrakter i fer dan sa bann blok flat.

Bokou fwa i menm konsern ki’n ganny leve avek PMC pou fer maintenance me travay pa ganny fer byen.  E nou swete, Lotorite Distrik i swete ki finansman ki PMC i resevwar, plis lanfaz i ganny mete pou kontrakter fer bann bon louvraz ki byen e ki bon.   E mon fer en lapel avek bann ki pe servi sa bann flat pou zot aktivite ilegal pour silvouple arete e donn en lape.

Mon profite pou lans en lapel avek PMC pou osi pa tarde pou komans sa proze re-roofing ki lontan mazorite nou lo sa kote latab in demande.  I dan Bidze 2020, zabitan Roche Caiman pe espere.

Mr Speaker, Sesel i bezwen en Prezidan ki ekout son pep e ki konpran difikilte ki son pep i fer fas avek toulezour. Dan plizyer lokazyon mon’n fer resorti ki Roche Caiman nou annan en gran defi dan devlopman proze lakaz.  Me sa pa’n anpes nou reste pozitiv e vin pli inovativ dan vwar fason ki mannyer pou pli byen get kondisyon nou bann zabitan Roche Caiman.

Dan mon manda koman Manm Elekte pou distrik Roche Caiman, mon’n anmenn plizyer lalit avek nou Gouvernman kot i konsern lozman pou mon bann zabitan.   Enn parmi se pou konstri proze lakaz dan distrik Roche Caiman, pou ede ki bann ki pli dan bezwen i ganny en lakaz.

Lo sa note mon oule met lo rikord Lasanble Nasyonal ozordi, ki mwan, Audrey Vidot, Manm Elekte pour distrik Roche Caiman pa’n zanmen donn okenn alokasyon lakaz zabitan Roche Caiman.  E dan sa proze 16unit ki espekte ganny allocate ankor dan detrwa mwan, i pou responsabilite Minister pour Lakaz pou fer son alokasyon baze lo son sistenm pwen.

Mon pa konn bann distrik lopozisyon ki’n fini fer alokasyon, si zot, zot in swiv zot sistenm pwen oubyen zot in ganny preferans.  Me sa ki mwan mon konnen, Roche Caiman i pou responsabilite Minister.

Parkont koman MNA elekte pou mon distrik Roche Caiman, mon pou kontinyen lite ki Gouvernman i anmenn plis loportinite lozman pour benefis mon distrik e mon zabitan.

Swivan lanons Prezidan Faure pou konstri ankor 2500 lakaz pou benefis pei, mon pe demann Gouvernman pou konplet sa proze 8 unit ki ti deza dan diskisyon avek lotorite distrik avek Minister.  En lot lalit kot i konsern lozman pour mon distrik se konvenk Gouvernman pour revwar bann plan ekstansyon pou lakaz Roche Caiman espesyalman bann semidetached.

Finalman nou’n ganny laprouvasyon Gouvernman, bann zoli model ek plis opsyon lasanm.  Me nou sel defi apre sa revizyon dan plan, se akse finansman ekitab pour bann zabitan fer zot devlopman.  Sa R4 milyon loan pa ti ase pou aplikan konplent zot proze lakaz.  In annan ki’n pas dan bokou difikilte me avek perseverans e sipor moral zot in arive fer li e mon felisit zot.

Swivan lanons ki Prezidan Faure in fer lo logmantasyon loan lakaz espesyalman second housing loan sorti R400mil pou vin R550mil, pou sirman en gran benefis pou bann aplikan ki zot paran in donn zot permisyon pou konstri zot prop lakaz Roche Caiman, sezi loportinite.

Parkont mon oule lans en lapel avek Gouvernman pou regard byen striktir lo baz sa poursantaz kontribisyon ki bann aplikan pe ganny demande pour kontribye avan i kalifye pou sa housing loan.    Akoz bokou fwa menm si sa aplikan i dan en travay stab e son saler i permet, i montre ki i kapab fer sa repeyman, i napa sa 30 poursan kontribisyon imedyat pou li ganny son loan vitman.

Pour bann ki deza pe pey son Home Savings Scheme e paran in donn li permisyon, i deza dan en gran lavantaz pour benefisye sa logmantasyon housing loan imedyatman.   E pou sa logmantasyon sorti R850 mil pour vin R1.2 milyon i osi en gran demann par bann premye propriyeter later ki pe al konstri zot prop lakaz.  Prezidan Faure in ekout zot.

Me ankor i bezwen annan en ledikasyon lo ki fason sa 30 poursan kontribisyon i ganny aplike pou pa dekouraz bann ki’n pare pou pran zot loan pou fer zot prop lakaz.  E in fini tou son savings pour pey son later me son saler i montre ou ki i kapab pey son loan.   Alors annou regard li.

Lo sa note mon pe demann Gouvernman petet pou revwar sa 30 poursan kontribisyon, pou anpese ki i anmar lanmen personn nou bann dimoun e byensir pou zot kapab fer zot konstriksyon lozman pli vit posib.

Mr Speaker, sa lannen i en lannen kot en gran mazorite Seselwa ki pe swiv politik Sesel pe prepar zot pour sa eleksyon Prezidansyel.   Me i malere pou aprann ki en gran group nou zenn pa ankor anrezistre zot non lo lalis voter, pou permet zot egzers zot drwa dan sa eleksyon prezidansyel.

Prezidan Faure in lans en lapel ek tou sitwayen ki annan laz vote pour anrezistre e osi pou verifye zot non lo rezis voter.  Vote i nou drwa e nou responsabilite sivik koman en sitwayen Seselwa.  Alors annou fer li nou devwar e anrezistre e verifye nou non lo lalis boner avan komisyon elektoral i anons dat eleksyon.

I osi responsabilite sak sitwayen ki konn tel dimoun ki ti reste dan zot lakour pou plizyer lannen ki in ale, e zot annan laprev kot sa bann dimoun i ete, pou zot osi al fer lobzeksyon pou ki sa bann endividi i kapab al anrezistre e vot dan zot distrik ki zot pe reste aktyel.

Mr Speaker, mon osi oule dir ki nou swete ki dan fitir, bann lenformasyon ki ganny anmase dan resansman i osi ganny byen verifye par sipor lotorite distrik.

Mr Speaker, mon le fer en rapel avek Gouvernman pou partaz plis lenformasyon avek nou pep pour ki zot reste azour avek tou sa bann benefis ki swa in ganny dir dan Bidze pou 2020 e osi byen ki Prezidan Faure in anonse.

Mr Speaker, mon oule konklir par fer rapel pep Seselwa ki nou viv dan en pei lib, nou bezwen gard respe a tou moman.   Parey Prezidan Faure in fer resorti dan son diskour, ki tou sitwayen i annan son drwa siport dirizan dan son swa e parti politik son swa.   Personn pa bezwen ganny maltrete par personn e viktimize par personn.  Mon lans en lapel an piblik pour tou bann siporter United Seychelles espesyalman bann dan mon distrik Roche Caiman, silvouple gard zot kalm parey nou kandida sa kanpanny eleksyon Prezidansyel.  E ankor enn fwa annou gard Sesel touzour pli gran ki nou tou avek gidans Bondye, Sesel i reste for e en pei beni.  Ansanm dan linite avek Prezidan Danny Rollen Faure 2020, lavenir Sesel i for.       Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Mon a donn laparol Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker, bonn ape midi tou dimoun a lekout.  Bonn apre midi sirtou bann dimoun Beau Vallon.

Mr Speaker, a sak fwa soley i leve e kouse lo nou pti pei, san dout, motivasyon ki pous en sitwayen patriyotik pou li leve e al debourye se nesesite pou li ganny son bann bezwen de baz.  An fezan sa, i espekte ki son lavi, lavi son fanmir, an menm tan lavi dan son pei an zeneral i amelyore par son zefor e par zefor sak endividi ki fer parey li.

Leta nou Nasyon alor, i en refleksyon limaz devlopman an prenon kont zefor sak endividi dan nou sosyete.   Malerezman, letan ou koz avek bann sitwayen ki ou rankontre lo semen, ou kapab konstate ki i annan bokou konfizyon lo sa size e dan plizyer sirkonstans bokou sitwayen pa vwar li o sant devlopman dan son pei.

Lo en kote Prezidan i vin dir nou, ki nou pei i parmi bann pei ki pli o lo lendeks devlopman imen dan Lafrik, nou GDP pe kontinyen ogmante.  To mank lanplwa i ba, lenflasyon in desann par rapor avek lannen pase.  Lekonomi i bon e pei i lo bon semen.  Tandis ki larealite pou pti Pol, ki en zardinyen avek en fanmir 2 zanfan, ki leve tou le bomaten pou al debourye.  I vwar ki apre 43an depi koudeta e 28an apre trwazyenm repiblik, menm si la demokrasi miltiparti in ganny reentrodwir dan nou pei.  Zis en sel group politisyen ki’n toultan diriz pei e lavi pou li pan amelyore.

Son routin i konmans par esper bis ki pa zanmen a ler e ki koule letan lapli i tonbe. Son saler apre plis ki 30an servis dan Gouvernman i tre ba e pa permet li kalifye pou en loan pou aste en morso later dan land bank pou konstri en lakaz.

Ler i tir larzan pou pey Housing Scheme, larzan pou pey bis, larzan pou manze, larzan pou rent, larzan pou lakaz, larzan pou pey delo ek elektrisite, pa reste naryen dan son pos.  Pa reste ni menm en pti cash pou met de kote pou letan dir.  Son saler pa ariv lot lafen di mwan.  Ler pti Pol i ekout radyo e i tann ki i annan anviron 6 mil a 7 mil zenn ki adikt lo heroin e pe fer gran laliny tou le bomaten pou pran methadone, i demann son lekor ki Leta nou Nasyon i ladan?

Son zenn garson i dir li ki dan lekol i annan mankman teachers pou serten leson, manrmay napa disiplin e pe vagabonde dan lakour lekol.  I annan sitan tapaz ki i pa kapab konsantre dan laklas.  A lafen i pa kapab fer byen son legzanmen IGCSE byen.  Sa ankor, i fer pti Pol kestyonn Leta nou Nasyon.

Sa ki fer son leker pli fermal ankor, se son fir ki’n ganny sans al etidye deor e ler i retournen, tou bann etranze ki’n ganny rekrite pou fer menm louvraz ek li pe ganny de fwa plis lapey ki li e enkli transpor e lakaz.  Finalman ler son madanm i malad, Dokter pa kapab ed li akoz masin dyagnostik ki pou pas li ladan pa pe fonksyonnen dan Lopital e lapwentman ki in gannyen, i pou bezwen esper lannen prosen.

Mr Speaker, malerezman se sa leta nou pei. Mon’n komans mon lentrodiksyon koumsa pou mwan don en senp ilistrasyon larealite ki nou pe viv ladan e ki pe fer laplipar nou zabitan viv dan en lavi enposib e ki parti US i ferm lizye lo la.

Mon pe met lanfaz lo laplipar nou zabitan, akoz en pti group dimoun ki byen o plase, ki pe dirize dan zot zone konfor e ki’n perdi kontak avek la realite, pa pe vwar soufrans sa pep.  Pou zot tou keksoz i vin dan dalo.

Leta nou Nasyon se ki pri lavi in ariv par lao latet tou malere, menm si ou tann dir ki to lenflasyon in desann.  Bann servis debaz parey transportasyon e semen i dan move kondisyon.  Ledikasyon, lasante, problem drog, lazistis sosyal e egalite ki nou’n toultan tande dan bann propagann politik SPPF, Parti Lepep e la US nepli egziste.

Mr Speaker, ler Gouvernman pa pran aksyon avek bann etranze ki pa respekte nou Lalwa e nou fason viv, e ler nou vwar en pwa de mezir i ganny aplike dan desizyon Lotorite Planning e Licensing pou bann laplikasyon biznes, i fer Seselwa santi li i ganny trete koman en sitwayen dezyenm klas dan son prop pei.

Avek sa dekadans total dan nou pei e koripsyon ki pe kontinyen ronz nou, i fer ki 40 poursan nou pep i kontinyelman pe viv dan lapovrete.   Koripsyon pe fer Gouvernman andet pei plis pou kapab kontinyen devlope.

Mr Speaker, mon pou al en pti pe pli o profon lo sa bann size ki mon’n fer resorti.  Premyerman pri lavi.   Malgre plizyer Mosyon e kestyon ki LDS in anmennen lo sa size, L’Egzekitiv in sourd lo nou.  LDS ti demann en lodit lo loperasyon STC e revizyon lo lafason ki procurement i ganny fer.

Dan son diskour, Prezidan in vin anonse ki i pe tir VAT lo tou prodwi manze e bann Manm US in aplodi.   Mon krwar ki i vreman pa serye.  Parske sa mezir pou fer marsan fer pli gro profi.  Rezon i senp.

SRC napa ase resours pou sirvey lenplimantasyon VAT.  Ozordi menm si marsan pe sarz VAT lo komodite, sa larzan pa pe rantre 100 poursan koman reveni dan Gouvernman.  Alor sa desizyon Mr Faure i zis en political gimmick parey nou dir.  Keksoz konkret ki Mr Faure ti fodre fer se met son lanmen lo sa ki nou apel middleman.  STC i ankor pe aste bokou keksoz avek middleman olye kot prodikter. Sa i responsab pou en logmantasyon pri ant 15 a 50 poursan.

Mr Speaker, avek en bil elektrik ki depas R1 milyon par mwan dan son supermarket, ou ti a mazinen zot ti ava envesti lo pano soler e koup depans e a la fin kliyan ti a benefisye lo pri komodite.

Olye konsantre lo zot manda fondamantal ki sipoze pou vann komodite a en pri pli ba posib, STC in deside pou met an pratik en model biznes kot i ofer en shopping experience.

Mr Speaker, se pou sela ki nou pei in ganny deklare konman diznevyenm pei pli ser lo lemonn.  Sa pratik STC pa pe ariv par lazar, me atraver en mannev byen kalkile ki pe ankouraz serten form koripsyon.  Zis al rode lekel sa bann lakonpannyen e bann beneficial owners ki pe benefisye atraver middlemen, nou a vwar larepons.

Mr Speaker, ki’n arive avek bulk buying ki Prezidan ti al negosye ek Moris.   Ki’n arive avek MOU ki ti al sinyen Kenya pou ganny legim e fri pli bon marse? Ki’n arive avek MOU ki ti al sinyen Botswana pou ganny lavyann Bef pli bon marse?  Tousala se parol dan vid ki pa sivre par aksyon.  Sa i demontre linefikasite L’Egzekitiv dirize par en Prezidan ki fay.

Dezyenmman move kondisyon lenfrastriktir e transportasyon.  Mr Speaker, dan bokou sirkonstans letan en pei i ganny zize par son lenfrastriktir de baz.  Ler en etranze i debarke lo erport, premye keksoz ki form son lenpresyon lo sa pei se kalite semen e servis transpor piblik.

Mr Faure in dir nou ki apartir le 01 Zen SPTC pou osi ofer WIFI dan bis.  Enn ler ou ti a krwar ki sa SONA ti’n vin en fars.   Mr Speaker, avek bokou bis dan move leta, mon demann mon lekor si i pa ti a pli bon repar sa bann bis olye al depanse pou met WIFI ladan.

Dan nou pei ozordi i preski annan 1 loto pou 3 dimoun.  Ler ou get lakantite reveni ki ganny ranmase atraver plizyer form taksasyon e licensing, avan e apre ki en loto i ganny met lo semen, e ou konpar avek leta semen e lamenazman trafik.  Ou kapab konstate ki drayver pa pe ganny value for money.

Pli move ler ou get leta transpor piblik.  Si nou ti annan en bon sistenm transpor piblik mon asire ki bokou dimoun pa ti pou esey rod loto. En bon sistenm transpor piblik ti a fer annan mwens trafik lo semen e travayer ti a antre travay boner, answit prodiktivite ti a ogmante.

Pei ti a depans mwens pou enport bennzin, e lakantite deviz pou enport loto e pyes ti a redwir.  Evantyelman sa ti ava annan en retonbe direk lo nou lekonomi.

Trwazyenmman, leta nou sistenm ledikasyon.  Mr Speaker, lannen pase Minis pour Ledikasyon ti vin dan nou Lasanble pou anonse son plan stratezi pou lev nivo ledikasyon.   Malgre mon ti fer resorti ki rezilta legzanmen pa zwenn nou lekspektasyon e sa disparite ant konparezon avek lekol prive i vreman larz.  Minis ti dir nou rezilta i satisfezan.

Sa lannen zot in dir lo radyo poudir napa amelyorasyon par rapor avek lannen pase. Alor kestyon ki mon pe demande se ki Minis Ledikasyon i devret santi li responsab e vin rann kont dan nou Lasanble.

Mr Speaker, ou a dakor ek mwan ki ledikasyon se lakle devlopman en pep e labaz fabrik nou sosyete.  I sitan enportan, ki si i fail, sosyete antye i pou fail e pou antre an dekadans.

San en bon sistenm ledikasyon, lazenes pou tonm plis dan drog, mendev lokal pou disparet, nou pou vin pli depandan lo etranze.  Nou lavites devlopman pou redwir e lekonomi pou fouti.

Mr Speaker, malerezman nou ledikasyon in konmans montre sa bann siny.  Mon konvenki pou en nenport ki sistenm ledikasyon reisir son lobzektif fodre ki sistenm i permet trwa mayon zwen.

Sa 3 mayon se etidyan li menm, son paran e ansenyan. Tou le res keksoz i dekoul atraver responsabilite sa 3 mayon.

Gouvernman byen sir i bezwen met lenfrastriktir, donn kapasite son bann ansenyan e met resours neseser an plas.   Sa 3 mayon i bezwen konpran byen zot devwar e responsabilite. Ozordi leta nou sistenm ledikasyon i reflekte en disfonksyonnman ant sa 3 eleman.

Trwazyenmman se leta nou lasante.  Mr Speaker, leta nou sistenm lasante i fer ki nou pe tonm dan lapovrete.  Nou travayer lasante parey bann travayer ansenyan pe fer zot mye avek limitasyon resours e lezot defi ki zot pe fer fas avek.

