::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Tuesday 9th July, 2019

Verbatim Tuesday 9th July, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 9th July, 2019

 The Assembly met at 9am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Deputy Speaker in the Chair

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon bonzour tou bann Manm Onorab, bonzour tou dimoun ki a lekout Lasanble Nasyonal bomaten lo radyo, lo televizyon, lo medya sosyal.  Bonzour tou bann dimoun dan Gallery ki’n vin vizit nou ozordi sorti kot National Association for the disabled,

        Ozordi le 12 Zilyet i mark 20an zot legzistans e ozordi zot in fer li konman en selebrasyon en zour pou zot vin dan Lasanble Nasyonal, koman bann dimoun pou vin regarde en kou ki mannyer Lasanble Nasyonal i travay.

Alor mon ti a kontan lo lapar Lasanble Nasyonal, lo lapar tou bann Manm swet zot labyenveni e ki zot ava enjoy en sesyon enteresan ozordi.

Bon lo nou Order Paper ozordi, petet zis avan mon al lo la, mon ava eksplike ki rezon mon pe chair ozordi s parske nou Speaker in bezwen al Ankour en kontinyasyon son Hearing konsernan sa ka ki Egzekitiv in anmenn kont Lasanble Nasyonal, e se li ki pou reprezant Lasanble Nasyonal.

Lo nou Order Paper bomaten, nou pou annan Prezantasyon Papye e i pou en papye lo Rapor Anyel Constitutional Appointments Authority, answit sa pou ganny swiv par 8 kestyon.  6 kestyon ki pou ganny poze avek Minis Wallace Cosgrow ki Minis pou Lanvironnman, Lenerzi e Sanzman Klima.

Answit en lot kestyon ki pou ganny poze avek Vis–Prezidan, me selman i pe ganny reprezante ozordi par Minis Wallace Cosgrow, e sa set en Kestyon Irzan.  E 8enm kestyon finalman se sa ki nou apel Private Notice Question, PNQ ki poze par Leader Lopozisyon, e sa pou ganny poze avek Minis Myriam Telemaque.

Answit nou pou annan en update lo Public Service Salary (Amendment) Bill zis pou nou konnen kot i ete nou toultan met li lo Order Paper.  Swivi par 4 Mosyon ki lo nou Order Paper.

        Alor vwala en pti pe travay Lasanble Nasyonal pou sa Sitting sa 2 zour ki vini.  E toudswit mon ava demann Madanm Clerk pou li fer pou li prezant e lir ofisyelman sa Papye Constitutional Appointments Authority.  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou Manm e tou bann envite ki dan Galeri, osi tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker konman Prezantasyon Papye sa semenn lo Order Paper nou annan Constitutional Appointments Authority,  ki pe prezant zot Annual Report for the year 2017 e 2018.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour Mr Speaker, mersi bokou.  Bonzour tou bann koleg Onorab e byensir tou bann dimoun ki pe ekout nou ozordi pe swiv nou mon swet zot labyenveni bann ki dan Galeri, spesyalman.

Mr Speaker mon zis anvi profit pou dir pou felisit Constitutional Appointments Authority pou zot rapor ki zot in prezante.

Mr Speaker i fer premye fwa dan sa ki depi nou’n rantre dan ant 3enm Repiblik ki CAA i aktyelman prezant en rapor.  Zot pa ava okenn lobligasyon pou fer li.  Me selman sa CAA dirize par Mr Felix avek son bann lezot manm, zot in pran li konman zot responsabilite pou zot prezant en rapor avek Prezidan Larepiblik e osi Lasanble e avek sa 2 Leaders dan Lasanble pou nou kapab byen konpran zot travay.  E Mr Speaker mwan mon pou commend zot pou sa bon travay ki zot pe fer.

Nou tou dan Sesel nou konn en pe bann tandans politik nou bann dimoun,  e ozordi nou vwar ki pou dir bann dimoun ki  pe ganny apwente zot bann lapwentman i baze lo merit – la meritokrasi ki pe diriz zot bann desizyon.

E sa dan li menm i donn nou lespwar ki poudir sa lenstitisyon, i a pe ganny konstri – i a pe ganny mete lo en baz ki vreman o parey ki nou prop Lasanble Nasyonal nou osi tou nou met bar en pe o pou nou kapab ganny en pei kot bann lenstitisyon i for.

Travay ki zot fer ozordi CAA konpare avek oparavan, i bokou plis.  Lontan ti annan zis apwentman Ziz, Ombudsman, Electoral Commissioner, Komisyoner Lapolis, ensidswit.

Me la ozordi zot al bokou plis.  E nou dan sa Lasanble tanzantan letan nou pe pas en Lalwa, nou trouv nou pe nou trouve ki nou a pe met plis responsabilite ankor lo CAA. 

Alor Mr Speaker lo lapar tou bann Manm isi lo kote LDS mon ti ava kontan vreman eksprim nou lapresyasyon e felisit CAA pou sa bon travay ki zot pe fer.   E   mon dir avek zot ki malgre bann challenges ki zot gannyen tanzantan zot ganny anmennen Ankour, e zot in deza pas avek bokou bann Court cases ki zot in ki erezman Lakour  in montre ki pou dir ti napa merit ladan. Nou pe dir zot kontinyen fer zot bann bon travay, gard sa 3 parol ki zot in met lo zot rapor li menm konman bann prensip ki pou gid zot enparsyalite, lendepandans avek lentegrite.

Avek sa mon dir ek zot ankor enn fwa felisitasyon.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon osi mon ti a kontan felisit CAA ki premye rapor ki ganny resevwar e enn bann travay Lasanble Nasyonal se oversight e en rapor e sertennman en landrwa ou ganny apersi lo sa ki pe ganny arive avek enn bann lenstitisyon enportan dan pei.  Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour, bonzour tou koleg Onorab, tou bann tou dan nou Galeri manm piblik; Mr Speaker mon krwar egalman nou le fer serten komanter lo sa size ki Leader Lopozisyon in koz lo la.  Mon kapab fer li?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou pa pe fer en deba.  Me plito si komanter mon donn ou en minit ou 2 minit zis pou fer sa, parski nou pa pe fer en deba lo la.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker i pa mon lentansyon fer en deba.  Me lo nou par nou le koman travay ki CAA pe fer.  Malgre bann challenge ki zot in fer fas avek, nou vwar sa konman en staz en prosesis normal dan la mezir ki nou sosyete i avanse ki nou demokrasi i progrese e kot tou bann lenstitisyon pe zwe zot rol e rod zot plas, e zistifye or donn rezon zot legzistans.

Mr Speaker nou demokrasi pa pe santre lo legzistans en zonm oubyen 2 zonm.

Nou demokrasi pe evolye, bann lenstitisyon pe ganny donnen bann pouvwar pou kapab arive regle e met annord tou bann akter prensipal ki annan pou fer avek lavansman e progre nou demokrasi.

E alor (i egalman enportan Onorab Larue) ki nou fer sa komanter ki nou pe fer, e nou dir felisitasyon CAA e kontinyen sa bon travay, kontinyen ranforsi nou bann lenstitisyon pou ki tou Seselwa i kapab trouv zot pe ganny lazistis ler zot merite ganny lazistis.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Onorab Gill.  Bon avek sa nou a move lo lot item lo nou Order Paper ki bann kestyon ki pou ganny reponn par Minis Wallace Cosgrow.

Alor mon demann Parliamentary Reporter pou silvouple envit Mr Cosgrow parmi nou.

Zis pou zot lenformasyon sa 6 kestyon pu ganny poze par Onorab premye Onorab Egbert Aglae, 2enm e 3enm Onorab Waven William, 4enm par Onorab Regina Esparon, 5enm Onorab Stephen Pillay e dernyen kestyon Onorab Norbert Loizeau.

Bon mon ti a kontan swet labyenveni Minis Wallace Cosgrow, Minis pou Lanvironnman, Lenerzi, Sanzman Klima, ansanm ek son delegasyon ki konpri Mr Phillipe Morin Chief Executive PUC, Mr Selvan Pillay Direkter Zeneral dan Divizyon Sanzman Klima e Mr Selby Remy ki CEO Seychelles National Park Authority – byenveni parmi nou.

E nou ava konmans toudswit avek premye kestyon Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou dimoun dan Galeri tou Onorab e tou dimoun a lekout.

Avek sanzman klima ki pe persiste, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki staz idantifikasyon landrwa lakot afekte, e ki mezir pe mazin pran pou anpes plis degradasyon kotye?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou Onorab.  Bonzour tou dimoun ki pe ekoute dan Galeri anler, bonzour tou dimoun ki e swiv lo televizyon, radyo lo internet. 

        Mr Speaker, repons kestyon Onorab mon ti a kontan fer resorti ki tou resaman en Plan Konpreansiv pou lamenazman lakot 2019 a 2024 in ganny formile avek lasistans Labank Mondyal.

Bann landrwa lo lakot kot in ganny afekte in fini ganny idantifye.  E in ganny byen elabore dan sa plan.  Sa plan in idantifye 18 landrwa spesifik kot i neseser annan bann lentervansyon ase priyoriter a en kou 13milyon Dolar, en pti pe plis ki 200 ekek milyon Roupi.

Sa plan i elabor lo bann risk kotye, bann landrwa kot i merit ganny fer latansyon priyoriter en azanda enplimantasyon pou sa peryod 5an.

Tou resaman Mr Speaker Prezidan Larepiblik lo enn son bann vizit Washington DC i met a dispozisyon en kopi sa plan ek Prezidan Labank Mondyal, Direkter Zeneral Fon Ver pou Klima – ouswa Green Climate Fund.  E osi Sekreter Zeneral Nasyon Ini pou zisteman ranforsi zot konprenezon lo vilnerabilite Sesel koman en Pti Leta Zil an fas sanzman klimatik.

Mr Speaker sa bann lenstitisyon ek lorganizasyon i tre enportan mondyal.  Sa i souliny lenportans ki nu Gouvernman nou dirizan i antase avek sa size sanzman klima.  Labank Mondyal in dakor pou ed Sesel mobiliz resours finansyel pou enplimant sa plan.

Mr Speaker anmezir ki nou atann bann mobilizasyon resours enternasyonal nou pe bouze ek bann resours ki nou annan ki i a nou dispozisyon ozordi.

Bann mezir ki Minister pe mazin pran e osi pe enplimante anba lezot proze par egzanp bann baraz ros, sa ki nou apel    marine, re-bwaz lakot avek vezetasyon; savedir plant mangliye lezot plant kotyer lo Mahé, Praslin e osi met ros en lot aksyon ki nou anvi par egzanp rock dumping kot sityasyon i grav e kot i vreman sever.

Mr Speaker pou donn en pli bon ilistrasyon Praslin par egzanp spesifikman dan distrik Grand Anse depi Anse Kerlan ziska Amitie i en priyorite pou nou Minister.  Mon pe refer spesifikman lo la akoz in ganny bokou latansyon resaman par Lotorite konsernen.

Nou pe kontinyen sirvey sa rezyon kotyer ki i en zone vreman dinamik, diferan letan dan lannen sa parti lakot i ganny afekte diferaman depandan lo sezon.

Nou pe tir bann pye dibwa kot ki’n tonbe pou met en pe lord dan sa rezyon pou tir bann danze ki bann pye dibwa tonbe i anmennen.  Nou pe remarke ki annan landrwa kot lans pe reabilit son lekor avek akimilasyon disab.  Kot i neseser nou pou vin avek bann diferan metod pou fer sir ki lenfrastriktir parey semen ek litilite pa andomaze.  E osi protez priyorite propriyete pardon ek lavi.

Ko fodre re bwaze nou pou fer li, kot i neseser rock armoring nou pou osi fer li.

Mr Speaker tou resaman mon ti ganny en demann par Onorab Woodcock Grand Anse Praslin pou en kopi sa plan.  E mon krwar ki Onorab i ava satisfe ki dan sa plan nou annan bann aksyon e byen labore pou distrik Grand Anse Praslin.

Nou pou osi vwar bann restan landrwa dan sa 18 distrik ki’n ganny idantifye pou osi fer bann louvraz similer.  Savedir mon’n elabor en pe lo Grand Anse Praslin akoz i en landrwa kot i ganny bokou, bokou afekte e i annan bokou latansyon.

Me selman bann lezot distrik osi dan sa 18 landrwa ki nou’n idantifye nou pou fer bann louvraz similer.

Zis pou asir osi Onorab ki’n demann kestyon ki Port Glaud, dan plato obor Vilaz Prezidan i form parti osi sa 18 sit dan plan.

Alors sa bann mezir proteksyon lakot pou ganny fer ler i neseser ler bann proze ki’n ganny selekte anba sa plan pou lamenazman lakot i ava konmanse.  Mers Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi. Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou larepons.  Minis eski ou kapab dir nou an vi ki ou’n mansyonnen ou pe fer mobilizasyon resours –  e mon mazinen pou dir in deza annan bann konsiltasyon ek konsiltan ki’n ganny met lo sa bann landrwa pou sa.

Eski ou’n annan en Bidze petet preliminer pou konnen ki son kou ki sa bann travay ki annan pou ganny fer pou lamenazman lakot i kapab kout pei?

E dezyenmman Minis, eski konsiltasyon avek bann Lotorite     pe ganny pran sirtou sa bann distrik ki ganny trouve ki baliz avek lanmer, eski i annan konsiltasyon pou dir zot vwala zot problenm e vwala ki solisyon ek en peryod letan ki zot espekte ki sa bann travay i kapab ganny fer?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Wi Onorab lo kote kou parey mon’n dir i ganny estimen a en kou 13milyon Dolar.  13 milyon Dolar pou enplimantasyon sa plan pou en peryod 5an.  So se sa ki en estimasyon ki’n ganny fer dapre bann konsiltan ki’n travay lo sa plan.

Se pou sa rezon nou pe sey sours finansman a leksteryer akoz i bokou.  E i pou nesesit ki nou bann lezot partner enternasyonal osi i donn nou en koudmen vi ki vilnerabilite nou bann zil pardon, e resours lokalman i pa pou touzour available pou tou sa bann louvraz.  I annan lezot priyorite dan pei ki nou ki nou koman en Minister nou realize i enportan ki Gouvernman i envestir ladan.

I annan bann mekanizm enternasyonalman ki kapab ede kont sanzman klimatik.  So nou pe rod bann fason ki mannyer nou tap dan sa bann resours enternasyonal pou kapab ganny larzan.

Lo kote konsiltasyon Onorab, wi mon’n ganny les konpran ki in annan bann konsiltasyon dan workshop avek Lotorite Distrik bann DAs ti ganny envite.  E in annan bann konsiltasyon an zeneral dan bann diferan landrwa spesifik sirtou kot dan sa ban zone i ganny idantifye.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi. Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Bonzour e mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon, tou koleg Onorab, tou bann dimoun dan Galeri e tou manm piblik ki pe swiv nou an zeneral.

Minis mon kestyon i koumsa ; ou’n mansyonn mobilizasyon resours enternasyonal.  Mon ti a voudre konnen kantite successful zot mete dan mobilizasyon sa bann resours?

E osi mon ti kontan konnen apard challenge finansyel, ki bann lezot challences ki zot pe fer fas avek aktyelman ?

E dernyen se ki limitasyon sa Bidze ki ou’n dir mon a zis repet sa enn 3enm Minis ki limitasyon sa Bidze ki ou’n dir vizavi bann louvraz ki zot anvi anvizaze fer pou sa prosen 5an ki form par zot Strategic Plan?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab wi an term ki kantite successful dan nou mobilizasyon resours?  Kontak in ganny fer pa tro lontan pase.

Me selman nou’n ganny lasirans avek Prezidan Labank Mondyal, ki Labank Mondyal pou sa kordinasyon ki pou ed nou mobiliz resours avek bann diferan lenstitisyon, ki swa Fon Ver, Green Climate Fund, ki swa Global Environment Facility bann diferan fasilite ki egziste ozordi mondyal ki met larzan zisteman dan bann issues sanzman klimatik.  Sesel parey mon’n dir ou son vilnerabilite i fer li en pti pe pli fasil konman en Pti Leta Zil en pe pli fasil pou nou kapab mobiliz resours sirtou letan ou annan en lanmen parey Labank Mondyal deryer ou ki’n ed nou devide sa plan atraver zot bann konsiltan ki’n ed nou devide sa plan e sa plan in ganny laprouvasyon Labank Mondyal, alors i pli fasil pou nou mobiliz resours.

Dezyenmman challenges ; Mr Speaker bon kestyon, enn bann challenge ki ozordi nou pe gannyen nou pe gannyen lo teren se dinamiz bann lakot ; konmsi dynamics lo bann lakot i pa fasil, nou annan 2 sezon ler sezon i sanze i ganny afekte en fason lot sezon i ganny afekte e lot fason.  So ki mannyer keksoz i bouze lo lakot i vreman, vreman difisil.

Se pou se la rezon ki i annan en kantite bann letid ki ganny fer pou sey konpran pattern mouvman par egzanp disab, ki mannyer lanmer i afekte lakot ler i tap ek lakot.

So dinamiz dan sa bann landrwa li menm li, i fer li bokou difisil pou nou bann travayer.  Apre osi kapasite.  Kapasite i touzour, i touzour reste en challenge pou nou dan seksyon kot Mr Pillay i travay i annan serten kantite staff, me touzour, touzour i demande plis dimoun pou travay, plis dimoun pou kapab donn en koudmen plis lekspertiz pou kapab fer sa travay ki nou annan pou fer.   Me selman sa i pa anpes nou, nou kontinyen avek resours avek kapasite ki nou annan pou nou egzekit bann proze ki nou annan.  Malgre parler i vreman difisil.

An term limitasyon sa Bidze, si nou nobou mobiliz lakantite larzan ki nou annan, e dizon ki bann estimasyon ki’n ganny fer ladan e ki kek pri keksoz pa sanze, e ki nou napa bann sityasyon bokou pli grav –  mon krwar sa Bidze sa resours ki nou pe rode finansyel plus. nou bann Bidze recurrent anyel pou prosen 5an mon krwar i ava kapab ed nou ariv en bon zistans pou nou kapab fer sa ki nou annan pou fer.

I enportan ki nou enplimant li akoz i bokou.  I enportan ki nou enplimant li a faz e anmezir nou ale nou kontinyen rod resours.

