::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Wednesday 24th July, 2019

Verbatim Wednesday 24th July, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Wednesday 24th July, 2019

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Deputy Speaker in the Chair

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Onorab.  Bonzour tou dimoun ki pe ekout e ki pe swiv Lasanble Nasyonal.  Ozordi Merkredi le 24 Zilyet 2019.  Tou bann ki lo radyo, ki pe swiv nou lo radyo, lo televizyon, lo rezo sosyal bonzour zot tou e byenveni.

Bomaten nou pour kontinyen avek travay ki devan nou.  E travay ki devan nou i annan Anti-Corruption (Amendment) Bill.  E sa nou pour lo Second Reading sa Amendment Bill.

E alor mon ti a kontan envit Minis ki pour la pour akonpanny prezantasyon sa Bill, ansanm avek Attorney Zeneral e CEO Anti-Corruption.  E alor mon ti a kontan demann Parliamentary Reporter pour envit Minis pour zwenn nou.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mr Speaker mersi.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker antretan ki nou pe atann Minis pour rantre, mon ti a zis kontan dir en pti keksoz lo kestyon movetan ki’n arive yer.  Parski mon distrik Mont Buxton i enn ki’n ganny vreman afekte, 5 lakaz dekouver e bann pye dibwa tonbe, bann keksoz koumsa.

So mon ti ava zis kontan fer en pti lapel ki Gouvernman i get sa sityasyon koman en sityasyon priyorite, non selman Mont Buxton.  Me bokou lezot distrik Bel Ombre eksetera in ganny afekte, ki Beau Vallon zot pran sa koman en sityasyon irzan e ofer bann lasistans neseser kot i merite pour pli vit posib.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Onorab Henrie.  Mon asire Gouvernman pe ekoute.  E mon’n okouran poudir i annan bokou sa bann sityasyon ki’n devlope.  Pa zis dan ou distrik, probableman plizyer lezot landrwa.  E mon espere ki keksoz a kapab ganny fer ase vit pour sa bann dimoun ki’n ganny afekte.

Bon pour zis pour Manm ki pe ekoute, byensir ler nou fer Second Reading en Bill, ou pour annan Minis pour – Minis ki pour fer son lentervansyon pour li zistifye bann lamannman.  E answit i swiv avek en deba.  E sa deba i sorti lo tou lede kote.  E answit nou pran en vot lo Merit e nou kontinyen si i annan deba lo bann- sa ki nou apel ‘‘bann lamannman dan Staz Komite’’.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANÇOIS FERRARI

Mr Speaker eskize mon pa konnen si mon pe sourd en pe.  Me selman depi yer mon santi poudir mon pa pe ganny nivo son dan Lasanble i en pe ba.  So mon ti a kontan demann teknisyen gete si i kapab get en pti pe sa.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.  Mwan osi mon’n santi enn de fwa ler mon pe koze i pa ase- la deza ou a dir i en pti pe pli for.  Ok alright.  Montre ou poudir nou Ladministrasyon pe swiv sa de tre pre.

Alright mon ti a kontan swet la byenveni parmi nou Minis pour Finans Mr, Lanbasader Maurice Loustau- Lalanne ki ganny akonpannyen bomaten par Mr Frank Ally ki Attorney Zeneral.  E Mrs May De Silva ki CEO Anti-Corruption Commission.  Alor mon swet zot la byenveni par nou.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker annefe wi, yer osi lo nou kote osi nou’n rankontre sa problenm kot nou pe vwar nou bann koleg lo lot kote pe dir nou poudir zot pa pe tann nou byen.  So ti ava bon zis nou fer en sound check bomaten zis pour fer sir ki tou keksoz i bon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok nou’n fini fer.  So sa i ok.  Sa i anba kontrol.  Nou’n fini fer sa, alor annou kontinyen travay ki devan nou.  Alor mon ti a kontan envit en Mosyon from the floor, LGB pour ki sa Bill i ganny lir en Dezyenm Fwa.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon, AG e Mrs De Silva.  E tou Manm Onorab isi prezan ek tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker anba Order 64 (2) nou Standing Order mon oule move ki the Anti-Corruption (Amendment) Bill, 2018, Bill No 29 of 2018 i ganny lir en Dezyenm Fwa.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Eski sa i ganny segonde?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker.  Motion seconded.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou.  E avek sa mon ti a kontan demann Minis ki responsab pour sa Bill pour fer son prezantasyon.  Minis.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Onorab Leader of Government Business e tou bann Manm Onorab, tou dimoun a lekout bonzour.

Swit a en rekomandasyon Komisyon Anti-Koripsyon e bann diskisyon ki’n swiv, nou pe propoze sa Prozedlwa.   Bi sa Prozedlwa se pour ranforsi Komisyon Anti-Koripsyon e donn li plis pouvwar pour deal avek bann lofans an relasyon avek koripsyon.

Premyerman, sa Prozedlwa i pour ogmant lakantite Manm ki fer en Quorum pour meeting Komisyon.  I pour sorti 2 Komisyoner parey i ete konmela, pour vin 4.  Sa lamannman i neseser swivan logmantasyon nonm Komisyoner sorti 3 pour vin 5.

Dezyenmman; Komisyon in vwar li neseser pour klarifye en pe pli byen e definir son rol.  I enportan ki rol e pouvwar Komisyon, e rol e Pouvwar Sef Egzekitif Komisyon i pa an konfli.

Alor nou pe propoz serten lamannman dan Seksyon 22 e Seksyon 52 pour fer ki Komisyon i egzers son pouvwar.  E kot Komisyon i ava delegate serten Pouvwar ek Sef Egzekitif e lezot Zofisye.

Trwazyenmman;  Sa Prozedlwa i osi entrodwir 2 nouvo Seksyon ki Komisyon in rekomande.  Sa se en nouvo Seksyon 51(a) ki pour klerman donn Komisyon Pouvwar pour fer lanket oubyen kot okenn lanket in deza komanse pour kontinyen ek lanket okenn lofans koripsyon anba Kod Penal pli presizeman Sapit 10 ‘’Corruption and the Abuse of Office.’’  E Sapit 38 ‘’Secret Commission and Corruptive Practices. ‘’

En 2enm nouvo Seksyon.  Se Seksyon 52(a) ki a donn Sef Egzekitif, Komisyon e bann lezot Zofisye Komisyon tou ban Drwa, Pouvwar, Lotorite e Iminite ki en Polisye i annan anba Kod Prosedir Penal e Lalwa Lafors Lapolis,  ler zot egzers zot fonksyon pour detekte, anpese e fer lanket an relasyon avek okenn lofans koripsyon.  Parey mon’n fer resorti lo komansman, sa bann lamannman i a donn Komisyon plis pouvwar e rann li pli efektiv pour konbat koripsyon e fer lanket dan okenn lofans koripsyon.  Mon alor demann sa Lasanble pour aprouv sa bann lamannman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Bon, nou prezan- floor i ouver pour deba lo Merit Zeneral e Prensip lo sa Bill.  E mon ti a kontan, si i annan okenn Manm ki pare pour entervenir pour endik mwan ki zot kapab fer zot lentervansyon.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANÇOIS FERRARI

Vwala, mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour Prokirer Zeneral.  E tou bann dimoun ki dan lasal.  E tou piblik.

Mr Speaker.  ozordi nou pe regard en Lenstitisyon ki tre enportan.  I tre enportan dan nou pei e i pour – i devret lokazyon pour nou koman en Lasanble fer en konsta lo si sa lenstitisyon pe fonksyonnen parey nou ti pe ekspekte li, oubyen non.

Lefe ki Gouvernman atraver ou Minis, zot in deside pour anmenn sa lamannman ozordi;  mon konklir ki sa i montre ki dan en fason oubyen en lot, Gouvernman osi in realize ki i annan serten problenm.  Ki i annan serten blokaz par isi, par laba.

Lo nou kote,  nou osi nou vwar ki i annan problenm, e ki keksoz pa pe mars ki mannyer nou ti a kontan vwar li.

Apre tou sa bann lannen, nou forse konstate Mr Speaker ki napa rezilta.  E annefe, napa rezilta dan en sityasyon kot nepli annan personn ki pe dir ki koripsyon i zis en persepsyon, kekfwa zis enn de dimoun.

Me an realite tou dimoun enkli lo kote Gouvernman, lo kote Lopozisyon, lo kote Transparency Initiative,  nou tou nou rekonnet poudir bann pratik koripsyon e i la, e nou bezwen toultan lo nou gard pour nou fer sir ki, nou kontinyen annan bann zouti ki performan, pour nou atak sa vilen serpan parey nou ti abitye dir.

Alor si koripsyon i en realite dan nou sosyete Mr Speaker,  mon pe demande ki nou donn li le mwayen.  Nou donn nou pei sa zouti efikas pour kapab lite e lager kont sa fleo.  Nou tou dan en fason oubyen en lot, nou’n rekonnet bann problenm.  E menm Msye Faure, Prezidan Larepiblik a en serten moman in rekonnet problenm e in pronons li lo sa size sa 50milyon Dolar ki ti antre dan sistenm banker, e apre ti sorti.  Son menm zour oubyen son lannmen ti al dan en kont Baroda e apre in disparet.

So, Prezidan Larepiblik in rekonnet poudir i annan en issue la.  Prezidan in sey eksplike.  Me son largiman, malerezman, i pa’n toultan konvenkan.

I osi annan bann lezot ka ki’n dan medya, ki’n dan piblik pandan sa bann dernyen lannen.  E kot par egzanp i annan bann ansyen Zofisye Gouvernman ki’n profite ler zot ti dan Gouvernman pour ganny plizyer kare later, plis ki 50 kare later!  E tousala i dan domenn piblik.  E tou dimoun i konnen.

E pour mon Mr Speaker, koman MNA, koman Reprezantan en distrik dan nou sosyete i fer mon leker vreman fermal ler mon pe lager pour Mervin, mon pe lager pour Farah, mon pe lager pour sitan kantite dimoun pour Danny ki zot, zot pe rod en pti bout later e ki zot pe ganny anvoye demen, tanto anba Sistenm Pwen.

E zot, zot en viktim akoz i annan dimoun ki’n pas avan zot e in pran gro bout.  E sa i pa zoli.  I pa normal.

E mwan mon dir ki si sa bann keksoz in arive, parey nou tande in arive.  Fodre sa sityasyon i ganny met drwat, i ganny rezourd.  Pour ki Danny, Farah ek Mervin zot tou zot ganny en keksoz pour zot met zot 4 blok ek zot 2 fey tol lo la en zour pour zot ganny zot prop lakaz.

Ou konnen i vreman ras ker ler ou ganny en dimoun parey Danny ki vin kot ou ki dir avek ou ‘‘Anvoy mon nenport landrwa, konmela mon pe reste Anse Aux Pins.  Anvoy mwan Baie Lazare, anvoy mwan Praslin, anvoy mwan nenport landrwa.  Zis fer mwan – mon larzan in pare, fer mon ganny en pti bout later’’.  E nou pe seye, nou pe lager pour sa bann dimoun.

E finalman nou’n vwar ki dan en lot kote i annan dimoun in benefisye dan en fason malapropo.

E se sa ozordi ki pe pous mwan pour mwan debout for lo sa lamannman e pour dir ki nou bezwen, ler nou fini sa travay lo sa lamannman Anti-Koripsyon nou fer en pli bon travay posib.

Mon pa ekspekte li parfe, me pli bon travay posib ki nou kapab fer.

Alor Mr Speaker.  Kote problenm i ete?  Kote problenm i ete?  That is the question.  I en kestyon ki difisil.  Me selman nou ava seye.

Me avan sa, mon bezwen eksplike ki bann difikilte ki mon’n rankontre – mwan personnelman koman en Manm sa Lasanble.  Ler mon’n diskit avek plizyer dimoun dan sa lide pour rod en solisyon ideal.

Mon’n konsilte bokou.  Kekfwa mon’n konsilte tro bokou.  Akoz Minis ou konnen ler ou diskit bokou, lanmenm ler ki ou rankontre plizyer rezon konmsi ki dir ou ‘‘Me non pa al dan sa direksyon.  Pa al laba, pa al laba, sa pour konplike, sa pour fer lot problenm’’.  E donk, pli i annan detay, pli sityasyon i vin konplike.

E kot- e sirtou kot i konsern bann size Legal.  E mon mwan pe an Avoka.  E ler ou abord bann size Legal avek bann Avoka.  Sak Avoka i annan son pwennvi defann son pozisyon e i fer li ankor vin ankor pli konplike.

Mwan ki mwan anvi fer ozordi.  Se koz en Langaz ki pa Legal.  Me en Langaz ki lepep Seselwa i kapab tande e kapab konpran, i kapab relate avek.

Se pour sa ki mon anvi ki zot bann Manm Lasanble, zot pran sa bann nide ki mwan pe met devan.  E mon krwar tou Manm i konnen poudir i annan serten nide ki mon’n deza depoze dan laform amannman avek Sekretarya e zot in ganny en kopi.

Mon ti a kontan ki zot pran sa bann nide ki mon pe met devan koman bann propozisyon serye, ki merit ganny etidye.  Me osi ki posibleman i merit ganny amelyore.

Mwan mon enn sa bann dimoun ki ouver pour tou kalite deba e tou kalite largiman.  Mon napa sa pretansyon, ki tou sa ki mon pe propoze i sanmenm sa ki vre e ki meyer solisyon.  Mon santi sa problenm e mon konsernen.

Mon konnen ki bokou Seselwa i partaz mon fason vwar.  Mon pe rod solisyon e mon krwar ki sa solisyon nou kapab trouv li ansanm atraver en lesanz fran e onnet.

Nou tou isi, nou bezwen demann nou lekor alors sa kestyon.  Eski nou debout dan kan bann ki oule senserman, onnetman lager kont koripsyon?  Oubyen nou debout dan kan bann ki anvi minimiz koripsyon; ki anvi reste dan sa kan persepsyon?

Eski nou dan sa group ki anvi trouve ki larzan lepep ki’n disparet i retourn dan Kof Leta?  Oubyen eski nou dan kan bann ki anvi les bann voler ale avek nou larzan?  Ki kote sakenn antre nou dan sa Lasanble i debout?

Me problenm e larepons pa senp.  Difikilte pour mon i vin dan sa bann diferan fason.  Dan bann konversasyon ki mon’n annan parey mon’n dir, tou kalite lopinyon in monte.

I annan serten Manm ki mazinen, ki mon pa devret pe anmenn amannman lo amannman propoze par Gouvernman.  I annan Manm lo lot kote latab ki’n fini met mwan lo Notis ki zot kapab envok Lartik 62(a) nou Standing Orders pour argimante ki mon pa pe swiv Lareg Lasanble akoz mon pe anmenn en lamannman sibstansyel lo en lamannman ki Gouvernman pe propoze!

Mon pa dakor avek sa.  Me mon pare pour ekout sa bann largiman lo sa size.  I annan ki mazinen ki mon devret pe propoz en Bill an antye.  En Bill nef.  Mon pa osi dakor avek sa, akoz mon krwar ki lot kote latab sak fwa zot servi sa mo. ‘‘En Lapros Konpreansiv’’, savedir zot pe sey anter en keksoz.  Konpreansiv savedir sey fer keksoz parfe.  Me selman nou pa fer nanryen.  E mon ti a kontan atir zot latansyon Mr Speaker, ki yer Onorab – Minis Dogley i donn nou en bon lendikasyon ki mannyer nou devret avanse.

Minis Dogley yer in dir nou lo ki mannyer Gouvernman pe deal avek sa sityasyon Polisi ki devret vin Lalwa.  I dir ek nou annou fer keksoz la.  Annou fer keksoz la.  I en irzan – nou fer keksoz la.  Apre demen nou a gete ki mannyer nou kapab reget bann issues ki bann dimoun Praslin, bann dimoun dan lendistri in gete.

Mon pa’n tro dakor avek li.  Mon mwan ti pe lager pour nou fer keksoz- en diskisyon la.  Me li i dir mwan,’’ Non, non!  I dir avek nou, ‘’non, non. ’’  irzan pour nou fer, pran desizyon la apre nou ava gete!’’  Mwan osi mon dir, i irzan pour nou pran serten desizyon la ozordi.

I annan ki mazinen ki mon ti merit – nou lo sa kote latab nou merit anmenn en Private Members Bill.  I en largiman.  Me selman en Private Members Bill, son sans ki i reisi, ki Prezidan i sinyen, i pa garanti.

Alors mon mwan enn sa bann dimoun ki believe dan en lesanz – en diskisyon, en bon deba otour en size.  E sa i annan bokou plis sans pour li arive.   I annan Manm lo Bills Committee ki’n dir mon poudir zot ti ava swete ganny letan pour zot reget sa bann lamannman ki mon’n mete an detay, avan ki i ariv lo floor Lasanble.

Tousala Mr Speaker se bann largiman ki i annan zot merit, me ki i annan osi zot konplikasyon.  E pli gro konplikasyon, se ki nou reisi- nou riske ale/vini, lannen ale e nou retrouv nou san okenn progre, san okenn rezilta.

Mwan mon  pe dir ki nou Lasanble i bezwen regard bann propozisyon ki mon pe mete avek sa lespri ouver; regard zot zisteman parey bann propozisyon ki merit ganny etidye.

Sel mesaz ki mon pe sey pase,  se ki fodre nou fer keksoz pour fer sa Komisyon Anti-Koripsyon fonksyonnen dan en fason efikas.  Piblik pe ekspekte rezilta, e nou pa pe vwar sa rezilta.

Mon pa pe aporsyonn blanm lo nenport ki kote, nenport ki bout dan sa – dan fonksyonnman sa Lorganizasyon.  Me selman mon pe dir ki, pa fer nanryen, i pa en opsyon!  E fer zis en pti bout parey Gouvernman pe propoze, i osi pa en opsyon!  Akoz i pa al ase lwen pour permet lefikasite dan sa lorganizasyon.  Mr Speaker nou vo bokou plis ki sa nou, koman en pei.  Nou merit plis ki sa.

Nou pei pe atann plis ki sa, alors sanmenm ki mon pe demande ki nou pran sa refleksyon serye.  Kot problenm i ete- premyerman pour mwan, e pour nou lo sa kote latab, i kler ki sa Lalwa ki gid travay Komisyon Anti-Koripsyon, in ganny fer dan en fason pour sa Komisyon fail!  Sa i mon lopinyon.  Design to fai!.

In ganny fer dan en fason ki i difisil pour tyonbo okenn dimoun ki fer koripsyon.  Sa i en Lalwa ki napa ledan.  En zouti ki pa pe koupe, en lansar ki napa ledan.

E parey mon dir pli boner.  Si i annan en keksoz ki nou tou dan sa Lasanble nou dakor lo la,  se ki sa Lalwa pa’n reisi delivre sa rezilta ki nou ti pe rode.

Apard- e sa kekfwa i en pti pe tris e i devret interpelle nou pour vwar ki nou pa’n kapab fer li apard zis en Zofisye Komisyon li menm li ki’n ganny arete pe fer( komisyon).

Konmsi the last person ki nou ti pe ekspekte sa i arive avek, finalman in arive.  E bann dimoun ki’n profite, bann dimoun ki’n abize, bann dimoun ki’n vole.  Malerezman i annan ki ankor pe mars lebra ouver dan milye lavil.  E mon toulezour mwan vwar zot, pe marse e pe asiz lo bann Komite.  Parfwa bann Komite tre o nivo.

E sa Mr Speaker i en gran dezapwentman pour nou pep.  Alors mon ti ava kontan partaz ek zot refleksyon lo sa bann lamannman, lo mon bann pwen ki mwan pe devan.  Mon’n dir ki mon pa en eksper, e nou bezwen konsilte.

Nou’n ganny dir e promet ki Gouvernman i ava rode o nivo enternasyonal what is best practice?  Aparaman Bills Committee, mon’n ganny enformen ki sa ti enn bann laranzman, poudir nou ava rod best practice e Bills Committee i ava akonpanny sa zefor pour nou fer bann Lalwa ki baze lo best practice.

Be mwan – nou, nou pa kapab esper best practice.  Akoz best practice pe get nou.  Annou pran Kenya par egzanp.  Sa semenn avek mon pa anvi fer per Minis Finans,  me son koleg Kenya in ganny arete lo en sarz ki annan pour fer avek koripsyon.

E mon pa swete, parey mon’n dir ki Minis i zanmen retrouv li dan sa sityasyon koumsa.  Ki mannyer sa in arive?

In arive akoz i annan en Lenstitisyon Kenya ki endepandan e ki kapab fer sa travay.

Kenya i annan Director Public of Prosecutions ki nou napa Sesel.  E mwan mon  enn sa bann dimoun ki ti a kontan vwar nou sistenm Zidisyer evolye ver annan sa Director Public of Prosecution ki kapab donn lespas Attorney Zeneral pour li fer son travay, Konseye Legal Gouvernman e pa met Prokirer Zeneral dan en sityasyon kot li menm li ki pe donn konsey Legal Gouvernman.  I bezwen al prosekit en Manm Gouvernman.

Mwan  mon vwar li konmsi i en anachronisme ki pa devret, ki pa devret egziste.  E se pour sa ki probableman bann eksper lo nivo enternasyonal dan Commonwealth ki’n devlop sa konsep Director Public of Prosecutions. In santi nesesite pour fer sa distenksyon.  Sesel nou napa.

Alors ki mannyer nou rod en fason pour nou anpese ki tou sa bann lour, tou sa bann responsabilite- e souvan dan bann ka kot Attorney Zeneral pa kapab etnikman reponn bezwen Komisyon Anti-Koripsyon, ki mannyer nou rod en fason pour nou empower Komisyon Anti-Koripsyon avek kapasite pour li fer prosekisyon?

Mon’n swazir sa pwen premye,  akoz mon anvi retourn lo propozisyon ki amannman ki devan nou pe fer.

Propozisyon ki pe fer- e mon dakor, e mon remersye, mon felisit bann ki pe fer sa propozisyon pour donn Komisyon Anti-Koripsyon bann Pouvwar pour investigate, take over, continue the investigations bann Drwa, Rights, Powers of Authorities, privileges and the Immunities anba CPC e parey Lapolis i annan.

Mon dakor avek sa.  Se koumsa ki devret ale.  E mon mwan pour siport sa lamannman 100poursan.  Be mon ti a kontan al en pe pli lwen.

Once Anti-Koripsyon in fer sa bann lanket, in ganny sa pouvwar fer sa bann lanket, akoz nou pa konsidere?  Oubyen akoz nou kapab vwar li en problenm pour nou osi donn li posibilite pour li prezan fer son prosekisyon?  Parey lapolis ti fer lontan?

Lapolis i annan son Seksyon Prosekisyon.  Apre in retourn avek Biro Attorney Zeneral.  Me la nou retrouv nou dan en sityasyon kot mon mwan vreman krwar poudir nou bezwen donn pouvwar prosekite a sa- a nou Komite, nou Komisyon Anti-Koripsyon.

E largiman ki mon pour met devan, dan Staz Komite lo sa size,  se pour demande ki Lalwa i permet Komisyon Eleksyon pour apwent oubyen pour anploy en Prosekiter.   Permet Komisyon oubyen Chief Executive Officer, CEO sa Komisyon nou ava gete lekel ki- mon mazinen CEO, ki i ava kapab apwent enn sa bann dimoun ki ava asiste li.  Akoz nou konnen poudir i en challenge.

Biro Attorney Zeneral i deza annan en challenge, pour li kapab meet tou sa bann demann Prosekisyon ki tonm lo son biro!  Nou konnen sa, me nou pa kapab kasyet.

E Attorney Zeneral menm dan lepase in met devan nou sa bann challenge ki i pe gannyen.  So ou kapab mazinen ki mannyer i en challenge devan Komisyon Anti-Koripsyon.

Alors ki nou pe dir?  Permet Komisyon pour li kapab anploy en Prosekiter.  Swa en Special Prosecutor, swa en normal Prosecutor.  Me permet li pour li fer sa.  Me pa, pa anpese ki i kapab osi al kot Biro Attorney Zeneral.

 

E se pour sa ki mon mwan pe dir ki, dan mon largiman pli boner, konmkwa Attorney Zeneral i kapab, e i devret pe fer serten prosekisyon lo – dan bann ka kot i pa an konfli avek son rol koman Legal Advisor to the Government – ok? 

Si i pa an konfli, Komisyon oubyen CEO i refer en case to li.  Si i an konfli, si zot santi poudir i annan en konfli, ou a sinyale.  Sinyale par Attorney Zeneral li menm oubyen detekte par Komisyon, oubyen par CEO.  Sa prosekisyon i reste avek CEO.  Konmsi napa en blokaz.

Se sa en laport ki mon mwan pe dir.  Mwan mon pe senpleman advocate la Minis, e Mr Speaker mon pe advocate ki, o moman ki ou donn li, ou donn Komisyon Pouvwar pour fer bann lenvestigasyon parey anba sa ki bann pouvwar ki Lapolis i annan.  Ou osi larg son lanmen pour li kapab fer sa prosekisyon.

E an menm tan ou larg lanmen Attorney Zeneral kot li i pa ganny kwense dan sa bann prosekisyon ki kapab annan bann konfli lentere.

Alors sa mon ti a kontan- mon ti a kontan Mr Speaker ki bann Manm isi i regard sa avek en lespri ouver e i anmenn zot sipor lo la.

Mr Speaker.  En Konsesyon ki Gouvernman pe ofer nou, i pa devret an menm tan anpes nou al pli lwen.  E mon’n dir pli boner ki nou pei i merit en pe plis ki sa.  Parey Prezidan Faure i dir ‘‘Nou pei pli gran ki nou!’’.  Annou sey gete ki ler nou pe larg lanmen sa Komisyon nou pa pe anmar son lipye avek en poto.

Sa propozisyon lamannman ki devan nou ozordi,  pa donn sa Pouvwar prosekisyon.  E sa i en Pouvwar ki enportan.

Parey mon’n dir Sesel napa DPP.  Alors annou sey gete ki mannyer nou kapab improve lo sa Lenstitisyon ki nou annan pour nou permet ki bann travay i avanse, e bann case i ariv lo en konklizyon.

Si Gouvernman i dakor avek sa propozisyon,  la aprezan, nou pour retourn lo fonksyon sa Board, e ki mannyer i ganny organize.

Mon propozisyon lo la Mr Speaker i ase senp, i ase kler.  Me selman mon konnen poudir bokou dimoun pa vwar li dan en fason osi senp ki sa.  Mon konnen ki serten i kapab komans fer largiman, konm kwa mwan koman en Manm oubyen konmkwa LDS koman en parti i kont sa Board dan lafason ki i ete ozordi.

Mon larepons i senp.  Wi.  Mwan personnelman, mon pa vwar poudir sa striktir i en bon striktir.  Me selman mon dir klerman, mon napa nanryen kont okenn Manm lo sa Board apard, apard lefe ki son Chairman i pa reste Sesel.

Mon ti pe al dir en etranze.  Me selman mon pa kontan servi sa mo ‘‘en etranze’’.  Akoz nou tou nou en etranze lo sa- dan sa lemonn.  I pa en dimoun ki reste Sesel, e sa i fer ki i pa- dapre mwan anmenn sa lefikasite ki nou devret annan.  Mon a revin lo la en pti pe taler.

Mwan dan mon propozisyon, mon ti a kontan vwar en lorganizasyon ki fonksyonnen, ki marse.

Mon vwar en gro problenm avek en Board ki pa donn lespas pour en lanket ganny fer dan konfidansyalite e dan sekirite.

Alors sa pwen ki mon pe fer Mr Speaker, i annan 2 vole.  I annan en vole ki met an kestyon konpozisyon e fonksyon Board ki diriz Komisyon Anti-Koripsyon.  Me i annan osi en vole ki met an kestyon bann Pouvwar anba Seksyon 21 ek 22 ki donn Pouvwar kontrol lo travay Komisyon a en Board.  I 2 keksoz diferan.

Mon ti a- lo premye pwen, mon ti a kontan en Board ki pli senp, ki pli efikas.  ‘Keep it simple’ parey Prezidan Faure i dir ki en Komisyon de sirveyans parey nou dir, ki en – ki mon’n apel en Consultative Committee ki ou konsilte, ki ou sirveye e ki asire ki bann fonksyon Administratif sa Board i deroul byen dapre Lalwa.

Me pa en Board ki enterfer dan travay lenvestigasyon.  Pour le moman Minis, mon santi poudir i annan sa posibilite lenterferans.

Alors mon’n fer en propozisyon ki mon pe met devan sa Lasanble Mr Speaker.  E mwan mon  pe demann bann Manm pour konsider li- konsider re organiz sa Board, re organiz son fonksyon e fer sir ki nou annan enn ki mars pli byen.

Mon ti a kontan ki zot siport sa pwen.  Me mon ti a kontan osi, ki ler zot pe fer sa refleksyon,  zot konsider sa 2, sa 2 amannman ki mon’n anmennen dan Seksyon 21 ek Seksyon 22.

Akoz Mr Speaker?  Nou pa kapab annan en lenstitisyon ki pe fer lenvestigasyon ‘’and is subject to the direction, control and supervision of the Commission.’’  Meaning the Board of Commissioners. 

E Seksyon 22 ‘‘subject to the approval of the Commission’’.  Mon anvi met devan zot mwan bann koleg.

Komisyoner Lapolis i pa reponn a okenn Board.  E etnikman ler i pe fer son travay avek bokou etik, i pa ni reponn lo bann kestyon lenvestigasyon, ni avek Minis Dezinyen ki annan portfolyo responsabilite pour Lapolis, ni avek Prezidan Larepiblik ki Komandan Sef!

Komisyoner Lapolis i ganny donnen son lendepandans.  I ganny swazir parey nou’n fer- nou’n aprouv son nominasyon fer par Prezidan Larepiblik lo lentegrite e lo kapasite pour li anmenn en lanket dan en fason, enparsyel e endepandan avan i depoz sa lo Biro Attorney Zeneral1

Direkter FIU osi i pa reponn a okenn Board.  E akoz sa i arive?  Dan mon lopinyon sa i arive,  akoz ler ou pe fer lanket, ler ou pe prepar en prosekisyon, mwens dimoun posib, mwens dimoun neseser i devret okouran bann keksoz ki ou pe fer dan sa lanket – bann direksyon- dan direksyon ki ou pe ale, bann levidans ki ou annan, mwens.

It need to be on – you need to know basis.  I pa devret en lobligasyon pour raport avek okenn dimoun ki mannyer en lanket pe avanse.  Sa i mon lopinyon.  E i lopinyon bokou dimoun.

Akoz si ou bezwen partaz sa bann lopinyon.  Risk, risk pour ki lanket i fail akoz en lenformasyon i glise!