Me ankor ou vwar ki dan sa Minister i annan tro bokou politik e desizyon enportan i pa ganny pran oubyen i ganny retarde.  Par egzanp, statistik ozordi i montre ki kanser e maladi relye avek sirkilasyon disan i pli gran lakoz lanmor.  Kwa ki Minister pe fer pou etidye sa problenm o profon? Oli egzekisyon en plan pou konstri en Lopital spesyalize ki a kapab donn pli bon swen?  Oli en bon plan ledikasyon e prevansyon?  Oli bann program sistematik pou screening e deteksyon boner?  Oli en sant rekiperasyon apre tretman?  Ankor nou tann zis koze me nou pa vwar okenn aksyon konkret.

Sa i fer ki malere i bezwen depans plis lo Dokter Prive oubyen al aletranze pou al rod lasante.  Ler en manm fanmir i tonm dan sa bann sityasyon souvan i annan bokou lezot depans ki al avek, alor i ede pou anmenn lapovrete.

Katriyenmman leta drog dan nou pei.  Mr Speaker, leta drog dan nou pei i enn ki pe met devlopman e lasante nou bann zenn dan en leta deplorab.   Mr Speaker, Prezidan in vin dir nou ki Sesel i premye lo isi, i premye lo laba, me zanmen ou tann li vin dir nou poudir nou parmi premye 5 pei dan lemonn lo konsonmasyon drog ek lalkol par tet zabitan.

Tan ki sa bann problem ki annan potansyel pou detri fabrik nou sosyete e nou legzistans koman en pep pa ganny adrese dan en fason realistik e konpreansiv, nou dirizan pou mank sa loportinite pou anmenn en sanzman fondamantal ki ti a met li dan listwar.

Ozordi, ant 6 a 7 mil zenn pe ganny afekte par sa fleo drog ek lalkol. Atraver litilizasyon drog ek lalkol 6 a 7 mil zenn pe abiz lot sistenm reprodiktif.  Sa bann ki tonm ansent, zot zanfan i vin en adikt dan vant zot manman.  Demen sa bann zanfan i annan gran risk ganny problem konportman.  Laplipar ant sa 6 mil a 7mil zenn lo drog pa pe pran en lanplwa serye.

Maladi i relye ek labi sibstans e met presyon lo resours lasante, tandis ki drog pe kontinyen rantre dan nou pei plis ki zanmen avan. Mr Speaker, se sa leta nou nasyon lo drog.

Mr Speaker, mon pe fer en pledwari avek Gouvernman pou triple son zefor lo kontrol nou lespas maritim e nou bann frontyer. Plis lentelizans lo bann trafikan i bezwen ganny ramase e bann trafikan i devret ganny arete.  Silvouple fer sa ki posib pou en meyer fitir.  APDAR i bezwen revwar son stratezi e met plis resours dan prevansyon olye zis manage sityasyon. NGOs pe fer bokou zefor e pe sey zot mye, me sa pa ase.

Mr Speaker, de travayer ANB lo en shift lo erport san lekipman modern pou sirvey plis ki 600 a mil arrival par zour pa ase.   Zis en travayer ANB dan Lapos pou sirvey plizyer mil parsel, san ni menm en latab ek en sez pou zot kapab ekri en rapor, i pa fason ki nou pou ganny sa batay lo drog.

Mr Speaker, tout an rekonesan ki bann travayer etranze i bezwen kontribye en pti pe plis dan pei ki pe donn zot e zot fanmir en dipen.  An menm tan mon partaz mon lenkyetid lo sa lanons ki Prezidan Faure in fer pou retir 3 poursan lo zot lapey pou met dan Fon Pansyon. En Fon Pansyon set en fon ki permet dimoun pou rezouir en pansyon ler i pran son retret.

Alor ti a pli byen ki si sa 3 poursan ti ganny met dan en fon sekirite sosyal e an retour bann expatriate ti a benefisye avek en servis lasante primer gratwit.  A la fin nou pa ti a bezwen rann zot sa 25 poursan zot kontribisyon letan zot kontra i fini.

Mr Speaker, size internet e son kou i en size ki’n ganny bokou latansyon tou resaman. Internet avek online business i bezwen form parti entegral dan nou devlopman nou pei.   Ler nou evalye nou pozisyon zeografik, e nou time zone ki napa gran dekalaz avek Lerop, Mwayen Oriyan e Lafrik, i fer ki nou annan en pozisyon stratezik ek en gran potansyel pou vin en hub pou biznes enternasyonal e rezyonal.

Si nou kapab redwir pri internet nou a vwar ki sa pou stimil en lentere bann zenn pou develop bann biznes inovativ. Malerezman lanons ki Prezidan in fer lo rediksyon license fee pou bann operater pou zis ankouraz operater fer plis profi.  Mezir pou redwir pri lo internet ti devret al lo pli o profon. DICT koman regilater i devret met serten kondisyon ki a permet internet vin pli bon marse.

Tou resaman lo televizyon, mon’n kontan pou vwar en zenn ki pe deza montre lentere pou develop online platform ki pou kapab interface bann servis banker.

Mr Speaker, DICT i bezwen osi met plis zefor pou digitalize nou Gouvernman e fer li vin pli fasil pou bann lenvestiser ganny akse avek lenformasyon e servis Gouvernman.

Senkyenmman, lazistis sosyal.  Mr Speaker, Seselwa i bezwen vwar li o sant devlopman dan son pei.  Sa pa pou arive si nou mank loportinite pou anmenn lazistis sosyal pou nou pep.

Ozordi, menm si Lalwa i egzize ki bann proze Gouvernman i pas dan prosedir tender avan konstriksyon.  Nou pe vwar ki bokou lakonpannyen Endyen e Sinwan pe ganny plis ki 90 poursan proze klas 1.

Sesel i annan plizyer lakonpannyen Seselwa ki annan license klas 1.  Me i paret ki bann lakonpannyen etranze pe bid pli ba pou ganny kontra. Me ler zot konmans travay zot demann bokou plis larzan pou ban varyasyon.

Zis get proze Stad Lanmizik ki’n sorti 15 milyon pou ariv plis ki 30 milyon.  Apre ou tande ki sa bann menm lakonpannyen pe fer donasyon avek serten parti politik.  Eski sa se pa en form koripsyon?

Mr Speaker, mon pe fer en pledwari avek Gouvernman pou konsider rezerv o mwen 25 poursan proze klas 1 pou bann konpannyen Seselwa, amwen ki okenn lakonpannyen Seselwa pa bid.   Sa Polisi i a vin parey dan Lendistri Lotelyer kot lotel 25 lasanm i ganny rezerve pou Seselwa.  Sa i ava anmenn plis lazistis sosyal e permet bann lakonpannyen konstriksyon Seselwa ki annan klas 1 agrandi.

Mr Speaker, avan mon terminen mon pou koz lo leta mon distrik.  Mr Speaker, ler mon get leta mon distrik ki en distrik tre touristik, mon tre dezapwente avek langazman L’Egzekitiv lo plizyer nivo.

Annefe, swivan en petisyon lo medya sosyal organize par en zenn fiy ki’n demontre en eleman enportan dan laspirasyon bann zenn, mon krwar ki nou devret ankouraze.  Bann zenn i anvi viv dan en Sesel ki prop, e osi enn ki annan lord e sekirite pou tou dimoun.  Se pou sela ki mon’n donn mon sipor total sa linisyativ an azoutan mon sinyatir osi.

Ler nou get sa landrwa bazar labrin, ki ofisyelman i apel La Promenade Beau Vallon.  Ki ti komans par en linisyativ Minister Tourizm, kot bann zabitan ti ganny ankouraze pou vin fer en pti aktivite en fwa par semenn, pou donn bann touris en avan gou lakwizin Kreol e nou kiltir.  Malerezman in rapidman sanze pou vin en landrwa kot tou sa ki le desann toulezour pou vin fer restoran, pou vin vann drog, pou vin pike, pou vin fer tapaz eksesiv ek lanmizik.  E monte desann avek scooter lo La Promenade, zet salte en pe partou, partou.  Lisyen eran i fer sa ki pou li, lera i viv an abondans.  Bann zenn fiy i ganny harass.  E se sa ki’n vin la realite sa landrwa.  Boner 2017 mon ti konmans realize ki sa dezord ti tro bokou e mon ti alert Lotorite e osi anmenn plizyer kestyon dan Lasanble.

Mon ti ekri let, parti let kot Minister Lasante.  Swivan sa, Minis Adam ti nomin en task force pou deal avek sa sityasyon ki ti pe arive. Sa ti konpri Lapolis, Licensing, zofisye sanniter, DA ek mwan menm.   Me aksyon lo teren ti reste zero. Lannen pase mon ti inisye vizit avek LWMA avek partisipasyon mon DA lo sa bann hot spots.

An plizyer repriz, DA ek mwan nou’n fer meeting avek Lapolis me ankor lo teren nou pa’n vwar gran amelyorasyon. Se pourtan, sa ki nou pe demande se pa lesyel ek later. Nou pe demann en prezans Lapolis permanan pou mentenir sekirite e lord.  Nou pe demann plis lapropte, nou pe demann kontrol lo tapaz, nou pe demann en twalet ek shower e plis sanitasyon. Parey tou keksoz dan sa pei, ou tann zis bokou koze me napa nanryen ki ganny fer.

Mr Speaker, malgre i difisil mon pa pou zanmen les tonbe, mon pou kontinyen debout e fer tande laspirasyon zabitan mon distrik parey mon pe fer la konmela.  Mon konnen ki zabitan Beau Vallon i rekonnet zefor ki mon’n mete pou demann Gouvernman pou aste sa landrwa e devlop li pou byennet zabitan Beau Vallon.

Mon pou met menm zefor pou fer ki osito posib sa landrwa i ganny remet anba kontrol.  Me sertennman, LDS pa dan L’Egzekitiv. Alor nou bezwen esper ban Lazans Gouvernman pou delivre.

Mr Speaker, size en servis bis Dan Gala, Le Niol e rekonstriksyon bann lakaz emergency ki pe tonm an rin i enn size ki pres ek mon leker e en size ki mon’n toultan koz lo la.

Mon’n osi anmenn plizyer kestyon dan Lasanble lo sa size.  Linefikasite L’Egzekitiv i ankor aparan la.  Dan Semen Gala i annan zis en kontour pou agrandi e wayleave in ganny donnen a kondisyon ki Minister pou Transport e Labita i rekonpans sa propriyeter avek en menm siperfisi later ki’n ganny pran pou fer sa semen.   I annan plis ki 3an, sa Minister ti dakor lo sa formil, me ziska prezan naryen pa ankor ganny fer. PS Later i ankor pe dormi lo sa file.  Mon demande Ki kantite lannen ankor zot pou pran, pou ki zabitan Gala i ganny en servis bis?

Mr Speaker, sa bann lakaz an tol ki’n ganny konstri konman emergency housing in vin permanent housing, akoz sa lannen zot pou selebre 28an.  Sa pa rezonnab. Sa bann lakaz in delapide e kondisyon ki sa bann fanmir pe viv ladan i deplorab.  Sa bann zabitan in fini dir ki sa voyaz zot pou fer konte zot vot.  Ki mannyer sa Gouvernman i kapab koz lo lapovrete, pou dir i a pe elimin lapovrete kan i oubliy tou son promes?

Mr Speaker, Mr Faure ek son Minis in fail lo size lakaz.  I ti anonse ki i pou fer 24 lakaz, dan 24 mwan, dan 24 distrik. Savedir i ti devret fer 576 lakaz dan 2an.  Me la realite se ki in fer zis 234 dan 3an.  Alor in ariv zis 40 poursan son target.  Dan son diskour in promet pou fer 2500 lakaz dan 4an avek lasistans Gouvernman Lenn. Mon pe demann mon lekor si lepep Seselwa pou manz ankor sa labwet pouri?

Mr Speaker, Mr Faure in form parti sa Gouvernman depi plis ki 40an.  Nou tou nou konn sa proverb ki dir zwazo menm nik, kakatwa menm bar.  Zot in zis fatige bat latet Kreol. Ozordi in tro tar pou fer Kreol dormi boner.  Comme dir enn zot ansyen Minis,    in dir ki SPUP, SPPF, ozordi Lepep e US i napa nanryen de neuf pou eksit sa pep.  Zot in politically expire.

Menm si Mr Faure in sanz son non son parti e fer nou krwar ki in divors li e dezasosye li avek bann ki’n fer koudeta, 15 lo 10 in fer Seselwa vwar kler.  E Seselwa i konnen ki si zot pou donn zot vot Mr Faure pou annan zis plis promes e plis promes e plis promes san okenn keksoz ganny delivre.

Keksoz ki mon ti a kontan i fer avan ki i ganny imilye par sa pep se demisyonnen, si i le vreman dezasosye li avek sa bann ki’n anmenn bokou soufrans pou sa pep.  Les LDS travay. Lavenir Seselwa i dan lanmen LDS.  Se nou ki annan en pli bon plan pou Sesel e Seselwa. Annou kontinyen reste pli for ki Faure anba leadership Onorab Ramkalawan ki’n sakrifye son zenes pou lager e pou delivre Sesel.

I pa’n zanmen les tonbe son siporter e nou tou lo sa kote latab nou pou touzour ralye deryer son leadership e ed li pou anmenn sa sanzman ki nou pep i le.  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Hoareau.  Mon a donn laparol Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker e bonn apre midi tou dimoun. Sesel i pli gran ki nou tou, parol Prezidan Danny Faure.

Mr Speaker, mon’n komans avek parol Prezidan Faure senpleman akoz tou dilon listwar, lavwa imen in touzour en zouti pwisan pour sanzman.  E ler en leader i koz avek konviksyon e annan en vizyon, son diskour pa zis pas koman parol e nide, me i ganny marke dan liv listwar sa pei.

Ler mon’n vwar Prezidan Faure asize la anler akote ou Mr Speaker, e ekout Prezidan Faure koze, mon’n vwar e antann en vre leader, en vre Prezidan koze.  En Prezidan ki’n koz avek en vizyon pour byennet e prosperite son pep, en vizyon pour lape e en vizyon pour rekonsilyasyon.

En diskour ki’n enspir e elev moral en Seselwa pou fer pli byen e vin pli meyer.  En diskour ki pou anmenn lape, e en diskour ki pou tous leker Seselwa e donn nou lespwar pou en Sesel pli briyan, ini, solider e stab.

Mon dir hash tag the future is Faure.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, diskour Prezidan Faure in montre en Prezidan ki’n ekout son pep.  Atraver son bann rankont regilye avek piblik, plizyer vizit e rankont dan landrwa travay, e dan lakour nou bann sitwayen.  Ki fer in pran aksyon pour rezourd problenm ki dimoun pe fer fas avek ozordi.

O kour sa dernyen 3an ki in dan sez Prezidansyel, avek en pep politikman divize, in esey son mye pou rekonsilye e ini pep Seselwa.   Pe enport zot afilyasyon politik, senpleman akoz i konnen ki Sesel i bezwen tou son zanfan, pour ki Sesel i sorti meyer e viktorye.  Kot lezot pe esey divize, Prezidan Faure in rod fason pou inifye. Hash tag Prezidan Faure Sesel.

Mr Speaker, nou admet ki malgre tou sa lakonplisman i annan ankor bokou pou nou fer.  Me i enportan ki nou pa zanmen perdi nou larm, me plito kontinyen mentenir nou prensip e bon direksyon ki’n touzour baze lo lazistis sosyal.  In en politik e prensip ki’n donn nou en pep edike, lasante gratwit, lozman konfortab e en standar lavi byen o.  Malgre i annan bokou ki pa oule admet, me tou Seselwa i konn tre byen sa ki nou’n fer koman en pep ziska prezan.

Rezilta i la pou tou dimoun vwar, apresye e konpran.  Leta nou Nasyon i konsern Sesel antye.  Wi.  Se Prezidan Faure ki Prezidan Larepiblik Sesel e ki wi, se li ki a latet responsabilite nou pei, e bon Leta nou Nasyon.  Me i responsabilite sakenn de nou pou mazin lavenir nou Nasyon. Akoz, Sesel pa zis problenm Prezidan Faure. Problenm Sesel i problenm tou Seselwa, akoz en zonm li tousel pa kapab zanmen pran presyon tou sa Sesel li tousel.  Me se mwan, ou, li e nou tou ki responsab sa pei.

Prezidan Faure napa en baton mazik, e ni enn son bann predeseser pa’n zanmen annan en baton mazik pou zot diriz sa pei avek.  Se selman ansanm, nou avek li, ki nou pou kapab transform sa pei.  Se an travayan plis e pli dir ankor.  Sa zanfan ki ozordi i posed tou loportinite ki pei i ofer, sa menm loportinite ki son gran paran pa’n gannyen.  Me ki malgre tou difikilte, in kontinyen trimouse nwit e zour pou fer sir ki zot grandi byen.  Al lekol, ganny en ledikasyon e en karyer ki zot paran pa ti pou kapab ganny sans gannyen dan zot lepok.

Nou bezwen reste angaze dan sa ki nou pe fer.  Gard nou konsantrasyon fikse lo nou misyon e aret konfiz nou bann responsabilite.  Se sa lazistis sosyal ki nou pe koz lo la ozordi.

Mr Speaker, en gran parti nou popilasyon in viv e temwanny diferan lepok nou listwar. Lepok kot nou pep ti ganny oprimen. San gran disparite ant sa ki annan ek sa ki napa, lepok gran blan ek lenzistis sosyal. Sa gran porsyon nou pep ki ti pe viv dan en lanmizer nwanr terib. En kantite paran ti bezwen met zot rev de kote avek lafreyer akoz zot pa ti konnen ki kalite fitir zot zanfan ti pou fer fas avek sa letan.  Solisyon ti zis pour en serten kalite dimoun. Me in pran en zonm avek en vizyon revolisyoner pour retir sa pep kot i ti ete. Bokou zonm e fanm, ki laplipar nepli vivan, ti travay dir pou konstrir sa pei e anmenn li kot i ete ozordi.

Me nou bezwen admet e pa zanmen bliye, ki in annan ki’n soufer osi o kour sa prosesis.  Me malgre ki in annan keksoz mal ki’n arive dan nou pei, nou bezwen rekonnet ki sa pei in annan devlopman masiv, ki’n depas lekspektasyon bokou pei etranze, ki ti a kontan viv isi, akoz i enn parmi bann pli zoli pei o monde.

Sa Sesel ki nou vwar ozordi in ganny konstrir e batir dan en fason ki donn loportinite egal tou Seselwa.  I en pei ki’n sorti lwen. In pas atraver bokou.  Bon ou move, me nou pei in devlope, nou en pep ki’n devlope, nou’n vin pli edike.   Mr Speaker, bon ou move, listwar Sesel in mark sakenn de nou ki’n leve tou le bomaten anba sa soley.