Konmsi deplizanpli bann resours pou konbat sanzman klimatik bann resours adaptasyon mitigasyon deplizanpli i vin pli aksesib.  Akoz lemonn ozordi pe realize pou dir Sanzman Klima nepli en zafer i pe vini.   Konmsi nou pe espekte li vini, sanzman klima i la i la avek nou.

E lekel bann dimoun ki pe eksperyans plis sanzman klimatik se bann pti leta zil parey Sesel.  E i annan bokou sipor ki pe ganny donnen.  Me selman nou bezwen kapab tacking dan enn sa bann sipor.

Nou graduation si oule kapab dir konman en pe high income i pa fer li fasil, me selman nou vilnerabilite i ganny rekonnet e i ed nou en pti pe plis dan resours dan mobilizasyon resours.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Mersi Minis.  Mon ti a kontan zis enform zot ki annan 6 dimoun ki’n lev zot lanmen.  Mon krwar Minis in eksplik ase byen ki staz idantifikasyon landrwa lakot afekte, ki mezir i pe pran lenformasyon i ase kler.

So mon ti a kontan bann kestyon siplemanter ki pe monte i ase bref ki nou kapab fini avek sa premye kestyon.  Parske bokou bann larepons in ganny donnen.  Onorab (William) Herminie.

 

(Interruption)

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi mon vwar Deputy Speaker in donn mwan en nouvo non.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Eskiz mwan Onorab.  Onorab Wilbert Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mon kapab konpran.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon demann ou leskiz.  Onorab Wilbert Herminie.

 

(laughter)

 

HON WILBERT HERMINIE

Minis avek ou delegasyon.  Bonzour tou bann dimoun ki dan Galeri e tou dimoun ki a lekout.

Minis dan ou larepons, ou’n dir koumsa i annan 18 sit ki’n ganny idantifye.  La mon pe gete dan sa 18 sif ler mon pe gete eski sa i enkli bann priyorite parey Pointe Au Sel kot laboutik Desaubin, North East Point – bann landrwa ki vreman ganny afekte eski osi zot travay ki zot pe fer pou protez lakot? E eski zot pe travay an kolaborasyon avek Lazans Transpor lo Later akoz bokou sa bann semen obor semen bor lakot in ganny afekte.

Eski sa proze i pou enkli elarzman semen tou, ler zot pe fer bann proze pou zot?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab wi dan sa proze dan sa 18 sit in idantifye i enkli Au Cap, Pointe Au Sel spesifikman e enkli North East Point.

Petet Mr Speaker, si ou allow mwan, mon a kapab zis lir en pti pe – i pa bokou i 18 mon kapab lir en pti pe bann landrwa.

Sa 18 sit i North East Point, Anse Aux Pins, Au Cap, Anse Royale, Baie Lazare, Anse La Mouche, Beau Vallon, Anse Boileau, Port Glaud kot President’s Village, La Passe, i annan 2 lapas mon vwar enn lapas south, Anse Severe, Anse Gaulette, e parey mon’n fer resorti taler, mon’n fer sorti Praslin, Anse Consolation Grand Anse, Anse Kerlan, Anse Boudin, Cote D’Or.

So Praslin i feature pou anmenn enn de ladan, me selman i annan lezot landrwa lo Mahé osi, bann gran bann landrwa kot i annan gran lakot ki i pe ganny feature dan sa plan.

So wi sa 2 landrwa ki ou’n mansyonnen i feature, e evidaman sirtou North East Point avek Au Cap, Pointe Au Sel, i nesesit tou travay e osi Port Glaud nou travay avek Lazans Transpor lo Later, akoz bokou lefe bokou sa bann lefe lo lakot i osi afekte lenfrastriktir semen.  So i neseser ki nou travay avek Land Transport e Land Transport i form parti bann konsiltasyon ki’n annan pou sa plan.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi.  Mr Speaker bonzour tou dimoun.

Mr Speaker mon ti a kontan demann en kestyon Minis, lo Grand Anse Praslin akoz in bokou lo la.  Eski Minis i kapab dir nou si sa konblaz ki pe ganny propoze Grand Anse Praslin, tou bann letid in ganny fer, e son Minister i vreman satisfe ki dapre tou bann paramet ki egziste pou prevwar lerozyon, in ganny pran kont?  Pou fer sir ki i pa agrav sityasyon lo sa lakot depi Anse Kerlan ziska Grand Anse?

E si non, eski letid pe kontinyen?  E eski sa lenpak lo lakot Grand Anse Praslin, i en kondisyon – i reste en kondisyon lo konstriksyon sa konblaz, oubyen eski Prezidan in dir i pou fer konblaz e pou fer whether or not letid i montre otherwise?   Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mers Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab okenn proze a sa nivo, sa groser i nesesit sa ki nou apel en Environment Impact Assesment. 

        So alors er pou fer sa letid Environment Impact Assesment ki mon pa krwar i konplete sa letid i ava dir si dan sa landrwa, en konblaz pa pou lezot lefe lo lakot Grand Anse Praslin.  So sa letid i ava determinen.  E si sa letid i a determinen posib Gouvernman i ava proceed avek son proze konblaz.

Me si letid i determinen ki pou annan bokou plis lenpak negativ lo lanvironnman ki pozitiv, then dapre nou bann prosedir nou bann Lalwa – e pa bliye ki EIA i ganny i enn bann rekomandasyon ki tre for, e ki sa EIA pa pase then i preski dir i en posib pou en proze pase.

So EIA i ava determinen, si sa si pou annan okenn lenpak negativ lo lakot pa konblaz.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mon ti a kontan ki Minis i re asir nou ki en letid spesifik pe ganny fer an relasyon avek posibilite sa problenm?  Konmsi sa EIA in deza Ankour la pou lemoman ki i annan en propozisyon fer sa konblaz.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker, mersi Onorab mersi.  Mon napa lenformasyon spesifik si EIA in deza konmanse.  Me selman si i posib mon well pa si posib mon kapab donn sa lenformasyon Lasanble.  Me EIA i primordyal dan okenn devlopman.  Gouvernman i anonse son lentansyon dapre bezwen, distrik zil Praslin bezwen distrik, pou diferan devlopman anons son lentansyon.  Me i pa vedir ki nou pa servi bann prosedir apre ki lentansyon in anonse.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Leader Government Business.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon e bann dimoun ki’n vin dan nou Lasanble ozordi, e tou bann Manm, e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker lefe ki Minis in dir ki lerozyon lo sa bann lakot bokou i afekte lenfrastriktir semen.  E ki i annan bann danze potansyel ki kapab anonse sa, ki ou vwar.

Ki mezir son mezir son Minister pe pran pou bann distrik ki sa danze i menasan, parey Cascade, Cascade ki vir ek highway semen highway vizit in ganny fer avek 2 Minis avan ou e nanryen pa’n ganny aksyonn-en lo la.  Ki mezir mitigation ki zot pe antisipe pran pou kapab anpes keksoz ariv lo en nivo degradasyon serye e danzere parey sa kestyon dan Lasanble ozordi.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker mersi.   Mersi Onorab.  Onorab mon’n ganny les konpran ki i annan serten mezir ki’n ganny pran, me solman pa ankor fini.  Sa ki mon pe ganny les konpran i annan serten mezir ki’n ganny pran me solman louvraz pa ankor fini.

E i ava kontinyen.  Me solman bann mezir i form pti ek bann mezir parey mon’n eksplike taler i annan rebwazman, kot i konsern par egzanp bann mangliye ; i annan bann soft measures ki nou pran par egzanp i annan bann ki nou  kapab pran par egzanp rock dumping, rock armoring remenazman lakot avek mangliye avek bann lezot plan.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Minis.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Eski Minis Mr Speaker i kapab dir nou ki mezir ki aktyelman ki’n deza ganny pran e ki zot pe kontinyen?

E an menm tan eski zot pare pou konsider eski zot pare pou konsider kontrol sa bann pye sed?  Konmsi ler mon dir sa bann pye sed I mean ou koup li pa net.  Me omwen halfway three quarter, ki anpes li tonbe akoz letan i tonbe i ti bann kopo later e nou’n vwar pou dir highway i anba en gran menas i annan ki’n ariv lo nor lanmenm la dan nou vizit nou’n trouve.  E ki sa ki mon pe dir nanryen pa’n ganny fer.  Sa bann si ou pou koz mon plant pye mangliye, sa i bout ki ti napa nanryen pou fer avek sa lerozyon ki mon pe koze la. Si ou, ou bann dimoun i dir ou plant mangliye konpran pou dir napa nanryen pou fer avek sa e zot pe dir ou en lot keksoz.

So mon le konnen egzakteman ki mezir vreman serye, eski zot pe konmsi fer alor manage sa bann keksoz dan en fason, ki i pa pou tonbe pou tir sa bann gro, gro propo later letan sa i arive.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon konnen i posibleman en kestyon en pe teknik, e ou pa pou kapab kouver tou distrik.  Me selman si Minis ou kapab petet donn nou en rezimen 3, 4 mezir prensipal ki zot pe pra,n ki komen parmi tou bann distrik ki ou kapab fer li dan en fason ase kout.  Mersi.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Wi Onorab mangliye i enn bann aksyon ki’n ganny pran petet zot pe dir mon ozordi ki in pa’n plant konmsi ti sipoze plante nou ava revwar sa.

Me selman trim pye sed i reste en opsyon nou ava eksplore and nou ava kapab pran serten aksyon dan limedya.  Nou ava fer vizit nou ava pran aksyon limedya.

Mon ti a kontan parey Mr Speaker in dir, elabor nou bann mezir ki nou pran dan bann diferan distrik.  Bann measures ki nou pran pou anpes plis degradasyon.  Enn i bann i ankouraz rebwazman ki enkli mangliye ki enkli bann plan kotyer pou anpes plis degradasyon bann landrwa ko t i vreman sever kot i nesesit en pti pe plis aksyon nou met nou servi rock armoring, ki anpes degradasyon later ki anpes lakot tap lo sa gran laroul sorry tap lo lakot e fer plis degradasyon ater.

Se sa an zeneral bann mezir ki nou pe pran pou lemoman.  E sa letid sa plan ki la, i pou ed nou fer bann plan annan mezir pli lonterm bann landrwa kot i bokou pli sever pou nou kapab annan bann rezilta pli dirab.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon, tou Manm e tou dimoun a lekout, e tou bann dimoun dan Galeri.

Minis mon pou konmans par remersye ou pou fer mon ganny enn sa kopi sa Seychelles Coastal Management Plan. 

Mon kestyon i sirtou kot i konsern bann proze ki zot in antreprann dan lepase.  Eski i annan proper monitoring lo bann proze lakot?  Par egzanp sirtou bann proze emergency. 

Mon le pran legzanp parey lo lakot Grand Anse Praslin, parey bann rock armoring ouswa miray ki zot in fer Ros Korbizo, Amitie, Anse St Sauver, Consolation.

In annan bokou defans avek bann proze ki’n ganny fer dan lepase, rock armoring in ganny fer san filter cloth, bann miray ki zot in fer dan detrwa mwan ouswa less than a year, sa bann miray in degrengole.

E mon kestyon is, eski zot pe monitor sa bann kontrakter ki pe antreprann sa bann proze?  E osi kot i konsern kou?   Dan rapor Oditer Zeneral Sustainable Development Goals 2030 Seychelles Coastal Management in ganny fer sorti dan a plizyer repriz dan plizyer ka,  kot bann proze ki’n ganny antreprann.  Parey en konparezon proze La Passe armoring and beach   noourishment project ki ti ganny antreprann par CAMS peryod 2015 a 2017.

Osi an zeneral nou fer resorti ki Kontra pou proze ti ganny awarded pou R674mil an 2015, me a lafen sa proze an 2017 sa kou in ganny ti’n ganny inflated e ti’n ariv en kou plis ki R2milyon.

E eski i annan proper monitoring lo bann proze, pou ensure sa kou ki sa proze sipoze koute, i pa ganny inflated at the end of the day Minister pa pe depans bokou plis larzan.

La ou’n dir pou dir zot pe rod 13milyon Dolar pou antreprann tou sa bann proze coastal management,  eski zot pou annan proper monitoring lo bann larzan ki zot pe ganny pou ensure pou ki sa bann keksoz pa repet ankor dan lefitir?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab. Wi Onorab, nou annan monitoring ki ganny fer.  Nou annan nou dan sa seksyon pou lakot nou annan nou 3 staff.  Nou annan monitoring. Parey mon’n fer resorti boner kapasite i en challenge, me solman nou annan monitoring mezir lakantite resours ki nou annan.

Now mon’n fer sorti ankor boner pou dir sa bann zone kotyer la, i pa – konmsi i pa en pti landrwa kot i annan en pti morso delo ki zis delo i monte desann.  I vreman, vreman dinamik.  I annan bann serten letan kot ou estim en serten kantite larzan pou fer en proze, ler ou ariv lo site e proze i demare la, sityasyon i sanze.  Akoz keksoz i bouz vitman.

Se pou se la rezon mon pe panse mon i pa ti mon letan me solman mon pe panse e mon’n ganny dir la, pou dir sityasyon lo site i diferan, e ou bezwen pran bann mezir pou kapab reabilit landrwa pli byen posib ki nou kapab.

Souvandfwa parey ou’n dir – souvandfwa ler nou fini reabilit landrwa 6 mwan, 1an apre sityasyon i sanze e keksoz i ganny i vin pli deteryore.

So difikilte pou manage lakot, se akoz ki mannyer lakot i ganny afekte avek laroul, avek lanmer mont, e tousala se bann fenomenn sanzman klimatik ki ozordi nou pe eksperyanse.  E krwar mon i pa fasil pou ou predir ki pou arive ankor dan 1an ki pou arive ankor dan 2an i vreman, vreman dinamik.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi, Onorab.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, parsyelman Minis in reponn mon kestyon me selman mon krwar i demann en pe plis presizyon.

E mon kestyon i dan sa laliny.  Minis in koz nou ki i annan en limitasyon staff dan en unit or en seksyon ki sirvey dinamik nou lakot.  Bann nivo lanmer, bann degradasyon pou zot kapab pran mezir a tan.  pou fer sir ki nou contain sa.

Now sa sityasyon 3 staff, kestyon ki poze eski in annan en progranm, or eske ou Minister pe bouze, pou idantifye bann Seselwa ki pe termin zot letid or ki dan liniversite ki annan lentere avek sa domenn spesifik ki konsern lakot bann enzenyer, eksetera, pou ki ou kapab dizon dan peryod 2an or 3an ou’n kapab build up ou capasity, pou ki nou kapab annan nou tou bann resours relativman la dan ou pei pou nou fer sir ki nou annan en sirveyans permanan, konstan e pou nou kapab mitigate tou sityasyon ki kapab arive?

Byensir dan sa lemonn aktyel ki nou ete i pa fasil pou en pei annan tou, tou mon krwar ou konpran ki nou pe dir, detanzaot nou bezwen annan bann lezot lekspertiz.

Lot eleman ;  eske Minis i kapab dir nou ki bann nouvo teknolozi ki lemonn in met devan ozordi, pou kapab fer sir ki bann pei ki vilnerab zot lakot, sa bann nouvo teknolozi zot kapab ganny aplike.

E si napa nouvo teknolozi nou, nou pe  depan lo nou ros parey ou’n dir nou pe depan lo nou mangliye pou nou fer sir ki nou contain lerozyon.

Now eske ou okouran i annan nouvo teknolozi?  Ki son kou?  Eski i annan en posibilite pou nou anmenn sa nouvo teknolozi fer, en pilot project e gete ki mannyer i contain sa bann lerozyon ki nou pe dir.  E si i vyab why not spread li?  Byensir tout an tenir kont resours finansyel ki nou pou bezwen.  Mersi bokou Mr Speaker pou donn mon sa loportinite.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Gill.  Minis san al tro an detay teknik zis dir si i annan nouvo teknolozi e si i posib dan sa lanvlop finalman ki ou annan?

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab pou ou premye kestyon wi Minister i annan li en HR Plan 5an ki fek aprouve par Cabinet of Minister 2 mwan pase.  Ladan tou seksyon Minister in fer zot plan recruitment zot plan human resource next 5 year.  E ladan seksyon kot Mr Pillay laba in osi met son demann pou the next 5 years ki enkli bann dimoun kapab graduate pou kapab pran sa bann pos.

I en field vreman teknik, souvandfwa bann dimoun ki nou gannyen se bann dimoun ki’n fer degre zeneral dan lanvironnman.  Me solman apre zot adapte on the job avek louvraz ki annan pou fer dan seksyon CAMS and nou osi tre byento, nou pou osi zwenn avek Sanselye Liniversite Sesel, kot zot annan plan devlop en serten progranm pou nou diskite e alors nou pou gete ki mannye nou kapab entegre osi bann diferan issues ki ozordi nou pe face. 

Par egzanp enn i waste management nou pa pou antre ladan, me selman i annan bann issues ki ozordi nou pe face ki nou vwar i en challenge pou nou, nou anvi konmans train plis Seselwa dan sa bann domenn.

        So HR Plan nou annan recruitment tou le lannen nou met dan nou  Bidze e nou rod fason ki mannye nou pou anploy plis dimoun.

Now lo kote teknolozi, mon pa okouran si i annan teknolozi spesifik pou anpes pou apes degradasyon kotyer.  Mon konnen i annan bann hard engineering ki ganny fer bann louvraz enzenyer ki ganny fer pou anpese.

Me selman mon konnen par egzanp monitoring, i annan bann teknolozi kot ou kapab monitor servi satelit, remote sensing, bann keksoz koumsa ki kapab petet fe ou servi less dimoun ki ou bezwen al vizyelman al gete, ou kapab monitor fer serten assessment lo mouvman lans, mouvman disab.  E menm mon asire bann meteolozis osi i kapab fer bann prediksyon ki annan pou fer avek lo nivo lanmer.

So i annan bann fason, solman nou bezwen rod plis dimoun ki annan sa bagaz, dimoun ki’n train pou kapab enplimant sa bann keksoz.

Me solman mon ti a kontan fer resorti Mr Speaker, Onorab, ki deplizanpli lemonn i met bokou lanfaz lo bann natural remedies. 