E mon bann Koleg nou Sesel nou –  dan en pei, dan en pti pei kot nou tou nou annan fanmir.  Si i annan 7 Manm lo en Board, i fer 7 fanmir, plis 7 lezot fanmir ankor;- koumsa i marse.

E nou tou – disan nou konnen i pli epe ki delo.  Souvan dan lavi plito nou pa konnen keksoz ki nou konnen.  Akoz si nou konnen nou santi nou en lobligasyon pour nou al pens enn nou frer, enn nou ser pour dir ‘‘Frer la ou non in monte laba zis fer sir’.  Akoz disan i pli epe ki delo.’’

Alors si nou pa konnen.  Nou pa kapab devwal lenformasyon.  So i dan lentere lanket, i dan lentere larzan lepep Seselwa, i dan lentere byen ki pour Sesel ki en dimoun ki pe fer en lanket, i gard sa bann lanket konfidansyel ziska moman kot prosekisyon in ganny fer e bann sarz i ganny mete, e levidans i ariv Ankour.

Alors mon pe plede avek zot, ki zot konpran sa pwen e ki zot rod en fason swa atraver redefinir fason ki sa Board i ete e aksepte mon propozisyon ‘a Consultative Committee’’ kot pour annan 4, 3 Manm plis Ex-Officio CEO.  Kot bann areas of competence sa CEO, sa Consultative Committee i ete.  I ganny dir klerman.  And these are Policy issues – ok.  E i determin klerman ki mannyer son relasyon pour annan ant sa Board– ant sa Komite avek son CEO.   Swa sa.

Swa as a minimum, as a minimum – Minis mon pe demande as a minimum ki nou tir sa Provizyon ki met desizyon, ki met travay CEO’’ subject to the direction control and supervision of the Commission.’’

Sa i 2 lapros ki mon’n anvi met devan e mon krwar poudir nou tou nou ase byen gide isi dan sa Lasanble e ase byen rezonnab pour nou swazir en lapros.  Swa tou le 2, swa 1 ki ed nou avans bokou pli byen.

Mr Speaker mon ava- avan mon terminen, zis dir brièvement ki, premyerman mon pa konpran akoz nou’n bezwen annan en Chairman ki pa reste Sesel.

Me in la, e nou’n annan en Chairman lo Komisyon Laverite ki pa reste Sesel osi.  Donk i annan bann presedan, i annan bann ka.  Kekfwa i annan bann largiman ki mon mwan pa konnen.  Ki mon mwan pa’n sezi.  Me selman mon ti a kontan ki dan sa deba, nou reget sa size.

Akoz Komisyon Anti-Koripsyon i en lorganizasyon ki vivan e ki aktiv toulezour.  I pa aktiv 1 fwa par mwan, oubyen 1 fwa tou le 2 mwan.  I aktiv e i bezwen otan ki posib input tou bann Manm, e sirtou son Chairman.

So mwan  mon santi poudir, la i osi en defayans ki’n arive dan lepase.  E ki nou bezwen reget ler nou pe get sa lamannman ki devan nou, nou osi get sa defayans.

E sa i en keksoz ki mon santi mwan ase for ladan.  E mon met devan zot pour zot regete.  Byensir si zot aksepte propozisyon lamannman ki mon pe fer e nou al lo en Consultative Committee.  It’s going to be a, e nouvo Komite.

E mon ti a kontan dir zot ki, pa bezwen fer sa largiman ki, an fezan sa, en fezan Consultative Committee nou- mon mwan ganny sa ki mon ti pe rode konmkwa tou bann Manm lo Board i ganny tire e i annan en lenterferans politik.

Mon anvi dir ki pour bann Manm- e Onorab Pillay in dir, sanmenm sa ki pour arive.  E mon anvi dir li non!  Akoz si ou lir sa propozisyon lamannman c (1) ou ava vwar poudir tou lapwentman, tou lapwentman i still ganny fer par Prezidan Larepiblik, in consultation with the Leader of the Opposition parey bokou lezot Lapwentman, parey bokou lezot lapwentman.

Be Prezidan Larepiblik osi i en politisyen li non?  Non! Kekfwa avan i pa ti en politisyen akoz i ti’n divorse.  La aprezan ki in re marye! La aprezan ki in re marye kekfwa nou devret get sa dan en lot nide!

Be mwan mon ankor pe get li – mwan kontrerman a zot, mwan get Prezidan Larepiblik koman en dimoun ler i dan son fonksyon.  I azir koman en dimoun ki endepandan!  Ler i pe azir koman Prezidan Larepiblik.  Ler i pe azir koman Danny Faure oubyen koman Kandida US pour Eleksyon, i en lot fason!  Alors mwan, omwen mon ava kritik li avek sa.

E sa i fer ki, sa i fer ki bann Lapwentman i pa pour bann lapwentman kot i annan lenterferans politik.  I enportan, i enportan ki nou – ki mon fer sa pwen.   Akoz mon konnen poudir, poudir sa i en konsern e mwan pa anvi ki sa i en stumbling block ki anpes nou avanse.

E menm parey pour CEO, ki la dan nou Lasanble ozordi.  Si Prezidan i deside fer li arete, rod en lot sa.  Se Prezidan ki deside sa.  Se pa nou, se pa nou Onorab Pillay!

At the end of the day, se Prezidan ki desid lo sa bann keksoz e mon propozisyon lamannman i osi permet ki Prezidan i kontinyen zwe son rol ki i pe zwe an konsiltasyon avek bann Lafors ki i annan dan pei, parey i ganny mete dan bokou keksoz dan Konstitisyon e dan bokou Lalwa ki i bezwen konsilte.

Alors Mr Speaker,  an konklizyon, mon ti a kontan dir sa.  Sa ki nou pe fer Mr Speaker, sa ki mon mwan pe sey fer,  se sanz striktir Ladministrasyon sorti dan en Board pour li vin en Advisory Committee.  Dan en sityasyon kot CEO i bezwen raporte e rod permisyon from a Board pour li vin dan en sityasyon kot i annan en Advisory Supervisory, Committee ki fer sir ki tou travay i ganny fer administrativman byen, e ki i annan en manda kler e en rol byen kler.

Dezyenmman;  mon pe demande ki ler nou ouver sa lamannman,  nou al pli lwen ki zis donn pouvwar lenvestigasyon.  Nou donn pouvwar prosekisyon.  Byensir nou ava determinen ki mannyer – lekel ki kapab vin en Prosekiter?  I pa kapab zis Onorab Ferrari oubyen en lot dimoun.  Sa Lalwa i determinen lekel ki kapab vin en prosekiter, ki mannyer i ganny apwente.  Sa i normal.

Me osi.  Osi permet ki Attorney Zeneral i kapab fer bann prosekisyon dan bann ka kot napa konfli avek son rol koman Legal Advisor Gouvernman.

Osi mon pe met en propozisyon devan, pour ki rapor ki Komisyon i fer e ki hopefully i ava vin Consultative Committee, i ganny mete devan Lasanble plito ki al kot Prezidan dabor apre kot Lasanble.  Ok?  E parey nou’n dir pli boner, bann Drwa e bann privilez ki ganny akorde a Lapolis, i ganny osi akorde a Komisyon.

Basically Mr Speaker i fer rol CEO bokou pli kler e avek mwens anbigite.  I entrodwir en eleman oversight ki i enportan, ki nou pa les en CEO tousel, omnipotent san okenn kontrol.  I retir enterferans dan travay CEO.  I donn plis ledan Komisyon pour li fer son travay prosekisyon.

Mon remersye ou Mr Speaker.  E mon remersi zot tou bann Manm isi pour ekout mwan.

Mon ti a kontan dir ki mon pour vot an faver sa propozisyon lamannman, sa Bill ki devan nou, Bill 29 lo son Merit, mon pour vot an faver.  Akoz i en bon pa an avan.  Be selman si nou kapab azout ankor en pe keksoz avek o nivo dan Komite.  Nou ava fer li vin en pli bon amannman e annan en pli bon Bill.

E parey mon’n eksplike i mon krwayans ki nou merit al pli lwen.  E mon ankouraz tou Manm pour avans dan sa direksyon.

Mon pe esper avek bokou antisipasyon bann deba dan Staz Komite, pour gete si bann Manm i pare pour donn ozordi en pe plis ledan, sa Komisyon Anti-Koripsyon.  Annou komans ozordi menm.  Annou pa donn zis en pti bout, annou al osi lwen ki nou kapab ale.  E annou fer en keksoz ki ava kapab anmenn nou pei dan en bon direksyon, e i a kapab anmenn rezilta pour sa larzan lepep ki nou pe servi pour nou pey sa lorganizasyon.

I enportan ki nou al- ki nou annan sa lafors, karakter e ki nou brav ler nou pe avanse.

Mr Speaker mon met sa devan Lasanble e mon demann sipor Lasanble ler nou ariv dan Komite.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Eski i annan ankor lezot entervenan dan Staz Merit Zeneral e Prensip sa Bill?  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.   Bonzour tou Manm Onorab.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Minis avek ou delegasyon.

Mr Speaker ‘‘Koripsyon’’ i reste en term ki probableman fer bokou dimoun trakase.  Akoz dan bokou Departman i annan bann aksyon ki ganny fer ki kapab ganny term koman ‘‘corrupt practices’’. 

Menm a nivo kot i dir ou si en keksoz pe ganny fer.  Posibleman en Minis pa devret aksepte en kado.  Akoz i kapab ganny vwar koman en faver ki pe ganny fer pour li kapab ganny en benefis, ki swa i pour pei oubyen personnel.  In annan lenstans kot sa bann sityasyon in arive.

Alors i enportan ki i annan en Lenstitisyon ki deal avek sa bann sityasyon.  Pa tou lenstans ki fodre ki si nou pe anmenn en case devan, ki nou pe dir ki i evidence proof e nou pour ganny sa case.  Tou de menm i montre en legzanp ki poudir i annan sityasyon ki bezwen ganny anmenn devan apre les sa lot entity ki dan sa konteks, se Lakour pour deside si sa dimoun lo sa sarz ki’n ganny sarze i koupab oubyen i pa koupab.  Nou Konstitisyon i dir k, ‘‘En dimoun i inosan ziska ler i ganny prouve koupab’’.

Me pour retourn lo eleman Komisyon Koripsyon i en Komisyon ki’n ganny formen par Lalwa.  Me ziska ozordi Mr Speaker nou pa ankor vwar nanryen.

Sel keksoz ki nou’n vwar, se en Zofisye ki ti pe travay kot Anti-Koripsyon in ganny anmennen Ankour e ganny kondannen.   E sa ti sipoze lo en alegasyon ki li in kominik avek en dimoun ki ti pe ganny investigate dan sa konteks.

Be sa dimoun ki ti pe ganny investigate, pa ariv Ankour ditou?  I annan en problenm la Mr Speaker.

Mon pa pe personnaliz nanryen, me selman mon pe dir.  Akoz letan nou pe gete, se sa kontrandi ki kapab ganny fer.  E dan mon leksperyans koman en Avoka ki travay Ankour, mon’n vwar pase.  Mon pa ankor vwar lezot keksoz.

Pourtan –  Pourtan in annan konplent sorti kot bokou dimoun.  Mon sir i annan plis ki 1 konplent ki’n ganny depoze kot Komisyon Anti-Koripsyon.  Alors i bezwen annan en problenm parla.  E sa problenm pe sey ganny adrese a sa lenstans ki nou pe diskite.

Wi i vre ki i annan serten lamannman ki’n ganny anmennen par-  ki pe ganny propoze par Minis e ki’n ganny anmennen par- sinyen par Attorney Zeneral.

Onorab Ferrari i pe fer serten lamannman baze lo sa lamannman ki’n ganny anmennen.   E  mwan mon dir ki sa bann lamannman ki pe ganny anmennen, Seksyon- nou Standing Orders 67 (1) – 67 (2)(a) ki dir koumsa ‘’ an amendment shall be read’’ –i dir ok.

(2) I dir ‘‘the following provision shall apply to the content of amendment proposed to Bills.  An amendment shall be relevant to the subject matter of the Clause to which it relates. ‘’

Mr Speaker sa i kler.  Sa lamannman i relate to Seksyon 22.  Seksyon 21 ek Seksyon 22 ki Onorab Ferrari in koz lo la.

E letan nou pe get.  Letan nou pe get dan Bill 29, 2018 nou vwar ladan, dan (b).  (b) I dir ‘Section 22 and Section 52 ‘’to clearly clarify and define the role and Powers of a Commission’’. 

        Alors; Alors Mr Speaker.  I an referans avek Seksyon 22 ki Onorab Ferrari pe anmenn serten lamannman.  Alors it is relevant to the Clause.  So relevancy i egziste dapre nou Standing Order.  I kler sa.  I tre, tre kler.

Mr Speaker dan nou Konstitisyon, i egziz nou pour ki nou bezwen letan i annan en body parey; annan serten nivo lendepandans.

Alors, par donn Pouvwar enn-mon mwan dir i annan 2 lenstans la ki nou pe vwar nou pe ganny stumbling block.  I annan Komisyon avek i annan CEO.  21 ek 22 i annan en kontradiksyon ki bezwen ganny rektifye.

Alors, koman en Lasanble, nou kapab fer 2 keksoz.  Nou rektifye an faver enn, oubyen an faver lot pour nou vwar ki mannyer i marse.   Ki mannyer i marse?  E touzour koman en Lasanble, nou rol i Lezislatif menm si i pe ganny challenge dan serten lenstans, nou rol i kler.  I definir dan Konstitisyon.

E si nou vwar i pa marse,  i touzour lobligasyon Minis ou nou koman Manm Lasanble pour nou vin devan e anmenn en Private Members Bill pour rektifye sa sityasyon.  E la i annan en proposal ki pe ganny mete pour resolve sa sityasyon an faver donn pouvwar avek CEO.  Menm si i zis en endividi, pour nou gete ki mannyer i marse.  I pa vedir ki letan pe fer sa, nou pe dir nou pe donn Pouvwar non en dimoun.  Me nou pe donn sa Pouvwar anba Lalwa a sa lofis.  Demen i kapab enn nou, en lot dimoun deor i ganny apwente koman CEO e pour bezwen desarz sa fonksyon avek lendepandans.

Mon krwar sa term i bezwen ganny servi e mon en  –mon oule impress lo sa dimoun ki a nenport moman i CEO pour li egzers sa lendepandans.  Akoz se sa son travay.

Ou konnen i kapab annan en alegasyon.  I toultan reste alegasyon, ziska ler i prouve par en Lakour.  En alegasyon ki en Minis in komet en akt ki kapab konsidere koman corrupt.

Alors i pour devwar sa CEO ,pour li pran sa dosye e fer sa investigation.  E letan i a’n konklir sa investigation pour li kapab dir si i vwar i merit apwent en Special Prosecutor pour li kapab fer sa.

Me letan nou pe koz lo apwentman en Special Prosecutor Mr Speaker;  mon konsern avek sa proposal, se ki i pa definir kalifikasyon ki sa Special Prosecutor i bezwen annan.  I bezwen annan sa.  Swa nou met li dan son definisyon ‘what is a Special Prosecutor’.  Nou’n mete ‘‘shall have qualification in a, b, c.  An LLB in Law or has served as Judge for –‘’ mon pa konnen konbyen letan.  Me selman i bann definisyon ki nou bezwen mete.

Mon pe propoz sa, akoz i enportan ki nou pa zis les li lib, ki demen CEO i apwent enn son dalon pour fer sa prosecution.  E sa i osi pe dir ki i pa pe anpes menm si pour en ka spesifik.  Nou’n vwar ozordi Lanmerik- annandler nou ekival  nou avek bann pei ki normal.  anou bezwen.  Akoz nou standar enternasyonal letan i dir Sesel i tel, tel, tel pwen, i pe ekival nou enternasyonalman.  Nou bezwen toultan annan sa international standards ki nou mezir avek, ki nou ava annan sa lendepandans.

E parey mon pe dir, sa Public– sa Special Prosecutor i ava ganny apwente pour li fer sa travay anba serten kalifikasyon.  E set en gid, gidans ki pour donn li.  Sa mon an faver.

Onorab Ferrari in koz lo nou napa DPP.  Mon krwar in plis ki ler, in plis ki ler pour nou kapab vwar sa – pour nou kapab vizit sa posibilite.  Akoz letan nou vizit sa posibilite- ozordi Attorney Zeneral i fer prosekisyon li menm, i Advisor Gouvernman.  En Advisor Gouvernman, savedir Advisor Lasanble i Advisor Egzekitiv akoz we are Government.  The Government of Seychelles has got 3 Arms. 

E osi letan ou pe gete posibleman advice Zidisyer lo serten laspe Legal ki i bezwen.  Akoz se sa, se sa ki mannyer nou Konstitisyon i ganny definir.  E si nou dir ki poudir i ava annan en advisory role to the Executive.  So the Attorney General shall be the Advisor to the Executive or to the Government to that matter. 

        Epi nou ava annan en Seksyon ki i ava endepandan ki fer prosekisyon.  Alors ki fer dan sa konteks?  Letan sa lenstans ki pe fer prosekisyon, Attorney Zeneral i a kapab reprezant sa Lebra ki pe ganny prosekite at all instances.

Par egzanp si i annan en alegasyon ki dir ki Lasanble in komet serten act ki corrupt, e i pe ganny pourswiv.  DPP, oubyen ki mannyer nou ava apel li, me selman i apel Directorate of Public Prosecution,  So i ava prosekit.

Dizon i pe prosekit Lasanble.  E Attorney Zeneral i a kapab reprezant nou.  But as it is ozordi, Attorney Zeneral ki pour fer sa prosekisyon.  Alors definitivman i pa pour kapab reprezant en dimoun ki li i pe prosekite.  Ki normal.  I annan en konfli lentere.

So nou bezwen re vizit sa.  mon pe dir sa akoz, se sa landrwa kot nou bezwen vwar e gete ki mannyer nou kapab avanse pour nou al pli lwen ki kot nou ete ozordi.

Me lo laspe, lo laspe koripsyon, mon tout an faver ki nou annan en move.  E en move ki pour fer Sesel monte dan lendeks kot i ete ozordi.   E se sa.

Si nou annan zis en Lalwa ki pa pe morde.  Nou pour reste kot nou ete, i pour annan bann persepsyon ki pe ganny dir ‘wi nou pe travay lo koripsyon’.

Ozordi Sesel, Lasanble in dekouver bokou keksoz.  Mishandling or misappropriation of Government Funds, par bann Lotorite.  Dimoun ki dan Lotorite par bann lenstans otoriter ou kapab dir.  Mon pa pour al dan bann lenstans spesifik, pangar dimoun i a dir mon pe target- mon annan issue personnel avek serten dimoun.  Be i pa sa le ka.

Mwan  mon anvi vwar en Sesel ki pli meyer ki sa enn ki mwan la.  Mon pa pour reste koman en Manm Lasanble tou mon lavi mwan.  Pour annan en lot zenn dimoun ki pour vini apre mwan.  Alors mon oule ki letan i vini, i ganny en keksoz ki pli bon ki letan  mwan mon ti la.

Alors Mr Speaker i enportan ki nou etablir, oubyen nou revwar bann Lalwa ki pa pe fer diferans.  Dimoun deor pe dir, sa ki nou’n vwar, kan pour retourn kot nou?  Sesel nou tant pour nou demann nou pre.  Letan ou gete 10milyon, 15milyon.  Be nou annan bokou larzan nou.   Nou en pei ki ris, nou en pei ki byen ris.  Me selman mwan personnelman mwan santi ki lafason ki larises i re ganny distribye, i pa ekitab.  Ki fer ki dan sa prosesis redistribisyon, pour mwan i annan koripsyon.  E sa ki Komisyon i bezwen investigate.

Ok ozordi nou annan FPAC kot i annan Onorab De Commarmond ki Vice-Chair, i annan Onorab LOTO ki Chair- Onorab Afif ki Vice-Chair.  Mon demann ou en leskiz Onorab De Commarmond.  Onorab Afif i Vice-Chair, eskize mon’n tir sa Tit avek ou, Mr Speaker ou pe asiz dan Chair la.

Letan nou fer en lerer, parey yer Minis ti dir,  nou bezwen admet.  I annan plizyer lenstans nou’n dir nou bezwen admet.  Sa i en lerer ki’n ganny dir.

Onorab Wavel Ramkalawan i Chairman FPAC e Onorab Afif i Vice-Chair.  Lo sa Komite, i annan osi Onorab De Commarmond, osi Onorab Churchill Gill, e osi Onorab Sebastien Pillay.  Parey lo nou kote i annan Onorab Ferrari, Onorab Terence Mondon, ok so sa.  Wi i fer 4.

Savedir mon’n dir lekel bann ki lo la, menm si ti annan en pe mirmirasyon lo letan mon ti’n donn en Tit adisyonnel pour Onorab De Commarmond.  Alors FPAC in vwar bokou keksoz.  Bokou larzan pep Seselwa, i annan en pti bout pour mon ladan, i annan en pti bout pour ou Minis, i annan en pti bout pour AG, i annan en pti bout pour Mrs De Silva, i annan en pti bout pour nou tou ladan.

Nou tou nou ti a kontan vwar nou larzan i retournen, e i fer sa ki bezwen ganny fer pour Seselwa.  Alors ki mannyer nou tackle sa?  Sa bann dimoun kot nou’n vwar ki poudir zot in fer sa bann act– mon mwan apel sa bann act, bann corrupt act.  Nanryen pa pe ganny fer ek zot!

Parkont – parkont sa msye ki’n ganny met anndan, ok i ti pe travay kot Komisyon, i anndan li.  I anndan.  Si in devwal lenformasyon ki sarz i ti ganny sarze avek, seta pa en corrupt act, but it was interference with someone who allegedly, allegedly as per investigation was involved in something that is not correct!  Mon pa pour dir ‘’corrupt’’, menm si mon mwan annan Iminite letan mon koze dan Lasanble, nou tou nou annan, en aksyon ki pa korek.

Alors i bezwen annan en Lalwa ki permet swa Komisyon morde, swa CEO morde.  I bezwen- nou bezwen fer swa la Mr Speaker.  en lenvestigasyon i bezwen ganny fer letan en lenstans swa CEO, swa Komisyon in gete ki poudir i pa frivolous, ok vexatious. 

Alors letan ou’n determin sa –  sa envestigasyon bezwen komanse, bezwen proceed.  Be lekel ki pe fer sa?  Akoz pa pe ganny- pa pe arive?

Pep Seselwa i anvi konnen.  E pep Seselwa i anvi vwar en Lasanble – mon dir en Lasanble –  akoz nou tou nou annan- nou dan Seychelles National Assembly.  En Lasanble ki pe fer son louvraz pour idantifye bann issues ki pe hamper en investigation e osi en prosekisyon.

Alors mwan letan mwan get sa bann proposal ki devan,  mon pour ekout en pti pe lezot Manm ler zot koze, pour mwan pran en pozisyon.  Me selman mon an faver ki keksoz i marse.  I bezwen marse.  E se nou devwar pour idantifye letan nou vwar poudir i annan en problenm, pour fer sir ki sa problenm i ganny rektifye e Pouvwar i ganny donnen a sa bann dimoun ki devret ganny Pouvwar pour zot kapab fer sa travay.

Mr Speaker, letan nou’n koz lo kalifikasyon si nou get Lartik 126 i koz lo kalifikasyon- dan nou Konstitisyon i koz lo kalifikasyon ki en Ziz i bezwen annan.  Alors nou bezwen nou osi dan sa Lalwa – mon pa dir met dan Regilasyon.  Akoz Regilasyon i ganny konsidere subordinate to an Act. 

A Regulation is subordinate to an Act.  Alors  mwanmon  sizere ki i vin dan sa Act li menm.

Avek sa detrwa mo Mr Speaker, parey mon’n dir mon pour ekout en pti pe diskisyon ki pase dan Lasanble, epi mwan pour pran en pozisyon, mon a fer lezot kontribisyon letan nou al dan Komite.  Mon pour pran en pozisyon lo ki kote mon pou met mon vot pour fer sir ki Sesel i benefisye.  E Sesel i ganny son ranking dan Lendeks Koripsyon monte.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis, CEO Anti-Koripsyon, Attorney Zeneral.  E tou Manm Onorab e tou dimoun ki pe ekout nou oubyen pe swiv nou isi oubyen ayer.  Mr Speaker devan nou Lasanble ozordi nou annan en lamannman pour en Prozedlwa ki ekskreman enportan.  I ekskreman enportan akoz ler sa Prozedlwa ti ganny pase dan 5enm Lasanble, enn bann rezon ti ganny pase,  se akoz zisteman ki nou bezwen fer tou fason pour nou kapab tackle sa size koripsyon wherever kot i arive, partou kot i pase.

E mon ti apresye interview ki sa msye sorti kot Transparency Initiative isi petet si ou kapab dir sa.  Ler i ti koz lo nesesite pour nou ranforsi bann kad Legal and to ensure ki nou bann kad Legal ki nou annan, i annan sa lafors, sa baz Legal pour zot kapab fer sa travay ki zot bezwen fer.

Me ozordi bomaten Mr Speaker apre ki mon’n ekout le 2 entervenan lo lot kote latab koze,  mon bezwen dir poudir mwan santi mon konsernen.  Mon santi mwan konsernen par lefe ozordi mon pe ganny bann revelasyon ki mon pa ti konnen.

Mon pe ganny revelasyon ozordi ki i annan en gro problenm kot Komisyon Anti-Koripsyon, ki dapre sa ki zot pe dir mwan i pa pe fonksyonnen, si mon pe ekout sa ki Onorab Ferrari in dir mwan.

Akoz ler mon pe regard sa ki nou pe fer dan sa deba, mon bezwen et fran Mr Speaker.  Sa bann propozisyon lamannman ki mon’n vwar in ganny met lo latab par Attorney Zeneral.  Sa bann propozisyon ti zisteman pe adres en lacuna ki ti annan dan Lalwa Anti-Koripsyon ozordi!

E sa mankman ki ti annan, sete zisteman pour donn Pouvwar sa Komisyon atraver son Zofisye Prensipal, son Sef Egzekitif oubyen okenn Zofisye ki li i anvi donn sa Pouvwar avek pour vwar Lapolis fer son travay parey i devret ganny fer!

E mon krwar se sa ki ti manke dan sa Lalwa orizinal ki nou pe anmennen.  E mon pa ganny en konpran, petet zot in mank bann kominikasyon.  I annan plizyer kominikasyon ki’n annan ant Lofis Clerk avek bann Manm kot nou’n ganny en kopi Lalwa, kot Attorney Zeneral in fer bann sanzman mazer dan sa Lalwa e kot i pe propoz senpleman 2 Seksyon, ki sipoze vin pe devan lamannman.

Premye Seksyon ki pe vin devan lamannman devan nou.  Se ki i pour donn Komisyon Pouvwar anba nou Penal Code.  E sa pa ti dan Lalwa oparavan.

Sa pour mon i al dan laliny ranforsi sa Komisyon pour li kapab fer sa louvraz ki pe fer.  Be mon pa konnen si le 2 entervenan ki’n koz avan mwan pa’n lir oubyen pa’n ganny sa email ki mon mon’n gannyen ki’n anvoye atraver Sekretarya ki nou tou nou’n download, nou’n tire.  E nou vwar redacted an rouz, laplipar en bon pe sa bann Clause ki ti’n ganny diskite dan Bills Committee, e ki tou ti attend Mr Deputy Speaker; kot annefe sete ou ki i vin fer sa bann propozisyon lamannman ki ozordi ki mon vwar Onorab Ferrari i move!

So – mon pa ganny en konpran kote ki nou vini ek sa bann lamannman,  apre dan Bills Committee nou’n vwar poudir ti annan sa bann lamannman lo en prensip lankadreman sa Lalwa, i pa pour fer li as strong ki nou ti pe santi.  E ti pour kre plis konfizyon ti neseser pour ki i ganny redacted.

Par egzanp;  entervenan avan mon in sit en Clause nou Standing Orders kot in dir si mon pa tronpe, 67 (2) ok.  67 (2) i dir ou egzakteman sa.  I dir ou ‘sa lamannman ki pe ganny propoze, i bezwen an referans avek sa Clause ki i pe amande’.  Be si sa Clause ki pe amande nepli la,  then akoz ki nou pour proceed avek en propozisyon lamannman pour amann en Clause ki pa la dan en lamannman?

Annefe sa ki nou pe fer avek bann propozisyon lamannman ki zot pe anmennen.  Se ki nou pe fer en lot Bill antyerman.  En lot Bill antyerman ki mon krwar parey- e sa ki mon dakor avek entervenan ki’n propoz – ki’n propoz sa bann lamannman ki sa i demann plis diskisyon. Be eski sa ki zot anvi?  Eski zot anvi plis diskisyon ki nou retard ankor travay ki Komisyon i annan pour fer?

Now,  annou regarde kote problenm i ete?  Sa ki mon mon’n kapab konpran Mr Speaker –  sa ki mon mon’n kapab konpran se ki i annan serten-i annan serten – serten misalignment ki egziste ant fonksyon sa Komisyon koman en Komisyon as a body avek tou sa bann dimoun ki form par sa Komisyon.  E sa dimoun ki li oubyen sa lofis – mon pour servi koumsa –  sa lofis ki pe head sa Komisyon e ki pe spearhead son travay!

La, la kot nou annan- nou annan petet en misalignment.  Akoz nou annan 2 Clause sa Lalwa ki kre sa konsern.  E sa se Seksyon 22.  E lamannman ki ti pe propoze dan Seksyon 22 ti pour fer sa vin pli ambiguous ankor1  So ki’n arive apre diskisyon ki nou ti gannyen lo Bills Committee e avek Attorney Zeneral?  Gouvernman in dakor pour redacte sa  bann amannman!  Pour zisteman tir sa subject to the control of the Commission.  Pour mentenir lefe ki sa CEO vi ki nou pe donn li pouvwar Lapolis anba Seksyon 52(a) ki no pe entrodwir.  Nou pe donn li tou pouvwar Lapolis.  I pa neseser prezan ki ou al annan – remet sa- ou donn li sa pouvwar apre ou dir li i bezwen pran son cue from someone!

Ou konpran?  So sa ki’n arive, se -e se pour sa rezon ki mon krwar ki i enportan ki malgre Bills Committee nou ganny tape en kantite lo bann diferan size parfwa;  mon konpran akoz i- nou Manm Lasanble i enportan ki nou pran sa bann kritik ler i vini –  me dan Bills Committee nou ti diskite sa bann keksoz.  E ti annan en rapor Bills Committee ki ti sorti lo sa bann lamannman ki ti’n ganny propoze.  E sa rapor ti dir koumsa ‘’ The Attorney General explained that the amendments to the Act proposed by the Bill where the product of suggestions are proved by the Commission, but Ms De Silva expressed a concern that the amendments didn’t go far enough’’.