En listwar ki reste e montre ki napa naryen ki enposib pou nou nasyon e nou pep fer fas avek.  Zis get mon paran e mon gran paran.  Zot ti napa nanryen ki zot ti apel pou zot.  Sel larises ki mon paran e mon gran paran ti annan, ki ti apel pour zot sete selman bann seve blan dan zot latet.  Me menm sa apre zot travay dir, apre tou zot sakrifis, zot ti reve ki en zour zot zanfan e pti zanfan pou rekolte sa ki zot in senmen.

E vwala akoz en dimoun parey mwan ozordi ki pli tar mon zanfan, la ozordi i ete. Mon’n ganny bann loportinite ekstraordiner akoz zot in montre nou ki nou pa ti bezwen annan larises oubyen sorti dan en fanmir privilezye pou fer en diferans.

Nou listwar in zistwar nou paran e gran paran in montre nou ki nou bezwen persevere, travay dir e reve. Dream big.  En listwar ki’n kontinyelman fer nou reste en pep divize.  Me i annan en pe lannen deza ki sa divizyon in vin pli aparan, i malere ki divizyon in pran en lapant enkyetan.

Pandan ki nou pe fer letopsi lo nou prosen, dan nou prop lakour, dan nou prop fanmir e dan nou prop relasyon i annan problenm.  Nou’n pran nou en patant kot tou pti keksoz oubyen size ki leve i bezwen vin en deba politik, e nou konmans triy anndan manman kanmarad, triy bor partou nou kanmarad.

Mr Speaker, fodre zanmen Sesel i tonm dan politik sal. E fodre ki zanmen nou tonm dan sa kalite politik ki pe kontinyen desir nou. Fodre ki zanmen nou perdi konfyans dan nou kanmarad.   Perdi konfyans dan nou pei e pli pir ankor, fodre ki zanmen nou perdi konfyans dan nou prop lekor, si vreman nou oule vwar nou pei bouze e avanse.  Nou sipor solid sete nou fanmir, sete nou vye paran, sete nou bann bon vwazen e zanmi.  Sete bann larelizyon dan lekel nou’n grandi.  Se dan sa fason ki nou’n viv kot a kot avek nou vwazen.  Se pour sa rezon ki Prezidan Faure in koz fortman lo ou kominote e dan lakour.  Akoz se la kot tou i komanse.

Mr Speaker, Sesel in bezwen en zonm ki annan matirite politik, ki annan konpasyon pour tou Seselwa, pe enport son lapartenans politik, relizye, ras, kouler lapo e abilite, pour kapab anmenn Sesel pli devan.

En zonm avek en grander lespri ki sirpas son prop ego.  En zonm ki pa pou viktimiz en lot son prosen.  Ki pa pou viktimiz son frer Seselwa, zis akoz i nepli siport li.  E sa meyer zonm pour ini sa pep i pa lot ki Prezidan Danny Faure !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

En zonm ki pres lape, en zonm ki posed abilite pou sirmont tou kritik.  En zonm ki konn pardonnen, en zonm ki sak parol ki i koze i vin en lenspirasyon pour son pep, e en zonm ki for.  Mon dir hashtag Danny Faure pour Sesel!

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, si vreman sakenn ti kapab gard nou okipe, si vreman sakenn ti kapab mentenir nou responsabilite, nou ti pou pli lwen ozordi.  Sa i sa kalite perfeksyon ki mon krwar nou pe rode pour nou pei.

En keksoz ekstraordiner, tre enportan ki annan avek Prezidan Faure se ki i touzour pe fer bann analiz, rod bann posibilite pou kree plis loportinite e demontre en pli o nivo kreativite e inovasyon dan lafason ki i desarz son responsabilite koman Prezidan pei e sef Gouvernman.

Travay dir, en perseverans fikse ver lakonplisman.  Rod pozitivite dan bann rev, bann laspirasyon en zenn nasyon ki anvi fer en perse avek ekselans dan sa monn sitan boulverse e konpleks.

Mr Speaker, ler en leader i reisir avek gran sikse transform bann dimoun ki dezespere dan son bann adverser politik.  Transform sa dezespwar dan sak endividi, transform dezespwar dan sak kominote, transform dezespwar en pep, en nasyon, napa grander defi ki sa zonm pa pou kapab fer fas avek.

Diskour Prezidan Faure in avek sikse donn en repons lespwar ver en lavenir pli prospere.  Ansanm nou pou kapab korize e fer nou pei fleri e grandi, kot tou nou zanfan a vwar zot pe benefisye demen. Hash tag, napa lot zonm apard Danny Faure.

Mr Speaker, in annan bokou koze tou dernyerman lo sa size konze.  En manman tousel i leve bomaten, met son zanfan day care e lot dan lekol.  Sa menm manman tousel, enn son zanfan nek i trenn malad. Laplipar son konze malad i al ver son zanfan ozordi.  Me ler li menm li i malad, tou son konze in fini.  Sa menm manman tousel i vwar li dan en dezavantaz konpare avek sa enn ki napa zanfan, tou son allowance konze malad i al direkteman pour sa enn ki li i pa malad.

La ni menm 3 pti zour konze an plis lo son konze anyel i pa pe gannyen, gras a sa parti ki pe ozordi prese ki zot defann travayer, ki zot defann bann manman tousel.  Sa menm parti ki ozordi i pe dir ou dan servis piblik ki ou pou reste dan ou travay si zanmen zot mont State House.  Kan zot bliy, kan dan zot bann diskour arogan ki ti pe menas travayer ki pa ti pe siport zot ouswa tonm azenou devan zot met.

San bliye kan zot ti mont deryer pickup lo Stad Popiler, zour zot ti pe maltret Madanm Twomey pli ba ki later. A ot vwar zot ti kriye.  Sa ki nou pou fer avek zot, zot pou konnen zot menm.  Bliye osi ler zot ti dir Seselwa prepar zot pou met kartron dan zot fon kannson.

Mr Speaker, mwan zanmen mon’n antann Prezidan Faure maltret Seselwa koman bann kouyon mwan.   Me menm sa, dan Lasanble la nou’n tann li. Zanmen mon’n antann Prezidan Faure, maltret e sarbonn bann fanm.  Zanmen mon’n vwar Prezidan Faure menas okenn fanm, zanmen mon’n vwar Prezidan Faure agres son koleg.  Pourtan tousala nou’n vwar pase la dan nou Lasanble Nasyonal.

Mr Speaker, nou’n arive en staz dan devlopman nou nasyon kot si nou pa fer atansyon nou pou viv parey bef dan disab, kot sakenn pour bezwen vey son lizye.  Si zanmen nou fer sa fot met se zans ansarz nou vant.  Tou bann defi ki nou pe fer fas avek ozordi i bann defi nou lepok, e nou pei i alors bezwen en Prezidan ki kapab anpes sa ki pe pase o tour li kontrol son santiman e fer li vin agresiv.

En Prezidan ki ou kapab koz avek, en Prezidan ki kapab asiz otour en latab avek lezot dimoun e gard son kalm menm si i annan ki pa partaz menm lide avek li.  Sesel pa bezwen en Prezidan ki annan tout sort kalite kapris, me plito en Prezidan ki so cool.  E se sa, pa lot ki Prezidan Danny Faure.

Mr Speaker, depi Zedi pase koman Prezidan in fini koze, mon pe demann mon lekor en sel kestyon.  Ki mannyer en dimoun i atak en diskour for.   Larepons in vin tre vit, zot in napa swa me zis esey ridikilize, esey gognarde.  Dan sa kantite bon keksoz ki’n ganny dir, zot in vwar zis data dan tata pou fer show lo la.

Mr Speaker, mon ti ankor travay SBC e bokou zenn ozordi petet ti ankor zanfan sa letan.  Sa bann letan ti pe swiv en program televize prezante par en zenn zournalis sa letan, ki ozordi i asiz la dan sa Lasanble. En program ki ti pe koz lo inovasyon dan domenn teknolozi lenformasyon. I montre ou ki koman en zenn sa letan li osi i ti pe rev en Sesel kot nou bouze avek teknolozi, kot nou ti reve annan toudsort gadget elektronik ki nou kapab kominik lo la.

Me si ou sa letan ki ti en senp zournalis ou ti pe reve, e ozordi dan kravat ou vwar li difisil vwar sa menm zenn ki ti zanfan sa letan rev pli gran ankor. Rev viv dan en Sesel revolisyoner par teknolozi.

Dan sa monn kot preski tou keksoz in vin digital, bokou dimoun i espekte ki zot kapab reste konekte avek tou lenformasyon ki zot bezwen.  Sa dezir pou reste konekte i pa zanmen fini.  Fini sa lepok kot ou kapab reste konekte zis ler ou dan bann biro, ouswa lakour. Free WIFI i preski partou ozordi dan lemonn.  Dan bann restoran, dan erport, dan bann shopping mall.

Ou ki’n kit biro akoz ou bezwen rantre lakaz, me ou still bezwen reponn e resevwar en korespondans ouswa email. Vwala kot free WIFI dan transportasyon piblik i rantre.

Nou menm Seselwa, koman nou ariv dan en pei etranze, premye keksoz nou esey rode, kote ki i annan free WIFI pour nou kapab konekte avek nou fanmir e zanmi, travay e lezot isi Sesel.  Touris osi ler i vin Sesel i rod sanmenm.  Alors, les Seselwa osi enjoy en keksoz ki kapab fasilman ganny fer ozordi, olye sey rod toudsort lipou, e dir ki sa pa priyorite.

Sa ki kekfwa pa priyorite pour mwan i posib i priyorite pou sa zenn, ki a vwar en keksoz prodiktiv pour li fer sa bann letan.

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, nou’n dir ki Prezidan Faure i en Prezidan ki ekoute. I pa’n ekout zis sa manman tousel ki pe sey trimouse pou esey fer sa 2 bout zwenn, par ed li pey daycare son zanfan.  Ki fer sa R750 logmantasyon ki i ti gannyen an Zanvye e menm Desanm lannen pase avek son 5 poursan, i a reste dan son pos.  I pa’n zis ekout sor dimoun Praslin e La Digue pou fer pri marsandiz STC reste parey avek lo Mahe. Me in osi ekout nou tou ki konplent pri internet Sesel.

Zis en politisyen ki pa ofet avek realite global ki pa pou apresye sa. Me nou tou nou konnen ki LDS, in touzour vwar li byen plase pou blok tou nide inovativ ki pour empower nou fitir zenerasyon.  La mwan, mon ti a apresye ki i annan free WIFI dan Cat Coco, prenon kont sa kantite letan ki en endividi i perdi zis pou fer sa traze Praslin- La Digue e Praslin- Mahe. La Digue- Mahe.

Businessmen, endividi, touris, tou sa dimoun i vwar zot bloke, lefe ki zot pa kapab reste konekte.  Nou kapab al pli lwe ki sa.  Lopital, dan Victoria an antye, dan Labank e dan bann klinik e lezot landrwa kot piblik i bezwen esper en kantite letan.  Nide i la, annou fer li.  Aret rode si se sa enn ki priyorite ou pa, zis fer li arive.

Mr Speaker, lo sa size rekonsilyasyon, an 1992 avek retour miltiparti, in annan en zonm ki’n touzour koz lo sa size rekonsilyasyon nasyonal e sa i pa lot ki defen Prezidan James Mancham.  E ozordi devan sa Lasanble mon ankor enn fwa salye li pour inisye sa linisyativ, mon ti a byen kontan osi konnen lekel ki’n touy sa parti e son nide?

Lekel ki pa ti oule antann parle sa zafer rekonsilyasyon nasyonal sa letan? Ki sa, sa letan son parti ti ankor tro pti pou dil avek Parti Demokratik sa letan?  Sa letan i pa ti bezwen konn soufrans sa bann dimoun pour li mont State House? Zot o annou ase fer avek soufrans dimoun en.  Nou tou nou konnen ki sel zonm ki pa zwe lo soufrans dimoun, ki anvi vreman ini sa pep, se pa lot ki Prezidan Danny Faure.

United we will be united we will believe, united we will stand.  Napa lot fason.  Hashtag Danny Faure, hashtag vot Danny Faure.  Hashtag pou Linite Nasyonal! Hashtag vot Danny Faure ankor enn fwa!
Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain, mon ava donn laparol Onorab Bernard Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker, tou bann Manm Onorab e bann dimoun ki pe ekout nou.  Onorab ki’n koz avan mwan in demann en kestyon.  Lekel isi Sesel ki pa ti anvi tann koz lo rekonsilyasyon nasyonal?  Repons i senp Mr Speaker.  Se Mr France Albert Rene.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, Lartik 65 nou Konstitisyon i prevwar ki sak lannen Prezidan Larepiblik pou delivre en mesaz lo Leta Lanasyon, setadir, lo leta Sesel. Lide deryer sa se pou tou popilasyon konnen ki vre Leta nou Nasyon.  Set en lokazyon pou dirizan pei fer en lodit pei e delivre sa avek son pep.

Nou, lo sa kote latab, nou konn sa tre byen akoz sa lide mesaz lo Leta Lanasyon se enn ki Parti Seselwa ki ti propoze dan Komisyon Konstitisyonnel an 1992 e 93.  Lespri sa mesaz sete pou take stock parey Angle i dir.   Dan en fason ki tou dimoun ti pou kapab konnen kote i ete e kote i pe ale. Lide sete pou donn en lokazyon sa Gouvernman ki o pouvwar pou vin dir avek son pep ki performans zanfan lekol in fer dan zot legzanmen konpare avek bann lannen presedan.  Ki kantite touris ki’n antre dan pei e ki reveni sa bann touris in anmennen.  Si to mortalite zanfan in monte ouswa redwir.

Ki nivo lenflasyon e ki nivo zenerasyon elektrisite in arive, ki kantite sitwayen ki ankor lo lalis lakaz, konbyen lakaz in konstri lo sa ki ti’n ganny promet. Konbyen dimoun ki anba nivo lapovrete eksetera.   Lide sete pa pou donn en platform a en dirizan ni pou vin fer en dezyenm diskour Bidze e met tax isi e tir laba.  Ni pou vin propoz en manifesto eleksyon e fer en kanpanny politik.

En dirizan ki konn son Konstitisyon, e ki dir ki i konn son Konstitisyon, sirtou enn ki’n partisip dan elaborasyon son Konstitisyon koman en Manm Komisyon Konstitisyonnel, i devret konn son lobligasyon anver son pep tre byen.

Malerezman Mr Speaker, Prezidan Faure in mank sa loportinite e, malgre son promes ki i ti delivre isi menm dan sa Lasanble zis apre ki i ti pran pouvwar avek Mr Michel, pou etabli en sistenm rann kont.  In mank en loportinite mazer pou fer egzakteman sa.  E in prefere fer sa ki son parti in fer pandan plis ki 40an.  Promet, promet e promet dan lespwar reste o pouvwar.

Pou sa senp rezon, Mr Speaker, in ler enn fwa pou tou pou sanz sa sistenm, tir sa Gouvernman e ranplas li avek enn ki konn son lobligasyon e ki pare pou desarz li dan lentere lepep an antye.

Annou pa per pou dir sa byen for, byen boner.  2020 LDS Sesel !

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Mon’n fer en analiz mesaz Prezidan e mon vwar ki ou kapab partaz li dan 3 seksyon.  Promes vid, manifesto eleksyon e resikle lide LDS.

Premyerman, promes vid. I annan en keksoz ki nou’n konpran avek Mr Faure. I kontan en soundbite.  An 2016 i ti latransparans, bonn Gouvernans e rann kont. An 2017 tunnel anba montanny.    Pa enn, me de. An 2018 24 lakaz dan 24 distrik dan 24 mwan.  La sa lannen se WIFI dan bis SPTC. Ouswa parey nou’n ganny apele hashtag data dan tata.  Mersi Onorab.

Tou sa bann parol se bann zoli parol. Me lepep Seselwa in aprann en keksoz avek sa bann zoli laspirasyon Mr Faure. Se tou ki zot ete.  Zoli parol ek laspirasyon i realizab.

Se en bann soundbite ki dimoun, swa i tay avek, swa i fer mim avek, epi i mor lanmenm.  An plis ki sa, mon pa konnen si zot in remark en keksoz.  Sak promes, son pri ek son valer i desann. Tunnel ti pou kout plizyer santenn milyon roupi.

24 lakaz dan 24 distrik ti pou kout plizyer milyon roupi. WIFI li i pou kout plizyer mil roupi. Olye laspirasyon al an montan, anba Mr Faure in desann, parey en masin ki bennzin pe fini e i pe al tennyen.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Tou Sesel ti konnen Mr Speaker, ki tunnel nou pa ti pou zanmen vwar e nou pa’n dezapwente.  Apard Mr Faure, tou Seselwa ti konnen ki i annan bokou keksoz ki pli enportan pou nou pei ki pou anmenn plis benefis ekonomik ki tunnel.  Me i ti persiste avek sa lide ki li menm li i ti kalifye konman anbisye e i ti vin repete dan sa Lasanble ki proze pou ganny fer.  Mwan mon oule dir li degaze Mr Faure, akoz i reste ou zis 7 mwan pou ou konstri ou 2 tunnel.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Dezyenm proze anbisye Mr Faure sete son 24/24/24.  Ankor enn fwa, tou Seselwa ti konnen ki sa pa ti pou arive akonpli. E la, plis ki 24 mwan pli tar, lo 576 lakaz parey in ganny dir a 2 repriz deza ki ti’n devret ganny delivre avek sa 24 distrik, zis 234 ki’n fini.

Les Mamelles en premye blok 8 lakaz prezan ki pe ganny konstri.  E la permet mwan pou eksprim mon dezapwentman personnel ek mon fristrasyon zabitan mon distrik avek Minister Minis Charlette.

Zabitan Les Mamelles in zis vwar en blok lakaz pe ganny konstri. Ni en meeting avek zot pa’n ganny fer pou eksplik zot konbyen lakaz ki pe ganny konstri, ki plan sa devlopman, ki pou arive avek zot ler zot lakaz pou ganny kraze pou fer sa ki nef.

Pourtan, mon’n anvoy email apre email pou demann en meeting. Tar lannen pase mon ti rankontre avek 2 PS, pa enn me de dan Minister, pou demann zot vin koz avek nou rezidan.  Zot ti promet mwan zot pou vini.  Mon’n demann Minis Charlette isi menm dan sa Lasanble pou fer sa, i ti promet mwan ki i pou fer.  E la, semenn pase mon ti ekri PS ankor pou demann li en meeting.

