::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Thursday 26th September, 2019

Verbatim Thursday 26th September, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Thursday 26th September, 2019

The Assembly met at 09.04am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Parey mon ti anonse yer, nou annan en Revised Order Paper devan nou, ki konpri en rapor ki sorti kot FPAC.

E osi tou i konpri en Urgent Motion ki Leader of the Opposition, konman Chair also FPAC pou prezante.  So avan nou pou kriy Minis pou nou dil avek bann biznes ki konsern Minis Dezinyen.

Nou pou pran prezantasyon sa rapor e sa i ava swiv avek sa Mosyon.  Nou ava fini avek sa, apre nou ava fer Minis antre pou nou pran bann kestyon.  Mon pou zis osi tou al alert bann Manm ki mon pou redwir kestyon siplemanter lo bann kestyon ki devan nou.

E nou pou fer li parey nou’n deza fer enn de fwa avan.  Nou ava ganny 2 kestyon siplemanter lo sak kote. Ok?   Mon ava donn laparol Onorab Wavel Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki pe swiv deliberasyon Lasanble.

Mr Speaker mersi bokou pou donn mwan laparol dan sa kapasite koman Chairperson FPAC.  Mr Speaker parey ou okouran Lasanble Nasyonal ti sispann serten sonm letan nou ti pe deliber lo Bidze pou sa lannen.  Lannen pase.

E i annan 3 sonm ki Minister Finans in demann nou pou nou konsidere, akoz zot in fer serten travay.  E zot ti demann nou koman FPAC pou rankontre avek zot, ki nou ti fer Mardi 1er.

E pandan sa rankont zot ti koz avek nou lo progre ki zot in fer.  E sa rapor ki mon pe prezante, i baze lo sa rankont ki FPAC ti fer avek Minister Finans, ki ti ganny dirize par SS Payet e avek 3 antite.

Prensipalman SPDF, IEA e pou Lazans Lentelizans sete Minister Finans li menm li ki ti prezant bann largiman.  E mon anvi dir an premye lye Mr Speaker, ki tou Manm FPAC ti prezan dan sa miting.  E swivan sa miting – e sa i en keksoz ki mon kontan toultan point out.  Pou ki apre nou, konmsi pou tou Manm konnen ki poudir parfwa apre letan zot fer kritik.  Parski Manm Lasanble menm ki pa Manm FPAC parfwa zot fer kritik lo FPAC.

Pou fer zot konnen ki poudir tou Manm FPAC in sinyen sa rapor.  E alor lo kote bann reprezantan lo kote Parti US, dirize par zot Leader Onorab De Commarmond.  E lo kote LDS, dirize par mwan menm,  tou lede kote in dakor.  E pou osi azoute ki nou pa fer personn per letan zot vin devan FPAC.  Mr Speaker sonm ki ti’n ganny sispann dan Bidze ki nou ti pe deliber lo la, ti en sonm 6.828milyon, 676mil.

Minister Finans in rekomande ki sa sonm antye i ganny large, akoz zot satisfe ki bann sonm a ganny servi pou sa bann depans swivan.  Premyerman SPDF.

En sonm R800mil dan Bidze SPDF ti ganny sispann an Zanvye 2019, akoz i ti’n ganny mete anba en swadizan depans VVIP dan Kan Barbarons.  Akoz sa largiman pa ti kler dan deba, sa sonm ti ganny sispann an Desanm 2018.

SPDF in alor eksplike ki sa sonm ti ganny servi pou bezwen fuel par lakour, defen ansyen Prezidan Rene Barbarons e osi Kan Larme Barbarons.  Sa fasilite ti ganny kennsel an Zanvye 2019.

E tou karbiran i aprezan ganny santralize e kontrole pli byen par SPDF.  E la mon anvi dir, ki SPDF in donn nou sa lasirans.  Ki sa fasilite donn lesans Barbarons i nepli, SEYPEC i nepli al laba pou anmenn okenn fuel.

SPDF ti osi eksplike ki zot kou loperasyon, spesyalman kot i konsern patrol dan zil elwanye, pou ogmant par lao zot Bidze.

Zot ti eksplike ki sa i an parti akoz fre transportasyon jet fuel pou loperasyon avyon dan zil i pli ser ozordi, akoz metod ki ganny servi atraver IDC.  FPAC, e sa zot ti ensiste lo la, ki i ser.

Zot ti menm dir nou ki parfwa sa tenk ki fuel i ganny anmennen ladan i pli ser ki sa fuel li menm.  FPAC ti trouv sa pa akseptab.  FPAC in alor rekomande ki IDC ek SPDF i devret negosye en pri rezonnab pou transportasyon karbiran avyon.  Vi ki tou lede lorganizasyon i pou Leta, e ki SPDF i kouver IDC spesyalman dan bann moman detres.  Sa sonm R800mil, pou ed SPDF kapab mentenir sa bann loperasyon, san afekte lezot morso zot Bidze.

E an pasan, Mr Speaker, i enportan pou dir ki nou rekonnet ki SPDF in ganny li en 2enm Dornier.  En 2enm avyon e sa alor i fer ki otomatikman zot kou loperasyon i pou ogmante.

FPAC i rekomande ki sa sonm R800mil i ganny large baze lo lanfaz fer par SPDF pou koup labi lo karbiran.  E la ankor enn fwa an pasan Mr Speaker, nou bezwen dir ki SPDF in osi koz avek nou lo zot sistenm ki mannyer karbiran i ganny kontrole.  E alor FPAC i satisfe.

2enm antite sete Industrial Estate Authority, en sonm 2.5milyon ti ganny sispann an Desanm 2018 dan Bidze IEA.  E i ti pou ganny large si IEA ti fer en zefor pou kolekte omwen R5milyon lo bann det pandan premye 6 mwan 2019.  IEA ti eksplike ki sa sonm 13milyon ki ti swadizan ganny drwa avek IEA pa ti korek.  E sa i baze lo lefe ki bann rikord IEA, li menm li i an dezord, Mr Speaker.  Zot menm dir nou, i annan serten, i annan serten ki zot ti krwar i drwa, kan ofet zot in pey an plis.  IEA in kolekte R7.7milyon dan det kouran parmi preski R7.8milyon reveni an 2019.

Savedir zot in fer en zefor ekstraordiner.  E zot lo bon semen.  Zot in kolekte omwen 3milyon lo det lepase, depi Desanm 2018.  Alors zot in fer en zefor.  I pa ankor finaliz sonm egzakt lo konbyen bann lakonpannyen, bann kliyan ki ankor drwa IEA.

E IEA pa ankor osi met an plas en sistenm kontabilite, pou kontrol lalis bann ki drwa IEA.  FPAC i santi ki IEA in fer en zefor ase sibstansyel pou rekiper bann det.  E sa i devret ganny ankouraze.

An plis ki sa IEA in donn FPAC en langazman ki zot pe travay lo en lalis egzakt zot kliyan;- enkli bann ki drwa zot e ki sa pou pare dan komansman 2020.

Le moman ki sa in pare, pou annan en rankont ant IEA ek FPAC.  E la mon bezwen ankor enn fwa azoute ki, i annan en lekip avek sorti kot Minister Finans ki ape asiste zot.  E i resanble ki sa korperasyon pe mars tre byen.  Alor Mr Speaker, baze lo sa, FPAC i alor rekomande ki sa sonm 2.5milyon ki ti’n ganny sispann i ganny large.  Parski sa ki zot in ranmase i depas sa sonm ki ti ganny sispann.

Seychelles Intelligence Service.  Minister Finans in eksplike ki sa lorganizasyon i ankor pe met son bann striktir an plas.  Nou ava rapel ki pli boner sa lannen, Lalwa ti ganny, ki pou kontrol sa lorganizasyon ti ganny pase par Lasanble Nasyonal.

Minister Finans i alor pe ofer lozistik ek teknik antretan.  Enkli zesyon son Bidze, ziska ki sa lorganizasyon i kapab debout lo son prop lipye.  Minister Finans in alor demande ki sa sonm 3.5milyon i ganny large.

Me sepandan ki i reste anba kontrol Minister Finans.  Tou zot depans ki zot pou fer, pou pas atraver Minister Finans.  E nou konnen deza, ki poudir Minister Finans in met bann striktir kot zot pou strik.

E alor sa i donn nou konfyans ki poudir ziska ki sa lorganizasyon li menm li, i fini etablir li, Minister Finans i ava pe kontrol tou bann depans.  Alor etandonnen ki sa i sityasyon ek lasirans ki SS Payet in donn nou, FPAC pe rekomande ki sa sonm 3.5milyon i ganny large, e ki zot ava tonm anba kontrol Minister Finans.  Konklizyon.  Mr Speaker FPAC i rekomande ki sa sonm 6.828, 676milyon i ganny large.

E aprouve koman depans anba Appropriation Act 2018.  Sa i konklir rapor FPAC.  E Mr Speaker parey labitid, mon annan en gran plezir pou mwan prezant avek ou en kopi sa rapor ki mon’n fek prezante.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Bon nou pou move lo Mosyon, ok.  Mon ava osi demande si i annan ecopy of the report.  Ava fer Deputy Clerk gannyen, nou ava sirkil avek tou Manm.

E prezan nou ava move lo Mosyon ki pou enable Lasanble pou pran en desizyon,  pou unfreeze sa bann amount.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Swivan bann leksplikasyon kler ki nou’n prezante dan rapor FPAC.  Mon’n ekrir ou Mr Speaker pou nou kapab prezant en Mosyon ki ava vin vreman en rezolisyon Lasanble Nasyonal pou nobou release sa bann larzan.

Akoz se pa FPAC ki ti freeze, ki ti sispann sa sonm,  me se plito Lasanble Nasyonal ki ti sispann sa sonm.  Alor mon pa bezwen al dan gran detay.  Senpleman mon anvi dir, ki Mosyon i lir comme swit;

‘Lasanble Nasyonal i pas en rezolisyon pou larg fon pou SPDF, IEA e Lazans Lentelizans ki ti ganny retenir pandan deba lo Bidze 2019’.

Avek sa 2 parol Mr Speaker mon demande ki Lasanble i aprouv sa rezolisyon.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Yes Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Bon Mr Speaker bonzour e bonzour tou koleg Onorab.  Mr Speaker mon pou segonn sa Mosyon lo baz ki letan nou’n ganny nou miting, nou’n osi ganny diskisyon avek sa bann diferan antite lo, on a way forward pou asire ki zot kontinyen kapab fonksyonnen.

E mon oule reiterate en pwen ki’n ganny raise vizavi sa size fuel pou Lafors Defans.  Vi ki Lafors Defans, sa travay ki i fer, i osi provide sekirite pou sa antite ki pe bill li, pou sa fuel.  Mon krwar i bezwen annan en negosyasyon pli in-depth ki ganny fer ant Lafors Defans e sa antite dan sa ka se IDC.  Pou regard dan sa bann pri e sa bann kou transportasyon fuel sorti Mahe pou ariv lo zil, pou bann avyon kapab refuel.

Akoz esansyelman sa servis ki i pe provide, i pa provide zis sekirite pou pei, me i provide en servis pou sa antite involved.  E nou’n deza vwar dan lepase peyman fuel ki mannyer i monte.

E mon krwar bann Manm pe ganny en nide akoz safwasi ankor nou pou riske vwar en logmantasyon dan Bidze fuel Lafors Defans, depandan lo lakantite travay ki i annan pou fer.

E zisteman parey pwen ki’n ganny met devan, ki i annan bann resours adisyonnel pou li fer.  Mon pou segonn sa Mosyon Mr Speaker.

E mon ti a kontan demann Lasanble pou nou pa sen rezolisyon pou nou allow sa bann antite pou ganny sa bann larzan e pou zot kapab kontinyen avek zot depans pandan lannen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.   Bon Mosyon in segonde, okenn Manm ki oule fer en komanter?  Si napa, mon krwar i straight forward, tou lesplikasyon i vin atraver sa rapor.  Bon nou ava pran en vot lo la.

Lo Mosyon ki pe demande pou larg fon pou SPDF, IEA ek Lazans Lentelizans.  I tonm en sonm R6.828,676.  Mon ava demann tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout.  24 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Savedir Mosyon in aprouve pou release bann fon ki’n ganny frozen.  Bon nou ava move lo nou lot item lo nou Order Paper bomaten.  Madanm Deputy Clerk ou ava enform Minister Finans formelman lo desizyon ki Lasanble in pran.

Bon mon ava demann parliamentary reporter pou fer antre Minis avek son delegasyon.  Nou pou pran bann kestyon with notice.  Sa pou swiv par en Private Notice Question.   Bon mon ti a kontan dir bonzour e welcome Minis Dezinyen, Mrs Macsuzy Mondon.

Minis ki Responsab pou Home Affairs, Youths, Sports and Culture.  Minis i ganny akonpannyen par CEO NSC, Mr Jean Larue, e Project
Officer
pou NSC Mr Denis Cesar.  Minister avek ou lekip bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal.

Nou al direkteman lo kestyon.  E mon ava pas laparol avek Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour

Minis, ou delegasyon, tou Manm e tou dimoun a lekout.  Mon kestyon i al koumsa;  Apre domaz ki ti ganny fer lo laplenn Grand Anse Praslin, par aktivite lansman Tenm Nasyonal ki pe met bann atlet an danze,  kan ki travay reparasyon pou konmanse lo sa laplenn?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Leader Lopozisyon e Leader Zafer Gouvernman e tou Manm Onorab Lasanble.  E osi en bonzour pou tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker Zofisye NSC avek Federasyon Foutbol ti mont Praslin pou al evalye domaz ki’n ganny fer lo laplenn Grand Anse Praslin, apre sa aktivite ki ti ganny fer.  Swit a sa vizit, rekomandasyon sete ki laplenn i bezwen ganny refer antye.

Apre evalyasyon, lo kalite, kantite travay ki bezwen ganny fer e an menm tan son kou pou kapab konplet li antyerman,  Nou ti konstate ki NSC ti napa provizyon finansman dan Bidze pou 2019 pou nou kapab fer sa travay.

Me toudmenm NSC in fer provizyon dan son Bidze 2020 pou rektifye sa sityasyon.  Sa ki enportan pou note Mr Speaker, se travay lo sa laplenn pa kapab ganny fer par bout.  Nou pou bezwen adres sa problenm nivo laplenn, drenaz e osi serten travay ki bezwen ganny fer lo fencing.

Akse transpor lo laplenn e parking ansanm, pou nou kapab finalman ganny en solisyon dirab pou laplenn Grand Anse Praslin.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Minis par lefe ki ou’n dir, ki NSC in fer provizyon pou met dan Bidze 2020 larzan neseser pou zot fer en pe travay signifikan lo sa laplenn.  Mon ti a kontan demande, an vi ki i deza annan en building atase avek sa laplenn.

Eski ou Minister i kapab konsider renovate sa building, agrandi sa building pou met an plas bann fasilite sportif ki kapab benefisye bann atlet ki servi sa laplenn Praslin?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Wi sa travay i pe ganny konsidere.  E nou pe fer li konzwentman osi avek Departman Lazenes.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi, bonzour Minis.  Minis mon ti a kontan demann ou,  vi ki nou an fas en sityasyon kot serten degradasyon in kapab ganny koze par en lot antite dan en aktivite ki pa neseserman annan pou fer avek spor e lazenes.

Mon ti a kontan demann ou si nou kapab, si ou santi ki nou kapab pran sa ki’n arive konman en leson.  E fer an sort ki tou bann antite ki servi okenn fasilite sportif i finansyerman e administrativman responsab pou rann li dan bann kondisyon ki i ti ladan o komansman.  Mersi.

 

MR SPEAKER
Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker wi, deza NSC, nou pe pran serten mezir pou nou pa servi nou bann fasilite sportif pou serten levennman, akoz zisteman sa bann problenm koumsa ki arive.

Me selman mon krwar bann dimoun ki fer sa bann levennman, si i annan en nesesite finalman ki nou bezwen fer li lo laplenn. Par egzanp.  National Day Committee an 2018 nou ti fer aktivite ki nou ti bezwen fer Praslin lo sa laplenn Grand Anse Praslin.

Me solman nou pa ti fer sa bann dega parey ki’n arive la lo sa laplenn.  Mon krwar nou ti tre konsyan poudir sa i en laplenn.  E letan nou ti pe fer bann travay ki bezwen ganny fer, ansanm byensir avek Lotorite Distrik,  nou ti pran sa an konsiderasyon.  Donk mon krwar i enportan ki an menm tan ki nou pou restrikte, parey mon’n dir  NSC pou restrikte bann levennman parey lo nou bann fasilite sportif.

Me i enportan pou dan ka kot nou bezwen met sa bann fasilite pou sa bann dimoun kapab zisteman fer sa bann aktivite ki zot bezwen fer,  mon krwar mon ti ava fer en lapel ozordi,  ki nou tenir an kont ki aktivite pe ganny fer lo en laplenn.

E en laplenn ki nou bann, nou bann sportsmen i servi pou lantrennman, oubyen pou zwe serten match lo la.  E nou pran sa an konsiderasyon.  E an menm tan osi, letan nou’n fini servi, si i annan serten parey Onorab in dir,  serten domaz ki’n ganny fer.  Nou pran responsabilite e nou fer sir ki sa i ganny mentenir apre ki nou’n servi sa landrwa.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER
Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Bonzour Mr Speaker.  Mersi.  Bonzour Minis ek panel ek tou koleg Onorab e tou manm piblik ki pe swiv nou.  Minis konman en sportsman mon osi mon vwar i regretab bann
antite i servi laplenn, apre i kit li dan sa kondisyon – dan term Grand Anse.  E alor, sa ki Onorab avan mwan in dir, mwan osi mon ti a voudre demann Minis si zot, si zot kapab dir nou at least si bann antite ki servi parey in ganny demande, parey, mon pe pran en legzanp, parey ler serten parti politik i mont dan nou laplenn parey Pointe Larue la, in fer dega, in mont ek transpor, in ranpli.  Alor pa zis antite me selman bann parti politik osi, si zot mont dan nou laplenn zot deranze, apre nou bann sportsmen i ganny dimal la, sa bann parti politik osi zot responsab pou pey en pe sa bann domaz ki zot fer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon panse letan nou pran en desizyon, desizyon i ava aplik pou tou dimoun finalman ki servi sa bann fasilite.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker bonzour Minis, delegasyon e tou a lekout.  Mon ti a kontan demann Minis, vi ki al imitasyon Bidze ki NSC pa kapab fer sa renovasyon,  konbyen zot pe estimen, oubyen pe demande pou Bidze lannen prosenn, pou kapab fer a louvraz?  E eski pou annan lenpak lo bann lezot kou finansyel NSC or Minister?  Sirtou vizavi bann larzan ki, parey bann tim handball, parey  Au Cap pa ankor ganny larzan sa lannen.

Si pou annan okenn lenpak, oubyen sa osi pou al dan Bidze pou lannen prosen?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr speaker sa larzan i pou ganny bidzete dan PSIP.

E i pa pou parmi Bidze ki nou pou servi pou nou donn, ki nou allocate avek bann diferan klib sportsmen dan distrik.  Son kou, wi Onorab, estimasyon preliminer ki’n ganny fer i plis ki R4milyon.

Donk se pou sa rezon ki NSC pa pe kapab fer sa travay dan son Bidze sa lannen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker premyerman mon ti ava kontan demann Minis, be avan ki zot ti les sa laplenn ganny servi, eski zot ti vreman asize avek bann organizater sa aktivite, pou regarde ki mannyer zot pou servi sa laplenn?  Kwa ki zot pou mete dan sa laplenn?  Ki kantite trou zot pou fouye dan sa laplenn?  Ki kalite domaz ki pou arive?

Eski zot ti prevwar sa bann keksoz dan bann rankont avan sa aktivite, pou zot kapab finalman determinen ki kalite domaz ki pou, ki pou vreman arive.  E si sa i akseptab?

Parski la i vin menm parey avek – si dizon i annan en aktivite ki pou ganny fer lo, lo Stadium Nasyonal, Stad Linite,  ou bezwen pran konsiderasyon ki poudir ou annan ou en track.  Ou pa pou kapab domaz sa track.

 In fact I am sure Mr Cesar koman en dimoun eksperyanse pou konnen.  Parski menm parad lo sa track, i annan domaz ki i anmennen, e apre sa i pou, i pou depas zot Bidze.  Parski ou pou bezwen, ou pa kapab repar zis en bout track.  Ou pou bezwen repar en track antye.  Alor premyerman mon anvi demande, ki zot ti prevwar an relasyon avek sa?  E petet osi sa i ava ed zot pou lavenir.

Dezyenmman Mr Speaker, mon ti ava demann Minis, parske sa size in leve atraver kestyon Onorab Valmont pou konsernan bann lezot antite, spesyalman bann parti politik ki servi bann laplenn,  si Minis i kapab dir avek nou, si in annan okenn konplent formel dan son Minister? Dan bann laplenn ki, Dan bann laplenn ki son Minister i okipe atraver NSC.  Apre ki in annan en aktivite politik, swa lo nivo salte ki reste ensidswit?

E Mr Speaker mon bezwen finalman, dir avek Onorab Valmont, sorry si li ozordi son parti politik sel landrwa ki zot kapab fer en aktivite, se lo United Square.  Tandis ki LDS li i pe rod pli gran laplenn posib!  Mersi bokou.

 

(laughter)

 

MR SPEAKER

Alright.  Minister.  Go ahead Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar nou, nou pe dil avek bann adilt.  Nou pe travay avek adilt, avek bann diferan lorganizasyon.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Minis en moman.  Mon donn laparol Minis.  Annou raport en pe respe silvouple.  Kontinyen Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon krwar nou pe, nou pe travay avek bann adilt, letan i annan bann levennman koumsa, e nou ekspekte ki ler nou’n donn en fasilite, nou ekspekte zot, zot servi li byen.

Me par egzanp domaz ki’n arive lo sa laplenn Grand Anse Praslin, pli gro domaz sa bann transpor ki’n mont lo laplenn.  E sa a lavenir nou pou fer li byen kler, apart bann serten kondisyon ki NSC i mete, poudir pou napa – nou pa pou kapab okenn laplenn ki nou annan, nou pa pou kapab monte avek transpor lo la.

Akoz si lapli pe tonbe sa zour, sa i fer fouy gran, gran trou lo laplenn.  E apre zisteman nou bezwen depans en kantite larzan pou nou kapab aranze.

Donk mon krwar sa bann dimoun nou ava konpran letan nou’n met bann kondisyon, parey Onorab in dir, nou’n tir en leson.  E petet nou ti ekspekte nou bann dimoun i kapab pran sa an konsiderasyon.

Me etandonnen ki zot pa’n pran li a lavenir, NSC i ava met son bann kondisyon tre klerman, pou nou kapab fer sir ki sa bann domaz ki ganny fer lo nou bann laplenn i pa ariv ankor.

Onorab non, mon okouran okenn konplent formel si in ganny fer, i pa’n ariv kot mwan.  Petet in reste o nivo PS, me kot mwan, mon pa okouran okenn konplent ki’n ganny fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a donn en dernyen kestyon loter kestyon, Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Minis ou’n dir ki sa proze pou kout R4milyon.  Eski ou kapab fer sa Lasanble ganny scope of work pou louvraz lo sa laplenn?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Wi mon’n dir, plis, en pe plis ki R4milyon, e Onorab wi nou kapab fer ou ganny scope of work pou sa travay ki pou ganny fer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou ava eskiz CEO avek project officer.  E mon ava demann parliamentary reporter pou apel bann lezot Zofisye pou nou pran kestyon No.2.  Mr Larue, Mr Cesar mersi bokou.

 

(MR LARUE AND  MR CESAR WERE EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

mon ti a kontan dir bonzour e welcome Dr Patrick Herminie, SS ki responsab pou APDAR.  Ms Geralda Desaubin, CEO APDAR, Ms Marie-Josette Louise, Deputy CEO APDAR.  E Dr Winnie Low Wah, Medical Doctor. 

Nou ava al direkteman lo 2enm kestyon.  Mon ava donn laparol Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Mon kestyon i comme swivan; eski Minis i kapab donn sa Lasanble detay lo aktivite ki Dove Center Praslin ki tonm anba progranm APDAR in fer dan sa dernyen 2an.

E konbyen in koute pou antretenir sa sant par mwan?  E finalman ki kalite progranm lonterm ki sa sant pe ofer?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker APDAR ti pran sarz sa Sant Reabilitasyon an 2017.  E depi Mars 2017 ziska Fevriye 2018 sa Sant Dove Center ki nou apel li, in akeyir 6 cohort bann kliyan ki ti tonm apepre 84 kliyan an tou.

Konmansman lannen 2018, APDAR ti fer en refleksyon profon lo ki mannyer ki i pou pli byen kapab asiste sa plis ki 800 zenn, ki ti lo lalis pou rod en tretman pou adiksyon.

I ti kler ki Dove Center avek en kapasite zis 36 lili pa ti pou kapab rezourd sa problenm dan en dele letan akseptab.  Se pou sa rezon ki an Avril 2018, APDAR ti pran en desizyon pou entrodwi sa ki nou apel en high threshold methadone maintenance program lo Praslin.  Kot bann kliyan ki ti ganny admet dan Sant Reabilitasyon pou 4 a 5 zour, pou efektivman detox zot e apre met zot lo progranm methadone lo nivo kominote.

Inisyalman ti annan en total, an total 64 kliyan sorti La Digue ek Praslin, ki ti anbark lo sa progranm.  E dernyen Cohort ti ganny desarze an Zen 2018.

Malgre ki i ti annan en logmantasyon dan kantite kliyan ki ti pe ganny akse ek tretman, atraver sa high threshold methadone maintenance program,  an Septanm 2018, APDAR ti pran en desizyon pou entrodwi en lot threshold methadone maintenance program lo Praslin pou fer plis kliyan ki ti pe rod tretman ganny akse avek tretman.

Anba sa progranm, ti napa nesesite pou kliyan ganny admit, me plito zot ti konmans avek methadone o nivo kominote.  Sa nouvo progranm ti met en kantite presyon lo nou resours imen, ki fer ki ti konpletman enposib pou APDAR donn en servis high threshold, en servis low threshold e en progranm rezidansyel an menm tan.

APDAR ti konstate ki plis zenn pou benefisye atraver en lot threshold methadone maintenance program.  E an rezilta sa – sa desizyon anviron 250 zenn in anrezistre avek APDAR pou tretman lo sa 2 zil.  Sa progranm i ankor pe kontinyen.

Pandan sa peryod ki nou ti pe etablir sa no threshold methadone maintenance program, i ti neseser pou sispann sa progranm rezidansyel dan Dove Center, akoz nou ti napa kapasite imen pou fer tou lede progranm an menm tan.

An Mars 2019, APDAR ti pran en desizyon, pou rekomans avek sa progranm rezidansyel, pou bann ki ti vreman motive e anvi sorti lo progranm methadone.

E ti rekrit bann staf neseser, enkli etranze pou donn tretman farmakolozik, osi byen ki psikososyal.  E an menm tan siport sa 2 progranm methadone.

APDAR i admet ki sa nouvo lesey pou servi Dove Center konman en Sant Reabilitasyon, i pa’n enn ki’n fasil.  Sirtou akoz sa 2 progranm methadone ki egziste o nivo kominote.  Laplipar kliyan i prefere pran zot latizann dan bomaten e apre al travay.

Dezyenmman sa Sant Reabilitasyon Praslin pa’n enn ki ti ganny konsevwar avek bi pou fer sa kalite reabilitasyon.  An dot mo, i pa’n ideal pou reabilitasyon, sirtou akoz i mank serten fasilite ki pou permet akizisyon bann skills.

Kliyan in konplent ki zot pas bokou letan lo sant nanryen fer, e sa dan li menm in de motiv zot pou reste pou en peryod letan.  An se ki konsern kou pou antretenir sa sant par mwan,  letan i annan 20 kliyan rezidansyel ki normalman maksimonm ki nou annan, akoz resours imen i limite,  lo sa bann komodite swivan, consumables, elektrisite, delo, telefonn i kout nou apepre R82mil par mwan.