So ler sa bann lamannman ti ganny propoze kot the CEO will subject to the direct control of the Commission,  i kre pour nou en konsern ki zisteman,  eski sa Komisyon i ganny drwa zis en sel kou, ‘’tyonbo en kou pa al laba!’’

Non!  Sa CEO i devret kapab al laba.  Sa ki mon krwar i devret ete.  Me tyonbo en kou prezan.

Sa ki nou pe fer la avek sa bann lamannman ki nou pe propoze,  nou pe retir Komisyon konpletman.  No matter how nou sey dir, nou sey sugarcoat li, nou sey eksplike.  You are removing the Commission.  E what you’ve done, ek ou propozisyon lamannman, which you have gone further, se pour remove Seksyon 4 konpletman.

Akoz ou lamannman ki ou’n fer, i fer ki Seksyon 4 i bezwen tonbe!  I nepli annan en Komisyon.  I annan en Consultative Committee.

Now this is something ki ou bezwen think very carefully about sa ki ou pe propoze.  E ou’n entrodwir lezot layer prezan pour apwent sa Consultative Committee.

So i pa pour kapab fonksyonnen li.  For the next probably 4, 5 months i pa pour kapab fonksyonnen.  Non i pa pour kapab.  Akoz ou’n dir ek li koumsa poudir ‘pour apwent dimoun lo sa Consultative Committee, ou bezwen Leader Lopozisyon apre ki CAA – e get kot mon pa ganny en konpran zot ennler mwan!  Nou ti vin la dan Lasanble nou ti diskite ki CAA i bezwen vin pli for, i bezwen vin pli robust, i bezwen vin pli isi, i bezwen vin pli laba!

Nou ti tonm dakor.  Zot ti fer kantite propozisyon; Gouvernman in met tou sa bann propozisyon, in fer CAA vin en CAA pli robust.

Be annou trust dan lenstitisyon ki nou kree.  Aprouve par zot osi mazorite la lot kote latab.  Ki mannyer ou pa trust sa bann – ki ou fer ou, ou anmenn en lot layer decision-making dan desizyon ki CAA in fer lo en rekomandasyon?

E prezan kot ou pour kre konfizyon prezan?  Kot ou pour kre konfizyon?  Kot ou pour kre konfizyon?   Kot ou pour kre konfizyon prezan?  Ou’n fer en reporting mechanism ki Komisyon prezan i bezwen vin report to Lasanble.

E la i nepli Komisyon ki report to Lasanble.  Mon pa konnen ki mannyer mwan pour apel li.  Si i pour en Forum on Anti-Corruption, mon pa konnen ki mannyer pour ete.

So, sa ki nou bezwen aksepte i sa;  Komisyon ozordi pou napa pouvwar Lapolis.  You don’t have that Power as explained clearly under the Law.  You don’t have that Power.  Nou pe donn ou sa Pouvwar.  Tou sa Pouvwar ki ou bezwen parey Lapolis.

I dir ou’ ‘subject to this Act, the provision of the Criminal Procedure Code, the Police Force Act and any other Law conferring on the Police the Rights, Powers, Authorities, Privileges and Immunities necessary for the detection prevention and investigation offences, shall as far as they are not in consistent with’’ parey i dir dan tou Lalwa ok –  ‘’apply to the Commission.’’

E kote ki fer sa?  I dir ou prezan ‘‘apply to Chief Executive Officer and any Officer authorized’’.  Now ki sa i pe dir lepep Seselwa?  Se ki ozordi Lasanble Nasyonal i annan loportinite pour nou pas en lamannman dan en Lalwa ki donn Komisyon Anti-Koripsyon zisteman sa pouvwar ki i ti napa anba lot Lalwa.  Ok?

Now.  Les mon fini, akoz sa ki enportan, se ki nou bezwen aksepte poudir nou ti’n devret fer en pti pe plis homework avan nou vin ek en bann propozisyon lamannman pour nou regarde si i – be ok,  eski sa bann lamannman ki mon pe vin fer la, in fini ganny tire dan sa Lalwa premyerman?  Ok.  Nou’n etablir poudir then baz ki nou pe dir, ki ou lamannman i an ankor avek Standing Orders i tonbe.  Akoz bann Clause ki fer ou lamannman relevant in tonbe!

So annou pran baz prezan ki ou pe anmenn lezot lamannman lo sa Bill ki pa egziste ozordi dan sa lamannman ki nou pe fer – ok?

Ou’n delete, ou’n delete konpletman, konpletman Seksyon ki kre en Komisyoner.  Seksyon ki kre Komisyon, Seksyon ki kre plizyer sa.  E ou largiman ki pe ganny servi, se ki sa bann dimoun i annan fanmir.  Be ki pour arive ler ou fer Consultative Forum?  I pour napa fanmir sa bann dimoun lo Forum?  I pa pour Seselwa?

 

HON JEAN-FRANÇOIS FERRARI

(Off-Mic)

Refer to the subject. 

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Be sanmenm sa.  Problenm mon krwar ki nou Sesel nou bezwen aksepte en keksoz.  E mon kontan- mon krwar nou ti ganny diskisyon nou 2 MrsDe Silva.  Tou dimoun will be related some way or another dan sa pei.  Unless– e vwala kot largiman ti vini.  Akoz nou pour al rod bann Chairman sorti aletranze pour vin chair sa.  Akoz nou ti dir poudir, the possibility of sa Chairman of sa Chairman ki i annan, annan relasyon avek en lot dimoun i kapab afekte travay – ok?

Be i pour still arive.  Me sa ki ou pa’n fer;  ou pa’n donn en Powers of the – ou pa’n donn Powers sa Consultative CommitteeWhat is the power of the Consultative Committee?  What is their role?  What is the definition of the role? 

Sa ki ou’n fer – e mwan mon  krwar, e mon mwan krwar, e mon mwan krwar Onorab san ki mon pe impute improper motives,  mon krwar sa ki ou’n fer was vexatious. 

Sa ki ou’n fer was vexatious par lefe ki ou’n remove every mention if the word ‘Commission’ me bliye pour tir the concept, the creation of the Commission itself in Section 4!

        Now this is vexatious.  Si ou ti serye ek sa bann lamannman, which I think – I think mon konnen poudir ou osi ou anvi ou vwar Commission marse and that, mon pa kapab fall to lo la.

Nou tou ki la anndan, mon pa pour akiz personn la anndan pa oule vwar Commission marse.  Nou tou nou anvi vwar Commission marse, and let’s stand on that footing e agree lo la.  Me selman what I’m trying to appeal to you,  se ki annou pa, annou pa antre dan en deba pli larz ki pour fer ki nou pour retard travay ki Komisyon i kapab fer, dan short term la.

Akoz si i annan keksoz ki bezwen ganny rezourd internally in the Commission.  Akoz mon pe tann keksoz ozordi ki mon pa ti konnen poudir i annan – mon’n tann lo Bills Committee, be mon pa konn relasyon Komisyon avek son bann relasyon entern.  Akoz sa i pa konsern mwan.

Akoz Komisyon i en body endepandan.  I en body ki travay lo – ki fonksyonn lo li menm.  Me ou’n entrodwir, ou’n entrodwir en political level of decision making dan apwent dimoun ki al lo en Consultative Forum ki pou vwar Anti-Corruption dan nou pei.

Ou konnen,  mwan mon get li koumsa Mr Speaker.  mon get li koumsa.  Si i annan en problenm on the reporting mechanism ki egziste ozordi between the Commission and spear- mon apel sa ‘the spear’ ki sipoze ale fer sa travay, then let’s resolve that problemOk?

But that is not the main problem ki nou annan.  The main issue is not the relationship between the spear and the Commission.  The main issue ozordi ki Lasanble i bezwen take – pran konsyans byen,  se ki ozordi Komisyon pa, napa Pouvwar pour li fer lenvestigasyon parey i devret fer anba Penal Code!

This is what we do, not have- and this is what we’ve been given.  E si nou regard dokiman ki Lofis Clerk in anvoy kot nou,  nou pour vwar poudir an rouz, lamazorite lamannman ki ou pe propoz fer lamannman lo la in ganny retire.

Now let’s move this a little bit forward.  Prezan nenport endividi pour dir ek ou koumsa poudir ‘‘Be ok Onorab, nou pe dir poudir i annan en problenm ek sa Komisyon’’.  But then ok annou fer en inquiry into the Commission and find out exactly where the problem is. 

       


(Off-Mic)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Non, non, non you are burying the problem.  Akoz sa ki zot pe fer– you are burying the problem, you think you are helping! You think you are!  You think you are.

Non, non.  Akoz mwan mon  pran – mon’n lo Bills Committee e mon krwar Onorab Andre petet si i osi in attend Bills Committee,  in bezwen part – privy sa bann diskisyon e  in privy menm rapor ki  mwan mon  annan.  Mon pe gete la.

E sa rapor ti ganny sorti, ti ganny sirkile.  Ok.  It was therefore agreed that the Committee will recommend to the Speaker that Second Reading will be deferred until the proposed amendments where made known. 

        Mr Speaker mon ti propoz detrwa lamannman to Referendum Bill avek ou dernyen fwa.  Ou ti dir mon koumsa mon pa meet 72hrs.  Me leeway was given and the Bills were allowed to be placed, not tabledPlaced.

I came to see you.  E ou ti dir mon koumsa be Bills Committee pa ankor ganny sans diskit sa bann lamannman an detay eksetera.  Very same thing applies  to these amendments here. 

        Bills Committee pa ti ganny sans – pa’n ganny sans diskit sa bann lamannman parey sa.  So how come ki mon ler mwan propoz en lamannman, Bills Committee i bezwen diskite?  Ki ler lot kote i propoz en lamannman Bills Committee pa neseser diskite.  Ou konpran?

Non be le pwen i reste.  Le pwen i reste prezan ki where are we now avek, avek Lalwa Komisyon Anti-Koripsyon?  What is the contentious issue avek Lalwa Komisyon Anti-Koripsyon?  Mwan sa bann lamannman ki Gouvernman in anmennen ki mon krwar Komisyon Anti-Koripsyon i dakor avek –.  They – mon krwar CEO menm i dakor ki i bezwen sa bann pouvwar pour li fer son travay an tout liberte.  Mon pour siporte.  Mon pour siporte.

I will wait to see what the arguments are in favor of proposing of moving from one construct ki nou annan, to another ki pour nesesit prezan al fer lezot consequential amendments dan sa Lalwa, ki pour retard travay sa Komisyon.

Mwan mon  pwennvi se sa.  i pour retard travay sa Komisyon.  Now si nou anvi, si nou achieve sa ki nou anvi achieve ek sa bann propozisyon lamannman ki nou’n met devan Lasanble ozordi, i senp.

Ou annan en mazorite dan Lasanble Nasyonal.  Everybody is convinced ki nou bezwen tackle koripsyon.  Then convinced nou why ki en Consultative Committee ki pe oversee en Commission, ki pa sipoze egziste because you’ve removed the whole concept of the Commissioner and a Commission in it,  ki mannyer i pour sa travay prezan li?

But this is the point!  The point i se ki you cannot forget about that!  Ou pa kapab fer lamannman akoz it is ‘expedient’ to do so! 

        Ou rapel zot ti servi sa term avek nou ler nou ti pe koz lo Pouvwar Prezidan dan Bill Referendum?  E nou ti dir poudir sa mo ‘expedient’ i en mo serye ler nou servi li?  This is what you are doingYou are – ou pe fer keksoz akoz i expedient for you to do so ozordi!

Mwan mon  konpran akoz ki ou’n anmenn serten Provizyon lamannman ki ou’n anmennen.  Mon konpran sa ok?

Be mwan mon  reste lo lefe ki mon konpran.  Se ki have you thought through – eski ou’n think through the whole process ki sa bann lamannman pe anmennen?  E se pour sa rezon –  se pour sa rezon ki  – se pour sa rezon ki mon krwar ler Bills Committee ti fer son rapor, nou ti sizere ki sa bann lamannman i vin devan Bills Committee, e ki sa bann lamannman ti ava ganny anmennen par Bills Committee ki son Chair i Onorab Georges, en Manm  – enn bann Manm ki mon krwar lo size Lalwa, napa bokou nou la anndan – petet i ava annan 1.  Napa bokou nou la anndan ki kapab tous son bout ledwa when it comes to Lalwa.  Well mon pe prezimen Attorney Zeneral avek Onorab Georges oubyen Onorab Andre bann Avoka zot kapab konpar sa.

Ou konnen sa ki fer lapenn Mr Speaker,  se ki ozordi, ozordi nou’n vin fer en deba serye lo en Lalwa serye dan Lasanble Nasyonal.  E Gouvernman in anmenn sa Pouvwar ki Komisyon Anti-Koripsyon i bezwen.

Me si i annan en problenm fonksyonnel, ki prezan nou Lasanble nou pe al sey legislate en problenm fonksyonnel dan Komisyon, where does it stop konmsi?  Kote nou arete?

Kote nou arete Legislate problenm fonksyonnel ki egziste swa ant endividi, swa ant fonksyon bann sa – kote i arete sa?  Where will it stop?

Nou ti dir poudir nou le depart from sa nou.  Nou oule move from sa.  E toultan zot pour pran nou zot pour – ou pour met nou dan en – mon pa konnen mwan –  dan en time machine e retourn nou dan lepase.  ‘‘Ah koumsa ti ganny fer dan lepase, koumsa ti ganny fer dan lepase’.’  Zis mon get zot reaksyon ler mon’n fer sa dernyen komanter an se ki konsern Avoka.  Ok?

Mon ti kapab akiz Manm lo zot kote latab an se ki konsern Bills Committee.  Mon pa’n fer li.  Akoz mon’n prefere pour mon gard sa deba lo en nivo ki ti komans avek.  E sa nivo, sete nivo ki ou’n etablir.  Me mon vwar li drol ki ozordi- ki atraver ou Mr Speaker, Onorab Ferrari i oule drag sa deba pli ba!  Pa fer serten komanter atraver ou Mr Speaker ki pa neseser ganny fer.  Akoz size ki nou pe diskite i tro enportan, e i tro enportan pa zis pour ozordi, me pour demen!  Sa ki nou oule fer, se ki nou oule kre en Lenstitisyon ki i annan Pouvwar pour li kapab fer bann keksoz ki devret fer.

Now,  kote ki mwan  mon santi poudir i annan kontansyon?   Mwan mon krwar wi, ou bezwen en Chair to the Commission ki aktiv.  Ou bezwen en Chair to the Commission ki la ki kapab vwar keksoz ki pe ganny fer.  Ok? Sa mon krwar nou bezwen annan.  E mon krwar tou dimoun, menm Gouvernman in komans vwar nesesite annan sa largiman.  Nou bezwen annan en Chair koumsa – ok?

Rezon pour sa se akoz.  Sa CEO i bezwen ganny loportinite pour li kapab interface avek sa dimoun ki ansarz son Lorganizasyon pour li dir, ‘‘Be gete, mon annan en problenm la, mon pa pe kapab bouze la akoz i annan sa, i annan bann keksoz.’’ Ou konpran?  So sa ou bezwen annan.  E mon krwar sa i en keksoz ki nou kapab achieve san ki nou bezwen al fer en lamannman oubyen pran en marto kraz sa Lalwa apre pour nou remet li ansanm.  E prezan kot i a vin dysfonctionelle.

Sa ki nou oule fer, se ki nou oule ranforsi sa Lalwa.  E zisteman par vot an faver sa bann lamannman ki Gouvernman pe propoze redakte, zot in retir sa bann provizyon ki in enkli an plis.  E mon krwar bann Manm ki lo Bills Committee kapab sertifye ki tou lede kote latab ki lo Bills Committee, ti tonm dakor avek propozisyon pour retir serten sa bann lamannman, ki Gouvernman ti pe vin avek.  Akoz zisteman zot ti pe al dan laliny pour anmenn plis anbigite ki nou pa ti bezwen a sa moman.

So.   Mwan mon dakor ki nou bezwen annan en Chair ki baze Sesel.  Si i en difikilte pour nou ganny Seselwa, ki mon krwar i bezwen annan en Seselwa ki kapab Head sa lenstitisyon,  si  i en problenm;   me selman  mwan mon krwar ki nou bezwen konsilte bann dimoun ki pe fer sa fonksyon ozordi; ki pe travay dan sa Komisyon ki’n ganny sans vwar en pti pe lanvironnman ki mannyer i ete.  E nou bezwen pran zot input.  So ler nou pe kre, nou pe kre sa group dimoun ki pour asize pour diskit sa,  nou pa kapab kre li dan labsans par egzanp annan en input from CEO Komisyon Anti-Koripsyon.  Akoz ou bezwen les li ganny en input.  Li ki pe fer sa travay on a day-to- day basis.

Akoz sa Komisyon it’s not just not about the Commissioner.  It’s about the spear, it’s about sa dimoun ki bezwen al tap sa laport.  Sa dimoun ki bezwen al uncover sa file, sa dimoun ki bezwen al kot biro.  He or she needs that power. 

But what you should not create, se ou pa devret kre anbigite pour ki sa dimoun demen ler i pe fer son louvraz, i napa en checks and balance ki permet li pour defann son pozisyon.

Ozordi annan en Komisyon, i permet sa dimoun ler in fonksyon pour defann son pozisyon.  Akoz ultimate liability, i pa zis lo sa dimoun.  I lo sa Komisyon osi.  Akoz sa Komisyon i annan en rol fonksyonnel pour li zwe1  I pa pour kapab les sa CEO fer sa travay lo li tousel e ekspekte li Komisyon apre pour pran sa file i pour dir ek CEO ‘’Be non mon pa dakor ek sa enn!’’  Non, that’s not their roleAnd their functions were defined.  Me.  Me kot i annan anbigite ankor.  E mwan mon  krwar sa vreman i kre anbigite Mr Speaker.

Anba Seksyon 22 as it stands now dan sa Lalwa.  Nou’n dir poudir CEO i bezwen set bann Standing Orders for the Commission.   But that’s  wide – too wide!  Because what is the Commission?  The Commission is the Organization or is the Commission, the Commission with its Commissioners?  Ou konpran?

So I think we’ll need to specify dan sa Lalwa whether sa it will be Standing Orders for the Organization and then she will have total control on her Organization as it works.  This is where there was an ambiguity.  And by jus t- zis by sanz sa pti bout ki la.  Nou rezourd tou sa bann problenm fonksyonnel; pa Pouvwar.  Fonksyonnel ki probableman Komisyon i kapab annan ozordi.

Me pa neseser ki nou pour vin avek en lamannman ki repeal 1, 2, 3, 4, 5 over 8, 10 Clauses dan en Lalwa!

Mr Speaker nou a en moman dan nou evolisyon politik Sesel ki nou tou nou oule vwar serten keksoz ariv a en fen.  Nou tou nou oule vwar li.   E mon mwan krwar par asire ki sa Komisyon i annan sa Pouvwar pour li antre dan sa bann landrwa ki i bezwen antre, pour li konnekte sa bann lenformasyon ki i bezwen kolekte.  Pour li kapab fer sa mon krwar i enportan.

Me an se ki konsern prosekisyon Mr Speaker.  Sa mon pour les Attorney Zeneral fer komanter lo la.  Akoz mwan mon santi ki prosekisyon, when it comes to prosekisyon sa i devret purview sa Lofis ki nou’n kre pour li tackle sa!  Se sa Lofis ki nou’n kre pour li tackle sa.

E Lofis ki nou’n kre pour tackle prosekisyon, se Attorney Zeneral.  Se ki li i bezwen si ou oule- mon pa konnen si sa term i ankor servi ‘the Police – the Police’.  Li ki asire ki finalman sa ki ou pe anmenn devan i kapab al Ankour.  Akoz si demen par egzanp Lapolis i anmenn en case kont ou Mr Deputy Speaker.  I bezwen meet mon pa konnen mwan serten burden, levidans mon pa konnen ki mannyer zot apel sa.  Ki li i a santi poudir sa case i bezwen al Ankour.

Akoz si ou anmenn en case avan al Ankour ki weak.  Ou anmenn en case ki weak Ankour, then ou perdi sa case.  E i further blemish, i further afekte sa lenstitisyon ki nou’n kre pour fight koripsyon.

So mon termin koumsa Mr Speaker.  Annou fer s deba ozordi about donn pouvwar en lenstitisyon ki nou pe fer.  Annou pa fer sa deba ozordi baze lo nou persepsyon lo bann Komisyoner ki la ozordi oubyen lo persepsyon sa ki nou krwar deor.

Akoz si nou kre persepsyon ki sa i le ka,  then nou pe kre nesesite pour nou par egzanp enquire about what is happening.  E sa pour further delay travay ki Komisyon i annan.

Annou lir byen sa bann provizyon lamannman ki’n ganny anvoye kot nou avek bann redaksyon ki’n ganny fer, bann keksoz ki’n ganny retire.  Akoz i annan forse 2 Provizyon ki nou pe mete dan sa Lalwa ozordi la.

Premyerman kot in annan sa sanzman nimero which is at 2 (a).  Dezyenmman 51 (a)’’ the Commission may investigate ot take over or continue to investigate an investigation of offences provided  in the Chapter 10 and Chapter 38 of the Penal Code.’’ 

        E trwazyenm lamannman ki nou pe fer, se pour nou insert apre Seksyon 52 zisteman sa ki mon’n komans avek Mr Speaker pouvwar pour CEO kapab break down those doors, antre dan sa bann laport, ouver sa bann file e gete ki i annan ladan.  This is what ki nou pe fer.

E si nou bezwen rezourd en problenm fonksyonnel avek en lamannman ki anmenn plis ki 50 sanzman ladan kan nou kapab fer enn.  Mon krwar nou bezwen vreman mazinen ki direksyon nou oule ale.

Avek sa Mr Speaker mwan mon pour kontinyen donn mon sipor Komisyon Anti-Koripsyon.  Mon pour kontinyen donn mon sipor bann lamannman ki donn zot plis ledan pour fer zot travay.  E mon krwar ki nou’n ariv a en pwen ki nou anvi vwar Komisyon fer plis.  Mon pa kapab pas zizman lo Komisyon, mon pa konnen ki kantite travay Komisyon in fer.  Akoz mon mwan pa asiz lo Komisyon.  Mon pa vwar zot travay.  3  Me mon konnen CEO in fer en kantite travay, mon konnen son bann staff in fer en kantite travay, mon konnen i pe demann resours ankor.  Mon konnen i bezwen plis resours, e mon konnen ki koman Lasanble ler i vini i pour al dan son Bidze, nou pour ekout li, nou pour regard bann resours ki i pe rode.  Mon konnen ki pe rod resours teknik par egzanp bann Forensics Accountants.  Bann dimoun ki kapab fer bann envestigasyon osi.

So sa i bann resours ki nou, nou bezwen donn li.  Ki Gouvernman i bezwen donn li.  Ranforsi son kad, son kad Administratif osi pour li kapab fer son louvraz.  Sa.  Anfen kont sa ki nou oule fer se ki nou annan en Komisyon Anti-Koripsyon that works.  Mon pa pe dir sa enn ki la pa marse.  Be sa ki nou oule toultan, se ki enn ki marse e enn ki efektiv.

Mon remersi ou Mr Speaker e mon remersi Lasanble pour zot latansyon.  Thank you.

 

(APPLAUSE)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon mersi bokou Onorab Pillay.  I reste nou ankor detrwa entervenan.  Alor vi ki in desot 10.30 mon pour adjourn.  Me zis avan en moman silvouple.

Zis en pti lanons ki pour annan en meeting ki Lasanble ti’n sirkil detay avek bann Manm- tou bann Manm e sa meeting ti’n ganny demande pour nou zwenn avek bann Manm OECD ki isi Sesel an se moman.  Mon pe zis regarde si mwan annan sa detay devan mon pour mwan donn zot.  Me selman sa meeting pour ganny fer dan Committee Room 3 midi- well zis koman nou pour break.  Nou pour adjourn dan Committee Room 3.  Mon konnen Committee of Defense pour osi zwenn ozordi pli tar.  Petet nou kapab zwenn.  Nou ti’n dir 12:15.  Me nou kapab zwenn en pti pe pli tar kantmenm 12:20.

Mon mazinen i pour en quick meeting, OECD senpleman pour zot brief nou en pti pe lo bann devlopman ki pe arive.

So avek sa nou pour adjourn ziska- vi ki i 10:40, mon krwar nou krwar nou kapab rekomans 11er menm.  11er mersi.

 

(BREAK)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab ki prezan. Mon donn ankor en minit pou nou ganny 17 Manm e pou nou ganny  quorum.

Bon nou annan en quorum nou pou kontiny avek deba lo merit zeneral e prensip sa Bill ki devan nou – Anti-Corruption (Amendment) Bill 2018 e prosen lo mon lalis mon annan Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker.  Si nou retourn lo entervansyon entervenan avan mwan nou pou ganny lenpresyon ki Komisyon Anti-Koripsyon – ACCS i al dan bokou keksoz ki i pe fer atraver zot travay.

Me dimoun an zeneral i konnen, ki sa i pa neseserman leka.  I annan en kantite bann ka priyorite ki dormi; nou pa neseserman konnen ki pe arive avek; e in mank en kominikasyon regilye pou permet piblik an zeneral konn progre lo sa bann ka.

Alor mon krwar ki i annan en konsansis zeneral, ki dezormen par lefe ki sa size koripsyon i telman enportan, nou bezwen revwar size sa Komisyon, ki pouvwar ki i annan, ki pouvwar ki i napa, e ki mannyer nou kapab amelyor son performans.

Depi son legzistans par egzanp nou konnen pou dir nu annan 2 CEO e sa i rezon ase rezon pou nou kestyonn son lefikasite.

Donk mon krwar propozisyon ki devan nou i annan ; enn, ki Gouvernman in anmennen ki i annan en konsansis lo la lo tou lede latab.  E lot propozisyon ki Onorab Ferrari in mete.  Tou lede a mon lavi i bon.  E avan nou termin travay ozordi, nou pou bezwen tonm dakor konman en Lasanble lekel  ki  pou al avek – si mon pou al ek enn ouswa lot – ouswa si mon pou a avek tou lede ansanm.

Me pou retourn lo sa size koripsyon ki la devan nou Mr Speaker, pou bann dimoun ki pe ekoute, mon ava dir ki i en size ki afekte nou tou.   I menas konmela nou tann koz bokou lo devlopman soutenab e koripsyon i menas sa.  Akoz ki i fer li, i anmenn en destabilizasyon dan sosyete e i afekte sa ki nou apel Rule of Law.  I souzestim nou bann lenstitisyon ki nou konman Lasanble Nasyonal souvandfwa nou egzize ki zot delivre lo non lepep.  E i met an kestyon ou demokrasi.

Me pli enportan bokou fwa bann Polisi Piblik si mon donn detrwa legzanp parey bann Polisi Piblik ki nou konnen i dir ou tou dimoun letan pe deal avek later Gouvernman,  oubezwen annan en kare ouswa Gouvernman pa vann later ek dimoun ki deza annan later.  Ouswa la konmela in entrodwir bann zafer par egzanp Sistenm Pwen pou ou ganny lakaz, pou ou ganny later.  E nou vwar nou konman bann reprezantan  bann dimoun,  poudir dimoun i struggle en kantite,  pou zot kapab achieve en keksoz dan zot lavi.  Me par kont zot vwar otour zot dimoun i sorti dan  lakaz Gouvernman, i al dan lakaz Gouvernman.  E sa dimoun i demande, me mwan kwa ki mon’n fer an mwens ki mon pa pe gannyen ?

Anfet sa semenn par egzanp,  mon’n ganny en kopi en let ki en dimoun in ekrir en Minis e i dir ek li, ‘’Ou konnen kwa ou konnen sa zafer lakaz self-financing finalman  mon pa oule.  Donn en dimoun ki pli bezwen ki mwan.  Mon pa oule pou la senp rezon  ki tro lontan mon pe espere, mon’n ekrir sepaman  konbyen let.  Mon’n vin vwar zot sepaman  konbyen fwa !’’   In fini perdi lafwa dan sa prosesis pou li gannyen dan en fason transparan, dan en fason zis, e i santi poudir i annan bann zwe.  E sa tousala i lye avek size ki nou pe koz lo la ozordi.

Letan dimoun Mr Speaker i depan bokou lo Gouvernman pou bann kestyon parey lakaz, lasante, ledikasyon, sekirite e welfare an zeneral i fer ki dimoun i vin vilnerab akoz koripsyon i retard letan ki servis i ganny delivre.

Me tou sa bann servis ki mon’n nonmen ; par egzanp nou konn pou dir lamazorite nou bann dimoun an grann parti zot deplor lo Gouvernman pou fer sa bann keksoz  arive dan zot lavi.

Retar dan devlopman enfrastriktir par egzanp ;  Souvandfwa Mont Buxton i annan en bus stop ki’n pran 2an pou fer – 2a!  E lekel ki ganny afekte?  Sa dimoun ki reste Dan Lenn laba anler ki bezwen vin esper bis dan lapli, dan soley.  E souvandfwa ou tande toultan dimoun i fer lo joke lo Sesel pou dir sel landrwa dan lemonn ki bus stop pou konstrir i plis pou en milyon Roupi !  Be akoz zot krwar sa bann zafer?  Konmsi dan nou sosyete i annan sa bann lenstans kot pri i ganny  inflate, kot koneksyon i fer ou ganny Kontra, i retourn lo sa size ki nou pe koze la ozordi – koripsyon e sa lenstitisyon ACCS ki bezwen met en lord dan tou sa bann zafer !  I reel dan nou pei sa.

Mwan mon en bann premye leksperyans ler mon ti vin MNA – Elekte an 2016 sanmenm  bann premye konversasyon ki mon fer avek en dimoun i dir ek mwan koumsa, i dir,

‘’Be ou a fer mwan ganny bann tyak la.’’

Mon dir,

‘’Ki tyak?’’

‘’Bann pti Kontra dan distrik.’’

Mon dir, ‘’Kontra dan distrik?’’ Mon dir,  ‘’Be mwan mon pa tro annan keksoz pou fer avek sa mwan!’’

La i eksplik mon ki mannyer bann MNA avan ki ti la ki souvandfwa ti vin kot li pou dir, be i annan tel lakaz pou al repare, tel keksoz pou fer, e i annan bann cut ki ganny fer.

Sa i realite aktyel ki pe arive dan nou pei ! E nou bezwen nou donn ACCS tou sa ban  zouti neseser pou li travay avek, pou koupe tou sa bann lanpayaz !  Akoz i met dimoun ki reprezante dan en pozisyon dezavantaze.

Mr Speaker si kekfwa nou pou dir be sa bann keksoz nou zis tande lanmenm  ler dimoun ti dir koripsyon, persepsyon dan Sesel.  Transparency Initiative Seychelles in fer en resansman – en survey online resaman, pou get persepsyon piblik Seselwa lo size koripsyon.  E bann dimoun ki’n reponn a zot lapel 78.49poursan i krwar ki koripsyon ki afekte prosperite nou pei Sesel !  78poursan.