Par egzanp ozordi ban konsiltan zot koz ou bokou natural infrastructure ou reef, ok, ou mangliye, ou bann lanmar, so servi li ecosystem    base solisyon pou kapab solve bann problenm ki nou gannyen avek lakot.

So sanmenm sa ki ou vwar nou antre en kantite dan bann louvraz rebwazman nou vreman serye kot i konsern kot i konsern building lo lakot, nou veye pangar nou per i nou bann landrwa kot i ganny proteze par mangliye.  E deplizanpli lemonn i realize pou dir i enportan ki nou tenir nou bann natural infrastructure ok?  Ki nou bann reef, nou bann mangliye, nou bann lanmar ki protez nou lakot.

So en pti pe sa dan larepons mon kestyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis.  Dernyen kestyon Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon oule demann Minis dan Bann landrwa kot parey Anse Bazarka –   bor lanmer Takamaka kot disab i akimil lo semen.  E ler kontrakter, i vini zot retir sa bann disab, olye met li lo kote bor lanmer zot re met li lo kote montanny.   E sa i kree en akimilasyon disab ki pa pou zanmen retourn dan lanmer.  Ki plan imedyat ou annan pou sa bann landrwa parey?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab natirelman ler nou disab ki mont lo semen i ganny tire pou mon natirelman i devret ganny retourn lo lans pou fer sir ki sa cycle i kontinyen.  Si sa pe ganny pratike mon ava koz avek Lazans ki ansarz pou fer sa, nou ava fer sir ki bann kontrakter i ganny bann spesific instruction pou zot fer sir ki disab i retourn kot i sipoze retournen pou li kapab konplet sa cycle.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Minis eski zot annan en plan pou anpes sa disab vreman vin lo semen. Par egzanp Bazarca sa kot lans i deza pe par lao semen si oule.

Eski zot annan en plan pou amenaz bann landrwa parey ?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou Bazarca napa okenn plan pou lemoman.  Me selman nou kapab access sityasyon gete ki mannye i ete ansanm avek SLTA e gete ki mannyer nou kapab kolabore akoz nou kolabor bokou avek SLTA ki mannyer nou kapab remedye sa sityasyon.

Me selman napa okenn plan pou lemoman pou Bazarca.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi bokou Minis.  Bon nou’n pran preski 35 minit lo zis en kestyon, nou pou bezwen al en pti pe pli vit.   Me mon’n les sa enn premye pase pou sa dire letan parske i ti en kestyon en pe ouver.

Prosen kestyon spesifik lo Grand Anse Mahé alor mon pou limit li pou Grand Anse Mahé 3 dimoun lo sak kote si i annan enkli sa enn ki’n loter kestyon.  Alor Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun ki a lekout, tou bann dimoun ki dan Galeri bonzour e byenveni.  Minis bonzour avek ou lekip.

Mon ti a kontan demann Minis eski Minis i kapab eksplik  sa Lasanble ki plan konkret son Minister pou minimiz bann potansyel dezas menasan dan distrik Grand Anse Mahe, pou vwar aksyon konkret lo teren baze lo evalyasyon ki’n ganny fer resaman, sipor ver enplimantasyon proze mitigasyon?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mr Speaker mon ti a kontan a sa pwen fer resorti ki mon kapab limit mon larepons lo potansyel dezas, an relasyon avek lanmar, avek larivyer dan bann distrik ki tonm anba mon manda.

Wi a sa pwen Mr Speaker plan Minister se pou kontinyen etidye enplimant bann proze ki vize ver minimization bann risk ek dezas, dan distrik Grand Anse Mahé parey tou distrik, ki relye parey mon’n dir avek manda ki Minister i annan.

Plan se pou servi nou bann pasaz delo, larivyer lanmar, rigol, lakot e osi liaise avek Departman Risk ek Dezas e lezot Lazans lo lezot risk lanvironnman-tal ki egziste dan Grand Anse Mahé, byensir an konsiltasyon avek Lotorite Distrik.

Bann proze ki’n ganny enplimante e Minister i annan bann proze ki’n ganny enplimante Minister i annan ankor pou enplimant ankor proze dan Grand Anse Mahé.  Bann aktivite netwayaz larivyer ek lanmar pou osi ogmante.

Mr Speaker si ou permet mon, mon ava zis list en pti pe bann proze ki’n ganny enplimante dan distrik Grand Anse Mahé resaman.  Nou annan deblok lanmar, larivyer     ex-ION Barbarons.  Nou’n retir sediman dan larivyer Dauban.  Ankor Grand Anse Mahé santral, enstal baraz ros Grand Anse Mahé santral, proze rigol Petit Barbarons, proze rigol ex-BBC, netwayaz larivyer ek lanmar o tou distrik ; proze pou redwir respir linondasyon Petit Barbarons.  Proze proteksyon lakot ankor Petit Barbarons.  Enstal baraz obor lans ankor Petit Barbarons ; baraz ler mon dir baraz I mean bann bollards.

So sa i bann proze ki’n enplimante.  Mon annan osi en lalis bann proze ki nou pe al enplimante me solman si i annan nesesite nou ava koz lo la apre.

Minister pe osi re anforsi Lalwa kot i konsern enplimantasyon bann proze dan distrik kot i annan plis kontrol lo bann devlopman pou zot pa koz en risk pou kominote sa distrik.

So sa i an zeneral Mr Speaker pla  Minister i en plan ki parey nou dir an Anglais recurrent i kontinyen tou le mwan kot nou, nou fer bann netwayaz bann desilting bann ouver larivyer.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker  Mr Speaker mon ti kontan demann Minis zot dir zot in fer bann evalyasyon, baze lo bann dezas ki’n ariv.

Me Minis nou leksperyans se ki sa plan i ganny fer, me solman i pa pe ganny mon kapab dir kopi i ganny donnen avek Lotorite Distrik pou angaz en pti pe ban dimoun dan distrik lo la.

E dezyenmman Minis ou’n koz lo lanmar avek larivyer. Me selman i annan bann lateras La Misère an desandan, ki mon pa pe vwar vreman travay ki pe ganny fer avek bann lerozyon ki pe arive.  An menm tan taler ou’n koz lo reforestation, rebwazman.  La osi mon pa pe vwar nou pa konnen vreman ki plan Minister i annan.

E dezyenmman Minis, se ki kontrakte zot anvoye napa konsiltasyon avek Lotorite Distrik louvraz pe ganny fer mon demann mon lekor si monitoring pe ganny fer.  Akoz i annan louvraz ki’n ganny fer nou pa satisfe.

So mon ti ava demande ki sa konsiltasyon i ganny revwar, akoz nou vwar problenm nou vwar Gouvernman pe depans larzan.  Me solman louvraz pa pe ganny fer byen

E taler Mr Speaker mon ti pe demann en kestyon, ki involvement ki Minister i annan dan seleksyon bann kontrakter po fer serten louvraz?  Akoz i annan serten kontrakter petet zot konpetans pa akoz zot in quota en louvraz pli ba, ki zot ganny selekte!

So mon ti a kontan Minis i donn ou en pti pe leksplikasyon lo la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mr Speaker mon ti a zis kontan osi fer resorti ki mon’n promet Onorab en vizit dan distrik pou ou zisteman kapab travay avek Lotorite Distrik pou nou kapab solve bann sityasyon ansanm ek Lotorite Distrik.

Nou reste committed pou nou kapab solve bann sityasyon ansanm ek Lotorite Distrik.  I zis malere ki ler mon ti’n plan vizit mon’n annan en lot lobligasyon Nasyonal ki mon ti bezwen attend to, me sa vizit i dan plan parey mon’n dir pou nou kapab kontinyen annan sa dyalog diskisyon avek Lotorite Distrik.

Si mon konpran byen par egzanp La Misère bann lateras ti ganny fer letan, letan ki ti annan serten dezas ki ti arive.  Bann lateras si mon konpran byen ti ganny koupe dan en fason kot minimiz risk dan lefitir pou annan en menm occurrence.  I annan bann vezetasyon ki ti ganny plante lo lateras, mon sipoze Onorab pe refer lo bann vezetasyon ki ganny plante bann kontrakter ki operate pou koup pou netway semen ki mannyer zot operate.  LWMA petet bezwen annan plis monitoring lo la.  Mon pa okouran okenn  landrwa kot i annan gran danze, petet i annan.  Onorab i dan distrik bokou plis ki  mwan  petet i annan.

Me solman nou committed pou travay avek distrik.  Seleksyon kontrakter Onorab i ganny fer parey Lalwa i demann nou; Procurement Act i demann nou pou tender ouswa ou tender swa si i anba serten threshold pou rod kotasyon, or si en louvraz spesifik ou kapab fer serten direct bidding, but nou swiv procurement rules pou award Kontra ek bann kontrakter dan distrik.  So an gro Mr Speaker se sa mon larepons.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.   Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker mon dakor ki i annan bann prosedir Procurement Unit.  Me solman zot bezwen osi annan bann rikord bann kontrakter ki fe bann move travay.

So si en kontrakter i kontinyen fer bann move travay, rapor i ganny fer me selman ou vwar menm kontrakter pe fer bann travay. Eski sa i responsab?

Dezyenmman Minis nou konnen pou dir i annan bann pye albizya, nou pa les li vin gran kot epi li menm li i koz avek gro lapli i tonbe i blok semen.

Mwan mon pe koz spesifikman lo bann pye albizya akoz i annan bann pye albizya la ki vreman danzere nenport ler zot kapab tonbe.  E nou kontinyen les sa bann pye albizya gran.

E mon demande si pa ti kapab annan en petet en Kontra spesifik pou dir be regarde, nou a deal avek sa bann albizya lo sa bann lateras.  Akoz enn sezour i pou annan problenm – swa dimoun pou ganny touye, lenfrastriktir pou ganny andomaze.  Me mon ti a kontan vwar en pti pe dan sa laliny e mon ti a swete ki nou kapab ganny sa meeting ase vitman pou nou kapab vwar en pti pe ki direksyon nou pe ale lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker mersi.  Onorab mersi.  Definitivman bann kontrakter ki pa perform alaoter dan mon pwennvi zot pa sipoze pe kapab re ganny sa louvraz ankor.  si i annan okenn spesifik case nou ava kapab get ladan, me ansanm avek Procurement Oversight Unit lo ki meyer fason pou deal avek nou deal avek sa sityasyon.  Kot sa dimoun i vini i bid, and mon  napa gran kontrol lo la.  So mon a kapab deal avek sa unit e vwar ki mannyer nou kapab avoid bann sityasyon.

Lo kote pye albizya, nou kapab travay pres avek Land Transport, pou idantifye bann landrwa kot i annan menas. E Seksyon Lafore, dan mon Minister nou ava fer evalyasyon dan sa distrik ler nou vini pou nou kapab idantifye bann danze nou ava take care of sa bann danze.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker.  Minis ou pe koz ou pe donn repons lo en kestyon ki tonm anba ou portfolyo.  E ou’n les nou konpran ki bann Kontra ki’n ganny award ou napa okenn say ladan, e ou pa angaze pou supervise travay pou asire ki bann rekizit ki ou Minister bann spesyalis dan ou Minister i demande letan i konsern travay e son scope eksetera.

Eske ou kapab met en sizesyon devan, pou ou ganny angaze dan sa legzersis sipervizyon sa bann travay ki pe ganny fer.  Pou asire ki i pe ganny fer byen, e ki bann dimoun ki pe fer li bann dimoun ki annan sa nivo konpetans.

Mon krwar i enportan sa laspe konpetans bann kontrakter ki al fer sa bann travay.  I enportan sa.  E i pa en kestyon zis akoz in donn en pli bon quotations.  Sa mon believe ladan osi.  Nou bezwen get konpetans.  So si ou kapab rasir nou lo sa nivo mon krwar ou pou fer en gran progre.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Zis petet pou eklersi i pa kestyon ki mon pa angaze as such dan seleksyon, me selman an term monitoring ek rapor, seksyon konsernen i annan son form of monitoring ek rapor ki nou pou konnen konman en louvraz in deroule.

Me selman zisteman pou seleksyon kontrakter, i pa neseserman mon pa neseserman angaze dan seleksyon kontrakter.  Me selman nou kapab parey mon’n dir travay avek Procurement Oversight Unit pou fer sir ki en dimoun ki’n deza mal fer louvraz i pa tourn ankor lo en site pou li vin mal fer louvraz ankor.

Sa mon dakor.  Mon osi mon krwar sete sa ki mon pa’n, i riske mon’n mank en bout kestyon Mr Speaker.   Mersi  Onorab.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Mon a permet Onorab Gill, selman sa kestyon i pa lo sistenm procurement i pa lo bann lezot detay.  Alor vitman.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker mersi pou konpran sa.  Nou pe demande eske ou Minister Mr Speaker, si zot annan en lalis bann kontrakter avek sa konpetans ki sa bann travay i demande pou fer?

And from there sa bann dimoun i kapab ganny en special recommendation letter anvoy kot sa ki responsab pou award sa bann Kontra.  Fer sir ki i sa bann kontrakter ki annan sa konpetans spesifik pou attend bann ka spesifik.  Se sa ki nou pe rode la.  Please, mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis, ase kler.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Wi mersi Mr Speaker.  Bref-man wi nou annan en rikord bann kontrakter ki nou abitye travay avek i nou konnen zot fer bann bon louvraz.

So si nou si Procurement Oversight Unit i permet nou fer serten propozisyon nou ava fer serten propozisyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Nou pou al lo prosen kestyon Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, ki demars pe ganny fer ek lezot Lazans pou fer travay neseser avek poto elektrik ki kapab poz en menas pour lavi piblik dan distrik?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou ou 2enm kestyon.

Mr Speaker sa kestyon i relye avek PUC, PUC i deza annan e relye bokou avek travay ki PUC i fer avek bann diferan Lazans (sorry) lorganizasyon ki servi poto ki PUC in enplante.

Mr Speaker PUC i deza annan en Lagreman apele en Joint Pole Use Agreement avek Cable & Wireless, Intelvision avek Airtel.  Sa Lagreman i en i annan kondisyon ki sak sa bann lakonpannyen litilite i bezwen swiv kan zot servi poto PUC pou enstal zot bann lalimyer zot bann laliny pardon ek lekipman.  Sa bann kondisyon pe defini ki poto sa bann lakonpannyen i kapab servi, e lezot ki zot kapab ki zot pa kapab servi.  Par egzanp PUC pa bezwen enstal okenn laliny ek lekipman lo bann poto ki annan transformen oubyen switch lo la.

Pou bann poto ki sa bann lakonpannyen i kapab servi i annan standar lo fason ki zot kapab enstal zot laliny ek lekipman;  tel ki bann zistans ki fodre ganny respekte par egzanp avek laliny elektrisite e avek ater.

I annan landrwa kot PUC in obzerve, ki sa bann standar pa’n ganny swiv e PUC pe kontinyelman met presyon lo sa bann lezot lakonpannyen, pou ki zot koriz sa bann defayans.

PUC pe kontinyelman fer meeting avek sa bann lakonpannyen pou diskit lo lenplimantasyon progranm ki’n deza met an plas pou adres sa bann ka, kot i annan konsern par egzanp clearance e poto ki PUC pa kapab tire, akoz laliny bann lezot vizibilite i ankor lo la.

Plizyer vizit i ganny fer par zofisye sa bann lakonpannyen ek PUC, pou idantifye bann landrwa kot in ganny remarke ki lafason sa bann litilite in enstal zot laliny, i kapab poz en danze pou drayver ek piblik an zeneral.

Bann laliny ki nepli pe ganny servi, pe ganny tire lo poto e bann ki pe poz en danze pe ganny re met lo standar apropriye.

Mr Speaker i annan bokou retar lo par sa bann lakonpannyen pou zot konman zot responsabilite pou adres bann tel ka.

Sa legzersis pou kontinyen Mahe, Praslin ek La Digue e i pou en legzersis ki pou bezwen ganny fer kontinyelman dan lefitir,  pou fer sir ki sa bann standar pe ganny respekte e ki menas lo piblik avek lenfrastriktir i pa ganny egziste.  Mersi bokou Mr Speaker.  Mersi Onorab.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi, mersi Minis.  Bon mon konnen sa kestyon i en pe ouver.  E mon ti a sizere ki bann Manm pa vin avek bann ka spesifik en poto elektrik dan zot sak distrik, parske nou pa pou fini.  I pa travay ki nou sipoze fer.  Travay ki nou sipoze fer se zot pe demann Minis ki demars pe ganny fer ek lezot Lazans, pou fer travay neseser avek poto elektrik.  Minis in eksplike ki travay ki pe fer ek lezot Lazans e ki kontrent i pe rankontre.  So zot in fini konpran sa.

Ki mon ti a sizere vi ki Minis i la.  Zot ki konn zot problenm dan zot distrik, zot fer zot lalis spesifik ki zot annan e Minis mon asire i ava resevwar pou sak distrik e i ava pran aksyon neseser.  Me annou limit kestyon lo bann kontrent spesifik ki zot pe rankontre avek lezot Lazans, pou fer sir ki sa bann travay redwir danze poto elektrik i kapab arive.  Annou pa al an detay parske nou pou pran nou ziskan midi pou fini sa kestyon.  En siplemanter Onorab William.  Mon permet ou avan.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Pou sa konsiderasyon Minis mon’n ekout ou koze.  Mwan mon anvi demann avek ou, letan eski sa bann vizit pe vreman ganny fer premyerman?

E eski letan sa bann vizit pe ganny fer Lotorite Distrik i okouran?  Eski i annan rapor ki ganny submit ki nou kapab vwar?

Akoz dapre mon konnen dan distrik Grand Anse Mahé, si zot pe fer vizit i annan en bon pe bann problenm ki mon santi petet mon pa konnen si zot vizite me solman zot pa trouve, me selman problenm pa pe ganny deal avek!

I annan poto dan larivyer ki pe degrade ki kapab tonbe.  I annan bann difil i annan bann poto ki pe tonbe ki si ou dir mon vizit pe ganny fer Minis.  Me mon ti ava demande ki PUC zot ganny kontak avek administrasyon pou fer sa vizit ansanm, koumsa nou ava annan en fey derout pou nou kapab swivre  vwar si vre sa bann travay pe ganny fer ?     Akoz mwan mon pa satisfe avek sa larepons ki ou pe donn mwan, akoz mon santi poudir ou a krwar poudir me sa bann vizit pa pe ganny fer.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mon ganny les konpran ki vizit pe ganny fer.  I enportan osi note ki malgre lamazorite poto dan bann distrik i pou PUC, bann lezot Lazans zot osi i annan poto.