Ler sant i vid, sa kou i redwir ziska R40mil.  E la fodre nou dir, ki menm si napa kliyan rezidansyel, tou le semenn i annan apepre 25 kliyan ki vin swiv sesyon psikososyal kot sant.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Minis ou’n dir ki kapasite sa sant i 36 dimoun.  Me selman par lefe ki ou pe dir, ki i annan sa issue staffing ki zot kapab pran selman 20 pasyan, sa i bann ki pou reste lo, lo sa sant.

Me konsern ki plizyer bann zabitan in souleve, bann paran e menm sa bann dimoun ki addict, se ki zot pa pe ofer sa progranm kot bann dimoun i kapab vini e reste lo sa sant a lonterm.

Akoz bann pasyan ki vini, or 5 zour, ouswa ki zis vini pou pran zot tretman methadone, ouswa counselling, apre zot sorti, zot retourn ankor anba sa bann lenfliyans.

Mwan sa ki mon anvi, mon pe demande, e ki plizyer zabitan lo Praslin pe demande,  eski zot pou komans sa bann progranm detox, kot bann pasyan i kapab reste lo sa sant lonterm?

Olye ki 5 zour, 1 zour, 2 zour ouswa zot vin fer counseling apre zot sorti.  Eski zot annan lentansyon lans sa progranm lonterm pou sa bann dimoun vreman go through sa prosesis detox.  E dan sa sant?

Mon 2enm kestyon se ki, en konsern ki’n ganny leve, se ki menm bann pasyan ki vini, parey la konmela.  I annan sa bann ki fer 5 zour.  Mon konnen i annan en group ki’n vini, detrwa in sorti, mon krwar si mon pa tronpe, i annan apepre 7 pasyan la dan sant an se moman.

Le konsern se ki zot annan en sistenm pou follow- up avek sa pasyan, sa bann drug addicts, ler zot sorti lo sant?  Eski zot annan en sistenm pou monitor sa bann zenn pou anpese ki zot relapse e retourn ankor dan adiksyon pou servi sa bann drog danzere?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Wi Onorab nou pe komanse sa progranm lonterm ki ou pe dir, pe demande pou detox.  Se pou sa rezon APDAR in met plis staff apartir Mars sa lannen, pou nou kapab fer sa progranm.

E nou sistenm follow-up parey ou dir, i form par nou sistenm after care ki pe ganny etablir, pou nou kapab zisteman follow sa bann dimoun e vwar lenpak ki nou progranm in annan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou lekip, tou dimoun ki pe ekout nou.  Mon kestyon pou Minis, eski zot in fer okenn survey apre sa 2an ki zot an loperasyon, pou zot determinen nivo sikse sa progranm.  Si wi, ki sif ki zot annan pou kapab dekrir zot nivo sikse?  E dan menm laliny, eski Minis i kapab dir nou ki fason ki zot pe mezir nivo sikse anba sa progranm rehab?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER
Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  APDAR in fer bann evalyasyon kontinyel lo son progranm, ok?  Zisteman pou li vwar si son progranm pe marse, oubyen si i annan keksoz ki pa pe marse.

Kwa ki nou bezwen zisteman aziste fir a mezir ki nou ale.  E kot i konsern bann survey ki ou pe dir.  Normalman survey sipoze ganny fer apre 4 a 2an.  Me selman i annan bann fakter ki APDAR i konsidere.

Par egzanp lo sa bann dimoun, par egzanp lo to kriminalite, si zot pe kontinyelman zot retournen pou al involve ankor dan bann krim.  Oubyen si zot in ganny mete dan en lanplwa.  E si zot pe reste dan sa lanplwa ki zot in komanse.

Sa i bann evalyasyon kontinyel ki nou fer, o fir a mezir, antretan ziskan ler nou fer sa ki Onorab pe apel en survey.  Sa gran evalyasyon apre en serten letan ki progranm in ganny met an plas.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Minis mon ti anvi konnen an term sif, ki zot sikse.  E lesplikasyon ki ou’n donn mon i pa donn mon en nide kler, sikse sa progranm.  Mon ti a kontan si ou ti kapab refer lo bann sif silvouple. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr
Speaker.  Mr Speaker lenformasyon ki mon kapab donnen la, pou Praslin La Digue, nou annan 246 kliyan.  Dan nou 246 kliyan, ki vini regilyerman, 189 ladan i regilyerman i vini, i vin pran zot tretman.  E sa i en retention rate, met apepre 77poursan.  Me si i annan lezot sif.  Mete lo 135 ki ti pe rod en lanplwa.  Travay ki APDAR in fer, 80 poursan, ok, i deza dan lanplwa.

Si i annan lezot lenformasyon Mr Speaker ki mon napa la avek mwan, ki Lasanble i bezwen, APDAR i kapab byensir soumet avek Lasanble.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr
Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou Manm.

Mr Speaker lo non bann paran Praslin, mon oule felisit APDAR pou serten sikse ki mwan mon’n vwar bann dimoun ki mwan mon konnen ki zot in kapab repran zot lavi.  E zot in antre dan lanplwa.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHURCHILL GILL

Mon kestyon se, dan bann ki ankor pe trete, si i annan bann baze lo gravite, ki i annan nesesite.  Vi ki nou pa kapab accommodate zot Praslin, eski i annan sa posibilite pou zot ganny en opsyon, pou vin Mahe tanporerman?  Pou zot kapab ganny trete baze lo gravite sityasyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab, pou le moman sa i pa tro fasil.  Akoz nou napa, zisteman APDAR i napa sa gran fasilite ki reabilitasyon Mahe ki i bezwen.

Me mon krwar letan i ava’n ganny son fasilite ki dan plan pou li konstri,  definitivman mon pa vwar okenn rezon, akoz bann kliyan parey ou dir, ki annan serten problenm pli grav, zot pa kapab ganny anmennen zisteman pou zot kapab fer zot reabilitasyon dan sa sant ki nou pou annan a lavenir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker mon anvi demann Minis, konbyen letan en kliyan i sipoze lo sa tretman methadone?

Konbyen letan i sipoze?  Akoz i annan manrmay mon konnen, i annan 2an i ankor lo progranm methadone, progranm methadone, zanmen zot in sorti lo eroin.

Dezyenmman, apre sa tretman methadone, i annan en lot tretman ki zot pou gannyen, pou zot kapab sorti lo methadone?  Akoz sa bann manrmay i depan lo sa methadone.

Zanmen zot sorti lo methadone.  Swa zot, apre plizyer zot, zot alcoholic.  Ki zot pe fer pou anpes sa?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Bon mon zis anvi viz bann Manm, pou nou pa tro sorti lo Mosyon.

Akoz Mosyon i lo sa sant Praslin.  Mon, lo kestyon, lo kestyon sorry.  Annou sey konsantre lo, lo sa kestyon orizinal.  Mon ava permet Minis pou reponn.  I ok, Onorab, Minis i ava reponn.  Minis go ahead.

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Order!  Order! I annan en Chair, i annan en Speaker dan sa Lasanble.  Onorab Valmont i annan en Speaker dan sa Lasanble.  Mon’n fini fer mon desizyon.  Minis laparol i pou ou.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ava zis re donn en pti lenformasyon poudir normalman pou stabiliz sa bann dimoun, enn sa bann dimoun lo progranm i pran apepre 18mwan.

Letan nou pou – APDAR, letan nou pou pe vin fer diskisyon Bidze, mon panse si i annan plis detay ki nou anvi konnen, kot i konsern lo progranm, kou progranm, si progranm pe marse oubyen non,  mon panse nou ava annan lokazyon pou nou kapab poz sa bann kestyon koumsa direkteman avek APDAR letan nou vin fer prezantasyon Bidze.  Si ou permet nou petet nou ti ava propoze ki nou al dan sa laliny.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Wi, mersi Minis.  Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Tretman apre methadone i annan en tretman?  Apre ki zot pe ganny, lekel ki zot supplier pou sa methadone la?  Avek ki zot pe ganny sa methadone?

 

MR SPEAKER

Non, be.  Non, sa i ava vin dan bann moman, dan bann moman Bidze.  Si ou oule.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Order!  Order!    Lekel ki pe supply methadone and all that, nou ava, swa i ava vin en kestyon separe.

Oubyen i a vin dan bann moman Bidze kot Minis pou la avek son delegasyon pou kapab reponn bann cost ki asosye avek tretman pasyan and so on.  Mon ava donn laparol Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Designated Minister e ou delegasyon.  Mon kestyon i direkteman lye avek kestyon 2(a), kot i pe dir konbyen i koute pou antretenir sa sant.

E Minis ou’n dir ek nou poudir i varyant ant R82mil e R40mil par mwan, baze lo kantite dimoun ki i annan.  Mon anvi zis konnen, baze lo la.  Dan sa kou, dan sa evalyasyon, konbyen ladan i pou methadone li menm?

Konbyen ladan i pou methadone?  E mon 2enm kestyon, se,  baze lo zot leksperyans,  baze lo zot leksperyans Dove Center Praslin,  kot ou’n dir Minis, ki bann, zot in vwar en tandans pou bann dimoun pa anvi reste.

Zot prefere vini, pran methadone, ale.  Eski sa, sa leksperyans Praslin, pou enpakte lo zot plan lonterm, pou annan en sant bokou pli gran isi Mahe?   Eski sa pou, leksperyans Praslin pou enpakte lo sa plan?   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou methadone i minimal dan sa ki mon’n dir la. Dan sa ki mon’n prezante i plito zisteman Onorab, i bann kou pou kapab fer marse sa Dove Center Praslin.

E letan nou pou’n annan nou fasilite lo Mahe, mon krwar nou pou kapab zisteman fer bokou plis ki nou pe fer dan en pti fasilite parey Praslin.  E sa i ava ankouraz zisteman plis dimoun pou kapab antre lo sa bann progranm.

E pou zot kapab petet osi, nou rezilta ki nou pou gannyen, letan nou annan en sant kot nou pou, nou anvi fer tou ki nou annan pou nou fer, whether i pou detox, whatever i pou kapab zisteman ed nou bann kliyan.

Sa i ava ede pou nou kapab annan en meyer rezilta, ki nou pe gannyen konmela.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour, bonzour tou koleg Onorab ankor enn fwa e bonzour Minis ek ou delegasyon.

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis, prenon kont enn bann kestyon ki loter kestyon orizinal in demande, se pou annan en sistenm tretman rezidansyel pli lonterm.

Eski, eski (1), eski i vedir ki APDAR i kapab servi sa koman enn bann, enn bann lankourazman towards annan en Sant Rezidansyel pou fer tretman, ki i a kapab ed sa Sant Tretman Praslin.  E ki i pa kapab neseserman nou located lo Praslin, me i kapab located lo Praslin.

Me i kapab located lo Praslin, me i kapab located dan en lot landrwa, kot bann, bann pasyan i a kapab sorti lo
Praslin e al dan sa Sant, si Sant Dove pa kapab accommodate tou sa pasyan?

E dezyenmman, petet Onorab, eski nou kapab kont lo son sipor alors, pou ki APDAR i ganny en Sant Tretman Rezidansyel.  Sa enn ou kapab disregard sa.

 

MR SPEAKER

Non, non Onorab, sa enn non.  Minis ou a reponn premye part kestyon.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mr Speaker mersi.   Letan nou Sant Reabilitasyon Mahe i vin operasyonnel, mon’n dir oparavan.  Nou pou kapab fer bokou plis.  E zisteman sa bann tretman rezidansyel lonterm ki nou pa pe tro kapab fer la pou le moman Praslin, nou pou kapab fer li dan sa sant Mahe.

E lentansyon osi, mon rapel, mon ti a kontan fer rapel poudir sa sant Praslin i pa ti ganny konstri pou nou fer sa ladan.  Me selman nou bezwen servi en landrwa pou nou kapab at least sey fer serten travay.

Me le moman ki APDAR i ganny son sant ek tou son fasilite.  Nou pou bezwen revwar, i annan en posibilite ki nou pou prezan pran sa sant Praslin e servi li pou sa purpose pou lekel i ti ganny konstri.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker i annan en pti konfizyon la ki Minis i ava eksplike.  Eski sa Dove Center Praslin, i sipoze en Residential Center oubyen non?

E dezyenmman; eski i kapab dir avek nou, donn nou bann statistik.  Depi Zanvye ziske la, konbyen zenn par mwan ki’n frekant sa sant?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker wi sa sant i residential.  Akoz i ti ganny konstri pou li vin en Juvenile Center. 

I ti ganny konstri konman en Juvenile Center.  Donk bann juvenile ki ti pou ganny mete dan sa sant, zot ti pou ganny mete la lo en baz rezidansyel.  Donk i annan provizyon pou sa.

Onorab, kot i konsern bann statistik, nou ava fer en, lo ki kantite zenn ki’n frekant sa sant, depi ler nou pe servi li, APDAR pe servi li,  nou ava fer Lasanble ganny tou statistik neseser.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be zisteman Mr Speaker, mon’n demann sa kestyon, si i en Sant Rezidansyel oubyen non?  Savedir si i en Sant Rezidansyel, i pou egzakteman parey sant ki zot annan lentansyon fer isi.

E la mon retourn lo kestyon Onorab Afif.  Parski baze lo larepons ki Minis in donnen Mr Speaker, kot in dir, be si en pti Sant Rezidansyel, zot pe ganny problenm, zot pe dekouver ki poudir bann zenn i pa oule; bann zenn i prefere zis vin pran zot methadone e apre sa ale.  Be si dan en sant ki pran 20 dimoun, en Sant Rezidansyel, ki pran 20 dimoun, ou pe rankontre sa kalite problenm, be en sant ki pran, ki pran 400 dimoun, sa menm problenm pou reflekte.

E mon ti ava kontan konnen ki diferans i pou fer?  Parske sa zisteman i donn nou, i donn nou en bon, en bon apersi lo ki mannyer keksoz i kapab marse.  E alor mon ti ava kontan ki Minis i eklersi sa.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa sant Praslin la, son setup i pa permet APDAR pou fer, pou anmenn sa bann skills ki mon ti’n mansyonnen avan, ki zisteman bann dimoun ki la, rezidansyel i kapab fer bann, sirtou bann vocational skill ki nou pou met a dispozisyon, sa bann kliyan letan nou fer sa sant ki pou pran, parey ou pe dir Onorab, 400 kliyan.  Sa setup ki nou bezwen.  Finalman nou’n fer desann, wi pou 100 kliyan.  Sa sant ki nou pe konstri, nou pou konstri li avek tou bann fasilite neseser.

Ki zisteman bann dimoun ki pou la, zot pa pou santi zot, oubyen vwar zot parey zot in dir, zot pou oule reste akoz zot in vwar zot nanryen fer.

Me dan sa sant ki nou pou konstri, pou spesifikman pou ofer sa kalite reabilitasyon ki nou anvi ofer, i pou annan tou sa bann fasilite ki pou gard sa bann dimoun okipe letan zot, zot rantre dan sant.

E byensir lentansyon se ki letan zot a sorti, hopefully zot a kapab annan sa bann skills ki nou anvi zot annan.  Pou zot kapab reentegre pli byen dan sosyete.  Ok?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Minis, selman Mr Speaker en keksoz selman ki mon pa pou dakor avek Minis.  Akoz mwan personnelman mon’n al vizite sa sant.  Sa sant i ekipe avek tou bann fasilite, fasilite neseser.

I annan en state of the art gym.  I annan computers.  I annan court volleyball, netball, konmsi i annan bann keksoz, bann fasilite ki pou distrer, pou ankadre bann zenn ki vin dan sa sant.

Apre Mr Speaker mon pe profit sa lokazyon pou mon acknowledge e felisit Mr Wallace Stravens, Manager sa sant pou son devosyon e devouman ki i annan anver bann zenn, bann drug addicts.  E ki Bondye i donn li kouraz e lafors pou li kontinyen sa louvraz.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab, wi.  Nou annan serten fasilite.  Me i pa sifizan.  E nou pa pe petet cater pou lentere tou sa bann kliyan ki nou annan, ki pe vizit sa sant.  Ok.

Se pou sa rezon mon’n dir ki sa bann fasilite ki nou annan petet i pa neseserman adaptab pou sa servis, sa kalite reabilitasyon ki li APDAR i anvi fer pou sa bann kliyan ki pe vizit sa sant.  Mersi Mr Speaker,

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon avek sa mon ti a kontan dir mersi lekip ki’n akonpanny Minis dan sa 2enm kestyon.  SS Herminie.  CEO Desaubin.  Deputy CEO Louis e Dr Low Wah.  Nou ava prezan eskiz zot parmi nou.

 

(THE APDAR DELAGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Mon a demann parliamentary reporter pou fer rantre lot delegasyon Minis.  Bon, mon ti a kontan dir bonzour e welcome Komisyoner Lapolis, Mr Kishnan Labonte,  ki akonpannyen par son Deputy Commissioner, Mr Romano Songor, e son 2enm Deputy Commissioner, Mr Ted Barbe.

Minister i akonpannyen par son Special Advisor, Ms Sheryl Vengadasamy.  Mon welcome delegasyon ki pe akonpanny Minis ankor enn fwa.  Nou ava al direkteman lo kestyon.  Kestyon No.3, Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, Komisyoner ek delegasyon.  Eski Minis ki Responsab Zafer Entern i kapab dir ek sa Lasanble, kan eski Kordgard Port Glaud i ekspekte vwar en maintenance mazer?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Stasyon Lapolis Port Glaud i fonksyonn konman en stasyon satelit;- savedir en pos lapolis anba en rezyon.  E Kordgard Port Glaud i tonm anba rezyon Sid Was, ki son sant rezyonal i Anse Boileau.

Lapolis in evalye preski tou son bann lenfrastriktir dan Sesel.  E in fini travay lo son plan pou konmans bann renovasyon, fer bann maintenance e menm rekonstri bann nouvo stasyon e lezot lenfrastriktir kot i neseser.

Mr Speaker renovasyon lo Kordgard Port Glaud i dan plan lapolis, me i pa pou ganny fer pandan sa prosen 2an.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou larepons.  Minis prenon kont ki ou pe dir poudir zot annan en plan, ki i annan pou fer maintenance, eski zot krwar i vyab la, a se moman letan ki nou ladan, pou zot fer maintenance mazer.

Etandonnen ki i annan bann lezot stasyon ki pe ganny refer konpletman.  E dezyenmman Minis, an attendant, vi ki mwan mon’n vizit sa stasyon, i annan problenm kot resepsyon, i pa ideal.

Nou annan waiting area, ki pa tro ideal e konfortab.  Staf restroom osi i pa dan en bon leta.  Toilet osi i dan en sityasyon, eski zot pa krwar, pou rann lavi bann staff ki pe travay laba, i en pti pe pli alez, zot pa devret antre at least fer en pti reparasyon kot i neseser?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou kestyon ti koz lo en maintenance mazer.   Me kot i neseser letan nou santi poudir i annan serten travay ki bezwen ganny fer pou nou kapab, zisteman parey ou’n dir Onorab, amelyor en pe sityasyon, oubyen travay, lanvironnman ki nou bann, nou bann dimoun pe travay ladan,  definitivman lapolis i ava, i ava fer li kot i santi poudir i neseser pou fer li.

E si ou santi poudir, kot i konsern Kordgard Port Glaud i annan en nesesite pou fer sa, mon krwar nou ava regarde dan nou plan, kwa ki nou ti’n mete pou li.  E vwar ki mannyer nou, nou kapab fer serten travay si i neseser dan limedya.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou larepons.  Minis mon swete ki Bidze pe vini la, nou ava kapab vwar at least en pti sou de kote pou kapab met, Pou Kordgard Port Glaud, pou en pti maintenance.   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mr Speaker mon’n not pwen Onorab.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM.

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou lekip.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon kestyon pou Minis.  Minis si mon’n konpran ou byen, dan ou larepons ou’n dir ki sa maintenance in ganny prevwar pou 2an.

Minis nou ava anvi dir avek ou, malgre ki sa Kordgard pa dan mon distrik, prenon kont sityasyon aktyel – an vi ki nou bann zenn polisye – nou pe ankouraz bann dimoun pou zwenn lapolis, prenon kont kondisyon travay.  Deza sa bann gard ki pe travay dan sa Kordgard Minis, mon ti ava enplor ou e demann ou Minis, pou amelyor sa kondisyon travay, sirtou sa lanvironnman.

Prenon kont ki ou annan en gran lotel o bor, i annan en ta aktivite konmela.  E sa landrwa i pa conducive ozordi.  So Minis nou ti a kontan ganny serten commitment ki dan Bidze 2020, i annan keksoz sibstansyel pou kapab fer en bon reparasyon lo sa Kordgard. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, nou kestyon ti demann nou, kan nou ekspekte fer maintenance mazer.  E se sa ki mon’n dir.  Nou pa pe ekspekte fer maintenance mazer dan sa prosen 2an ki pe vini.

Akoz lapolis in deza, nou’n deza fer nou lalis, bann proze kapital ki nou annan par egzanp pou 2019, pou 2020, ok? Me kot i annan nesesite.  Mon krwar bi annan serten pti travay ki nou’n deza fer lo Kordgard Port Glaud – serten pti maintenance ki nou’n fer.  Me si nou santi poudir anmezir ki nou ale, letan i annan demann pou fer serten bann minor maintenance, lapolis i konsidere dan son Bidze.

E menm si son plan i pou en pe pli tar, me i fer li, i fer en fason pou li kapab fer li pou nou kapab amelyor lanvironnman travay kot nou bann dimoun pe travay.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann avek Minis, ler nou pe regard sa sityasyon ki nou tou nou konnen i pa ideal Port Glaud, ki nou an menm tan regard en pe lavenir.

E la mon ti a kontan ek ou bann konsern ki Onorab William in leve plizyer fwa, ler in demann plis sekirite dan son distrik.  Minis, tou bann spesyalis e bann, e dan bann plan ki ti ganny fer pou devlop rezyon Was Mahe.

Grand Anse Mahe sipoze vin en Sant
Abitasyon.  E akoz i dan sant ant La Misère, Anse Boileau, Port Glaud.  E se la ki tou rekomandasyon in ganny fer pou devlop en sant rezyonal.

Eski dan zot plan lonterm zot pe gete ki mannyer zot kapab fer li dan en fason ki nou pou kapab annan en bon, en meyer prezans lapolis dan sa rezyon silvouple?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Bon mon aviz Manm ankor.  Annou reste lo kestyon orizinal.

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

I annan 1 Speaker dan sa Lasanble Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker byensir lapolis pou, nou bezwen, letan nou’n evalye sityasyon, si nou santi poudir i annan apard bann, bann pti travay maintenance ki nou’n fer – si nou santi ki i annan pli gro travay ki nou bezwen fer, lapolis pou bezwen konsidere.  Parey Onorab in dir taler, i annan landrwa ki parfwa nou fer preskri rekonstriksyon Kordgard.  Ok?

E si i arive ki nou santi poudir sa i neseser pou fer kot i konsern Port Glaud, nou ava fer li.  I annan serten pwen Mr Speaker ki Onorab in leve, ki mon pou tous lo la dan mon larepons pou kestyon 4, ok? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler mwan mon lir kestyon ki Onorab in demande, in demande si pou annan okenn maintenance mazer.  Larepons ki in gannyen, poudir pou napa maintenance mazer dan 2an.

Onorab prezan in vini as MNA sa distrik, in dir zot bann konsern ki i annan pou sa distrik.  Mwan mon krwar zot bezwen take onboard son bann konsern ki li in met devan.

Akoz, akoz sa ki Onorab in dir dan son kestyon, se si pou annan bann maintenance mazer, e la nou pe ganny dir, poudir maintenance mazer pa pou ganny fer avan 2an.

Me prenon kont tou sa bann problenm ki i annan dan Kordgard.  Mon krwar sa ki bezwen ganny fer se ki lapolis i bezwen re travay lo en plan.  Prenon kont, Mr Speaker-

 

(Off-Mic)

 

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, i annan en Speaker dan Lasanble, zot pe pran rol Speaker zot?

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Onorab.

 (Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Order! Order!  Onorab kontinyen.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker anba Standing Orders i mon drwa koman en Manm pou mon press the Minister for action e mon pe fer sa mwan.

Sa ki mon ti a kontan demann Minis, eski Departman zafer Entern pa’n angaz li pou li laise avek bann diferan akter dan sa rezyon?

Akoz sa rezyon in komans vin en rezyon ki i annan en aktivite sosyoekonomik ki pe kontinyen ogmante.  Ou annan bann letablisman touristik.  Ou annan bann diferan aktivite.

E demann, demann lo lapolis pou ogmante.  E se pou sa rezon ki alors ki si demann pe ogmante, e nou deside pou nou met plis zonm dan sa landrwa, eksetera, bann keksoz koumsa,  zot in bezwen fer assessment.

So premye kestyon mon ti a kontan demann zot, se eski zot in fer en assessment lo Kordgard Port Glaud pou vwar si son pozisyon stratezik i demande ki i provide additional services?

E alors prenon kont sa, eski zot in angaz zot avek bann private sector dan sa rezyon pou osi come onboard e ed zot avek sa reparasyon dan sirkonstans ki mon krwar i devret ganny fer –  pa dan 2an, me avan 2an, pou kapab alleviate oubyen provide bann travayer, bann zofisye lapolis en lanvironnman pli konvenab pou zot travay ladan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker zisteman travay maintenance ki lapolis pe konsidere pou fer lo
Kordgard Port Glaud, i baze lo assessment ki project officer in fer, e ki in anmennen, baze lo scope of work ki nou bezwen travay ki nou bezwen ganny fer lo Kordgard e ki’n prezant avek lapolis.

Me mon krwar lapolis, wi i konsidere poudir Port Glaud i en pwen stratezik parey Onorab in fer resorti.  E letan i pe konsider sa, tou bann travay, whether en kalite servis, kalite Kordgard ki nou pou annan dan sa distrik, lapolis dan son plan, Onorab i pran tou sa an konsiderasyon. Letan pou li fer serten travay ki annan pou fer kot i konsern sa Kordgard dan sa distrik.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis avek Komisyoner e tou delegasyon.  Bonzour tou koleg Onorab e manm piblik ki pe ekout nou.

Mr Speaker mon ti oule ganny en presizyon lo kestyon prezante par Onorab Aglae, No.1;-  Mon pe konpran, oubyen eski mon ganny li byen, ki zot annan en plan ki nou apel bann mentenans routin.

Dezyenmman, zot annan en plan ki nou apel li, si nou kapab, bann major renovation, oubyen bann renovasyon mazer.

Trwazyenmman zot annan en plan ki mon pe konpran, nou apel li en demolisyon e rekonstriksyon.  Dan sa 3 kategori.  Prezan dan sa 3 kategori ki nou pe konpran osi, ki zot annan en zofisye ki responsab pou proze,  in pase in fer bann evalyasyon lo bann diferan Kordgard.  E ladan i konpri Kordgard Port Glaud.  Now ki kote Port Glaud i sitye dan sa 3 kategori ki mon’n mansyonnen la?

Sa premye kestyon, epi mon kapab swiv 2 lezot kestyon Mr Speaker letan mon konn repons ki zot donnen, mersi.

 

MR SPEAKER

Demann ou 2 lot kestyon.

 

HON SIMON GILL

Ou oule mon demande?  Non, i pou depandan repons ki zot donn mon, pou sa premye kestyon klasifikasyon ki mon pe rode Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Dakor.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Port Glaud i tonm dan kategori major maintenance. 

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Ok.  Mersi Mr Speaker.  Now, si i tonm dan major maintenance, sa major maintenance ki zot in, se sa ki zot in progranm li pou ganny fer dan 2an.  Eske nou korek?  Eske mon korek?  Sanmenm sa pou 2an?

Now, si sa major maintenance, son major renovation i pou 2an, sa ki nou pe demande, se ki Port Glaud i shift dan routine maintenance, kot nou kapab prevwar li pou ganny fer lannen prosen dan Bidze.  Oubyen si i annan en, en balans savings larzan avan lannen fini, Port Glaud i antre ladan, baze lo kondisyon ki’n ganny dekrir par nou koleg Onorab Manm Elekte pou distrik Port Glaud.