Ou ti ava krwar Mr Speaker, ki i ti pou degaze pou fer enn, pou evit ganny name and shame dan mon repons Leta Lanasyon.  Me non, ni en repons ni aknowledgement mon email mon pa’n resevwar e mon pa’n gannyen.

E natirelman, ni meeting, nou zabitan pa ankor gannyen. E prezan Prezidan Faure i annan lodas vin dir nou ki sa progranm i anbisye. I pa ti anbisye, Mr Speaker.  I ti en soundbite ki ni Prezidan, ni son Gouvernman ti napa okenn lentansyon delivre lo la, egzakteman parey son 2 tunnel. Pa vin koz rann kont labous plen ler ou Minister pa reponn en email e pa delivre lo en promes meeting.  Sa, se pa rann kont. Sa, se pirman e senpleman fo promes, promes vid e en bat latet ki merit ganny sanksyonnen, e ki pou ganny sanksyonnen dan bwat vote pli tar sa lannen.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Ankor enn fwa mon alor Mr Speaker, mon repete byen for, byen boner 2020 LDS Sesel.  Se LDS ki pou vin fini sa 24 lakaz dan 24 distrik, pa Mr Faure.

En deryer mo lo sa blok lakaz Les Mamelles. Parey ti’n arive an 2016 ler Gouvernman ti fer 6 lakaz lo miray par lao laboutik Chalam, epi allocate sa bann lakaz e promet 50 zabitan ki sakenn pou ganny enn.   Epi in esper eleksyon, la mon aprann ki dimoun in fini ganny kriye pou ganny promet enn sa bann lakaz ki pe ganny konstri.

Mon konnen ki pou arive.  Nou tou nou konnen sa ki pou arive.  Sa blok lakaz pou fini, me lakle pou ganny donnen dan rafal eleksyon, zis pou Gouvernman fer politik avek parey zot in fer politik pandan 40an avek lakaz.

Bon gouvernans, Mr Speaker.  Give me a break !

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

La, pou sa lannen, promes se 30 poursan lenerzi renouvlab an 2030, bis elektrik avek WIFI. Omwen WIFI dan bis elektrik mon dakor i en bon keksoz.

Mon konpran ki bokou laklos pou aret bis dan sa bann bis pa marse.  Alor, olye pasaze pou kriy ‘aret devan’ zis zot a anvoy en WhatsApp avek drayver pou dir li kan zot anvi arete !

 (laughter)

 

HON BERNARD GEORGES

Jokes aside, Mr Speaker. Prezidan in kalifye son proze lenerzi renouvlab konman anbisye.  Sa mo anbisye se son code pou warning nou ki sa proze pa pou realize. Proze tunnel parey mon’n dir ti anbisye, pa’n ni konmanse.  Proze 24 lakaz ti anbisye, pa’n kapab fini fer.  Mwan ler mon tann sa mo anbisye sorti dan labous Mr Faure mon’n fini konpran ki, parey sa mo cool, anbisye i en lot mo pou sirondann.  Krwar si zot anvi zot. Mwan, ek lepep Seselwa, nou lizye Mr Speaker, in fini ouver.

Dezyenm seksyon mesaz Prezidan se son manifesto eleksyon.  I kler pou tou dimoun ki sa ki Mr Faure in vin fer Mardi set en kanpanny eleksyon.  La osi, parey avek son politik soundbites Mr Faure in inyor son lobligasyon konstitisyonnel e in vin anmenn en bann mezir panadol olye konsantre lo bann vre problenm nou pei.

Nou pa devret sirprann par sa. Apre tou, sa se la fason fer ki SPPF, Parti Lepep avek US in montre nou e nou abitye avek. Olye regard dan kondisyon semen ek bis ki de problenm mazer e ki pou pran letan ek lenerzi pou rezoud, Mr Faure in plifere focus lo WIFI dan bis.   Akoz sa set en pti keksoz fasil pou fer e i krwar ki avek sa, pasaze dan sa bis ek lo sa bann larout pou oubliy kondisyon sa transpor e kondisyon sa semen.

Epi, Prezidan i resikle vye promes Mr Michel parey nou’n ganny rappel bomaten, pou fer 2,500 lakaz.  Depi 2010 tousala ti’n sipoze fini. Mr Michel in ale, dapre dir in al viv aletranze.  Me son promes lakaz still pa ankor ganny realize. La Mr Faure i promet nou ankor 2,500 avek sipor Lenn.  Ki son lentansyon ?  I konnen ki i pa pou kapab fini fer sa lakaz dan sa 7 mwan ki reste li avan ki i bezwen met lakle State House lo gate. Alor, i promet sa bann lakaz avek bi ganny en eleksyon.

Erezman Seselwa in vwar kler e ankor enn fwa, sa promes se Gouvernman LDS ki pou delivre. Apre, pansyon minimonm pou monte e pou ariv R3 mil.   Sa i byen pou sa bann dimoun ki pe ganny mwens ki sa sonm. Me, Mr Faure pa dir nou ki mannyer Pension Fund, ki sa bann menm dirizan dan sa fon in fer nou konpran.  I pa soutenab, pou abzorb ankor en depans adisyonnel san en reveni adisyonnel.  E si son lentansyon se pou servi larzan bann anploye etranze, epi rann zot zis 25 poursan zot kontribisyon.  E dezabiy St Pierre pou abiy St Paul, mon pa krwar ki sa i zis.

Si en travayer, ki swa Seselwa ou etranze i fer en kontribisyon dan Fon Pansyon, sa i son larzan e ler i kit pei i devret reganny tou son larzan.

Si Mr Faure ti anvi ganny en kontribisyon atraver etranze akoz zot servi nou bann servis isi parey semen, Lopital, bis avek son WIFI ladan, sa i en lot zafer.  Fer zot pey en kontribisyon pou sa. Pa servi larzan Fon Pansyon pou fer politik avek. Akoz Bondye pa kontan.

Logmantasyon dan alokasyon childminding pou paran ek logmantasyon dan nivo loan lakaz sorti R800mil pou al R1.2 milyon sa i byen.  Me akoz ki se la dan lannen eleksyon ki Mr Faure ki en kandida dan sa eleksyon i vin anons sa?  Akoz i pa’n les son Minis Finans, ki pa en kandida dan eleksyon vin anons sa dan diskour Bidze ki ti ava pli apropriye 3 mwan pase? Kan, Mr Speaker, ki sa parti ki o pouvwar pou aret fer politik avek larzan taxpayers?

Menm zafer pou VAT lo manze, lo Bidze pou Liniversite, lo redwir pri lo komodite Praslin ek La Digue.  Sa delo i ganny large zis dan rafal eleksyon.  Les mwan a sa moman fer en parantez lo Liniversite Sesel.

Leader Zafer Gouvernman in dir bomaten ki lopozisyon pa ti an faver sa Lenstitisyon.  Pa byen sa, pa vre.  Mwan mon ti a kontan met lo rikord ozordi ki o konter, sete defen Mr Guy Morel ek defen Mrs Maryse Eichler ansanm avek mwan ki ti premye pou propoz lide en Liniversite.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Ki apre, Prezidan Michel in pran e promot konman son lide. E dan sa 3 dimoun ki mon’n fek mansyonnen, 2 ladan ti Manm Egzekitiv parti SNP, parti lopozisyon a sa moman.

Sa mesaz Leta Lanasyon Prezidan Faure sa lannen, se pa en lot ki en manifesto eleksyon, en lot lesey pou lans son kanpanny apre sa fyasko mwan pase.  Me nou’n debiste ou, Mr Faure.

Ou manev pa pou marse. Fer sa ki ou anvi. Sot kot ou le. Ankor enn fwa mon repete byen for, 2020 LDS Sesel.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Me mwan mon anvi propoz en lot lide. Si fodre en lannen eleksyon pou Seselwa ganny tou sa bann promes, mon sizere ki nou fer en eleksyon tou le an. Dan sa fason Seselwa pa pou bezwen esper tou le 5an pou li ganny en lot pti bwe petet.

Trwazyenm seksyon mesaz Prezidan, se bann lide LDS ki in pran e in fer pas konman son lide.  Ankor enn fwa, sa se zot fason fer.  Nou donn lide. Zot kit ater. Epi, detrwa an pli tar zot vin avek sa menm lide avek gran lafanfar konmsi sa i zot lide.  Nou’n mir dan sa sistenm depi 25an ki nou lo lasenn politik.

Pa nou Onorab, ki blok lide Gouvernman.  Se zot ki pran lide ki pa pou zot.  Dan sa kategori nou’n vwar deklarasyon ki VAT pou ganny tire lo manze. Les mwan dir Mr Faure ki i an retar.  An 2007, 2008, ler program makro ekonomik ti ganny anonse, ek GST ti ganny mete lo tou komodite, lekel ki ti desann dan semen pou demann tir GST lo manze? Mwan mon ti parmi sa gran lafoul siporter SNP sa lepok ki ti marse anvil.  E lekel ki ti sourd lo nou?  Prezan, 13an pli tar, ki zot tann nou leokri e zot taye, dan en lannen eleksyon, pou tir VAT parey zot ti’n devret fer tou sa bann lannen pas.

Epi i annan sa zafer pri komodite Praslin ek La Digue. Konbyen fwa ki Leader Lopozisyon dan sa menm sa Lasanble in demande ki Gouvernman i revwar pri komodite lo sa 2 zil? E lekel ki ti sourd lo lekel?  La dan lannen eleksyon finalman lekay in sorti lo zot lizye e zot zorey in finalman tande sa ki nou ti pe demande.

Bis elektrik i en lot. Se mwan enn bann dimoun ki ti fer sa propozisyon dan sa menm sa Lasanble pa plis ki 1 ou 2 an pase.   La nou lide in ganny conquer par Mr Faure e in ganny prezante konman son plan. Mr Faure, aret pran lide ou kanmarad dan gran kler silvouple.

E finalman, lo sa size pran lide zot kanmarad, mon retourn lo sa size lakaz. Prezidan in anonse ki en program pou ganny etabli pou zanfan kapab fer en lakaz lo lakaz zot paran. Sa i en tre bon lide, Mr Prezidan.  Felisitasyon. Mon kontan ou’n finalman pran mon lide, ki mon ti’n donnen isi menm dan sa Lasanble, pou ankouraz entansifikasyon batiman lo sa pti git later ki nou pei i annan e les annan de ou plis konstriksyon lo menm parcel later.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Selman, tanzantan, ler ou pran nou lide, annan en pti mo lankourazman pou nou e pa bliye mansyonnen kote sa bann lide i sorti.

Me annou regarde prezan lekel sa bann lide ki nou’n donnen me ki Gouvernman pa’n pran.  Akoz se pa sa ki zot in pran ki problenm, me sa ki zot kit ater, sa ki zot pa pran.

Enn bann problenm pli fristran ozordi se leta nou bann semen prensipal e mank respe ki motoris i annan anver lezot motoris.  Napa en zour ki pase ki motoris pa konplent lo move kondisyon semen e lo mank enforcement Lalwa par lapolis. E napa en loportinite ki pase ki Gouvernman pa azout en tax, ouswa en levy lo loto ek lo pri patant.

Pourtan, sa larzan pa al dan repar nou semen e lo fer ki motoris i respekte Lalwa. Transpor i pas atraver lalimyer rouz mannyer zot kontan, scooter i over take gos, drwat.  Zanfan i met latet deor ouswa anba windscreen loto san problenm. Speed limit in vin en dekorasyon ki person pa pran okenn ka avek.  Pourtan, tousala se bann keksoz ki nou’n demann Gouvernman aranze depi plizyer lannen.   E Mr Faure in sourd lo nou.

Tapaz i en lot keksoz ki in kit ater. Tapaz vwazen, tapaz lanmizik, tapaz loto ki’n ganny aranze pou fer tapaz, mobile disco dan loto, tapaz lisyen.  Menm, mon sorry pou dir, tapaz serten lanmes dan vwazinaz.  Minis Finans in vin isi dan sa Lasanble pou dekrir nou en masin ki mezir nivo tapaz.  Tapaz i ankor la. Masin nou pa ankor vwar.  Mr Faure, ankor enn fwa, in sourd lo nou.

Lalyann anvaisan pe kontinyen conquer nou pei.   Bokou vwazinaz in fini rann lekor.  Kanpes o bor semen se bis SPTC ki taye.  Loto ki pe pouri dan kwen semen pa’n ganny fer nanryen avek e se selman 2 semenn pase ki en zofisye trafik ti vin lo televizyon pou koz lo sa size. Se konmsi nou’n fini ganny pri nobel pou lanvironnman e alor nou pa bezwen fer ankor nanryen pou gard nou pei prop. Tousala, Mr Faure pa war.  Pourtan, tou sa bann fenomenn, lontan nou pe demann li aranze.

Nou en pei ki depan bokou lo nou Lendistri Touris.  Touris pa kontan vwar semen e vwazinaz pa ganny gard prop. Zot pa kontan vwar ki nou pe les lalyann anvaisan take over.  Zot pa kontan tapaz.  Alor, akoz Mr Faure pa focus lo sa ki pli enportan pou nou pei a long term olye zis mazinen esey fer tou keksoz pou fer dimoun kontan pou li ganny eleksyon.

Sa ki sa pei i bezwen Mr Speaker, set en lot fason fer.  Se en lot mindset. Se senpleman en sanzman Gouvernman. Tou sa ki sa Gouvernman i fer ozordi i fer latet anba. Sa i bezwen sanze.

Se pa portre en Prezidan dan biro Gouvernman ki nou pei i bezwen.  Se en Prezidan ki pou enspir travayer Gouvernman, son sitwayen, son pep dan en tel fason ki i pa pou bezwen met son portre lo miray pou fer sa.  Son parol ek son aksyon i ava ase pou gard son memwar dan lespri son pep toulezour. En Dirizan i bezwen enspir son popilasyon par son kouraz, son determinasyon, son laklerte lespri.  Pa par son portre ouswa en seri soundbite ek mezir popilis.

Sa dirizan ki nou bezwen se pa enn ki pou rod met son non lo plak louvertir en blok lakaz dan lannen eleksyon, me enn ki pou asire ki tou son sitwayen i annan en lakaz apropriye.  Se pa enn ki pou antour li avek bodyguard, me enn ki pou fer sir ki transpor piblik i konfortab, i safe e roul lo en semen ki an bonn eta.  Sa pei i bezwen fonksyonn dan en fason diferan.

Ler i annan en levennman, se pa Minis ki devret dan premye ran, se dimoun ki’n kontribye pou sa levennman.  Annou met an premye plis nou artis, nou personnalite sport, travayer Gouvernman ki fer marse pei olye zis Minis, Minis, Minis.  Ziz, Ziz, Ziz. Politisyen, politisyen e politisyen.  Olye plas rezerve dan parking pou o zofisye, les sa bann plas pou sitwayen ordiner e les bann sef osi rod en landrwa pou park.  Se koumsa ki zot pou vwar ki sitwayen ordiner i pas ladan e i ava fer zot amelyor lavi tou dimoun.

Akfer ki Ziz, Minis ek bann sef i bezwen tint lo zot loto? Swa tou dimoun ti devret annan, swa personn pa devret annan. Sa sistenm grad pa byen dan nou pei.

 

(APPLAUSE)

 

HON BERNARD GEORGES

Se sa bann mezir ki mon ti pe espere avek Prezidan Faure dan son diskour Zedi pase, Mr Speaker.  Pa zis en bann lide resikle e en bann promes eleksyon.  Mon a donn li en lide ki mon ti ava kontan tande, me ki mon pa’n tande.

Labi drog i en problenm mazer parey nou tou nou konnen. Lalyann anvaisan, parey mon fek dir, i en problenm mazer. Pourtan, si nou met sa de problenm ansanm, nou kapab rezourd tou le de en sel kou.

Les mwan dir zot ki mannyer sa i kapab arive.  Progranm Methadone i en progranm ki retir en zenn lo Eroin.  Nou lo nou kote latab nou siport sa progranm.  Me i pa geri dimoun. Pou sorti lo Methadone, en dimoun i bezwen en peryod mantoring ek rediksyon son doz.  Sa i bezwen ki sa zenn i ganny akonpannyen pandan lazournen pou ki i pa retourn an aryer e i pa fall back. Malerezman, nou pei napa kapasite pou fer sa.

Me, si en group zenn ki servi sibstans i ganny en lanplwa striktire e sipervize, avek en lapey rezonnab dan en plan konkret.  Avek bann incentive apropriye, zot a kapab annan lespwar sorti, non selman lo Eroin me osi lo Methadone.

Akoz, alor ki nou pa demann nou bann zenn ki pa dan en lanplwa me ki servi Eroin pou atak nou problenm lalyann anvaisan?  Si bann zenn o nivo distrik i ganny organize dan bann platoun anba en leader pou al atak sa problenm, en sistenm kot zot pou ganny peye en bon lapey pou sa travay e ganny incentive.  Nou pei i a kapab, an atandan en sant dezentoksikasyon, konmans rezourd problenm drog e an menm tan rezoud en gro fleo lanvironnman.

Konpran mwan byen, Mr Speaker. Mon pa pe demann personn pou al travay dan bwa mwan.  Mon pe senpleman propoz en solisyon a de fleo ki sa Gouvernman pa’n kapab rezourd e ki pe al de pir an pir. Se sa bann kalite progranm anbisye ki mon ti a kontan tande.  Akoz en tel progranm pou marse depi son premye zour, menm si son lefe a lonterm i pa kler.

Mon plifere vwar sa kalite progranm olye bann ki nou konnen depi le moman ki i sorti dan labous Prezidan ki i pou fail, parey tunnel avek progranm 24/24/24.

En leader Mr Speaker, i bezwen ankouraz son pep avek lide ki kapab realize, non pa avek promes eleksyon e lide i realizab.  En leader i bezwen enspir son pep pou vwar en solisyon a son problenm, pa dan 5an, pa dan 10an, me imedyatman.

E en leader i bezwen prezant en progranm pou reponn a laspirasyon son pep. Laspirasyon zenn pou annan en meyer ledikasyon e meyer travay ler zot fini lekol.   Laspirasyon bann retrete pou annan en pansyon ki a tou moman i koresponn a pri lavi, e non pa enn kot en larzan i ganny azoute tanzantan san okenn filozofi e an dezord.