E zot santi ki kestyon later, lakaz, dan brans Egzekitif Gouvernman e Sekter Finans Minis atraver ou Mr Speaker e lapolis kot zot santi i annan koripsyon ki plis.  E bon nouvel pou nou, zot santi Lasanble Nasyonal e Sekter Ledikasyon avek Lasante i lenstans kot i annan mwens koripsyon.  Me selman Transparency Initiative i santi li pou dir kekfwa dimoun ennler zot pa tro konpran vreman ki mannyer koripsyon i marse ; ki fer i donn sa 3 sekter en very low or high rating – mon ava apel li ?  Konmsi regar piblik i o pou zot.

Me antretan dimoun i dir pou dir 63poursan i krwar ki Gouvernman i merit ganny blanmen  pou koripsyon,  me zot santi osi konman en endividi, nou bezwen konsyan about sa size e politisyen ankor pli konsyan ki fer ki nou rating ki Onorab Andre ti pe rode bomaten, i amelyore.  Me selman li Transparency Initiative annan en solisyon.  I dir ki si i annan transparans dan tou desizyon ki ganny pran non selman dan Sekter Gouvernman – sekter piblik, me osi prive i fer ki i ava annan konprenezon piblik, e dimoun i ava redwir bann lenstans koripsyon, transparans, dan fason ki desizyon i ganny fer.  Mon krwar mwan osi mon ladan.

Par egzanp la devan nou, nou tande i annan en kantite bann gro  proze Kapital ki pe al fer.  Yer mon’n fek poz Minis en kestyon, pou demann li pou asire ki son Minister in annan oversight dan devlopman Por ki nou prevwar fer ; sirtou lo bann keksoz procurement – bann keksoz koumsa.

Alor pou asire ki napa bann dalon ki ganny Kontra, pri i ganny inflate.  E apre tou mwan ek ou ki pou bezwen peye sa bann milyon Ero dan tinel, dan lasose, dan Airport ki nou anvi fer.  So vwala nou bezwen fer sir ki i annan transparans.

Me apre Mr Speaker, ki mon ti anvi dir se ki, travay ant Anti-Koripsyon i bezwen reste en priyorite Nasyonal.  Pli enportan nou bezwen tonm dakor konman en pei, ki sa Komisyon i reste endepandan fodre ki i ganny prezerve, dan Konstitisyon oubyen Lalwa apropriye.  Bann tel Lalwa i bezwen ganny amande anmezir ki letan i pase, pou reponn legzizans letan ki nou pe viv ladan, zisteman parey nou pe fer sa legzersis ozordi.

Legzistans bann Lazans oubyen Komisyon Anti-Koripsyon atraver lemonn parey ACCS, i lakle dan lalit kont koripsyon.  Sa in ganny rekonnet par Konvansyon Nasyon Ini kot kont koripsyon ki ti ganny adopte an 2003 e konmela ziska konmela 83 pei i form parti sa Trete.

Manda ACCS i bezwen enn ki kler.  I la pou atak koripsyon atraver prevansyon, ledikasyon, atir latansyon piblik lo sa size e zisteman parey Onorab Pillay in dir bomaten in dir, nou bezwen  en Komisyon ki aktiv, ki nou vwar zot pe fer sa bann zafer.  Fer lenvestigasyon zisteman sa lamannman ki devan nou pe demande ; osi prosekite sa i dernyen rol ACCS pa ti pe fer li avan, me ozordi nou bezwen donn li sa pouvwar anmenn Ankour.

E dan lezot pei zot annan pouvwar arete tou.  Anfet mon’n realize poudir dan sa lamannman sa mo ‘’arrest’’ li i pa egziste.  I wish osi i ti ladan e konmsi letan zot pe  fer zot lanket, pou fer sir sa endividi pa enterfer avek bann witness i en keksoz pou nou konsidere.

Letan i pe perform alaoter ki dwatet en Lazans ouswa Komisyon Anti-Koripsyon i anpes annan ouswa i li met legzistans koripsyon, akoz i fourni Zidisyer avek levidans pou pran aksyon legal bann ki koronpi.

Me pou pli kapab fer sa, i bezwen endepandan i enportan sa mo – mon souliny sa mo endepandan, e i bezwen li  menm rann kont.  I bezwen li menm rann kont.  Enn bann defi konmela se sa zafer  deklar asset.  Ki nou menm nou bann Manm  nou konnen sa.  E la an pasan Mr Speake, mon a fer en lapel pou bann dimoun ki pe ekoute, pou 3enm fwa sa pozisyon in ganny advertised e son kalifikasyon ki ti demande orizinalman dan Lalwa, Lalwa i ganny amande 3 fwa – in redwir.

Alor i annan bann Seselwa konpetan laba deor, met zot nou délavant pa zis asize dan zot kwen, apre zot kritike pou dir nou konman bann politisyen nou pa oule deklar zot byen.  Nou anvi deklare, me tan ki sa lofis pa pe marse, i pa pou kapab ganny fer, e sa i en lot fakter ki kapab met en dezavantaz ACCS. 

Pli enportan ACCS i bezwen ganny finanse byen ganny finanse byen.  E i bezwen annan ase travayer pou fer tou bann louvraz ki zot dwatet pe fer.

Nou bezwen admet parey mon’n dir avan, ziska la piblik pa 100poursan pa satisfe avek rezilta travay ACCS.  Se pou sa nou konpran  serten bann limitasyon ki zot annan.

So mon swe se ki enn fwa ki bann lamannman neseser i ganny aprouve  ozordi, Lalwa i a ganny sinyen par Prezidan, e enn fwa pou tou ACCS a demontre kouraz, kouraz avek kapasite, pou prosekit ‘NENPORT KI’  -mon repete ‘NENPORT KI ‘san lafreyer , san faver !

Pli boner mon’n mansyonn lendepandans ACCS Mr Speaker, fason bann lapwentman  i fer, i ganny garanti par Lalwa ; e dan propozisyon Onorab Ferrari sa i ganny taken care of.  Me osi pli enportan pou asi enparsyalite dan zot travay, sa Komisyon i  bezwen kree sa balans ki i annan sa melanz ant rekomandasyon fer par Constitutional Authority e osi konsiltasyon ant Prezidan ek Lofis Leader Lopozisyon.  E mon kontan ou konstate ki i annan refleksyon lo sa size ki pe ganny fer.

Alor pou mwan terminen Mr Speaker mon remet lanfaz lo i annan en konsansis lo tou lede kote latab pou di,r wi nou bezwen donn en pe plis pouvwar ; ACCS pou fer son travay dan en fason ki lepep Seselwa pe espekte li fer.

Donk i annan sa propozisyon anmennen  deza par Gouvernman.  E apre pou anbelir lo la  i annan en lot propozisyon fer par Onorab Ferrari e nou bezwen tonm dakor, swa nou pou pran zis enn swa nou pran tou lede ansanm.  Donk nou ankor annan en pe lezot entervenan pou koz lo la, e mon swete ki nou kapab tonm lo en konsansis, pou benefis sa lenstitisyon e pou pei an zeneral.   Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis  avek ou lekip .  Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker lo non distrik Grand Anse Mahé, mon oule ou welcome sa bann amannman lo sa Bill. Mr Speaker sa bann amannman ki pe montre ki, enn ;  Sesel pe bouze avek sa lanvi pou li kapab deal avek sa mons ki nou apel ‘‘koripsyon.’’

Mr Speaker koripsyon i afekte tou dimoun.  Mr Speaker si ou fer en kout letour dan Sesel, ou pou tande ouswa konnen ki plizyer Seselwa swa ki voyaz-e ouswa reste isi Sesel zot in pas atraver ouswa ganny bann leksperyans ki annan pou fer avek koripsyon.

Mr Speaker i enteresan pou dir, ki mon vwar pou dir i annan volonte.  I annan volonte pou adres sa size akoz si ou pe regard sa ki’n ganny ekrir par  Corruption Perception Index, Sesel pe kontinyelman fer progre.

Par egzanp nou ti 36enm en lepok.  La nou’n ariv 38enm.  E mon mazinen avek sa bann lamannman, e pouvwar ki nou pe donn sa Komisyon, i ava ede – mon panse, fer nou ranking ankor monte dan lavenir.

Mr Speaker me i enportan pou, dir ki nou pa bezwn nou pa bezwen reste complacent  parey Anglais i dir.  I annan ankor travay pou fer.  E mon asire pou dir avek sa bann lamannman mon santi pou dir sa Komisyon i pou elev nivo son travay

Mr Speaker si mon pou met li senp pou sa Seselwa konpran, se ki oparavan nou  ti annan en lisyen ki ti pe zis abwaye, fer dimoun per e taye,  me avek devlopman ou vwar poudir be malgre sa lisyen i abwaye, me dimoun ti per oparavan – petet avek labitid lafreyer i ale.

Me la avek ledan ki nou pe donn sa Komisyon, mon mazinen ki a fer ki ava anmenn en bon pe dekourazman lo sa bann tandans ouswa pratik.

Mr Speaker akoz atraver lemonn in montre, ki koripsyon dan li menm, i afeblir bann lenstitisyon gouvernans.  I osi afekte ou demokrasi.

Mr Speaker pli enportan se sa devlopman soutenab ekonomi, ki letan ou regarde atraver bann pratik – atraver bann tandans letan ou annan en plan devlopman, ou vwar poudir ou fall short of your target, baze lo si sa bann kalite aktivite i kontinyen, e ki fer ki an grosso modo se pei menm ki perdi.

So Mr Speaker avek sa de pti mo, ankor mon pou dir se ki, sa bann amannman i bon.  Nou pe regard dan en bon direksyon.  E mon pou donn mon sipor sa bann lamannman.   Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab William.  Onorab  Bernard Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour Attorney Zeneral, mon bann koleg Manm dan Lasanble.

Mr Speaker mon pa’n malerezman etandonnen ki ozordi i Merkredi e mon annan lezot fonksyon dan batiman a kote,  mon pa’n ganny sa loportinite swiv tou bann entervenan bomaten dan lafason ki mon ti a swete avan ki mon pran laparol.  Alor mon demann zot en leskiz si mon repet sa ki’n ganny dir, oubyen mon al kont en pwen ki zot in deza rezourd.

Me an gro, sa ki mon vwar sa ki mon tande bomaten ;  e annefe sa ki depi ler sa premye dan sa lamannman i vin devan Lasanble plizyer semenn plizyer mwan pase sa, ki mon ti persevwar se en pti pe sa mood bomaten,  se ki nou tou nou dakor ki nou bezwen annan en Komisyon kont Koripsyon, ki performan, me ki sa striktir ki egziste ozordi i kapab ganny amelyore.  E la kot in annan en diferans se lon mwan se nou lobzektif i egzakteman parey – la kot nou annan  en diferans, e ki semen nou devret pran pou ariv kot nou oule ale.

E mon krwar en Lasanble ki kordinen e ki anvi ariv lo menm bi i ava prouv en fason pou fer li, e i ava trouv en semen ki nou tou nou kapab swiv pou ariv la kot nou oule ale.

E mon krwar la kot nou pe ale – e mon pe koz la konman en Avoka – se taler mon ava eksplik bann rezon akoz –  mon krwar set en remaniman total sa Lalwa, pou fer ki sa ki nou anvi lo tou lede kote latab,  e sa ki nou Nasyon i espere, i ava kapab ganny attend. 

Me sa se pou en lot zour.   E se pa sa ki devan nou ozordi.  Sa ki mon’n osi konstate an mezir ki etan ki Bills  Committee e bomaten nou’n reflesir lo sa Lalwa, se ki finalman i annan 3 landrwa kot nou bezwen fer en amelyorasyon.  E la mon krwar tou lede kote i rezwenn lo sa 3 landrwa.

Enn se kapasite sa Komisyon li  menm.  Ek Onorab Gervais Henrie fek mansyonnen – finans.  Whatever sa Komisyon i été, e sa nou konman en Lasanble ki pou determinen, nou bezwen  donn avek sa Komisyon sifizaman larzan, pou ki zot kapab rekrit mendev ki pou annan kapasite alaoter sa latas ki devan zot. Akoz en lager ou en lalit kont koripsyon, i pa fasil okenn par.

Sirtou dan en pti pei kot tou dimoun i konn kanmarad!  Sirtou.  E donk plis rezon pou donn otan kapasite ki posib a sa Komisyon.  Akoz sa Komisyon li dan lo nivo Nasyonal, i egzakteman parey biro Attorney Zeneral avek Komisyoner Lapolis.  I a sa nivo, akoz son travay i an menm nivo.

E nou goal se pou retir koripsyon dan nou pei,  pou fer sir ki sa ki merite i gannyen e sa ki pa merite e ki fer keksoz dan en fason ki pa byen, i pey le konsekans.  E donk sa set egzakteman sa ki Komisyoner lapolis i fer dan travay e sa se egzakteman s aki Biro Attorney Zeneral i fer.

Donk nou bezwen rod mwayen pou donn sa Komisyon sa bann ou ti travay.  Larzan, ek kapasite.  Sa se premye keksoz ki mon krwar – ki premye sanzman ki nou bezwen vwar dan striktir sa Komisyon.

2enm e se sa ki nou pe aborde prensipalman bomaten, se pou donn sa Komisyon  whatever sa Komisyon pou été – nou a vin lo la taler-  sifizaman pouvwar ou li avek sa larzan ek kapasite ki i pou gannyen, pou li antreprann son travay lenvestigasyon ek prosekisyon.

E sa se sa ki  short term sa lamannman pe sey anmennen ozordi. Akoz Komisyon i trouv li andikap par lefe ki Lalwa mannyer in ganny konsevwar –  e mannyer in ganny pase par sa Lasanble pa ti donn li sifizaman – pa ti donn son personnel sifizaman Lotorite dan lenvestigasyon avek prosekisyon.

E la nou bezwen fer parantez akoz parey in ganny dir par plizyer Manm, nou bezwen deside lo en baz Nasyonal ki striktir?  Ki mannyer sa lenvestigasyon avek sa prosekisyon pou ganny pou deroule?

Eski sa Komisyon pou vin en antite endepandan parey serten Manm i demande, avek plen pouvwar egzakteman parey Attorney Zeneral oubyen DPP pou li, li menm li investigate e pourswiv case –  parey serten antite  deza  i fer – li e mon koz lo zis enn – FTC Fair Trading Commission – i annan pouvwar pou li investigate e pou li pourswiv e ki annan son Lakour ek son Lakour D’Apel.

Eski nou pou fer parey pou Anti-Corruption Commission ?  Oubyen eski akoz nou krwar ki etandonnen ki sa bann pouvwar pou ganny egzerse kont dimoun ki konsekan, e bann sonm pli enportan, i devret still tonm anba Biro Attorney Zeneral?  Sa set en keksoz ki nou fodre annan en dyalog.  Fodre  nou deside.  E la ki Komisyon avek sa CEO in ganny en pe letan depi ler zot in konmans travay, se zot ki pou dir nou, kisisa ki zot krwar ki meyer solisyon.

Me nou bezwen trouv en solisyon lo sa nivo.  E sa ki nou pe fer bomaten dan sa lamannman, i en premye en premye pa dan sa direksyon.  I pa parfe me i e premye pa ki parey Minis in dir dan son lentrodiksyon bomaten, i en repons pa en demann ki’n ganny fer avek Gouvernman par sa Komisyon.   Donk sa se 2enm vole.

3enm vole ki nou, nou’n persevwar e Mr Speaker avan ki mon vin lo sa 3enm vole, mon ti a kontan dir – akoz mon krwar i enportan – 2 keksoz.  Enn – se rezwenn sa ki Onorab Sebastien Pillay bomaten in dir, antan ki en Manm Bills Committee, ki Bills Committee in pran bokou letan,  pou etidye sa lamannman ki pe ganny propoze, ek lezot propozisyon lamannman ki’n ganny fer par Manm.

E dan sa seri diskisyon ki nou’n annan, nou’n koz avek CEO li tousel, nou’n koz avek Komisyon zot tousel, nou’n koz avek Attorney Zeneral li tousel.

E nou annan en deba ase ris ki’n en form sa ki mon pe dir bomaten.  E dan sa bann deliberasyon, nou’n kapab komin lo sa 3 keksoz.

E mon dir sa konman en lentrodiksyon a sa 3enm vole, akoz i enportan pou konnen ki nou’n interface avek bann  stakeholders.  Me Bills Committee i pa – i napa okenn pouvwar Lezislatif!  Se nou isi bomaten ki Lezislater!  Desizyon i pou ganny pran par nou.  Bills Committee i gid nou deba parey son manda i demann li fer.  I interface e la mon devret dir ki dan sa ka nou’n annan tre bon diskisyon, tre ouver avek tou bann stakeholders, ki’n permet nou  kapab konnen egzakteman  ki  en problenm avek sa Komisyon e ki nou devret fer  a lonterm.  Ou plito mwayenn a lonterm.

E nou’n aprann bokou keksoz nou’n aprann par egzanp ki Biro Attorney Zeneral i menm pe revwar sa Lalwa ek bann lezot Lalwa ki annan pou fer avek bon gouvernans dan nou pei. Biro Attorney Zeneral pe etidye best international practice pou ki nou kapab swiv sa.

Tousala nou konnen pe ganny fer.  E nou antisipe Mr Speaker parey ou konnen akoz ou’n attend tou sa bann meeting e mon remersye ou pou lentere ki ou’n montre.  Ki nou ti pe espekte ki avan ozordi, nou ti a’n kapab devlop deza sa Lalwa modern dan en fason pli striktire, ki bann amannman ki pe ganny fer ozordi devan sa Lasanble.

E mon’n dir sa bann keksoz konman en prelude – en preamble pou sa 3enm vole.  E sa 3enm vole se konpozisyon parey sa bann lamannman ki devan nou ozordi, pe demann nou konsidere, se konpozisyon ek striktir sa Komisyon ki nou annan – pa en Komisyon parfe me sa enn ki nou annan.

E mon krwar Mr Speaker ki nou bezwen realis, e nou bezwen konpran tre byen, ki enn nou bann keksoz ki nou anpes levolisyon lager kont koripsyon dan nou pei – parey nou ti ava swete – se mank kapasite ek mank finans ; mank pouvwar lenvestigasyon ek prosekisyon.  Me osi konpozisyon son Board. 

Sa menm soz i en andikap, avek en Chair ki pa rezidan ; e la mon devret dir akoz mon krwar i enportan pou dir nou bezwen senser.  Annan en dimoun ki pa en Seselwa lo bann Board, i pa en move keksoz – annefe i swetab annan de fwa akoz ou annan sa lyen avek deor.  E nou kapab an dizan sa, dir ki nou pa pe zir konman en zil.  Nou pe azir konman en lantite dan en monde ki enterkonnekte.   Me i zis ki dan sa ka mon war i pa en kestyon ki sa dimoun i en etranze me mon krwar ki i pa rezidan.  Se sa son problenm.

E i difisil pou fer marse en Komisyon ler the Chair i pa isi.  Akoz annan de fwa ou bezwen pran en desizyon vit – i pa la.

Epi nou annan en – mon swazir menm mo byen, i annan lendikasyon en serten mefyans ant Komisyon – bann Komisyoner lo en kote ek CEO la lot kote.  Nou pa pe montre ledwa i pa nou job pou montre ledwa sa se zot sa se zot problenm entern, me i en problenm ki nou bezwen konstate.  I enn bann lobstak.

E nou konpran tre byen nou konpran tre byen sa lobstak.  E mwan mon ti ava dir ki se son konpozisyon Board li menm li ki bezwen ganny revwar.

Me Mr Speaker fodre pa nou tonm dan en latrap, se regle en problenm toultan par sanz Lalwa.  Listwar i montre nou, se pa tou problenm ki kapab ganny rezourd par en sanzman dan Lalwa.

Annan de fwa ou bezwen fer fas sa problenm e sort li out, enn fwa pou tou.

Mon pa pe dir e konpran  mwan tre byen akoz i pa leka, mon pa pe dir dan sa ka nou pe sey rezourd en problenm entern par en sanzman Lalwa, me i kler ki, i kler ki en sanzman Lalwa i ava posibleman ede pou regle en problenm entern.  Mwan mon krwar sa ki nou devret fer,  se fodre nou bold enough pou nou dir – parey  tou dimoun in dir bomaten the Commission hasn’t worked!  Nou pa’n vwar rezilta! E lepep deor i anvi vwar rezilta.

Alor kisisa ki nou kapab fer pou nou anmenn sa rezilta ?  E sa 3 keksoz ki mon liste bomaten –  pa akoz mwan ki dir, me akoz ou tou nou dir apepre, apepre menm keksoz.

Sa ki fodre pa nou fer, se sanz en non an espektan ki nou pou vwar en rezilta ki diferan.

Shakespeare  i dir nou ki, ‘’Rose by  another name smells as sweet’’  E  i annan en gran keksoz dan sa parol.  Sa ki fodre nou fer se azir avek pridans.   E trouv  ansanm en solisyon ki ava rezourd okenn konfli entern, e ki ava fer ki bann dimoun ki pou travay dan sa Komisyon, ki ou apel zot en Advisory Board or en Komisyon ou menm Mr Speaker – ou menm ou, ou’n dir nou dan Bills Committee e  mon pe vin en pe pli partizan a sa nide ki dan serten pei the Anti-Corruption i zis en dimoun !

E nou dir Komisyoner Lapolis i zis en dimoun.  E se li ki pran desizyon. Attorney Zeneral i zis en dimoun.  I annan dimoun i travay anba zot, me zot ki pran sa desizyon.

I posib ki sa set en solisyon.  Me i en keksoz ki mon krwar avek konsiltasyon, nou bezwen etidye avek bann  stakeholders e ariv lo en solisyon.

E se pou sa rezon ki mon krwar, e mon konvenki ki etandonnen ki koripsyon  i en keksoz Nasyonal, fodre pa sa solisyon ki nou trouve i swa solisyon Parti US oubyen solisyon Parti LDS !  Fodre pa ki en Komisyon ki ganny vwar konman Komisyon Prezidan Michel oubyen Komisyon Prezidan Faure, oubyen Komisyon Wavel Ramkalawan.  Akoz la that’s a sure sign ki nou pe al bite!

Fodre ki sa Komisyon – sa lide, sa  lespri, sa rezilta ki nou bann semen diferan i anmenn nou lo li, i en keksoz ki nou tou nou kapab viv avek! Ki nou kapab dir i en Komisyon ki nou tou nou krwar i le meyer posib, son konpozisyon i le meyer posib ek son pouvwar i le meyer posib.

Se selman koumsa ki sa 85mil dimoun deor ki  pe ekout nou, i ava satisfe ler sa Komisyon i pran en desizyon, ki zot pe pran en desizyon dan lentere Nasyonal, e non pa pe pran en desizyon pou Gouvernman kont Lopozisyon, oubyen pou Lopozisyon kont Gouvernman.

Pa lot fason pou fer Mr Speaker – it’s the only way!  E donk mon pe demann nou tou ozordi, etandonnen ki sa set en keksoz Nasyonal, e ki en Komisyon Anti-Koripsyon i pa en keksoz ki nou’n kree zis pou dir nou annan enn.  Non!  I en keksoz ki nou’n kree pou li fonksyonnen.  Akoz i annan en bezwen i annan en demann.

Alor Mr Speaker avek sa detrwa parol, mwan mon ti ava kontan demann nou Lasanble bomaten fer 2 keksoz.  Enn, se annou tonm dakor lo sa ki nou bezwen fer bomaten ki nou kapab deal avek.  E annou deal avek li!

Me nou osi tonm dakor ki si nou pa deal avek tou sa bann pwen dan sa seri lamannman ki devan nou bomaten, swa dan sa Bill swa dan sa ki Onorab in anmennen, annou fer li nou devwar, pou trouv en mekanizm pou ki dan en dele ki nou ava prékonize bomaten menm, akoz sansan zanmen nou pou arive fer li, ki nou retourn avek en comprehensive structure – mon le dir li koumsa.  Mon pa oule apel li en Private Members Bill mon pa oule apel li en Public Bill, akoz tou lede  i  annan zot defayans.  Me ki nou ariv avek en striktir ki pran an konsiderasyon sa ki Anti-Corruption Commission li menm pe demande ; pran konsiderasyon sa ki nou, nou pe vwar konman en striktir.  E se pa akoz nou, nou pe dir annou fer li koumsa ki i merit fer koumsa.  Me at least – at least annou pa zis toss li out akoz se Lopozisyon ki’n demann sa – whatever.  Annou asize parey lepep laba deor pe demann nou fer.  E dan en dele ki nou pou deside ozordi, annou deside ki nou pou retourn dan sa Lasanble, avek en keksoz ki CEO ek bann manm Komisyon i ava kapab viv avek, e i ava kapab fer marse dan lentere nou pei.  Sa Mr Speaker se mon swe bomaten.

Eski nou pou arive fer li sa mon pa konnen.  Me sa ki mon pe prevwar, se ki avek sa bonn volonte ki’n gid tou sa bann deba ki nou’n fer lo Bills Committee avek bann stakeholders e avek sa latmosfer ki mon vwar i rennyen bomaten, kot nou tou ariv a en landrwa spesifik ki nou tou nou tonm dakor lo la,  mon pa krwar ki i pou difisil pou nou trouv sa semen.  Mon’n fer en propozisyon me mon sir ki i kapab annan lezot.  Sa ki mon pe demande, se ki atraver sa deba, annou at least  tras bann laliny lo bann keksoz ki nou pou bezwen sanze, e sanze.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon ankor enn fwa.

Mr Speaker mon konpran zisteman kot Onorab Georges  in kit avek nou la.  E mon kontan bann lentervansyon,  ki Onorab Pillay, Onorab Georges in fer.  E i dan lespri sa propozisyon, sa Prozedlwa ki devan nou.

Ou vwar, i annan plizyer kestyon ki nou bezwen poz nou lekor.  Me zis avan mon bliye kot ou’n kite Onorab Georges  mwan mon dir  devan nou la, nou annan sa Prozedlwa, annou aprouv li.  Annou donn en sans Komisyon Anti-Koripsyon pou fonksyonnen baze lo la, avek sa pouvwar an plis ki nou pe donn li.  Akoz nou’n ganny en garanti nou, dan Bills Committee avek Attorney Zeneral ek Gouvernman, pou dir i annan en lot lamannman pli konpreansiv ki pe vini, zisteman letan nou pe swiv, e letan zot pe fer zot resers lo best international practice, i annan travay ki pe ganny fer avek Commonwealth par egzanp.

E sa bann propozisyon lamannman ki Onorab Ferrari  mon war in sirkile, sa a mon lavi i kapab parey nou ti’n ganny en parol deza i kapab ganny pran an konsiderasyon ; i kapab ganny analize ler nou pe get sa  pli gran travay ki ava ganny fer en pe pli tar.

Me pou lemoman, annou al ek sa.  E prezan sa ki devan nou si nou aprouve e nou les Komisyon fonksyonnen ;  akoz la aktyelman Komisyon i pa pe fonksyonn dapre ki lepep Seselwa i anvi ! Dapre ki Gouvernman i anvi i fonksyonnen !  Nou tou nou trouve.  Napa case ki pe pas devan.  I annan problenm.  Taler nou av akoz en  pti git lo l si i neseser.

Me alor ek sa lamannman ki nou pe pase la, Prozedlwa – i a permet Komisyon omwen fonksyonnen, nou a vwar. Nou a vwar ki i pe fer.  Nou a ziz-e, nou a kapab analize pou dir la, la, ek sa bann lamannman ki  pe bouze byen.

E prezan sa i ava permet nou kapab pli rasyonnel, ler nou pran lot desizyon pli tar letan Attorney Zeneral i ava anmenn pli gran lamannman, ki ava ankonbre e anglob tou sa bann lezot pwen ki pe ganny leve ; ki pe ganny met devan nou ou.

Me aktyelman la nou tou nou pa satisfe.  Nou ti anvi ki nou annan en Komisyon Anti-Koripsyon, nou’n fer li e nou vwar po dir i annan mankman, e nou tou nou pa satisfe avek lafason ki i pe marse.

Now kote problenm i ete?   Eski problenm  i avek son Komisyon li menm?  Eski problenm i avek CEO?  Eski problenm i avek Chairperson?  Eski  problenm i avek kapasite parey in ganny touse?  Eski problenm i avek Finans?  Eski problenm i avek mendev?  Eski problenm i lo son ladministrasyon? Son practice?  Kote problenm i ete?

E nou, nou pa pou kapab Mr Speaker, donn latizann tan ki nou pa konnen ki malad sa Komisyon i annan!

So mon pwen se ki, nou pou bezwen – mon krwar Onorab Pillay in tous sa li –  nou pou bezwen par egzanp fer en lenvestigasyon, al vwar ek sa Komisyon, akoz i pa pe kapab met case devan !

Eski problenm i e problenm personnalite? Ale vwar tou sa bann keksoz, pou ki nou kapab, adres sa bann pwen pou permet Komisyon fonksyonnen e fonksyonn byen.

Sa lamannman devan nou dan sa Prozedlwa i bezwen – !  E mon vwar li i tous en kantite dan attend sa lobzektif, pou fer li fonksyonnen si i ti annan problenm.  Par egzanp ler nou’n diskit avek CEO, nou’n vwar bann mankman ki in dir i annan, i bezwen, e nou pe donn li.  Avek sa propozisyon la mon satisfe nou pe donn li.  Annou vwar ki i fer avek!

Nou bezwen satisfe sa ki nou pe donn ou, nou pe donn sa CEO, ki pe permet li kapab fonksyon pli byen, e Seselwa i bezwen pli satisfe.

Eski – e nou’n vwar osi letan nou koz avek  Komisyon -Komisyoner  bann lezot Komisyoner  e son Chairperson nou’n vwar problenm ki’n met devan nou.  Sakenn i rakont son zistwar.  Me nou, nou pa kapab la nou pou zis satisfer zistwar tou dimoun, konmsi nou, nou bezwen vwar keksoz dan en fason pli global, pli gran pou ki sa Komisyon i fonksyonnen e  i fonksyonn byen !  E ki baze lo bann keksoz ki annan devan li.  Zot in annan en kantite case.  Me si i annan en kantite case, mwan lotrozour mon pe diskite mon pe gete.  Me zot kapab met case devan Attorney Zeneral pou dir, ‘’Look mon’n vwar la, la bann pwen ki en dimoun,  en antite i kapab ganny pourswiv, mon demann permisyon pou pourswiv.’’ I kapab ganny fer.  Me akoz pa pe fer?

Se sa mon pe dir ki i bezwen annan en lenvestigasyon, ki Lotorite i fer pour ki sa Komisyon alor, i kapab – pou ki nou kapab vwar kote problenm i vreman ete.