Sa nou pozisyon nou pe soumet avek Lotorite ki devan nou la, pou nou kapab bouze e donn nou en dele letan, kan sa move i kapab ganny fer?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker an 2018 nou ti fer routine – en minor, parey ou dir sa, maintenance routine, lo Kordgard Port Glaud.  Ok, nou’n deza fer sa lannen pase, ok.

E prezan si i annan nesesite parey nou’n dir, an menm tan si en keksoz i arive, i annan nesesite ki nou santi nou bezwen fer ankor en bout lannen prosenn, ok,  Nou ava fer.  Si i annan nesesite pou fer li.

Mon ti a kontan fer resorti Mr Speaker, nou annan 5 proze lannen prosenn, ki ziska la ek lannen prosenn ki lo nou lalis priyorite, ki nou ganny funding pou nou fer.

E nou pa’n kapab met Port Glaud parmi sa 5 proze, akoz sa 5 proze i nou proze priyorite par lao Port Glaud ki nou bezwen fer pou lannen prosenn. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis, mersi pou ou bann larepons.  Minis mon ti a kontan, etandonnen ki i pou annan sa gran dekalaz 2an ki ou pe donn nou pou sa mentenans mazer, ki en lekip sorti kot stasyon, petet Komisyoner i ava parmi pou zwenn avek Lotorite Distrik pou en vizit.  Akoz mon annan serten akter, detrwa akter dan distrik, ki pare pou rezon kominoter donn en koud men pou aranz en pti pe nou Kordgard.

Mon ti a kontan zot fer sa commitment ki i ava annan sa vizit ki ganny fer, as soon as possible.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Wi Onorab nou ava fer sa vizit ki ou pe demande.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava al lo kestyon No.4.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Kot i konsern lord ek lape, akoz nou kontinyen vwar serten retar pou lapolis ariv lo serten scene –  (a) Kwa ki koz sa?  E (b) ki mezir zot pe pran?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker plan redevlopman lenfrastriktir lapolis i pran kont bann fakter ki afekte loperasyon en stasyon.  Oubyen en sant servis e osi bann lezot servis ki bezwen dan kominote.

Aktyelman Kordgard Port Glaud i donn en servis 24erdtan pou reponn bezwen.  E asiste sa kominote.  I osi annan en servis CID ki baze permanan kot sa stasyon e sa i osi enkli en group ki gard lans.

Dan plan operasyonnel ki stasyon Anse Boileau i fer, i fer sir ki Kordgard Port Glaud i ganny kouver toulezour.  Lapolis i annan en target letan pou ariv lo bann scene.  Me parey nou konnen, sa i pa toultan le ka ki nou kapab ariv dan sa minimum dele ki nou’n met an plas.

Akoz sa i baze lo volume lensidan, priyorite e kalite krim e lezot servis ki lapolis i bezwen prioritize dan sa kominote oubyen dan sa rezyon pandan sa letan.

Nou osi bezwen pran kont ki aktyelman, Lafors Lapolis i annan serten defi resours imen.  E lezot resours operasyonnel ki parfwa afekte kalite servis ki bezwen dan en kominote.

Lapolis i an se moman dan prosedir pou rekrit ankor plis bann zofisye pou kapab zwenn Lafors.  Lapolis in revwar, in met an plas en recruitment drive pou permet li atrakte bann kandida avek meyer bagaz akademik e ki’n poste bann servis siplemanter lo stasyon.

Parey mon’n nonmen avan, CID, visible policing e fer bann operasyon spesyal e spesifik, pou amelyor e annan lezot servis pli pros avek la kominote.

I dan plan stratezik lapolis ki tou stasyon lo Mahe, Praslin ek La Digue i ouver 24 lo 24.  Me en proze parey i pran en pe letan pou materyalize, pou bann rezon ki mon’n mansyonnen avan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Minis mersi pou ou larepons.  Minis enn bann konsern avek retar i relye avek sa Stasyon Komann ki zistans, sirtou avek mon distrik Port Glaud, ki Anse Boileau.

I annan en zistans stasyon Port Glaud ek Anse Boileau ki 12 kilomet, ki fer i pe pran apepre 21 minit pou ariv Port Glaud pou al lo en scene.  E pandan sa letan, nou konnen poudir i annan trafik, i annan diferan keksoz ki kapab met retar dan semen.

E pou nou sa i fer ki, menm si nou annan en stasyon Port Glaud, parfwa i annan zis en zofisye dan stasyon.  E li i dir ou i pa kapab sorti.

Minis mwan mon en pe konsernen, akoz sa desizyon pou fer stasyon Port Glaud vin en pos, i pa’n neseserman fer ki sa servis in vin pli efikas.  Alors mon pe demann Minis, ou pe dir nou poudir ou annan problenm mendev, serten problenm resours, eski dan zot plan, zot pe revwar a lavenir pou rekonsider, sirtou dan sa rezyon ki pe vin pli frekante, pou vwar poudir ki sa stasyon i kapab vin operasyonnel, en fully fledged station parey nou dir a lavenir, pou rann sa servis lapolis pli efikas?   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab wi, nou, nou plan se byensir pou fer sa stasyon vin pli efektiv si i pa sifizaman efektiv la pou le moman.

E donn bann servis ki i a kapab ede pou kapab fer lakominote oubyen permet nou reponn lapel ki nou bezwen dan kominote en pe pli vit.  Parey ou’n dir, i pran, i pran 20 minit, preski pou lapolis sorti Anse Boileau pou kapab vini, pou vin Port Glaud pou kapab vin donn en servis ki bezwen.

Sa i tou bann keksoz ki lapolis pe met an konsiderasyon.  E i anvi ki son bann stasyon lapolis, i vin sa bann stasyon ki kapab permet sa servis ki nou, nou anvi vwar dan nou bann kominote.

E travay pou fer sa i kontinyen.  Me i pa pou ariv dan en zour pou tou sa bann stasyon lapolis.  I annan ki pran plis letan pou arive.  E i annan ki ariv en pe pli vit.

Lo kestyon kot si lapolis i anvi revwar, be mon panse ki letan lapolis in met en servis an plas, si i santi poudir sa, pa pe donn li sa rannman ki li i anvi vwar, nou toultan ouver pou nou kapab revwar si i neseser, pou nou kapab fer li posib pou nou donn piblik sa servis ki piblik pe demann nou toulezour.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Bonzour tou MNA.  Minis taler mon’n tann ou dir poudir lapolis pou annan 5 proze mazer.

Ki mannyer sa 5 proze mazer, petet i kapab ede pou fer ki servis lapolis parey i pe dir i vin pli efikas?  E petet si ou pa ti a mind, dir nou lekel sa 5 proze mazer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa 5 proze mazer i stasyon lapolis Baie Ste Anne, stasyon lapolis La Digue, i Lakademi Lapolis li menm, DNA Lab avek Police Headquarters. 

E NBA Quarters avek Marine Police.  Apre an menm tan osi avek devlopman Por lannen prosen, nou bezwen relocate serten servis ki lapolis i annan dan sa lokasyon laba dan Por.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon i reste nou ankor 2 kestyon lo Order Paper ki pou Minis avek panel ki la prezan.  Mon sizere nou ava pran en break e nou ava retournen 11.05 pou nou kontinyen.

 

(BREAK)

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay.  Sa se kontinyasyon kestyon pou Minis Dezinyen madanm Mondon.  Nou ava pran prosen kestyon ki sorti kot Onorab Audrey Vidot.  Onorab Vidot laparol i pou ou.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, Minis avek ou delegasyon, tou Manm Onorab e tou manm piblik ki a lekout.  Mr Speaker mon kestyon pou Minis i lir comme swivan:

1) Eski Minis i kapab dir nou Lasanble kantite zofisye madanm   ki’n ganny fer arete travay dan Lafors Lapolis dan sa dernyen 5an akoz zot lansentman?

2) Anba ki Lalwa ki lapolis i servi pou termin lanplwa en zofisye madanm lo baz son lansentman?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Lafors Lapolis Sesel i aktyelman annan 446 zofisye lapolis madanm, avek diferan ran depi Konstab ziska Sirentandan.  Depi 2015 ziska 2019 – 8 zofisye madanm ki lo ran trainee constable lo probasyon in ganny discharge akoz lansentman.  Dan sa 8 zofisye 5 in retournen e pe deservi lafors.  Fonksyon   manda Lafors Lapolis Sesel i sorti dan Konstitisyon Sesel. Lartik 159 e Lafors Lapolis Sesel i ganny gide par Police Force Act.

Parey tou lorganizasyon Lafors Lapolis Sesel i annan son bann Polisi Administratif, Polisi Zesyon Resours Imen e Polisi Operasyonnel.  Letan en dimoun i zwenn Lafors Lapolis Sesel konman en zofisye i antre lo en peryod probasyon pou 1an.

E sa i spesifye klerman dan seksyon 62 Police Force Regulation seksyon 5 (1) ek (2).  Pandan ki en zofisye i lo probasyon, i annan bann kriter performans ki i bezwen zwen pou li kapab ganny konfirmen dan son post.  Dan sa ka dan ka bann female staff, zot ganny averti pou pa tonm ansent pandan ki zot lo probasyon.

Alors si par kont i arive ki en female staff i tonm ansent pandan peryod probasyon, dan seksyon 18(1)(a), i fer provizyon pou Komisyoner Lapolis discharge en recruit trainee  constable.  Si i pa zwenn kriter performans, e i pa pou kapab desarz son rol, fonksyon e responsabilite konman en zofisye lapolis.

Mr Speaker sa peryod probasyon, i peryod kot sa dimoun i pourswiv lantrennman fizik, enkli dril akademik, kot i ganny montre mannyer pou servi lekipman e osi prosedir e pratik dan loperasyon lapolis.  Par egzanp ki mannyer pou fer arestasyon.

I enportan note  ki Lafors Lapolis Sesel i toultan fer sir ki ler bann recruit trainee dan sa sityasyon i ganny discharge, zot ganny peye tou zot merit e zot menm re ganny sa loportinite pou retournen, apre ki zot in fini delivre zot baba apre en peryod 6mwan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kestyon siplemanter pou Minis, eski sa pa en diskriminasyon kont bann madanm san pran kont zot drwa anba Lartik 30 nou Konstitisyon pei, kot i mansyonn drwa bann travay bann madanm, prenon kont ki Minis in fer resorti ki sa i en Polisi ki zot pe fer pou discharge sa bann zofisye madanm?

E dezyenmman Eski i annan dan sa bann zofisye ki’n ganny terminen zot lanplwa, zot ti siny okenn dokiman ki state konmkwa poudir zot pou bezwen ganny terminate zot lanplwa?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa ki lapolis pe fer i ganny gide par son Lalwa, Police Force Act.  Par kont mon krwar, si dimoun i santi poudir sa i en diskriminasyon oubyen son drwa Konstitisyonnel in ganny vyole, mon krwar i toultan kapab annan rekour avek Lakour Konstitisyonnel.  Lapolis pe azir dapre sa ki son Lalwa i dir li pou li fer.

Mon krwar lot kestyon Onorab se ki si sa bann dimoun i ganny sa an ekri?  Zot ganny dir, definitivman zot ganny dir letan zot pe ganny recruit sa i ganny met a zot latansyon, e zot ganny dir poudir sa i sa ki’n ekrir dan Lalwa.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker an prenon kont, mon anvi demann Minis, an prenon kont ki Sesel in siny plizyer Trete, Konvansyon rezyonal e osi enternasyonal, lo drwa imen, kont diskriminasyon kont bann madanm, eski deza in ganny ratifye e ki’n en baz legal, eski sa i pa kont lespri sa bann Trete ki Sesel in sinyen?  E akoz zot pa dan sa bann ka kot i annan lansentman ki tou – parfwa  pa ariv par ekspre.  Akoz zot pa re de plway sa bann travayer da en lot Departman antretan ziska ler zot pare pou al zot formasyon i terminen?  Mersi Mr Speaker

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lapolis i en Lafors Disipliner – ok?  E sa bann ka lansentman i aplik pou zis bann dimoun ki nou apel bann trainee constable, ki zot in ganny recruit zot ankor lo probasyon.  Zot dan faz pe fer tou zot bann training.  Ok?  E kriter lo la i kler.  Zot ganny eksplike.  E mon krwar sa ki enportan se ki apre ki zot in ganny zot baba zot annan sa sans pou zot retournen, pou zot kapab zwenn Lafors Lapolis.  Ok?   Me sa i en Lalwa ki lapolis in met an fors, e lapolis pe enplimant son Lalwa.  Sa Lalwa i pa aplik pou nenport zofisye lapolis, ki’n fini son probasyon e ki pe travay avek Lafors Lapolis. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker e bonzour Minis e delegasyon ankor en fwa.  Minis mwan konmsi si mon mazinen zot dir lapolis en lafors disiplinen.  Mon dakor avek ou.  Nou Lasanble nou siport en lafors ki disiplinen ki delivre.  Me selman en keksoz ki mon ti a voudre point out, zot in envestir dan sa bann dimoun, zot in al training 1an, 2an lakademi e in arive wi – i annan – Onorab in point out ki i annan – i  santi ki–

 

MR SPEAKER

Kestyon, kestyon Onorab.

 

HON JUDE VALMONT

Yes mon pe vin lo la Onorab.  Mr Speaker mon pe zis fer en pti sa- en pti tour horizon.  Ok. Zot dir i annan nou santi – bann madanm i santi poudir ki i annan en form diskriminasyon.  E mwan mon zis demande be e Minis in dir sa let in vini ki zot in gannyen ki dir discharge zot, mwan osi mon’n have had sight of it osi, e i dir ou, ou welcome pou retourn dan lafors.  Mwan mon demande is it fair ki ler en madanm lapolis, en zofisye in ganny met deor zot in fer li arete pandan lansentman?  I pa fasil pou li ganny en louvraz, ok ? Alor pandan sa letan ki i ansent mon demande eski zot trouv li fair pou sa dimoun konmsi?   Eski zot vwar li i fair ki pandan sa letan in ganny fer aret pou li reste san en lanplwa?   Se sa mon kestyon.  Apre  akoz mon vwar sa let pou dir ‘’Welcome retourn back.’’  Be  si en dimoun pandan sa letan i pa’n nobou trouv louvraz, konmsi ki mannyer i ganny motivasyon pou li  retournen zwenn sa menm lafors ki in train pou… Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar lapolis i osi konsider bann risk ki kapab annan.  Mwan mon pa krwar sa desizyon in ganny zis pran konmsa.  Mon krwar in bezwen annan bann rezon akoz lapolis finalman i pran sa desizyon.  Sa kalite, sa kalite training ki lapolis i fer ok, i annan ris pou sa dimoun.  I annan ris pou sa dimoun pou son lansentman.  En dimoun ke ler ki ou fer li arete ok,   pou li par egzanp pa perdi son baba ?  Mon krwar nou bezwen pran sa bann keksoz, pran sa bann keksoz an konsiderasyon.  Si lapolis pe fer en recruitment, i annan li 10 madanm ladan dan sa premye lannen ki zot pe fer zot training, tou le 10 i tonm ansent.  Ki pou arive ?

Konmsi sa desizyon pa’n ganny pran – i pa’n parey bann desizyon lontan si ou ti en teacher ou ansent ou pa ankor marye, sa letan ou ti pe anploye par Lanmisyon ou ganny pouse, akoz ou’n ansent ou pa ankor marye.  Ou pa kapab retourn ditou.  Ler mwan mon ti pe konmans mon karyer ti koumsa.

 

(Off-Mic)

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Be nou pe koz dan bann lannen ‘70 an montan.  Wi.  Si ou – pa ti kapab ni menm retournen, akoz ou pa ti sipoze, sa letan ou pa ti sipoze ansent si ou pa ankor marye.  I pa en desizyon koumsa sa.  Sa i en desizyon mon krwar ki’n ganny byen balanse, byen planifye, pou evit en pe bann risk ki kapab annan – ok? Bann problenm ki kapab annan avek sa dimoun.

Petet nou, nou  vwar li i pa fair lo sa dimoun.  Be letan mon’n donn o en Kontra, nou ekspekte ou onor ou Kontra.  E letan nou regard la kantite ki mon’n dir i annan, dan sa 5an i annan zis 8 zofisye ki’n tonm ansent. Ok?  E dan sa 8 zofisye 5 in retournen zot pe kontinyen travay dan lafors.  Zis 3 ki’n deside pa retournen.  Donk i montre ou poudir –

 

(Off-Mic)

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

I pa neseserman en gran problenm.  Me selman sa ki nou anvi letan en Lafors Disipliner i la i annan serten Kontra, i annan serten Lalwa ki pe met anfors e ki nou tou nou swiv sa Lalwa.  Mon konpran ki zot pe dir mwan akoz mon osi mon en madanm.  Mon konpran.  Me selman nou bezwen osi balans bann keksoz.

E nou bann dimoun osi i bezwen konpran poudir nou osi nou bezwen annan de ler abide.  Ou konnen?  Letan nou annan en Lalwa an fors, nou bezwen si mwan mon anvi vin en zofisye lapolis, mon konnen poudir dan mon peryod probasyon mon annan serten keksoz ki mon pa merit fer, me mon fer sir mon abide avek sa bann kondisyon, ki mon’n ganny donnen.  E sa mon pa krwar i aplik zis pou Lapolis Sesel ki annan bann kondisyon koumsa.  Oubyen pou zis Lafors Disipliner Lapolis.  Ok.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKR

Ok.  Mersi Minis.  Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab, bonzour tou dimoun al lekout.  Minis  mon premye kestyon mon dir sa an prenon kont ki lapolis i en Lafors Disipliner.  Premyerman, eski ou konsider en madanm an voie de famille konman en bon kandida pou al fer en interview e  pou ganny en lanplwa, en gagne pain pou sonny li, son baba, mentenir son fanmir apre ki in ganny discharge dan lapolis.  Eski ou krwar i pou en suitable candidate pou en anplwayer pran li? Sa mon premye kestyon.

Dezyenmman eski lansentman prokreasyon imen in vin en form andikap?  Eski i en maladi, eski i en  pariah ki nou bezwen fout dimoun a laport senpleman akoz en dimoun in tonm ansent?

Trwazyenmman eski en zofisye – en polisye maskilen letan son madanm i tonm ansent, letan son madanm i en voie de famille eski son madanm i ganny fout a laport?  Eski en zofisye maskilen ki fer en madanm polisye, en madanm recruit ouswa en madanm lo probasyon parey zot dir tonm an voie de famille.  Eski li i ganny fout a laport li osi?

E si sa dimoun ki’n fer sa madanm vin an voie de famille li osi li osi i lo probasyon, eski i ganny fout a laport li osi?  Mon pe zis sey konpran lozik, bon sans.  Mon pa pe fer en compassionate argument mwan.  Mon zis pe sers good sense dan bann largiman ki zot pe avanse akoz Minster I’m sorry, so far mon pa pe trouve.  Thank you very much.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mr Speaker si en madanm i ansent dabor i pa pe ganny recruit.  Ok?  Akoz tou dimoun i fer medical test i enkli pregnancy test avan ki zot ganny anploye dan lapolis.  Donk deza si ou pe ekspekte en baba ou pa pe ganny recruit dan lapolis.  Ok?  Mon krwar nou pa pe – petet nou pa pe tro konpran.  Nou pe take it to the extreme nou pa pe tro konpran lide deryer sa Lalwa oubyen sa desizyon ki lapolis i pran.  Bann konparezon Onorab avek tou respe bann konparezon ki ou pe fer, mon pa krwar si i stand.  Akoz sa i en Lalwa ki son bann kriter  kler.

Mon pa krwar lapolis pe pini mon.  Pe fer sa pou pini madanm.  Mon krwar lapolis pe fer sa pou li kapab  – enn – ki pe protez li dan en sans.  Parey mon pe dir ou pe antre konman en trainee constable ou pou fer training zis pou 3man apre ou pou ale lapolis pou pey ou, pou ou asiz kot ou pou sepa konbyen letan, 9mwan ek ankor 6mwan apre pou oui retournen.  Deza  nou pe dir, deza nou pe dir ki nou annan problenm.  Nou annan problenm resours imen dan lapolis.  Ok ?  Nou pe dir deza sa.  Be si nou kontinyen recruit nou bezwen kontinyen recruit apre fer sorti pandan peryod probasyon akoz sa dimoun i pa pe kapab kontinyen son training.

E ankor en fwa mon pe dir annou tenir kont sa kalite training ki lapolis i fer. I annan en rezon Mr Speaker.  Mon repete ankor i annan en rezon ki lapolis in anons sa Lalwa.  E lentansyon se pa pou annan diskriminasyon kont ban madanm.  Mon krwar nou bezwen balans en pe sa desizyon e regard li lo tou le de kote ;- lo kote lapolis an menm tan osi  lo kote sa dimoun.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou’n tonm nou dan en lenpas la kot the road to iniquity is paved with bon lentansyon i paret mwan, parski aksyon i klerman an disparite avek the stated intention.

Minis ou’n dir nou klerman si en madanm i an voie de famille i pa pe ganny recruited, ki vedir lapolis an plen konesans sa fe, zot pran sa zenn madanm zot met li a laport an plen konesans ki whoever she is enn dan sa 8 ki ou’n nonmen, bann statistik la i pa pe al trouv en lanplwa la li.  I vin en social case li.  Kan i ti en dimoun ki gainfully employed i pa’n komet okenn pese i pa’n fer okenn krim, in fer la prokreasyon imen, ki avans nou ras devan – an avan.  Se sa la fason ki nou la nou imen.  Nou tou nou’n pas par sa menm semen nou e mon pa pe konpran zot.  Mon still pa pe konpran zot Mr Speaker.  Mersi mon pou fini lanmenm.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

mersi Mr Speaker.  Mr Speaker si mon konpran byen, nou pe demann Lafors Lapolis pou anploy en dimoun ki an voie de famille ki ansent, ki pa pou kapab fer son training akoz son lansentman.  Nou pe demann lapolis pou anploy li pou les li al asiz kot li, pey li pandan 1an probasyon.  Ok.  Apre letan in fini la i ava konmans travay.  Mon pe sey demann eski sa konmsi sa ki zot pe demann nou pou fer?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan mon krwar dan tou lafors i annan son disiplin.  E ki mon ti a sizere akoz ler mon’n ekoute mon tann Minis dir ki ti annan en kestyon si sa bann dimoun zot konnen sa Lalwa i egziste.  Mon tann Minis in dir, zot ganny dir.  Me mwan mon ti a sizere sa i ganny met an black and white, ler zot ganny aksepte konman en trainee zofisye, i a form par avek zot bann offer of employement atase, kot tou i detaye kler. Koumsa i pa pou en zafer zot in ganny dir, pou en zafer ki zot in sinyen, sa i koumsa.  E prezan sa i ava eliminen kot dan bann sityasyon kot apre nou perdi realite kot pou nou konpran be disiplin i la li.  I bezwen la pou keksoz kapab marse.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mersi pou propozisyon.  Nou note.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.   Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis. Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker mon ti anvi Minis i donn en leklersisman lo pandan sa peryod ki sa fiy in tonm ansent, ki ler i ganny pouse mon kapab dir, si i retourn kot i ti fini?  Oubyen i bezwen re konmans ankor sa training ?  Epi mon ti a sizere parey Onorab Terence Mondon ti demande, ki pandan sa peryod ki si i tonm ansent silvouple, lansentman pa en maladi pa ni en krim nanryen, akoz nou pa transfer sa dimoun pou en peryod letan ziska ler son lansentman i fini?  Dan en lot Departman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa konnen kot nou pou transfer li.  In antre konman en trainee.  Kote nou pou met li pou li travay?  E  mon pa konnen si lapolis i annan sifizaman resours  pou li fer bann keksoz koumsa.  Ok?  Apre.  Ou premye parti kestyon ou’n demande si ler i retournen, wi si ler i retournen o ti’n deza dizon 6mwan dan ou training ou konmans kot ou ti kite, i konte.   Ok.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker mon ti a kontan anmenn latansyon Minis dan nou Konstitisyon anba Lartik 30, kot i dir nou Leta i rekonnet stati inik e fonksyon maternel natirel drwa bann madanm dan sosyete.  E akoz sa i angaz li pou pran bann mezir apropriye, pou asire ki bann manman ki pe travay i ganny proteksyon spesyal, dan sa ki konsern konze peye ek son kondisyon dan travay pandan en tel peryod rezonnab parey i fer provizyon dan Lalwa avan e apre lakousman.

Alor mon ti a kontan ki Minis i revwar sa sityasyon akoz si en dimoun in ganny pran konman en recruit in fini ganny anploye par Lafors Lapolis–  be it’s employment.  E en form termination sa letan ki i lo training, pa kapab pregnancy. Any other thing si in fail pandan sa peryod probasyon, me pa lansentman.  I pa kapab ganny arete dan son travay akoz lansentman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, ler ou’n ganny anploye fully employed, sa i ganny respekte, sa lartik ki Onorab in lir dan Konstitisyon i ganny respekte.  Me ou’n antre ou ankor en trainee ou.  Ou ankor lo probasyon, ou pa ankor pass ou probasyon, ou pa ankor fully employed.  E Mr Speaker se la kot mon ti ava dir si i annan dimoun ki anvi pou – ki en dimoun ki’n ganny afekte par sa desizyon, i annan rekour Lakour Konstitisyonnel pou challenge sa desizyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon bezwen met lo rikord ki sa statement i pa korek.  Pou mwan mon disagree konpletman ek Minis avek tou respe Minis.  Si en dimoun i lo probasyon pou fer en travay e i ansent, sa pa kapab en rezon popu tir li dan  sa training.   Bezwen rod en lot fason.  Mon eskize.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Nou ava pas lo lot kestyon.  Onorab – non pa lot kestyon me lot entervenan. Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker si mon ti kapab demann Minis avek lekip ki devan, eski kapab konsidere pou fer en tes sa provizyon, provizyon Konstitisyon avek sa provizyon – dan lo bann regleman entern recruitment. En tes devan Lakour Konstitisyonnel lo nivo konstisyonalite sa provizyon an relasyon avek staz recruit.  Staz recruit, staz trainee parey nou pe koze, ki en dimoun pa ankor ganny confirm in post.   E ler ou trainee i annan serten bann terms and condition ki ou bezwen abide to.  Annou teste son konstitisyonalite, nou kapab fer sa.

Now, dezyenmman, dezyenmman eski Minis i kapab konfirmen ankor enn fwa, ki ler en dimoun in fini staz trainee, ler i ganny konfirmen konman en zofisye lapolis, pe enport ki son ran.  Nou pe koz dan ka madanm byensir la, ki si i annan okenn lansentman ki arive apre ki in fini ganny konfirmen dan pos, ki sa i ganny respekte dan son totalite.  E ki napa naryen ki anmenn nou an konfli avek nanryen. Mon ti ava kontan annan en presizyon lo la.

E ankor en fwa fer en presizyon ki ler ou dan trainee ou pa ankor ganny en konfirmasyon dan travay vedir ou pa ankor vin en zofisye lapolis.  I en staz.  E ler ou fini sa staz trainee la ou ganny konfirmen dan post an kondisyon byensir oubyen an tenan kont ki ou’n pas ou staz trainee la ou en zofisye en  fully fledged zofisye e ki ou annan tou sa bann posibilite pou ou zwir tou sa bann provizyon ki sa profesyon i donn ou.  So mon ti ava voudre annan sa de staz konfirmasyon.

Trwazyenm eleman Mr Speaker, eski alor ler en trainee i dan sa staz training, sa mezir ki i pe pran pou discharge li, pa pe pouse discharge li –  i annan en diferans avek pouse e discharge.  Akoz i annan serten bann rekizit ki ou pa’n kapab sustain en serten  code disiplin, ou pa’n kapab sustain.  Now, ladan i bezwen kler ki ou annan posibilite pou retournen.  Now dan sa peryod ki i ganny discharge, eski i annan posibilite ki malgre sa dimoun pe ganny discharge,  i konfirmen  ki i oule retournen e petet en reduce, en reduce renumeration i ganny konsidere, me byensir mon pe dir sa pou zot konsidere.  A kondisyon ki i dir endorse li,  ki mon pou retournen pe enport sirkonstans e sityasyon pou mwan kontinyen dan parkour mon karyer ki mon’n swiv.