So nou bezwen idantifye pou ki sa bann poto si i poto PUC si i pou lezot Lazans.  E si i pou lezot Lazans ki tonm anba en lot regilater,  nou bezwen gete ki mannyer regilater i enfors lo sa bann lezot Lazans lezot lorganizasyon ; par egzanp bann Lorganizasyon Telekominikasyon.

Me selman sa ki mon ganny les konpran se ki PUC i annan son vizit.  PUC i annan serten standar i bezwen maintain, i bezwen fer son vizit.

I annan Mr Speaker dan pei sote plis ki 20 ekek mil poto elektrik dan distrik.  Nou kapab konpran ki kalite vizit nou pe koz lo la.  20 ekek mil poto elektrik.  I pa zis Grand Anse Mahé dan tou sa distrik tou sa Manm Onorab ki pe asize ozordi obor nou.  20 ekek mil poto elektrik.  I pa en leskiz me solman mon kapab asir ou ki PUC i annan son bann vizit regilye ki zot al fer sir akoz zot annan kantite standar ki zot bezwen osi maintain koman PUC.

        Si i annan landrwa ki annan serten defayans ki 1 poto 2 poto, met dan mon latansyon nou ava kapab vin gete ansanm avek Lotorite Distrik e sort out sa bann sityasyon.  Ok?  Konmsi met dan nou latansyon nou a kapab vin gete ; nou travay ansanm.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.   Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Minis mon konpran ou tre byen.  Me selman ki mon pe dir se ki lefe sa i tonm anba en Departman parey ou dir nou be sa bann meeting pe ganny fer avek sa bann Lazans nou dan distrik koman Lotorite, nou  pa konnen nou, akoz sa pa ganny fer dan nou prezans!

Mwan ki mon epe demande se ki, nou ganny en rapor poudir be sa bann vizit in ganny fer, ou annan problenm idantifye, e Lotorite Distrik li i anvoye bann lenformasyon anba. Me sa mesaz lenformasyon.  Parey nou pe dir annou konsilte ; annou fer en konsiltasyon ki byen.  Koumsa keksoz i ava mars byen.  Nou osi nou a kapab dir regarde la i annan problenm, annou rezourd li ansanm !  Se sa ki nou pe demande.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab William.  So Minis mon a Onorab petet pe dir i ti a kontan vwar en konsiltasyon distrik avek Lotorite ki ansarz poto ki mon mazinen ki PUC.

        Alor ki ou kapab dir nou pou asir nou ki sa prosesis konsiltasyon i mars byen?

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker mersi bref-man mon pou dir Onorab i annan en mekanizm ki Departman Gouvernman Lokal i met an plas, i apel District Team.  PUC i fer mon konpran ki pou dir zot ganny reprezante lo District Team.  

        E si i annan okenn konsern DAs dan distrik i annan en reprezantan PUC lo District Team,   nou servi sa mekanizm konsiltasyon pou nou kapab bouz keksoz devan.

Si ou santi ki reprezantan PUC lo District Team petet i pa pe rezourd sa sityasyon, met a latansyon CEO, nou a kapab fer sanzman neseser ki bezwen ganny fer.  I annan en mekanizm Mr Speaker.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun. Mon pa konnen ki loter kestyon i panse.  Me selman mwan dan larepons Minis mon vwar i pa’n i pa’n neseserman reponn sa kestyon.

Selman sa kestyon mon ti anvi demande Mr Speaker se ki, PUC i dir i annan apepre plis ki 20 mil poto elektrik.  Eski a sa staz, an preparasyon sa kestyon zot kapab dir nou konbyen rapor ki zot in gannyen dan sa 20mil?  Konbyen poto ki ganny konsidere konman en menas pou lavi piblik dan bann distrik dan 20mil poto konbyen rapor ki’n annan dizon dan sa dernyen 1an?

E dezyenmman letan Minis i dir met a latansyon e PUC, i ava vin regarde.  Dan ou larepons ou pa’n donn nou en lendikasyon par egzanp PUC eski i annan en limero ki dimoun i kapab call e pou annan en swivi?

Akoz dan distrik mwan mon’n vwar kot dimoun i met a latansyon PUC nanryen pa’n ganny fer.  Mwan konman MNA mon’n bezwen pase tir portre anvoy kontak da PUC.  Ki a apre ki ou’n vwar keksoz i ganny fer.

Be i kree sa fristrasyon kot piblik i santi PUC pa la pou zis dir wi, les nou konnen pou annan en dimoun ki pou monte pou assess pou dir ou wi i an danze ouswa non.  E keksoz i ganny fer.  I annan sa mankman la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  2enm kestyon i en pti pe pli fasil pli vit.  Wi i annan en No. PUC breakdown 467.89.10.  Mersi.

Premye kestyon konbyen poto ki annan menas?  Mr Speaker sa i en kestyon statistik, ki petet nou ava kapab fer Lasanble gannyen konmsi pou mwan at the top of my head la.

Ok mon ganny les konpran ki si i en menas PUC pou deal avek.  Parey mon’n fer resorti, PUC i annan serten standar elektrisite nou pa zwe avek.  I annan serten standar ki bezwen fer sir ki si en poto i annan danze i bezwen kapab deal avek.

E sa ki mwan mon’n ganny en konpran osi ankor, se ki ka spesifik se ki issues avek bann lezot Lazans kot difil pa pe ganny tire lo poto, pou allow PUC fer serten louvraz ki annan pou fer.  I difikilte ant PUC ek bann lezot Lazans, pou kapab fer serten louvraz ler i neseser.  I annan sa ki nou apel en Joint Pole Use Agreement kot PUC si i avek s bann Lazans pou fer sir ki travay i kordinen.

Me souvandfwa i difisil ler i annan en sityasyon imedya, akoz sa bann Lazans pa neseserman konpor dan sa vites ki PUC ti ava anvi.

Me selman i en travay ant sa bann Lazans ek PUC.  Me selman si i annan en poto dan limedya, ki’n ariv en aksidan poto i kase, PUC pou vini pou remet poto, remet laliny kouran, i pou sey fer serten keksoz ki a tenir sa bann laliny la pou bann lezot litilite ki zot pou bezwen re vin fer apre.  Konmsi PUC pa kapab pran zot responsabilite.  Zot biznes, zot fer larzan zot bezwen kapab pran zot responsabilite.

So se sa issue la.  Se sa issue sa kordinasyon ant sa bann lorganizasyon.   Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi.  Mr Speaker sa ki mo ti ava kontan demann Minis, eski PUC i kapab konsider li konman en irzans, e fer li vin en standar atraver regilasyon ki ou konman Minis ou kapab fer pou obliz sa bann Lazans legalman pou zot complied avek demann ki PUC  demann zot akoz nou pe koz avi dimoun la kestyon i dir.   Menas pou lavi piblik.

Ki letan PUC i dir ou bezwen vini aranze, tire whatever ou bezwen fer konman en regilasyon ki zot kapab ganny compel legalman.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.          Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok mon konpran i annan en regilasyon me selman nou ava revwar regilasyon kantite pouvwar PUC i kapab annan lo sa bann lorganizasyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa issue i en issue serye.  Eski la nou pe koz lezot Lazans, oubyen lezot lakonpannyen prive ki PUC i pa kapab deal avek or ki met presyon dan sa fason?

Now eski sa mekanizm ki taler in ganny dir, i vreman pe fer son travay, eski sa travay ki i devret fer pou reponn a kestyon ki devan nou?

Mr Speaker kestyon i sa, en poto elektrik lo en later prive en dimoun in met son poto in peye li, in met son poto.

E prezan over the years tou dimoun ki bezwen elektrik dan sa area i pran lo sa poto.  E la sa bann dimoun i pa devret pe pey PUC an plis li.  E lefe ki plizyer lannen apre sa poto in vin wi e enta difil lo la  i en menas piblik.  La petet ou pa pe koz menm semen loto la.  Ou kapab pe koz en satye ouswa obor lakaz en dimoun,

E lefe ki sa poto in pouri prezan ki prosedir la i ganny fer, eski sa dimoun li menm li ki i bezwen pey son poto kan PUC in servi sa?  E konbyen dele letan ki PUC i pran pou rezourd en problenm parey?

I annan bann ka kot in pran plizyer mwan plizyer lannen PUC pa ankor rezourd.  Akoz e ki mannyer?

Eski vreman sa mekaniz dan distrik ki pou rezourd sa?  Oubyen sa PUC i kapab monte i vwar danze e i azir vitman lo la?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Kestyon tre spesifik poto elektrik lo later prive, poz en danze ki zot kapab fer?

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab si en poto in pouri PUC i pou vin sanze san okenn cost si en pot in pouri ok.

        Si i annan poto pouri somewhere PUC i asir mwan ki zot annan zot sipervizyon zot maintenance.  E si i annan poto pouri somewhere ki pa ankor sanze dan distrik annou alert PUC nou osi alert PUC.  Parey mon’n dir i annan 20 ekek mil poto. si i annan poto dan distrik ki ou santi i merit sanze, PUC i ava vin evalye akoz souvandfwa nou vwar i merit sanze petet bann eksper dan PUC spesyalis zot ava evalye zot a gete si i merit sanze ; si i merit ganny apiye si merit ganny en pe plis sipor, si i annan nesesite fer PUC konnen nou ava kapab aranze.

Me solman PUC parey mon’n dir i annan en sistenm regilye kot i vwar son bann poto.  E si i  pouri i pa pou fer i pa pou fer mon peye pou sanz en poto pour.  Si poto i pouri i responsabilite PUC pou sanz en poto pouri. No cost.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab re klarifye in dir 20mil poto par distrik ouswa 20mil poto dan pei antye?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

20 mil dan pei.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan  – pardon mon pa’n dir bonzour.  Bonzour tou dimoun.

Mr Speaker mon ti a kontan dir Minis si i annan 20 mil poto avek 20 ekek distrik, i fer nou mwens ki mil poto par distrik.

So letan nou pe koz bann striktir distrik nou pe koz District Administration office letan i pe koz sa District Team i tonm anba DA. 

        Mon pe gete lefe nou pe koz menas pou lavi piblik ki en vre danze high voltage pe pase, e souvan nou  vwar plito dan leo s bann wire in bar en kantite.

E mon konnen ki i annan en kantite rapor ki ganny fer souvan kot biro DA e DA i seye kontakte PUC.  Akoz mon konnen dan Anse Royale i annan en  ka spesifik.  Eskan prezan i pa ankor ganny solisyon.  Alor ki pe arive ek kominikasyon?  Akoz sa ki Minis in dir vreman pa fer okenn sans.

Eski i annan en vre kominikasyon, ki zot pe rode ki problenm ki dimoun i rankontre anver PUC la spesifikman pou bann poto elektrik e ki zot pe fer avek sa?

E osi letan zot in met en nouvo poto ki pou zot transfer bann laliny zot met en nouvo zot annan enn vye obor.  Konbyen tan i sipoze pran zot? Akoz i annan ki pran bokou mwan pou sa arive?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi bokou Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab wi i pa fer mil poto dan en distrik i 20 mil poto, en pe plis ki 20mil poto mon’n round sa figure en pti pe pou iz diskisyon e pti pe plis ki 20 mil poto lo Mahé an zeneral Mahé, Praslin La Digue an zeneral.

So issue la sete ki parey mon’n fer resorti taler, se ki i pa neseserman poto, poto i annan son danze.  Wi me selman sa ki pli danzere se sa bnn difil.

E se sa bokou difikilte ki PUC pe gannyen.  PUC in les mon konpran ki pou dir ler i annan en rapor PUC in vizit tou rapor.  PUC i sanz li tou le semenn 4 a 5 poto tou le semenn i sanze.  Ler i annan serten nouvo lenstalasyon i ganny fer poto i enplante davans.  Poto i ganny enplante davans.  Ganny enplante obor sa poto ki la ki deza la si i bezwen ganny ranplase.

Prezan pou tir sa bann difil ki lo vye poto pou met lo nouvo poto, mon’n ganny dir i pran normalman en zour, within en zour.

Now sa i difil PUC.  Difil kouran PUC – ok?   Sa bann lezot difil ankor parey mon’n fe resorti i responsabilite sa bann lezot lakonpannyen parey Onorab De Commarmond in fer sorti lakonpannyen.  Sa 3 lakonpannyen telekominikasyon.

Souvandfwa i annan difikilte pou ganny zot vin fer sa azisteman ler an menm tan ki PUC pe fer son travay.  Se sa en pti pe issues la.  Se sa menas ki mon’n konpran kestyon ti pe elabor lo la.  I pa vedir poto pouri i pa en menas selman pli gro menas se sa bann difil ki mon konpran ti pe ganny refer lo la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis.  Wi letan nou koz lo poto, nou koz tou sa ki lo la i annan difil elektrik ek bann lezot difil.

E i annan souvan bann rapor ganny fer o nivo bann poto i bann low hanging wires ki zanfan i kapab ganny akse avek, sirtou dan bann landrwa montanny.

Alor ki mannyer zot deal ek sa bann rapor ki koumsa?  Akoz zot bann poto napa idantifikasyon lo la.  Then rapor i ganny fer i dir zot, eski zot monte pou vin deal ek sa sityasyon direkteman?

Me selman letan Minis in donn sa sif, in dir mwens ki mil poto mon krwar nou kapab fer en travay pou sey met li azour ki tou bann tou bann wires ki lo la i safe. 

Me selman si nou kapab retourn avek sa pwen ki Onorab Henrie in fer, si zot in fikse en poto mon krwar zot bezwen rod en kominikasyon napa bokou Lazans, i annan 3, 4 tou Lazans lakonpannyen 3, 4 lakonpannyen pe servi sa bann poto.

Mon krwar sa pti pei en poto 3 lakonpannyen PUC pa ankor kapab dir li ou be listen mon  annan de semen mon pe tir mon enn vye s ou pa vin met ou enn nouvo mon pe tir mon enn vye mon pe met ater ! Fine zot ! Rod en fason ki vin efektiv akoz lavi piblik danze pou lavi piblik.  Ki Gouvernman i kapab fer dan sa kote?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis ou annan laparol.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok mersi bokou Mr Speaker.  Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker  disturb en pti pe mon  line of thought la bann sa but sa issue sa issue parey ki ou’n kontinyen lo sa ki Onorab Henrie ti pe dir.  Mon’n eksplike taler nou ava vwar Regilasyon nou ava gete.  Me selman mazorite letan sa bann lakonpannyen zot vini, mazorite letan zot vini.  I annan letan petet PUC i ganny serten difikilte dan serten letan pou fer zot fer serten louvraz ki ti sipoze.

Si difil pe ganny hand anba, PUC i annan en rapor PUC i vini i vin gete.  E si in idantifye i annan sa difil pa difil PUC ki normalman difil PUC koriz mwan si mon mal i pas premye anler li i anler, mazorite sa bann difil ki anba i pa pou PUC. 

        Solman PUC i ganny en rapor.  Dimoun i call 4678910 breakdown i dir i annan difil pe hang PUC i vini.

Now PUC i pou enform sa bann Lazans i pou dir i annan ou difil sa bann lakonpannyen pardon i annan ou difil pe hang.  So vin re mete imedyatman.

Ok now i onus i lo sa lakonpannyen pou li vin remedye son problenm.  Petet a sa moman Mr Speaker ki mon kapab dir, nou devret annan en konversasyon avek regilater sa bann lakonpannyen pou gete ki mannyer nou kapab fer zot respond en pe pli byen.

Ou konpran, petet nou bezwen konmans regilater sa ; akoz i pa manda PUC pou al deal ek zot bann poto dan zot bann laliny.  Petet nou a get ek regilater ki mannyer nou kapab fer zot respond pli byen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Selman mon pe zis retir mon kestyon akoz bokou kestyon in poze dan laliny sa, e Minis in donn en repons ki mon satisfe avek.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok mersi.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Ou’n donn mon laparol a tan.  Sa size ki  fek leve, mon le propoz avek Minis en solisyon.  Zot ava gete si i fezab ou non.

Par lefe ki bann poto ki nou pe koz lo la sa 20mil, mazorite ladan si mon kapab dir i 99poursan i pou PUC, ok? 

E PUC i annan en Lagreman avek bann lezot  service provider dan sa pei ; bann telecom company, met li koumsa.

Eske PUC pa kapab reviz konteni or provizyon sa  Lagreman ki i annan, avek sa bann lezot service provider dan pei dan Sesel ozordi, pou ki ladan i met en bout ki i dir ler PUC pe tir en poto pe remet en lot poto, PUC i pran responsabilite pou bouz sa bann laliny osi.  Eske i posib sa or pa posib?  I bouz sa bann laliny, me ladan i sarz zot, i sarz zot en larzan, mon pe demande mon.  Eski i posib?

Si pa posib nou bezwen rode ki mannyer ki ler PUC pe fer travay lo en poto ki sa bann Lazans respektif i la pou ki nou attend zot attend sa ki bezwen pe ganny attend, de moman ki PUC pe fer sa travay pa kapab les laliny ganny hang around swa lo semen oubyen lezot pa ki poz en danze.  Sa pa akseptab e responsabilite Mr Speaker i devret lo PUC akoz i poto PUC me PUC i bezwen gete ki mannyer i bring onboard sa bann son bann lezot partner ki servi son poto, sa i enn.

Mr Speaker dernyerman malgre tou sa ki nou pe dir bann konplent mon krwar i apropriye osi, pou nou felisit PUC akoz i annan en kantite keksoz ki PUC i fer dan sa pei ki pozitiv i tre bon nou pa kapab zis highlight enn keksoz ki nou krwar PUC pe fer mal.  PUC mersi pou sa ki zot pe fer, zot pe fer en kantite keksoz ki pozitiv dan sa pei pou Seselwa!  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon mersi.  Minis ou annan laparol zis pou dir nou ki fason zot kapab ranforsi kolaborasyon bann lakonpannyen prive pou fer sir ki sa bann travay i ganny fer pli vit posib?  Eski i posib ki PUC i bouz sa direkteman ?