Lot pwen Mr Speaker i kler, tou Seselwa i anvi vwar e i anvi ki Komisyon Anti-Koripsyon i fonksyonnen e i fonksyonn byen e i vin pli performan!  E sa Lalwa ki devan nou i pou permet sa.

Fodre pa – e sa i serye, nou’n kree plizyer lenstitisyon, e Ladministrasyon Prezidan Faure e nou menm nou sa kote latab, nou krwar fermeman poudir bann bon lenstitisyon, i  bezwen annan bann bon lenstitisyon dan nou pei, pou fer ki pei i fonksyonn pli byen, i mars pli byen, e dan en fason pli rasyonnel pli zis, e pli byen.

Me pa fodre pa letan nou pe kree bann lenstitisyon, nou vini an menm tan, nou le koup latet sa bann lenstitisyon !  Nou’n fer zot – i pa marse !  Or lenstitisyon i bezwen fonksyonn around en dimoun.  Fodre pa nou fer sa betiz!  E mon krwar  mwan nou dan nou lasazes, nou Lasanble i pou ride above that.  I pa pou fer sa betiz !

Sansan kestyon ki  poze si ou pou fer si ou pou koup latet  Komisyon Anti-Koripsyon, be then si ou pou fer sa avek en lenstitisyon, annou fer ek tou lenstitisyon !

So ou vwar?  Alor mon krwar mwan ki sa bann issue ki devan nou, e ki pa zis pep Seselwa  an zeneral, me  ki nou Lasanble, bann diferan Komite Lasanble, spesifikman Komite  FPAC nou osi nou konsernen, nou konsern en kantite.  E se sa rezon  ki mon krwar mwan sa ki  devan nou sa Prozedlwa, i pou permet  nou kapab attend sa bann lobzektif ki bann Komite i le e ki piblik Seselwa i anvi!

Alor donn en sans sa Prozedlwa. Donn en sans ki sa Prozedlwa ai ava transcend dan en pli bon ladministrasyon laba kot Komite Komisyon Anti-Koripsyon, e ki ava fer en pli bon travay.

Bon, nou’n koz lo Direkter public prosecution se pa kwa.   Me si i annan problenm laba zot osi avek sa pouvwar ki nou pe donn zot, zot kapab – !  Sa pou mwan i annan serten keksoz la i pirman administratif.  E zot kapab fer sa bann sanzman neseser, aprouve par Komisyon.  E ou bezwen  sa Komisyon i reste.  Akoz Komisyon li i vin zwe osi en rol oversight, lo sa ki pe pase dan     day-to-day running of the Commission.

        So mon vwar alor, ki i bezwen annan sa Komisyon.  Ou pa kapab koup li net.  I pa kapab pa egziste, i bezwen egziste.  E i bezwen marse dapre sa.

Me selman lot pwen, mon dan pe koze ek bann diferan Anbasader, Konsil, ki ganny apwente ki vin vwar mwan dan mon biro isi, bann diskisyon ki nou annan, i annan plizyer offer, ki bann pei sirtou bann pei Skandinav ki zot sanpyonn si oule dir sa kestyon Koripsyon.  They lead  the world dan sa direksyon, zot pare pou travay avek Sesel!  Zot pare pou donn nou serten sipor.

E alor la mon le lans osi en lapel dan 2 fason.  Enn – Biro Attorney Zeneral petet letan ou pe get sa international best practice, ki ou tous sa bann pei osi, ki kapab donn sa bann leksperyans – sa bann lekspertiz, pou ki nou kapab improve lo sa ki nou pe plan pou fer.  E an menm tan Komisyon Anti-Koripsyon, CEO osi i get dan sa bann direksyon, pou nou kapab regarde ki sipor nou kapab gannyen from those international organisation and countries, ki pare pou donn nou sipor ed nou pou fer bann investigation, kot nou lokalman kekfwa nou pa kapab arive, e ki nou bezwen sa bann sipor lo en lot nivo, pou nou kapab vin pli performan e kapab delivre pli byen pou lepep Seselwa.

Mr Speaker mon’n swiv bnn entervenan.  Mon’n swiv Onorab Ferrari ki’n dir e Onorab Andre osi e zot dakor avek sa Prozedlwa ki devan nou.  Zot in dir ki i kler, e dakor.  Akoz si nou blok la – si nou, nou pa fer pase, nou menm nou ki pou an retar !

So annou tonm dakor lo sa parol ki mon’n dir, ki nou siport sa Prozedlwa ki devan nou ; nou bouze avek.  Sa i permet nou kapab vwar ki mannyer Komisyon i pou deliver pli byen.  I devret deliver pli byen!

E an menm tan i donn nou letan, pou nou kapab fer sa lot bout, sa pli gran amannman pli tar, ki i ava vini avek bann intetnational best practices ensidswit, ensidswit,  e bann lezot refleksyon ki nou’n fer e ki i pou anrisir si oule dir sa pli gran amannman ki ava vini pli tar.

E ler la i pou’n permet ou kapab evalye e vwar mankman ki i ava annan ek sa ki nou pe propoze, si i av annan s bann mankman.

Avek sa, mon krwar mon pa pou dir lot keksoz.  E mon pou tonm dakor e mon konnen Onorab Georges nou’n  deza koze e ki nou agree ki ou al dan sa direksyon.  Akoz la i annan 2 vole.  Nou aprouv sa, apre si nou pou al dan Committee Stage nou ava diskit an detay sa lezot lamannman.  Me selman  si nou tonm dakor lo sa ki mon pe propoze, then mon panse Onorab Georges i kapab la pou siport sa, e ki nou kapab bouz en fason pli vit, pou nou lazournen ozordi, e mon ti ava demande si napa lezot entervenan, ki nou al dan nou vot lo merit, epi nou a vwar kwa ki nou pou kapab kontinyen avek nou lazournen lo sa Bill.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  I reste nou 4 minit pou midi, mon konnen sa break ki pou ase sarze, parski nou pou zwenn avek OECD, Defense Committee osi pe zwenn.  Eski Minis ou santi ou pou annan ase letan – mon a donn nou dizon 5, 6 minit pou fer en summing-up  oubyen ou bezwen plis letan ki ou ti a kontan prefer ou ti a prefere fer sa 2er ler nou resume? 

Ou ti a prefere fer sa 2er?  Minis mon pa’n tann ou.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan mon pou tre bref dan mon summing-up. 

 

MR DEPUTY SPEAKER

So oule fer li la?

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Napa personn ki pe koze – ?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Napa personn ankor.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Wi mon kapab fer li la.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ou a fer li la epi nou ava vot lo merit toudswit?  Ok very good.  Minis mon donn ou laparol.

 

MINISTER MAURICE LOUSTAU-LALANNE

Mersi Mr Speaker.  Mon ankouraze letan mon’n ekout tou sa  bann entervenan.   Mon krwar ki lo nou kote, sa premye amannman ki ou pe fer i egzakteman sa.  I en premye amannman.  E parey in ganny konfirmen i pou annan lezot ankor ki pou vini.  Akoz nou lo menm bit.

Alor mon pa le enpyet lo  ou desizyon Mr Speaker, me se ou ki pou bezwen deside si nou pou al dan Committee Stage.  Me mwan mon santi ki serten sa lot lezot lamannman ki’n ganny propoze avek sa lamannman ki nou pe konsidere, kekfwa nou kapab agree lo serten – pa tou – lo serten.

Me sa i en diskisyon ki nou bezwen fer dan Staz Komite pou nou vwar ki mannyer i ale.  So in summing-up se tou ki  mwan mon anvi dir ki annou le pli vit pas dan Committee Stage nou a gete kwa ki nou kapab dakor e sa ki nou pa dakor nou donn nou langazman pou retournen avek en lot lamannman, moman apropriye.  Si fodre fer dan en dele pli kourt nou ok ek sa.

E finalman mon ti a zis anvi re konfirmen ki avek nou travay  toulezour ki nou fer avek ACCS, nou konsyan ki zot bezwen plis larzan ; nou konsyan ki zot bezwen plis mendev – sirtou bann zofisye ki fer lenvestigasyon.  E nou’n pre e nou donn aprobasyon CEO pou li fer recruitment e nou pe anmenn en Bidze Siplemanter, letan nou pou anmenn isi dan Lasanble, ki pou reflekte sa.

So mon pa pe tiraye lo siport ACCS lo kote finans e  lo kote mendev, pou fer sir ki son kapasite i ganny i vin alaoter.

Avek sa Mr Chairman mon ava remersi ou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker mwan osi mon pa pou pran bokou letan.  Mwan osi mon ankouraze mon tann Minis pe sum-up koumsa. Lo nou kote parey mon’n dir o depar, lo merit sa lamannman, nou pe donn nou sipor Minis avek Attorney Zeneral e nou rankontre dan Committee Stage e nou ava fer enn de propozisyon, pou gete ki mannyer nou kapab move on lo bann lamannman ki  devan nou.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Bon in ariv ler pou nou pran en vot merit zeneral sa Bill. 

Alor mon pou demann tou Manm ki an faver merit zeneral pou lev zot lanmen?  Madanm Clerk ou a donn mwan count.  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk ou a donn mwan count.

 

MADAM CLERK

Mr Speaker mon’n rikord 26 Manm ki’n vot an faver e personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Madanm Clerk.  Alor mon demann mon demann Clerk pou fer en Formal Second Reading. 

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.  A Bill of Act to amend the Anti-Corruption Act of 2016.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Madam Clerk.  Bon vi ki in ariv midi nou prosen leta se pou nou al dan Staz Komite parey nou’n dakor.   Me selman  nou ava zis ler nou pou resume 2er.

Antretan mon ti’n fer en lanons pli boner, mon’n ganny  detay ti annan en meeting ki ti’n ganny demande par Minister Finans aktyelman, pou bann Manm OECD en misyon isi Sesel ki’n la depi le 22 Zilyet, zot ti le zwenn ‘bann Manm Lasanble pou diskit en revi lo business tax rates – bann tarif business tax.  E zot pou  avek nou ozordi – zot ti’n propoz 12:30 ziska 2er. Me  mwan mon pe propoz petet 12:20  ziska 1:45.

Me antretan Defense Committee si nou kapab olye fodre 12:15 annou zwenn toudswit petet 12:05 ki dan 12:20  nou ava’n pare, nou ava’n fini, parske  nou azanda i tre senp.  Manm ki le zwenn avek OECD, avek Minister Finans zot ava zwenn dan Committee room 3 zot osi pou zot ganny en pe bann pwennvi osi taks-asyon.

E avek sa nou ava adjourn pou retourn isi pou nou kontinyen avek sa Bill apartir 2er.

 

(BREAK)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon bonn apre midi tou bann tou bann Manm Onorab, tou dimoun ki dan Gallery, tou dimoun ki pe swiv nou atraver radyo, televizyon, rezo sosyal.  Bonn apre midi.

Nou pe kontiny nou travay lo nou Lord dizour e sa se deba lo Anti-Koripsyon (Amendment) Bill.  E kot nou’n arive se Minis in fini fer son summing-up.  Nou’n pran en vot lo merit ki 26 ti an faver.  E nou’n tonm dakor pou nou al Committee Stage pou regard bann lamannman ki Manm pe propoze.

E alor mon ti ava demann ki vi ki nou pe al dan Committee Stage mon a demann Serzan silvouple pou bouz Mace, pou reflekte bouz dan Staz Komite.

Mersi bokou serzan.  Prezan nou dan Staz Komite.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, bonn apre midi.  Bonn apre midi Minis.  Mr Speaker gid nou en pti pe, akoz mon krwar Minis e nou menm nou en pe, lo menm wavelength e menm lot kote latab lo – i annan serten keksoz ki kapab ganny aksepte.

Parey mon ti dir o komansman Mr Speaker mwan mon bann pwen ki mon’n met devan, ek  list lo sa bann lamannman sete bann pwen ki mon ti santi ki i bann konsern ki merit ganny diskite.

Now whether zot devret ganny pran la, aksepte konman bann amannman la oubyen at a later date, sa i en kestyon ki nou pou diskite lo baz sa ki Onorab George in dir.  Ki si sa ki nou bezwen fer la, ki nou kapab fer la ozordi – ok ?  E ki si sa ki tro konplike ki pou nesesit en kantite ale/ retour, en kantite retar ki nou pa kapab fer la ozordi?

Alors mon ti a kontan ki ou ki nou gid nou, akoz mon pa anvi move tou sa bann amannman ki mon’n propoze ! Si ou santi poudir nou devret pran li antye, me selman as we go down elimin sa ki nou pa bezwen, mon napa problenm avek sa.  Me selman mon ti a zis kontan en gid pou nou gete ki mannyer nou kapab avanse.  Me selman pou ed Minis avek Attorney Zeneral e bann Manm lot kote latab, mwan mon ti a kontan dir avek Minis ki i annan 2 pwen, 2 amannman ki mon santi tre for lo la e mon santi nou kapab enkorpor li avek lamannman ki’n ganny met devan nou ozordi Bill No. 29.

E sa 2 pwen se sa pwen lo Prosecution Powers e mon 2enm pwen se sa pwen lo Seksyon 21 e Seksyon 22.  Mon santi konmsi ki i vreman tro kontrenyan kot nou ete la a sa moman kot bann entervenan dan deba, in aksepte lo tou le 3 kote sa Lasanble ozordi in aksepte ki kekfwa, se sa ki kapab pe kree en malez dan fonksyonnman sa Komisyon, akoz i annan en debalans lo rol e lo pouvwar Komisyon e CEO.

Alors mon 2enm pwen se lo sa kestyon –  lo sa sizesyon ki nou delete dan subsection 1 dan kestyon 21, “subject to the direction control and supervision of  the Commission”.  Se tou.  Apre dan Seksyon 22(1) ki nou delete subsection 1 the word “subject to the approval of the Commission”.  Si sa i 2 keksoz ki akseptab  e ki AG i santi poudir i pa prejudice fonksyonnman sa Lalwa, mwan mon ti ava pran sa konman en bon way forwardSo mon ti ava aret la pou le moman Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok. Mersi Onorab Ferrari.  Bon ou’n demann mwan en gidans, mwan lafason mon vwar ou kapab – nou kapab kontinyen se ou’n met atraver 67(1) ou’n propoz serten lamannman, ou annan 72 hours, se ou ki mover sa of sa bann amannman.  Alor byensir baze lo diskisyon ki’n pas dan merit, diskisyon ki’n pas dan Bills Committee e diskisyon ki’n pas an deor swivan bann entervansyon bann diferan Manm,  mon mazinen ou annan en pti pe – en lide kwa ki ou kapab ganny konsansis lo la.  E kwa ou krwar ou pare pou ou amande oubyen bouze a kondisyon byensir i pa en substantial amendment avek sa ki ou ou’n deza propoze.  Alor mon vreman ganny gide par sa ki ou krwar ou devret pouse ozordi, konman en amannman, e si ou ganny  sipor bann Manm pou ou kapab move sa bann amendments e baze lo sa ki Minis i dir – feedback ki i donn ou e lafason li i resevwar sa,  mon krwar the House ki deside ki mannyer zot anvi bouze.

Me alor vreman se sa mon gidans i vreman dan ou lanmen parski se ou sel dimoun ki’n propoz serten amannman ki’n ekrir Speaker ki’n propoz amannman.  Mon pa’n vwar lezot. E atraver entervansyon lezot Manm ki’n koze mon pa’n ganny lenpresyon ti annan lezot lamannman ki ti pe vini.   Me avan mon ouver sa plis mon permet Onorab Sebastien Pillay fer en komanter.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar ki nou pe ariv a en pwen, kot nou kapab nou pe bouze.  So zis pou nou anmenn serten presizyon ki nou kapab klarifye, sa ki mon propoze nou fer si nou aksepte, se ki premyerman Onorab Ferrari ki pe move sa bann amannman, in santi poudir i annan serten amannman ki i krwar i devret antre.  So ki mon ti ava sizere the Chair i donn li leave pou li move sa bann Provizyon ki i santi  ki sa i bezwen ganny ensere a sa moman la. Ok?  E i kapab a sa moman la disregard lezot propozisyon, akoz i pa pou neseser pou al ladan, dan tou detay.  I ava move bann ki in propoze oparavan.

Prezan selman ki nou ti ava demande avan ki Onorab Ferrari i fer sa, ki AG i clear sa bann, i re drafte sa bann ki nou pa pe konsidere.  Akoz i annan ki Onorab Ferrari in anmennen pou fer lamannman lo la, ki pa en konponan sa Amendment Bill li menm pou le moman.
So par egzanp nou konnen ki poudir Seksyon 22 ki ti pe ganny amande pa pe ganny amande.  I pe reste parey i ete la konmela.  Seksyon 22.  So e ti annan en lamannman ki ti  ganny propoze par Onorab Ferrari pou li – Act K, in Section 22 pou fer lamannman lo sa lamannman ki ti pou ganny fer. So since napa en lamannman la then nou pa neseserman bezwen fer sa.

So i ava gid Onorab Ferrari osi pou li konnen ki bann amannman ki nou pou bouze.  And then in regards to Section 21 sa size “subject to the control of the Commission”, mon ti a kontan konn lopinyon AG’s office lo la.  Mon krwar si i rezourd e anbigite then that’s up to Egzekitiv pou zot deside how this goes along.  Mon ti a ava azoute ek li, vi ki i son propozisyon amannman pou li enkli, dan son propozisyon pou li enkli sa bout kot i koz at (r) lo telephone records.  Onorab ?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari pe –

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Ya, mon pe mazinen si ou kapab enkli ‘’telephone records’’ as en keksoz ki ou kapab – ki ou pou bouze osi as well. Ki ou’n adisyonnen dan bann powers ki i pou gannyen.  Lo ou bann propozisyon amannman ou’n enkli lo ‘’telephone records.’’

 

M DEPUTY SPEAKER

Ok  –

 

HON SEBASTIEN PILLAY

So se sa ki mon ti annan Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Alright.  Mersi bokou Onorab Pillay.  Mon krwar direksyon ki nou kapab ale, se annou konmans lo bann Seksyon e amannman ki Onorab Ferrari i santi i annan konsansis.  Annou konmans avek sa, e ou’n sizere ou menm ou ki Seksyon 21 ek 22 i devret amannman e i deza dan sa amannman ki ou’n propoze. Alor si nou kapab konmans lo la propoz sa bann amannman ki ou pe, ou’n deza sirkile e nou ava pran, petet nou kapab pran en vot par Seksyon.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

AG ti anvi dir en keksoz avan nou bouze oubyen -?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok mon permet AG, mon donn AG laparol.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Mwan sa ki mon sizere se ki petet nou ti kapab pas  lo premyerman lo bann propozisyon dan sa Prozedlwa ki nou pare pou nou pa pursue.  Sa i apre ki nou ti zwenn bann manm Bills Committee.  E an vi ki i annan sa propozisyon fer par Onorab Ferrari, pou fer bann amannman subject again ki –   E mon assume par – nou dan Committee Stage lo la ki the issue about Standing Orders pa poze.  E baze lo la nou kapab clear bann amannman ki Onorab Ferrari pe propoze, ki nou pou napa okenn issue avek.  Mon krwar nou kapab go through e si nou konmans parey ek sa Bill apre nou ava al lo sa ki Onorab Ferrari.  E prezan nou a konnen lekel e petet then nou a kapab, I mean Lasanble a kapab pran en desizyon or Komite a kapab pran en desizyon, vizavi bann lezot amannman ki Onorab Ferrari in anmennen, si zot pou proceed avek oubyen si zot pou put it aside for en lot legzersis –  parey mwan mon’n dir apre ki mon’n ekout bann deba.  Apre ki Bills Committee in zwenn avek CEO ACCS.  Apre ki Bills Committee in zwenn avek serten manm Komisyon.

E pou mwan personnelman si mon ti kapab mon ti  a prefere vwar avan ki nou anmenn en bann amannman ki pou drastikman e radikalman sanz limaz e portre striktir Komisyon anba sa Lalwa, petet ti pou bon ki i annan en – Lasanble petet i enquire into. I  fer en post- mortem.  Pa en post-mortem petet akoz i pa ankor mor.  Sey diagnose what is the problenm?  Akoz ki Anti Koripsyon i dir poudir nou annan 70 case ki nou pe investigate, me prosekisyon pa pe ganny fer?  Ou vwar?

Akoz ki Anti Koripsyon i annan pouvwar prosekisyon avek konsantman Attorney Zeneral me zot pa pe kapab fer.  E parey Onorab Georges in dir si i annan en kestyon kapasite, si i annan en kestyon finans ;-  Ki prezan nou pa pou fer en desizyon aveugleman.  Nou pa pou detri striktir Anti- Koripsyon, blindly san vreman konnen ki problenm ki i annan dan Komisyon.  Ki mannyer nou kapab bouz de l’avant dan en fason striktire, dan en fason bon, striktire.  Ou vwar.  Akoz mon per ki nou detri en striktir parey Onorab Georges in dir.  I pa en striktir akoz in pas dan letan – in ganny enacted dan letan Prezidan Michel because i en Komisyon Prezidan Michel oubyen i en Komisyon Prezidan Faure, oubyen i pou en Komisyon Leader Lopozisyon Wavel Ramkalawan, akoz Lopozisyon i annan mazorite dan Lasanble.  Me konstrir e anbelir en striktir ki i pou kapab marse !

I annan en kantite alegasyon koripsyon.  Bokou dimoun i kapab fer li.  I kapab fer kont bann manm Lasanble.  I kapab fer kont bann anplwayer.  But the issue is eski nou annan ase ranpar kont en labi pouvwar ki kapab ganny fer vizavi pourswiv, fer lanket eksetera?

Nou bezwen annan sa ranpar ki pou anpes annan en abuse of power and authority.  Mon krwar sa ki lesansyel ki nou bezwen vwar.  Akoz ler nou pe fer sa nou pe deal avek public servants.  E public officers, en lanket, en alegasyon i kapab detri en dimoun e son fanmir.  So nou bezwen annan sa kalite proteksyon pou ofer.  Parey mwan prosekisyon is there.  Pouvwar prosekisyon i la ou vwar.  Sa ki mwan mon santi.  E nou bezwen thread en fason carefully.

E osi ler Lasanble si i kapab pran en desizyon, Lasanble i kapab pran.  Akoz mwan mon enteraksyon avek tou bann partener zot tou zot annan en issue.  But how do we solve that issue?  E parey mon dakor  avek sa ki Onorab Georges i dir –  sanz Lalwa petet i pa pou anmenn en solisyon pou sa problenm.  I annan – petet en lot fason travay atraver menm striktir petet i kapab anmenn en solisyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.  Savedir sa ki Attorney General pe sizere se ki nou konmans avek lamannman ki Gouvernman in mete atraver en dokiman ki’n sirkile, ki montre bann sanzman ki zot propoze par rapor avek Bill ki zot ti sirkile le 17 Desanm 2018.  E sanzman ki Gouvernman in fer, se olye amann Seksyon 22 zot pe prezan kit Seksyon 22 parey.  Tandis ki dan ou lamannman Onorab Ferrari ou pe amann Seksyon 22.  Alor sa vreman ki premye diferans dan lapros Gouvernman.

E 2enm diferans se kot zot ti pe amann Seksyon 52 zot pe prezan pull back lo la.  E zot pe tir Seksyon 6 e osi ki zot ti pe azoute.  Alor annou pran sa enn premye Seksyon 22 kot, kot Gouvernman in amann sa ki i t’n deza propoze an Desanm 2018.  Me avan nou al pli lwen Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker zisteman mon ti le zis anmenn en presizyon.  Gouvernman pe retire sa lamannman Seksyon 22 li.  I pe remove sa lamannman Seksyon 22.  Lamannman Onorab Ferrari ti pou amann lamannman ki Gouvernman pe fer.  So ler Gouvernman in retir sa lamannman, pa pe amande Seksyon 22 se Seksyon 21 ki Onorab Ferrari i devret propoze prezan pou amande.

Akoz Seksyon 22 ti pou entrodwir en fraz kot “subject to the approval of the Commission” ki ozordi napa dan Lalwa.  So ler sa lamannman i tonbe, then there is no need to have an amendment to it.  Mon ti a kontan ki nou annan en presizyon lo la.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ya, so in other words nou – etanki 22 pa ti egziste dan Bill ki devan nou, nou pe amann 21? Parske 22 mannyer nou-  eski nou pe dir ki Seksyon 22 i tonm net?  I reste parey i ete.  Se sa ki mon’n konpran.  Me li in propoz en lamannman.  E i annan drwa propoz en lamannman lo 22.  Ok ? So annou konmans avek 21 e Onorab Ferrari prezant ou lamannman.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi.  Attorney Zeneral mersi pou presizyon ki ou’n fer.  E mon apresye sa regar ki ou pe mete lo sa Lalwa from above.  E ki ou anvi vwar li improve.  Lentere sa bann amannman ki mon’n propoze, sete pou gete si en attendant, en attendant parey ou, ou pe fer.  En attendant ki nou annan sa overview ou’n santi poudir Komisyon e son CEO i devret ganny en pe plis pouvwar pou li fer bann envestigasyon, eksetera.  Mwan mon ava azout de pti keksoz ki pa pou – mon ti a kontan re asir ou unless otherwise akoz se ou the expert ou vwar poudir  i sanz dramatikman laform sa Lalwa.  Me mon krwar pa.

Alors i ti ava sanze, i ti ava sanze si mon ti pe, si nou lo sa kote latab nou ti ensiste lo sanz sa Komisyon konpletman fer li vin en consultative committee.  Sa nou’n dakor pou nou kit li pou en lot zour.  So that main section la nou pa pe touse.  Mwan mon pe konmans mon entervansyon lo en proposed amendment lo Seksyon 21 ki pa pe ganny amande la.  Me Seksyon 21 pou propoze ki the subsection (1) Seksyon 21 bann – the word “subject to the  direction control and supervision of the Commission” i ganny retire.  That’s  – se sa ki mon pe propoze e Onorab George i anvi en parol.  Mon ava donn li.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker. Bokou Manm napa the original Bill devan zot.  Alor pou ed zot sa bann ki napa, Clause 21 ozordi i lir comme swivan.

Subject to the direction, control and supervision of the Commission the Chief Executive Officer shall” eksetera i annan en seri keksoz ki i kapab fer.  “Subject to the control, direction of the Commission the Chief Executive Officer shall”.  Lamannman ki Onorab pe anmennen i tir sa “subject to the control and direction of”.   I zis dir “the Chief Executive Officer shall -”. 

 

MR DEPUTY SPEAKER

I kler. I kler sa Onorab Georges alor i pe fer rol CEO pli kler ki i pa “subject to the control and supervision of the Commission” direkteman.  Alor se sa direkteman.   Onorab Ferrari this is your proposal e ou’n fini sirkil sa.  Eski i annan okenn deba lo sa amannman.  Onorab Pillay apre mon a donn Attorney General.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon konpran lespri deryer amann sa chapeau avek  21 me selman sa deletion of subsection (2) ki ou pe propoze dan ou lamannman, mon krwar petet nou devret pe konsidere par lefe ki i bezwen annan en decision-making around Policy.  I pa kapab act li tousel. So i pa pe dir ou poudir “it shall”.  I pe dir ou i annan “it may” akoz this is en normal clause ki annan dan laplipar sirkonstans.  I en gard fou si ou le ki annan  dan bann Lalwa.  Mon krwar petet once ou pe retir sa enn anler “subject to the direction and control” – an se ki konsern sa bann keksoz spesifik.  Akoz 22 i deza reemphasize bann keksoz ki 21 i dir.  Be ou bezwen annan en gard fou somewhere e Seksyon 2 subsection 2 dan 21 i ou gardfou.  Si ou retir ou gardfou there is no crash barrier.  I ariv en aksidan ou tonm direk dan ranpar.  E i pa afekte fonksyonnman CEO dan okenn fason, akoz ou’n deza donn li wide powers.  Sa spear si ou le sa dimoun ki pou fer sa bann lenvestigasyon in deza ganny wide powers anba Lalwa.  This is the way mon pe vwar li Mr Speaker.  Mon pa konnen ki Attorney Zeneral i panse lo la.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Avan mon donn Onorab Ferrari sans pou eksplike. Mon mazinen ou pe delete Section (2) akoz vi ki pou napa kontrol direkteman lo li, sa Section (2) ti direkteman lye so ou ti pe fer sa akoz sa ou? Me – ok.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ava rod gidans nou expert ki la dan Lasanble.  Attorney Zeneral ki ava dir nou si as a consequence ou bezwen delete subsection (2).

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab De Commarmond.  AG ?

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon ti’n leve mon lanmen petet apre mon a reponn sa query.  Mon ti’n leve mon lanmen akoz nou pe konmans lo bann pwen ki en pti pe kontansye.  Mon ti anvi at least annou iron out, annou annan tou bann pwen ki nou dakor lo la, e apre nou ava pran tou bann pwen ki kontansye and then nou kapab ariv lo en lakor.

Me parey petet zis pou dir petet 21(1) i pou reste e issue ek 21(2).  So nou pou argimant lo la me nou pa pe vwar what have been agreed.  Because we need to see what we – i annan konsansis e (imilite) ou inaminite e pare sa nou kapab pran tou bann ki annan kontansye e prezan nou a kapab get bann ki annan kontansye dan in light of bann ki nou’n agree lo la.  Mon krwar si nou fer sa petet ti ava bokou pli meyer.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.  Ler mon re lir sa amannman ki’n ganny propoze, the amended version par Attorney General, mon pa vwar okenn lezot areas ki annan – mon krwar tou larestan ki’n ganny propoze par Attorney General konman amannman, ler mon’n ekout merit deba lo merit i parey i annord.  I parey i annord, mon pa’n vwar me solman that’s why mon pa’n al lo bann landrwa ki nou’n tonm dakor lo la.  Akoz mon pa vwar kontansyon dan sa ki Onorab Ferrari n propoze.  Me si petet mon pa pe lir sa byen.  Mon permet Onorab Ferrari koriz mwan si i annan dan sa ki Attorney General, Gouvernman in propoze dan son Bill, lekel bann eleman ladan ki in tonm dakor lo la, akoz se sa ki i pe propoze.  Annou tonm dakor, pou tonm dakor, lo tou sa ki nou pe al dakor.  Alor annou, annou idantifye zot klerman. So nou kapab bouze.

Alor vreman lamannman i lo Seksyon 51 (a) e 52 (a).  Sa si nou tonm dakor lo sa 2, nou tir zot dan diskisyon, parske la nou ale. Sa nou dakor lo la savedir napa problenm lo la.