So sa i  bann konsiderasyon ki mon ti ava kontan annan bann presizyon lo la.  Mersi bokou Mr Speaker pou donn mon sa loportinite.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar premye parti kestyon ki Onorab pe koz lo la pou teste sa provizyon Konstitisyon.  Mon krwar sa i kapab ganny fer.  Dezyenmman Onorab wi mon konfirmen sa i pa aplikab pou bann dimoun ki’n konplet zot probasyon.

Depi 2015 nou annan nou147 madanm ki’n tonm ansent ki par anba 5an servis.  E zot la, zot dan Lafors Lapolis, zot pe travay ok.  Donk mon ti a kontan fer sa kler.  Lontan sa Lalwa la ti dir ou 5an apre in fer desann 3an.  E ozordi lapolis nou’n fer li desann pou 1an.  Ok?  Donk i annan serten keksoz ki’n ganny fer.  I pa parey ki konmsi napa nanryen ki’n ganny fer.  E ozordi parey mon’n dir i annan bann madanm ki par anba 5an  ok, me ki’n konplet zot probasyon ki zot pe travay, zot travay dan lapolis menm pandan zot peryod lansentman.

Onorab kot i konsern sa bout lo discharge, posibilite pou retournen –  wi.  I annan posibilite pou retournen apre ki ou’n delivre ou baba.  Nou – Onorab eskize mon pa ti’n konpran byen ou kestyon. Be ler ou’n ganny discharge nou pa kapab donn ou okenn reminerasyon akoz – wi akoz ou pa dan lanplwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker premyerman mon santi mwan atraver sa laliny kestyon ki pe ganny demande, mon santi mon responsab pou dir avek nou bann zenn fiy, mazin zot karyer avan fer zanfan.  Parski zot karyer ki pou fer zot kapab nouri en zanfan.

Alor silvouple premyerman fer zot training, pa tonm ansent, pran zot responsabilite e apre sa fer zot zanfan.  Sa i mon premye konsey ki mwan personnelman Mr Speaker mon ti ava kontan  donn bann madanm.  Akoz dan sa sityasyon ki nou pe koz lo la, nou pou vwar ki en madanm in tonm ansent pandan training, kot nou’n fer li fer legzersis avek bann lezot group.  I ariv li en keksoz apre sa nou pou tann ti fer li taye, ti fer tir isi, ti fer li fer laba e apre domaz pou vini.  E apre nou konman taxpayers nou pou dir pa nou ki devret pey domaz.  Alor pran letan pou grandi e la dan sa direksyon.

Mr Speaker mwan selman mon ti ava kontan demann pli spesifik, eski lapolis, parski mon’n ganny en mesaz la.  I annan en madanm ki dir li i ti ganny pouse dan lapolis akoz i ti ansent.  Konfirmen silvouple, si in annan okenn zofisye lapolis ki’n fini kalifye ki’n ganny pouse, akoz i ti ansent.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab si ou’n fini ou 1an probasyon ou’n ganny anploye ou’n tonm ansent ou pa pou ganny pouse dan lapolis.  Petet ou a ganny pouse pou en lot rezon, me pa akoz lansentman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Minis eski ou kapab dir avek nou Lasanble si en zofisye zonm in fer en trainer (sorry) oubyen menm en zofisye lapolis kantmenm i pa en trainee in fer en trainee madanm zofisye ansent.  Eski li i annan okenn konsekans ki li osi pou son aksyon?  Sa i enn.

Dezyenmman an referans avek, mwan mon konn en zofisye ki ti kaporal madanm in ganny – in malad en pe letan pou son lansentman kot in vwar li in ganny absante avek konze dokter.  Menm si li i pa’n ganny son let son wording i dir li terminate pou pregnancy.  ‘The Commissioner has considered that you are unlikely to become an efficient police officer’’.  Akoz nou pa ti konsider petet rotate li dan en lot louvraz, antretan ki i ganny letan i santi li pli fit apre ki in ganny son baba i kapab kontinyen son travay?  Sa i 2.

E trwazyenmman nou’n koz lo problenm resours ki mannyer nou oule fer keksoz vin pli byen.  Be akoz lapolis pa kapab konsidere oubyen vwar li en problenm pou li konsidere ki en trainee, enn ki lo training i pa kapab petet ganny plase konman en attachment dan en lot seksyon, antretan.  Apre si fodre ler i fini ganny son baba i retourn back kot son kontinyasyon training ti ete.  Ki ava ed li a kontiny son travay.  E nou pa ankouraz li pou li al lo welfare pou ganny li R2500 ziska ler i ganny baba. Apre esper ankor en pe letan pou li kapab re ganny en louvraz ankor a plen tan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker premye kestyon ki Onorab in demande, be mon pa konnen, si i annan en case ki ganny mete kont sa lapolis ki’n fer sa trainee tonm ansent, mon panse sa i ava ganny konsidere parey nenport ki ka.  Lapolis a konsider li parey nenport ki ka e bann prosedir ava ganny fer kot i neseser.  Mon krwar taler Mr Speaker mon’n koz en pe lo sa zafer rotation.  Dan Lafors Lapolis mazorite dimoun i lapolis, i polisye, i pe desarz bann servis ki demann en lapolis pou fer.  I pa fasil zis pou ou met en dimoun attachment  en landrwa oubyen rotate en dimoun en landrwa.

I pa fasil pou fer sa.  Petet dan en  Lorganizasyon i fasil, nou kapab fer li.   Me pa dan en lafors parey Lafors Lapolis kot mazorite travayer i lapolis i dan  en ran e i pe fer en travay ki lapolis i demann li pou fer.  Ok ?   Donk i difisil Onorab pou nou kapab konsider sa ki ou pe demande.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  I annan en lot kestyon lo en termination.  Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Yes Minister lo sa issue kot travayer ki’n kekfwa i annan son konze ki ganny terminate, li i pa ti lo training.  Apre mon oule klarifikasyon avek premye larepons Minis, kot i dir parey sa zofisye li i ganny deal avek parey nenport ki ka. Parey sa zofisye zonm li dan ki ka ki Minis pe fer referans lo la?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Be Onorab i bezwen annan en konplent.  I bezwen annan en konplent pou lapolis kapab konmans en prosedir en case.  Si napa en konplent, si i annan consent mon pa konpran ki mannyer lapolis i kapab deal avek sa dimoun.

Apre mon krwar kot i konsern sa ka kot ou pe dir en kaporal ou’n dir non ?  Ki’n ganny terminate sepa pandan son konze, be i kapab annan plizyer rezon akoz mon krwar in kapab ganny terminate.  E mon krwar si i annan sa ka spesifik e sa ka i ganny anmennen spesifikman, lapolis i kapab – nou kapab regarde egzakteman pour ki rezon, anba ki kriter anba ki seksyon ki sa gard in kapab ganny son employment terminated.

E byensir si i santi poudir son ka in mal ganny deal avek – in ganny terminated dan en ka kot i pa ti merite, mon krwar ankor en fwa nou annan bann Lenstitisyon parey PSAB, kot i ti kapab anmenn son ka devan, e son ka ti kapab ganny investigate.  E PSAB i donn en ruling si vreman in ganny trete malapropo, lapolis pou re anploy li.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon krwar nou’n realize poudir nou annan en strong lobby group isi dan sa Lasanble.  Me ankor dan sa bout ledikasyon, mon konpran bout kot Minis in kite.  I annan bokou bann Lenstitisyon ki menm 6enm Lasanble in fer mannyer in anmenn bann amannman tou, pou ranforsi sa bann lenstitisyon.  E sa ankor i bann landrwa, i bann laport ki bann dimoun i santi zot aggrieved, zot kapab ale al tap laport e zot ava kapab ganny en rekour oubyen zot case ava kapab ganny ekoute.

Bon dernyen kestyon mon’n ganny averti par Onorab Esparon Onorab Arissol ki pou pran son kestyon.  Onorab Arissol la parol i pou ou.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker mon pe lir kestyon lo lapar Onorab Regina Esparon ki pe fer en travay aletranze lo lapar Lasanble Nasyonal.  Son kestyon i lir koumsa:- Eski Minis i kapab dir sa Lasanble kwa ki pe ganny fer pou amelyor kondisyon bann zofisye lapolis :

  1. Lo size saler
  2. Reminerasyon
  3. Kondisyon travay?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nouvo Scheme Lapolis ti pran lefe le 01 Zilyet sa lannen.  Parey nou ti’n anonse dan prezantasyon Bidze lannen pase pou dir pou annan en nouvo Scheme ki pou vin an fors sa lannen.  Sa nouvo Scheme i annan en logmantasyon dan saler bann zofisye Cadet ziska Konstab.  E in osi adres sa dekalaz saler ant bann Serzan e Sou Lenspekter.

Revizyon mazer dan sa Scheme i en logmantasyon sibstansyel lo inducement allowance pou nou bann zofisye lapolis ki in preski double.  Bann lezot allowance in preski reste parey, eksepte allowance pou bann ki drive transpor lapolis ki’n redwir an konformite avek allowance dan sekter piblik.  An sa ki konsern Gratwite sa in ogmante pou vin 15 poursan.  Scheme of Service Lapolis i osi etabli  kler mezir progresyon pou en zofisye ouswa en dimoun ki le zwenn lafors.  I osi enkli bann allowance oubyen bann incentive pou ankouraz bann zofisye ki oule amelyor son nivo akademik.

Mr Speaker sa Scheme in ganny sirkile kot tou stasyon lapolis e bann zofisye in ganny eksplike.  Mr Speaker avek lenplimantasyon Scheme of Service Lapolis nou pe ekspekte vwar en amelyorasyon dan performans nou bann zofisye lapolis.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis pou larepons.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis si sa nouvo Scheme of Service ki mon’n tann li koz lo la, ki’n koz pou nou zofisye lapolis, i osi aplik pou sa bann etranze ki travay avek Lafors Lapolis?  Sa mon premye kestyon.

Dezyenm kestyon mon ti a kontan demann Minis, zisteman in koz lo bann zofisye ki ti annan responsabilite konman drayver.  Parey Minis in dir zot allowance ti’n koupe.  Eski bann zofisye ti ganny dir davans zot allowance in koupe pou li vin standar parey Minis in dir, oubyen zot in ganny en sok letan zot in ganny zot bann reminerasyon ki nou’n koz lo la ?  E deplis i annan en pe difikilte pou bann zofisye ganny sa ki nou apel bann risk allowance. Eski i annan bann difikilte pou fer peyman sa bann benefis ki zisteman nou’n koz lo la anver bann zofisye ki pe desarz zot responsabilite?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker. Onorab non.  Bann etranze pa’n enkli. Zot pa tonm anba sa nouvo Scheme ki fek ganny enplimante.  E allowance ki’n ganny koupe mon panse wi letan Scheme of Service pe ganny eksplike avek sa bann dimoun zot in ganny enformen poudir zot allowance in ganny koupe sorti 600 pou vin 300.  E apre osi sa in ganny swiv par en let ki zot in ganny enformen an ekri.  Risk allowance dan nouvo Scheme of Service Mr Speaker in ganny entegre dan inducement allowance.  Se pou sa sa inducement allowance i en amount ki ase sibstansyel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Mon kestyon pou Minis.  Minis eski sa Scheme of Service in osi pran kont bann zofisye Mahe ki al travay Praslin, pou sa bann dirasyon ki zot pe travay Praslin, eski sa zot allowance zot osi in amelyore avan sa Scheme of Service ti vin an fors?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker wi, pou bann zofisye ki bann Onorab pe koz lo la zot ganny sa ki nou apel en disturbance and island posting allowance.  Ok. Sa i fanny konsidere spesifikman pou sa bann zofisye ki al travay lo bann inner islands.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minis in dir nou ki bann zofisye lapolis i ganny eksplike lo sa nouvo Scheme, me i pa’n dir nou si bann zofisye lapolis i satisfe avek sa Scheme. Nou ti a kontan konnen si zot satisfe avek sa Scheme ki’n ganny mete pou zot.

E dezyenmman eski Minis i kapab dir nou ki diferans i annan an tem saler e reminerasyon pou bann 4 zofisye etranze konpare avek en zofisye Seselwa lo menm ran?  Ki diferans i annan?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon panse ki wi lapolis i satisfe, akoz mon pa’n ganny okenn konplent konmkwa ki – lo Scheme li menm konmkwa ki zot pa dakor avek Scheme depi Zilyet ziska prezan.  Donk mon panse zot satisfe.  Onorab kot i konsern diferans dan saler ki ou pe demande, nou napa sa lenformasyon.  Me selman nou kapab fer Lasanble ganny sa lenformasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kestyon pou Minis se ki Minis eski zot in tous risk allowance?  E dezyenmman en bwat manze ozordi pe kout anviron 60 an montan.  E dapre mon konpran poudir zot pe ganny zot si pa 600,  R700 food allowance ki ou pe koz 10 zour.  So mon ti a kontan en leksplikasyon eski zot pe pran an konsiderasyon sa?

Epi kot i konsern amelyor kondisyon bann zofisye lapolis, mon anvi demann avek Minis pou bann – pou sa lafors fer son travay e avek bann kalite lofans pe ganny fer ozordi, i annan serten bann Lalwa ki mwan personnelman dan bann meeting mon’n ganny dir poudir Lafors Lapolis pe travay lo la pou fer lavi zot bann zofisye en pti pe pli leze e pli fasil.  Akoz la fason ki bann case pe pase ozordi, i annan detrwa Lalwa ki mwan mon’n ganny dir poudir pe ganny travay lo la pou en bon pe letan.  Mon krwar i sote 1an la.  Mon anvi demande eski sa bann Lalwa finalman – sa bann amannman, pou vin devan Lasanble akoz si sa bann Lalwa pa vini malgre nou pou donn  bann zoli Scheme me still sa lekspektasyon piblik avek Lafors Lapolis, akoz sa bann Lalwa pa pe sanze lanmen Lafors Lapolis pe tonbe.

Alor mon anvi demande eski apard ki Scheme zot pe osi revwar sa bann Lalwa ki pe fer louvraz lapolis difisil.  An menm tan mon pou dir ki i annan dimoun ki anvi ede lapolis, in donn lalis pou lekipman ki lapolis i bezwen.  Ziska aprezan nou pa ankor ganny en bon larepons avek Lafors Lapolis.  E mwan mon kestyon finalman Mr Speaker ;  comme dit Bolot Feray avek Pierreline ‘’Nou oule, nou pa oule?’’    Eski zot anvi ganny ede ouswa non. Lefe ki nou napa sa kapasite?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker risk allowance mon krwar mon ti’n dir avan in ganny enkli dan inducement allowanceOk.  Kot i konsern Onorab in nonm bwat manze, lapolis i gannyen en meal allowance Onorab – ok?  E sa osi i dan Scheme of Service.

Bann Lalwa ki ou pe dir wi i annan bann Lalwa ki pe ganny revize, ki pe ganny revize an se moman.  Mon konnen ki poudir i annan Misuse of Drugs Act ki pe ganny travay lo la.   E an menm tan osi i annan Police Force Act ki pe ganny revize.

Lalis lekipman Onorab, tou lalis lekipman nou anvoy kot Minister Finans, pou nou kapab ganny larzan pou nou aste bann lekipman ki nou bezwen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker petet ti a bon ki Minis anba sa inducement allowance i donn nou en detay egzakteman kwa e konbyen bann alokasyon anba la?  Akoz i en pti konfize.  Akoz rapor nou pe gannyen avek ban zofisye lapolis, se ki zot pa vreman konpran egzakteman.  Parey Minis i dir risk allowance i tonm anba la, alors i bon i donn nou detay egzakteman ki inducement allowance?  Prezan Minis ou dir mwan poudir pe travay lo la Minis, sa bann Lalwa la.  Be Minis en bon pe letan pe travay lo la !

Mwan mon pe demande kan ki Lasanble i ekspekte ganny sa bann Lalwa?  Akoz zofisye deor pe dir nou poudir zot travay i vreman difisil, osi lontan ki sa bann Lalwa ki ot in mansyonnen ;- parey Misuse of Drugs Act e lezot par vin devan Lasanble pou nou kapab pran en vot lo la pou nou kapab fer zot louvraz fasil.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou le moman sa bann Lalwa i ankor avek lapolis, bann dimoun konsernen ki pe travay lo la.  Mon pa kapab fer en komitman kan ki sa Lalwa pou vin devan Lasanble san konnen akoz i annan en kantite prosedir ki  en Lalwa i pas ladan ler in fini ganny drafte.  I annan  AG’s Office ki enplike osi.  Lalwa i bezwen pas dan Cabinet pou diskite.  Donk i difisil pou mwan kapab fer en komitman avek Onorab kan sa Lalwa pou vin Lasanble.

Onorab kot i konsern inducement allowance mon  krwar mon’n dir taler poudir tou inducement allowance in double preski.  Ou pe demande ki mon dir sa bann allowance konbyen.   Konbyen i été?  Mr Speaker mon anvi zis en presizyon lo sa kestyon oubyen  zot pe demande ki nou anvoy sa lenformasyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mon krwar Onorab ti pe rod sa meal allowance non?  Ki kouver manze?  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mon ti anvi konnen anba sa inducement allowance konmsi zot in met kwa anba la?  Kwa ki kouver anba la finalman?

 

MR SPEAKER

Ok.  Dakor.

 

HON WAVEN WILLIAM

Akoz  i annan detrwa keksoz ki mwan mon – well dapre ki mon’n konpran Minis i annan en ta keksoz anba sa inducement.  Donn nou en pti detay kwa ki i konpri anba sa inducement allowance ki Lasanble i kapab konpran egzakteman kwa ki i pe dir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker risk allowance in ganny merge ansanm avek inducement allowance.   En inducement allowance parey nou konnen, i pou zisteman entice – ou konnen ankouraz bann dimoun par egzanp pou zwenn Lafors Lapolis ; ankouraz ou pou devlop ou letan ou dan lafors, pou ou kapab ganny en serten promosyon.  Akoz inducement allowance i mars en pe avek ou ran ki ou annan dan lapolis.

Donk sa se pou ankouraz ou pou ou devlop ou plis, pou ou kapab al pli devan dan ou karyer.  Ok ?

Kot i konsern mon kapab nonm enn de par egzanp.  En trainee constable son inducement allowance i  R2500 par mwan.  Ok.  En konstab son inducement allowance i R4500.  Ok?  E sa i ale plizyer tou bann ran, highest inducement allowance ki nou peye i 14,500.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker vi ki nou lo sa zafer larzan mon ti a kontan si Minis i kapab donn nou ki basic salary en zofisye lapolis, starting from en konstab an montan san azout son – zis son basic si posib?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker basic salary en konstab i 8,098 e apre i ganny sa R2500 inducement allowance.  Mersi.  Apre i ganny son meal allowance R700 avek bann lezot allowance ki i annan ankor mon krwar parey mon ti’n mansyonnen oparavan, si i dan CID i annan bann duty allowance ki nou donnen depandan dan ki seksyon, dan ki unit, dan ki landrwa ki ou pe travay dan lapolis.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mers bokou Mr Speaker.  Mr Speaker mon anvi met devan Minis vi ki son posesyon i No. 3 dan Gouvernman.  Letan nou pe koz lo tou sa bann allowance, i byen letan zot separe.  Me malerezman sa bann allowance i fer ki sa lapey 8090 ki the basic letan ou azout sa bann allowance apre sa i fer ki sa dimoun i al tonm dan bracket kot i pey 20poursan tax.  Ki vedir si ou pe donn li R700 – 20 poursan lo 700 ou’n fini R140 lo la.  Son inducement allowance son R4,500 ensidswit in fini tir tou lo la.  In fini tir en gro sonm lo la.  Ki finalman sa dimoun son kantite tax ki i peye i vin – i koupe sa bann allowance.  Parski si ou pe donn mwan en risk allowance ki ou krwar i pou bon, me selman letan tax i vini i manz li.  La parey letan ou regard meal.  Mon’n fer en pti kalkil mon krwar en Onorab in fer avan mwan, R700.  R700 i ekivalan en bwat take away R50, i vedir 14 bwat take away.  Ok.  Mon pa konnen kekfwa osi, mwan mon pe met R50.  I R65 tou.  Ki aprezan letan ou’n tir tax lo la ou pa ni pou ganny 14 bwat take away.  Ou pou ganny mwens.

Eski- e an plis ki sa pa bliye letan i pou ganny son Trezyenm Mwan, letan i pou ganny son Trezyenm Mwan pou annan en diferans la.  Letan Gouvernman pou tir tax i azout tou sa ki i donn ou.  Letan pou pey ou,  ou Trezyenm Mwan i dir avek ou sorry mon pa pou azout sa bann zafer mon pou donn ou sa Gard la i pou ganny li 8,090 lo son Trezyenm Mwan selman zot in tir tax lo tou son bann allowance ki’n arive.

Eski Minis ti ava kapab met devan son Gouvernman, e la nou pe koz lo lapolis, dan en fason spesifik, e i kapab al pli gran pou dir ki letan en dimoun i ganny risk allowance, inducement allowance pa bezwen tir tax lo la.  Permet sa dimoun pou li ganny sa ki i merite dan son lanmen.  E ki si ou pa pe tir tax lo la, then letan i a ganny son Trezyenm Mwan i a ganny lo son basic.  Napa problenm. Sa i mon premye kestyon.

Mon 2enm kestyon Mr Speaker i vin ankor lo bann etranze.  Mr Speaker lotrozour nou ti demann en kestyon dan Lasanble pou nou regard bann lapey.  Eski Minis i kapab dir nou si avek sa ki nou bann Gard pe gannyen konpare avek travay ki zot pe fer, konpare avek sa ki bann etranze pe gannyen, R128mil, R100mil.  Sa bann gro, gro sonm.  Travay ki zot pe fer,  eski Minis pa santi ki poudir avek nou bann problenm k nou pe gannyen dan lapolis e avek sa bann zafer lapey, ki sa dan li menm li, i kapab vin en sours dekourazman pou nou bann zofisye Seselwa, ki dan liniform?

E kan eski nou pou fer en assessment reel pou regarde kwa ki sa ban sid Afriken i anmennen an plis dan nou Lafors Lapolis?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker premye pwen ki Onorab in fer, mon panse ki pa konnen ziska ki degre ki sa i kapab ganny konsidere.  Me petet Minister Finans i annan serten travay ki zot pou bezwen fer lo a me solman mon note Onorab.  Konpare ou dezyenm pwen lo bann travayer etranze.  Nou konnen wi – nou ankor  annan enn de travayer etranze dan Lafors Lapolis e i vre ki zot saler i plis ki nou bann zofisye lapolis, me selman mon krwar i pa zis sa saler i  annan serten keksoz osi ki zot ganny demande.

Par egzanp zot pa ganny peye konpansasyon. Zot pey zot lakaz zot menm.  Ou konnen letan ou anmenn en etranze sorti dan son pei pou li vin travay, sa mon krwar i en pti pe partou across the board kot nou annan bann etranze i annan serten keksoz ki ou bezwen donnen ki pou ou kapab recruit sa dimoun oubyen ganny sa lekspertiz ki ou bezwen dan lafors.  E mon panse sa i pa pou reste la pou touzour.

Nou hope ki nou kapab ganny nou bann dimoun lokal a lavenir, train zot pou ganny sa bann lekspertiz ki nou kapab ranplas sa bann etranze pli vit posib ki nou kapab.  E sa legzersis ki ou’n demande pou fer, mon krwar i annan en Onorab osi taler ki’n demande pou zot fer sa konparezon, ant sa ki en etranze pe gannyen avek sa ki en manm lapolis lokal pe gannyen.  E an menm tan osi ou’n al en pti pe pli lwen pou nou regarde kontribisyon ki zot pe fer, si vreman vo lapenn annan zot dan Lafors Lapolis.  Mon krwar sa i en travay ki lapolis i kapab fer, e apre i partaz sa rezilta avek Lasanble.  Mersi Mr Speaker.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker i annan en pwen la ki Minis in fer ki mon krwar zot bezwen fer gran atansyon an relasyon avek bann regilasyon ILO pou equal pay pou equal work.  Parski tou sa bann zafer ki tranze pa ganny isi, etranze pa ganny laba, i annan en problenm.  E lotrozour nou’n trouve sa.  Kot bann etranze ki travay – letan i pe dir etranze pa pou ganny peye Trezyenm Mwan ensidswit, i kont regilasyon ILO.   Alors tou sa bann keksoz pe dir sa bann etranze ki pe ganny sa bann gro lapey pa pou peye, mon ti ava dir avek lapolis fer atansyon, parski zot riske trouv zot pe vin devan Lasanble pou rod supplementary appropriation, akoz sa i kont regilasyon ILO.  Alor Mr Speaker mon pe zis dir ti ava bon regard sa byen akoz zot due to sa ki zofisye regilasyon travay.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis ou le fer en komanter.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bon mon krwar lapolis i note konsern ki Onorab in fer resorti.  E zot ava al verifye zisteman avek Minister Lanplwa si i annan keksoz ki zot pe fer ki zot pa merit pe fer. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ava donn loter kestyon en dernyen kestyon.  Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Minis.  Mr Speaker mon ti  a kontan dir Minis nou’n tous en pe lo size saler, reminerasyon.  Me mon ti a kontan zisteman tous en pti gin lo kondisyon travay.  Mon ti a kontan demann Minis ki son Minister pe fer an relasyon avek enfestasyon lera dan Kordgard Santral ki tonm dan mon distrik e en bout dan distrik Bel Air.  E fungus dan seksyon inquiry ki annan dan Kordgard.

E mon ti a kontan demann Minis an relasyon avek letan ou’n koz kondisyon travay i annan bann zofisye ki’n travay pandan 2an san en Kontra.  E i annan zot ki fek siny Kontra semenn pase.  Sa se zofisye ANB.  E i annan en problenm avek osi zot power of arrest ki zot ansyen Onorab Basil Hoareau ti remind zot Ankour semenn pase.

E dernyen kestyon Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis kan ki i pou fer konan en manm lo komite COGA, kan ki i pou fer nou ganny sa bann lenformasyon swivan ki i fek dir ozordi?

Scope of work lo laplenn Grand Anse Praslin demande par Onorab Wavel Woodcock.

Statistik pou bann dimoun ki’n frekant sant Dove.

Redemande par Onorab Wavel Ramkalawan.

E bann etranze ki travay dan Lafors Lapolis spesifikman bann Sid Afriken zot pozisyon avek zot saler, ki mwan mon ti demande en pe letan pase ki Minis ti promet nou me ziska prezan nou pa ankor gannyen.  Mon ti a kontan Minis i donn n ou en komitman la pou madanm Tania Isaac ki nou sekreter pou li kapab take note, pou nou kapab ganny sa bann lenformasyon swivan. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Madanm Isaac i Deputy Clerk Onorab. Wi an menm tan i sekreter lo Komite.  Minister.  Minister.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab kondisyon ki ou’n mansyonnen oparavan i annan travay renovasyon ki pe ganny fer ki dan Headquaters Lapolis, pou rezourd sa bann konsern ki ou’n koz lo la.   Ok? Kot i konsern power of arrest, mon’n ganny dir poudir ANB i annan power of arrest e bann travayer ANB pa lo – zot pa lo en Kontra.   Ok ?

Kot i konsern bann lenformasyon Mr Speaker ki nou’n dir nou pou donnen mon panse konmansman semenn prosenn nou a kapab konmans donn en pe sa bann lenformasyon.  Petet pou annan pou pran en pti pe plis letan pou fer, me tou bann lenformasyon ki nou kapab donn Lasanble nou ava donnen dan en bref dele posib  Onorab.   Petet mon mazinen petet pli petet 14 zour.  Si nou kapab fer li donn zot tou semenn prosenn nou ava donn zot.