Laspirasyon en zenn koup pou annan en posibilite annan en lakaz ler zot en zenn koup e non pa ler zot in fini vin granparan.  Laspirasyon en lenvestiser pou ganny en larepons vit avek bann servis Gouvernman.  Laspirasyon en lantreprener pou annan lespas ek kapital pou li grandi e met son lide an mars.  Sa kalite leader pa ti sa enn ki ti devan nou Lasanble Zedi pase Mr Speaker.

Seselwa i espere ganny en leader ki pou ankouraz e enspire. En leader ki kapab pran desizyon. Nou pei in pare pou sa.  E dan detrwa mwan avek la gras, nou pep a swazi sa dimoun ki an Fevriye lannen prosenn a desarz son manda konstitisyonnel e vin donn en vre mesaz lo Leta nou Nasyon avek nou Lasanble e lepep Seselwa.

Se pa nou isi dan sa Lasanble ki pou deside lekel sa dimoun pou ete, se lepep an antye.   Me mwan mon konnen lekel ki mon pou swazi. Se sa zonm ki mon’n travay o bor pandan 25an, sa dimoun ki dan bo tan ek dan movetan in kapab konstri en parti politik, e, anver e kontrer tou, diriz en tim e gard li ansanm e solid.  Sa zonm i la, sa zonm i pare.

Ankor enn fwa alor e an konklizyon, les mwan repete byen for ek byen fyer Mr Speaker, 2020 LDS Sesel.  2020 Wavel State House.  2021 ! Mesaz Leta Lanasyon se Prezidan Ramkalawan ki pou vin delivre devan sa Lasanble!  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Bon nou pou pran en break 30 minit pou nou retournen.  Mon anvi ki nou al ziska 6er ozordi.  So mon ti a kontan ki tou lede kote i donn mon ankor en non, ki mon pou azoute pou ozordi.

Rezon pou sa akoz mon anvi ki demen nou break boner, nou annan en meeting avek Air Developer, Club Med.  E Zedi osi tou mon annan en komitman dan mon distrik.

So, mon ti a kontan ki nou ganny ankor en Manm lo sak kote latab ki’n pare pou delivre zot speech apre break.  Akoz mon annan zis 2 ankor ki lo mon lalis la.

Non mon annan, lo mon lalis pou ozordi la mon annan enn lo sak kote, ok.  So, anyway prepar zot ler nou ava antre.  Akoz mon oule anmennen pou nou kapab pran ankor 2 Manm adisyonnel ozordi.  Avek sa nou ava break e nou retournen 3. 45.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay e prosennman lo lalis mon annan Onorab Paul Ernesta.  Onorab la parol i pou ou.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, ser, frer, lepep Seselwa espesyalman bann zabitan Takamaka, Koleg Onorab.  Depi mon lanfans mon paran in touzour enkilke dan mwan, bann bon prensip. Valer e respe pou tou dimoun. Bonzour, bon apre midi, bonswar, koman sava, mersi, silvouple.  En bann mo senp me ki vedir bokou.  Se koumsa alors ki mon pou dir en bon apre midi tou dimoun ki pe ekout nou. I sa menn valer ki’n kit nou for ansanm konman en nasyon. Mon demann nou bann paran pou kontinyen enkilke sa bann bon valer parmi nou bann zanfan.

Zedi le 20 Fevriye, 2020 lepep Seselwa ti ankor pou katriyenm fwa antann nou Prezidan, Mr Danny Faure donn nou en rapor byen detaye lo Leta nou Nasyon. Parey labitid sa voyaz osi i pa’n en leksepsyon kot popilasyon in donn zot reaksyon lo diskour Prezidan Faure.

Zabitan Takamaka zot osi zot in ganny touse direk ou endirekteman dan sa ladres. Koman zot reprezantan e serviter, i mon devwar pou fer pase zot santiman.  Pandan sa detrwa zour mon’n ganny sans koz avek direkteman ouswa par telefonn e menm in annan ki mon’n zwenn online, kot zot in donn mwan zot reaksyon. Mon dir zot mersi pou zot bann bon kontribisyon.

Zot santiman in enn ki’n tre pozitiv, malgre sa i pa’n osi anpes zot donn zot lobzervasyon konstriktiv avek lespri pou fer keksoz vin pli meyer.                                     Mr Speaker, zabitan Takamaka in konstate ki diskour Prezidan Faure in santre lo tenm lazistis sosyal, kot in tous bokou keksoz ki annan pou fer lo devlopman enkliziv e sosyal nou pep.  Parey son labitid in kouver plizyer pwen e in donn nou bann analiz reel lo sityasyon nou pei. In prezant avek lepep serten nouvo lide inovativ dan lenplimantasyon serten mezir ki Gouvernman pou pran pou adres serten nou bann defi.            Avek menm determinasyon in santi ki moman in arive pou nou move forward in 2020 and beyond. Sel fason pou fer sa se asire ki lazistis sosyal i renye isi dan lavi sak zonm, fanm e zanfan Seselwa. Sa krwayans i reste enn bann gran prensip nou parti ki’n touzour rezon nou legzistans.                                               Mr Speaker, zabitan Takamaka in santi ki nou lavenir i for avek Mr Faure.  Zot santi ki in ler pou Takamaka e Sesel bouz de lavan dan en latmosfer pli kalm e trankil.  Zot dir mwan ki Danny Faure i sa sel zonm ki pou kapab re inifye sa pep e gid nou ver en lot sapit nou listwar.  Zot lesplikasyon i tre senp.  I baze lo son bann bon travay ki i pe fer ziska prezan. Osi konteni son ladres lo Leta Lanasyon ki i ti delivre Zedi pase, in fer li avek kalm ek konfidans. Avek en postir en vre dirizan ki konnen dan ki fason i pou prezant li e konport li devan son piblik.

In prezant ek nou son vizyon ki byen kler.  I konnen ki kote ki i oule anmenn son pep. Son misyon i reste entak kot sa prensip lazistis sosyal, legalite dan loportinite, linite dan diversite e the Rule of Law parmi bann valer ki’n ede anmenn bann Polisi Sosyal, ki fer Sesel in ariv kot i ete ozordi.         Dan son ladres Prezidan in koz lo bokou keksoz ki annan en lenpak direk lo nou zabitan Takamaka.  Premyerman in koz lo nesesite pou renouvelman nou kominote.  Kot in koz lo lenportans pou revwar bann striktir, bann progranm e annan plis aktivite lo nivo distrik.                                  Mon rapel mon lanfans e nou tou ki la nou ava kapab mazin nou lanfans, kot nou tou bann garson dan nou kominote, nou ti zwenn ansanm pou zwe foutbol, zwe kannet, kouk kasyet e fer bann lezot pti lavantir ansanm.  E toultan 6er pa ti sonnen nou pa ti pou antre dan lakaz. Annefe 6er ti nou ler antre osi, la si ou pa ankor antre sa ler gara ou osi. Bann fiy zot, zot ki zwenn pou zwe lastik, lesel, konos eksetera.  Sa bann letan ti gou.  Nou ti aprann viv ansanm, aprann konpran ek kominik ek kanmarad.  Nou tou ti annan sa bon savwar viv.  Me ozordi avek devlopman teknolozi bokou nou zanfan in antre dan en monde virtual.  Konsekaman retrouv en lot fason sosyalize. Lontan nou ti ganny forse pou aret zwe e antre anndan.  Ozordi larealite pou bokou nou bann zenn i lekontrer.                               Plis progranm e aktivite kiltirel dan distrik in byen ganny akeyir par zabitan Takamaka. Zot rekonnet ki vreman in annan en bes lo lakantite e kalite progranm e aktivite lo nivo distrik. Plis progranm sosyalizasyon i pou permet annan plis enteraksyon e sanzman nide. I pou osi annan sa zwa de viv parmi nou popilasyon e anmenn sa reinifikasyon. E an menm tan mon demann zot pou pa reste deryer, vin devan anmenn zot partisipasyon.                                 Eleksyon konsey distrik ki pou al fer lannen prosenn i en lot platform ki pou donn nou zabitan sa loportinite pou zot kontribye direkteman dan devlopman nou distrik.  Sa pou fer ki i a donn nou dimoun sa sans apartenans e enklisiv kot zabitan zot menm a kapab fer bann desizyon baze lo zot swa e fason ki zot anvi vwar zot distrik devlope.  Konsekaman sa a rann nou kominote bokou pli for.

Ozordi nou konnen ki avek limitasyon resours imen e finansyel i anmenn bokou lenpak lo lenplimantasyon bann proze lo nivo nou distrik. Koman zot reprezantan, mon’n toultan rode pou devlopman nou distrik. I annan proze, bokou proze.  Enn presizeman, sa enn Dan Penpen ki’n en demann pou sa komite pou bokou letan.  Mon kontan ozordi pou dir ki semen pe al byento komanse. Pou sa kapab arive in akoz en travay konzwent ant Gouvernman e piblik.

De lapar zabitan Takamaka mon dir mersi tou dimoun ki’n ede pou fer sa arive, espesyalman bann propriyeter later ki’n donn zot lotorizasyon pou enplimant sa proze.

Avek konsey distrik, zabitan Takamaka pou nepli bezwen esper desizyon ou alokasyon finansyel sorti santral. Pou annan plis lenplimantasyon bann proze avek bokou lefikasite. Bann kontrakter ki pe donn nou difikilte dan lenplimantasyon bann proze, pou osi ganny deal avek korekteman.                            Mr Speaker, dan mon repons lo Leta Lanasyon an Mars 2018, mon ti dir ki Leta i devret seryezman reflesir lo sibvansyonn pou bann biznes childminding. E seksyon ledikasyon Petite Enfance i donn formasyon apropriye bann childminders e an rezilta sa, zot a santi zot pli konpetan pou zot aksepte sa bann group laz zanfan e liber zot paran pou zot vin aktiv ekonomikman.           Sa i anmenn mon lo sa lasistans R750 pou tou bann zanfan, pou kouver zot servis daycare e childminding.  Sa i en lot linisyativ ki zabitan in byen akeyir. E mon menm mon’n byen apresye ki Prezidan in ekoute e in reazir.  Akoz sa pou ed zot direkteman avek en R750 an plis dan zot pos.  Plis ankor i pou permet devlopman sa zanfan a en tre zenn az.

Lenvestisman Gouvernman dan son zanfan i en lenvestisman dan fitir son pei. Akoz letan en zanfan i ganny ankadre boner i ganny li en fondasyon solid. Konsekaman sa i rann li pli for pou li kapab fer fas ek bann defi ki i pou fer fas avek dan lavenir.    Mr Speaker, Prezidan Faure dan en fason fran in fer nou remarke ki lakaz in reste en kritik pou nou pei.  Sa sityasyon e demann pou lakaz i reste en gran konsern pou nou bann zabitan Takamaka. Nou distrik in benefisye avek plis ki 40 unit lakaz anba proze 24 lakaz dan 24 mwan. Me alokasyon pa ankor ganny fer akoz sa konsern STP. Swivan mon kominikasyon resaman avek Minis pou Lakaz, Lenfrastriktir, Later ek Transpor, in reasir mwan ki zot pe zwenn tre byento. Sa se Merkredi, pou zot diskit lo dernyen propozisyon avek propriyeter pou zot afen konklir sa demars e negosyasyon pou proze kontinyen.  E in osi reasir mon ki dek ki sa i fini i pou komans demars pou fer bann alokasyon tre vitman.                     En lot proze ki osi nou pou benefisye, sa se dezyenm faz konstriksyon nou housing estate ex Desaubin ki li, Minis li menm in fini anonse dan proze ki pou ganny fer anba ADN grant e sa i pou osi komanse sa lannen. Zabitan Takamaka i akeyir en tel nide akoz sa i donn zot lespwar. Pou bann ki pe esper lakaz zot ava kapab ganny en lakaz. Me zot kont lo Gouvernman pou elimin tou bann baryer ki pou met retar dan lenplimantasyon sa proze e evantyelman son alokasyon.        Mr Speaker, Takamaka i en distrik ki konekte avek Baie-Lazare e Anse Royale, nou zabitan i depan bokou lo mwayen transpor pou deplase. Menm ki nou apresye bann demars pou lenstalasyon kab elektrik tou dilon lakot. Nou demann PUC ek SLTA pou akseler lenplimantasyon sa proze, e pou re sirfas nou bann semen o pli vit posib. Nou zabitan pe ganny tro dezavantaze avek kondisyon aktyel nou bann semen.                         Mr Speaker, pou nou reisir dan nou traze ver lazistis sosyal kot tou nou sitwayen i benefisye, nou bezwen annan linite e stabilite. Pou sa stabilite kontinyen renye dan nou pei nou Sesel i bezwen annan en sanzman dan nou mindset. Kot nou annan en responsabilite kolektiv e partaze.                             Pandan sa dernyen 3an zabitan Takamaka in temwanny la fason ki Prezidan in anmenn son ladministrasyon.  In touzour dir ki Sesel i pli gran ki nou tou e i bezwen tou son zanfan.  Dan sa fason in anmenn tou dimoun ansanm. Dan son ladministrasyon i laprev konkret kot in konfye bann pos avek tou dimoun potansyel ki kapab fer en diferans pou pei.  E i pa’n gete ki ou kouler, ou preferans politik, e ou larelizyon. In plito get sa kontribisyon ki ou kapab fer pou Sesel.  In osi konsantre lo kre bann Lenstitisyon Nasyonal, kot nou la demokrasi in ganny ranforsi.                           La mon anvi demann tou dimoun, bann ki dan bann pozisyon kle, annou pa servi nou pozisyon pou viktimiz dimoun.  Pou fer politik, ou pou fer nou pep soufer e fristre pou gen politik ou lanbisyon personnel. Annou get nou frer ek ser koman en imen me non pa en non lo en file ou en bout papye.

An terminan mon anvi dir en gro mersi tou bann travayer dan Sekter Piblik, Prive e Parastatal ki nou’n ganny sans travay ansanm pou fer sa diferans dan nou kominote e pei.  Mon konnen nou kapab fer plis. Annou retir lespri malis, met plis lanmour, lefikasite dan nou travay. Sak sitwayen i bezwen pran son responsabilite o serye e sel fason pou nou reisir sirmont nou bann defi. Wi nou kapab fer li.

Napa personn ki parfe isi lo sa later. Sakenn de nou, nou annan nou defo, me nou devwar i merit reste fikse lo nou zoli pti pei. Annou pa les divizyon tir nou lo nou larout ver plis prosperite ouswa menm les lanbisyon serten vin detri sa ki nou’n akonpli ansanm ziska ozordi.

Zabitan Takamaka e tou Seselwa annou reste konsantre pou lavenir pli meyer pou nou zanfan.  Kot boner ek prosperite i rennyen dan sak lakour nou frer e ser Seselwa. Mr Prezidan Faure i sa sel zonm ki pou garanti sa pou ou, pou mwan e nou zanfan. The future is Faure. Annou kontinyen travay dir pou vin sa ki nou oule vini dan lavi. Dan linite, disiplin, lape ek stabilite, ansanm nou ava fer li with the future is Faure.                Byento nou pe al antre dan peryod karenm, mon priye ki Bondye i vey lo nou pti pei Sesel e beni nou. Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ernesta, mon ava donn laparol Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou bann Koleg Manm Lasanble e tou dimoun ki pe ekout nou.

Ser frer Seselwa.  Diskour lo Leta Lanasyon delivre par Prezidan Larepiblik i en diskour ki’n anmenn plizyer reaksyon parmi nou popilasyon.  En diskour ki’n osi fer Seselwa poz kestyon lo kalite desizyon ki Mr Faure ek son Gouvernman pe pran e si vreman zot annan Seselwa aker.

Premyerman, ler Prezidan Faure i nonm WIFI lo bis SPTC. Pep Seselwa i plito riye.  Zot demande si sa Msye i vreman konn bezwen e priyorite Seselwa.  E ler Prezidan Faure i koz lo keksoz ki in fer, Seselwa i dir ki zot lavi pa’n sanze.

Ler Prezidan i demann biznes pou pas benefis rediksyon dan tax ek license avek konsonmater. Seselwa i dir ki sa Msye pa’n fer byen son homework, akoz konsonmater pa pou benefisye.

Mr Speaker, Mr Faure in koz lo la demokrasi me i pa’n dir nou akoz ki’n pran son Gouvernman plis ki 9 an, preski en deseni pou adopte African Charter lo la demokrasi.  Sa ki kler se ki avek ratifikasyon sa Charter ti fer an 2016, Sesel ti anba lobligasyon pou kree bann Lenstitisyon Nasyonal pou ranforsi la demokrasi.

I enportan pou note ki African Charter lo demokrasi, eleksyon e gouvernans ti ganny adopte le 30 Zanvye, 2007 Addis Ababa, Letiopi.   Me, Sesel ti adopte e ratifye sa Charter le 12 Out, 2016.  Plis ki 9an pli tar e zis lavey eleksyon nou sizyenm Lasanble.  Si Mr Faure ek son Gouvernman ti vreman krwar dan la demokrasi zot pa ti ava esper en deseni pou ratifye sa Charter.

Enn bann lobzektif anba sa Charter zisteman se pou promouvwar letablisman bann kondisyon pou fasilit partisipasyon sitwayen, laliberte lapres, akse avek lenformasyon, latransparans, rann kont dan zesyon zafer Gouvernman.

Sa ki osi enteresan, se ki anba Lartik 3 sa Charter, i demann tou pei Manm Linyon Afriken pou enplimant sa Charter annakor avek serten prensip fondamantal.  E enn parmi sa bann prensip i egziz Gouvernman pou kondann e rezet tou bann akt koronpi e lezot lofans ki relye avek koripsyon.

Parey toultan Mr Faure i evite abord sa size koripsyon.  E swazir pou rest trankil. Son leskiz parey labitid, se ki i pa pou enterfer.  Me Lartik 3 dan African Charter ki Sesel in ratifye i demann Gouvernman pou azir dan bann sityasyon parey.  An se moman, i annan plizyer ka koripsyon devan Konmisyon Anti-Koripsyon e dan lespri sa Lartik, Prezidan ti devret entervenir pou ekspedye sa prose.   Seselwa i ankor pe espere e Prezidan pa pe ekoute.

Seselwa i oule vwar laklerte lo sa bann ka ki devan Konmisyon Anti-Koripsyon.  Mon konnen ki tre byento nou nouvo Prezidan, Father Ramkalawan, pou anmenn sa laklerte ki Seselwa pe espere.  Akoz sa Msye pa krwar ki Seselwa i devret reste dan fernwar e in toultan lite pou sa.  Mon profite pou salye tou bann dimoun ki’n anmenn sa lalit pou anmenn laklerte dan nou pei.