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok, mersi Mr Speaker, mersi Onorab pou ou kestyon.  Onorab sa kestyon ki ou’n demande i en kestyon ki nou’n diskite ek PUC nou’n deza diskite, pou sey gete ki mannyer nou kapab fer keksoz li fasil.

PUC in les mon konpran ki PUC napa lekspertiz dan telekominikasyon.  E si demen bomaten i ariv en issue avek laliny telekominikasyon PUC  will be liable pou sa.

Pli bon solisyon Onorab mon krwar si nou kapab lyez ek sa bann lakonpannyen zot regilater rod en Lalwa fors sa bann dimoun pou zot kapab akte dan en dele letan ki akseptab.  Si i en emergency zot bezwen kapab akte dapre emergency.  E si non Lalwa i ava fer ki zot, zot ava ganny penalize pou pa akte.

Se sa mon krwar solisyon pli praticable ki nou’n gannyen.  Akoz bann diferan konpleksite ki kapab arive si PUC i ava antre dan biznes, pa biznes but reabilit laliny telekominikasyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Dernyen kestyon Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun, bonzour Minis.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis pou eklersi nou.  Si i annan konsiltasyon avek Planning Authority dan ka kot PUC in met en poto elektrik, lo propriyete en dimoun prive san son permisyon.  E sa dimoun in ganny demande pou tire me i bezwen peye pou tire.

Sa dimoun li i kategorikman refiz-e pou tire.  Eski e i go on ek son konstriksyon?

Eski i annan en konsiltasyon avek Planning lo ki zistans ki zot ki planning i aprouve pou sa dimoun fer sa konstriksyon avek sa poto pou ki letan sa dimoun i fini fer son konstriksyon i pa pran danze pou sa fanmir.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Wi Mersi Onorab.  Onorab dan konsiltasyon Planning ler ki plan i ganny submit kot Planning.  Planning i annan son referral process ki i fer.  PUC i enn sa bann Lazans ki ganny konsilte dan sa referral process e PUC i pou dir dan son komanter ki zistans sa poto elektrik, ouswa sa laliny pa poto elektrik sa bann laliny elektrik i devret pase avek sa konstriksyon ki pe al ganny fer.

So PUC i met son komanter dan sa referral process e sa i ganny refer avek Board Planning ler Board Planning i zwenn pou aprouve ouswa pa aprouv sa devlopman.

So PUC i annan en se ladan.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Avek sa nou pou konplet 3 kestyon i reste nou 3 bann kestyon pou Minis Cosgrow avan nou ganny kestyon irzan e PNQ.  Nou va adjourn ziska 11er.

 

(BREAK)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon nou pou kontinyen avek travay lo nou Order Paper ki bann kestyon pou Minis Wallace Cosgrow, Minis pou Lanvironnman, Lenerzi ek Sanzman Klima.  E prosen kestyon i pou Onorab Regina Esparon.  Me petet zis ava nou al lo la, Onorab Ramkalawan ti’n koz ek mwan ki i ti anvi pas zis en pti komanter lo sa dernyen kestyon No.3, zis en sizesyon pou Minis.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mersi bokou.  Mr Speaker i annan en konsern an zeneral parmi piblik.  E sa i sityasyon kot en pe parey ki Onorab De Commarmond ti mansyonnen, kot en dimoun i premye pou li fer son lakaz kot napa poto elektrik.  Alors PUC i sarz sa dimoun sepa R35mil.  I dir avek li pou nou met sa poto elektrik pou ou ganny elektrisite, ou bezwen pey R35mil. Me apre sa tou dimoun i servi sa menm sa poto elektrik.  PUC, PUC i servi sa poto ki sa dimoun in peye pou li donn bann lezot dimoun elektrisite.  E zot sa bann lezot dimoun zot pa bezwen pey nanryen!

Alor eski Minis ti ava konsidere pour ki sa dimoun ki premye, sa larzan ki i peye i ganny konsidere konman en deposit!  E ki letan bann lezot dimoun i konmans servi sa poto elektrik ki sa dimoun i re ganny son larzan oubyen ou donn li konman en kredi pou li – because Mr Speaker mon pe dir sa akoz it is not fair ki mwan mon pey mon poto R35mil me selman i piblik e tou bann lezot dimoun apre sa zot,  zot vini zot servi.  E i annan dimoun ki’n pey ziska R100mil, plis ki R100mil parski depandan lo lakantite poto, e PUC apre sa li i servi sa san ki sa dimoun li i ganny keksoz! Alors mon pe met sa devan Minis, devan PUC pou zot konsidere akoz mon krwar ki poudir i annan en unfairness la ki bezwen ganny rektifye.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon’n permet ou fer sa komanter senpleman akoz Minis in deza la parmi nou, e i zis en sizesyon pou Minis konsidere.  Minis ou annan en minit Si ou le zis fer en larepons lo la.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok.  Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab Ramkalawan.  Zis pou klarifye i dan Polisi PUC pou fer serten refund proportionally up to 5 years ki sa poto in ganny mete.  So PUC i kapab refund proportionally baze lo la kantite koneksyon ki vini but up to 5 years.  Apre 5 years napa refund.  Solman i annan en mekanizm pou le moman zis pou eklersi en pti pe.  Mersi.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Me Mr Speaker.  Mon pa dakor avek sa ki Minis in dir la.  Parski si i apre 5 years PUC pe servi sa poto, i vedir ki lavi sa poto i ankor bon.  E alors mon krwar zot devret konsidere pour ki zot tir sa limit 5 years, me zot met li otan ki lavi sa poto i bon!  Parski i still R35mil ki sa dimoun in peye pou sa poto.  E si PUC ti ava kapab ede pou fer bann dimoun konn sa mekanizm pou zot rod sa refund.  Me selman definitivman 5an i pa soz.  E i resanble ki atraver sa tou lavantaz i vin pou PUC.  Me sa konsonmater li i pa pe ganny nanryen!  Pourtan i pe ede lo nivo kominoter, lo nivo sosyal.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Annou – mon pa pou ouver deba lo la.  Mon krwar Minis in pran not sa sizesyon e sertennman si en keksoz ki fezab mon mazinen zot kapab kominik sa avek Lasanble pour ki nou konnen ki egzakteman prosedir e ki mannyer i marse kot PUC.  Mersi bokou Onorab.  Prosen kestyon Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.   Eski Minis i kapab don detay sa Lasanble, lo sa program basen ki PUC ti pe ofer son bann kliyan

  1. a) Konbyen laplikasyon zot in gannyen?
  2. b) Konbyen kliyan ki’n ganny asiste ziska prezan?
  3. c) Ki dele letan en dimoun i bezwen espere avan i ganny asiste? Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou kestyon.  Mr Speaker sa progranm tenk rezerv ki ti vin an plas boner Mars 2017, e a en sonm R5milyon ti ganny met dan en fon, dan sa fon par PUC pou asiste son bann kliyan domestik delo, 2 opsyon ti ganny met an plas pou sa progranm.

Premye opsyon sete pou tenk rain water harvesting pou la valer R15mil.  E 2enm opsyon se tenk rezerv delo trete pou la valer R10mil.

Mr Speaker ziska prezan PUC in resevwar 406 laplikasyon.  Ladan 308 kliyan in fini ganny asiste.  72 pou rain water harvesting.  E 236 pou tenk rezerv delo trete.  I osi annan 45 lezot ki dan process pou ganny lasistans la an se moman.  Ladiferans 53 laplikasyon pa ankor satisfer kondisyon pou kalifye pou lasistans. En kliyan i kapab ganny asiste dan en lespas 3 semenn si tou dokiman i annord.  Retar si i annan i vin si sa kliyan i tarde pou anmenn tou son dokiman neseser ki asosye avek sa progranm.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Mersi Minis.  Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou.  In dir i annan 53 ki pa ankor satisfe.  Ki bann kriter konmsi ki Minis pe dir ki pa pe satisfer PUC pou sa bann dimoun ganny asiste dan sa domenn?  Konmsi eksplik nou en pti pe ki sa ki zot dir pa annord ki sa dimoun pa kapab ganny asiste?  Eksplik nou pou piblik deor konnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Me bann kriter i spesifikman par egzanp bann pro forma invoice ki zot bezwen anmennen, bann lezot dokimantasyon personnel ki zot bezwen donnen, pour ki napa labi dan sa sistenm.  Akoz i annan dimoun souvandfwa petet i pret larzan (sorry) i pran larzan pou met en sistenm rain water harvesting ouswa tenk delo ki apre zot pa fer sa ki zot sipoze fer ek larzan.  Alors PUC in met an plas en sistenm kot i pey direkteman avek bann supplier e en pti morso larzan i ganny donnen par egzanp pou fer bann louvraz par egzanp savoye, pey pickup pey isi pey laba.  Me solman the bulk ek larzan pou bulk of materyo i ganny peye avek sa supplier.

So petet se sa ennler ki pa annord. ki sa dimoun pa ankor provide sa bann pro forma invoices pou PUC kapab fer peyman ouswa bann dokiman personnel ki PUC i bezwen pou kapab process sa laplikasyon.  Solman PUC i annan tou en sistenm konman laplikasyon i antre zis konman laplikasyon i ganny aprouve e disburse e sa i pran 3 semenn.  Mersi Onorab.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab espadron.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab donn nou en lalis bann providers ki an konsiltasyon ek PUC ki pe provide zot sa servis silvouple?  E eski sa dimoun letan son ka in vin devan zot e zot pa’n satisfe avek eski i annan sa konsiltasyon ant PUC e sa kliyan?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab. Wi mon annan en lalis bann providers, mon pa konnen si Lasanble i le mon lir.  Me solman nou annan en lalis bann providers ki fer par egzanp bann tenk fibre glass.  Bann providers ki fer bann fittings bann zafer. So nou annan en lalis avek mwan.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon mazinen ou kapab sirkil sa lalis avek bann Manm.  E ou kapab reponn 2enm parti son kestyon.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

E osi installation. Wi 2enm parti kestyon Mr Speaker i konsern swivi.  Wi PUC i konstaman sipoze konstaman an swivi avek sa bann dimoun ki’n fer sa laplikasyon e natirelman i annan en serten limit ki ou swiv, si sa dimoun i pa enterese eventually it’s up to sa dimoun.  Me si i annan en swivi dan PUC pou ankouraz sa bann dimoun vin pran.  E zisteman sa Scheme in ganny met an plas pou bann dimoun pou ankouraz dimoun rezerv delo e i osi ed PUC i osi ed pei an zeneral kot i konsern anmas delo.  Nou Scheme pou anmas delo.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour a tous.  Mr Speaker mon anvi demann Minis sa progranm basen delo rezerv, si i pou aplike pou bann dimoun ki zot tenk delo rezerv anba konstriksyon avan ti ganny mete dan plafon dan lasanmben.  Si zot annan en plan pou kapab ed sa bann dimoun pou retir sa tenk anba zot progranm, ki sa tenk dan sa plafon i sorti akoz i ansanm avek elektrik dan plafon i al deor dan bann landrwa?

E mon vwar drol akoz ki PUC in donn permisyon sa bann letan  pou met en tenk delo dan plafon, ki pe koz en pake, tou sa vizit kot mon’n ale plafon pe grennen, spark dan plafon, ki PUC i kapab mazinen pou entegre sa ladan, pou kapab ed sa bann dimoun pou move zot tenk deor anba zot progranm ki kapab osi enkorpor ladan?

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Sa Scheme i pou tou kliyan domestik PUC.  Savedir si en kliyan i santi poudir in met son tenk dan plafon e i anvi retire i kapab benefisye avek sa Scheme.  Me selman sa Scheme i annan limit, 15mil avek R10mil.

Now PUC pa responsab pou kliyan met tenk dan plafon.  So PUC i pa neseserman aprouve pou kliyan met tenk dan plafon  me selman si i annan kliyan ki i santi in met son tenk dan plafon i anvi tire e i krwar ki poudir  kapab met en tenk deor i kapab benefisye avek sa Scheme.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  En pwen klarifikasyon pou Minis.  Sa bann tenk pa kliyan ki’n mete, pa prive se bann tenk ki Housing in mete zot menm dan plafon. E sa bann letan mon mazinen PUC in devret ler pe met en tenk dan plafon in bezwen ganny konsilte safety wise si i normal.  E la nou pe vwar bann degradasyon.

So i pa bann kliyan mwan mon’n deside met en tek dan plafon.  Se Gouvernman ki’n met tenk dan plafon e mon pe regarde si anba sa Scheme i kapab ganny enkorpore ladan pou ganny ede pou bann flat blok, bann bedsitter, bann semi detached anler dan plafon, dan 2enm letaz par lo la ankor?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mon krwar Onorab in eklersi lefe ki pa PUC ki mete sete Housing letan i fer son devlopman lakazSo PUC pa neseserman responsab pou met tenk dan plafon.  Se sa devloper ki’n devlop sa.  Me solman si mon ganny en konpran i annan bann legzersis dan bann Housing Estate kot PMC i fer bann proze pou kapab tir tenk dan plafon, anvi ki bann sityasyon ki’n deza ganny rikorde.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pillay mon permet ou e dernyen klarifikasyon.

 

HON STEPHEN PILLAY

Wi Mr Speaker.  Parey PUC pa li ki mete Housing ki met sa bann tenk dan plafon. Ler ou pe met en tenk dan plafon ler ou pe met elektrik, ler ou pe met delo PUC i bezwen verifye koneksyon. I bezwen get ou meter, get pou wiring si napa leak, get ou delo… mon krwar PUC in bezwen annan en say ladan en soz li ki deside ki si i safe or not pou fer enstalasyon elektrik or delo.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab mon krwar pwen i kler i pe ensiste ki i ti devret en rol PUC a sa pwen ki zot ti pe enstal sa pou annan en konsiltasyon pou dir be i poz en danze pou sityasyon elektrik.  Be mon krwar Minis in pran not sa.  I pa direkteman lye avek kestyon ki devan nou.  Prosen lo lalis se Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Minis ou’n fer resorti ki i annan 406 aplikan e ou annan ou en sonm 5milyon ki’n ganny mete.  Eski sa sonm ki’n ganny mete sa 5milyon i en Revolving Fund etandonnen ki dan sa 406 ler nou pe gete, petet 406 household e nou, nou annan plis ki 25mil household dan pei.  Eski sa fon i en fon ki pou annually ouswa i pou revolve?

Dezyenmman Minis i annan gran lentere par bann dimoun sirtou kot i konsern rain water harvesting pou sa basen la, me nou pe vwar poudir dimoun pa pe neseserman desann pou fer sa prosedir, akoz i santralize ou bezwen desann anba kot headquarters.  Eski Minis atraver PUC zot pa kapab konsider desantraliz sa prosedir parey HFC i fer ki konmans ranpli son form dan distrik apre i anvoy kot headquarters laba.  Eski zot pa kapab konsider sa, petet i ava annan plis lentere dimoun ki ava vini kot distrik ranpli sa form e fer soumisyon.  E zot PUC a fer sa prosedir?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok. Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab wi i en form Revolving Fund.  An se moman nou’n depans R3.4milyon.  I annan 10 kliyan ki’n fini peye ki sa fon R105mil i tourn back into the fund pou kapab ed lezot dimoun.  So it is a revolving fund.

Sa ki konsern sa rain water harvesting PUC i kapab konsidere.  I bon note ki PUC an mezir ki i fer son progranm desantralizasyon i annan bann pwen ki pe mete dan bann diferan rezyon par egzanp Anse Boileau, Anse Royale,  kot i kapab desantraliz en pe son bann servis met pli pre avek piblik kot piblik  a kapab vin fer osi bann aplikasyon laba.  So i annan posibilite desantraliz sa servis.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wavel William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker vizavi sa Scheme etandan ki PUC pe fer bann evalyasyon lo kote distribisyon delo.  An menm tan nou annan MLUH ki pe get the amenazman teritwar avek bann devlopman housing estate; eski i annan en relasyon travay ant PUC avek Minister Later ek Lakaz?  E eski zot pe annan tandans vwar serten landrwa i pou mandatwar akoz baze lo plan devlopman pou le fitir, i annan serten landrwa ki pou bezwen, i pou mandatwar pou annan sa Scheme la e bann dimoun i bezwen pran li.

Eski i annan sa travay pros pou eksplik en pti pe ki fason dan la venir – enn ;- ki i pa kout nou ler ou pli tarde i kapab kout ou plis larzan.  Eski zot pe pran lavantaz lo bann travay ki zot pe fer an relasyon avek sa lot Minister?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok.  Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  An se moman napa en Lalwa ki forse, petet dan serten rezyon ou an zeneral pou annan en rain water harvesting tank, ouswa en tenk delo pou rezerv delo.  Mon pa tro sir ki Lalwa Planning i dir.  Mon krwar solman Planning i ankouraze ki tou devlopman lakaz, i annan en tenk rezerv zisteman pou kapab prezerv la kantite delo, pou predir akoz nou pa kapab predir kan ki annan lasesres.  Alor Planning i ankouraze.

Me solman si sa i devret vin en mandatwar dan building code pou serten rezon i en keksoz ki nou kapab eksplore.  Me solman mon konnen Planning i ankouraze pou sak dimoun ki fer en devlopman lakaz pou zot mete.  E mon osi mon pe ankouraz dimoun pou pran sa Scheme ki available.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Premyerman mon ti ava kontan Minis i reverifye byen sa sif pou nou, parski in dir ek nou i annan en sonm 5milyon ki’n ganny mete.  306 laplikasyon in aprouve.  306 korek sa?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis zis re donn sa statistik.

 

HON GERVAIS HENRIE

Non.  406 aplikasyon an total.  Solman sa ki’n aprouve 306 mon’n konpran.  308.  Prezan sonm ki ou’n dir in depanse dan sa 5milyon, savedir on average konbyen zot pe donnen konman loan?  Mon zis le klarifye sa on average konbyen zot pe donnen.