 ComPol pe dir mwan la poudir i annan lenformasyon  ki nou ti’n deza, nou’n donnen dan sitting le 16 Zilyet 2019. Serten lenformasyon ki ti ganny demande ki nou’n donnen avek Lasanble.  Me napa nanryen ki anpes nou anvoy ankor.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis i reste ou Private Notice Question avek Bill. Propoze ki nou pran li apre midi 2er.  Mon ava eskiz ou avek ou panel – ComPol avek ou de depite e Ms Vengadasamy.  Nou ava re zwenn 2 er apre midi pou PNQ e swivan sa Bill.  Mersi bokou.

 

(THE COMMISSIONER OF POLICE AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon avan nou break mon’n ganny averti par Onorab Waven William ki pe demann mwan permisyon pou li raise en matter of privilege pou li adres en sityasyon swivan kestyon.  En konsern ki ti leve yer dan Lasanble Nasyonal.   Onorab William laparol i pou ou.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mersi pou akord mwan sa privilez.  Mr Speaker mon remersi pou akord mwan sa letan pou met devan sa konsern devan Lasanble konman en matter of privilege.  Konman en Manm Elekte pou distrik Grand Anse Mahe, swivan Kestyon Dirzans ki mon ti demande yer, swivan bann larepons ki Minis ti donnen serten kous popilasyon La Misère, zot pa dakor ek larepons Minis.  Mon’n ganny plizyer kout telefonn yer lazournen, yer swar e ozordi bomaten.

I annan en group zabitan la Misère ki pe proteste ozordi dan krwaze semen obor propriyete Mr Anthony, lo semen piblik.  E mon’n aprann la ki zot deza anvil obor Liberty House.  Ler mon desan swivan bann call telefonn lo sa rasanbleman mon’n trouv li mon devwar konman en Manm Elekte pou konn rezon akoz e pou ede kot mon kapab.  Sa group zabitan zot in fer mwan konpran ki (1) zot pa dakor ki sa konpansasyon devret sorti dan Kof Leta ki larzan piblik Seselwa.

Dezyenmman;- zot anvi vwar nwanr e blan lo papye laprev vreman konbyen larzan ti ganny transfer dan Kof  Leta pou pey konpansasyon depi o komansman.

Trwazyenmman;- zot anvi en meeting ek Minis Finans ek Attorney Zeneral ki ganny organize sa weekend dan distrik, e ki sa i ganny konfirmen ozordi menm.

Zot pe dir ki si sa pa arive protestasyon pou kontinyen ki pou al fini devan baro State House.  Mr Speaker atraver ou mon pe demann ou sipor e sipor Lasanble Nasyonal lo demann sa bann zabitan La Misère ek Minis Finans e Attorney Zeneral, pou fer li posib pou organiz sa meeting sa weekend pou zabitan ganny ekoute, ganny eklersi e konn fitir demars.

Mr Speaker lo non la demokrasi e lord ek lape, mon pe demann nou Lasanble e Lotorite konsernen pou pran sa demann o serye pou permet sa rankont. Onorab Speaker, Onorab Georges e mwan menm nou sezi sa lokazyon pou osi demann en pep La Misère pou fer zot protestasyon dan lord e lape, san bezwen al fer bann keksoz ki kapab touy tou zefor pou en solisyon pou met en lafen avek sa size.

Pou konklir Mr Speaker nou rekonnet zot drwa e zot demars pou konn laverite e nou siport zot dan sa demars.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William.  An vi ki Minis ti la dan Lasanble yer e i ti fer en serten komitman.  E sa sityasyon in leve, mon annan en kopi ou matter of privilege, mon ava fer le neseser pandan break la ki Minis e Attorney Zeneral i ava ganny en kopi.  E nou ava espere petet avan lafen lazournen pou nou ganny en reaksyon, en desizyon sorti kot zot.  Pou nou kapab enform sa bann dimoun ki dan semen.  Ok.  Bon mon anvi zis enform bann Whips, Deputy Whips e lekip Lasanble Nasyonal, lekip Bidze ki nou ti’n progranm en meeting pou 12.15 dan Speaker’s Conference Room,  me mon ava sizere ki meeting i ava konmanse 12.30.  Ok?    E Lasanble nou repran nou travay 2er apre midi.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Mon ava zis regarde si nou annan en quorum.  Wi nou annan en quorum.  Bon apre midi tou Manm Onorab.  bonn apre midi Minis Mondon, Minis Dezinyen e bonn apre midi osi tou Mr Raymond St Ange Sirentandan Prizon, e Ms Vengadasamy ki the Special Advisor to the Minister.  E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout enkli nou 2 envite dan Galeri.

Bon nou pou kontinyen avek  nou travay kot nou kite savedir nou pou pran sa Private Notice Question ki pe ganny poze par Leader Lopozisyon Onorab Ramkalawan.  E apre sa nou ava kontinyen avek sa Bill (Amendment) Bill pou Fire and Rescue Services.  Mon ava donn laparol Onorab Ramkalawan pou li poz son Private Notice Question.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker e bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker swivan desizyon tre vit pou ferm sa fasilite prizon lo zil Coëtivy, eski Minis responsab pou prizon e mon ti swete osi ki Minis pour IDC osi ti ava la pou kapab dir sa Lasanble:

1)Akoz ki sa desizyon pou

ferm sa fasilite prizon lo zil Coëtivy, ti ganny pran sitan vit apre ki Lotorite ti’n fek anons bann gran plan pou devlop sa prizon lo sa zil?

  • Eski ti annan okenn labi an term lanvironnman, disiplin ek kontrol finansyel bidzeter pour sa fasilite?
  • Eski in annan okenn aksyon disipliner ki’n ganny pran avek okenn zofisye prizon oubyen IDC kan sa prizon ti fermen?
  • Ki plan Gouvernman an-term devlopman en fasilite prizon lo zil Coëtivy e ki kontribisyon aktyel sa prizon in anmennen pour prizon Montanny Posée?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon ava donn la parol Minister Mondon.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker e tou Manm Onorab e tou bann dimoun a lekout. Mr Speaker Lotorite Prizon le 9 Out 2019 ti fer sorti en kominike lapres ki i pe revwar son loperasyon lo  Coëtivy e ki in transfer bann kondannen avek detrwa bann staff lo sa zil pou retourn Montagne Posée.

Sa ti avek bi pou revwar e evalye loperasyon e progranm lo sa zil, apre serten lenformasyon ki Lotorite Prizon ti’n resevwar.  Mr Speaker ziska prezan Lotorite Prizon pa ankor retir okenn son bann asset e i ankor annan enn de staff lo zil Coëtivy.  An sa ki konsern labi oubyen bann breach sekirite, i annan en pe letan ki Lotorite Prizon pe travay konzwentman ek Lotorite Lapolis, e i annan enn de loperasyon ki’n ganny fer, e lanket i ankor pe kontinyen.

In annan osi serten mezir ki’n ganny pran par Lotorite Prizon e IDC antretan ki lanket pe kontinyen.  Mr Speaker si Onorab pe fer referans ek rapor Oditer Zeneral 2017/2018 lo Lotorite Prizon, 2017/2018 pardon, Lotorite Prizon in fini soumet ek biro Oditer zeneral son repons e in osi konmans enplimant bann rekomandasyon ki Oditer in fer dan sa rapor.

Konsey Minis lannen pase ti aprouv re devlopman lo bann zil elwanye par IDC e an partenarya par Lotorite Prizon.  i annan en Lagreman ki pe ganny ekrir konzwentman ant IDC Lotorite Prizon e  Biro Attorney Zeneral, e ki sa pe ganny  finalize lo ki mannyer sa bann progranm lo bann zil elwanye pou ganny enplimante a lavenir.

Mr Speaker fasilite prizon Coëtiviy in zwe en rol mazer pou Lotorite Prizon tel ki dekonzeste prizon e osi ede avek lenplimantasyon progranm reabilitasyon, pour ki bann kondannen i kapab ganny serten skills ki ava ed zot pou pli byen entegre letan zot retourn dan kominote.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon bezwen premyerman dir avek ou, konmsi mon pa satisfe ditou avek larepons Minis, senpleman akoz Minis in pran en laliny pou vin tro konservativ avek laverite.

E premyerman mon anvi demann Minis, eski i kapab konfirmen ki poudir in aktyelman annan en konfli ant IDC avek prizon?  Sa i premye.  Ki ti annan menas ki swa enn i sorti swa lot si, enn i reste lot pou sorti.  Premyerman koz avek nou lo sa konfli direk ant IDC avek Lotorite Prizon.

Dezyenmman eski Minis olye dir nou lenvestigasyon isi laba, eski Minis i kapab konfirmen ki poudir lo zil  Coëtivy in annan en kantite torti ki’n ganny touye.  Torti-d-mer ki’n ganny touye e ki lavyann ki ti pe ganny anmennen diferan landrwa.

Eski Minis i kapab dir avek nou ki letan prizon ti, letan zot ti pran sa desizyon ki poudir it annan bato ki ti pe al Providence e apre ti bezwen vin anba kot IDC, e ki ladan ti annan tou sort kalite materyo.  Enkli bann materyo ki bann prizonnyen i sipoze servi.

Alors mon ti a demann Minis silvouple, pou koz lo bann labi ki’n arive lo sa zil, e ki’n ariv sa konfli e non pa zis vin donn nou en larepons en parey nou dir an Angle en wishy washy larepons.  Parski sa i pa mon rol konman en Manm Lasanble pou vin zis ganny sa bann kalite larepons.  Me plito pou nou ganny bann keksoz konkret ki pe arive.

E eski Minis i kapab konfirmen ki poudir ozordi napa okenn prizonnyen lo zil  Coëtivy e ki zis annan enn oubyen de zofisye prizon ki pe vey bann assets prizon ki’n ganny locked away. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mr speaker, Mr Speaker kot i konsern konfli ki Onorab pe koz lo la, Onorab mon pa pou apel li en konfli.  Me mon konnen ki toultan i annan bann diskisyon ki pase ant Lotorite Prizon avek IDC akoz finalman se IDC ki manage zil.  E tou sa ki Lotorite Prizon i enplimante oubyen i fer lo zil, i bezwen fer li konzwentman avek IDC.  Wi mon pa pou dir ou non ki parfwa i napa bann dezakor ki’n arive petet nou pa’n tonm dakor lo serten keksoz.  Me i pa ki – mon pa pou apel li en konfli ki konmsi tou keksoz pa’n marse.  Akoz mon krwar i annan en bon pe keksoz ki byen ki’n arive lo Coëtivy.

Kot i konsern sa bann lavyann torti  ki’n ganny touye, i posib.  Sanmenm sa ki mon’n dir i annan lenvestigasyon ki’n ganny fer.  I annan serten loperasyon ki’n ganny fer par lapolis.  Sa i bann lenformasyon ki’n ganny kominike avek Lotorite Prizon e se pou sa rezon ki nou’n rod led avek lapolis pou nou kapab konfirmen ki wi sa bann keksoz in arive.

Bann materyo lo sa bato ki ou pe koz lo la, ki ti desann. Wi i annan en bato ki ti desann ki ti al enter kot IDC laba.

E ki Sirentandan Prizon ti ganny  apele pou li vini pou li vin regarde ki annan lo sa bato.  Wi e letan nou ti ale ti vwar poudir lo bato i annan bann keksoz, bann prodwi lagrikiltir par egzanp, pwason sale, koko, balye zig, pork sale ki bann prodwi ki prizon i annan laba  Coëtivy ki sa in ganny fer desann lo bato.

E  Lotorite Prizon ti pran tou sa bann keksoz ti mont avek prizon Montagne Posée. Nou pe esper, mon hope ki ava vin ase vit, en rapor ki pe travay lo la, ki en mannyer ki no a konnen egzakteman nou a konnen ki’n arive.

I vre ki letan parfwa letan i ariv sa bann diskisyon, sa bann konfli, i kapab konsern nenport kwa, bato ki pe monte, fuel ki’n fini, serten keksoz ki nou santi pa pe mars byen lo zil ki parfwa i annan bann keksoz ki ganny dir.

E zisteman letan nou’n santi poudir nou bezwen fer sa lenvestigasyon, nou pe kontinyen ganny sa bann alegasyon poudir i annan sa bann keksoz ki ou’n mansyonnen ki pe arive lo Coëtivy,  donk nou pran en desizyon pou nou fer retournen nou bann  prizonnyen lo Coëtivy, en mannyer ki nou kapab fer en bon assessment pou vwar dan bann letan ki nou pe fer investigation pou nou vwar egzakteman ki pe arive.  E si vre si manti.  Epi ou nou kapab pran en desizyon ki nou pou fer a lavenir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon ti pou vreman satisfe si sa dezyenm larepons ki Minis in donnen la i ti son premye larepons.  Mon bezwen dir sa premyerman.  Mr Speaker Minis in dir ki letan sa bato ti arive sa bato, well Sef Sirentandan ti ale e apre sa zot ti pran bann prodwi e zot ti anmenn Montagne Posée.  Eski Minis i konfirmen ki sa bato ek son bann prodwi an premye lye, pa ti sipoze pe anmenn bann prodwi pou Montagne Posée?  E ki sa bato ti sipoze pe al aret – pe al anchor Providence kot tou sa bann materyo pa ti pou al prizon me ti pou al pou bann endividi.

Savedir an dot mo sanmenm sa ki mon pe demande lo sa soz finansyel, e la mon anvi dir Minis mon pa pe refer to Rapor Oditer Zeneral, me si i annan tou sa bann prodwi ki ti sipoze piu bann prizonnyen –  bann prodwi ki’n servi larzan Bidze pou aste, ki poudir zot pa ti sipoze pe al kot bann endividi me tousala ti sipoze pe ariv prizon.  E sanmenm sa ki swit mon kestyon, eski ziska aprezan in annan okenn aksyon disipliner lo lekel ki responsab, lekel ki pa responsab?

Pou fer sir ki  larzan, e la mon enteresan spesyalman konman Chairperson FPAC e mon rol konman en Parlmanter, se senpleman pou sire ki larzan lepep Seselwa i byen ganny servi.  Parski prizon pou vin ankor devan nou pou defann zot Bidze. Be si zot pa pe servi byen eski nou pou zis kontinyen aprouv zot Bidze, apre dimoun pou fer shopping dan larzan Leta?  Alor konfirm sa bann keksoz.  E Minis in osi mansyonn en rapor ki pe ganny fer kan, dir nou ki staz nou’n arive dan sa rapor.  Kan nou sipoze ganny sa e eski i pou donn en kopi Lasanble Nasyonal? Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lafouy ti ganny fer lo bato parey ou’n dir ler ti vin Mahe sorti Coëtivy kot sa bann keksoz ti ganny vwar.  Mon krwar wi i annan sa lenformasyon ki sa bato ti sipoze al en lot landrwa parey Onorab in dir, me solman apre nou ti ganny demande ki bato i retourn dan por kot IDC.  Sa ban materyo wi ti annan non fanmir lo la ki bann zofisye avek bann staff prizon, me letan prizon ti ganny enformen, letan materyo ti lo larout e zot ti ale pou zot kapab sezi sa bann keksoz, e sa bann keksoz in ganny retournen kot prizon.

Zisteman Onorab se tou sa bann- finalman tou sa bann lenformasyon ki nou ti pe annan ek sa dernyen lensidan ankor ki’n ede, pou fer nou kapab – pou fer nou pran sa desizyon ki nou’n pran pou nou kapab fer desann ok, tou bann prizonnyen e preski tou bann staff ki lo Coëtivy.

I annan osi serten bann zofisye dan prizon ki’n mont  Coëtivy pou al regarde kwa ki reste laba.  E i annan serten lafouy ki’n ganny fer e bann verifikasyon bann propriyete prizon parey nou’n dir.  Bann asset ki annan ankor lo  Coëtivy e en audit ti osi ganny fer, ok par storekeeper pou nou kapab verifye ki bann item ki’n ganny issued lo zil.  E tou sa la Onorab mon krwar i ava sorti dan sa rapor ki pou pare semenn prosenn.  E mon napa okenn obzeksyon ki sa rapor i ganny en kopi, i ganny prezante avek Lasanble.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.   Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou mon konpran en pe pli byen ki’n arive mon ti a kontan premyerman demann Minis, si i kapab dir nou ki bann lakoz imedyat ki’n fer ki desizyon in ganny pran, that’s it nou bezwen evakye, retourn bann prizonnyen Mahe e ferm sa fasilite. Eski sa sete bann kestyon breakdown dan Lotorite, oubyen ti lye avek labi lo lanvironnman bann zafer torti eksetera? Sa i premye kestyon.

2enm kestyon mon ti a kontan si Minis i kapab dir nou, mon konnen poudir rapor pa ankor pare, si Gouvernman pe deza sey tir enn de leson dan sa ki’n arive?  E Gouvernman dan sa rapor ki pe ganny fer pou osi sey gete si annan en fasilite detansyon lo en zil ou sitan elwanye i osi en posibilite ki nou devret pe gete.  Oubyen eski nou devret pe regard dan ranforsi fasilite ki nou annan deza Mahe?

3enm kestyon se ki si sa lye avek ki Minis pa’n donn nou en repons.  Minis in dakor poudir in annan serten problenm lye avek disiplin.  Ti annan bann pti sak ki ti’n ganny prepare pou serten zofisye, zot fanmir bann keksoz koumsa.

Leader Lopozisyon in demande si i annan okenn sanksyon ki’n ganny pran.  Se sa ki nou enterese avek pou nou gete in annan en breakdown. Nou pa pe blanm personn me eski i  annan en sanksyon ?  E dan menm laliny eski tou bann keksoz ki pou bann zofisye ki ti lo zil, akoz i annan ki pe santi poudir zot pa  pe- zot keksoz i ankor lo zil nou pa konnen ki pou arive eksetera.  So eski in annan okenn aksyon ki’n ganny pran dan sa sirkonstans?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker zisteman akoz sa bann alegasyon ki Onorab ankor in fer referans avek mon’n dir ki nou bezwen pran sa desizyon pou nou kapab sorti – en mannyer ki si vreman sa bann keksoz ti pe arive letan nou’n sorti nou’n tir tou sa bann prizonnyen nou bezwen fer li arete dan en lot fason.

Letan nou ti konmanse mon krwar mon krwar  Coëtivy nou ti konmans avek apepre 100 kondannen lo sa zil. Apre dousman, dousman sa in  desann ziska ler finalman dernyerman nou ti annan apepre en 20tenn mon krwar en 18 kondannen ki ti reste lo  Coëtivy avek bann staff ki ti pe travay laba.

Donk sa ki ti reste sa 18 i sanmenm sa dernyen group ki nou’n fer desann ok pou nou kapab fer serten travay ki nou anvizaze fer pou nou kapab apre pran en desizyon final e byensir enkli bann  lenformasyon dan nou rapor.

Wi Onorab i annan serten aksyon ki’n ganny pran ant IDC ki mon konnen i pa’n renouvle Kontra 1 son staff lo Coëtivy.  E o nivo prizon osi nou’n re assign serten staff e avek bann lenformasyon final apre ki lenvestigasyon in fini ganny fer si annan nesesite pou nou kapab pran bann aksyon disipliner pli sever nou pou pran li. Ok.

Kot i konsern si nou pou bezwen en lot prizon lwen, avek Mahe oubyen si nou bezwen petet fer plis pou nou kapab annan en pli bon – en prizon ki ava mars en pe pli byen  lo Mahe.  Wi mon krwar travay ki nou pe fer zisteman.  Travay ki ou pe fer se ranforsi prizon Montagne Posée, refer kot fodre refer e re organiz li kot fodre re organize en mannyer ki nou a kapab ganny en prizon kapab marse dan en fason tre efektiv.

Letan nou regard plan devlopman ki annan, ki annan pou bann zil elwanye, i posib ki a lavenir, mon’n dir i posib ki nou pa pou kapab annan en prizon lo sa bann zil.  Parski ler ou pe annan devlopman touristik par egzanp ou pa kapab met prizonnyen lo en zil kot an menm tan ou pe fer bann serten devlopman.

Me i ava annan kantmenm baze lo finalman sa ki nou tonm dakor dan Lagreman  ansanm avek IDC, lentansyon se ki nou pou kontinyen petet anvoy bann prizonnyen travay lo bann serten zil, me pa neseserman annan en prizon lo en zil parey nou annan la pou le moman Coëtivy.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis prenon kont ki zot sipoze annan en sistenm dan management prizon ki kit zot azour avek sa ki pe pase dan zot fasilite.

Ki mannyer alor sa bann lensidan in ganny sans arive, san ki zot konnen ki se IDC ki bezwen enform zot ki se en bato in arive avek sa bann materyo lo la?  Eksplik nou, donn nou en pe detay ki kalite sistenm zot annan  an plas pou monitor sa ki pe pase ?  Akoz sa i fer ki nou pa kapab konfidan ki nou annan ankor en fasilite laba si nou pou annan en problenm pou monitor sa ki pe pase.

So eksplik nou ki sistenm zot annan an plas?  Ki mannyer zot in ganny alerte ki i annan sa bann sityasyon ki’n pe evolye ki pe arive.  E prezan kwa ki zot pe fer pou asire ki si i annan bann aksyon ki zot bezwen pran zot pe fer sir ki zot swiv was bann avenue legal pou asire ki tou aksyon ki zot pran zot pran li avek sa bann dimoun ki responsab, e non pa pran bann dimoun met zot dan en sel sak prezan sa ki pa responsab pe pey pou sa bann ki responsab?

Mon ti a kontan en klarifikasyon lo sa bout Mr Speaker avan  mon demann mon lot kestyon si posib.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lenformasyon  parey nou dir letan ou lo en zil lwen koumsa ou ganny lenformasyon sa bann dimoun ki dan Lotorite laba, i bezwen pe donn ou lenformasyon.  Me sa i depan osi si zot osi zot enplike oubyen si zot pa enplike dan sa bann keksoz ki pe arive.  Nou ganny plizyer lenformasyon.  Nou ganny lenformasyon sorti kot IDC.  Nou ganny lezot lenformasyon kot dimoun i dir ou i annan bato ki sorti tel landrwa, i vin tel landrwa lo  Coëtivy e tou sa bann lenformasyon letan nou,  nou gannyen nou bezwen fer serten  loperasyon parey mon dir avek lapolis pou nou kapab sey monitor po regarde si vreman sa bann keksoz pe arive.

Lo zil i annan Lotorite travayer prizon e an menm tan osi i annan travayer IDC.  Se pou sa rezon ki preski tou le zour mon kapab dir nou annan diskisyon avek IDC pou nou diskit ban keksoz ki pe arive.  Swa IDC i donn nou lenformasyon ki nou napa.  Swa nou osi si n ou annan serten travay loperasyon ki nou santi nou bezwen fer nou bezwen enform IDC ki nou bezwen fer sa bann travay.

Donk i pa souvan fasil pou ou annan de ler ganny sa bann lenformasyon. Sanmenm sa mon dir nou bezwen  fer lanket pou nou acsertain pou nou vwar poudir vreman sa bann keksoz ki nou’n ganny dir pe arive i arive.  E enn bann rezon akoz ki nou’n fer desann sa bann prizonnyen ok, enn fwa pou tou pou nou kapab zisteman, e sa i en fason si pe arive pou fer li aret arive.  Ou vwar?

E aksyon Onorab letan nou’n ganny tou  nou bann – nou lenvestigasyon in fini ganny fer aksyon pou bezwen ganny pran.  Nou pou bezwen pran aksyon neseser menm si nou nepli lo zil  Coëtivy, aksyon i bezwen ganny pran.  Nou pa pou kapab zis les keksoz parey i ete.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler mwan mon get sa kestyon, sa kestyon in ganny carefully worded Minis, mon’n regard tou ou bann larepons ki ou’n donnen, e kot en moman kot ou pa pe donn tou lenformasyon pou sa lenformasyon sorti si sa lenformasyon i dan lanmen lezot dimoun.

Sa ki mon pe fer ou apresye, se ki lefe ki sa lenformasyon nou tou nou pa pe ganny li. Sa ki mon problenm. Ou konpran?  E demen ler Bidze prizon i vin devan nou,   nou bezwen asire ki nou pe ganny tou lenformasyon avan ki nou,  nou deside pou nou siport en Bidze prizon.  Pou donn prizon sa resours ki neseser.

So mon kestyon pou ou se, eski sa i fer ou realize poudir ou annan en problenm, ou annan en problenm malgre mon krwar tou zefor nob ki bann zofisye pe fer.  I annan en problenm pou Lotorite Prizon kapab annan oubyen domin tou lenformasyon lo sa ki pe pase si ot pou annan en tel fasilite an  relasyon zisteman avek sa bann lensidan ki’n arive lo sa zil.  Me prezan kestyon ki nou bezwen demann ou, se eski prezan an relasyon avek sa size IDC i fer 2enm fwa nou tann en antite Gouvernman pe antre an konfli avek IDC.  E i pa akseptab.  I pa akseptab akoz IDC i osi en antite Gouvernman.

        So i bezwen  kapab annan en koegzistans ki arive ant en antite Gouvernman avek en lot.  Nou pa kapab annan  IDC pe fer Lafors Defans pey lipye ziska latet pou en servis ki IDC osi i benefisye !  So mon ti a kontan konnen ki kalite negosyasyon ki zot angaz zot ladan?  E a ki nivo avek IDC pou zot kapab annan en servis ki kapab koegziste?  Akoz obviously Lotorite Prizon napa tou sa ban resours pou zot kapab fer tou sa bann progranm ki zot pe fer.

E prezan danze ki nou pe vwar se ki sa ti ava en posibilite en progranm ki kapab ed bann kondannen dan zot reform.  Be nou pe do away avek sa bann progranm reform, dan en fason ki lo Mahe nou pa kapab prezan provide li.  So ki kalite negosyasyon zot in antre ladan? Akoz enn bann bout kestyon ki’n ganny demande se eski in annan konfli oubyen diskisyon avek IDC avek Lotorite Prizon?

I bezwen kapab annan en koegzistans ki permet tou bann antite Gouvernman ki bezwen servi sa bann zil kapab servi sa bann zil. So   eksplik nou.         Sey fer mwan pli konpran sityasyon so when nou attempt pou regard Bidze prizon nou ava en direksyon kler kote nou pou proceed avek.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa kapab pronons mwan lo nenport kwa ziska ler rapor in ariv lo mon latab, pou mwan vwar egzakteman kwa ki’n sorti dan rapor e kwa ki’n arive. Wi parey mon’n dir taler tou le zour nou an negosyasyon, preski toultan Lotorite Prizon avek IDC i pe diskite Onorab.  Byensir par ler i annan dezakor.

Mon krwar letan nou ti vin dan Lasanble pou diskit Bidze nou ti vwar klerman poudir ti annan dezakor lo Lagreman lo sa ki IDC pe demande pou Lotorite Prison peye e nou – Lotorite Prizon i pa ti dakor pou li pey sa kantite – par egzanp, pou donn ou en legzanp.  Me mon panse  Lagreman mon krwar in preski fini ganny drafte, letan nou ava’n ganny sa nouvo Lagreman, sa  i ava permet nou zisteman petet pou annan en pli bon lantant travay ant Lotorite Prizon avek IDC enn fwa ki tou le de parti in siny sa Lagreman.

Akoz avan sa nou ti annan en  Lagreman ki i annan en parti ki ti’n refize sinyen, i annan pa ti pe sinyen.  Ou vwar?  Donk se pou sa rezon osi mon krwar ti neseser finalman ki Lotorite Prizon i tir sa prizon lo sa zil pou nou kapab sit back, asize, diskite e vwar finalman a lavenir ki si sa ki nou anvi. Si nou anvi servi bann prizonnyen pou al travay lo bann zil. Dan ki fason nou anvi e ki mannyer nou pou servi zot pou zot kapab al fer sa travay.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mon dernyen leklersisman mon oule demande.  Prenon  kont ki annan en lenfrastriktir.  E sa bann lenfrastriktir in ganny fer for internal purposes anba Lotorite Prizon.  Eski sa bann lenfrastriktir prezan si i pou ganny transfer avek IDC, eski IDC pou le domaz Lotorite Prizon pou li take over sa bann lenfrastriktir ?  Oubyen eski pou annan en lot Lagreman kelkonk?  Klarifye avek nou akoz lekel ki annan ownership okenn lenfrastriktir ki ti pe ganny servi par Lotorite Prizon lo zil?