Prezan son lot lamannman se i le gard Seksyon 22.  Eski nou tonm dakor lo la?  Nou annan zis pou dir wi, non.  Si nou pa dakor nou a kit li pou deba pli tar la.  Me selman sa se son lamannman.  Epi lo kote Seksyon 52 kot ankor i ti pe fer referans avek Chief Executive Officer avek Commissions, ti pe distenksyon ant sa 2.  Sa osi i pa le touse prezan.  Alor si sa i reste bann areas kontansyon mwan mon dir 51(a) nou’n tonm dakor lo la.  52(a) nou’n tonm dakor lo la.  E tou larestan ki ou’n mark konman delete savedir kit li parey i ete.  Se bann areas ki nou pou koz lo la enkli Seksyon 21.   Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Annefe, annefe kekfwa i annan en pe konfizyon ek nou.   Sa ki nou’n sirkile enn bann en tract amendment ki nou’n sirkile, tou keksoz dan sa amannman in ganny tire sof Clause 51(a) avek 52(a).  Mon krwar se sa ki ou pe swiv Mr Speaker?  Se pou sa rezon ki ou pe dir i annan zis sa de ki nou bezwen vin lo la.  Me si mon konpran Attorney Zeneral byen i anvi retourn lo the original.  Non i byen sa?  Ok. 

So si se sa, sa de sel keksoz ki devan nou.  Se sa de sel keksoz ki nou devret pe focus lo la on behalf Attorney General avek Minis.  Ou plito eskiz mwan Minis ek Attorney Zeneral.  E apre sel lezot keksoz ou bezwen regarde se bann amannman propoze par Onorab Ferrari.  Si sa i byen annou deside parey ou fek dir.  Si nou dakor ek 51(a) ek 52(a) mannyer i ete, apre nou met sa amannman akote e nou konsantre bann amannman Onorab Ferrari.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Se sa ki mon krwar lafason ki nou fer.  Savedir annou tonm dakor ki 51(a) ek 52(a) nou tonm dakor lo la.  So sa,  sa de napa problenm.  Nou reste lo la.  Prezan nou pou al lo bann lamannman propoze par Onorab Ferrari.  Me avan nou sa Onorab Andre ou ti’n sinyal mon.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa ki devan nou.  Mon le ganny li kler.  Nou annan a Bill 6 to amend Section 10(5) apre (b) i dir ou Section 22 and Section 52.  So mon oule konpran byen ki nou pe deal avek.  So nou pe dir ki i pa pe amend Section 10(5)?

 

MR DEPUTY SPEAKER

I pe amend Section 10(5) parske i dan sa lamannman ki li in propoze.  In Section 10 (5) “by repealing the word two” and substituting therefore the word “four”.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Wi prezan letan nou pe dir (b) i koz lo subsection 22 e Section 55So nou pa pe deal avek Section 22 – korek?  Mon konnen mannyer i ete akoz sa dokiman ki devan nou i koumsa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Wi wi dan son –

 

HON CLIFFORD ANDRE

Pou nou tou ganny li kler Mr Speaker ki nou kapab swiv e fer en kontribisyon valab pour demen nou pa dir nou pa ti kapab partisipe, akoz nou pa ti konpran –

 

MR DEPUTY SPEAKER

I korek sa ki ou pe dir.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Ki pe pase.  So ek Section 22 nou pa pe amend Section 22 konpletmanNou pe deal avek 52 selman.  Ok?  Aprezan la nou ava al lo sa bann lezot savedir 51(a) e 52(a).  So mon ava re met mic avek ou.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Wi Mr Speaker, sorry Mr Chair.  Nou dan Komite la?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou dan Komite.

 

HON BERNARD GEORGES

Sorry Mr Chair mon eskiz mwan.  Wi se egzakteman sa pwen.  Mon krwar kekfwa meyer fason pou fer sir nou deal avek sa amannman devan nou, se ki nou pran li mannyer i ete.  En pti pe parey Onorab Andre fek propoze.  Nou regard premye ki Seksyon  10(5) si nou dakor nou dir sa nou dakor.  Mon konnen nou pou annan en problenm pli tar ler nou pou fer bann amannman pou nou konnen egzakteman sa ki nou’n vot lo la e sa ki nou pa’n vot lo la.

E si nou’n dakor ek sa alor nou dir sa in pase e nou al lo 22 is that correct ?  La prezan nou regard 22 e i annan en gran kantite lamannman lo 22 ki devan nou.  Sa ki nou pe fer se nou dir poz sa akote.  Anou regard lamannman Onorab Ferrari.  Si lamannman se pou delete 22 konpletman, donk tousala i tonbe.  Si son lamannman se pou amann 22, donk nou a bezwen regard tou le de ansanm e deside ki sa ki’n nou amande e ki sa ki nou garde.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Savedir ou pe dir annou al direkteman lo bann amannman propoze par Onorab Ferrari.  Nou a get zot enn par enn.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Chair mon krwar nou bezwen al lo Bill.  Nou’n fer 10.  Prezan nou al lo the next one e nou regarde nou annan 2 dokiman devan nou.  Nou annan Amended Bill ek nou annan Onorab Ferrari.  The next one se 21 ki lo amannman Onorab Ferrari.  Alor nou al lo 21 avek li.  Ler nou’n fini avek li la nou al lo  22 avek li eksetera.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Konmsi esansyelman nou al lo numerical order of amendments?

 

HON BERNARD GEORGEES

Presicely.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon dakor.  Ok, savedir premye se en amannman propoze li menm par Gouvernman, 10(5).  So okenn propozisyon lo 10(5)?  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker nou – anvi ki mon pa pe move bann amannman pou re cast fason ki Komisyon i ganny etabli, nou aksepte ki anba existing provisions the number of – wi – non, non.  10(5) nou …. “two Commissioners” ki ganny ranplase par “four”.  Vwala.  Ok.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon zis pran en gidans ankor la.  Akoz si nou pe al numerical order nou bezwen konmans from numerical order nou pe pran tou le de amannman ansanm.  Oubyen nou pou pran zis Bill numerical order?  Selman ler nou pe get li nou pran pou Onorab Ferrari an menm tan si i annan  ki annan relasyon avek sa.  Be rezon mon pe poz sa se parske dan son lamannman lefe ki i pe repeal Section 6 ki vin avan.  I pe propose repeal Section 6 i vedir ki sa Seksyon pou nepli – i relevan.  I relevan avek.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non,  non. Mon pa pe move sa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ou pa pe move sa?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non Mr speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Be nou bezwen fer li kler.  Nou bezwen fer li kler nou pe move anba lekel seksyon ki nou pe al ladan.  Si ou pa pe move dir klerman nou pa pe move sa.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon pa pe move seksyon 6, sa amannman ki’n table lo Seksyon 6,7,8,9 ek 10.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.  So ou pa pe move sa bann – ?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

So nou al lo 10(5).  Okenn propozisyon lo 10(5)?  Ok savedir zot le pran en vot toudswit oubyen zot le pran en vot finalman ler nou pe fer an zeneral?  Nou pran en vot lo la?  Ok?

Alor mon a demann tou Manm ki an faver pou amann Seksyon 10(5) ki dir « in Section 10(5) by repealing the word “two” and substituting therefore the word “four” e zis petet pou ed bann dimoun ki pe ekoute, sa i konsern quorum ki annan pou zot kapab fer en renyon sa Komisyon.  Avan ti pe demann zis 2.  Me vi ki nou’n agrandi groser sa Commission li  menm sa amannman pe propoze i devret reflekte 4 pou ganny en quorum.  Se sa amannman ki pe ganny propoze.  Tou bann Manm ki an faver eski zot kapab lev zot lanmen?

Madanm Clerk ou a donn mwan en count ? Okenn Manm ki kont? Ou le re konte?  Ok nou pou bezwen re lev lanmen.  Madam Clerk pa’n ganny li byen.  Lev lanmen byen anler.  Tou bann ki an faver lamannman 10(5) silvouple?  Okenn Manm ki kont? Ok Madanm Clerk ou a donn nou count?

 

MADAM CLERK

Mr Chair 24 Manm an faver.  Personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

24 Manm an faver.  Savedir sa amannman lo 10(5 )i pase. Prosen amannman gid mwan, si nou al lo Seksyon 22 prezan, 21.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Chairman mon ti a kontan ki bann Manm isi i al lo paz 3 mon bann amannman ki mon’n soumet.  E akoz mon konfirmen ki sa ki vin avan paz 3 setadir ziska seksyon 20(1)(2) mon pa pe move.  Mon premye amannman ki mon pe move la se anba Seksyon 21.  E i konsern responsabilite CEO e dan son Bill orizinal i lir.  Seksyon 21(1) “subject to the direction, control and supervision of the Commission the Executive Officer shall”.  Mon pe move that deleting the words “subject to the direction, control and supervision of the Commission”.  Setadir Seksyon 21(1) anba mon propozisyon pou lir koumsa;  “The Chief Executive Officer (a) shall be ‘’may”Ok this is, sa se mon amannman.  Shall be

 

MR DEPUTY SPEAKER

Apre tou larestan i swiv.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Epi larestan i swiv. Sorry mon’n dir shall be ‘’may.’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mon annan en, en proposal, mon pa konnen how i pou find faver with Assembly.  Mon ti a, mon konpran lespri.  Me si nou, nou dir nou tir ‘’direction’’ avek ‘’control.’’  Me nou kit sipervizyon.

Sa se pou fer sir ki nou annan en form oversight.  Konmsi i annan, at least i annan en keksoz ki nou pe ganny, ki en lot body.

Unless ki nou deside pou nou tir net pou nou fer li vin parey Attorney Zeneral, oubyen parey Komisyoner Lapolis, parey Onorab Georges in dir bomaten.

Me selman dan mon leksperyans, oubyen ki mannyer mon pe get keksoz.  Se ki nou bezwen annan en, en serten nivo kot i annan en serten sipervizyon – omwen.

So mon pe propose ki dan plas ki nou tir bann, nou kapab tir ‘’direction?’’ Nou kapab tir ‘’control?’’  But we leave at least ‘’supervision of the Commission. ‘’

Sa si nou pe kit Komisyon, me si nou pe tir Komisyon parey Onorab Ferrari in dir, pa pe move avek bann lezot ki avan.

So i montre ki nou pe gard ‘’the Commission’’ at least pou le moman.  So if they can add ‘’the supervision of The Commission’’ ladan, mon krwar i ti pou fer plis sans an term Lalwa.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr chair.  Mwan mon krwar nou devret kit li parey i ete dan Lalwa aktyel.  Akoz?   I fer ki sa oversight i reste, e i enportan ki i reste.

E an menm tan, si ou annan ou en CEO par egzanp ki mank serten bagaz legal fer krwar,  then ‘’the Commission’’ ki lo la i ensiste ki i annan dimoun legal, i kapab alor ede ladan.

Alor i pou bon ki sa i reste.  E ki ‘’Commission’’ savedir i a kapab pli byen gid CEO dan sa demars.  E mon krwar i enportan mwan ki nou kit li parey i ete, la.

E si sa Commission pe mars byen i pou napa problenm.  Mon pa pe anticipate problenm.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

E petet ti bon AG, i dir nou en keksoz lo la osi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Onorab Ferrari.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mrs, mersi Mr Chair.  Mr Chair mon pe regard en pti kou sa, sa Clause an antye.  E mon pe al, mon pe antisip en pti pe Clause 21(2).

Akoz li osi Onorab Ferrari ti a kontan delete li.  E mon ti ava kontan fer en propozisyon Anglikan.  Ki pa ni Katolik, ni Protestan i dan milye.

E sa se ki nou aksepte propozisyon Onorab Ferrari e nou dir ‘’the Chief executive Officer’’, akoz ou vwar.  E nou delete 2.  Akoz en bon pe sa ki dan 21(2) i deza dan 21(1) ki i anvi garde.

Akoz pou annan la, CEO pou bezwen swiv desizyon Komisyon lo Management eksetera.  E 21(2) i lo policy.  E mon krwar nou kapab dir ki enn i swiv lot.

Si enn i la deza, i kler ki lot i bezwen swiv.  Alor mwan mon ti ava sizere ki kekfwa en, en bon teren dantant se ki nou gard parey Onorab Andre i dir,

‘’supervision’’, me kontrol mon krwar se sa ki dan en premye tan Onorab Ferrari ti a swete vwar en sanzman dan fason travay pou ki travay i al en pe pli byen.

Ki nou tir ‘’kontrol’’ avek ‘’direksyon’’ me nou gard ‘’sipervizyon.’’  Akoz in any event i pou annan en serten kantite direksyon ki pou ganny donnen anba 21(1)(a).

E dan sa ka nou kapab, nou kapab tir 21(2) e gard en serten relasyon ant Komisyon avek CEO, san ki i annan en menm iz par Komisyon lo CEO ki enn sa bann, mon krwar steps enterimer ki nou kapab pran an alan ver lobzektif ki nou pe rode.  Sa se mon propozisyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Chairmen,  dan mon prezantasyon, mon ti prezant mon lide lo pou nou annan en Consultative Committee.  E mon ti kalifye sa avek 2 adiktif.  Enn sete konsiltatif e en lot supervisory.

So mwan mon napa okenn problenm pou mwan gard sa kalifikasyon.  Akoz mon enn ki believe ki nou bezwen annan supervision.  E ki, e en sipervizyon ki permet sa CEO travay e ki pa en kontrol direk, ki i bezwen raport toultan avek son Board.

So mon ava aksepte sa, sa modifikasyon ki Onorab Andre in fer, e ki’n ganny apiye par Onorab Georges.  Mon krwar ki Onorab De Commarmond  i ok ki nou fer sa Lamannman.

I pa, i pa pe parey ou’n sizere –  i pa pe permet en CEO pou operate dan vid san okenn kontrol, e san okenn checks and balances.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Bon lo kote 21(1), nou bezwen apresye poudir Komisyon i pa en Board.

I pa parey en compagnie kot i annan en Board of Directors apre i annan son Managing Director ki pran bann, serten aksyon.

Oubyen ki i annan menm pouvwar avek Board of Directors.  Isi nou annan en Komisyon.  E nou bezwen lir 21(1) an relasyon avek fonksyon e pouvwar Komisyon.  CEO i pa parti Komisyon.

I CEO to the Commission.  Me i annan en Komisyon, e tou pouvwar i ganny donnen anba sa Lalwa,  a the Commission.  E se, Komisyon se bann, se Chairperson, Vice- Chairperson, e bann Komisyoner.

So i normal ki pouvwar i sorti anler parey delo, i desann anba.  Setadir ki ler CEO i pran en desizyon, i pe fer li avek kontrol, direksyon e sipervizyon Komisyon!

Mon pa vwar okenn problenm.  Problenm se Komisyon, CEO zot bezwen kapab tir en laliny e travay dan paramet sa Lalwa e sa provizyon.

Si zot kapab fer sa, sa Lalwa pou kapab ganny enforce e enplimante li, e  byento en?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney Zeneral. Attorney Zeneral i la pou donn gidans.

 

THE ATTORNEY GENERAL ATTORNEY GENERAL

Sorry mon pa en Manm, me selman mon’n.

 

MR DEPUTY SPEAKER

I la pou donn gidans, i pa la pou fer direksyon.

Se Manm ki deside ki zot anvi ki zot anvi vot lo la.  Alor Onorab Ferrari sete ou amannman, ou donn nou ou direksyon ki ou santi ou pe ganny sipor avek ou Manm.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon, nou kapab dir teknisyen i kapab bes en ti pe sa volume, akoz Attorney Zeneral son lavwa in mont en sel kou.

Me avek respe Mr Chairman, mon ti a kontan move, e ki nou pran en vot lo amannman, e ki mon pe propoze la.  Ki pou lir, ki pou aktyelman amann sa Seksyon 21(1).

E ki pou lir koumsa.  ‘’subject to the supervision of the Commission, the Chief Executive Officer  shall …’’ e i kontinyen koumsa.

So mon ti a kontan move sa e kekfwa nou kapab pran en vot lo la, ler ou pare Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

En moman.  Zis avan nou segonde, mon a ekout Onorab Georges apre Onorab De Commarmond.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair annefe Onorab Andre in fer sa ki mon ti pe vin fer.  Me mon ti anvi dir 2 mon lo sa propozisyon.  Tout an sipor-tan.   Ou vwar mon konpran sa ki Attorney Zeneral pe dir.

Me sa ki mwan mon dir se in any event i la dan 21(1).  Ki ou met ‘’’subject to the control’’ 21(1) i fer ki sa CEO pou bezwen azir anba kontrol son Komisyon.

Akoz i dir,’’  shall be responsible for the management ‘’ (sorry) ‘’for the implementation of the decision of the Commission.’’ 

Alor, it comes from, it comes from the top.  Commission pou dir li fer tel keksoz, li i bezwen fer.  Alor e i ‘’shall.’’  Alor mon pa vwar, mon pa vwar ki sa i osi kontansye.

E se pou sa rezon ki mon’n propoz en, sa middle of the road solution.  Ki nou gard si zot anvi dan son chapeaux.  Nou gard ‘’supervision’’ pou montre ki i annan en sipervizyon.

Me in any event, akoz 21(1) CEO pou bezwen swiv sa ki dekoul from the Board, from the Commission.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Chair ou vwar mwan mon ti’n vwar poudir problenm, parey AG in mete,  problenm i pa sa Lalwa ki mannyer i ete li.  Problenm se ki bann dimoun dan Komisyon ek CEO, pa pe kapab travay ansanm.

E se sa rezon ki mwan letan mon ti pe koze boner, mon’n dir les li koumsa ou!  Annou obzerve.

Letan lezot Lamannman a vini, i an permet nou vwar si avek sa ki nou pe propoze la, san ki nou anmenn, nou aprouv sa lamannman ki devan nou.

Sa ki sa Gouvernman pe anmennen, si nou vwar en sanzman.  Si nou vwar en sanzman, savedir i pou Attorney Zeneral korek, byen dan sa ki i pe dir!

Si napa, nou pou’n permet nou osi evalye, pou dir, look, i annan still en problenm.  Then sa ki Onorab Ferrari pe propoze i a kapab petet ganny konsidere, then!

Ler nou a fer sa bann lezot amannman.  Sa mon pwennvi lo kote isi.  E nou pa pou kapab aksepte!  Konmsi

fodre nou en pe rezonnab osi dan, dan sa ki nou pe sey fer.

E annou mazinen, nou pa pe fer Lalwa pou en dimoun, ouswa pou 2 dimoun.  Nou pe fer en Lalwa pou ki i marse dan nenport ki evantyalite.  Anyway.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.

Mon’n, mon tann ou sa ki ou pe dir, me selman an menm tan ou pe dir poudir si ou bezwen regard loperasyon pou fer Lalwa,  then i pa tonm anliny avek, ou fer en Lalwa pou ou sa lenstitisyon.  Ou pe fer en Lalwa dapre mannyer i marse.  Alor mon pou fer en pti kontradiksyon, me sa i ou, sa i mon pwennvi.

Mon krwar nou’n ariv en staz, kot nou bezwen pran en vot lo sa amannman.  Alor ou’n fer en propozisyon.  Onorab Ferrari, eski propozisyon i ganny segonde?  Met mic segonde.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mon segonn sa propozisyon Mr Chair.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.  Savedir sa propozisyon ki devan nou -.   Ki point of order ou pe raise Onorab Pillay?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Chair, ou bezwen, nou pe fer en propozisyon, les li lir son propozisyon, The House i a tande.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Be mon ti pe al demann li.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi, be ou pe lead the discussion!  In fini ganny segonde.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon pa pe lead discussion, Onorab Pillay mwan ki pe chair.

 

(Off-Mic)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

I pa kapab lir sa ki’n ganny segonde.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pillay, mwan  ki pe chair dan Committee Stage.

 

(Off-Mic)

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi be mon konpran ou ki pe chair.  Be annou chair byen.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mwan ki pe lead discussion.

 

(Off-Mic)

HON SEBASTIEN PILLAY

Be annou fer li byen.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mwan ki pou demande kan i pou met son propozisyon e mwan ki pou demande kan pou vote.

So pa bezwen enterfer avek lafason nou pe travay.  Silvouple.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Be non, i annan en fason Standing Order i dir nou bezwen travay.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon pe swiv Standing Orders, me mon pa pou pran direksyon avek ou.  Silvouple.

 

(Off-Mic)

HON SEBASTIEN PILLAY

Mon pa’n dir ou pran direksyon ek mwan, ou bezwen pran direksyon ek Standing Orders.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon pe swiv Standing Orders.  Bon Onorab Ferrari ou’n propoz en amannman.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker mon’n propoze i fer…

 

MR DEPUTY SPEAKER

Lir ou amannman.  Mon permet li ki i ganny segonde.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

I fer 3enm fwa ki mon’n lir, alors mon ava demann, mon ava demann Onorab Pillay pou li ekout byen.  Seksyon 21(1) ki pou lir dapre mon amannman –  ‘’subject to the supervision of the Commission the Chief Executive Officer shall …’’

Nou pe retir ‘’direction and control.’’  Se sa lamannman ki mon pe fer e mon krwar nou’n fini ganny, in fini ganny segonde par Onorab Andre.

Mr Speaker mon ti ava apresye si nou kapab pran en vot konmkwa nou kapab move on silvouple.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Onorab Ferrari.  Mosyon in ganny segonde.

Mosyon in ganny lir.  I tre kler ki lenplikasyon.  Tou Manm ki an faver sa Amannman lo 21(1)?  Madanm Clerk ou a konte.  Met zot lanmen byen anler pou li vwar byen.

Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk ou a donn nou count.

 

MADAM CLERK

Mr Chair 22 Manm ki’n vot an faver e personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou.  Savedir sa amannman 21(1) parey in ganny lir par Onorab Ferrari i ganny aksepte.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker pou benefis bann Manm, Minis avek Attorney Zeneral,  Mon ti annan osi devan Lasanble en amannman pou delete Seksyon 2.

Me i kler ki Seksyon 2 i policy matters.  If it’s policy matters napa okenn problenm avek sa, Seksyon 2 i reste akoz i annan pou fer avek, avek the policies as laid out by the Board.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Eski …?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Prezan annou al lo …

 

MR DEPUTY SPEAKER

Eski ou Mosyon i ganny segonde?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, nou napa amannman lo la.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Savedir ou pe kit li parey i ete? So ou pe move …?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon pe kit li egzakteman parey.

 

MR DEPUTY SPEAKER

So ou pe move out of sa amendment ki ou’n propose.  Napa problenm.  Nou ok.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non.  Not moving the amendment Mr Speaker.  Mon ava al pretan avek ou permisyon, si ou permet mon al lo Seksyon 22, e pou dir osi.

Koriz mwan bann Manm isi e Attorney Zeneral.  I annan, me kekfwa mon devret re, re anvoy sa kot Attorney Zeneral akoz i lo son, prezan i vin son amannman, track version Seksyon 22.  Ki in reinstate – non?  Ki’n untrack.  Alors mon ti a, mon ti a propoze ki Attorney Zeneral i pran li menm li Seksyon 22 e, e i, i dir nou ki i anvi fer lo la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Si mon konpran byen, Attorney Zeneral pe senpleman dir gard Seksyon 22.  Me mon a donn li laparol.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman zis pou, pou tout klarite.  Dan sa Prozedlwa sel Provizyon ki pe garde se (a) se 2(a).  Savedir 10(5).  2) seksyon 2(c) savedir 51(a).  Ek, avek (e), 2 (e).  Savedir 52(a).  Savedir tou lezot propozisyon nou pa pe, nou pa pe move pou sa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney Zeneral.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

I annan zis 3 Provizyon dan sa Prozedlwa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari i kler?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker

Eskiz mwan Mr Chairman,  mon ti’n ganny en konpran ki, ki Attorney Zeneral ti pe, re untrack sa Seksyon 22.

Donk lefe ki Seksyon 22 i pe ganny repealedIs that correct?  I  pa pe ganny moveOk.  Alors lefe ki Seksyon 22 i reste parey, mwan mon ti a zis kontan move ki Seksyon 22(1),  nou annan en Lamannman la ki dir, son Bill, 1), anr i napa.  And he is not moving it?  Ok.  Mersi.  Eskiz mwan, mon osi mon’n en pe perdi dan sa bann Lalwa.

So Onorab Gill pa’n koze depi bomaten, la i pe komans koze la.  Zafer i en pe serye.  Zafer i pe vin serye la.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Alright.  Ok.  Onorab Ferrari zis, zis move, move ou next amendment.  So nou pou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Attorney General, sorry.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mr Chairman mersi. Mon krwar Onorab Ferrari ti annan en propozisyon dan son Seksyon, dan seksyon 15, ki nou pa’n touse, si petet nou pou al dan en fason kronolozik.

E mon konnen poudir Seksyon 2 pou deleteChairperson” avek “Commissioner” i otomatikman pa pe ganny proceeded with.  Me lo kestyon (5) – 15 (sorry)

Mon krwar i enportan pou nou vwar.  Akoz i anvi enkli “or staff”.  ‘’An action or the proceeding shall not lie against the Chairperson, the Vice Chairperson.  The Commissioner or a Member of a Committee….’’

E i anvi enkli “or staff”.  Petet zis i ti a bon ki i motiv en pti pe, nou dil avek 15 avan ki nou perdi.  Akoz la nou dan 22.

So that at least i motiv son propozisyon pou nou kapab pou Lasanble i kapab pran en desizyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.

Onorab Ferrari dan ou paz 2, ou proposed amendments, dan (f) Seksyon 15 ou ti’n propoze ki, apre sa mo ‘’against …’’  dan Seksyon 15M – The following words, the “Chairperson”, “Vice- Chairperson” the “Commissioner” or i ganny tire.  Dan premye morso lamannman.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon propozisyon sete pou azout apre ‘’committee’’ e the words “or staff”. 

Mon pa’n move li AG.  Akoz mon’n kit sa bann striktir parey i ete, pou nou move li apre.  Me selman si ou santi ki a sa moman la i enportan pou nou fer li.  Mwan mon pare pou mon pran sa advice avek ou.  E mon pe move, alors Mr Speaker dan Seksyon 15(2), mon pe move ki apre, after the word “Committee” we should add the word “or staff”.

E mon ti a kontan en dimoun i segonn sa Mosyon, silvouple.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Eski i annan en Manm?  Pardon Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pou segonn sa propozisyon.

Akoz vi ki nou pe donn staff ‘’investigative powers’’ prezan i pa enportan alors ki zot ganny the same level of protection.  So …

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kontinyen Onorab.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou pe fer en travay serye la nou.

En travay serye.  So mon ti a kontan parey taler Mr Speaker, avan ki nou al dan en pti diskisyon nou de ankor.

Akoz pou benefis tou Manm, pou nou konnen kwa, ki sa Clause pe dir, kwa ki nou pe amande.  Akoz i annan Manm ki pe siporte bann porsyon amannman.

I pa ti mon lentansyon pou challenge prosedir dan okenn fason.  I enportan.  Akoz se sa ki Standing Orders i dir.  We read the Clause as amended ki nou vot lo la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

So eski nou kapab ganny en, en dimoun pou segonn sa propozisyon par Onorab …?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

(Off-Mic)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ou’n segonde?  Tre byen.   So, eski nou, eski nou kapab pran en vot lo sa amannman propoze anba Seksyon 15 par Onorab Ferrari?  Tou Manm ki an faver?  Lev zot lanmen byen anler.

Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk ou a donn nou count silvouple.

 

MADAM CLERK

Mr Chair, 23 Manm i an faver, personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Madanm Clerk.  23 Manm.

Savedir sa lamannman anba Seksyon 15 i pase.  Bon nou pou kontinyen.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Prezan mon sizere Mr Chairman ki nou redonn laparol avek AG pou li, pou li move Seksyon 51(a) ek 52(a).  Non, apre mwan mon vin lo 64.

 

MR DEPUTY SPEAKER

 Attorney General si ou oule move.  Nou pe koz 51(a).

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mr Speaker wi 51(a) i en Provizyon ki nou ti ava kontan ki garde.  Anfet i enn bann, bann rezon prensipal or i rezon prensipal pou nou vin avek sa Prozedlwa depi lannen pase.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Bon in donn en leksplikasyon.  Eski i annan en Manm ki oule move e nou a pran en vot lo la?  So eski nou pran prezan en vot lo Seksyon amannman 51(a)?  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Zis pou benefis bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour,  sa propozisyon parey Onorab Attorney Zeneral in dir, set enn bann rezon prensipal pou sa, pou sa lamannman.

E sa ki nou pe fer la, se donn pouvwar lanket, investigation, lofans.  Nou pe donn pouvwar avek Komisyon pou zot menm fer lanket bann lofans anba 2 sapit nou Kod Penal;  ki ozordi zis lapolis ki kapab fer li.  Alor nou pe donn zot sa pouvwar lenvestigasyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER
Mersi Onorab Georges.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Wi.  Zis petet – mersi Mr Chairman.

E zis petet pou azoute ki si an ka lapolis ti pe fer lanket dan okenn sa bann lofans, i kapab pas avek Komisyon Anti-Koripsyon.  E kot Komisyon i a kapab kontiny sa bann lanket.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.  Bon nou pou, since nou pe pran vot lo sak amannman,  eski nou kapab alor pran en vot lo sa amannman ki devan nou pou amann Seksyon 51(a) ki ganny mete apre seksyon 51?

Tou Manm ki an faver?  Eski i annan okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk ou a donn ou count.

 

MADAM CLERK

Mr Chair 25 Manm an faver, personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Savedir sa adisyon 51(a) as proposed under the Bill i ganny pase.  Onorab Ferrari zis gid nou.  Mon mazinen nou pou al lo 52(a), e Attorney General mon a donn ou laparol.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mr Chairman.  52(a), i en propozisyon pou donn bann zofisye Komisyon tou pouvwar ki lapolis i annan.  E bomaten Onorab Henrie in koz lo pouvwar arestasyon.

Pouvwar arestasyon i anba Kod Prosedir Penal.  Savedir nou pa bezwen met li, nou pa pou kapab al sit tou bann pouvwar.

So se sa ki dir bann provizyon Kod Penal, kot dan prosedir Penal;  bann provizyon Police Force Act e okenn Lalwa ki konfer lo lapolis, bann drwa, bann pouvwar, Lotorite, privilez e iminite,  ki neseser pou detection prevansyon e lanket bann lofans, e ki konsistan avek sa Lalwa,  i ava apply pou Chief Executive Officer e bann lezot Zofisye ki ganny otorize pou perform bann akt, zot bann lobligasyon anba sa Lalwa.

Sa i a fer ki mon pa pou dir ki zofisye Anti-Koripsyon napa sa pouvwar.  I annan bokou bann pouvwar par egzanp ladan ki dir, bann provizyon ki dir ki i kapab ale al aret en dimoun avek lasistans lapolis.

Me i annan pouvwar.  Par egzanp anba Lalwa or anba bann practices kot zot kapab interview rikord en depozisyon avek okenn dimoun ki zot pe, zot sispekte in komet en lofans.

Oubyen bann temwen.  Me sa petet i pou, parey nou dir, for the sake of greater certainty and clarity.  Nou’n propoze ki sa.