Apre dezyenmman prenon kont ki 406 aplikasyon an tou.  Eski zot krwar poudir sa Scheme in marse?  Dimoun vreman in tande poudir danm pe al sek sirtou dimoun dan rezyon nor pou zot step forward, apply parski fasilite i la pou zot.  Ki apre Lasanble in menm anmenn sa size devan pou zot konnen.  Nou pa anvi ganny blanmen pou nanryen demen.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab mon a fer en pti kalkil apre mon ava dir ou konbyen dimoun apepre in gannyen,  me solman parey nou’n dir sa Scheme i 15mil pou rain water harvesting e 10mil pou rezerv.  Eski sa Scheme in efektiv, in marse.  Mon krwar sa Scheme in marse.  I touzour annan loportinite pou li mars pli byen.  Petet plis vizibilite lo kote PUC pou advertise en pti pe plis sa Scheme i neseser.

Me  solman mon krwar an zeneral sa Scheme in marse. Fodre pa nou bliye i annan dimoun petet ki pa neseserman bezwen sa Scheme pou li enplimant – pou li met son tenk delo kot li.  I annan dimoun ki natirelman ler i fer son lakaz i kapab afford, i build in sa dan son course lakaz.  En kantite dimoun i annan ki sa in bezwen al dan Scheme.  

So petet nou devret fer en pti pe plis PR about it.  Fer dimoun pli konsyan.  Me solman an zeneral mon krwar sa Scheme i pe marse.  E i en revolving fund e dimoun i still kapab kontinyen apply sa Scheme.  E PUC si i neseser mon asire PUC si i neseser pou ed li dan son plan pou rezerv delo PUC a kapab met plis fon si i annan plis dimoun ki apply pou sa Scheme.   Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Nou pou al lo 5enm kestyon.  E mon pou donn laparol Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour ankor a tous.  Eski Minis i kapab dir sa Lasanble ki plan Gouvernman, dan limedya e long term, pou rezourd problem lanmar bloke e delo sale ki mont lo semen dan distrik Au Cap, sirtou avek letan vandswet?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon’n ganny en request pou nou eskiz Mr Phillipe Morin CEO PUC.  Mon a permet ou kit nou e mersi pou letan bomaten.  Minis ou annan la parol.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mr Speaker plan Gouvernman dan limedya pou fer sir ki bann lanmar ek larivyer i reste fonksyonnen sirtou pandan lapli se pou deblok bann lanbousir, fer sir travay netwayaz kot bann landrwa ki anba sa Kontra pou le moman, liaise avek bann lezot Lazans pou fer bann netwayaz irzan dan bann landrwa ki tonm anba zot responsabilite par egzanp bann rigol.

Mr Speaker tou le mwan nou annan sa bann louvraz ki ganny fer.  Nou pe anvizaze avek bann nouvo Kontra ki ava vini kapab fer li de fwa dan en mwan e sa lo en baz Kontra.  Long term se pou ogmant progranm travay larivyer ek lanmar dan bann distrik Au Cap parey dan tou distrik nou pe fer.  Travay pou agrandi pasaz delo deryer distrik (sorry) deryer distillery Takamaka Bay avek ex-restoran Tyfoo i pou konpri retir sediman e kas ros pou agrandi sa pasaz delo.  Konstri en baraz ros devan rigol kot nou apel ‘Anba Zanmalak.’  Travay pou konplete avan lafen lannen.

An  2018 Departman Sanzman Klima ti enplimant en proze dan distrik Au Cap retir sediman dan lanmar kot Vilaz Kreol Domaine Val De Près.  Lezot proze long term ki enkli konstriksyon pon Mandarin Estate, konstriksyon e baraz devan rigol ankor anba zanmalak.   Konekte sa pasaz delo kot Green Estate ziska Reef Golf Club.  Retir ankor bann sediman dan larivyer St Roch pre kot laferm, konstriksyon pon vizavi vilaz kreol Domaine Val De Près, re tir ankor sediman dan lanmar obor Lenstiti Kreol.

An se ki konsern delo monte Mr Speaker lo semen Minister pou vin avek bann proze parey mon’n eksplike taler in ganny aprouve anba sa plan lamenazman lakot ki’n ganny prodwi par konsiltan Labank Mondyal e osi i annan serten diskisyon ki dan son staz inisyal ki pou rod led finansman ankor parey mon’n eksplike taler pou enplimant sa proze.

Pou le moman i annan landrwa kot SLTA in met ros pou minimiz lefe delo sale mont lo semen, e osi SLTA LWMA i retir bann disab ki reste lo semen ki ganny met lo semen e reste lo semen ler laroul i monte, lanmer i monte.  So Mr Speaker an gro se sa bann travay ki nou pe fer pou minimiz lefe dan distrik Au Cap.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.   Onorab Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis osi pou larepons.  Mr Speaker larepons lo nou bann lanmar bloke Minis i devret okouran.  Laplipar sa bann desarz i sorti dan bann lanmar, pli gran problenm ki gannyen se ki bann gronny ki ti existing dan sa letan ki bann zanset ti fer in kase.  Prezan sa disab i antre drwat dan larivyer, dan plas reste lo lans.  Sa i aplik pou ‘Anba Zanmalak’ parey pe dir pe al met ros.  Me ou devret met gronny parey ti ete avan pou rektifye.

Anba kot laboutik i annan enn ki zot in fer ki vreman efektiv. Pou le moman i annan en bann lannen pase ki mont anler kot D’Offay flats.  Nou pe dekouraze ki sak desarz ki sorti da lanmar ou annan en gronny ki sorti ki anpes sa disab vin kouver.  Akoz kot Mr Desaubin mon pa konnen si Onorab ki ti al laba si ti al lo lans laba, me i pa vreman – lefikasite se sa gronny dan bor kot Mr Desaubin mon pa konnen ki mannyer i annan en lanmar ki sorti la.  Se sa gronny ki toultan in efektiv dan lepase.  Nou ti napa sa bann problenm.  Se sa ki nou bezwen sa gronny.

E mon aprann ki en proposal ti ganny soumet ek Gouvernman par enn nou bann enzenyer Au Cap, me ziska prezan nou pa konnen kote sa proze i ete.  Pou fer bann gronny avek en lanpler touristik ou kapab fer swa bann pti zil, swa en sitting area lo bout gronny ou kapab fer fishing, en la promenade.  E sa aktyelman ti ganny propoze ek Prezidan dan son vizit ki i ti fer Au Cap an 2017. So 2an de la nou ankor pe sey mazinen kote- sa bann ros kot ou’n mete Au Cap Pointe Au Sel ek Desaubin la mon pa vwar kote in mete.  

So mon ti a sizere ou pran en  – dir nou en plan kour term; akoz la pe al vin pli la ek sa vann swet.  Swa ou met en breakwater submerge or anler par devan sa bann miray ki exposed.  Or ou met gronny parey kot mon pe dir ou kot lanmar i debouse.  Oubyen tanporerman short term ou kapab fer curved wall lo sa bann miray ki anpes sa delo mont lo semen.  Se sa ki mon le en pe pou dir nou konmsi ki plan la – konmsi mon pa pe vwar – ou annan en plan la wi 2019 a 2024.  Me la dan limedya pa ankor.  Tro bokou delo pe mont lo semen.  Takamaka dimoun, Anse Royale, Baie Lazare tousala pe pase, delo sale pe tonm anba zot loto.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis eski propozisyon Onorab Pillay i form parti sa plan pou rezourd sa bann problenm lanmar bloke?

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Wi propozisyon Mr Pillay mon pa en enzenyer mon pa kapab antre dan detay engineering.  Me selman sa plan ki nou’n prezante la i pou enkorpor travay along sa lakot la.   Me solman parey ou’n dir sa i plan long term.

Dan limedya nou a kapab asize get kwa ki nou kapab fer avek resours ki nou annan, ansanm ek SLTA, pou minimiz sa.  Nou bezwen osi realistik ki nou pa kapab fer en gro lenvestisman la, ki apre nou pou tire pou nou met lezot keksoz. So mon konpran i annan en problenm laba.  Mon osi mon pas bor laba mon vwar problenm.  Dan limedya nou ava gete ki nou kapab fer ansanm avek SLTA, akoz i afekte bokou semen.  En engineering ase spesifik pou nou kapab deal avek in the short term.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Pillay

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis pou larepons. Yes Minis se sa mon lentansyon.  Mon pa pe dir ou fer en keksoz pou ou kase demen !  Fer en keksoz la dan limedya pou kapab enkorpor dan ou plan a long term.  Konpran.  Akoz la ou dir mwan i dan sa plan.

Mwan personnelman mon pa konnen ki plan zot annan.  Si ou dakor ou le ou zofisye oubyen i monte nou zwenn ek sa enzenyer ki ti propoz sa plan ki nou ti met devan Prezidan, nou zwenn kot distrik avek Lotorite nou asize nou koze ki depi la. Akoz lenportans se ki mon pa dir annou zet larzan epi pou tire.  Anou fer sa bout ki pou dan limedya minimiz sa lenpak, ki demen ler ou fer ou plan long term ou enkorpor.

Fer krwar ou pe met en breakwater, ler ou pe fer plan a long term ou kapab pran ou gronny zwenn ek ou break water ki pou  kree en gran lespas lans, parey ou konnen gronny i anmas lans, ki demen i pou en proze touristik whatever i kapab fer fly fishing, kapab parey nou pe dir vin detann lo lans.  Se sa ki mon pe rode.  Konmsi fer keksoz ki si ou kapab zwenn nou pou propoz en propozisyon short term me ki demen i pou ganny enkorpore dan ou plan 2019/2024 ki nou kapab dir ok la en fwa pour tou nou rezourd sa problenm.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  I kler ki poudir ou annan en for lentere ladan e en pasyon e dan ou latet ou annan solisyon pou sa.  Mon asire Minis pou pare pou zwenn avek ou pou kapab trouv solisyon.  Minis mon permet ou en komanter.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Bref komanter wi.  Nou pare pou zwenn avek ou avek bann teknisyen lenstriksyon kot Mr Pillay i travay.  E avek sa enzenyer.  Eskize mon pa okouran sa plan ki sa enzenyer in soumet, me solman nou pare pou zwenn avek sa enzenyer.  Nou ava gete dan la mezir ki resours i posib nou ava gete ki mannyer nou kapab enplimante.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kestyon i relye sa bor miray depi kot Desaubin an montan, kot delo sale i tonm lo semen ler gran mare. E sa problenm in la pou en kantite lannen.  Mon anvi konnen eski akoz ki Gouvernman pa ankor vwar li neseser pou anmenn en solisyon tou sa lannen, kot sa delo sale pe tonm lo transpor ler pe pase, e i kree en kantite lenkonvenyans pou son met sa transpor e menm pou trafik.  Akoz ki nou pa kapab ganny en solisyon pou tou sa lannen ki sa problenm i egziste?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa anvi anvoy lo en lot Lazans.  Me solman mon krwar sa i en problenm ki afekte plizoumwen semen.  Nou ava liaise avek SLTA.  Mon konnen ti annan en propozisyon pou fer sa ki nou apel en bullnose wall la.  Bann miray ki annan en bout curve kot ler laroul i bate olye mont anler i retourn anba lo lans. Mon konnen ti annan en propozisyon me mon kapab get ek SLTA ki pozisyon sa i ete.  San oubliye osi Onorab ki konmsi mon konpran i en sityasyon alarman, difisil.

Me annou pa bliye osi ki poudir i annan en kantite lenplimantasyon ki’n ganny fer dan bann lezot landrwa kot in minimiz.  Sansan nou ti pou vwar en kantite landrwa kot laroul i bat lo semen i afekte en kantite loto.  Petet sa i enn osi ki merit latansyon be nou bezwen osi apresye sa kantite ki’n ganny fer dan bann lezot landrwa ki osi pli grav.  Nou ava donn en pe latansyon lo la avek SLTA.  Me solman mon krwar i en issue SLTA en pti pe parey Port Glaud.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon oule anmenn dan latansyon Minis ki mwan mon’n en zanfan ki’n grandi Au Cap e depi mon letan lanfans sa bann gronny in toultan in la lo lakot Au Cap.

Me ek letan nou’n vwar ki zot in dezentegre, bokou zot in dezentegre. Eski zot annan okenn plan pou repar sa bann existing ki’n la pou lannen akoz nou ganny vann nor vann swet toulezan.  E toultan in annan sa problenm disab monte e sa bann gronny i ede pou fer sa bann retention.  Eski zot annan okenn plan pou zot repar sa bann existing ones?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kontan letan zot pe fer resorti sa bann problenm.  Zot pe realize poudir ti annan gronny avan ti efektiv.  Ti efektiv e avek sanzman klimatik nou vwar ki lanmer i vin bokou pli azite e sa bann gronny i kase.

Konmsi mon pa anvi repet mon lekor ankor me solman sa plan ki nou pe koz lo la i pou ede reabilit sa bann landrwa e pran an konsiderasyon tou sa bann keksoz ki ti la avan pou kapab reabilit sa landrwa.  So it’s part of the bigger planIt’s part of the bigger plan.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Minis.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou pe koz lo en morso semen vreman spesifik.  Minis ti konnen sa kestyon ki sa kestyon pe vini.  Mon oule en repons pli sir.  Akoz i en gran morso semen e bokou transpor ki tou sa ki al dan sid i servi sa semen e transpor i ganny afekte mare o sak fwa mare o tou le mwan nou ganny problenm ek nou transpor.  Alors dir nou kan ki zot pou repar deza existing gronny apre nou a regard lezot keksoz ki vin dan le fitir ?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker, mersi.  Mersi Onorab.  Spesifikman mon pa kapab dir ou kan akoz pou le moman sa i pa dan Bidze pou fer.  So again i ankor i dan bigger plan pou kapab reabilit sa bout lakot.  Me solman mon pa kapab dir ou kan akoz pou le moman mon napa larzan la dan Bidze pou fer sa ki ou pe demande.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon ti ava zis kontan demann Minis si dan sa landrwa etandonnen ki brizan i lwen, eski zot in osi mazinen pou en plan pou petet reabilit sa brizan dan le sans pou kree nouvo brizan artifisyel ki ava en pe pli o ki sa brizan natirel pour ki i kapab tap ladan e deza kas lafors sa laroul ki laba deor?

Parski letan ou pase ou regarde spesyalman pandan mare o ou vwar ki poudir sa brizan laba deor sa oter laroul ki kase lo la i soz, me solman si ou kapab kas li laba deor i pou redwi son lentansite letan i ariv lo lakot.  E ki parfwa solisyon se pa neseserman vin reabilit lakot, me al pli deor. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis eski sa i form parti dan zot plan?

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Wi Mr Speaker.  Zisteman sa i form parti dan nou plan pou  kree sort of en artificial brizan ki kapab bar en pe lenpak sa laroul.  I form parti dan sa plan.  Konmsi eskize mon bezwen dir i form – kontinyen repete i form parti dan sa plan me se sa la realite e nou pou bezwen konmsi  dir li mannyer i ete ou konpran.  I form parti dan sa plan.  Nou’n mazinen nou.  I form parti dan sa plan.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Nou pou al lo nou  dernyen kestyon par Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour dimoun.  Mr Speaker mon kestyon i lir koumsa.   Eski Minis responsab pour Lanvironnman, i kapab dir Lasanble ki pozisyon son Minister lo sa bout later Sans Soucis, zis obor larantre sa trail  ki al Copolia, e ki mezir son Minister pe pran pou asire ki parking ek view point pou bann viziter dan sa landrwa i garanti, e ki bann zofisye Lapolis ki sirvey akse avek sa landrwa i annan en fasilite konvenab pou fer zot travay dan lapropte e konfor?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou ou kestyon.  Mr Speaker manda pou amenaz bann trails parey Copolia, i tonm anba Lotorite Park Nasyonal.  Larantre trail Copolia i tonm lo later Gouvernman.  Sepandan sa bout later obor ki Onorab pe fer referans lo la i en propriyete prive.

An se ki konsern view point sa landrwa i tonm lo sa bout later prive.  I bon note Mr Speaker ki istorikman sa landrwa pa’n zanmen, pa ti en view point.  Pandan a longer ditan sirtou akoz SNPA pe fer serten netwayaz dimoun in konmans servi sa landrwa akoz vre i donn en ase zoli  vi lo bann zil pros anba.  Sa landrwa i osi obor semen alor i fasil pou dimoun ganny akse.

Konmansman sa lannen SNPA ti ganny aprose par zabitan sa landrwa pou sey devlop sa view point lo en pli gran lanpler.  SNPA ti deza annan plan pou revwar bann fasilite Copolia alors i ti deside pou osi konsider sa bann demann.

SNPA in alor tenir plizyer diskisyon avek propriyeter sa bout later.  An se moman sa propriyeter pe les dimoun park lo later e pa pe osi restrikte akse avek view point.  Diskisyon ki SNPA in gannyen avek sa propriyeter se ki i pou kontinyen asire ki bann dimoun i kontinyen enjoy sa landrwa.  Mr Speaker diskisyon in ganny fer dan en latmosfer kordyal e i santre lo donn piblik bann fasilite tou an prenon kont konsern propriyeter.  Nou satisfe avek rezilta bann diskisyon.

Mr Speaker SNPA pe osi regard bann diferan fason pou amelyor bann fasilite lo trail.  Copolia i enn bann trail ki pe ganny donnen priyorite.  Tre byento SNPA pou lans en lapel lof – tender pou konstriksyon twalet lo larantre Copolia.  Sa pti batiman pou osi annan en pti lofis par kote.  Lide se pou met bann fasilit ede baz lo bann trail ki viziter i kapab servi.

SNPA i osi oule evantyelman annan en prezans lo sa trail pou li regard posibilite pou konmans sarz kliyan.  E ler mon dir kliyan la mon pe koz etranze en.  Pa Seselwa.  Seselwa pa peye lo trail.