Se atraver 15 lo 10, avek LDS koman parti mazoriter dan Lasanble Nasyonal ki Seselwa in arive konpran ki bann dirizan US ti pe mal zer zot resours.   Se atraver travay LDS dan Lasanble Nasyonal ki nou pep in konnen lekel ki ti pe abiz lo resours piblik pou zot gen personnel.

Nou konnen ki i annan lezot dimoun ki’n vin mil ti milyonner lo lasyer pep Seselwa.  Ki kantite ki zot in pran nou pa ankor konnen, me sa ki kler se ki sa pti group privilezye pe fer tou pou retard sa prosesis lenvestigasyon.

Mon profite pou demande, oli Konmisyon Lanket lo Cosproh ki ti size mon Mosyon lannen pase?  Larealite se ki nou annan en parti US o pouvwar e zot in fel dan gouvernans nou pei, e ozordi zot in nepli konnen ki zot pou fer. Desizyon i ganny anonse dan diskour avan menm ki teknisyen i ganny sans analiz lenplikasyon sa desizyon.  E ler keksoz i al mal, zot blanm teknisyen.

Mr Speaker, kot nou pei i ete ozordi nou bezwen met plis lanfaz lo bon gouvernans.  Alor, i enportan pou nou regard bann eleman ki karakteriz bon gouvernans tel ki partisipasyon, entegrite, enklisivite, ekitabilite, laplikasyon e respe pour Lalwa.  Lefikasite dan sistenm e desizyon ki efektiv.

Nou tou nou vwar lafason ki keksoz i ganny fer e ki mannyer nou resours i ganny zere anba sa Gouvernman, e mon demande ki kad etik zot annan pou gouvern bann desizyon ki zot pran. In pran 3an pou Mr Faure apwent en CEO pou Konmisyon ki gouvern travay etik dan servis piblik.

Anba Gouvernman LDS, nou pou annan en sistenm etik byen entegre ki fonksyon a tou nivo.  Nou bezwen met otan lanfaz lo disiplin ensi ki moralite dan servis piblik. Kot bann eleman enportan pou bon gouvernans i kapab ganny mezire, evalye e analize pou asire ki lenplimantasyon bann Polisi dan diferan Sekter nou lekonomi i anmenn progre ekonomik e byennet sosyal pou nou pep.

Dan son diskour, Mr Faure in dir ki in demann SPTC pou met WIFI lo bis Tata e i kler pou mwan ki sa desizyon in ganny fer State House san partisipasyon management SPTC. Nou pe koz lo en lakonpannyen ki pe fer fas avek plizyer defi pou kapab donn manm piblik en servis avek konfor neseser.  Mr Faure, i bezwen realize ki i pa kapab fer en desizyon san konsiltasyon apre rode ki mannyer pou enplimante.

I fer plizyer lannen ki sa Gouvernman pe koz lo lotonomi bann lekol piblik e mon apresye ki zot in kapab pran en desizyon finalman. Kestyon ki mon bezwen demande akoz ki pran zot tou sa lannen pou enplimant en striktir ki pou bon pou devlopman nou sistenm ledikasyon.

En keksoz ki mon kapab garanti lepep Seselwa se ki anba direksyon Father Wavel Ramkalawan, aksyon i koz pli for ki parol. Mon’n travay avek Father pandan sa dernyen 3 lannen e mon’n vreman apresye son fason travay e sirtou son sans disiplin dan sa ki i antreprann. Zis onivo SADCPF kot mon’n trezorye pandan 2an, Father pe ganny bokou apresye pou son kontribisyon e son fason travay.  An se moman, se li ki pe diriz tou bann Konmite onivo sa Lorganizasyon.

 

(APPLAUSE)

 

HON TERENCE MONDON

Alor, mon annan bokou lespwar ki Sesel pou transform pou le meyer anba son direksyon. E mon konvenki ki nou bann profesyonnel dan servis piblik, ki ozordi pe travay anba direksyon Mr Faure, pou kapab apresye sa diferans anba direksyon Father Ramkalawan.

Bon gouvernans i preskrir en servis piblik ki efikas e efektiv ki enspir konfyans parmi manm piblik. Malerezman, lanvironnman birokratik Gouvernman Mr Faure i plito ganny vwar koman konplike, inefikas, pa efektiv e menm koronpi a serten nivo.    

Kot biznes i konsernen nou bezwen konsyan ki pa tou dimoun ki komans lo en menm nivo e pa tou dimoun ki annan menm bezwen.  Keksoz i bezwen ganny fer lo en baz ekitab pou ki tou Seselwa i kapab epanouir a nenport ki nivo ki zot ete.  Mon krwar ki sa eleman ekitabilite i bezwen ganny reflekte dan formilasyon e lenplimantasyon bann Polisi ki gouvern biznes.

En Polisi ki fer provizyon pou en tretman egal pa vedir lazistis pou tou dimoun, akoz pa tou dimoun ki annan menm bezwen.  Par lefe ki tou dimoun i diferan, koman en Gouvernman nou bezwen kapab rekonnet, aksepte e promouvwar sa diferans.

Mr Faure, i dir nou ki i rekonnet lenportans lantreprenarya e kontribisyon bann pti e mwayenn antrepriz dan kreasyon larises pou pei.  Me malerezman, sa lanvironnman biznes ki nou annan ozordi pa pe akomod tou dimoun akoz i pa ekitab.  I plito kree privilez pou en group e lobstak pou lezo.  En sistenm ki egal pa vedir en sistenm ki zis pou tou dimoun.

Kot biznes i konsernen, mon anvi vwar en Sesel kot tou Seselwa i annan lespas pou pran linisyativ e develop nouvo fason fer.  En lanvironnman pozitiv ki favoriz biznes e kot lanfaz i lo solisyon a tou moman.

Partisipasyon dan kominote anba sa Gouvernman in vreman deteryore. Progranm i la me napa dimoun pou partisipe. Bokou dimoun in montre lentere dan lepase e zot in fini par dekouraze. Konbyen parmi ki’n sakrifye zot letan, lenerzi e menm resours e tousala in al anven. Konbyen ki’n anvoy lavwa e fer konnen zot bezwen.  Me lannen apre lannen nanryen pa’n arive.

Se LDS ki pou fer reviv nou kominote akoz nou, nou krwar ki nou bezwen annan en relasyon konstriktiv avek bon sinerzi parmi tou bon akter dan kominote.   Nou progranm onivo distrik i bezwen zwenn lenspirasyon bann zabitan.  Nou bezwen ankadre nou lazenes depi laz primer dan bann aktivite sportif e rekreasyonnel pour ki nou bann distrik i reste vivan a tou moman.   Mon anvi vwar en kominote kot zabitan, leta e tou lezot akter i fonksyonn koman en sel organ.

Mr Faure, in koz lo renouvelman.  Nou dan LDS nou pe koz lo transformasyon nou kominote.  Lo sa not, mon pe lans en lapel avek lazenes Seselwa pou zot sezi sa loportinite akoz sa transformasyon ki LDS pe anmennen dan Sesel i pou zot an premye, nou bezwen fer li ansanm.

Mr Speaker, sa sityasyon lakaz dan nou pei i vreman trakas mwan.  Prezidan Faure in partaz avek nou serten statistik lo lakantite lakaz ki son Gouvernman in konstrir pandan sa dernyen 3an. Anba sa proze 24,24 ki ti lanse an 2017, Gouvernman ti’n sipoze konstrir 576 lakaz an total. Bann sif ki’n donn nou i montre ki dan sa 576 lakaz, son Gouvernman in kapab konstrir e fer alokasyon 254 lakaz avek 108 lakaz ki’n konplete me pa ankor fer alokasyon. Sa i fer 342 lakaz an total ki reprezant 59 poursan lo son target 576 lakaz.  Ki vedir Mr Faure in mank son target par 41 poursan.

Sa 110 lakaz ki’n konstrir an plis, parey in dir.  I bann lakaz ki preski fini konplete ler progranm 24 lo 24 ti lanse.  Tel ki sa proze 48 lakaz ex Desaubin Takamaka, ki ti komans konstriksyon an 2013 e ki ankor pe esper alokasyon apre 7an.  Alor sa pa tonm dan sa kalkilasyon lo performans.

Baze lo zot performans 24 lo 24, nou kapab ekspekte omwen 684 lakaz dan 4an me la Mr Faure i dir nou ki i pe al konstrir 2500 lakaz dan 4an. Ki vedir ki performans Gouvernman Mr Faure pou sorti 59 poursan pou vin 265 poursan dan sa prosen 4an.   Kestyon ki nou demande, ki mannyer i pou al fer sa?  Tou fason Mr Faure pa pou State House sa letan e nou LDS nou ava montre zot ki mannyer nou travay.

 

(APPLAUSE)

 

HON TERENCE MONDON

Ankor enn fwa, tou lendikasyon i montre ki sa Gouvernman pa pe kapab rezoud problem lakaz pou nou pep.  Nou pep pe ekoute e nou pep pe note.  Kot performans i konsernen,  mon ekspekte en Prezidan i delivre omwen 80 poursan lo en promes ki tous bezwen de baz nou popilasyon e lakaz konvenab i en bezwen primordial.

Mon parkour dan bann distrik in permet mwan vwar kondisyon ki serten kous nou popilasyon pe viv ladan.  Mon kapab resanti soufrans ki sa bann fanmir pe sibir toulezour.  Nou bezwen retir sa soufrans lakaz lo bann fanmir Seselwa, pour ki zot osi zot kapab fer grandi zot zanfan dan en lanvironnman konvenab.

Sityasyon lakaz dan nou pei i en size primordyal ki Gouvernman LDS pou bezwen adrese akoz en lakaz konvenab i pa zis en drwa fondamantal anba nou Konstitisyon me i sa platform enportan ki nou Gouvernman pou met an plas pou kapab form bann fanmir solid dan nou sosyete.  Nou dan LDS nou pa bezwen donn fo lespwar akoz nou konnen deza kwa ki posib dan nou pei ozordi.  E nou osi konnen kwa ki bezwen ganny fer pou transform nou pei e kree en meyer Sesel pou tou Seselwa.

Sityasyon lakaz i fer mwan osi mazin sa kantite larzan ki nou pep in perdi anba Gouvernman parti US.  Nou kapab zis mazinen ki kantite lakaz nou ti an kapab ganny konstrir avek sa 50 milyon ki Gouvernman UAE ti fer kado Sesel e ki disparet ziska ozordi.

Sa R217 milyon ki bann Irlande kot FIU ti fer kado zot lekor.   Sa santenn milyon dan revolving account ki ganny servi koman larzan pos serten o zofisye dan Gouvernman pou plizyer lannen.  E sa plizyer milyon Roupi ki’n al lo kont SPDF atraver Bidze nasyonal e ganny servi atraver blank cheques par Komandan Sef san okenn dokimantasyon.  Mes ami, lalis i long.

Ler Prezidan Faure i donn direktiv Minis pou esanz lakaz enn son o zofisye State House pou en lot pli gran morso later leta pou en valer R7 million e permet sa dimoun reste dan sa lakaz pou ankor 2an.  Eski sa aksyon, sa i aksyon en bon boug oubyen en aksyon malonnet?

 

(APPLAUSE)

 

HON TERENCE MONDON

Par definisyon koripsyon, en tel aksyon i non-selman en faver me i osi en labi pouvwar. Me parey granmoun i dir labitid i segonn natir.

Apre tou ki’n pase, mon annan lespwar pou lavenir ler mon vwar plizyer zabitan mon distrik ki ti siport US pe sote dan sa bato.  Zot in dir mwan fer pase zot mesaz e zot annan sa pou dir.  Nou ti vreman dan linyorans me nou pa pou les zot pran nou pou bann lenbesil. Nou’n vwar pou nou menm ki nou resours in ganny vole e nou konpran ozordi akoz ki in pran nou 20an pou ganny en morso semen e 20an pou ganny en lakaz.  Zot in trair nou konfyans.

Mr Speaker, Mr Faure in koz lo lendeks devlopman imen e performans Sesel o nivo Lafrik kot Sesel i osi reprezant sa pli pti pei lo sa kontinan avek en popilasyon mwens ki 100,000 dimoun.

Me ler nou koz lo lendeks devlopman imen nou bezwen osi koz lo inegalite dan devlopman imen e ki fason Sesel pe antreprann sa size pou garanti en devlopman soutenab.

Dapre UNDP, rezilta lo lendeks devlopman imen i montre ki’n annan amelyorasyon lo lendeks devlopman an zeneral. Me menm si sa lekar dan devlopman imen pe fermen lo laplipar dimansyon, i annan nouvo sityasyon ki pe fer sirfas sirtou atraver sanzman klima e devlopman dan teknolozi.  En sityasyon ki demann en latansyon imedyat e osi en lapros efektiv e efikas.

I pa sifi pou dir ki Sesel i premye lo lendeks devlopman imen si nou pa adres sa gran disparite dan distribisyon larises dan nou pei e ki pe kontinyen grandi.  Nou ava rapel ki sa ti enn bann rekomandasyon ki Labank Mondyal ti fer dan son rapor pou 2017. Sa inegalite dan devlopman imen pou kapab osi afeblir koezyon sosyal.

Mr Speaker, en gran poursantaz nou popilasyon i ankor pe fer fas avek lapovrete e lamazorite sa bann dimoun pa pe vwar en solisyon pou zot sityasyon.  Nou konnen ki dimoun ki dan lapovrete i reste vilnerab e kapab ganny manipile fasilman.  I enportan pou fer sorti ki nou lekip LDS in aprouv Bidze Lazans Sosyal pou ki kondisyon sa bann fanmir i amelyore. Nou pa kapab kontinyen les bann ki pli feb e pli pov dan nou sosyete reste dan menm kondisyon lannen apre lannen.  Sak fwa i annan eleksyon zot ganny promet bokou.  I malonnet pou servi bann dimoun dan sa fason.

Ozordi mon oule lans en lapel avek tou bann dimoun ki dan sa sityasyon pou pa les personn met en pri lo ou dignite.  Menm si ou pov ou bezwen gard ou dignite. Si sa Gouvernman pa ti’n abiz lo ou resours, ozordi ou ti ava omwen pe viv dan en lakaz konvenab.

Sote pile si zot oule, LDS ki pe al form sa prosen eleksyon e ler sa i arive, Seselwa pou konn son vre valer. Nou pei i fer ase larzan pou fer nou pep viv dan dignite.

Leta mon distrik Takamaka.  Pour lamazorite zabitan mon distrik, keksoz pa’n vreman sanze depi sa dernyen Diskour Leta Lanasyon.  Avek sa konzesyon trafik, zot in vwar zot pe aziste zot progranm lakour pou kapab ariv travay a ler. Zot in fer li menm si zot traze labitid in vin bokou pli long. Pou bann motoris sa move kondisyon semen i reste en kosmar akoz se zot menm ki bezwen pey le konsekans pou domaz ki sa semen pe fer lo zot transpor.

Dan meeting piblik lannen pase ou vwar menm group dimoun pe koze menm konsern ki zot in fer resorti son lannen presedan.  Me parey labitid nanryen pa’n sanze.  Lazans ki devret prezan pou sa meeting pa’n vwar li enportan pou vini, pourtan nou ki reste dan sid ki pe soufer plis avek kondisyon semen. Tandis ki lezot Lazans zot anvoy en reprezantan ki pa ni menm konnen ki pe pase.  En meeting ki ti sipoze soulaz manm piblik i fini par dezapwentman.

Proze kominoter ki ti’n sezi apre dernyen eleksyon 2016 in repran lavi tou dernyerman.  I kler ki nou’n ariv lavey en lot eleksyon. Zabitan Leo Quatre Bornes e zabitan Takamaka i konn sa tre byen, akoz se pa lot ki proze semen Church/Thomas e landrwa rekreasyonnel kot flat St Ange. Sa kantite retar dan bann proze sitan enportan pou nou kominote i dir bokou lo lafason ki sa Gouvernman i travay.

Lo en lot nivo, mon vwar nou lazenes ki ranpli avek lenerzi pe zis vir vire lanmenm, napa nanryen pou zot fer dan zot distrik. Menm nou lekip foutbol South Olympic i nepli egziste.  Pourtan Takamaka i en landrwa ki’n prodwi bann atlet onivo dan lepase.  I annan ki’n esey fer klib spor me zot in bezwen abandonnen akoz zot pa ganny sa sipor neseser.

Sa ki osi tris, se ki nou kominote i ranpli avek artis talante, ensi ki bann zenn ki anvi develop zot talan dan lanmizik. Pourtan, nou annan en gran sant kominoter e si ti napa bann groupman relizyez, nou zoli sant ti pou reste fermen laplipar letan.

Zabitan Takamaka i ankor pe demann en servis konsiltasyon pli regilye dan nou Sant Lasante.  E mon zis swete ki Minister i pran konsiderasyon akoz deplasman nou bann dimoun aze i vin avek en kou ase eleve.

Nivo lapropte otour nou bann semen in deteryore senpleman akoz serten move desizyon otour sa dernyen tender. Nou distrik in sorti premye pou netwayaz semen a plizyer repriz, me ozordi se nou kominote ki pe sibir konsekans move desizyon.  Lo semen Intendance brans dibwa in debord lo semen, pye dibwa ki tonm lo semen i reste pou plizyer mwan e napa nanryen ki ganny fer. Pourtan, SPTC pe donn en servis bis lo sa larout e mon konsernen pou bann drayver SPTC ki bezwen fer fas avek sa bann lobstak toulezour.

Pandan en dyalog lo sa size, en zabitan ti demann mwan, me lekel ki fer kwa kot netwayaz larout piblik i konsernen? E mon ti senpleman dir sa dimoun i tro konplike.  Me sa ki enteresan, se ki touris osi i fer menm remark anvi ki bokou zot i servi sa larout souvan.