E i ti enn bann rekomandasyon ki Komisyon Anti-Koripsyon ti mete devan nou, pou zot, pou enkli dan sa Lalwa.  Mersi Mr Chair.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.  Onorab Ferrari mon vwar dan ou amannman i preski parey.  Eski i annan okenn deba lo sa amannman?

Si non nou ava pran en vot lo, si non nou ava pran en vot lo sa nouvo Seksyon 52(a),.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Avan ki nou, avan ki nou vot lo 52(a), Bills Committee in fer 2 propozisyon lamannman, pti, pti lamannman.

1 se pou konmans sa nouvo Clause 52(a), avek mo swivan;’’  subject to this Act, the provisions of the criminal procedure code’’… eksetera.

Apre i annan en typo, apre ‘’Chief Executive Officer’’ dan sa Seksyon, dan sa Clause,  Zot ava vwar i mete,  ‘’Chief Executive Officer and an any officer’’, enn ant sa 2 mo, ‘’An’’ ek ‘’any’’ i an tro.

Alor nou pe koup enn.  So either’’ an officer’’ or ‘’any officer.’’  Nou ava demann Attorney Zeneral pou dir lekel ki i prefere.  E se sa, sa amannman ki nou pou vot lo la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Sa kopi ki devan mwan i met ‘’Chief Executive Officer and any Officer.’’  Sa enn ki devan mwan.  Me petet ‘’and any officer authorizes’’ under Section 22(a).

Sa ki devan mwan i koumsa – so …  Me selman mon konpran.   Petet ou annan en kopi ki i en lot versyon.  Mon krwar Attorney General in pran not sa.  Mon a donn ou laparol.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman si nou pran Seksyon 52(a), parey ki i ete dan Bill, i annan sa bann lekspresyon, sa bann mo ‘’ … subject to this Act.’’

E apre i, i napa sa fot.  Sa fot i dan sa propozisyon ki onorab Ferrari in anmennen; kot i komans avek the provisions, apre i annan sa ‘’an’’ to ‘’any.’’  Mersi Mr Chairman.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.  Savedir nou ava pran en vot lo adisyon 52(a).  Tou Manm ki an faver 52(a), parey in ganny lir korekteman?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mr Chair 24 Manm an faver, personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

24 Manm i an faver.  Savedir 52(a),  i vin nouvo lamannman e i pase.  Bon prezan nou, si nou pe swiv sequential order nou pou al dan bann prosen amannman pou propoze par Onorab Ferrari.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mon ti’n endike ki mon pa absoliman, mon ti’n pare pou mwan pa move sa bann amannman.

Me selman mon krwar dan lentere sa travay ki nou pe fer, mon ava move en amannman dan Seksyon 55(2)(b).

En amannman senp, e ki si zot pe, si zot pe swiv 55(2)(b), by adding after the word “document” a comma and the words “ telephone records”.

Ki pou lir ‘’when there are reasonable ground to believe that there are ‘’ non, ‘’there are reasonable ground to believe that any document, (comma)  telephone records or other thing.’’  ‘’Other things?’’ 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Well i deza koumsa dan Lalwa parey i ete.  So mersi Onorab Ferrari.  Zis pou lenformasyon bann Manm ki napa en kopi petet devan zot sa Act orizinal ki Anti-Corruption Act. 

Sekretarya in deza sirkil en kopi ozordi.  So dan zot email si zot annan laptop zot a trouv son original Act devan zot.  Eski nou, Onorab Ferrari ou oule kontinyen avek 52(b)(2)?

Apre nou a pran tou le de ansanm?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

52(b)(2) malerezman mon napa (b)(2).  Me…

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kot ou pe azout the word ‘’is’’  …

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi mon pa vwar sa, mon pa vwar (b)(2) dan …. 55(2)(b).

 

(Off-Mic)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Anr, ok, ok, alright, ok.  Avek, and after the words “is” to add the word “kept,” with a comma.

 

MR DEPUTY SPEAKER

So mon mazinen ou pe koz lo ‘’may be evidence of an offence under this Act …’’

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

‘ … ’is kept’’, (comma).  ‘’Placed, deposited of concealed in the premises…’’ which a warrant relates.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.  So zis lir li parey i devret ganny amande.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon pran dan milye sa fraz.  … ‘’under this Act is kept, (comma) placed, (comma) deposited or concealed in the premises to which the warrant relates.’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

At the risk of appearing pedantic Mr Speaker,  mon ti a kontan fer en lamannman lo lamannman Onorab Ferrari ki pe amann lamannman Attorney Zeneral.

E met sa mo ‘’kept’’, met sa mo ‘’kept’’ olye avan ‘’placed’’ apre ‘’concealed’’.  Akoz si ou regard, si ou regard lozikman ki mannyer keksoz i ganny fer.

It’s placed, it’s deposited, it’s concealed or it’s kept, it’s kept or concealed.  Alor i, mon krwar lozikman i vin pli byen at the end rather than beginning.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Eske, eski ou kapab?  Parske i en minor amendment.

Eski ou kapab propose the exact text parey i devret vini, so i devret ‘’offence under this Act is placed, deposited, concealed or kept in the premises to which the warrant relates. ‘’ Eski se sa ki ou pe dir?

 

HON BERNARD GEORGES

Egzakteman Mr Chair.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.  So nou a gard sa koman nou rikord.  Tou Manm ki an faver?  Nou pou bezwen vot lo tou le de morso.  Section 55(2)(b)(1).  Anba lamannman Onorab Ferrari.

Kot ou pe azout.  Apre sa mo “document” ou met en comma, ou met “telephone records” ou kontinyen.  Sa se premye.  E alor mon a demann ou, zis lir li an antye.

So tou dimoun ki pe swiv nou, tou dimoun dan Lasanble i konpran egzakteman ki nou pe al vot lo la.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

E Seksyon 55(2)(b).  E i lir koumsa “There are reasonable grounds to believe that any document, (comma) telephone records or other things relevant to an investigation, or that may be evidence upon offence under this Act, is placed, deposited, concealed (comma), or kept in the premises to which a warrant relates.’’ 

 

MR DEPUTY SPEAKER

I kler pou mwan.  Selman zis mon pou demann ou Onorab Georges si sa comma, i byen ki bor in met li.  ‘’Kept, (comma) concealed, (comma) or kept.’’

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Chair, ‘’placed, (comma) deposited (comma) concealed or kept.’’ 

 

MR DEPUTY SPEAKER

So napa (comma)  apre ‘’concealed’’?  Akoz li in lir avek en (comma)  after  ‘’concealed.’’

 

HON BERNARD GEORGES

I annan 2, i annan, mwan mon pa ti pou mete, me i annan there is a school of thought who says that ‘’or’’ is always presented par en comma.  Alor mon pa…

 

MR DEPUTY SPEAKER

So nou a pran amannman parey in ganny propoze par Onorab Ferrari.  Tou bann ki an faver ki nou amann seksyon 55(2)(b), parey in ganny lir?  Lev zot lanmen silvouple.

Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk ou a donn nou count.

 

MADAM CLERK

23 Manm an faver Mr Chair e personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

23 Manm an faver.   Savedir saaAmannman lo 55(2)(b) i pase.  Onorab Ferrari prosen amannman.

 

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  En pti Amannman dan seksyon 58(1).  Pou azout apre sa mo “moveable” bann mo swivan “including income”.  Alors sa i ava lir.

‘’Where  in the course  of an investigation into an offence under this Act, the Chief Executive Officer or an officer of the Commission has reasonable ground to suspect  that any …’’ 58(1). 

‘’That any moveable, (comma)  including income or immoveable property is derived or acquired from  corrupt packages  is the subject matter of an offence or is evident relating to the offence, the officer shall with a warrant seize the property.’’ 

So mon pe azoute ki dan, dan mo ‘’moveable property,’’ ‘’income’’ i ganny konsidere konman en ‘’moveable property.’’  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mon konpran Onorab Ferrari Mr Chair.  Me son propozisyon pa lir byen.  E mon ti ava size ki si i anvi include ‘’income’ i devret vin apre ‘’property. ‘’

So ‘’any moveable or immoveable property’’ (comma) including income’’ e menm sa mon pa, mon pa teribleman satisfe.  Akoz ‘’income’’ pa ‘’immoveable property.’’

E mon konpran akoz i anvi met li apre ‘’moveable.’’  Me ‘’moveable including income’’ or ‘’immoveable property’’ doesn’t read well.

Nou bezwen rod en lot formil pou enkorpor sa.  Kekfwa Attorney Zeneral i ava kapab ed nou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Thank you Mr Chairman.  Mr Chairman mon pa konpran rasyonnel sa propozisyon.

Mon krwar petet nou ti a pli bon servi the word ‘’money’’, ‘’’monies’’ or ‘’money.’’  Plito ki ‘’income.’’  Me menm sa, si nou al dan The rule is that you read an Act as a whole.

E si nou lir sa Lalwa an antye, nou pou vwar poudir propriyete dan Seksyon 2, ‘’property’’ includes any property, moveable or immoveable, money, funds, interest. 

So nou pa kapab include this kan i deza dan Lalwa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon pare pou mwan aksepte sa propozisyon ki Attorney Zeneral in fer.

So mon pa a bezwen move sa amannman la.  Mon ava alors avek ou permisyon Mr Chairman al lo en dernyen pti amannman lo Seksyon 63.

63, la apre the word “property” pou fer antre bann mo swivan “including recordings, or information however stored”.  Mon pe koz dan Seksyon (f) la en.

E i ava lir koumsa.  “Destroys anything to prevent the seizure of any property, including recordings or information however stored (comma) or document or securing of the property or documents.” 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Eski ou Mosyon pou sa lamannman …?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Si napa okenn …  Onorab Georges i a …

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Chair, mon ti ava sizere ankor enn fwa ki ‘’the seizure of any property or document including recordings’’ i devret vin apre ‘’documents.’’  ‘’Including recordings or information however stored.’’ 

‘’Any property or document including recordings or information, however stored,’’ mon krwar i ti ava lir mye koumsa.

Me nou pou fer fas a en 2enm problenm, e sa se ler sa fraz i fini ‘’or securing of the property or documents.’’ Si nou fer sa, nou pe leave out ‘’recordings’’ or ’’information.’’ 

Ki mon krwar avek sou rezerv sa ki Attorney Zeneral pou dir, nou kapab get away with it.  Akoz sa ki nou pe fer se ki nou pe define ‘’documents’’ including recordings however stored, oubyen nou pe define ‘’property.’’ 

E nou pa bezwen repet li ankor a la fen sa Clause.  Me mon propozisyon ti ava, pou met sa bann mo – si nou pe aksepte sa bann mo apre ‘’document’’ e non pa apre ‘’property.’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Eski ou pe propoze ki ou azout li de fwa? Parske – zis en fwa.

 

HON BERNARD GEORGES

Zis en fwa Mr Chair.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Zis en fwa.  Onorab Ferrari eski ou pare pou aksepte ‘’property or document?’’

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ok avek sa Mr Chairman …

 

MR DEPUTY SPEAKER

‘’Including recordings or information’’ …..

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

…. si ou rezerv komanter Attorney Zeneral.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Bon mon napa gran obzeksyon baze lo sa propozisyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok. 

Eski nou kapab pran en vot alor lo Amannman anba Seksyon 63 pou azout bann mo parey in ganny propoze.  E dan lord ki in ganny propoze par Onorab Ferrari.

Tou Manm ki an faver?  Madanm Clerk.  Okenn Manm ki kont?  Nou bezwen rekonte, ler nou pe pran vot tou dimoun port latansyon, lev zot lanmen silvouple?

Tou Manm ki an faver Amannman seksyon (53)? 63 pardon.  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mr Chair 23 Manm in vot an faver e personn kont. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Nou kontinyen avek bann lezot Lamannman.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi, mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon annan en Amannman ki en pti pe pli, en pti pe pli long.

E se sa Lamannman ki i annan pou fer avek, avek prosekisyon.  I vre ki pozisyon ki Attorney Zeneral in fer pli boner i permet, avek son konsantman, ki prosekisyon ki CEO i angaz en prosekisyon.

So pa enplikasyon sa seksyon 64, e i endike ki Komisyon oubyen Chief Executive Officer i kapab anploy en dimoun, anploy oubyen apwent en prosecutor.

E ki ler in fer sa, i ava rod konsantman Attorney Zeneral pou permet sa zofisye lead sa prosekisyon devan Lakour.

Me selman mwan mon ti santi ki i dan lentere sa travay ki nou pe fer pou nou klarifye, klarifye sa Seksyon par dir klerman ki Komisyon i kapab anploy en prosekiter oubyen apwent li pou en peryod, en peryod dire endeterminen.  Oubyen anploy li pou en travay spesifik.

Alors mon pe, mon pe propoze ki nou reekrir Seksyon 64 pou li dir.

‘’Prosecution for an offence under Part 111 shall be instituted by a prosecutor appointed or employed by the Commission.  Or at the request of the Chief Executive Officer the Attorney General. 

So mwan mon annan tro bokou respe pou Attorney General pou mwan, sey donn en lenpresyon ki mon pe sey pran en pe son pouvwar.

I pa sa le ka.  Me selman mon open pou en serten, pou komanter sorti Attorney, kot Attorney Zeneral pou gete ki mannyer nou kapab ganny pli meyer phrasing of sa propozisyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman, dan Konstitisyon, pouvwar sa ki Lasanble bomaten in koz lo Director of Public Prosecution,  in ganny donnen a Attorney Zeneral.

E ler Attorney Zeneral i egzers pouvwar Direkter Pourswit Piblik, i pa anba direksyon kontrol okenn dimoun.

Savedir ler i sezi i ganny demande, oubyen en file i vin kot li pou li fer en pourswit piblik penal, personn pa kapab dir avek li –  akoz li ki pou reponn kestyon –  si i pou kontinyen ek sa case, oubyen i pa pou kontinyen.  Me mon ti, ti  a bon mon fer resortir poudir Attorney Zeneral i napa pouvwar  pou anket en lofans!

Attorney Zeneral pa fer en investigation.  Investigation i ganny fer par lapolis, ACCS, FTC, eksetera, eksetera bann Enforcement Agencies.

Me nou bezwen ler Onorab Ferrari i anmenn sa propozisyon, mon apresye sa akoz i pa vedir ki i pe dilute pouvwar Attorney Zeneral.  Mon pa krwar sa i lentansyon ou propozisyon.

Akoz Attorney Zeneral i annan son pouvwar li.  Me ki sa provizyon aktyel pe sey fer se anpes anbaras Anti-Corruption Commission.  I pe dir ek ou koumsa poudir Anti-Corruption Commission i kapab annan en prosecutor li!

Si Anti-Corruption i konpran son rol, i kapab annan son bann prosecutors.  Me ler i pe pourswiv, i anmenn sa file kot Biro Attorney Zeneral, e i dir avek Biro Attorney Zeneral.

Gete, mon annan sa, eski ou krwar i annan ase levidans pou mon kapab pourswiv?  E i pourswiv with the consent of the Attorney General!

Akoz i annan sa propozisyon?  Se akoz Konstitisyon i donn Attorney Zeneral sa pouvwar pou li discontinue, okenn pourswit piblik, fer par okenn dimoun Sesel!

Menm si ou deside, Onorab Ferrari i deside pourswiv penal-man son vwazen, son en, ouswa en lot dimoun –  Attorney Zeneral Konstitisyon i a donn li pouvwar pou li discontinue sa proceedings!  So pe enport who is holding the office.  Me sa Lofis Attorney Zeneral li, sa dimoun i kapab discontinue.

So si nou pou get l an relasyon – petet ma sit Provizyon Konstitisyon pou fer, pou nou, pou mon se –  Se Lartik 76, ki dir o, ki site;

‘’The Attorney General i institute, Lartik 76(4)(b).  Sorry(c).  To discontinue at any stage before judgment is delivered, any criminal proceedings instituted or undertaken under Clause (a) or by any other person or authority. ‘’

So baze lo la, i, mon krwar sa provizyon aktyel i annakor avek sa.  Konmsi 2 public bodies, nou, i fer ou travay ansanm me an menm tan i fer ou travay avek en serten, ek en serten sipervizyon, ek en serten lasistans.  Ou vwar?  E Attorney Zeneral i kapab.  Akoz mwan mon pa azir mon tousel mwan.  Mon azir avek en kantite dimoun.

So sa i ede annan en pe plis dimoun pou met sa case anba en microscope e pou anpes annan petet pou asir en konviksyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi, avek ou permisyon Mr Chairman, mon ti a kontan ki Attorney Zeneral i, i donn mwan son pozisyon lo sa largimantasyon ki mon ti pe fer pli boner.  E se sa vreman ki’n gid sa lamannman.

Se pou, se an rekonesans ki Attorney
Zeneral i Legal Advisor Gouvernman.  E ki i posib ki Attorney Zeneral i retrouv li devan en sityasyon, kot i ganny demande pou li permet en prosekisyon kont en Manm Gouvernman!

E sa i pa, i pa byen, ki, ki sa responsabilite i ganny mete lo Attorney Zeneral.  Akoz si i dir wi, i ava pe, i ava en sityasyon anbarasan.

Si i dir non, bann dimoun ava dir be lala, be i Advisor Gouvernman, of course i pou dir non, pa go ahead avek sa prosekisyon!

Konmsi mon pe zis met sa devan ou Mr Ally, pou ki, ou pez sa dan ou largiman.  E nou gete si napa en fason ki nou kapab fer antre sa ki mon pe dir dan en landrwa kelkonk.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Bon, Mr Chairman mersi.  Mon krwar Onorab Ferrari, mon krwar sa i depan si Attorney Zeneral i deside pou li azir dan sa fason.

Then i pou enn sa bann, i pou en, i pou akt an kontravansyon sa Lalwa.  E si i anvi fer li, i kapab fer.  Me selman i a trouv li dan bwat lakize.

So si nou pou mazin koumsa, nou pou, personn, nou pou get.  I, en kestyon ki mannyer sa dimoun pou desarz son responsabilite!

So demen par egzanp i annan een konplent oubyen en lanket ki pe ganny fer kot en, en zofisye.  Akoz mwan mon Principal Advisor to the Government.

Mon pa Principal Advisor to Minister  Lalanne oubyen Minister soz, ouswa CEO this, CEO that, ouswa en Manm Lasanble, ouswa Mr Speaker, Deputy Speaker!

Si Mr Speaker oubyen en Minis pe plonze avek en lofans ki in komet, mon pa pou al vin en ros pou plonz ek li!

 

(laughter)

 

MR DEPUTY SPEAKER

En bann mo en pe tre for.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mon ava sorti la byen trankil e mon ava al get sa ki pe plonz avek e pran en desizyon.  Mersi Mr Speaker.

 

(laughter)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Ok, mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker mwan mon krwar ki pronons-man Attorney Zeneral i lo rikord Lasanble.  Konmsi prezan en spirit of the, of, of the whole thing.  So mon pa konnen si i annan okenn – Mwan mon pare pou aksepte sa largiman ki ou fer.

Akoz mwan mon enn sa bann dimoun ki santi ki over and above bann reglemantasyon ki ou bezwen travay ladan, nou bezwen osi fer konfyans bann dimoun ki nou elekte dan sa bann, dan sa bann pozisyon difisil, dan en bann pozisyon sansib.!

So se avek respe ki mwan mon, prezan mon demande si i annan okenn lot Manm ki krwar poudir i kapab ganny en formile dan en fason diferan ki i kapab respe, respekte sa ki mon fek dir, i ava ok.

Si napa en lot formilasyon, donk.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Petet zis mon ti ava demann, konman en lopinyon Onorab Georges, si ou kapab dir nou par egzanp, eski sa propozisyon ki’n ganny mete par Onorab Ferrari i constitutionally sound.

Akoz in fer en referans avek Lartik Konstitisyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Me Mr Speaker i pa constitutionally unsound, e mon krwar nou bezwen, nou bezwen regard li dan sa lalimyer.

Mon krwar, me mon annan, mon annan.  Mwan mon annan en, en sizesyon ki overwrite sa.  E mon krwar ki dan konteks, dan konteks remanniman sa Lalwa, pouvwar prosekisyon pou enn bann, bann keksoz ki nou bezwen revwar.

Parey mon ti dir ler mon ti koze bomaten.  EFTC i annan son bann investigators, i annan son bann prosecutors.

E zot azir endepandaman avek, me anba direksyon, overall direksyon Konstitisyonnel, Attorney Zeneral ki annan sa pouvwar a nenport ki moman.

Pou reglemant okenn prosekisyon ki ganny fer par okenn dimoun dan okenn ka, dan nou teritwar.

Alor mon krwar ki olye pourswiv sa deba ki tre enteresan, e nou ti a kapab kekfwa trouv en model, en solisyon konmansman avek mo subject to the over, overriding control of The Attorney General, blah, blah, blah. 

Mon krwar ki kekfwa i ava meyer pou nou prezerv sa propozisyon pou nou next step, olye ariv aret la ozordi.  Sa ki enportan ozordi se ki pou fer sir ki CEO ek Komisyon i annan en pouvwar prosekisyon.  E sa nou’n donn zot deza.

 
MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pe swivre sa deba, i ase enteresan.  Me kestyon ki ou’n demande se ki, mon pa konnen petet Attorney Zeneral osi i kapab dir nou.

Eski sa Lamannman ki pe ganny anmennen par Onorab Ferrari i anti Konstitisyonnel?  Mon krwar se sa kestyon ki mon krwar Speaker in sey attempt pou demande.

E lot, lot keksoz se ki, par egzanp si dizon bann case i ganny anmenn devan.  Napa ase levidans.  Eski petet rol Attorney Zeneral la, parey nou’n sey eksplike par, i annan son, son, son lenportans, mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab William.  Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon pa pou dir poudir sa propozisyon anmennen par Onorab Ferrari i anti Konstitisyonnel.  Rezon se ki konstitisyon li menm li, i dir ou.

Ki Por i enplisitman i fer, i dir ou poudir i donn Attorney Zeneral sa pouvwar pou discontinue okenn prosekisyon.  Okenn Criminal Proceedings ki ganny instituted by any other person or authority.

Savedir par sa i pe dir ek ou poudir nenport ki dimoun i kapab fer en case, konmans en criminal proceedings, oubyen okenn lotorite.
Savedir lotorite, si en Lalwa i donn sa lotorite.

So si en Lalwa i donn sa lotorite pouvwar pou li fer, pou li undertake criminal proceedings, i pou annakor avek Konstitisyon.

Kontrol ki ganny fer se Attorney Zeneral i kapab discontinue.  Me Attorney Zeneral i bezwen servi son pouvwar avek bokou, bokou discernment e circumspection.  Akoz?

I kapab trouv li dan en pozisyon tre anbarasan.  Akoz ki ou discontinue.  Akoz sa dimoun i mon zanmi.  Sa dimoun i mon fanmir.  Oubyen ou discontinue akoz ou santi poudir sa prosekisyon i pa dan lentere piblik, e ou zistifye rezon pou discontinue.

So i, e se sa ki i en pouvwar ki in ganny tre rarman egzerse oubyen not at all, dan bann ka kot bann lezot dimoun i konmans en pourswit piblik.  Ou vwar?

So mon pou recap, mon pa pou dir poudir i Anti- Konstitisyonnel.  E ensi Biro Anti-Koripsyon could have started, konmans ek bann prosekisyon.

Nothing would have prevented it.  Me par kont i anmenn sa file kot nou.  Petet mon ti a kontan, mon krwar sa ti en deba, en keksoz ki nou’n dir dan Bills Committee.

E in touse dan deba.  Lontan lapolis ti fer son bann pourswit zot menm zot.  Ou vwar?  E mon krwar dan bann lannen early in 80s.

E menm dan bann Party system, zot ti vwar poudir annou tir pourswit Piblik avek lapolis.  Akoz li menm ki an kete, li menm ki pourswiv.  Petet ozordi nou kapab re, revwar sa.

E, e se sa ki ti kree sa seksyon dan Biro Attorney Zeneral ki apel Public, Criminal Public Prosecution Section.  Ki bann polisye ki ti pe travay dan seksyon prosekisyon dan lapolis sa letan.

Zot ti ganny anploye avek Biro Attorney Zeneral.  E la aprezan zot ti fer sa bann pourswit lo lapar Larepiblik.  Sa petet, lide petet ki mon’n ganny dir ler mon ti demande akoz, sete zot ti anvi en lot, en lot per lizye ki get sa case file.

E baze lo la, deside si pou pourswiv oubyen non.  Akoz nou ganny en kantite case file ki sorti kot lapolis nou.  E tou case file i dir ou mon recommend prosekisyon.

Me selman ler nou asize nou get bann files, nou get bann levidans, nou vwar petet poudir pa neseser pourswiv, napa ase levidans, oubyen i annan bann, i pa dan lentere piblik pou pourswiv.

Bann keksoz koumsa.  Me  nou fer li par, pou tou case, me nou servi en lot lizye, ouswa par ler 2 ou 3, anfet ler mon ti antre Biro Attorney Zeneral, ti annan en file ki ti pe flote partou, ek detrwa dimoun.

E zot ti pe wonder, be ki nou pou fer ek sa?  Lapolis in anvoy kot nou i dir nou pourswiv.  E ti en dimoun ase, well, ti en ka en pti pe enteresan or tre enteresan.

Me finalman nou’n pas atraver, nou’n pas sa file around.  Pou dir be ki ou lopinyon lo la.  Lot i donn son lopinyon, ki ou lopinyon lo la.

Evantyelman pou pran en desizyon lo lopinyon en pti pe tou dimoun ki zis mwan ki asize, mon pran en lopinyon, mon pran en desizyon.  Mersi Mr Chair.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General.  Onorab Georges.

MR DEPUTY SPEAKER

Petet mon ti a zis demann koman en lopinyon Onorab si ou kapab dir nou, par egzanp eski sa propozisyon ki’n ganny mete par Onorab Ferrari. I constitutionally sound?   Akoz i fer referans avek Lartik Konstitisyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker i pa  constitutionally unsound. Me mon krwar nou bezwen regard li dan sa lalimyer.  Me mwan mon annan en sizesyon  ki override sa. E mon krwar ki dan konteks remaniman  sa Lalwa pouvwar prosekisyon pou enn bann keksoz  ki nou bezwen revwar.  Parey mon ti dir ler mon ti koze bomaten FTC  i annan son bann investigators – i annan son bann persecutors. E zot azir endepandaman avek me  anba direksyon overall konstitisyonnel Attorney Zeneral ki annan sa pouvwar a nenport ki moman, pou reglemant okenn prosekisyon i ganny fer par okenn  dimoun, dan okenn ka dan nou teritwar. 

        Alor mon krwar ki olye pourswiv sa deba ki tre enteresan, e  nou ti a kapab kekfwa trouv en model – en solisyon konmansan avek mo ‘’subject to’’ the overriding control of the Attorney  General ‘’bla, bla, bla mon krwar ki kekfwa i ava meyer pou nou rezerv sa propozisyon  pou nou next step.  Olye ariv avek la ozordi. Sa ki enportan ozordi se ki pou fer sir ki tire CEO ek Komisyon i annan en pouvwar prosekisyon e sa nou’n donn zot deza.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi. Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pe sivre sa  deba i ase enteresan. Me kestyon ki ou’n demande se ki mon pa konnen petet Attorney Zeneral osi i kapab dir nou, eski sa lamannman ki pe ganny anmennen par Onorab Ferrari i anti-Konstitisyonnel?  Mon krwar se sa kestyon ki mon Krwar Speaker in sey attempt pou demande.  E lot keksoz se ki par egzanp, se  dizon bann case i sey anmenn devan, napa ase levidans, eski petet rol Attorney Zeneral la, parey in sey eksplike,  pa i annan son lenportans?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab William. Attorney General.

 

THE ATTORNEY GENERAL  FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman. Mr Chairman mon pa pou dir poudir sa propozisyon anmennen par Onorab Ferrari i anti-Konstitisyonnel. Rezon se ki Konstitisyon li menm li, i dir ou ki or – i  enplisitman i dir ou poudir i donn Attorney Zeneral sa pouvwar pou discontinue okenn prosekisyon – okenn criminal proceedings  ki ganny instituted  by any other person or authority.  Savedir par sa i pe dir ek ou, poudir nenport ki dimoun i kapab fer en case – komans en criminal proceedings – oubyen okenn Lotorite.  Savedir Lotorite se en Lalwa i donn sa Lotorite.

So si en Lalwa i donn sa Lotorite pouvwar pou li fer  – pou li  undertake  criminal proceedings i pou an akor avek Konstitisyon.  Kontrol ki ganny fer se Attorney Zeneral i  kapab  discontinue.

Me Attorney Zeneral i bezwen servi son pouvwar avek bokou dizernman e circumspection.  Akoz?   I kapab  trouv li dan en pozisyon tre anbarasan.  Akoz  ki ou discontinue?  Akoz sa dimoun i mon zanmi? Sa dimoun i mon fanmir?  Oubyen ou discontinue akoz ou santi poudir  sa prosekisyon i pa dan lentere piblik.  E ou zistifye rezon pou  discontinue. So  – e se sa ki en pouvwar ki in ganny tre rarman egzerse, oubyen  not at all dan bann ka kot bann lezot dimoun i komans en  pourswit piblik.   Ou vwar?   So mon pou recap mon pa pou dir  i anti-Konstitisyonnel. E ensi Brio Anti-Koripsyon could have started; komans annan bann prosekisyon!  Nothing could have prevented it!

Me parkont i anmenn sa file kot nou!  Petet  mon ti a kontan mon krwar  –  ti en deba en keksoz ki nou’n dir dan Bills Committee e in touse dan deba; – lontan lapolis ti fer son bann pourswit zot menm zot – ou vwar?  E mon krwar dan bann lannen early ‘80s’ e menm pandan one party system, zot ti vwar poudir annou tir pourswit piblik avek lapolis!

Akoz li menm li ki ankete, li menm li ki pourswiv.   Petet ozordi nou kapab revwar sa e  se sa ki ti kre sa Seksyon dan Biro Attorney Zeneral ki apel Criminal Public Persecution Section ki bann  polisye ki ti pe travay dan Seksyon Prosekisyon dan Lapolis sa letan, zot ti ganny anployer avek Biro Attorney Zeneral e la aprezan zot ti fer sa bann pourswit, lo lapar Larepiblik.

Sa petet – lide petet ki mon’n ganny dir ler mon ti demande akoz, sete zot ti anvi en lot per lizye ki get sa case file.  E baze lo la, deside si pou pourswiv oubyen non.