An premye lye SNPA i kapab allocate sa bout lofis avek bann zofisye lapolis.  La zot ava annan  en shelter ek fasilite twalet.  En opsyon pli long term pou bezwen ganny rode an mezir ki sa Lotorite i regard amenazman sa landrwa.  Mersi bokou Mr Speaker.  Mersi Onorab.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Minis pou repons ase detaye.  Minis en pti kestyon.  Vi ki ou dir ki sa morso kot view point la i en propriyete prive, nou’n vwar resaman ki nou pa pe gannyen sa view parey nou ti pe gannyen avan.  Rezon se ki i annan bann gran pye dibwa ki’n pouse, e propriyeter pa pe koupe pou rezon se ki pou anpes dimoun vwar se li.  Eski zot an konsiltasyon avek sa propriyeter pou fer debwazman sa bann gran pye dibwa pou ki nou a re ganny sa view ankor akoz i annan bokou viziter ki pas laba pou vwar sa view ?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mers Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab lenformasyon ki mon annan se ki wi nou annan en konsiltasyon avek propriyeter e pou nou kapab elarzi sa view pou kapab trim pye dibwa pour ki view i tourn parey ti ete or dan en standar ase normal kot dimoun i kapab vwar view anba.  So nou annan en diskisyon avek propriyeter.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mr Speaker mon anvi zis demann Minis anpasan.  Eski zot pou enkli en bon siding osi pou ki bann gro bis, akoz i annan bann bis touris ki vini, napa landrwa semen i bloke, pou zot kapab rantre debark zot kliyan pou al lo trail?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Wi dan sa propozisyon i enkli detrwa slot parking avek en landrwa pou kapab vire pou kapab sorti.  So i annan provizyon pou sa.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Minis sel landrwa ki pli pre parey ou’n dir avek larantre sa trail ki al Copolia kot ti kapab konstrir sa parking avek sa view point, i sa bout later ki Minis ti’n fer referans avek.

Alor eski Minis i kapab premyerman dir nou akoz Gouvernman in vann sa bout later dan National Park avek en prive ki ti deza annan preski de arpan later dan National Park?  Konmsi eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble lo lapar Gouvernman si ti en fot pou vann sa bout later avek en prive ki deza annan later ?  Ok.  E sa i mon premye kestyon.

E mon 2enm kestyon se ki mezir i son Minister in pran pou asire ki napa okenn miray ? Akoz lenformasyon ki mwan mon’n gannyen se ki sa msye i pa oule dimoun i get anndan kot li.  So nou en pe per ki i al kontinyen fer miray.  Konmsi ki laranzman i annan avek sa propriyeter pour ki sa i ganny garde konman en view point ki napa bann konstriksyon lo la ki pou kapab anpes akse avek bann touris pou zot kapab enjoy nou lanatir?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mesi Onorab pou ou de kestyon.  Premye kestyon vann later se Minister ki konsernen ek later ki pou kapab reponn sa kestyon.  Eski ti en fot?  Mon pa pou kapab reponn sa kestyon.  Mon ti a sizere sa kestyon i ganny dirize a Minister Lands.

Lo kote dezyenm kestyon miray, mon sipoze sa propriyeter i annan son drwa pou enjoy son property alors i annan son dwa pou li met son miray.  Me solman le bi la se ki dimoun kliyan i sipoze vin get view me non pa dan propriyete prive.  Lenportans se ki si view i ganny asire e parking i ganny asire, turning pou bis i ganny asire mon krwar sete sa li bi pou kapab les Seselwa or nenport ki kliyan ki vini enjoy the view.  Akoz i en view point ou enjoy the view.  Si view pa ganny obstruct e si fasilite pou dimoun kapab enjoy the view  la, mon krwar sete sa lesansyel.

Now mon pa kapab antre dan en kestyon kot si en propriyeter li son later i anvi met en miray.  Sa mon pa kapab antre ladan.  E sa i pou konsern Lotorite Plan si zot in aprouv son miray or si napa miray mon pa pou kapab antre ladan akoz i pa neseserman mon manda Onorab.  Ou a konpran mwan.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Minis mersi pou larepons.  Minis antretan mon ti a avek permisyon Mr Speaker mon ti a kapab demann ou, si antretan ki sa landrwa i ganny reabilite i ganny amenaze pou kapab akeyir bann viziter e bann Zofisye SNPA, oubyen  bann Zofisye Lapolis ki pe ofer servis sekirite dan sa landrwa, si zot pa kapab fer en pti shelter pou sa bann Zofisye Lapolis ki vreman ler lapli i tonbe, zot bezwen kite zot landrwa, e Sans Soucis lapli i tonm tou le zour.  Konmsi i vreman, konmsi i en demann ki sa menm sa bann zofisye in demande, konmsi si tanporerman si napa en pti keksoz pou soulaz zot sityasyon?  Sa i enn.

E dezyenmman Minis mon ti ava vreman apresye si ou konman en Minis dan sa Gouvernman ou sizer avek Gouvernman ou en Minis Lanvironnman.  Sa msye zot in vann li sa bout later an 2013 pou 25sou.  Well pa 25sou me selman mon krwar apepre en R30mil oubyen R40mil.  I pa ankor fer nanryen lo sa later.  Re aste sa later avek li.

Re met dan National Park.  Koumsa nou pa pou bezwen sipliye, nou pa bezwen sipliye, nou pa bezwen tonm lo en laranzman avek sa msye pou li pa fer miray, pa fer devlopman bann keksoz koumsa.  At least i ava en keksoz ki ava pou nou zenerasyon pou nou bann zanfan demen.  Annou sey gete.  Sanmenm sa mon’n demann ou eski i en fot ki’n ganny fer?

Mwan mon krwar i en fot.  Eski – mon pa pe dir ou,  ou pou fer mirak, me eski ou ti a pare pou dir ek sa Lasanble, wi mon ava met sa propozisyon devan ki Gouvernman i re aste sa bout later pou ki sa i vin domenn piblik.  E la nou asire poudir sa fasilite pou bann viziter, pou bann Seselwa i ava reste pou leternite?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Mon permet li parski i pe i an lyezon direk avek parking ek view point e ki sa landrwa i garanti.  Alor Minis ou annan laparol.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mon’n fer resorti mon krwar dan mon larepons initially ki sa fasilite ki SNPA pou build la i pou osi kapab ganny servi par bann Zofisye Lapolis pou zot kapab ganny en shelter pou zot kapab asiz anba la si – sa fasilite nou pe al tender very soon.  Very soon nou pe al tender and pou kapab abrit son bann zofisye.  Probableman en ticket office dan le fitir.  Me pou lemoman i kapab ganny servi par bann zofisye lapolis ki ti en laranzman dabor Minister Touris letan ti annan serten lensidan ki ti arive lo trail si mon konpran byen.

Eski mwan konman Minis Lanvironnman mon kapab fer en demann pou repran sa later si napa re aste sa later (eskiz mwan) si napa okenn keksoz ki’n ganny mansyonnen lo la.  Mr Speaker Sanmdi mon ti fer li mon devwar mon ti al get en pti pe landrwa pou mon konpran byen kestyon Onorab pou sitye mon lekor, mon krwar si mon pa tronpe mon’n vwar serten devlopman in konmans fer.  Si mon pa tronpe Mr Speaker mon krwar i lo sanmenm sa bout later.  So a sa pwen repran pou tourn dan National Park mon krwar i e kestyon.  Mersi bokou.  Pardon, non mon’n vwar serten devlopman mon pa konnen si i lo sanmenm sa later.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes, Mr speaker mwan mon ti ava kontan demann Minis, vi ki i annan sa Lotorite pou li deklar bann landrwa National Park, areas of outstanding beauty e tou sa bann anba Lalwa Lanvironnman.  Eski vi ki li menm li in site pour ki sa landrwa i en landrwa ki’n vin en view point e ki dimoun i vwar byen bann zil ensidswit.  Dan sa lespri eski napa nanryen ki i kapab fer pou prezerv sa bout pou li pa ganny afekte avek okenn miray, okenn devlopman ?  Sa i enn.

E dezyenmman antretan ki nou pe espere pou tender, eski ou pa krwar nou ti ava kapab fer en keksoz tre senp, met en ban, en proper ban e retir sa kat vye sez ki mon krwar zot in al anmas lo konblaz pou met la anler.  Parski i vilenn konpare avek sa view ki nou vwar.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mon krwar dezyenm kestyon i straight forward.  Mon osi konmsi mon ti vwar li i pa en bon sight sa bann sez ki bann Zofisye Lapolis i asiz lo la.  Nou’n diskite.  CEO ti ek mwan Sanmdi.  Nou’n diskite.  SNPA mon krwar i kapab – malgre si pa SNPA ki ti fer sa laranzman koriz mwan si mon mal, ki ti fer sa laranzman pou anmenn Zofisye Lapolis me i nesesite annan Zofisye Lapolis akoz i annan serten levennman ki’n arive.  Me mon pa krwar i en problenm pou donn zot serten fasilite basic pou zot kapab annan en serten nivo konfor.  Sa mon pa krwar i en problenm.

An term sa landrwa, parey mon’n dir i annan serten nivo negosyasyon ki’n arive ant SNPA avek propriyeter sa landrwa.  Negosyasyon in vreman kordyal.  Sa propriyeter i konpran nesesite pou annan sa view and all.  Nou kapab kontiny negosyasyon.  Nou pa konnen si i annan – mon pa okouran si i annan miray pou le moman mwan. Me selman nou kapab kontiny negosyasyon gete dan la mezir bon lantant ki mannyer nou kapab ganny en win-win pou tou dimoun. Ok se sa petet mon krwar the best way forward, kree en win-win pou tou dimoun.  Propriyeter i enjoy son propriyete but at the same time pep Seselwa e osi touris ki vini i kapab enjoy sa view.  Nou kapab kontiny diskisyon sa ki mon kapab donn lasirans Lasanble.  Nou kapab kontiny diskisyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mr Speaker anfen ki Minis in dir nou koumsa ki pou annan bann morso sa later ki pou ganny met akote pou fer parking, pou annan en garanti ki pou annan view point.  Mon pe demann Minis si i kapab antre dan negosyasyon reel ki fiks?  Akoz la deza in dir nou koumsa ki en dimoun ki lye avek son privilez familyal i kapab ganny en pocket later dan rezerv i kapab en zour zwir son propriyete par konstrir en miray.

Ki fer ki sa view point ki’n la ziska konbyen tan pou ganny afekte.  Eski nou pe esper en miray avan nou fer en kominikasyon ouswa en lasirans, ouswa en Kontra an ekri konmkwa sa pa pou le ka?  Eski nou kapab fer sa akoz – nou tou nou konnen dan en sityasyon privilezye ki in fer ki in ganny sa bout later an plis pou fer li son 2mil ekek mil bout kare later.  Eski nou kapab lefe ki i pe vin an bonn fwa pou li kapab donn nou en garanti ki sa pou reste en view point pou touris ?

An plis ki sa mon tann Minis in dir ki pou annan en plan met en fee lo sa trail.  Mon ti a kontan demann Minis la ki in dir nou sak Minister i annan son bout, eski in kominik avek Minister Tourizm?  Akoz bokou touris ki servi sa trail e sa ki nou,  nou vann konman en pei nou bann lanatir.  Eski zot in antre an kominikasyon pou vwar ki sa de Minister i konplemant kanmarad pou dir wi nou krwar i en bon nide pou vann trail ouswa non.  Akoz mon pa’n tann sa konman en coordinated effort dan sa de Minister pou dir touris i bezwen fer sa me li Lanvironnman i bezwen en larzan pou maintain son trail.  Alor ki mannyer sa pou marse?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Alor de morso kestyon, enn ki lanfaz i annan lo sa negosyasyon.  E ki kolaborasyon i annan avek Minister Tourizm. Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok Mr Speaker, mersi.  An term negosyasyon pou view point parey mon’n fer resorti mon krwar lesansyel i about view point. Si view i ganny maintain mon pa vwar okenn rezon akoz sa propriyeter osi pa kapab enjoy son propriyete.  Mon pa pe defann propriyeter me solman mon pe dir lesansyel se view.  Si nou kapab asire ki kliyan ki vin Sesel e osi ki nou Seselwa i kapab enjoy son view avek en pti pe plis konfor parking avek serten lezot amenite ki nou kapab mete, mon krwar se sa ki enportan.

Parey mon’n dir nou kapab kontinyen konversasyon avek propriyeter.  Mon repet ankor mon pa okouran i annan miray me solman nou kapab kontiny konversasyon avek propriyeter.  Me lenportans se view point e sa ki nou bezwen stress lo la.  Se view point ki size kestyon.

Fee pou touris peye ; annefe  i annan bann diskisyon ki nou pe gannyen  kantite letan avek tourism trade.  Nou plan SNPA, SNPA ozordi i en Lorganizasyon ki pa budget dependent. SNPA i annan bann plan pou li kapab rekiper bann reveni pou li kapab soutenir son lekor.  Ok ?  I annan bann diferan landrwa ki SNPA i vwar i annan potansyel pou kapab fer serten larzan pou li kapab soutenir son lekor.

Me par kont avan ki nou fer pey okenn fee par egzanp Copolia bann fasilite Viewpoint, lot, lot, lot, nou bezwen fini an plas avan ki nou fer peye okenn fee.  E Minister Tourizm i okouran sa bann plan e si mon pa tronpe in deza ganny met dan sa ki nou apel en multi sectoral meeting ki ganny fer ant bann diferan Lazans ki konsern tourism e osi SNPA, Minister Lanvironnman lezot Minister ankor.

So i pou enportan dan le fitir pou soutenabilité SNPA pou kapab rod bann landrwa ki kapab zener reveni.  Nou annan bann zoli trails e nou bann trails nou bezwen, i pa kapab zis trails kot ou ale ou marse.  Seselwa i ok.  I nou pei nou bezwen kapab enjoy nou pei me bann touris ki vini i bezwen kapab pey la valer akoz i koute pou son bann zofisye maintain bann trails fer sir i reste prop.  So nou bezwen kapab zener larzan pou nou kapab maintain sa bann trail.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon annan zis en pti klarifikasyon ki mon le demande,  si Minis i kapab eklersi Lasanble sa mors later ki ti ganny vann avek sa propriyeter an lannen 2003, si Minis i kapab konfirm avek Lasanble ki sa lavant ti ganny fer pou rektifye en anomaly kot sa lakaz orizinal lo sa propriyete ti’n encroach lo later Gouvernman par en bon pti pe lakaz ki ti ganny orizinalman konstri par la fanmir Ferrari?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon a permet Minis reponn me selman i pa en kestyon ki lye direkteman la parski i en kestyon later.  Me selman mon a les Minis fer en komanter si i annan sa lenformasyon. Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou kestyon.  Onorab mon napa sa lenformasyon dispozisyon avek mwan, me petet si i neseser pou Lasanble konnen mon kapab rod sa lenformasyon.  Mersi bokou Mr Speaker.  Mon napa sa lenformasyon a dispozisyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou’n ariv a la fen sa bann 6 kestyon.  Me Minis pou avek nou pou Kestyon Irzan.  Vi ki zis midi mon a permet ziska midi en kar ki nou a pran sa Kestyon Irzan sorti kot Onorab John Hoareau.  E mon ti a kontan – nou ava eskiz Mr Remi ki CEO Seychelles National Parks Authority.  Nou a remersye li pou son letan avek nou bomaten.  E nou a eskiz osi Mr Selvan Pillay Direkter Zeneral dan Divizyon Sanzman Klima.  E mon ti a demann Parliamentary Reporter pou envit manmzel Angelique Appoo ki CEO Enterprise Seychelles Agency pou zwenn nou pou reponn sa Kestyon Irzan.  Bon nou a kontinyen.  Byenveni Ms Appoo.  Mon demann Onorab Hoareau pou demann son kestyon.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kestyon i lir koumsa.  An vi ki Gouvernman in aste sa propriyete kot Bazar Labrin i ganny fer e sityasyon kot lord ek lape pe deteryore tre vit e pou bann rezon sanniter, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble;

a)Kwa ki pe ganny fer dan limedya pou adres sa bann problenm?

  1. Ki plan son Minister pou re-devlop sa propriyete la ki ESA in pran sa responsabilite?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Parey Mr Speaker in fer resorti mon pe reponn sa kestyon li lapar Minis pou Lendistri ki Vis-Prezidan.  Mr Speaker repons sa kestyon i konm swivan; Gouvernman in aste sa propriyete pou garanti ki nou bann fanmir i ganny akse fasil avek lans Beau Vallon ozordi e dan le fitir.

E dan le fitir sa propriyete ki konmans kot lans i konmanse i kot Regatta e kot Bazar Labrin i deroule, i baliz ziska semen piblik pres kot ron pwen devan lotel Savoy.

Parey Prezidan ti anonse dan Leta Lanasyon sa lannen sa propriyete i annan gran valer leritaz pou nou sosyete.  Pou plizyer lannen sa later in dan lanmen prive menm si propriyeter in permet nou ziska prezan pou servi sa later pou fer plizyer aktivite.

Sa pa neseserman ki i ti pou toultan le ka.  Se pou sa rezon ki Gouvernman ti pran desizyon pou aste sa later.  Gouvernman in aste sa later pour ki nou bann zanfan e lezot zenerasyon ki swiv i osi kapab zwir akse avek sa propriyete.  Nou swe se ki sa landrwa i ava vin enn ki reste prop.

En landrwa pozitiv kot fanmir  e la kominote i kapab zwir lans Beau Vallon.  Nou pou konstrir serten fasilite pour ki sa landrwa i pli konvenab pou nou bann fanmir servi.  Pou nou fer sa dan en bon fason, i neseser ki Gouvernman i azir dan en fason responsab, konsyansye, nou pou fer sir ki nou planifye nou lekor byen e ki tou partener lo Komite i kler lo sa ki pou ganny fer e kote responsabilite sakenn de nou pou tonbe.

Mr Speaker an 2013 en plan devlopman ti ganny drafte pou sa 4 bout propriyete ki mezir an tou en pti pe plis ki 4.6 ektar later.

Ozordi nou bezwen anmenn sa plan 2013 azour pou pran an konsiderasyon devlopman aktyel.  Ozordi menm i annan en meeting o nivo ki pe pran plas ant Prezidan avek bann partner pou desid lo bann detay sa propriyete Beau Vallon kot bazar labrin i pe pran plas.  Parey mon’n mansyonnen Prezidan ti fer sorti lo Leta Lanasyon boner sa lannen sa propriyete in ganny aste prensipalman pou fasilit akse Seselwa avek lans Beau Vallon.  Bazar Labrin alors i form par sa lobzektif prensipal Gouvernman kot fanmir Seselwa i kapab vin dan sa landrwa pou detann.