Ser, frer Seselwa.   Divan sanzman in fini pran pozisyon dan tou kwen nou pei Sesel. Zenn koman vye pe met zot pare pou desann. LDS in reini dan lespwar pou en meyer lavenir pou tou Seselwa.   Mon salye tou nou bann aktivis Takamaka ki’n sorti avek determinasyon pou en sanzman, en vre sanzman.  E mon profite osi pou remersye tou dimoun ki pe kontinyen priye pou ki Sesel ek pep Seselwa i afen vwar laklerte.  Nou kapab fer li e ansanm nou pou fer li.  Sesel i pli gran ki nou tou, me Sesel i bezwen en nouvo souf.   Sesel in fatige avek US.  Annou donn Sesel en sans.    Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Mondon, mon ava donn laparol Onorab Sebastien Pillay.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, le de Leaders dan Lasanble Nasyonal, tou dimoun ki pe ekout nou oubyen pe swiv nou ozordi apre midi mon swet zot tou en tre bon lekout.  Akoz ozordi mon bezwen dir Mr Speaker, ki mon’n etonnen.  Etonnen e sirprann akoz apre sa plizyer lannen ki mon ganny sa privilez, sa loner pou deservi lepep Seselwa koman en manm Lasanble mon’n etonnen pou vwar ki malgre tou levidans ki montre ou le kontrer, mon bonn koleg lo lot kote latab in refize pou sanz zot retorik e zot in retourn avek menm largiman, menm propozisyon, e menm kalite politik si ou kapab apel li sa, dan zot repons lo diskour Leta Lanasyon ki Prezidan ti fer Zedi le 20 Fevriye.

Ou a permet mwan Mr Speaker, e mon ava demann avek lepep Seselwa ki pe ekout mwan pou donn mwan en pti moman pou ilistre sa. Mon pou ilistre sa akoz mon al fer en pti parkour dan nou pase resan, e nou pase pli avan, nou parkour koman Manm Parlman, pou mwan vwar kwa ki lopozisyon in dir lo bann diskour Leta Lanasyon e kwa ki’n sanze par egzanp ozordi pou mwan kapab draw en konparezon avek sa ki zot pe dir ozordi.

An 2018, an 2017 lopozisyon ti dir ki sa diskour ki Leta Lanasyon ki Prezidan ti fer then ti en diskour kanpanny. 2018 ti napa eleksyon. Ti en diskour kanpanny an 2018, me ozordi ankor enn fwa nou’n tann Onorab Georges atraver ou Mr Speaker, i pa la mon koleg ki mon respe en kantite, dir nou poudir sa fwa si Prezidan in ankor en fwa fer ankor en diskour kanpanny.

Sa i montre mwan pou dir i annan en lafatig si oule en malez nide dan lopozisyon pou zot kapab vwar keksoz dan en fason diferan. Me si oule, osi pou sezi lo loportinite ki parfwa politik Sesel i donn zot. E mon dezapwente ozordi, pa dezapwente me, mon pa kapab dir mon dezapwente me mon, mon etonnen ki ozordi zot pa’n swazir pou sezi sa loportinite.

Zot pa’n swazir pou sezi sa loportinite akoz tou senpleman atraver zot bann Onorab ki’n koze.  Zot in dir, pou dir Prezidan Faure in pran en kantite zot bann nide ki in avans devan, me zot in kritik sa ban menm nide ki in avans devan, ki swadizan ti pou zot.

So, sey eksplik mwan sa konfizyon ki annan lo zot kote akoz mon pa pe tro ganny en konpran la? Si sa bann nide ti bon le zot, zot ti dir, Prezidan in pran, in ekoute.  I vin anons ek lepep seselwa, soudennman i vin pa bon, i vin pa bon akoz i en lot dimoun ki pe dir. E sa i amenn mwan lo en konklizyon enportan.  En konklizyon ki   malgre ki LDS i koz bokou lo la demokrasi i koz bokou lo free speech, LDS pa pou pare tande ki en lot dimoun i dir apard ki sa enn ki LDS i dir. E sa i en keksoz ki pe sorti kler ozordi atraver la fason ki zot pe koze dan sa Lasanble.

 

(APPLAUSE)

 

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Ou pou permet mwan ilistre sa pwen pli devan Mr Speaker, LDS in dir ek nou koumsa pou dir ki ler zot, zot vin o pouvwar zot pou kontiny tou sa bann proze lakaz, zot pou kontiny tou sa bann keksoz.  Be i fer mon krwar ki annan sa ki ou apel en baton mazik. Ki ler nou pou ganny en nouvo Gouvernman avek en nouvo dirizan tou nou problenm pou disparet, tou nou keksoz ki mal pou ganny aranze akoz soudennman tou keksoz pou byen.

E mon krwar se sa ki etonn mwan, akoz sa i menm retorik ki zot in servi e ki ozordi mon krwar zot pe santi atraver zot prop travay ki zot pe fer dan distrik, si zot pe travay dan distrik.  Ki dimoun pe dir?

Zot in dir ki dimoun sa lekay in sorti dan son lizye. Sertennman, sa lekay i sorti dan lizye dimoun akoz pa tro krwar ki 15 lo 10 pou repet son lekor.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Pa tro krwar ki 15 lo 10 pou repet son lekor.  E sa i pa aplik zis pou zot, i aplik pou nou osi. I aplik pou nou tou koman politisyen, si nou pa leve e regard la realite an fas e deside pou nou sanz retorik ki nou pe servi ozordi.

Mr Speaker, si mon kontiny dan bann aksyon ki nou’n vwar e bann keksoz ki’n ganny dir, avan ki mon amenn en lanaliz lo sa ki’n ganny dir lo sa Bidze. LDS in montre nou pou dir.  Non mon dir Bidze, i annan en rezon akoz mon dir Bidze Mr Speaker.

Akoz mon’n dir Bidze Mr Speaker, se akoz se sa enterpretasyon ki LDS pe fer lo diskour Leta Lanasyon ki’n ganny prezante avek nou.

Akoz mon dir sa Mr Speaker, se akoz, dapre LDS son pi gran kon tansyon lo sa diskour Leta Lanasyon se kote ki nou pou ganny larzan pou nou fer li. Kote nou pou ganny larzan pou nou fer li? San pran an kont, zis parey Leader Zafer Gouvernman in dir.  Ki en kantite keksoz ki’n ganny propoze i kapab ganny enkorpore dan bann Bidze ki nou’n fini vote.

Me sa ki pli enteresan an kor, kot nou vwar ki LDS pa’n kapab tir son lekor dan sa pratik kritike e amenn en lot solisyon propoz nouvo solisyon.

Onorab ki’n koz avan mwan Mr Speaker, in dir pou dir plizyer dimoun pe viv dan la povrete.   Mon ti a kontan ou dir mwan konbyen dimoun pe viv dan la povrete? Mon ti kontan ou donn mwan sa bann figures, konbyen dimoun pe viv dan la povrete? Akoz si ou dir mwan ki sa bann figures i parey sa bann ki ou dir mwan toultan, then ou osi ou pa’n travay, ou pa’n akonpli nanryen.

Ou konpran? I annan en fason ki nou bezwen regard sa ki pe ganny dir devan nou e sa ki nou pe tande vizavi la realite politik Sesel Mr Speaker.

Zis par egzanp parey Onorab Georges ti dir nou Mr Speaker, atraver ou. In dir nou poudir Prezidan Faure in dir en kantite keksoz dan lespwar pou li ganny reelekte.

Be sa ki mon kapab dir se ki bann Onorab dan LDS in mank loportinite, akoz sa ki zot in fer se zis kritike, kritike dan lespwar pou zot mont State House. Se sa ki arive.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, mwan mon pa anba okenn ilizyon ki tou sa ki Prezidan in dir nou pou akonplir li deswit.   Mon pa anba okenn ilizyon e mon pa pou vin anbet personn pou fer personn krwar pou dir tou sa ki Prezidan in dir i fasil pou akonplir. Me sa ki Prezidan in kapab fer, in kapab donn nou si oule bann gran laliny e in kapab met ban propozisyon devan ki kapab amenn en lavantaz pou nou, koman lepep Seselwa.

E se la kot nou bezwen fer sa lanaliz baze lo sa ki nou’n tann LDS i dir toultan avek sa ki Prezidan pe propoze.  Ler Gouvernman ti propoz konblaz nou a rapel ki dan Lasanble lopozisyon ti boycott konblaz. Ozordi dan la mazorite ka bann pli gran biznesmenn ki pe benefisye avek konblaz se bann biznesmenn ki swa siport lopozisyon, ok. Lot kote nou’n vwar ki LDS ti boycott progranm APDAR, menm ti i annan kritik, kritik enkrwayab dan sa Lasanble kot nou ti pe propoz  menm siprim Bidze APDAR .

Me en sel kou zot fer reversal ozordi, zot ki sant leloz APDAR, about turn konpletman. E si sa ki fer mon wonder si eski sa menm parti ki ti marse 10an pase pou dir tir GST i sa menm parti ki dan lopozisyon ozordi dan Lasanble? Eski ankor reprezant menm ideal ki zot ti reprezante sa letan? E mwan mon pou dir fermeman, se non. Non, akoz zot osi zot in fer sa fot kardinal pou zot bliye pou donn lespwar sa pep.

Mr Speaker, nou annan nou en parti ki reve pou ariv dan leadership pei, me selman son main eleman se promot en kiltir negativite.  Ki krwar ler i pou ariv o pouvwar de zour landmen i pou retire. I pa mars koumsa Mr Speaker. Ler ou kontinyen kritik tou sa ki pe arive dan lekol, ler ou kontinyen kritik tou sa ki pe arive dan lasante, eski ou donn lankourazman sa bann dimoun ki pe travay dan sa bann Lenstitisyon? Nou zwe lo moral dimoun pou nou baz nou bann largiman zis lo sa ki negativ pou dimoun, san vwar en largiman pozitiv dan sa ki pe pase.

I se la kot sa ki anmenn mwan pou fer en analiz Mr Speaker, lo ki kalite politik nou annan Sesel. A en moman nou ti annan en kalite politik Sesel kot en parti i kritik sa ki lot parti i fer mal, me aksepte pou dir i annan keksoz ki’n fer byen. Sa pa zot ditou lo lot kote latab sa. Akoz napa nanryen ki Gouvernman i fer i byen.

I annan en dezyenm kalite politik Mr Speaker, kot en parti i inyor sa ki en lot parti pe fer.  I pa koz lo sa bann bon keksoz ki i pe fer, me i koz lo bann keksoz ki en lot parti pa pe fer.

Sa enn premye i pa kritike i koz for lo bann keksoz ki mal, sa enn dezyenm i inyore. Be sa enn trwazyenm li i kritik sa ki mal e egalman kritik sa ki byen.  E se sa ki nou’n vwar pandan lazournen ozordi Mr Speaker.

Annou regard sa ki’n ganny dir dan sa diskour Leta Lanasyon e bann kritik ki’n vini anver sa bann keksoz ki’n ganny dir. Premyerman Mr Speaker. Premyerman annou koz lo sa R750 pou bann childminders.  Mon tann en Onorab lot kote dir ek nou pou dir sa i limit bann paran dan swazir lekel childminders kot pou anvoye. Zot paran anvoy zot zanfan.  Ki bann childminders ki pa anrezistre pa pou kapab benefisye avek sa.  Be Mr Speaker, this is nonsense. Me pa se nou menm ki ti demande ki nou e lev nivo bann childminders? Eski nou’n bliye ki kantite kritik ki nou ti lanse anver Gouvernman ler bann zanfan ti pe ganny aksidan kot bann childminders.  Konbyen nou ki ti pran portre sa Msye ki ti avek son zanfan, ti pe taye ek son zanfan ziska kot Lopital, ler son zanfan ti’n ganny en aksidan kot en childminder. Pa nou ti demande ki standar i ganny e leve.

Nou pe koz lo e lev standard, Gouvernman i fer e lev standar, i kree en incentive Mr. Speaker.  I kree en incentive R750 e lopozisyon i vwar rezon pou li kritik sa incentive ki en keksoz pozitiv e kree en vag negativite otour en lanons ki pozitiv.

Be kote ki pli mal ankor Mr Speaker.  Nou koz lo redwir kou pri lavi, eski nou ti konnen poudir parmi bann dimoun ki servi childminders 30 poursan ladan i bann manman tousel?

E sa R750 i ava enn, ankouraz sa bann manman tousel pou zot kapab al travay.  Akoz zot ava annan en rekour finansyel pou pey pou sa bann childminders. Sa 30 poursan Mr Speaker, i baze lo letid syantifik ki IECD li menm ti fer.

Me LDS pa’n vwar sa li, nou pa’n koz lo la ditou.  Nou’n prefere rod sa ki mal avek en bon linisyativ.  Mon par kont, si mon ti pe rod sipor dimoun mon ti pou dir be la Gouvernman i devret rod en fason pou fer bann childminders anrezistre.

Mon ti a target anrezistreman kot Gouvernman i weak pou fer childminder anrezistre. Me zot pa’n fer sa zot, zot pa’n servi sa ki byen dan en lavantaz politik pou zot menm.  Zot in still amenn en politik negativite kritike, kritike, kritike. E sa ki pli grav ankor, nou’n vwar bann swadizan expert vini pou vin dir ek nou koumsa poudir Bidze napa nanryen ki adres la povrete. Be si ou pe donn R750 en manman tousel ki annan difikilte pou li pey en childminder en incentive R750 pou pey sa childminder, be eski sa ou pa ede adres son sityasyon finansyel. Ede adres lapovrete ki sa paran i kapab ladan?

So, i annan en koneksyon Mr Speaker, dan sa ki Prezidan in dir avek sey adres bann diferan eleman dan kou lavi. Me i enportan alors ki ler nou pe get sa ki Prezidan i dir nou a lokazyon son ladres pou Leta Lanasyon, nou bezwen regard li pa avek en lens politik, me regard li avek en lens obzektif pou nou kapab konpran kote sa bann mezir i amenn en lavantaz pou nou, e se sa ki nou bezwen fer.

En lot pwen mon krwar Mr Speaker, ki enportan pou nou koz lo la ki mon pa konnen akoz nou twist li dan sa fason se lotonomi pou lekol.  Be i annan en rezon akoz nou bezwen lekol plis lotonomi, ou bezwen allow bann management lekol pou fer serten desizyon dan zot lekol.  Pou tackle serten sityasyon san ki i bezwen al lo nivo Minister Ledikasyon.

Koman en ansenyan par profesyon Mr Speaker, mon kapab dir ou pou dir i anmar ou lanmen ler ou anvi fer en linisyativ dan ou lekol, ki ou pa kapab fer akoz ou bezwen sey rod en permisyon. Me la sa bann lekol i kapab organiz bann linisyativ.  Lekol i kapab organiz li dan en fason ki i maximize lo talan son bann etidyan ki pli avanse. Se sa ki ou pe rode ek lotonomi lekol e se ki nou devret pe dir pou nou kapab ankouraz sa bann zenn. Ankouraz sa bann teachers pou sezi sa loportinite.  Olye fer sa, nou komans dir pou dir pou annan en konfli ant lekol avek teachers.

Me kontrer teachers pou kontan annan plis lotonomi dan lekol.  Zot ava annan plis kontrol lo sa ki pase dan zot lekol san ki keksoz i ganny enpoze lo zot parfwa. Se sa lavantaz ki annan avek lotonomi en lekol. Me pli enportan, Prezidan i pa’n zis koz lo lotonomi lekol an izolasyon. In koz lo lotonomi lekol avek, avek sa ki pli enportan, avek sa Social Contract. E toutaler taler mon’n tann en Onorab dir, en Onorab ki’n koz lo, i annan 3 key component an se ki konsern ledikasyon. Ou annan sa paran, ou annan sa lekol li menm e ou annan sa zanfan.  Me se sa ki sa Social Contract pou fer, i pou amenn sa 3 konponan ansanm.  Sa paran pou konn son responsabilite, sa zanfan pou konn son responsabilite e lekol pou konnen ki son responsabilite anver lot. Ki enkli son bann teachers. Me still si nou pa anvi vwar sa avek en lense obzektif, kot nou oule vwar zis sa ki negativ dan sa ki’n ganny dir nou pa pou vwar son benefis.

Mr Speaker, i fasil pou mwan sot la deor ale dir ek tou teachers ou pa pe ganny peye ase, ou pa pe ganny ase allowance, ou pa pe ganny isi, ou pa pe ganny laba i gou pou dir sa, i fasil pou dir. Akoz pa mwan ki bezwen delivre lo la.

Me zour mon ariv o pouvwar, pou mwan kapab al donn tou sa dimoun son allowance mon’n donn zot, mon pou kapab? Be pou annan riot dan milye lavil.

Mr Speaker, sa kalite kritik pou amenn sa public service ki nou annan on its knees. E mon konnen i annan Onorab dan sa Lasanble ki annan dimoun in deza dir li sa. nou bezwen komans sanz nou retorik e konpran benefis ki nou kapab gannyen dan bann mezir ki’n ganny avanse.

E pou nou kapab ilistre sa, napa nanryen ki ilistre sa kalite retorik Mr Speaker, ki sa zafer WIFI dan bis. Ki mannyer nou kapab annan en pei avek nou bann leaders politik, ki pa vwar pou dir nou annan bis piblik ki la pou nou, i annan teknolozi pou met WIFI dan bis, nou annan zanfan ki ler i sorti lekol dan plas asize dan sa bis i fer en kantite keksoz, i azite. Ou kapab donn li WIFI dan bis, zanfan kontinyen swa browse on line i ava vin ek en kiltir pou kontinyen fer zanfan konpran what is the responsible use of the internet eksetera. Akoz ozordi en kantite zanfan i annan zot mobile phone ek zot. Me nou pa vwar sa benefis nou.    Olye fer sa, nou fer dimoun sanz zot thinking e al mazin lo bis ki koule, lo seat ki pa bon.  Be ler sa bann bis ti vini, sa bann seat ti desire? Lekel ki’n desir sa bann seat dan sa bis?

Ou konpran Mr Speaker, dan plas responsabiliz dimoun LDS i dir ek ou koumsa poudir sa pa bon pou ou sa. I pa bon pou ou, dan plas fer ou konpran, i fer kontan e fer ou annan en sans vwar keksoz pou le fitir, i dir ou koumsa pa mazin lo sa ki bon pou sa, mazin lo sa ki negativ dan sa ki’n ganny dir.

Mwan Mr Speaker, si mon ti en politisyen lopozisyon, ki mon ti pou dir. Mon ti pou dir Prezidan Faure i bezwen extend sa, amenn li dan Lopital, amenn li dan Klinik, amenn li dan bann landrwa piblik. Se sa ki mon ti pou fer.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Se sa ki ou fer responsab, akoz se sa ki nou pe fer.  Nou pe sanz sa retorik politik dan sa pei, pou enn fwa annou aret baz tou bann largiman lo kritik negativ akoz nou krwar pou dir se sa lense ki tou dimoun an deor pe get li ek sa.