Akoz ou ganny en kantite case file ki sorti kot lapolis nou. E tou case file i dir ou mon rekomann prosekisyon! Me solman ler nou asize nou get bann files, nou get bann levidans, nou vwar petet poudir pa neseser pourswiv – napa ase levidans, oubyen i pa dan lentere piblik pou pourswiv. Bann keksoz koumsa.   Me nou fer la pa pou tou case, me nou servi en lot per lizye ouswa par ler 2 ou 3. Anfet ler  mon ti antre  Biro Attorney Zeneral ti annan en file  ki ti pe flote partou ek detrwa dimoun, e zot ti pe wonder be ki nou pou fer ek sa?  Lapolis in anvoy kot nou in dir nou pourswiv, e ti en dimoun ase – well ti en ka en pti pe enteresan –  or tre enteresan, me finalman nou’n pas sa file around poudir be  ki ou lopinyon lo la?  Lot i donn son lopinyon.  Ki ou lopinyon lo la?  Evantyelman pou pran en desizyon baze lo lopinyon en pti pe tou dimoun, ki zis mwan ki asize  mon pran en dizesyon.  Ok?  Mersi Mr Chair.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General. Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi       Mr Chair.  Mon pe sey fer en refleksyon e  mon ti a kontan fer sa propozisyon swivan;

Anba Lalwa mannyer i ete ozordi tou prosekisyon ki  Komisyon Anti-Koripsyon i antreprann  i bezwen ganny valide par Attorney Zeneral avan. I bezwen ganny son konsantman. Propozisyon Onorab Ferrari se ki zis – zis  Komisyon Anti-Koripsyon ki dezormen – si son propozisyon i ganny aksepte,  ki pou fer prosekisyon. Mwan mon ti a kontan gard – non mannyer i ete- ‘’shall’’. Mwan mon pe propoze – mon pe propoz – sel konsesyon  ki sizesyon Onorab Ferrari i fer, se ki sa prosekiter pou ganny apwente swa par Komisyon or  apwente par Attorney Zeneral, me pa neseserman Biro Attorney Zeneral ki pou fer son prosekisyon.

Mwan mon pe fer en propozisyon ki pou asoupir propozisyon Onorab Ferrari  e ki pou les laport ouver pou  Attorney Zeneral e mon pe propoz sa formil swivan; Si nou get propozisyon Onorab Ferrari devan  nou, mon ti ava propoz ki nou azout detrwa mo avan sa propozisyon e nou dir –‘’notwithstanding any provisions in any law’’ apre nou swiv ‘’persecution for an offence under Part III    may’’ pa ‘’shall’’  ‘’… but may be instituted  by a prosecutor appointed or employed by the Commission. (full stop) Ok, sa i dir – sa i donn pouvwar Komisyon pou fer en prozeksyon, me i les laport  ouver pou Komisyon.  E si zot santi ki dan en serten ka, i pa swetab ki zot, zot fer li zot menm, oubyen i depas zot kapab site ki zot kapab servi prosekisyon normal atraver Biro Attorney Zeneral.  Mersi Mr Chair.    En propozisyon ki mon met dan milye Floor.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Georges. I 3.45 mon a donn Onorab Ferrari laparol, me mon krwar nou ava adjourn pou nou tournen petet 4.15   si zot dakor, pou nou kontinyen avek  lo la.  Me solman mon donn ou Floor Onorab Ferrari lo sa propozisyon.  Amannman ou amannman.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, Onorab Ferrari, oubyen Onorab Georges?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, non Mr Chairman mwan mon les mwan ganny gide par bann legal minds.   Akoz mon napa sa pretansyon ki mon konn tou sa bann keksoz.  So si sa i sa propozisyon ki Onorab Georges in fer i satisfer Attorney Zeneral, mwan mon ava dir nou kapab pran en vot lo la. Sa se dernyen  – nou pou annan ankor en amannman?   Wi ok? Nou pran en vot lo la – nou pran en break apre nou fini sa avan (4er) – avan 5er nou fini nou ale.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.   Onorab Georges si mon kapab demann ou zis relir sa amannman lo Seksyon 64 – ‘’notwithstanding … ‘’ eksetera.

 

HON BERNARD GEORGES

Avek plezir Mr Chair.  Mon propozisyon se –‘’ notwithstanding any provisions in any other law’’ prosecutions (in the plural) for an offence under Part III    may be instituted by a prosecutor appointed or employed by the Commission.’’ (full stop).

 

MR DEPUTY SPEAKER

Eski sa propozisyon i ganny segonde?  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a demann Onorab Georges pou fer en klarifikasyon. Ler ou dir ‘’notwithstanding any provisions in any other written law’’  eski ou pe osi refer to Konstitisyon dan sa konteks la?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Georges?

 

HON BERNARD GEORGES

Mon krwar mon ava les Attorney Zeneral reponn pou mwan Mr Chair, akoz mon konnen  in fer en propozisyon ki pou rezwenn sa kestyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Attorney General?

 

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman. Mon pa ti annan lentansyon fer sa, me mon krwar pou reponn kestyon Onorab Pillay wi.  Akoz Konstitisyon i pou ganny;

‘’notwithstanding any law. ’’  Yes.  So i pou pran konsiderasyon Konstitisyon. Me what it should be therefore is petet tanper li en  pti pe lo la.  Lot keksoz – mon krwar ti a pli bon si nou met – met ‘’instituted by the Commission. ’Akoz nou bezwen pa bliye poudir Commission i en body corporate li.  E li i anploy son bann zofisye. Prezan son prosekiter i pou enn son bann zofisye ki li i ava anploye. So i pa neseser pou nou resit sa.

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Alor baze lo la, eski nou kapab annan en propozisyon for rewording? ‘’… notwithstanding’’ mon mazinen ‘’any provision in any other law‘’ ‘’… prosecutions for an offence under Part III   may be instituted by the Commission.’’ Se sa?

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Non ‘’… any other law’’ parey mon dir Konstitisyon pa anpes nenport ki dimoun fer en pourswit piblik.  So pe enport   okenn Provizyon okenn Lalwa; akoz i a kapab annan en Lalwa let’s say ki demen i vini i anpes – let’s say i annan en Lalwa ki’n anpese.  So i pa vin en issue akoz Konstitisyon li  i pa anpes – i pa donn pouvwar pourswit eksklizivman Attorney Zeneral, me i  senpleman donn Attorney Zeneral  pouvwar pou discontinue prosekisyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mwan mon annan en propozisyon.  Vi ki nou pa tro kler lo sa morso, petet en tas dite ti ava ed nou eklersi sa.   Mosyon i ganny segonde, alors mon propoze ki nou adjourn ziska 4.15. Me ava sa Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Chairman, mon pe mazinen poudir sel  lot lamannman ki relevan se anba 10 (3).   ‘’Preventing person from leaving the jurisdiction’ tandi ki lezot i kapab ganny les pou le moman, ziske ler nou vwar the whole Act in itself.  Ki ou mazinen lo la?  Ou krwar nou devret  – ?  Akoz nou kapab pran  sa pwen e nou fini avek sa, e  nou -?

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Me mon mazinen si nou tournen 4.15 nou  a  kapab pran tou larestan. Nou fini. Ya. So alors la nou pou  adjourn ziska 4.15.

 

(BREAK)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bonn apre midi ankor tou bann Manm Onorab – tou bann dimoun a lekout. Nou kontinyen avek nou deba dan  Staz Komite lo amannman Anti-Corruption Bill, 2018 e nou ti’n ariv lo Seksyon 64.  E deba ti ankor ongoing. Mon pe demann en revised  amendment – lir li  ki a ganny segonde, nou a vote. Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker avek ou permisyon mon ava les laparol avek Onorab Georges ki’n propoz sa rewording e  i sanble ki in ganny aksepte par Attorney Zeneral me mon ava demande pou li relir sa fraz.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mon  a sey regarde si nou annan li korekteman devan nou.  Propozisyon pou Clause 64 ki pou ranplas Clause 64 aktyel i lir konmswit;

‘’ Notwithstanding any provisions in any other  written law’’ ‘’prosecutions  for offences under Part III    may be instituted by  the Commission.’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Attorney General?

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman. Mr Chairman petet mon – Onorab Pillay boner ti’n lev serten issue an relasyon ek sa  bann mo ‘’ Notwithstanding any provisions in any law’’ – mwan petet mon pa krwar  poudir i pou sanz anything si nou zis dir;

’Prosecution for an offence under Part III  may be instituted by  the Commission.’’

Rezon akoz i esansyelman sa ki mon’n dir. Attorney Zeneral i annan  procedural powers; i napa investigative powers. So tan ki Komisyon Anti-Koripsyon pou anvoy en file –  en docket kot Biro Attorney Zeneral – mon pa pou kapab – Biro  Attorney Zeneral pa pou kapab fer nanryen.   I pa ni pou kapab call li pou dir ek li oli sa file.  Akoz taler I pou dir i annan en abuse  – taler i pou dir Attorney Zeneral pe abiz son Lotorite. So i pou en lofans anba sa Lalwa.  So baze lo la mon krwar si nou kit li, ‘’ ‘’prosecution for an offence may be instituted by the Commission.’’ Setadir sel keksoz se ki Komisyon pa pou bezwen konsantman Attorney Zeneral pou li fer en pourswit si li i anvi pourswiv.  That’s all.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi pou sa klarifikasyon,  Attorney Zeneral.  Onorab Ferrari eski ou pare pou al direkteman avek sa lamannman propoze e lir li  parey -?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi mon krwar Mr Speaker i fer li posib;– i donn sa posibilite prezan ACCS pou zot kapab inisye sa prosekisyon zot menm. Mersi.  So nou kapab pran en vot lo la.  An ranplasan sa mo ’’shall’’ by ’may.’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok savedir sa lamannman anba 64 nou delete li nou ranplas li par ‘’prosecutions for  an offence under Part III   may be instituted by  the Commission.’’  Tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk?

 

MADAM CLERK

Mr Chair, 22 Manm in vot an faver – personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou. Savedir sa lamannman lo Seksyon 64 i pase.   Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

3 pti minor amendments lo Lartik 65 Mr Chairman.  E premye dan premye laliny ,’’Any person against whom proceedings’’ – not investigations  -‘’proceedings for an offence under Part III    appending. So delete the words ‘’investigations or …’’  Mon krwar i lir pli byen.  I en pe redundant la.   Dezyenmman delete Attorney  the word ‘’General’’ and substitute therefore ‘’the Commission. ‘’ So ou pe re-anvoy kot Commission sa pouvwar pou apply to the court for bail order. E mon propozisyon se retir the word ‘’Attorney General’’ e ranplas li par ‘’Commission’’ dan fason ki i ava lir, ’’The Commission or any other officer authorized in that behalf may apply to any court.’’

E trwazyenmman azoute apre the words ‘’for and order’’  the words ‘’preventing the person from  leaving the jurisdiction or’ e la i ava lir ‘’may apply to any court for an order preventing the person from leaving the jurisdiction or requiring. ‘’ That’s right. ‘’Such questions to furnish bail.’’ 

Vwala sa 3 pti amannman.  Mon krwar i ase senp e mon pa konnen si zot annan  – Attorney Zeneral Ini annan keksoz pou li dir.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Attorney General. 

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman. Nou annan en pti pe rezervasyon.   Well nou annan en pe strong reservation pou delete the words, ‘’investigations of’’. E nou napa obzeksyon pou met  ‘’the Commission, ‘’ me solman pa pou delete ‘’Attorney Zeneral’’ me pou met plito ‘’the Commission or ’Attorney General as the case may be oubyen as applicable’’.  Me nou napa obzeksyon ‘’preventing the person from leaving the jurisdiction.’’ Nou pa oule en sityasyon kot petet i annan en dimoun ki anba lanket e ki i kit pei permanently zis petet pou nou al chase li all over the world pou al rod li.  E la nou bezwen al fer ekstradiksyon  – nou bezwen al fer tou  sord prosedir e petet i al dan en pei kot  nou napa en Lagreman  Ekstradiksyon avek sa pei. Me selman sa i pou ler sa dimoun i al Ankour. Savedir Lakour prezan  i a deside si Attorney Zeneral oubyen Komisyon in kapab siport en laplikasyon pou sa.  Mersi Mr Chairman.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Attorney General. Onorab Pillay.  Apre Onorab Ferrari.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.   Mr Chairman, mon krwar sa bann pwen ki’n ganny souleve par Attorney Zeneral akoz lenvestigasyon i  vin en keksoz formal ki pe ganny fer. E proceedings i kapab  zis en keksoz ki pe ganny entamer, so there’s a  clear distinction as the role as an investigative body – ACCS ler i initiate en investigation i en formal keksoz ki i pe fer.  So i annan en konotasyon formel avek. Mon pa krwar ki i prudent oubyen i pou bon  a  sa moman pou nou retir sa mo ‘’lenvestigasyon.’’

Apre mon dakor avek sa ki Attorney Zeneral pe dir  an se ki konsern ’’the Commission’’ i ganny enkli, me nou pa retir ‘’ or the Attorney General’’ akoz parey nou’n dir o komansman nou’n dir ‘’may be instituted by the Commission.’’ I kapab annan en keksoz ki’n ganny instituted par  Attorney Zeneral at the request of the     Commission. So li osi i pou bezwen annan sa pouvwar pou li reakte an se ki konsern sa Lalwa bann provizyon sa Lalwa.   Akoz nou’n dir i ‘‘… subject to the provisions of this Act.’’ So nou kapab gard li.

Zis selman ki mon ti a kontan nou fer referans avek se lefe ki parey Attorney Zeneral in dir fodre sa dimoun i al Ankour.  Akoz nou bezwen osi mazin Konstitisyon and ‘’the freedom of movement.’’ E mannyer nou pe dir la, mon krwar nou bezwen ganny li kler ki mon pa oule en dimoun servi, ‘’Ahr ou pe restrikte mon freedom of movement, alors mon ganny drwa kit pei as an excuse. So mon krwar nou bezwen kler.  So eski nou kapab ganny sa presizyon parey Attorney Zeneral in fer, kot sa i pe ganny fer letan ki sa case in  al Ankour e Lakour in deside poudir sa i leka, oubyen ki i pe ganny vwar avan  sa case i al Ankour?   Si mon ti kapab ganny en presizyon lo la silvouple.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Attorney General. 

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Se sa ki Onorab Ferrari son proposal se tir sa mo ‘’investigations or.’’ Parkont nou, nou pe demande ki ‘’investigations or’’ i reste ki pou permet Komisyon  pou li fer en laplikasyon devan Lakour, si en lanket i Ankour e i annan reasonable suspicion ki en dimoun pe kit  ziridiksyon i kapab  then fer laplikasyon avek Lakour to that effect

Me sa Lakour i sa proteksyon – Lakour ki  pou pran en desizyon, eski Komisyon Anti-Koripsyon in prouv sa laplikasyon oubyen non?  E sa i pou ganny fer par Komisyon, ler i pe pourswiv. Oubyen ler en lanket i underway.  E Lakour i pou vwar si i pe abiz son pouvwar par restrike mouvman en dimoun, ouswa Lakour i kapab dir ek sa dimoun ou kapab kit pei ou. Me mon’n met li   lo serten  – ou bezwen donn mwan en  return ticket; ou bezwen met serten bond  eksetera,  eksetera, ki ou pe retournen pou ou reponn okenn lakizasyon kont ou si an ka i  annan.   Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Pozisyon i kler.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair. Lo sanmenm sa pwen,  konmsi mon pe mazin dan en ka kot sa dimoun vreman  i malad, i bezwen al an deor Sesel, pou li ganny en serten lasistans medikal ki dapre son Right dapre Konstitisyon i merite.  So ki mannyer ou fer lo la?   E selman ti bon Attorney Zeneral i  eklersi nou, eski vreman nou bezwen en lamannman oubyen pou sa ki pe ganny propoze la?  Ouswa i aktyelman dan Lalwa i posib fer sa?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Petet mon a demann Onorab Ferrari ki li in propoz sa amannman si li i kapab donn nou son pozisyon lo bann pwennvi ki’n ganny eksprimen e ki …

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, apre ou lektir  mon realize poudir ‘’investigations and proceedings’‘ i 2 diferan letap byen distenk, so  sa i devret reste.  Mon napa okenn issue ki i kapab  –  ‘’the  Attorney General – the Commission or any officer authorized on his behalf.’’

E 3enm amannman ‘’ ‘’preventing the person from leaving the jurisdiction’’ mon krwar i esansyel Onorab De Commarmond. Mon krwar i esansyel, akoz i – menm pou  en rezon medikal, i kapab gannyen. Oubyen Lakour i annan  sa diskresyon.   Lakour i annan sa diskresyon.  Si en dimoun i bezwen en bypass, ki ou pa kapab fer li Sesel, definitivman Lakour pou donn sa lo en levidans medikal.  So sa i ava the exception.

So mwan mon krwar sa 3  prepozisyon  ki  nou annan devan nou la,  i akseptab e mon ti ava move ki nou ti kapab pran en vot lo la si i ok? Mersi. Oule mon relir li ankor Mr Chair?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou.   Savedir dan sa 3 morso lamannman ou pe drop sa premye 2, ou pe gard sa 3enm?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, non. Mon   pa pe drop sa enn premye. Sa enn premye mon pe gard ‘’investigation or’’ sa enn 2enm i ava ‘’the Attorney General, the Commission or any officer authorized on that behalf. ‘’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou pe koz menm zafer la.  Savedir…

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Nou pe koz menm zafer. Ok?   E 3enm i reste parey after  the words ‘’for and order’’ nou azout ‘’preventing the person from leaving jurisdiction or …’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok. Tou Manm ki an faver sa lamannman dan Seksyon 65 silvouple lev zot lanmen?  Okenn Manm ki kont?   Madanm Clerk?

 

MADAM CLERK

Mr Chair 22 Manm  in vot an faver.  Personn kont. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Savedir sa lamannman lo 65 i pase. Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Dernyen lamannman Mr Speaker mon pa’n  – amwen si mon kapab ganny en largiman otherwise, mon pa’n tro  byen konpran akoz rapor Komisyon i devret al kot Minis responsab pour Finans.   Akoz ler nou anvoy let to the Minister it  means to the President or to the  Minister designated by the President. So … the Minister responsible for Public Administration – mon mazinen.   Mon pa’n tro vwar unless otherwise akoz nou bezwen anvoy li  kot  Minister Finans?  Me parkont mon ti pe dir ki i ti ava swetab si sa rapor i ganny anvoye kot Lasanble Nasyonal direkteman.  Me la ankor ‘’The Minister shall cause the report to be laid before the National Assembly.’’

Finalman mon ase ok avek sa, akoz i pou arive. Akoz si i a arive, enn dan sa 30 ekek Manm la pou kriye pou demande ‘’Oli?’’ So i pou arive, alors mon ok pou mwan pa move sa amannman Mr Chairman.

 

MR DEPUTY SPEAKER

So, mersi  Onorab Ferrari.  So Section  81. 

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Financially parey so donk nou pa pe sanz sa -.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok.   E seksyon 85?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Nou ava al direkteman lo Seksyon 85. Malerezman Mr Speaker mon napa Seksyon 85 – mon napa Seksyon 85 dan mon Bill ki devan mwan e okenn Manm ki annan? Non?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Sa ki ou ti’n propoze anba Seksyon 85 (c) kot i met ‘’the Minister may  in consultation with the Commission’’ – retir sa bann mo e  i vin ‘’the Commission’’. Mon konpran ou lamannman byen.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

’The Commission may …’’

 

MR DEPUTY SPEAKER

’The Commission may make …’’

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

‘’… regulations.’’ That’s right. So mon lamannman Mr Speaker  – (Onorab Pillay avek ou permisyon – avek ou permisyon Onorab Pillay  – Onorab Gill) avek zot permisyon mon ava lir  sa ki  sa lamannman pou lir.   Amannman pou lir;

’’The Commission may make regulations for carrying into effect the purposes and provisions of this Act.’’ La i la mon lamannman.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Attorney General. 

 

THE ATTORNEY GENERAL FRANK ALLY

Mr Chairman dan sa dernyen  – dan sa lamannman  ki Onorab  Ferrari ti propoze, e ki  mon ti resevwar Dimans, i aret kot Seksyon 81 e kot i pe propoz sa ki in fek dir ki nou withdrawSo sa ki mon gannyen Dimans, napa.   E sa enn ki mon’n gannyen Dimans i  pa parey sa enn ki ti devan Bills Committee,  pour le senp rezon, akoz dan sa enn ki ti dan Bills Committee ti napa sa advisory body.  So mon krwar  poudir sa enn ki nou ti resevwar Dimans is the one ki …

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok zis pou klarifikasyon sa. Nou bezwen al dapre sennla  ki nou ti  annan Dimans. E sa ki’n ganny sirkile, so strikteman si 85 pa ti ladan, i  napa 72 hrs notice nou pa pou aksepte.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker mon krwar la i la se sa bann amannman ki mon pe move, e I commit the amendments to the House.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Onorab Ferrari. Mon napa lezot amannman on the Floor oubyen ki nou’n resevwar avek 72hrs notice. So nou’n fini vot lo tou lamannman ki’n ganny pase e mon prezimen ki Chair of –  e mon  espere ki Chair of Bills Committee in fer bann  notes detaye parey son labitid, e ki sa i ava ed nou pou nou ganny en final draft of sa Bill ki  pou al devan Attorney Zeneral for printing  e ki finalman pou tourn kot nou pou ganny anvoye kot Prezidan pou ganny  final assent.

So avek sa mon pou demande  ki nou sorti dan Staz Komite  e nou retourn dan Lasanble. Mersi bokou Serzan. Nou’n retourn dan Lasanble. Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Avan  ki nou pran en vot Mr Speaker  mon ti a kontan remersi Minis, Attorney Zeneral e tou bann Manm  ki’n pran sa letan pou konsider sa bann lamannman. Mon ti a kontan rapel tou dimoun ki enn bann desizyon ki’n ed nou travay, se ki nou’n osi eksprim sa volonte pou nou rankontre pli boner ki nou kapab ki posib, pou nou kapab revwar bann pwen ki ti  en pe kontansye e konplike a sa moman la.  Alors  mon krwar i enportan e mwan mon ti ava sizere ki dan la mezir ki bann Manm i disponib dan sa break  – dan  sa recess ki pe vini, pa pli tar ki  dan sa recess ki pe vini nou devret pe asize e pe reget sa travay. Mon pa konnen lekel Mr Speaker ki pou  fer sa propozisyon.  Me apard sa mon ti ava kontan dir 2 keksoz:

Enn, se  ki nou’n fer nou mye  pou sey amelyor en pe sa zouti ki nou annan. E nou tou nou vwar –  nou dakor ki i pa – i probable pa  the best.  Nou ti’n kapab fer lezot keksoz, me selman nou ti’n agree po nou fer sa ki poli irzan.   Mon lapel – mon lapel se ki prezan ek sa nouvo zouti ki en pe meyer ki nou’n fite –  ki nou’n donn enn de  ledan, mon lapel se ki tou bann parti konsernen, i donn sipor kanmarad, pou nou avanse dan sa direksyon.

`       E mon krwar pei an antye ti a kontan war en rezilta pou son larzan.  E sirtou ki Minis Finans in reasir nou ki i pe konsider favorableman reget Bidze  Komisyon Anti- Koripsyon pou ed li ganny bann resours ki neseser, pou li delivre dan son manda.   Alors tou bann parti konsernen i devret pran sa travay o serye – i devret komans delivre lo bann rezilta.

Mon dernyen pwen akoz mon santi ki nou  bezwen en pe travay  en pe boner e la mon pa  per dir menm si  kekfwa i annan  bann dimoun  i  a mazinen poudir mon pe target en dimoun – enn  bann keksoz ki nou’n met dekote e ki nou’n  dakor  lo la, me ki nou’n met de-kote pou le moman  akoz i ti pou involve en kantite sanzman dan striktir sa Komisyon se pou annan en Chairman ki rezidan Sesel.

Mon krwar nou tou nou’n dakor lo la.   Nou bezwen annan  sa e i  – mon pa konnen ki mannyer Prezidan pou kapab akonpanny nou   dan sa domenn  –  oubyen ki mannyer, nou,  nou pou  kapab bouze  dan sa direksyon,  me mwan mon santi  poudir si nou, nou ti annan en Chairman ki ti isi ti pe donn sa sipor, i ti ava vreman en keksoz  ki  ava reflete volonte Lasanble Nasyonal.  Alor avek sa enn de mo   Mr Speaker mon ti ava kekfwa demann avek Sekretarya pou kekfwa pran sa responsabilite pou organiz,  pou gete avek Biro Attorney Zeneral kan –  avek ACCS kan   nou kapab asiz en kou ankor,  pou nou get sa bann keksoz  ki reste nou pou fer e pran sa letan  pou nou fer li.   Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari. Bon bann amannman  in fini pase – nou’n fini vot lo la, alor mon ti a kontan a sa staz la – eski ou annan en  komanter   Onorab Pillay?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Wi mersi bokou Mr Speaker pou donn mwan loportinite pou fer 2 pti komanter.  Premye komanter mon pa oule repet bann  keksoz ki’n ganny dir zisteman akoz nou‘n bezwen fer serten sanzman ek sa Lalwa ki ti neseser, pou donn sa bann  pouvwar lapolis  ki sa  Komisyon i bezwen.  Sa I enportan.  Nou bezwen met lanfaz lo en pwen ki mon ti koz lo la, dan mon lentervansyon, e  sa sete ki nou bezwen annan  en  Chair Komisyon ki la prezan, ki kapab pe involve dan bann aktivite ki pe  pase. E sa opsyon ki sa Chair i en rezidan, mon ti ava propoze ki Biro Attorney Zeneral avek Komisyon, i enn ban lamannman  osi ki Gouvernman i kapab met devan dan  sa diskisyon ki nou dir nou oule gannyen lo sa size, pou ki i vin as en keksoz ki nou bezwen anmennen; akoz la nou pa’n kapab  ganny sa loportinite pou nou fer sa lamannman lo la.   So avek sa mon remersi ou Mr Speaker.   E mon remersi tou nou bann koleg ki  nou’n kapab  trouv en lantant  ozordi pou nou kapab bouz devan.

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon mersi Onorab Pillay.  Inanim lo tou lede kote ki sa issue Chair of the Commission i bezwen regarde, pou ki nou  i annan enn ki rezidan e ki alor fer sa  Komisyon vin efektiv ansanm avek bann amannman ki’n  ganny propoze.  Mon ti a demann en Mosyon from the Floor pour ki sa Bill i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, anba 71(1) nou Standing Order mon le move ki Anti-Corruption (Amendment)  Bill 2018 – Bill 29 of 2018 as amended i ganny lir en Trwazyenm Fwa.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Eski Mosyon i ganny segonde?

 

HON SIMON GILL

Mersi Speaker mersi.  Mosyon i ganny segonde parey in ganny prezante.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou.  Bon, nou’n ariv a sa staz pou nou pran en vot  lo Third Reading of the Bill, alor mon a demann tou bann Manm ki an faver ki nou fer  a Third Reading Bill ki zot lev zot lanmen?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mr Speaker 25 Manm in vot an faver – personn kont.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou. Madanm Clerk. 25 Manm. Savedir Bill i pase. Mon a demann Madanm Clerk pou fer en Formal Third Reading.

 

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.

This Act may be cited as the Anti-Corruption  (Amendment)  Act of 2018. Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Bokou.  E avek sa i vedir ki  sa amannman sa Bill parey nou’n diskite  amande ozordi in pase dan Lasanble Nasyonal.

`       Bon i 4.43 e lo nou Order Paper i annan Mosyon e mon pa krwar i pou fer okenn zistis pou nou kontiny avek diskisyon unless loter Mosyon …

 

(Off-Mic)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Fodre amwen  ki – me selman avan n ou fer sa nou a remersye Minis pou Finans, Attornye Zeneral e CEO Anti-Corruption Commission Mrs May De Silva, Mr Frank Ally e Anbasader Loustau-Lalanne – remersi zot pou zot letan; zot in  fer en zournen antye avek nou, me nou’n reisi kapab pas en amannman. E fotespere avek sa amannman i ava fer en Komisyon ki bokou pli efektiv e ki ava kapab prodwi rezilta kredib ki pou satisfer byensir – pep Seselwa.   E avek sa mon remersi zot e mon ekskiz zot parmi nou.

 

(MINISTER LOUSTAU-LALANNE, THE  ANTI-CORRUPTION DELEGATION AND AG FRANK ALLY WERE EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon nou annan nou parey mon’n dir – 5 Mosyon ki devan nou. Premye Mosyon i zis en update lo sityasyon. Vi ki i 5er mwen en kar, eski nou kapab zis pran en update lo sa Mosyon pou konnen kot nou ete? Me selman mon pa krwar nou kapab al lo larestan.

E sa Mosyon se par Onorab Charles De Commarmond  Leader of Government Business  lo  Mosyon ki ti lir;

That this Assembly  approves the appointment by the President of Mr Patrick Victor as an Ambassador-at-Large of the Republic of Seychelles in accordance with Article 64(1) of the Constitution. Zis en update  avan nou ale.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker lo la nou pe esper Minister konsernen pou konn son kontrandi e  ki zot pe panse pou zot kontinyen swiv lo la: pou zot kontinyen pran en desizyon, pou zot kapab relate sa avek nou pou nou kapab  deliberate lo sa Mosyon. So nou bezwen esper zot.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER  

Mersi bokou Onorab LGB.   Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi mersi Mr Speaker.   Mon ti a pran osi lokasyon pour mwan ankouraz Minister ki konsernen e la nou pe koz avek Departman Zafer Etranzer avek State House apre Departman Kiltir, pou nou avanse osi vit ki nou kapab.  Akoz mon krwar I ti vreman kler tou bann rapor Komite in fini ale e tou bann deba ti kler e i enportan ki prezan Administrasyon i vin avek en rekomandasyon pou reponn a sa travay ki nou’n fer.   E  nou anvi; e mon ti a kontan war sa en  pe vitman, akoz avan ki politik i komans antre ladan konmsi – akoz vwar enn de dimoun konmsi  pe komans dir poudir  nou Lasanble in pez sa bann keksoz. Lasanble pa’n pez nanryen! Lasanble pe zis demande  ki i ganny fer dan en kad konmsi ki  en pe pli kler. Alors mon ava ankouraz bann Lotorite pou vin avek sa rekomandasyon ase vitman. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER  

Mersi bokou Onorab Ferrari.  Zis pou benefis piblik Onorab Ferrari i osi Chair International Affairs Committee e sete sa Komite ki ti  lead bann diskisyon avek Gouvernman pou esey trouv en fason ki nou kab akord sa  – en Tit avek Mr Patrick Victor me an menm tan rezourd sa lankadreman legal e sa lanpayaz legal ki nou ti trouv nou lekor ladan, e ki prezan nou pe esper Gouvernman  pou retourn kot Lasanble Nasyonal avek en pozisyon ki bokou pli kler. E avek sa nou pou termin e nou pou adjourn Sesyon Lasanble.   Lasanble pou repran anba Speakership Onorab Prea Mardi le 30 Zilyet.  

 

(ADJOURNMENT)