Dapre sa ki mon konpran laranzman avek bann zil se ki usually IDC i deal avek, provizyon bann zafer loperasyon litilite delo, elektrik, petet lezot travay an se ki konsern bann lozistik.  Me pa an se ki konser bann infrastructure proper. So nou’n prepar sa bann lenfrastriktir.  Nou pou re konverti sa bann lenfrastriktir dan lezot lenfrastriktir ki nou kapab servi li pou lezot aktivite.  Sa i enportan pou nou konnen akoz nou pa oule end up ek en lenfrastriktir lo zil ankor ki pa pe ganny servi oubyen ki tonm an rin.  Se sa bann keksoz ki nou bezwen pe fer sir nou avoid.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker bann lenfrastriktir mon krwar ti fer avek larzan dan Bidze prizon.  E Gouvernman pou bezwen deside si zanmen nou pa retourn ankor  Coëtivy, ki pou fer ek sa bann lenfrastriktir.  E ki mannyer, ki laranzman ki pou annan avek IDC lo si IDC ki pou servi sa bann lenfrastriktir e ki laranzman ki nou pou annan.  En mannyer ki nou kapab fer sir ki sa bann lenfrastriktir pa zis tonm an rin.  Me omwen ki i ganny servi dan en fason ou en lot. Ok.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.  Mr Speaker kestyon i vize en pti pe lo kontrol finansyel i lye avek kestyon 2 ek kestyon 4 ki devan nou.

E mon ti a kontan demande ler en bato i ganny pran, zot donn li en order pou al lo zil pou anmenn serten prodwi e pou retournen, lekel ki plas komann lo sa bato?  Lekel ki plas sa komann?  Ki frekans sa ban komann i ganny fer?  Eski i fer enn fwa tou le mwan?  Enn fwa tou le de mwan?  Konbyen i koute sak fwa zot pla komann en bato pou sorti Mahe pou al  Coëtivy e retournen?  E ki bann kontrol ki zot met an plas?

Par egzanp si kaptenn pe sorti  Mahe, i pou report avek ki i pe sorti Mahe?  I pe report avek ki ler i pe kit  Coëtivy ?  E i bezwen annan en manifest mon mazinen kot i mete ki annan ladan.  E sa bann dokiman lekel ki evalye lo nivo prizon Coëtivy avan i kite?  E lekel ki fer sir poudir i ganny verifye ler i ariv Mahe?  Si ou kapab donn nou  menm apepre ki valer bann prodwi ki pe ganny anmennen Mahe regilyerman sorti lo zil.  Ou’n dir ti annan bann prodwi agrikol.  Ki sa lavaler parski finalman se larzan piblik ki pe komann sa bato.  E si i pe vann keksoz i larzan piblik ki ti devret dan Kof Leta. Alor mwan mon ti a kontan ganny en lide lekel ki komann bato, ki son frekans, ki valer kargo ki zot anmennen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker bato ki anmenn fuel lo zil sa se IDC normalman ki rod son bato pou anmenn fuel. E sa i ganny fer lo en baz quarterly.  Ok.  E i kout, fuel ki nou servi i apepre R300mil.  Ok sak trip ki nou fer pou anmenn fuel, ki kout nou pou sa fuel.  Kot i konsern bann trip ki anmenn bann food items, bann consumables bann keksoz ki prizon i servi, sa nou fer li apepre 3fwa dan en lannen. Ok ki anmenn bann prodwi lo zil pour ki bann prizonnyen  i servi.

Bon kot i konsern kontrol nou annan en dimoun, sa dimoun ki ansarz prizon lo zil se li ki bezwen pran stock bann keksoz letan i arive.  Ok.  E sinyen konmkwa in resevwar.  An menm tan sa ki kontrole osi isi o nivo Lotorite Prizon Financial Controlle,r i bezwen fer son bann dokiman azour avek tou bann keksoz ki in anvoye kot Prizon  Coëtivy, pou nou kapab konnen kwa ki nou’n anvoye e zot osi laba zot gard rikord lo ki mannyer zot servi sa bann prodwi ki nou nou’n anvoye.  Ok.

E normalman pou sa bann prodwi ki prizon i bezwen servi i kout nou apepre R78mil ok?  Letan en bato i monteOk.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a zis kontan konnen si Minis i annan sa lenformasyon sa bato ler i ti kite lo pour sa zour lo sa lensidan ki nou pe koze, lekel ki ti siny son papye, pou dir li ki bor i kite e ki bor i antre Mahe?  E lekel ki verifye poudir i pe swiv sa ki i sipoze fer.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker zofisye ki ansarz Coëtivy ki fer tou bann paper work.  Ok. Son lalis bann keksoz ki annan lo bato ki pe desann isi Mahe.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Wi zis en pti kestyon, mon ti anvi konnen lekel ki fer sir poudir ler i ariv Mahe zot pe esper en bato kote i sipoze antre e ki mannyer i ti pe al en lot landrwa?  E finalman somehow mon pa konnen si lapolis ki’n divert li.  Me selman oli sa kontrol pou fer sir poudir zot konnen ke ler i pe  antre, e fer sir poudir sa i son premye por larantre?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker normalman store keeper ki vini pou li vin resevwar sa bann prodwir oubyen sa bann keksoz ki sorti Coëtivy.  E en not i sorti Coëtivy ki anvoye. Me mannyer mon konpran avek Sirentandan Prizon nou pa – sa pa ti ganny aprouve.  Ok.  Par Lotorite Prizon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis si i annan lenformasyon lo konbyen in kapab  kout Gouvernman pou konstrir sa fasilite laba lo  Coëtivy, pou sa 10 prizonnyen parey i ti pe dir nou ?  E si i osi kapab donn nou en  pti pe detay lo konbyen i koute pou mentenir sa fasilite sa lannen dizon – ki par egzanp in dir nou poudir i annan apepre 20 prizonnyen sa lannen?  Konbyen in kout Lotorite Prizon pou mentenir sa bann dimoun ziska aprezan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bann lenfrastriktir ki’n ganny fer pou sa ki nou apel en close prison – en open prison ti kout apepre R30milyon.  Ok ?  E ou dezyenm bout kestyon Onorab in kout nou apepre R200mil par lannen pou nou gard prizonnyen lo Coëtivy.  Ok. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek Sirentandan.  Minis mon’n ekout ou byen letan ou’n fer ou entervansyon depi o komansman.  Ou’n dir avek nou ki rezon det par deryer sa progranm sete enn, pou dekonzeste prizon.  E an menm tan pou reabilit bann prizonnyen.  Minis be mwan mon anvi demann ou, lefe ki mon konnen ki letan ou allo zil ouswa letan Lagreman i bezwen annan bann kondisyon parey bann Seselwa i dir. I annan en lartik ki ganny sinyen.  E mwan mon anvi konnen lefe ki zot in pran sa desizyon sitan vit, eski i annan bann rapor baze lo problenm ki ti pe leve, ti ganny anvoye sorti lo zil pou al kot sa ki ansarz prizon, swa kot IDC.

Eski ti annan  sa rekonsilyasyon bann rapor?  E dezyenmman lefe ki Seselwa zot ti kontan pe ankouraz sa progranm, akoz parey ou pe dir ti pou dekonzeste prizon, reabilit bann prizonnyen. Me eski pou pran en desizyon sitan vit, sa bann prizonnyen ti’n pran tou dimoun otaz ki pe ansarz laba lo zil pou zot pran sa bann desizyon vit?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Wi Onorab nou ti dir lo konmansman letan nou ti annan sa kantite prizonnyen lo  Coëtivy lentansyon sete pou de kon zeste en pe prizon.  Me apre parey nou konnen popilasyon prizon in desann en pe.  Selman letan nou ti regarde bann kalite prizonnyen ki laba ti annan en  nesesite letan nou ti pe travay lo reabilitasyon pou bann prizonnyen pou nou revwar menm bann prizonnyen revwar kriter, pou nou anvoy bann prizonnyen lo zil Coëtivy.  Bann rapor ki nou’n gannyen i plito bann rapor verbal ok?  Napa okenn rapor ki’n vini an ekri kot mwan oubyen  kot Lotorite Prizon.

E malgre tou letan nou’n ganny sa bann rapor parey mon pe dir Lotorite Prizon in fer serten demars travay avek lapolis ok, pou kapab ede pou fer serten lenvestigasyon, pou regarde tou sa bann lenformasyon ki nou’n gannyen ziska ki degre ki i fonde.  Oubyen kwa egzakteman ki pe arive pou nou kapab fer sa rapor ki nou’n dir nou pou – apre nou pou anmenn osi pou latansyon Lasanble.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab William.

 

HON WAVEN WILIAM

Minis ankor mon pe sey ganny en konpran lefe ki nou  pe ankouraz sa lespri dyalog, konsiltasyon,  Minis eski ou pe dir nou poudir parmi sa 3 Lazans la zot pa’n kapab konmsi asize prenon kont lenvestisman ki’n ganny fer pou sa progranm, zot pa’n kapab asize negosye e diskite.  Ou annan serten konpromi pou kapab les sa progranm kontinyen.  Konmsi mon pe sey konpran konmsi ki mannyer ki sa bann sityasyon in devlope. Akoz ki nou pa’n kapab ki finalman nou’n bezwen pran sa desizyon final poudir be kennsel tou zafer, tou dimoun desann.  E mon ekspekte poudir si zanmen sa lakor ki ou pe dir i ganny tonm dakor lo la i pou annan en kou adisyonnel ki pou vin avek.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon anvi zis re asir Lasanble poudir napa personn ki’n –mon pa ti’n tous sa bout larepons dan premye bout kestyon.  Napa personn ki’n pran personn otaz ki nou bezwen konmsi degaze pou nou desann.  Non Onorab.  Nou progranm ki nou ti pe fer Coëtivy, i vre ki petet i pa’n mars parey nou ti a swete.  Me solman kantmenm sa i pa’n mars 100poursan akoz petet sa kantite reveni oubyen ki nou ti anvi petet kapab anmennen pou prizon, ler nou ti annan sa kantite prizonnyen lo komansman, i pa’n le ka.  Donk lo sa kote ou kapab dir ki sa progranm li menm li i pa’n mars tro byen.  Me i pa vedir ki nou aret sa progranm konpletman.  Ok?  Sa progranm ki Lotorite Prizon pe fer spesifikman pou Coëtivy, me i annan osi progranm ki ganny fer pou bann prizonnyen Montagne Posée.  Donk nou progranm ki nou entegre bann prizonnyen ladan sa i kontinyen marse. Ok?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Bonn apre midi Mr Speaker e bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.  Mon ti a kontan demann Minis lefe ki  Coëtivy in en prizon depi lannen 2010 e sa bann letan IDC ti lo zil. E letan mon regarde osi mon vwar depi an Zanvye 2019 ti annan en Lagreman  ki IDC ti fer, swit mwan pase ki IDC ti fer avek prizon pou son second phase of the Phoenix program.  Kot prizonnyen pa ti pou zis baze  Coëtivy me zot ti pou infiltrate lo tou bann zil IDC.

E dapre IDC  Coëtivy ti pou fermen konman en prizon.  Lefe ki sa prezan in sanze e prizonnyen in reste, in reste  Coëtivy ki arive avek sa Lagreman ki ti ganny fer avek IDC avek prizon an Zanvye 2019?

E mwan mon krwar mon pou bezwen al en pe lo laliny kestyon Onorab Waven William. Mon krwar i ti souden  sa desizyon pou zot tir prizonnyen lo  Coëtivy e i bezwen annan kek konfli spesifik. Ek sa Lagreman ki zot pe travay lo la, eski sa i pou retir sa bann problenm ant IDC avek prizon?   E apre Minis ou ti koz lo staff.  Bann staff in sorti, prizonnyen in sorti lo Coëtivy, eski ou kapab dir nou spesifikman konbyen staff ki’n sorti lo Coëtivy?  Staff prizon.  E eski zot ankor ek servis?  Eski zot ankor ek servis?  Eski zot in ganny re mete dan servis prizon zot tou? E dan sa premye progranm osi mon ti pe koz lo la 15mil Dolar ti ganny allocate avek prizon par  Coëtivy ki ti ganny mete pou devlopman Coëtivy. Ti ganny mete towards Master Plan Development of Montagne Posée prizon. Eski sa ti arive?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa Lagreman ki Onorab pe koz lo la, i sanmenm sa Lagreman ki nou’n anvoye kot Biro Attorney Zeneral ki preski dan son staz final la.  E semenn prosenn nou annan en meeting pou nou kapab diskite e pou nou kapab finaliz li.  Kot i konsern bann  travayer ki ti Coëtivy, bann travayer in ganny transfer Montagne Posée e zot pe byen travay.  3 travayer ki’n transfer Montagne Posée.

Onorab kot i konsern sa 15mil Dolar ki ou pe koz lo la mon pa okouran.  Mon bezwen al rode kot ti sorti.  Depi ler mwan mon ansarz prizon mon napa konesans ki annan 15mil Dolar ki’n ganny donnen avek Lotorite Prizon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa 15mil Dolar i ganny mansyonnen lo en dokiman spesifik ki mon ava anvoy kot Minis ki dir spesifikman ki 15mil Dolar ki ti ganny allocate pou devlopman  Coëtivy li menm i pou ganny anvoye Montagne Posée pou ede devlop prizon anliny avek son Master plan akoz  Coëtivy ti pou fermen le 01 Fevriye 2019.  E bann prizonnyen zot ti pe pran anba sa progranm ti pou al travay lo lezot zil IDC dan tou group, dan tou zil ki dan group ki IDC i annan.  Sa ki mwan mon pe konpran.  Mon ava anvoy kot Minis.  Me solman lefe ki letan Minis ti fer son prezantasyon i ti dir nou ki IDC li, in fini terminate en staff anliny avek sa lensidan

        Me par kont nou vwar letan ou dir nou sa ti ariv le 9 Out, la plis ki en mwan apre i prizon tou le 3 staff ki ti enplike, i ankor pe travay.  eski nou pe di ki ti napa okenn sityasyon ilegal ki ti pe pase lo kote lenplikasyon bann travayer prizon ansanm ek prizonnyen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi onorab. Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr speaker IDC li in zis pran en letan desizyon, Kontra sa dimoun in fini i pa’n re nouvel son Kontra.  Ok?  Me nou,   nou pe fini fer tou nou travay envestigasyon apre pou nou kapab deside ki aksyon ki nou pou pran baze lo lenplikasyon

Nou bann travayer lo Coëtivy. Donk nou pa kapab zis la pran serten aksyon avek sa bann travayer ki nou pa kapab apre substantiate pou nou  kapab pran bann aksyon disipliner ki nou ti ava anvi pran.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker mon premye kestyon pou Minis, se pou mwan demann li dan lespri latransparans, rankont, ki son Prezidan i koz lo la konman de prensip enportan, eski Minis pa krwar ki sa ki ozordi nou pe tande dan sa Lasanble plis ki 1mwan apre sa lensidan ki Seselwa pe tan e pou premye fwa?

Dan sa lespri si letan sa lensidan ti arive dan zot- letan medya ti vin interview oubyen zot menm zot si zot ti’n fer en deklarasyon ki bokou pli konpreansiv, eski Minis pa krwar ki sa ti ava ede pour ki dimoun i annan plis konfyans, dimoun i konnen kwa ki pe arive, e olye ki dimoun i toultan pe viv dan sa fernwanr;   e ki zot tann par pti bout e apre sa zot avek tou rezon pou zot dir keksoz pe ganny kasyet.  E ki apre sa nou tande i annan zis alegasyon, kan o fet i annan keksoz ki direk.

Mr Speaker, eski Minis i ava aksepte ki sa sityasyon lo Coëtivy ti en sityasyon ki ti’n al an deor kontrol.  E ki avek sa sitasyon nou pa ni konnen si drog in antre lo  Coëtivy e ganny servi par bann kondannen.  Nou pa konnen egzakteman kwa ki ti pe antre lo zil e kwa ki ti pe sorti.

        E mwan mon anvi demann Minis ankor enn fwa dan en fason spesifik,  sa kestyon ki Onorab Afif in demande ki mon krwar pa’n ganny tou larepons.  Sa bato letan in sorti Coëtivy, i kler ki poudir prizon ti napa kontrol lo sa bato.  Akoz sa bato ti annan konmisyon, e Minis li menm li in dir nou, ti annan non bann diferan zofisye dan bann sak, dan bann prodwi. Be eski prizon  Coëtivy i ti ape run en open market, ki nenport zofisye ti kapab plas zot komann?

Vi ki in dir nou ki ti annan lavyann koson sale, e tousala se bann keksoz ki e la mon ti ava kontan si Minis i konfirmen, me tou sa bann keksoz ki ti dan s bato eski vreman zot ti pe al prizon Montagne Posée, oubyen eski zot ti annan zot bann lezot kliyan? Eski prizon ti’n pare avek son pickup li, pou li vin sers sa bann komisyon?  Oubyen eski sete bann kliyan prive ki ti pe fer sa bann keksoz?  E mon bezwen forseman vi ki Sirentandan Prizon i la avek nou pou demann Minis, be dan milye tousala, dan milye sa dezord ki ti pe arive lo Coëtivy, ki rol ki Sirentandan Prizon li i annan dan milye tousala? Parski i kler ki poudir nou annan nou en prensip the buck stops at the Head! Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa deklarasyon ki press release ki prizon ti fer, petet wi i pa ti enn ki ti konpreansiv, akoz letan ou pe fer en serten lenvestigasyon ou pa kapab dir nenport kwa.  Ou bezwen petet espere avan pou ou konnen kwa ki pou sorti pou vin dan ou rapor avan ler ki ou fer okenn deklarasyon piblik. Mon panse sa letan Lotorite Prizon sa ki zot ti’n dir zot mazinen poudir sa se sa ki zot ti’n kapab dir sa letan.

Sa bato ti ganny hired par IDC. Sa bato ti sorti  Coëtivy Onorab sa zour.  E prizon pa ti’n demande pou met okenn keksoz lo bato.  Letan Kaptenn li in deside pou pran sa bann prodwi ki zot in donnen laba, pou li desann avek.  Ok?  E se pou sa rezon ki IDC ti en enform apre Lotorite Prizon poudir i annan sa bann prodwi ki pe desann lo sa bato e zot bezwen vin regarde kwa sa bann prodwi.  Me ti napa okenn – i pa en bato ki nou, nou ti’n anvoye ki prizon ti’n anvoye pou ale pou al sers sa bann keksoz  Coëtivy pou desann avek Mahe.  E petet akoz zisteman IDC ki ti hire sa bato se pour sa rezon ki zot,  zot ti ensiste ki sa bato i vini, i vin kot zot laba pou nou kapab vwar ki si sa ki ti annan ki bato  ti’n anmennen. 

Petet Kaptenn li i pa ti devret pran sa bann keksoz. Sa bann prodwi ki bann dimoun  Coëtivy ti’n donn zot pou anmennen.  Akoz sa ti napa –  prizon pa ti’n donn okenn  Lotorite pou desann avek okenn sa bann prodwi Mahe.

Byensir Onorab Sirentandan Prizon li in letan sa bann keksoz in arive, in fer sir ki sa  bann keksoz i pa al kot sa ban dimoun ki ti annan bann non lo la ki ti sipoze ale. Me plito ki sa bann keksoz in mont Montagne Posée kot prizon.  Ok?  Mersi Mr Speaker.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be Mr Speaker, i annan en keksoz la ki pa azoute, Minis si dir avek nou ki se IDC ki ti’n lwe sa bato sa zour.  Be eski Minis pe dir avek nou ki prizon an prensip ti napa nanryen, dan sa bato sa zour?

Bato IDC letan bato letan IDC i lwe en bato, sa bato i sipoze aret kot IDC New Port.  Me ki sa bato ti pe al fer Providence?  Eski pa i kler ki pou dir i annan i annan en keksoz la ki pa azoute?

E dan sa ka mon ti ava kontan osi demann Minis be akfer ki IDC ti lwe en bato sa zour?  E Mr Speaker la mon bezwen dir se pou sa rezon ki dan mon kestyon mon ti osi demande ki Minis ki  responsab pou IDC, li osi tou i vin la.  Akoz i kler ki poudir zis lo sa prizon avek zistwar IDC i pa pou korbore.  I annan de zistwar ki nou pe deal avek la i annan kontradiksyon.

Parske si IDC ki’n lwe bato, napa nanryen pou fer avek prizon, e dan sa ka prizon ti bezwen konnen ki pou dir ki zot pe fer.  E sa bann prodwi e Minis pa’n reponn en kestyon en pe pli boner, lo eski i normal pou ki dan sa bato ti annan bann konmisyon ki ti annan non bann zofisye prizon lo la?  Eski i ti normal?  Konmsi mon ti ava kontan depay en pti git sa nilon pou mwan, parski sa nilon i anpay en kantite sa Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Onorab letan fuel i ganny anmennen pou Coëtivy, se IDC ok, ki hire bato pou anmenn fuel.  Byensir fuel ki lo la se pou nou servi Coëtivy. Ok?  Me bato ki anmenn fuel everytime se IDC.

        Kekfwa lo la i annan enn de pti item pou mont avek pou prizon, pou Coëtivy, me selman sa bato pa ti sipoze retourn avek nanryen ; pa ti sipoze retourn avek nanryen pou Lotorite Prizon akoz Lotorite Prizon pa ti’n donn okenn permisyon pou retourn avek okenn prodwir okenn naryen ok.

        Donk letan bann dimoun laba zot, zot in donn sa bann keksoz Kaptenn li in dakor pou li desann avek in desann avek, e mon krwar i byen ki letan IDC in konnen poudir i annan sa pe desann ki’n alert Lotorite Prizon pou vin regarde kwa ki zot pe anmennen.  Akoz ti napa okenn laranzman pou zot retourn avek okenn prodwir sorti Coëtivy sa zour. Ok?

       

MR SPEAKER

Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be Mr Speaker sa, dernyen larepons ki Minis in donn nou, eski Minis pe dir avek nou ki ofet sa dezord i pli ganny konfirmen, parski sa ki sorti lo zil sa zour, zot ti’n ganny enformen, me ki dan bann lezot lenstans, konmsi tou kalite keksoz ti a pe desann.  E ki personn pa ti konnen.

E ki sa zour ki zot ti ki zot ti konnen.  Parski in annan – nou’n aprann ki pou dir in annan koson sale, lavyann koson sale lo bato, pwason sale lo bato, well mon pa konnen si torti ti annan tou sa zour, Minis ki ava dir nou dan rapor.

In annan tou sa bann diferan prodwir ki bann prizonnyen i servi, dantifris, savon tou sa bann diferan keksoz, ok ?  In annan tou sa bann diferan keksoz ki’n ariv Mahé.  E ki sa i zis sa zour  ki zot in ganny sans pou zot dekouver.  Be ki bann lezot keksoz ki’n pase?  Lekel ki’n donn lord pou touy koson lo zil?  Lekel ki’n donn lord pou sal koson?  Lekel ki’n donn lord pou met tou sa bann pwason, parski tousala se bann prizonnyen ki fer.

Alors Mr Speaker an menm tan osi, mon anvi dir Minis ki, ki vreman in eksit nou in eksit nou lapeti pou nou lir sa rapor, akoz deza sa ki nou pe deza sa ki nou pe tande la i nou espere ki tou sa bann keksoz pou dan sa pou dan sa rapor, pou nou kapab ganny en vre portre.  Parski, parski – wi pou nou kapab konnen kwa ki’n arive.  Parski finalman toultan Coëtivy ki lo sant bann mister.  Sea Horse, ti en mister ; la prizon Coëtivy, i en mister, kanmaron i mister, tou keksoz me Coëtivy i bezwen sanz son non apel li zil Mister.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Ok mersi Onorab.  Zis pou lenformasyon Lasanble.  Responsabilite bann zil i tonm anba VP’s office.  Mon panse se sa ki nou pa’n kapab ganny repons avek Lofis Prezidan.  Dan labsans Prezidan, VP avek Designated Minister pa kapab an menm tan deplase pou vin kot Lasanble.  So i enn oubyen lot.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Me selman Mr Speaker IDC i annan en CEO, Mr Glenny Savy.  Me omwen zot ti’n devret anmenn Mr Glenny Savy, konman enn bann teknisyen.  E letan bann kestyon ti ava al en pe pou IDC Minis, ti ava kapab vir kot Mr Savy, pou demann li akoz parey mon pe dir Mr Speaker,  Nou pe fini Question Time e sa lot nilon i ankor byen anpaye.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Se sa se sa direksyon ki mon ti pe ale.  Se pou i annan plizyer kestyon ki Minis pa’n kapab donn tou larepons.  E mon swete ki se sa direksyon ki Minis i ava pran ki ava pran, ki i ava pran li donn Lasanble plis lenformasyon atraver lofis IDC.  Nou a kapab ganny sa bann lenformasyon.

Minis i annan en dernyen kestyon ki Onorab in poze.  Apre avan nou fini mon ti’n mank Onorab Churchill Gill.  Mon ava donn li sans osi pou li  poz son kestyon.  En moman Onorab.  Ti annan en dernyen kestyon pou Onorab Ramkalawan.  Yes Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon kestyon mon ti pe demande be lekel ki’n donn lord pou touy koson pou met pwason pou met torti pou met tou sa bann diferan items lo sa bato?

E si se pratik normal pou zot met e pou annan bann gard – bann zofisye prizon zot non lo sa bann konmisyon e mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker kan letan prizon i donn lotorizasyon wi nou permet avek lotorizasyon ki bann dimoun i kapab met serten keksoz lo bato pou fer desann.

Me sa ki mon ti pe fer resorti, se ki ti napa lotorizasyon prizon sa zour, pou sa bann keksoz ki ti ganny mete lo bato.  I bezwen bann staff ki’n deside pou met sa bann prodwir lo bato, pou fer desann sa zour – fer desann Mahé.  Zis petet akoz en bato in vin Coëtivy sa zour, nou’n deside pou nou met sa bann keksoz pou fer desann.

Me normalman letan i annan – bann letan kot letan i annan en bato i desann kot prizon, i a donn lotorizasyon e i annan bann dokiman ki ganny fer pou dir kwa egzakteman ki pe desann, en mannyer ki Lotorite Prizon letan bann keksoz i arive, i kapab verifye.

Me mon panse Onorab tou sa bann keksoz zisteman i ava sorti dan sa rapor e Lasanble i ava ganny tou detay lo sa bann leklersisman, bann lenformasyon ki nou pe rode.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Minis mwan mon kestyon i otour kestyon No.1.  Vi ki sa fasilite in ganny fermen,  eski lo sa Lagreman ki ti annan avan sa i fermen,  e ler in fermen eski in annan okenn lenplikasyon finansyer ki Lotorite Prizon in santi ki vi ki in ferm deswit, prezan i annan serten lenplikasyon ki involve?  Si i annan?  Si zot annan en kou konbyen ki petet zot pou bezwen pey IDC baze lo sa desizyon?  Sa i mon premye.

Apre 2enm pou sa R30 milyon pou sa bann fasilite, parey nou vwar i ase sibstansyel, si petet ler nouvo Lagreman i fini sinyen apre ki sorti kot AG’s Office se petet Lasanble i kapab ganny nide lo sa fasilite ki Lotorite Prizon avek IDC i tonm dakor pou fer lo la?

Konmsi nou a ganny nide si i annan posibilite pou rekiper en pe sa bann larzan, vi ki sa bann fasilite pou zis la.

E mon dernyen se sirman avek sa desizyon ki zot in pran, la zot mon mazinen zot annan plis kontrol lo prizonnyen, pou letan i baze isi, eski zot kapab konfirmen ki bann lavantaz ki zot santi in anmenn Lotorite Prizon par pran sa desizyon?

Apre si zot santi Lotorite Prizon i pe fer bokou plis savings ki ler ti annan sa fasilite ti an loperasyon Coëtivy?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon oule zis dir nou pa ankor fermen.  Nou’n tir prizonnyen.  Nou bann assets i ankor lo Coëtivy nou pa ankor anonse pou dir ofisyelman nou’n ferm prizon Coëtivy.  Donk i annan serten bann keksoz, bann diskisyon ki nou bezwen fer ok, pou nou vwar finalman si nou pou fermen konpletman prizon lo Coëtivy.