I pa koumsa anymore Mr Speaker, e mwan mon asir zot, mon’n pase dan plizyer distrik lopozisyon mwan.  Mon asir zot ki dimoun nepli pe vwar li koumsa, sa bann dimoun pa pe dir mwan poudir de zour ou landmen zot pou vini zot pou vin vot pou US? Non, sa bann dimoun zot lopinyon mon respekte. Me dimoun i anvi vwar nou fer en keksoz diferaman, nou bezwen regard keksoz diferaman.

E mwan mon annan en legzanp ki i listre sa byen Mr Speaker.  Dimans menm Mr Speaker, mon pe koz ek en Msye ki mon santi sa Msye in ganny hard on dan lavi par bann desizyon ki’n ganny pran kont li. Mon aksepte sa e mon dir sa Msye sorry.  I pa mwan ki’n pran sa bann desizyon, me in ganny afekte ek sa bann desizyon.

Sa Msye i en peser, ok. Sa Msye in dir mwan koumsa poudir sa ban lo Bourzwa i en move keksoz e mon asize mon komans koz ek sa Msye. Mon pa’n convince sa Msye pou sanz son lopinyon politik, sa pou li sa, i son dwa.  Me en keksoz ki mon’n kapab fer sa Msye fer, se vwar sa ban from en lot perspektiv. From a perspektiv nou Seselwa nou krwar poudir tou sa ki dan sa delo sale la, pou last nou pou leternite.

Mr Speaker, mwan mon annan en zanmi ki fer tagging pou Bourzwa. Sa zanmi i dir ek mwan Bourzwa pe ganny recaptured ek sa tag lo plato Mahé, nou konnen ki savedir? Sa Bourzwa in ganny lapes, sa dimoun in tag li, in retourn dan delo, en peser i vini 2 mwan pli tar i lapes sa menm Bourzwa ek sa tag ladan. Sa i montre ou poudir sa stock i anba presyon, e si nou kontinyen allow sa kalite leksportasyon brit sa resours ki nou annan.  Nou pou vwar nou dan en sityasyon demen parey lezot pei dan Atlantic, kot the Bluefin tuna Mr Speaker, ozordi in vin sitan rar ki zot kapab lapes enn par sesyon ki zot al lapes.

E nou, nou pa kapab les sa arive. Nou bezwen komans pran bann mezir boner.  So, i annan en ban lo leksportasyon nou pa dakor avek, be annou komans pran en ban la, akoz si nou dir pa met en ban la, met en ban dan 7 mwan.  Pandan sa 7 mwan pou annan en attempt pou lapes maximum Bourzwa pou met dan refrigerated container e apre pou vann ek lotel.  E sa ki pli enteresan ankor Mr Speaker, zot pe koz lo middlemen, zot konnen lekel bann middleman ki pe vann pwason avek lotel zot, zot pa koz lo la lot kote. Sa bann middleman ki lezot. Akoz zot konn byen sa bann middleman zot, ki met Bourzwa dan bann container refriziran.  Ki aste tou Bourzwa avek peser, ki apre napa Bourzwa lo marse pou dimoun aste.

Mr Speaker, mwan mon en dimoun ki vir otour peser, mon konn sa tre byen. I annan en attempt serye ki ganny fer sak fwa letan vann nor pou aste maximum Bourzwa avek peser.  Sa bann dimoun i hoard apre zot vann ek lotel a en pri tre egzorbitan, zot byen pase.

Be ankor enn fwa nou vwar en mezir ki zot menm zot, zot in aklanmen me ki apre serten dimoun in vini, in koz ek zot. Zot taye, zot sanz zot tune lo en menm mezir ki zot ti siporte. E se sa ki fer mon realize poudir si nou pa sanz la fason ki ou pe vwar keksoz ki’n ganny dir lo sa diskour lo Leta Lanasyon nou pa pou vreman apresye lefe ki nou bezwen travay pou avans sa pep pe pli devan.

En lot eleman enportan Mr Speaker, ki nou bezwen koz lo la, annou regard sa bann zafer Housing Policies. En kantite nimero, en kantite sif in ganny lans ek nou. Be ou konnen keksoz pli enportan ki mon’n tande apre midi Mr Speaker. Keksoz pli enportan ki mwan mon’n tande, se ki ler LDS pou vin o pouvwar, tou sa bann lakaz pou ganny fer son landmen eleksyon.

Son landmen eleksyon tou sa bann lakaz pou ganny fer, se sa ki zot pe dir nou zot.  Akoz tou keksoz ki pa kapab ganny fer ozordi, landmen eleksyon apre ki LDS i vin o pouvwar tousala pou ganny fer. E mon krwar se sa ki zot bezwen analize e regarde.  I annan en kantite fakter ki’n asosye avek sa bann problenm lakaz. I annan en kantite fakter ki’n asosye avek bann difikilte ki bann kontrakter in gannyen pou delivre lo proze lakaz. I annan en kantite presyon ki sa kantite proze lakaz ki nou pe fer pe mete lo materyo. E sa i annan en lenpak lo dimoun ki pe fer zot lakaz pou zot, zot lakaz prive.  So, i annan tou en dinamik ki li koman Prezidan, par egzanp ek son bann advisors i bezwen met an perspektiv avan ki i vin dir sa ki pe dir dan Lasanble.

Me nou, nou pa met sa an perspektiv.  Nou pa pare pou nou regard keksoz dan en fason obzektif.  Annou annan en kritik obzektif lo sa bann size pou nou kapab vwar ki mannyer nou kapab analiz li. Mwan mon krwar i bezwen annan plis monitoring lo lafason ki sa bann proze i ganny enplimante. Pou regard lo completion rate sa bann kontrakter, pou fer ki zot kapab konplet zot bann travay pli vit. Se sa politik ki nou bezwen sey avanse Mr Speaker.

Mr Speaker, en lot pwen enportan ki mon’n tande bomaten se konsernan Lopital Sesel. Mon’n tann en Manm Onorab dir masin dyagnostik in kase. Mon ti a kontan konnen lekel sa masin diagnosis ki’n kase dan Lopital? Mon ti a kontan konnen, kekfwa si i pe dir masin dyaliz mon ti a konpran.  Mon pa konnen si masin dyaliz in kase mon.

So i stand to be corrected, mon pa konnen, mon pa pe dir in kase.  Me mon ti a kontan konnen lekel sa masin diagnosis ki’n kase? Ou konpran.

So, ler nou konnen sa masin diagnosis in kase nou raport li, nou pa fer en lot keksoz? Mon pwen i se ki annou aret focus lo sa ki negativ.  Akoz nou pa dir ek dimoun, be ok ou konnen pou dir isi Sesel nou kapab fer MRI, nou annan eksper ki kapab fer CT scan. Mwan mon’n ale personnelman Mr Speaker. Mon’n deranz mon leren, mon al Lopital. Mon’n fer mon apwentman, mon’n ganny sans fer CT scan e mon’n vwar ki problenm ki annan ek mon leren. Se eksper isi ki’n fer, mon pa’n bezwen al aletranze pou fer li. Mon pe fer mon tretman isi menm Mr Speaker.

E toultan zot vin avek sa retorik, tou sa bann dimoun ki siport US oubyen ki dan en pozisyon eleve dan Gouvernman, oubyen ki ou en MNA lo lot kote latab, nou al trete deor, nou fer isi nou fer laba.

Me mon krwar fodre nou sanze sa bann largiman, akoz rezon mon pe koz koumsa ozordi apre midi Mr Speaker, se akoz mon bezwen fer en konversasyon fran avek sa pep ki pe ekout nou. Ou bezwen fer sir sa pep i tande kwa ki’n ganny dir e li a fer son desizyon. Mon pa pe dir zot tou vin vot pou Prezidan Danny Faure.  Non, be ou a fer ou desizyon baze lo sa ki mon pe dir ou.  Mon pe sey eksplik ou kwa ki mwan mon’n vwar ladan, bann eleman ki manke wi mon pou dir.  Be bann eleman ki byen mon bezwen koz lo la.

Mr Speaker, annou adres sa size foreigner employment. Si i annan en landrwa kot in annan lipokrizi lopozisyon se la. Annou get sa byen, lopozisyon in toultan dir nou poudir tou bann foreigner i vin travay Sesel, i pran tou son larzan i repatriye i al aletranze. Tou son larzan i al aletranze. Avek bann DTAs ki nou’n sinyen probableman i annan dimoun ki vin travay Sesel pa pe peye tax Sesel, pa pey PIT. Ok. So, Gouvernman i vin ek en mezir radikal, far reaching, me i vin ek en mezir.  Parmi tou sa Manm Onorab lo lot kote latab ki’n koze, zis enn, zis enn ki soulev sa size.  Personn pa’n soulev sa size, akoz zot per pou koz lo la?

Zot menm zot selman ki’n anmenn en lager asarne kont bann etranze, kont bann Endyen ki vin travay Sesel.  La kantite koze ki zot in koz lo la, me ler in ariv ler pou zot koz lo bann mezir ki’n anonse, whether sa mezir i byen oubyen i mal, zis en Onorab ki’n koz lo la. Ok.

E sa ki pli enteresan, sa ki pli enteresan se ki zot pa’n pare pou zot adres rezon dêtre deryer en tel mezir malgre i paret far reaching, malgre i paret radikal. Si ozordi i fer li vin pli difisil pou en foreigner vin travay Sesel, i ava dekouraz li pou li vin travay Sesel.  E therefore i ava ankouraz sa ban konpannyen pou zot rod travayer Seselwa.

, si en foreigner i konnen petet rezim pansyon Sesel petet pa fer li en dibyen, pa pou bon pou li, i deside pou li pa vini akoz sa rezim pansyon pa dan son faver alors i ava al travay dan en lot pei

Singapore Mr Speaker, i entrodwi en levy Levi $350 Singapore par mwan ki ou bezwen peye lo sak travayer etranze ki ou annan. $750 pou bann ki travay lo bann pli o nivo, petet bann managers dan lotel eksetera.

So, mwan mon ti a kontan konpran konmsi ler zot le vin kritik en mezir. Mwan mon ti ava espekte, ti ava espekte.  annefe zis Onorab Georges ki fer sa, mon ti ava ekspekte, konsern ki zot ti ava annan se whether or not sa dimoun i devret retir tou sa ki in mete oubyen retir sa poursantaz. Se sa deba ki nou bezwen annan, me zot in  avoid sa size preski konpletman e sa i monte ou la fason ki zot swazir pou adres bann size.

Zot swazir pou sot lo bann size ki politikman pli fasil pou fer politik avek dan en fason negativ, olye regard sa ki kapab amenn pozitivite pou zot menm koman en part politik e montre dimoun poudir retorik ki zot pe vin avek in sanze.  Zot pe sa fwa si vi avek lide konkret ki mannyer pou aranz keksoz olye dir poudir sa i mal fer, sa i koronpi sa enn  isi, sa enn i laba.

Se sa lesansyel ki nou pe rode ler nou pe koz lo Leta nou Nasyon.

Mr Speaker, mwan mon refize pou krwar ki Leta mon Nasyon i en pti vilaz dan en pei lafrik kot napa delo napa, napa elektrisite, napa semen. Akoz se sa ki en Onorab in dekrir taler.  Semen pa bon,  isi laba  pa bon, mon dakor nou semen pa bon. Wi, nou semen i bezwen ganny aranze. me i  annan landrwa ki pli worse ki nou.  I annan landrwa pli worse ki nou. Wi, nou kapab aranz nou semen, be eski retorik ki nou devret fer se devlop en sans negativite kont tou keksoz ki annan, kont tou keksoz ki ganny fer?

Mr Speaker, sa ki LDS in prouve avek mwan pandan sa bann dernyen lannen, se ki LDS kekfwa i ava en mirak, zot pa pou pare pou regard ban konsiderasyon politik e met akote zot. Zot in montre nou atraver apwentman bann Minis ki mannyer zot ti dir poudir sa bann dimoun i politisyen e zot pa kapab vin Minis. Mon wonder alors lekel ki pou vin Minis ler sa Gouvernman i vin o pouvwar 2020, akoz zot tou zot bann politisyen pou ankor dan Lasanble. Mon pe prezimen nou pou dizourd. Ok.

So, se sa ki mon bezwen fer dimoun konpran. Nou bezwen annan en largiman e en konversasyon otour sa deba, otour sa diskour Leta Lanasyon pou nou vreman konpran.  E la sa i amenn mwan Mr Speaker, lo en pwen vreman enportan, se sa size offshore Mr Speaker. Sa size offshore i en size enportan akoz i en size ki mon’n koz lo la pandan plizyer e plizyer sesyon Lasanble, en size ki mon warn sa Lasanble Mr Speaker.  Mon’n kosyonn sa Lasanble lo bann mezir ki nou pe pran.  E sa size i montre mwan ki LDS avek sa zafer DICT, se sa ki montre mwan ki LDS parfwa pa oule ed zot prop dimoun pou avans devan zot.

Mon pou dir ou akoz Mr Speaker.  Ler sa bann Lalwa ki nou ti amande premye fwa ti vin devan Lasanble, mon ti kosyonn Lasanble ki nou pa pran pti baba avek son delo sal pou zete.  Mon ti dir ek Lasanble pou dir sa pou annan en domino effect akoz sa ki nou pe sanze pou lans en mesaz avek komite enternasyonal ki pou annan reperkisyon ki nou pa pou kapab bare. Mon ti ganny gognarde, atraver ou Mr Speaker, Onorab Ferrari an premye, ki ti akiz mwan ki mon cry wolf a sak fwa ki nou koz lo sa size offshore. Me annou get ki’n arive Mr Speaker.

Premye lamannman ki nou ti fer, nou ti tir preski tou freezing power, nou ti sanz konteks ki nou kapab fer, se lasezi lo en kont labank. E ki nou ti fer pou sanz sa, nou ti tir kont labank koman definisyon propriyete anba Lalwa ki permet fer lasezi lo  propriyete, nou ti tir kont labank ladan. Akoz? Akoz ti annan bann kont ki ti’n ganny frozen e nou ti dir avek lotorite a very short delay, si ou pa ankor kapab amenn en case, release sa bann larzan. Lotorite ti release sa bann kont.  Akoz pou ou kapab anmenn en case lo threshold anti-money laundering, se sa ki nou ti fer.  Dir li koumsa amenn en case lo nivo anti-money laundering pou sa bann kont ki ti’n ganny sezi, si ou pa kapab release tou sa bann kont.

Mon pa konnen si nou ti fer sa, akoz bomaten nou’n koz lo Gouvernman pa oule fer keksoz pou ed dalon. Mon pa konnen si in fer sa pou ed dalon. Me, me vwar la me Mr Speaker, ki’n arive.  Me, sa i premye mesaz ki nou ti lanse. So, nou lans sa mesaz nou tir kont labank, napa en pei ki dan son civil communication procedure, dan son prosedir konfiske propriyete, napa en pei o monn ki napa kont labank ladan. Tou pei i annan kont labank koman en form ou propriyete. Sesel napa li.

Sel landrwa ki Sesel i annan se anba anti money laundering.  Pou dir ek sa boug al prouve anba anti money laundering e tou eksper enternasyonal i agree ki pou prouv en lofans anba anti money laundering i pran letan, e Sesel napa sa kapasite pou kapab fer li.

So, sa ti premye, premye warning. So, LDS in move ahead malgre tou sa la e zot tou ki lot kote latab ti siport sa propozisyon akoz ti vin atraver Private Members Bill anmennen par zot menm.

Dezyenm fwa ki sa i vini Mr Speaker, i vin atraver propozisyon ki the trade i fer. E la ankor enn fwa mon bezwen dir zot koumsa, nou ti warn zot ankor ki nou bezwen sanz konteks sa ki ou apel lafason ki ou takse bann antite. Sirtou bann antite ki ou pa konnen si zot pe fer en biznes isi oubyen fer en biznes aryer. Rezon pou sa se akoz ou pe koz lo so sibstans ekonomik sa biznes. Ou bezwen kree sibstans ekonomi pou li kapab ganny takse akoz deor tou dimoun pe vey li. Sa Zafer in ale vini ant trade avek Gouvernman. Akoz? Akoz the trade i lobby, i lobby, i lobby. I lobby for, e mon konnen in ariv en moman kot zot in lobby nou bann koleg lo lot kote latab ekstrememan for.

 

MR SPEAKER

Wrap-up Onorab.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker, mon pe wrap up. Danze ek sa Mr Speaker, se ki ler ou konman en Manm politik ou resevwar en lobby ou bezwen get en keksoz ki enportan. Labank Santral depi 2017 ti pe sonn alarm pou dir nou riske perdi nou bann correspondent banks. Nou pa ti ekoute.  Linyon Eropeen in vini in met nou lo lalis non-compliant.   Pa ankor fini sa, i pou annan ankor ki pou vini.  Nou pou bezwen kontinyen fer bann lamannman e en lamannman ki mon konnen pou prouv avek kominote enternasyonal ki pou bezwen vini, se ki ler nou reverse sa desizyon e nou remet kont labank anba definisyon propriyete dan profit of crime.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Sa lamannman pou ed nou en kantite sa e pou bezwen vini.

So, an terminan Mr Speaker, sa ki’n fer mon etonnen Mr Speaker. Mon’n etonnen ki mon bann koleg pa’n swazir loportinite ki zot ti annan atraver sa diskour pou fer en politik pozitiv, en politik ki nou bezwen komans anmennen Sesel akoz nou oule sa ki byen pou nou pei. Selman mon krwar poudir dore avan Sesel nou bezwen regard keksoz koumsa. Ou bezwen dan leadership Mr Speaker, dimoun ki pare pou travay ek tou dimoun.  Dimoun ki pare pou met tou konsiderasyon lobby akote pou li kapab fer achieve e ariv a en fen.

Prezidan in vin devan Lasanble, in fer en diskour lo Leta Lanasyon kot in prezant nou en kantite eleman ki mon’n detaye Mr Speaker dan mon ladres apre midi.  E sa in monte nou alors ki Prezidan Faure i pare pou li fer fas avek difikilte, pran bann mezir menm ler i difisil, menm ler i pa popiler, menm ler i pou ganny kritike, akoz se sa the true mark of leadership. Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Bon nou pou aret la pou ozordi.  Mon ti a kontan remersye tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout e byensir mon ti a remersye SBC pou pas nou travay an direk parey labitid.  Nou pou re pran nou travay demen bomaten 9er.  Lasanble i stand adjourned.

 

(ADJOURNMENT)