E definitivman Onorab, i bezwen annan bann diskisyon ki ava ganny fer, pou vwar ki mannyer ki pou arive si zanmen nou fermen konpletman, ki pou arive avek sa bann fasilite, ki mannyer pou ganny servi. Akoz i vre i annan en kou.  I annan larzan ki’n ganny depanse.  E nou bezwen regarde.  Ou pa kapab zis les sa bann keksoz koumsa menm pou deteryore.

Mon panse serten lavantaz ki i ava annan dousman, dousman nou’n lontan mon krwar nou ti ler nou ti annan plis prizonnyen lo Coëtivy ou ti depans bokou plis.   Mon krwar zot ava mazinen ki i annan letan nou ti pe pey IDC, R650 mil tou le 3 mwan?  Tou le mwan,  ok pou nou kapab kontinyen letan nou ti annan apepre 100 prizonnyen pou nou kapab kontinyen mentenir sa prizon lo Coëtivy.

Donk definitivman i pou annan serten savings ki prizon pou fer, koup en pe lo sa bann depans ;- depans avyon, depans bato, monte/desann anvoy peye pou anmenn fuel Coëtivy par egzanp.  Sa i ava ede dan sa kote.  Petet sel keksoz ki an term prodwir, parey mon ti dir taler progranm in pa’n mars parey nou ti ava oule, e napa bokou reveni ki nou’n kapab gannyen baze lo sa progranm ki nou ti anvi enplimante, lo Coëtivy.

Me dan en fason petet i pou annan plis lavantaz ki dezavantaz, finalman pou retir bann prizonnyen lo Coëtivy.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Eskize Minis mon ti pe mean ler loperasyon i redwir konmsi lakantite.  Selman mon premye kestyon pa’n ganny reponn. Ler mon dir si ler nou’n redwir sa loperasyon sibstansyel, eski in annan okenn lenplikasyon finansyel baze lo Lagreman ki Lotorite ti annan avek IDC, vi ki Lagreman konmsi in ganny redwir abruptly li?

E si i annan, ki kalite kou ki nou pe koze, oubyen ki nou anticipate.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

THE DESIGNATED MINISTER MACSUZY MRS MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker non, napa okenn lenplikasyon finansyel.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis zis en pti kestyon vitman an pasan.  I ankor annan propriyete prizon lo Coëtivy?  Eski en levanter i ganny fer?  E lekel ki pe sofgard sa bann priyorite a sa moman?  Minister.

 

THE DESIGNATED MINISTER MACSUZY MRS MONDON

Wi mersi Mr Speaker.  Wi en levanter i ganny fer.  E nou annan gard sekirite, serten gard prizonnyen ki ankor dan Coëtivy ki nou pa ankor fer desann zisteman akoz nou ankor annan bann asset prizon ki annan lo Coëtivy.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Avek sa avek lafen sa Private Notice Question.  E mon ti a kontan remersi Sirentandan Prizon, Mr St Ange e nou ava eskiz li parmi nou.

 

(THE SUPERINTENDENT OF PRISON  MR ST ANGE WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon eski i annan en konsansis ki nou kontinyen avek nou travay, nou pran sa Bill Second Reading e nou ava regarde ki zistans nou ete.  Ok Onorab De Commarmond, nou kontinyen?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Yes Mr Speaker nou kontinyen nou fini i straight forward.

 

MR SPEAKER

Nou ava fer rantre bann zofisye.  Mon a demann parliamentary reporter fer rantre bann zofisye Seychelles Fire Rescue Service Agency.

        Bon mon ti a kontan dir bonzour e welcome Chief Fire Officer Mr Albert Rose, ki akonpannyen par son Deputy Chief Fire Officer Mr Regis Bethew e Ms Tally Domingue ki Asistan Zofisye pou Divizyon pou SFRSA. 

        Mon’n ganny avertir ki reprezantan AG’s Office i pou zwenn nou apre.  Me nou ava konmans nou travay lo sa Bill.  Mon ava osi tou averti bann Manm pou dir nou’n sirkil track version avek en pe koreksyon and all that ki’n sorti kot Bills Committee pou tou bann Manm.  E son mother Bill osi tou in ganny sirkile avek tou bann Manm – e-copy savedir bann Manm i kapab print oubyen zot kapab swiv lo zot laptop.  Mon kapab ganny Mosyon pou Second Reading. 

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi Designated Minister ek ou delegasyon. Bonn apre midi tou Manm e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker anba Order 64(2) Standing Order mon oule move ki Seychelles Fire an Rescue Services Agency (Amendment) Bill 2019 Bill No.10 2019 i ganny lir en Dezyenm Fwa.   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Okenn Manm ki segonde?  Yes Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Motion seconded Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Bon Mosyon in ganny segonde.  Mon ava prezan envit Minis pou li prezant Bill.  Minister laparol i pou ou.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr. Speaker sa Lalwa Seychelles Fire Rescue Services Agency 2010 pe ganny revize pou azout bann provizyon ki pou permet li kree regilasyon, e pou donn li bann pouvwar adisyonnel ki manke dan Lalwa.

Sa revi i a permet Minis kapab fer regilasyon pou fire safety disiplin e lezot evantyalite.  Lalwa parey i ete konmela i mank serten provizyon ki neseser pou kapab entrodwir serten regilasyon.

Sa bann lamannman ki pe ganny propoze, i annan bi rektifye bann mankman ki annan dan Lalwa.  Mr Speaker nou ava rapel ki ziska 2010 Fire Brigade ti en Divizyon anba Lapolis.  Mr Speaker nou pe propoze ki sa bann lamannman swivan i ganny konsidere e aprouve par Lasanble.

Premyerman pou azout serten definisyon ki manke dan clause lenterpretasyon ‘’on call’’, ki vedir sa bann erdtan ki en manm servis i pas i pa lo shift pou travay, me ki kapab ganny kriye pou retourn travay a nenport ki moman.  ‘’On duty’’ ki vedir sa bann erdtan travay ki en manm sa Lazans ki lo shift pou li travay, i kapab ganny kriye pou retourn travay si i neseser, oubyen ki permet li reakte lo en lensidan ki anliny avek son, responsabilite.

Nou pe propoze osi pou fer rantre dan sou-seksyon 4 (1)(j) apre sa mo ‘’mitigate’’ sa bann mo swivan, ‘’damage to property.’’  Sa i akoz sinifikasyon ‘damage’ ek ‘loss’ i diferan e sa clause i ganny amande pou kouver tou lede.

Sa seksyon i an relasyon avek manda Lazans pou fer evalyasyon e devlop bann plan operasyonnel, pou adres bann hazard ki kapab poz en dife.

Pou retir bann mo ‘’the Minister may’’ dan seksyon 5 (1) e ranplas zot par sa bann mo swivan ki pou ganny fer antre lo konmansman sa seksyon, setadir; ‘’the Chief Fire Officer in consultation to the Minister.’’  Sa se pou asire ki servis i reakte vitman dan en ka emergency e osi fasilit bann laranzman ki ganny fer ant Larzan avek lezot Lotorite pou okenn led expertise oubyen lasistans teknik kan sa Lazans i bezwen.

Sa lamannman pe osi fer provizyon pou azout ‘’Senior Division Officers’’ e ‘’Junior Fire Fighters’’ dan seksyon 6 (1)(b) akoz sa bann ran, pa ti’n ganny enkli dan akt aktyel, me zot egziste dan Scheme of Service SFRSA ki’n ganny drafte apre ki akt ti’n aprouve.  Pou rantre dan seksyon 13 sou-seksyon (3) ki pou donn Chief Fire Officer pou vwar call back to duty en zofisye  pou ki i annan ase mendev kan i neseser, swa dan ka en dezas ou en lensidan grav.

Pou entrodwir mekaniz pou redwir risk ki annan lo en scene lensidan, par retir  paragraf (a) anba seksyon 14 (1) e ranplas li par en lot ki permet sa Lazans retir ouswa fer neseser, pou retir okenn keksoz dan vizinite en lensidan dife. En lot sou- seksyon (h) pou ganny entrodwir.  Sa pou permet en zofisye anliny avek son responsabilite, kapab servi okenn lekipman neseser, ki a son dispozisyon pou fer son travay.  Seksyon 28 pe ganny tire, akoz in deza ganny kouver anba seksyon 14 (1).

Mr Speaker sa lamannman i fer provizyon pou annan en regilasyon disipliner, e pou azout lofans e prosedir disipliner dan Lalwa.  Lazans i en lafors disipliner e Public Service Order, PSO i pa fer provizyon pou mentenir sa nivo disiplin ki neseser dan en tel lafors.  Sa ‘’Schedule of offences’’, i pli detaye e i parey sa ki pe servi avan anba Police Force Act. 

E, i osi e i osi fer provizyon anba katriyenm parti sa Lalwa pou kreasyon ‘’Fire Safety Regulations. ‘’ Akoz pou lemoman Lalwa pa permet Lazans devlop e enplimant en tel regilasyon.

Lamannman pe osi propoze pou en nouvo sou- seksyon (g)  ki pou dir ‘’The regulation and management of the lifeguard services.’’ Sa pou fer provizyon pou servis lifeguard tonm anba direksyon Seychelles Fire and Rescue Services Agency. 

        Sa a permet fer regilasyon pou sa servis, ki pou kouver zot kad legal, zot striktir zot fonksyon, Kod Kondwit eksetera.  Sa servis pou osi ganny serten pouvwar anba Lalwa.  Par egzanp ;- drwa larestasyon, asiste bann zofisye tenny dife ler i annan en emergency eksetera, ki pou ganny definir dan zot regilasyon.

Mr Speaker sa bann provizyon pou rektifye bann mankman ki ti annan dan Lalwa orizinal, e pou donn pouvwar Minis pou fer regilasyon neseser, pou met Lazans lo menm standar avek lezot lafors disipliner e osi e donn plis pouvwar atraver regilasyon pou fasilit son travay e promot en servis pli o nivo.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.   Bon deba i ouver lo prensip e merit zeneral sa Bill Seychelles Fire and Rescue Service Agency, (Amendment) Bill, 2019.  Okenn Manm ki le entervenir?  Yes Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

mersi Mr Speaker pou donn mwan laparol.  Mr Speaker souvandfwa premye dimoun pou reponn lapel dan bann sityasyon dirzans se bann fireman. 

Sa i akoz zot bann profesyonnel ki ava servis piblik ki swa dife dan lakaz, dife dan bwa, dife dan batiman, aksidan lo semen, sofgard dirzans lo semen pou sekour,  en dimoun ki’n pri par la, e letan tou dimoun pe sov dife ouswa pe taye sorti dan en batiman ki anflanm, fireman li i pe rantre dan sa menm batiman.

Sa travay i enn ki tre nob e brav Mr Speaker.  E sa bann risk ki bann fireman i pran, i fer pou sov lavi dimoun e fer mye pou sov zot propriyete.

Mr Speaker kouraz e mesaz pou tou travay ki sa bann fireman i fer.  E moman pli fyer se pou sov lavi.  E sa i demann en gran sakrifis.  Sakrifis akoz sa bann zofisye tenny dife, i ekspoze avek en kantite keksoz tel ki lafatig e dehydration.  

        Mr Speaker natir travay en zofisye tenny dife, i reste en fireman lizour konman aswar dan konze anyel, swa dan son pa konze e menm ler i off duty.  E enn bann rezon ki sa Lazans i regroup ki regroup selman apepre 135 zofisye ki konpri zonm ek fanm anba komandan en Chief Fire Officer oubyen CFO, i egzize ki nou anmenn ki nou amann seksyon (2) zot Lalwa, pou donn definisyon ‘’on-call’’ e on duty pou fer li posib pou sa zofisye ansarz kapab call back en zofisye tenny dife, nenport ki moman ki swa i dan son konze anyel or off-duty. 

E sa pou sirman fasilit travay sa Lazans, sirtou dan bann ka dirzans kot i bezwen maksimonm zofisye lo teren.  Lo sa not mon demande ki sa Lazans i fer provizyon dan son Bidze, pou ki sa bann zofisye i ganny peye overtime ler zot call on time pou travay.

E tou bann lezot lamannman ozordi, ki pe fer dan Lalwa aktyel Fire and Rescue Service Agency – SFRSA i bann senp lamannman, ki pou permet travay sa Lazans vin pli efektiv e efikas pou kapab sov lavi e propriyete bann dimoun.

Mr Speaker le 8 Out 2019, in fer egzakteman 1an, depi zour sa gro lensidan dife ki ti detri en stor kot SPTC lo Lari Latanier.  E sa stor ki SPTC e sa stor ki SPTC ti stok son bann materyo parey larou, pyes, papye e lezot keksoz ki sa lakonpannyen i servi ti ganny detrir.  E sa lensidan ti kapab ti ganny dekri konman parmi bann pli gro dife ziska prezan, ki Lazans Servis tenny dife ek sovtaz avek lezot Lazans ki reponn bann lapel dirzans dan pei.

Mr Speaker sa zour tou bann Lazans konsernen parey Departman Risk ek Dezas – DRDM servis tenny dife kot Airport enternasyonal Sesel, servis dirzans Lopital Sesel, Lapolis bann zofisye kot SEYPEC e lezot ti mobiliser, e deplwaye vitman pou vin lo teren, e ede fer sa ki neseser pou evakye dimoun e protez bann batiman dan zalantour, pou anpese ki sa dife i propaze e fer plis dega.

E sa bann gro lafimen nwanr, ki’n kouver parti lavil Victoria avek son zalantour,  prenon kont  son lokasyon sa dife ki ti’n flanbe pou plis ki 4erdtan edmi, anmenn en kantite defi e difikilte pou sa Lazans ki pe fer lamannman pli enportan ki  devan nou Lasanble ozordi.

Sa seksyon 14(1) kot i azout sa bout ‘’flammable combustible, explosive and dangerous materials or other property found therein,’’ rezon sete kan sa dife ki ti arive kot SPTC, ti annan en building a kote li ki ti pe stor bann lekipman fireworks, parmi bokou lezot lekipman, ki ti osi kapab kree dega e fer dife propaz pli vit.  Sa bann keksoz ti bezwen ganny retire vitman.  E lanmen obor i ti annan Cable and Wireless. 

        Mr Speaker lanmenm ater – lanmenm la Cable and Wireless ti osi annan en kantite gro kab ki ti highly flammable sa bann lekipman ki ti dan ki dapre sa lakonpannyen, i kout vreman ser e ti bezwen ganny retire vitman.  E byensir pou retire i ti demann gro lekipman;- parey crane ek JCB pou kapab vitman retir sa bann lekipman.

I enportan note ki sa Lazans tenny dife li menm, napa sa bann lekipman anba zot responsabilite. Alors SFRSA ti bezwen re akte vitman, san ki retard sa loperasyon.

Me lefe ki pou ki dan vye Lalwa bann desizyon sete Minis ki bezwen pran, e nou konnen ki dan sirkonstans emergency, desizyon i bezwen ganny pran vit, tre vit san tard loperasyon.

Mr Speaker enn bann gran amannman dan sa Lalwa – SFRSA se seksyon 14 (1) ki pe repeal paragraf (e) ki ti ki lir koumsa, ‘’order the removal of any vessel, vehicles, furnitures, goods or property from any building on fire or other emergency.’’   E ranplas li avek, ‘’order to remove or caused to be moved from any building or structure which is on fire or in vicinity of  a fire or other emergency, any vessel, vehicles, furniture, flammable, combustible, explosives, and dangerous materials or other property found therein.’’ 

        E lefet ki zot in osi anba seksyon 4 (1) (g) azout ‘’damage to property’’, apre mo ‘’mitigate’’ ki fer sa paragraf seksyon 4 (1) (g) pou prezan lir comme swivan: ‘’to ensure that responsible steps are taken to prevent and mitigate damage to property loss or injury from fire or other emergencies.’’ 

        Sa pou kapab redwir risk ki sa bann lekipman ouswa propriyete i ganny proteze.  I neseser alors ki bann zofisye tenny dife zot kapab retir sa bann keksoz dan compound en dife dan ka, kot sa bann keksoz i kapab ganny bouze.

Pou anpese ki dife i propaze ouswa andomaz sa bann propriyete an kestyon.  Zis parey dan sa de ka ki mon’n koze pli boner, dan ka bann lekipman ek kab lakonpannyen Cable and Wireless e sa lot lakonpannyen ki ti annan bann fireworks  ek lezot lekipman ki kapab pran dife.

Mr Speaker, nou tou nou konnen ki dan laplipar lenstans sours delo bann zofisye tenny dife, dan bann ka aksidan dife atraver fire hydrants, ki trouve en pe partou lo bann semen.  E dan bokou ka en kantite transpor pa pe respekte bann lokasyon, kot par neglizans zot zis park lo bann fire hydrants.  E avek sa lamannman sa pou osi permet bann zofisye tenny dife retir okenn transpor ki’n park lo sa bann fire hydrants. 

Me dan bokou lezot ka osi sa bann fire hydrants pa vizib e sa konman e san konnen en drayver i kapab fasilman park lo enn.

Mon pe demande ki Land Transport osi nou swete ki zot pe ekoute, i fer byen zot travay e fer sir ki tou landrwa ki annan fire hydrants, i ganny byen fer marke pou evite ki sa bann lensidan parey i arive.

Mr Speaker dan Lalwa aktyel, okenn desizyon ki annan pou fer avek acquire okenn lekipman ouswa lezot personnel  neseser, avek lezot Lazans tel ki; Lafors Defans, SEYPEC,  lakonpannyen ki annan gro crane ek JCB, ek lezot gro lekipman, pou kapab bouz bann materyo ki bezwen ganny bouze vitman.  Ki swa helicopter, bato oubyen okenn lezot kontrakter ouswa endividi ki annan sa bann lekipman, sete Minis ki ti bezwen pran sa bann desizyon.

E se la  kot lamannman seksyon 5(1) i rantre pou donn pouvwar CFO pou pran sa bann desizyon pli vit,  sirplas, an konsiltasyon avek Minis.

Mr Speaker sa i osi anmenn nou lo lamannman touzour dan amannman dan seksyon 14(1) kot SFRSA i azout ankor paragraf ki  tous  ki touzour relye dan menm sirkonstans bann emergency. 

        Lot paragraf ki’n ganny se paragraf (h) ki lir comme swivan,’’ take any equipment required to be used into, through, or upon any premises where it is necessary for the purpose of carrying out their duties. ‘’

        Sa nouvo paragraf pe senpleman dir ki pran ki dir en dife ki arive dan nenport ki landrwa i annan dizon en JCB ouswa en crane sirplas ouswa menm lo semen e ban zofisye tenny dife zot bezwen sa lekipman vitman.

Sa zofisye pou kapab pran sa lekipman pou servi pou fer zot louvraz.  E Lazans i osi trouv li neseser pou azoute ki paragraf (i) ki fer ‘’use of convenience uses of water, for the purpose of extinguishing of fire.’’

 

Mr Speaker, the Seychelles Fire and Rescue Service Agency SFRSA in evolye.  Sorti konman en Fire Service ki pa ti vreman organize dan bann lannen avan 1976.  Sa bann letan tenny dife ti form parti travay serten zofisye Lapolis baze kot Headquaters Lapolis, e zot ti travay 8er ziska minwi toulezour.  E lefe ki zot bann zofisye Lapolis avek lezot responsabilite, zot ti otomatikman devoue ti dan bann pti aktivite reye avek konbat dife.

Parey mentenir e teste bann lekipman, zot pa ti neseserman vreman swiv lantrennman pou konbat dife ouswa lantrennman dan prevansyon dife.

An 1976 sa fonksyon konbat dife ti sanze avek formasyon en unit servis tenny dife anba non Fire Brigade, ki touzour tonm anba responsabilite Departman Lapolis.

Me ansarz-e par CFO Chief Executive Officer.  Fire Brigade ti annan en nouvo manda. Ki ti al pli Fire Brigade ti annan en nouvo manda ki ti al pli lwen ki zot rol orizinal pou senpleman tenny dife, me enkli lezot fonksyon parey aksidan dan transpor o semen bann lensidan kot i enplik bann sityasyon danzere parey bann sibstans danze ammonia bann dezas natirel e prevansyon dife parmi bokou.  Sorti dan langar kopra lo vye lasose an 1982, zot in vin etablir zot etablir zot semen Latanier kot ozordi ziska zot ete ozordi.

An Zilyet 2010,  swivan en Lalwa pase dan Lasanble, nou’n vwar kreasyon Seychelles Fire Rescue Services SFRSA. Me i byen note, ki depi zot Lalwa in vin anfors i fer premye fwa ki sa lamannman ki sa Lazans i anmenn lamannman dan zot Lalwa.

E finalman les mwan dir ki zot ki avek devlopman kontinyel ek bokou  sanzman dan plizyer domenn konsernen avek sov lavi dife nouvo teknolozi, i neseser ki bokou keksoz i bezwen sanze pou sa Lazans fonksyonn pli byen.

E pou terminen mon swete, ki zot turntable in fini ariv dan pei, mon konpran ti pou’n arive sanmenm sa mwan  Septanm.   Avek sa Mr Speaker mwan mon pou raport sipor pou sa Mosyon akoz sa bann lamannman i annan son lenportans e son merit.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Mon a donn laparol Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pou tre bref lo sa.  Mon pou al direkteman lo enn de bann pwen.  Premyerman mon oule salye zefor sa bann dimoun ki travay ki ganny anploye dan en Lenstitisyon, dan en Agency kot zot ekspoz zot lekor avek bokou danze.  Bann danze dife.  Kapab annan leksplozif.  Kapab osi annan  bann combustible fuel ki bril a en tanperatir tre o.  E zot osi annan en seksyon ki ede pou parey life guard lo bann lans.

Mr Speaker sa Bill ki devan nou i pe fer provizyon pou serten nouvo terminolozi ek zot definisyon.  E i met an konformite sa bann definisyon, terminolozi ek striktir SFRSA parey i ete ozordi.  Nouvo dan sa Bill i prensipalman 14(1), seksyon 14(1) kot i deza pe ganny pratike me selman ozordi zour sa bann keksoz pe ganny mete an ekri.

Par egzanp bann fire services zot pou kapab ozordi zour retir bann danze oubyen bann keksoz ki eksplozif, oubyen bann keksoz ki kapab pran dife otour en dife, en scene dife li menm. Sa zot kapab fer li san annan okenn liabilities.  Zot osi kapab parey in ganny dir avan retir bann transpor oubyen lev bann transpor e retir li lo bann landrwa kot – e otour bann visinite kot pe pran dife.  E osi zot kapab servi delo dizon zot pe tenny en dife kot i annan en swimming pool e sa i delo ki available pli pre ek zot, zot kapab servi sa delo pou kapab tenny sa dife.

Me si nou get sa lafors li menm i parmi enn sa 4 Lafors Disipliner ki annan dan pei.  Lapolis, zofisye prizon, Zofisye larme e  zofisye tenny dife, zot parmi sa 4 Lafors Disipliner ki annan dan pei.  Nou kapab dir poudir sa bann dimoun pa’n ganny en bon deal avek sa Gouvernman ki la i pouvwar, sa Gouvernman US.

Akoz mon pe dir sa?  Mon pe dir sa kestyon nou’n vwar poudir in pran plis ki 1an pou menm apwent en Chief Officer.  E ozordi ziska up to date now, mannyer mon konpran i pa ankor ganny tou son bann dues ki ale ek son title.  Nou vwar osi ki ler nou pe konpar zot Scheme of Service avek lapolis, ti ganny dir lannen pase fan Bidze par Minis li menm avek bann dimoun ki ti la devan ki zot pou armoniz Scheme of Service fireman pou fer li parey lapolis.  E ozordi nou vwar Zilyet ler in fer sa bann nouvo striktir lapey nou vwar ki lapolis li pou en trainee constable, konmans avek en trainee constable ki i konmans a R2500, inducement allowance ki al lot ziske Chief Superintendent ki 14, 500.  Me nou vwar pou lot konpatriyot ki lo osi mon kapab dir ki met zot lavi pli an ris dan serten sans.  Zot, zot pe ganny konmans avek en Junior Fire Fighter ki ganny R2mil e ziska Chief Fire Officer ki ganny R6mil allowance.

 So sa i montre sa disparite deza. E nou parey nou LDS nou’n toultan dir ki Gouvernman i bezwen onor son commitment.  Si in fer en commitment avek sa bann dimoun i devret gard son commitment.  Se pou se la rezon ozordi nou vwar stike dan sa pe !  Nou vwar strike par teachers, nou’n vwar strike par nurse, nou’n vwar stike par doker, nou’n vwar strike par bann travayer Air Seychelles.  Ozordi Customs pe fer strike, set akoz Gouvernman pa onor son komitman  ler i vin la dan sa Lasanble i dir pou fer tel keksoz.

E mwan mon pe dir koumsa poudir sa bann dimoun i pa’n ganny en good deal avek sa Gouvernman US.  Menm lo kote lekipman – bokou lekipman ti dir pou ganny fer vini sirtou lo kote rescue bann hazmat suit e pou donn zot osi bann hazmat training.  E ziske prezan sa bann keksoz pa ankor ganny fer.

Alor mon krwar ki la ki Bidze pe vini mon pe profite pou sipliy avek Minis ki sa ban keksoz i ganny get ladan.

Mr Speaker nou pe koz osi lo retention pou travayer.  Ozordi zour nou vwar poudir Fire Services avek tou  sa bann risk ki zot pe met zot lekor ladan, pou zot al tenny dife pou zot fer sir ki zot rescue lavi, nou vwar poudir ankor zot Scheme of Service i montre ki zot lapey debaz i ba.  I ankor pli ba ki pou lapolis ankor.

Ankor la mon pe demande ki zot fer keksoz pou sey met sa bann dimoun on par avek bann zofisye Lafors Lapolis.  Mr Speaker avek sa mon pou terminen an dizan ki mon ekspekte osi ki Minis i met an provizyon dan Bidze, pou fer sir ki bann fire station parey Anse Boileau i ganny zot bann lekipman neseser e osi fer ki en nouvo stasyon tenny dife Beau Vallon i ganny realize dan en short dele.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Hoareau.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou pe apros lafen lazournen Lasanble e ki pli bon morso travay ki nou kapab gannyen se ki en Lalwa ki efektivman deal avek bannenn bann Lazans e enn bann group travayer ki malgre nou pa vwar zot tou le zour e me ler nou bezwen zot,  zot reponn a lapel toultan.  E zot fer zot travay san lafreyer. Zot rann en servis kominote ki nou tou no bezwen remind nou lekor nou bezwen annan en tre o nivo lapresyasyon pou sa ki zot fer.

Mr Speaker mon kapab swazir pou fer parey entervenan avan mwan e koz li tou problenm ki kapab annan  dan tou landrwa travay me sa pa popu fer zistis vre travay ki nou annan devan nou pou fer.  vre travay devan nou ki nou annan pou nou fer se pou nou regard Lezislasyon ki’n vin devan nou e nou regarde ki SFRSA pe demann nou pou fer.

Ki Lasanble pe ganny demande pou fer ozordi apre midi.  E konsider zistans ki SFRSA in arive ozordi konpare ek kot zot it ete dan lepase.   Mon krwar ki- mon le kestyonn mon koleg ki’n koz avan mwan.  I en tre bon zanmi,  pou nou parfwa er nou ensit bann travayer, akoz pou napa landrwa travay kot tou dimoun i satisfe avek tou kondisyon travay ki zot gannyen.  Oubyen pou napa en landrwa travay kot nou kapab donn tou dimoun sa bann kondisyon travay ki nou ti a kontan donn zot.  Mon’n annan plizyer diskisyon avek ban koleg ki dan SFRSA, mon annan koleg lekol ki ozordi dan Lasanble ki dan SFRSA.  Mon annan lezot koleg ki’n lekol ek mwan ki’n travay avek SFRSA pandan plizyer lannen dan diferan fonksyon.

E souvandfwa lo bann diskisyon ki nou gannyen, nou ganny sans koz lo zot bann challenges ki zot fer fas avek ; lo bann defi ki zot fer fas avek.  Lo bann keksoz ki zot ti a kontan vwar.

Me sa ki mon toultan apresye avek zot se ki en realizm, pou zot konpran ki pa tou keksoz ki kapab ganny fer ozordi. Me sa ki zot pe demande se, ki i annan plis lanfaz e plis zefor ki ganny mete lo sa travay ki zot bezwen fer, lo lekipman ki zot bezwen, lo bann nesesite ki vin avek sa travay.  E mon krwar sa en keksoz ki vin avek sa travay.  E mon krwar sa i en keksoz ki Minis ki responsab pou SFRSA ozordi dan Lasanble i bezwen pran konsyans, e bezwen fer sir ki atraver son Minister son bann zofisye pe monitor e pe verifye bann demann ki SFRSA in fer atraver Bidze si sa bann demann pe ganny zwenn. Si pa pe kapab ganny zwenn dan ki bann dele letan dan ki zot pe ganny zwenn.

E sa en keksoz  ki vreman enportan pou nou ozordi.  Mr speaker nou privilezye ozordi Lasanble se akoz nou Lasanble ki pe efektivman otoriz en anomali ki egziste dan Lalwa SFRSA.   E sa se lefe ki nou pran li for granted ler en zofisye Fire Brigade mannyer nou apel li nou tou dan langaz  kouran i antre dan en lakour e i bezwen fer en travay,  nou pa realize poudir sa zofisye a sa moman ki i pe antre dan sa lakour i met son lekor a risk.

Premyerman a risk domaz propriyete sa dimoun kot i pe antre.  Dezyenmman a risk a son prop lekor pou sa louvraz ki i pe fer. E ti enportan ki malgre ki i annan en idemifikasyon dan Lalwa ki dir ki en zofisye ki’n fer en aksyon an bonn fwa pa sipoze liable pou sa.  Me in annan sirkonstans kot SFRSA in bezwen reponn serten kestyon vizavi sa.  E i enportan alor ki nou annan sa derogasyon dan Lalwa pou zisteman permet SFRSA aliny avek revizyon pli zeneral ki pe annan an se ki konsern bann disaster response – e ou a rapel Mr Speaker ti annan en workshop   ki ti fer kot bann Manm Lasanble ti ganny envite pou attend, ki ti ed nou pou konpran travay ki pe arive otour management of dezas.

E enn bann konponan bann management of dezas se rol bann zofisye, bann zofisye – zofisye  bann lafors ki pou entervenir dan sa bann sirkonstans.  E ki bann proteksyon  nou donn sa ban zofisye, pa proteksyon an term lekipman, me proteksyon legal ki zot bezwen gannyen kan zot pe fer zot louvraz.  E sa i enportan.

Sa ki osi enportan Mr Speaker se lefe ki nou pe donn sa bann zofisye ozordi loportinite pou pas atraver bann propriyete. pou kapab ariv ver en scene kot zot bezwen donn latansyon e zot bezwen fer en serten travay.

E Lasanble petet pa pe realize, me in annan plizyer ka dan le pase, kot sa bann zofisye pa’n kapab access serten scene, akoz parfwa i difisil pou ganny Lagreman propriyeter pou pase. Oubyen propriyeter pa oule zot pas la e oule  zot pas en landrwa.  

So i fer ki nou pe donn en ple plis abilite atraver sa Lalwa, en Lalwa ki mon konvenki SFRSA pou kapab enplimant li byen, pou zot kapab fer en serten travay. Definitivman nou bezwen kontinyen koz lo reminerasyon bann zofisye SFRSA.  Me i pa neseser pou dir ki se Gouvernman ki’n let bann zofisye SFRSA down.  Akoz si nou fer sa nou pe envit en diskisyon ki pe al dan laliny sa ki nou’n ganny dir dan Lasanble yer.  I enportan ki nou,  nou reste lo baz travay ki nou annan pou nou fer, e Bidze pe vin devan nou.

E dan Bidze mon krwar sa ki enportan se ki nou focus dan Bidze, se pou nou rod kwa ki nou kapab konnen nou kapab gannyen davantaz pou  bann zofisye – pou SFRSA kapab fer son louvraz.  E mwan en pwen ki mon oule note Mr Speaker, e sa i en pwen ki mon tre fyer se ki enn bann pwen ki mwan mon ti lager dan enn bann Bidze, sete en pwen ki SFRSA i ganny en larzan ki nou ti’n ganny sans re allocate dan Bidze pou li aste sa turntable.

E mannyer mon konpran sa i ariv dan pei.  E byento i ava pe donn zot sa servis ki zot bezwen.  Wi,  wi akoz i lo verbatim Onorab Ramkalawan.  Mon krwar ou rapel tre byen.   Sa ti enn bann demann ki mwan mon ti fer dan Bidze e mon kontan in arive.  E  mon kontan akoz Mr Speaker, akoz pandan mon parkour, pandan mon karyer mon’n a plizyer repriz rankontre bann lenstans, kot mon’n vwar bann zofisye SFRSA pe travay.  E in dan bann kondisyon souvandfwa pa fasil e difisil.

E en keksoz ki osi dimoun i bliye e petet nou pa port latansyon lo la, se ki i pa zis letan i annan en dife, ki nou call-in bann zofisye SFRSA. Dan tou dezas, dan tou sirkonstans nou call-in ban zofisye SFRSA. So zot bann dimoun ki travay lapli, loraz, zekler.  E i enportan ki nou kontinyen annan en regar enportan ki nou kontinyen mete lo nou bann lafors e fer sir ki nou bann dimoun i dan bann kondisyon travay ki permet zot delivre dan zot louvraz.

Mr Speaker parey ou’n konstate, in annan bann pti provizyon lamannman ki miner an relasyon avek sa Lalwa. Mon prezimen a en moman donnen nou ava kapab zis fer sa bann azisteman dan lamannman.

Mon note ki nou napa vreman en reprezantan Prokirer Zeneral.  Me sa bann lamannman i senp dan li menm. E mon krwar i ban lamannman ki nou kapab aksepte.  Akoz i pe sanz par egzanp dan bann landrwa kot nou pe koz lo bann zofisye.  Nou pe spesifikman kategoriz en zofisye, swa en zofisye madanm swa en zofisye msye ki pe fer sa louvraz.  E sa i dan seksyon  – premye lamannman i dan seksyon 2(a) kot nou pe koz lo sa bout ‘’on duty.’’  E lo dernyen laliny nou dir ‘‘to an incident in line instead of’’ dir ‘’with their mandated duty’’ nou pou dir ‘’his or her mandated duty’’ akoz anler nou’n servi a ‘‘member of the SFRSA’’.  Apre anba dan seksyon sa ki nou pe amann Lalwa seksyon 6(1), dan (b) (2) nou pe tir sa ‘’and’’ ant ‘’fire fighter’’ ek ‘’junior fire fighter.’’  I zis bann lamannman pirman tipografi.  E lot provizyon Mr Speaker annefe lot provizyon i devret ankor enn fwa avek sa ‘’his or her’’ dan seksyon 14(1) i 2(f) dan nou lamannman.  Kot ankor enn fwa nou pe ‘’his or her’’ dan plas ‘’carrying out their duties’’ akoz nou pe reflekte lo sa zofisye a sa moman ki an komann.  Ki pa bann lamannman sibstansyel ki nou pe fer ki Lalwa li menm i ava permet SFRSA annan en lot nivo fonksyon.

E mon a lans en lapel ankor avek nou Lasanble pou nou sey met nou alaoter.  E i enportan pou nou konsider nou lapros anver bann diskisyon kot nou relate avek bann travayer dan diferan sekter piblik.  Akoz sekter piblik i bezwen kontinyen fonksyonnen.

E ler nou sey rod oubyen nou anmenn bann deba ki pa ankor ganny angaze internally, kot i annan bann mekanizm entern pou bann dimoun angaz zot ladan, nou riske pe kree bann kondisyon ki pa neseser kree.  E i enportan pou nou konman politisyen ozordi pran konsyans sa.

So avek sa Mr Speaker mon pou donn mon sipor sa bann lamannman dan Lalwa SFRSA.  E mon konnen poudir mon bann koleg lo lot kote latab ki pe sakouy latet zot onm dakor ek sa ki mon pe dir zot pou donn tou zot sipor sa Lalwa.   Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Bon mon ava donn laparol Onorab Ramkalawan.  Zis en pti moman.  Antretan nou pou reprezantan AG’s Office in arive, nou ava fer li osi rantre.  Ou kapab kontinyen Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mwan mon pou tre bref.  Parski i annan bann pwen, bann pwen spesifik ki mon anvi fer resorti.  Petet mon ava komans avek pwen avan dernyen ki Onorab Pillay in mansyonnen.

E mon ava dir ki Bills Committee in mank en koreksyon.  E sa i lo seksyon 14(1), sa nouvo 14(1)(e).  Kot i dir ‘’order to remove or caused to be removed.’’  It should be ‘cause’ to be removed. 

Senpleman akoz letan ou al lo son Mother Act, i dir, i fini avek the word’’ may.’’  ‘’On the scene of a fire, the Chief Fire Officer, Senior Officer or Officer in charge of the operation may.’’  Alors i may’ cause’ to be removed, and not ‘caused.’ 

Ok, sa zot ava fer en pti, zot in mank en pti pwen.  Mr Speaker, I mean mon pa bezwen repet lenportans travay ki, travay ki sa lorganizasyon i fer.  Pli boner sa lannen, mon ti, mon ti santi mwan privilezye pou mwan ganny envite pou zot seremoni.

E laba nou ti tann en pe bann demars ki zot pe fer.  Minis osi tou ti la.  E alor felisitasyon pou travay ki zot fer.  E recognition pou travay dir ki zot fer, sa i al lo rikord san okenn bezwen, okenn bezwen, konmsi pou nou forse dan en serten sans.

Parske i natirel pou nou felisit zot pou travay ki zot fer.  Mon’n vwar dife, 50 met avek mon lakaz.  E mon’n vwar ki mannyer zot in travay.  E ofet Mr Speaker, la mon ava dir ki vreman fire services.

E la mon pe koz spesifikman lo sa dife ki ti arive Semen Kato.  Kot fire services ti’n arive pare pou zot pran aksyon.  Me en lot Lazans ki ti met zot retar.  Sete PUC ki ti met zot retar akoz zot pa ti pou kapab komans zot travay akoz ti annan kouran ater.

E PUC pa ti, ti pran en pe letan pou zot tenny kouran.  Alor felisitasyon pou travay ki zot fer.  Me letan mon lo sa pwen kot lezot ki met zot retar.  I vin menm parey avek fire hydrants. 

E la ankor enn fwa, mon refer lo sa, lo sa ka dife.  Zot koman Fire Services, pa zot ki met koltar lo semen.  Pa zot ki met beton lo bann pti semen.  E souvandfwa sa bann lezot lorganizasyon, zot, zot pa fer zot travay.

Zot blok fire hydrant, nou ti vwar sa kot Foreign Affairs kot zot in arive zot, pou tenny dife.  Me fire hydrants ti anba koltar.  Semen Kato menm zafer.  Ariv pou tenny dife, letan ou rod fire hydrant, fire hydrant i anba beton.

E letan finalman ariv kot fire hydrant, napa delo dan fire hydrant.  E sa ti en pwen ki Onorab Churchill Gill ti anmenn en Mosyon dan sa Lasanble.  Alor, si nou anvi ki nou Fire Services i fer en bon travay efektiv, bann lezot osi tou, travay byen avek zot.

E pa zis sa.  E al mon anvi dir ki Central 1 Regional Council, sa Regional Council ki serten dimoun pa konnen ki zot fer la,  sa bann dimoun ki’n ganny konsilte.  E ki zot zanmen zot in menm asiste miting piblik, pou vin ekoute ki Regional Council pe fer.

Bann ki pa ni vin asiste miting Regional Council, selman zot lo la.  Nou ki nou ti fer dan Central 1?  E la mon anvi definitivman felisit Mr Bethew, Regis Bethew ki asize laba, ki ti zwenn avek nou.  Ki ti fer miting avek nou.

E apre ki sa Regional Council ti fer, i ti pas loo bann housing estates, regard bann diferan lakaz pou regarde ki degre, ki degre aware ki bann rezidan i ete.  Regard bann lekipman.

E Mr Bethew i la, ki nou ti war, dan bann Housing Estate, fire hydrants ti pe ganny, pa fire hydrant, bann rakor –  bann rakor tenny dife, ti a pe ganny servi pou lav loto, ti a pe ganny servi pou power wash.  Bann, soz la, powder la.  Ki mannyer i apele?

Bann extinguisher ki ti’n ekspire depi en kantite letan, bann fasilite.  E Minis atraver ou Mr Speaker mon anvi dir ki vre bondye ki vey Sesel.  Parski si nou pase e sa travay ki Regional Council in fer, ki rapor in ganny fer e in ganny anvway kot ou koman Minis Local Government,  i montre ki poudir dan en sample 4 distrik, dan sample 4 distrik, nou bann landrwa i an dezord.  E ki si dife i pran, pou annan problenm, ok.  E an plis ki sa, mon kontan ki poudir sa bout la, kot i dir i kapab fer, fer ‘’cause to be removed.’’

Be lot problenm se lo bann car park dan bann housing estate.  Bann car park ki annan en ban loto ki pa roule.  E bann District Administrators zot in, zot in boycott Regional Council.

Be zot bann District Administrators fodre zot fer zot travay.  Sa bann ki’n kritik Regional Council.  Akoz Regional Council in vini, in regar den pe, e Regional Council in point out en kantite mankman!

E i annan en kantite bann, i annan serten bann DA’s, ki’n rekonnet sa travay ki Regional Council in fer.  E sa Mr Speaker i enn bann issues, i enn bann issues.  E byensir zot pa kontan letan i annan bann dimoun ki vini pou premye fwa, regard zot travay e regard bann danze.

Bann danze Mr Speaker ki apre Fire Brigade ki pou ganny kriye.  Tou sa bann pye dibwa, bann lalyann ki pe pouse lo tou bann difil elektrik ki bann DA i pase.

Zot pa ni enterese avek.  Selman letan in ariv ler pou fer assessment, zot menm zot ki konplent plis.  Alor Mr Speaker, nou felisit Fire ServicesE parey mon’n dir, mon’n mansyonn non Mr Bethew.

Parski enn bann keksoz ki ti ganny fer resorti Mr Bethew ti dir zot vreman kontan ki poudir premye fwa zot pe ganny angaze dan kominote pou donn zot, zot valer e pou zot kapab, pou zot kapab avans devan.

Mr Speaker tou sa ki dan sa lamannman i ok.  E mon kontan osi ki Onorab Hoareau in mansyonn lapey.  E Onorab Pillay in vini, pe dir ‘’arh, pa fer sa, soz, ensidswit.’’  Be kote?  Be lekel ki responsab. Be pa Gouvernman ki responsab lapey?

Lekel ki’n anmenn, lekel ki’n anmenn salary grid kont Mr Speaker Ankour?  Be pa Prezidan Larepiblik?  Alor ki nou pou fer, letan nou vin anndan la, letan i konsernan lapey nou pou al blanm, nou pou blanm – lekel?

Mr Speaker fodre ki sa bann size i monte.  E wi la pou le moman i annan problenm.  E mwan mon konnen mon, mon fournen parey ou konnen Mr Speaker.

Chief Fire Officer in ganny apwente, be selman son lapey i pa mars parey ki i devret gannyen koman Chief Fire Officer!  Alor, be aranz sa msye.  Aranz son lapey.

Si lapey Chief Fire Officer i tan, be letan ou ganny en nouvo Chief Fire Officer ou pa donn li?  Fodre al fer tousala?  Mwan mon dir deswit Minis, regard dan lapey sa msye.  Donn li sa ki i devret gannyen.

Donn son bann zofisye sa risk allowance ki parey pou lapolis.  Donn tou zofisye sa ki zot merite.  Akoz zot travay ki zot fer i enportan, i esansyel, zot met zot lavi dan risk.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Alor, alor pey zot sa ki zot devret peye, e non pa sa ki zot pe gannyen la ozordi.

Mwan mon enn ki pou apiye sa pozisyon.  Akoz zot devret, zot devret ganny zot reminerasyon parey zot devret gannyen.  E apre Mr Speaker, letan nou pe koz lo pozisyon, ok.

Onorab Vidot in fer nou mazinen poudir ki zot ti lasose, apre sa zot in bouz lo New Port.  Mr Speaker, letan nou ekout sa, nou regarde.  Me selman kestyon ki nou bezwen poze ozordi, se,  eski pozisyon kot nou, kot nou Fire Brigade i pozisyonnen, eski i vreman en pozisyon ki bon?  Zis regard sa dife ki ti pran.  Sa dife ki ti pran la kot, kot SPTC apre ki i ti’n komanse kot sa propriyete –   Parti Lepep, fireworks ensidswit lo propriyete ki lo Parti Lepep, US ozordi.  Mr Speaker ti’n kapab write-off Fire Brigade!  Ti’n kapab write-off Fire Brigade.  E ti pou napa en masin ki ti pou vin tenny dife.

Ozordi kot zot ete, SEYPEC i lanmenm la.  E sa ankor enn fwa i kapab en danze.  En dife i pete dan enn sa bann tenk, pou napa okenn Fire Brigade.  Akoz Fire Brigade i pou enn bann premye lorganizasyon ki pou ganny write-off.

Alor mwan mon krwar ki poudir i enportan, i enportan en kantite pou regard ankor bann pozisyonnman nou bann essential services.  E an menm tan pou nou regarde ki kalite devlopman ki nou fer.  I annan en kantite danze la.

E tousala se bann keksoz ki nou bezwen regarde.  Menm parey avek nou koz lo.  Akoz sa ti annan en plan pou regard New Port, pou regard ankor sa bann servis.  Me apre ki nou’n vwar?  Apre ki nou’n vwar Mr Speaker?

Nou’n vwar en petrol station i ganny mete vizavi en pti lekol primer.

 

(Off-Mic)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be li i krwar li?  Vwar Mr Speaker, i koupab.  I koupab, ou pa ankor koze in fini dir mea culpa.  Pa vin soz, relax Onorab Pillay.

 

(Off-Mic)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Relax Onorab Pillay.  Sa Bill ki la, la i a pe anmenn nou dan sa bann direksyon.  Sa bann lamannman ki pe ganny mete.  Lekel ki’n dir fire hydrant?   I annan fire hydrant ladan?

Napa fire hydrant ladan.  Be par enn ant zot in koz fire hydrant?  Be zisteman.

Mr Speaker annou pas sa Bill.  Mon krwar bann pwen esansyel, bann pwen esansyel in fini ganny koze.  E mwan mon ti ava kontan.  E la mon ava dir Mr Rose mersi bokou pou ou lenvitasyon pou inogirasyon sa nouvo masin ki Mr Pillay i dir li ki ti lager.  Mon ti ava kontan get sa bann verbatim – wi.

E, mon pou definitivman asiste.  E mwan mon ti ava kontan Minis, ki letan, letan mon vin anmenn mon zoli figir pou linovasyon sa masin,  ki poudir Mr rose son lapey in fini aranze.

E ki bann zofisye Fire Brigade, zot lapey osi tou in fini aranze.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi bokou Onorab.  Bon mon ava donn Minis laparol pou son Right of Reply.  Minister.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou komanse, mon ti a zis kontan fer en pti remark lo status Chief Fire Officer.  Pou dir son lapwentman ti ganny retar akoz zot ti bezwen fer serten prosedir an relasyon avek son laz.

E ki son saler in fini ganny, ganny sorted out dan-Ok? 

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Order!   Minister.

 

THE DESIGNATED MINISTER MRS MACSUZY MONDON

Mr Speaker lalis lekipman byensir i reste, nou’n soumet avek Minister Finans.

E i pou depan lo ki mannyer nou ganny Bidze ankor pou nou kapab kontinyen fer vini bann lekipman pou Fire Brigade. Nou konsyan poudir i en lafors osi ki bezwen bann lekipman pou travay avek.

E nou’n note ban konsern ki bann Manm in souleve.  Mon ti ava kontan reasir bann Manm poudir nou rekonnet sa travay dir nou osi ki lafors Fire Brigade i pe fer.  E nou donn li menm, menm rekonesans ki nou donn bann lezot Lafors Disipliner.

Mr Speaker mon ti a kontan remersye bann Onorab pou rekonnet e apresye bann travay ki nou’n fer, pou nou kapab zisteman amann sa Lalwa.  Ki mon krwar i ti neseser pou ki sa Lazans i kapab fer pli byen.  En pe pli byen son louvraz a lavenir.  E ki zot kapab vin pli efektiv, pli efikas.  E osi donn zot sa sans pou annan bann regilasyon neseser ki zot bezwen pou zot kapab fer zot travay.

Nou konsyan ki dan zot louvraz, zot fer fas avek bokou risk.  E sa osi i bann keksoz ki nou konsidere letan nou’n travay lo zot nouvo Scheme of Service. 

Mr Speaker, sa detrwa, apre konsiltasyon avek reprezantan AG’s Office, nou napa okenn lobzeksyon pou sa enn, de lamannman ki’n ganny propoze.  Eksepte lo dernyen paz 6, kot 6(h), kot i dir ‘’the disciplinary measures offences and enforcement procedures, in respect of’’, mon vwar zot ti’n rey, ‘’the members.’  Mon pe regarde si zot in reye sa ‘’the’’.  Akoz sa nou ti a kontan gard li.

Me selman si bann Manm i santi poudir ‘’the’’ pa devret la, nou napa, nou kapab, nou kapab retire.  Otreman tes a nou napa okenn obzeksyon avek lamannman ki’n ganny propoze.

E mon ti ava demann tou bann Manm Mr Speaker pou donn zot sipor sa bann lamannman ki nou pe anmennen dan sa Bill.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon in ariv moman pou Lasanble pran desizyon lo merit e prensip sa Bill ki devan nou.  Mon ava demann tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  Vot i unanimous.  Tou le 24 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk.  Eski nou kapab ganny en Formal Second Reading?

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  A Bill of an Act to amend the Seychelles Fire and Rescue Services Agency Act, Cap 314.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk.  Eski nou pou al dan Staz Komite, oubyen nou pou sote?  Si non, mon ava demann en Mosyon pou sot Staz Komite.  Onorab de Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker anba Standing Order mon demande ki nou sot Staz Komite sa Bill, akoz napa okenn amannman sibstansyel.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Okenn Manm ki segonde.  Yes Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mosyon in seconded Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Nou kapab pran en vot lo Mosyon pou sot Staz Komite.

Tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Onorab Pillay ou kont?  Ou ti ankor pe desann, ok.  Bon Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  16 Manm in vot an faver, e personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Savedir nou sot Staz Komite.  Wi, bann, bann amannman i miner e sa in ganny taken on board. 

E nou’n- Yes Onorab Pillay, lo sa dernyen pti, pti bout ki-

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi Mr Speaker, mon pe zis regarde, sa enn ki Minis in dir zot ti a kontan garde.  Anba 6(h) sa non?  6(1)(h)?  Ou pe dir dan seksyon 24 la.  Lamannman ki dan seksyon 24.

 

MR SPEAKER

Wi.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

So ‘’the members ‘’zot pe koz lo la.

 

MR SPEAKER

I fer en diferans?  Non i reste, ‘’the members.’’  Ok, ankor i en pti keksoz miner ki ti ganny leve.  Bon, sa vedir Bill, nou’n vot lo Bill avek sa bann pti amannman, ok?  Mon kapab ganny en Mosyon pou, pou Third Reading.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Anba Order 71(1), Standing Order mon oule move ki Seychelles Fire and Rescue Services Agency (Amendment) Bill 2019, as amended i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab de Commarmond.  Okenn manm ki segonde?  Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Motion seconded Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Bon nou pran en vot lo Third Reading.  Tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Deputy Clerk.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  23 Manm in vot an faver e personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Deputy Clerk.  Savedir Bill ki devan nou Seychelles Fire and Rescue Services Agency (Amendment) Bill 2019.  Avek sa bann minor amendments in ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.  Bon avek sa mon ti a kontan.

Mon a demann Deputy Clerk pou en Formal Third Reading.

 

MADAM DEPUTY CLERK

Mersi Mr Speaker.  This Act may be cited as the Seychelles Fire and Rescue Services Agency (Amendment) Act 2019.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madam Deputy Clerk.  Bill in ganny aprouve.

Bon avek sa mon ti a kontan remersi Minis Dezinyen, Mrs Mondon avek son Special Advisor Ms Vengadasamy.  Mr Verghese.  Mr Rose, Mr Bethew e Ms Domingue.  E nou ava eskiz zot parmi nou.  Mersi.

 

(THE DESIGNATED MINISTER AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

Donk, parey labitid, zis mon pou pas lo 2 Bill ki, zis pou mon anonse ki staz nou ladan, ki lo Order Paper.  Code Civil Sesel ki nou’n komanse.  I annan posibilite petet nou ankor pe fer bann negosyasyon, ki 2enm semenn Oktob.

Savedir semenn le 8, 9, 10.  Probableman nou pou, nou ava fini avek sa 2 pti amannman lo Book 2.  E probableman nou ava komans Book 3.  Me nanryen pa ankor konfirmen ziska prezan.  Lo Public Service Salary (Amendment) Bill, 2019.

Parey zot konnen, mon ti anonse, case, 2enm case Lakour Konstitisyonnel.  I pe al komanse Mardi le 01.  Savedir Mardi le 01, mon pou bezwen Ankour e Deputy Speaker i ava Chair Lasanble.  E semenn prosenn nou pe meet selman 2 zour.

E Mardi nou pou aret petet probableman ver 12.30.  Akoz apre midi tou bann Manm i annan serten, i annan langazman.  Ok?  Bon i annan en group, nou annan en group MNA, MNA’s tou le de kote, ki pe meet demen avek Air Seychelles, i confirm sa.  Ok?  Nou annan serten laranzman lozistik ki nou pe fer, sekretarya i ava kontakte zot lo la.  Yes Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker avek respe, mon tann ou nonm Civil Code.  Mr Speaker mon ti a zis kontan, avan zot fer okenn laranzman formel pou sa travay, ki nou ganny sans diskite.

Akoz nou travay dan distrik e i osi demanding ki nou travay dan Lasanble.  E mon ti a kontan ou senpatiz avek nou, pou nou gete ki mannyer nou kapab partaz nou letan.

Akoz nou responsab. Mwan personnelman e mon konn nou bann koleg,  nou annan responsabilite dan distrik, pe pran en lapant ki nou pa pou kapab, nou pa pou kapab kontinyen koumsa.

So mon pe zis dir sa, nou ti a kontan konmsi ki nou diskite anytime ler ou anvi.  Pou nou gete ki mannyer nou kapab fer avek sa travay. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Ou konsern i ganny note.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker zis pou dir avek bann Manm Anti-Viktimizasyon, ki nou annan hearing, nou a  donn zot 5 minit apre ki nou fini la, ki zot kapab pran en pti- pou nou kapab konmanse, pou nou kapab fini osi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon anvi zis regarde avek ou, baze lo demann ki mon’n fer bomaten, si ou Lofis ziska aprezan in ganny en larepons avek Minis Finans?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mersi pou remind mwan.  Bon nou’n gannyen en repons.  Apre ou ti raise sa matter, mon ti fer le neseser pou nou anvoy dokiman kot Minis Finans avek Biro AG.   Minis Finans in respond, zot pare pou en miting pou Sanmdi.

Me an vi ki AG pa dan pei, i ti ankor pe esper repons Minis, pou konnen kote pou fer miting e apre keler.  Me selman Minis in donn nou son lasirans ki i pou enform nou.

E petet osi tou nou ava regarde ki sa lenformasyon osi tou i kapab ganny transmet atraver medya.  Pou fer bann zabitan konnen.  Me definitivman in dir nou pou annan en miting Sanmdi avek zabitan La Misere. Ok, so vwala kot nou ete lo sa sityasyon.  Bon avek sa nou ava adjourn e Lasanble i re pran son travay Mardi le 01 Oktob 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)