Mr Speaker nou ava rapel ki Bazar Labrin ti ganny entrodwir par Board Tourizm Sesel 14an pase avek bi pou promouvwar kiltir nou leritaz parmi bann touris.  Me o fir e an mezir sa aktivite in vin  osi popiler parmi Seselwa.  Merkredi swar Bazar Labrin in fini enkilke dan nou routin.  Serten nou bann fanmir e osi nou zenes.  Bazar Labrin i reprezant enn sa bann landrwa kot nou asire nou pou ganny nou manze tradisyonnel, plizyer fri lokal e lezot.  Serten nou osi i al pou laganm bann ladans tradisyonnel.

Gouvernman i okouran ki bann defi sa landrwa e sa aktivite pe rankontre e i dan sa lespri ki i nesesit en devlopman konpreansiv pou kree en  lenfrastriktir e en latmosfer konvenab ki pou reponn a demann bann fanmir e la kominote ki pe servi sa landrwa.  E sa ansanm avek Minister responsab pou litilizasyon later ek lenfrastriktir in konmans reviz sa plan 2013 pou fer li an faz.

Pou konmanse lentansyon se provizyon twalet, parking pli organize, kiosk permanan pou amelyor lizyenn e fasilite (pardon) pli organize pou asize.  Nou bi i ase senp asire ki servis ki ganny donnen dan sa landrwa i zwenn standar neseser pour ki repetisyon sa levennman i enn ki bon e ki landrwa i enn ki pozitiv e konvenab pou nou bann fanmir e la kominote.

An Novanm 2018 rankont ti ganny fer avek bann vander Bazar Labrin, kot zot ti ganny enformen bann kalite devlopman ki ti ekspekte ganny fer lo sa sit.  Malgre sa e sa i e sa i ankor pe atann resours neseser pou materyaliz sa plan.  Sa meeting o nivo ozordi i a kapab desid lo resours finansman e proze an antye enkli pou Bazar Labrin.  E sa i osi depan bokou lo bann lezot Lotorite pou ed li ranforsi provizyon guidelines oubyen standar Bazar Labrin.

Alors en rankont ti ganny fer avek tou partner sekter piblik ki konsernen avek sa aktivite.  Bann partner ti tonm dakor lo en plan pou bouz de lavan.  Dan limedya guidelines Bazar Labrin in ganny revize e nou’n kominik avek biro Attorney Zeneral pou etabli lafors sa nouvo standar anba en regilasyon pour ki nou kapab ranforsi sa bann provizyon.  Prosedir tender pou ganny swiv o moman ki finansman i ganny etabli.  Letan tousala in ganny konplete konstriksyon pou neseser.  Nou pran sa loportinite pou enform tou dimoun ki pou annan en moman ki nou pou bezwen ferm Bazar Labrin tanporerman pou fer sa reabilitasyon avek landrwa.  Alors mon kont lo zot konprenezon pandan sa peryod.

Sa dele letan kot Bazar Labrin pou fermen i neseser pou benefis tou dimoun a long term.   I neseser ki nou amelyor standar Bazar Labrin e kree en lanvironnman pli agreab pou bann vander pli konfortab e prop pou fanmir e la kominote i en keksoz ki pou fer nou tou fyer.

Pou konklir Mr Speaker mon ti a kontan demann sa Lasanble pou donn nou en sans pou retournen prosennman e met azour avek rezilta devlopman sa proze.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon premye kestyon mon ti a kontan konnen konbyen sa propriyete in kout Gouvernman?

Dezyenmman mon ti a kontan konnen akoz mon’n emphasize lo dan limedya, ki Gouvernman pou fer? Ki sistenm ki pou met an plas sirveyans lo sa propriyete pou fer ki dimoun pa vin premyerman dormi la, sirtou lo bann latab manze oubyen anba sa bann latant?  Nivo lizyenn pou amelyore, nivo lizyenn zisteman, akoz i en problenm pou touris avek bann lezot dimoun ki servi sa bann nouritir?

Trwazyenmman pou sekirite endividyel pou bann dimoun?  E an vi ki i annan bokou bann zafer dife ki pe ganny servi lo sa landrwa, sekirite pou dife ensidswit, sekirite osi pou bann dimoun bann touris?

E Mr Speaker mon ti a kontan trwazyenmman demann minis an vi ki in deza annan en propozisyon pou pa fer okenn striktir permanan lo sa landrwa.  E nou vwar poudir lo car park i annan en striktir permanan ki fer fas avek car park e i pe servi zisteman en morso car park konman son outlet son devan magazen oubyen louvertir.  Eski Minis i kapab donn nou sa bann larepons silvouple?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis i tre spesifik lo bann imedya, etandonnen bann problenm ki’n liste.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mon pou pran detrwa kestyon apre mon ava al lo plan imedya.  Konbyen in koute ?  An tou in kout Gouvernman 10.2milyon dolar pou tou sa bann tou le kat bout later.  An term sekirite, an term sekirite pou anpes dimoun vin dormi la e sa bann lezot Lazans pe travay konzwentman avek lapolis pou ranforsi lord ek lape dan sa landrwa parey partou lo Mahe, Praslin ek La Digue.  Nou travay konzwentman avek lapolis pou nou kapab etabli lord ek lape dan sa landrwa.  An term hygiene, an ter hygiene (sorry) lord ek lape sekirite endividyel, sekirite pou touris nou travay ansanm avek lapolis pou sekirite personnel.

An term sekirite pou par egzanp kont dife ler ESA i fer son aktivite Bazar Labrin ESA i annan li outdoor license, ki kouver tou bann sitasyon bann evantyalite ki kapab arive.  Problenm parfwa, well problenm i se ki bann lezot zour ki dimoun i vini ki pa tonm  anba manda ESAESA son manda i Merkredi pou fer Bazar Labrin. Alors lezot zour i osi responsabilite lapolis ek bann lezot Lazans pou fer sir i annan sa sekirite ki swa sekirite personnel pou dimoun e sekirite an term dife.  Sekirite an term landrwa li menm an zeneral.

Sa ki konsern striktir permanan, mon ganny en konpran ki – mon osi resaman mon’n vwar sa ki’n ganny mete kot car park, mon ganny en konpran ki poudir sa vending machine or bis ki la, i lo en later prive.  So sa dimoun in ganny permisyon avek en  owner prive.  Se sa ki mon’n ganny les konpran.

Bann aksyon limedya parey mon’n eksplike dan larepons, e sa i travay konzwentman avek bann diferan Lazans, pou fer sir ki i annan sekirite ; par egzanp mon’n osi fer sir mon devwar fer sir pou gete lekel ki netway landrwa.  Mon’n konnen poudir i annan en Kontrakter ki ganny peye par LWMA pou fer sir pou kit landrwa prop.  Me difikilte ki LWMA i fer mon konpran ki sa Kontrakter i gannyen, se ki sa sit i annan bokou aktivite tou le zour.  Pa neseserman aktivite ESAESA i annan son aktivite.  E li anba son license outdoor i bezwen fer sir ki apre Bazar Labrin merkredi, Zedi bomaten sit i bezwen netwaye prop.  Larestan zour ki bann larestan dimoun i vini i fer li difisil pou sa bann Kontrakter ki maintain sa landrwa la akoz sa Kontrakter i sipoze netway sa lesplanad avek sa bout anndan kot nou met bann stall.  So i fer li difisil akoz i annan en kantite dimoun ki pe fer bann aktivite la ki fer li difisil pou sa Kontrakter kit li lo sa standar lapropte parey nou ti ava anvi.

Me solman nou reste committed pou nou travay avek tou bann Lazans.  Resaman mon’n vwar ki konsey distrik in fer en vizit laba.  I annan serten rekomandasyon ki zot in fer.  E nou pare, e sa ansanm avek Lotorite nou pare pou travay avek ansanm ek konsey distrik pou nou kapab vwar ki mannyer nou kapab amelyor sa landrwa.  E bann plan parey mon’n donnen, se ki idealman evantyelman nou kapab annan en sit ki byen kontrole e ki tou dimoun ki vin la i annan son permisyon pou li vin operate la.  Mersi bokou Mr Speaker.  Petet  i ava annan ankor lezot kestyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Hoareau, si ou a permet enn de lezot apre mon a donn ou dernyen kestyon.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti ava kontan premyerman demann Minis, kote eski sa larzan ki ou’n nonmen, sa 10.2milyon Dolar i sorti?  Parski dan Bidze napa sa sonm okenn par.  Eski se Gouvernman ki pe aste sa direkteman?  Oubyen lekel ki pe aste?   Eklersi nou lo la.

Kan eski sa transfer in ganny fer?  Parski mon bezwen dir avek Minis ki ozordi date le 9 sa propriyete i ankor lo Hotel Des Seychelles.  Alor kote i ete?  E Minis ou’n nonmen ki poudir ozordi i annan en meeting o nivo ki pe ganny fer, kot pou diskit tousala,  Eski ou kapab sa in ganny mansyonnen konman enn bann partner prensipal.  Eski ou kapab dir avek nou si ESA li osi tou involved dan sa meeting, dan bann negosyasyon ki pe ganny fer?  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi bokou Mr Speaker.  Mersi Onorab. Wi Mr Speaker sonm i 10.2milyon Dolar.  Lenformasyon ki mon annan premye trench 4milyon Dolar in fini ganny peye.  In fini ganny peye from Bidze. Se Gouvernman ki pe peye e i annan en Lagreman avek propriyeter pou pey larestan an 4morso konmansman le 31 Zen 2021.  2enm morso le 31 Desanm 2021.  3enm morso le 31 Zen 2022.  E dernyen morso  31 Desanm 2022.  Se sa laranzman ki’n gannyen avek propriyeter pou Gouvernman kapab re anmenn sa later dan posesyon pep Seselwa.  Mr speaker sa baze lo negosyasyon ki’n ganny fer avek sa propriyeter.

An term meeting, non (sorry) kan ki transfer ti ganny fer.  An se moman later i ankor lo sa propriyeter parey ou’n fer resorti e mon sipoze once ki tou negosyasyon i fini an term sa 4 bout later nou a kapab annan en transfer me solman lo pri in agree.  Me solman sa ki mon ganny en konpran i pa anpes nou fer bann lezot keksoz lo la, akoz nou’n deza annan Lagreman avek propriyeter kot i allow nou pou fer bann aktivite bann keksoz.  So me solman transfer pa ankor ganny fer i ankor lo sa propriyeter.

Meeting o nivo ki’n ganny fer ozordi wi e sa i ganny reprezante par PS pou Lendistri avek Entrepreneurship Development ki Mrs Angelique Antat.  Sorry mon tronpe akoz tou le de Angelique.  E sa pe ganny reprezante par Minister laba an vi ki zot in bezwen vin asiste dan Lasanble Nasyonal pou kapab reponn kestyon.  Me i amann osi bann lezot partner dan sa meeting o nivo pou kapab zisteman diskite e agree lo serten keksoz on the way forward pou sa bout propriyete.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, sa 10.2milyon i reprezant R142milyon.  Eski Minis i krwar ki sa sonm R142milyon i sa sonm ki nou ti devret peye pou sa later?  Eski i kapab eksplik nou en pe bann evalyasyon ki’n ganny fer pou ariv lo sa sonm?

E dezyenmman eski Minis i okouran, ki poudir sa later pa pe ganny transfer lo Gouvernman li.  Sa later pe ganny transfer lo Société Seychelloise D’Investissement.  Eski nou pa pou trouv nou dan menm sityasyon kot parey STC, kot apre sa nou pou trouv sa lenvestisman pe ganny sarze e sa menm si nou pe nonm ESA i annan sa SSI an menm tan.  Parey kot STC kot zot pe lwe landrwa R1milyon tou le mwan, nou pou trouv nou dan en sityasyon kot sa bann rev kot ki nou’n tande la, pa pou zanmen ganny realize.

E Mr Speaker  mon trouv i drol ki Minis i dir ESA pe ganny reprezante.  Parski ESA i napa zis CEO li.  ESA i annan en Board tou.  Akoz ki bann dimoun ki lo Board ESA pa pe ganny reprezante? Akoz i bezwen tourn otour Gouvernman me selman apre sa se ESA ki sipoze met tou bann keksoz an aplikasyon?  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  142milyon – anviron R142milyon eski i en sonm ki ok?  Dan mon pwennvi Mr Speaker mon konpran  dan le pase in annan bokou attempt pou sey aste sa later e pou fer li tourn dan lanmen Seselwa, lanmen Gouvernman, lanmen Seselwa, kot nou kapab annan kontrol e nou kapab parey mon’n fer resorti taler nou kapab re zwir benefis ki sa later i anmennen ki nou bann future zenerasyon osi i kapab re zwir sa bout later.

Pou mwan si bout later i tourn dan lanmen Seselwa, i tourn dan nou ziridiksyon, si dan en fason mon kapab dir li koumsa, mwan mon vwar li i vreman enportan.  Now eski i ti kapab pey pli bon marse?  Petet dan bann negosyasyon sete sa figure ki zot in arrive lo la akoz petet propriyeter in santi li market value or son valer ki li  in vwar sa later.  Mon asire ki serten negosyasyon ki zot in ariv lo sa pri, me solman mwan si i tourn parey toultan nou kontan dir, konmsi nou later pou nou Seselwa mwan mon krwar at all cost si nou later, later sitan enportan koumsa dan Beau Vallon kot nou fer ban aktivite vreman renonmen Regatta.  Bokou nou Regatta depi ti pti nou pe al Regatta konmsi pou mwan i enportan ki sa sit i tourn dan lanmen Seselwa.

SSI SSI i en veikil Gouvernman e pou mwan si SSI i annan sa fasilite pou li kapab raise kapital pou kapab envestir dan sa landrwa pou mwan mon vwar SSI i pe vin pou gouvernman.  I pe vin pou Gouvernman Sesel e SSI i a kapab envestir dan fasilite ki ESA apre i ava kapab maintain.  I pou difisil pou nou pran larzan.  Well nou kapab pran larzan dan Bidze pou nou donn ESA pou li fer sa bann enfrastriktir, me si i annan bann lezot mekanizm, bann fason en pe pli inovativ pou nou rod fason pou nou kapab met fasilite laba mon krwar SSI i sa veikil ki kapab fer sa.

Diskisyon i kapab touzour ganny fer avek SSI ki mannyer pou fer sa lenvestisman bokou pli afordab ki demen bomaten bann dimoun ki pe operate ladan pa vwar li dan en sitasyon ki i bezwen pey en pri egzorbitan.  I ankor en staz ase boner e diskisyon i kapab ganny fer avek SSI.

Eski nou ti devret envit Board ESA dan meeting ozordi?  Wi mon dakor avek ou PS Antat Onorab i also reprezant lo Board ESASo i kapab i pe reprezant osi Board ESA dan meeting ozordi.  So i annan en reprezantasyon Board ESA par PS Angelique Antat dan meeting ozordi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker selman mon anvi dir ek Minis ki i pa fer premye meeting sa.  I fer 2enm meeting.  Ou’n dir avek nou pli boner ki poudir CEO i la akoz i bezwen vin demann kestyon.  I fer 2enm meeting ki’n ganny fer.  E ni CEO ni son Chairman Board pa’n zanmen asiste okenn meeting.  Alor ki pe arive la?  I mean si ESA ki sipoze ansarz e run li i devret li osi tou involve.  I mean Manmzel Angelique Antat, Mrs Angelique Antat i reprezant Gouvernman.  I en Sekreter Prensipal dan Gouvernman e se pa ESA ki pe ganny reprezante.  Eski i pa en  kestyon la kot pou annan apre sa konfizyon?  E mwan mon krwar Mr Speaker sa sonm 142milyon mwan mon krwar i bezwen annan en lenvestigasyon ladan akoz 142milyon i bon sa ki ou pe dir i retourn pou Gouvernman i retourn pou pep Seselwa me selman an  menm tan osi nou pa kapab pey latet koson !  I mean nou bezwen pey en keksoz ki son pri ki i devret ete.  142milyon i bokou tro egzorbitan e mon krwar i pa akseptab.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mon respekte pwennvi Onorab.  Mon’n fer resorti akoz mwan mon krwar ti neseser pou nou aste sa bout later pou met sa bout later dan lanmen Seselwa, dan lanmen Gouvernman, dan lanmen piblik Seselwa.  An term Board madanm Appoo  i obor mwan ti ava kapab dan meeting, me solman malerezman nou’n bezwen la pou nou kapab –.  Wi petet premye meeting.  Mon pa okouran premye meeting, me solman mon konnen i annan sa enn ozordi.  Si i pa ti reprezante anyway i kapab konfirm sa.  But at least 2enm meeting i annan sa reprezantasyon.  Mon konpran Angelique i reprezant, (zot Angelique) PS Antat i reprezant Gouvernman wi – me solman li osi i annan en reprezantasyon lo BoardSo alor i kapab fer sa dual role. E Lalwa i permet li konman PS pou lo Board ESA.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Bon mon ti a kontan zis ganny zot gidans.  I 12.25 i annan 5 lezot dimoun ki’n lev zot lanmen lo menm kestyon.  E an menm tan nou annan Bills Committee ki pe zwenn e ki annan zot bann zofisye ki’n fini arive e pe atann Bills Committee, ki sipoze konmanse midi.  Alor eski nou postpone sa 5 kestyon, e nou tournen 2er?  Nou demann Minis pou retournen 2er pou fini avek sa?  I paret i annan konsansis lo la, alor nou ava adjourn.  I annan 5 dimoun nou ava adjourn ziska 2er.  Me selman avan nou ale mon ti a kontan dir zot Bills Committee pe al zwenn toudswit e ABC ki ti sipoze zwenn ozordi pa pou zwenn me i ava zwenn demen menm ler.  Mon mazinen sa i 1 er.  E 1.15 demen pou
ABC.  Alor nou ava adjourn ziska 2er.

 

(BREAK)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, bonn apre midi tou bann Manm Onorab, tou dimoun a lekout.  Premyerman nou ti a kontan demann en pti leskiz pou retar ki nou’n gannyen ki nou pe komans 2. 10, olye 2er.

Rezon prensipal sete nou ti adjourn, en pti pe pli tar ki nou ti pe ekspekte12.30.  E ti annan en miting Bills Committee ki ti an retar par 30 minit deza.  E zot in fer en travay ki’n desot 2er.

Alor i annan serten Manm ki ankor pe antre.  E se pou sa rezon ki nou’n ganny en pti retar.  Mon mazinen nou annan en quorum.  E mon a demann Madanm Clerk zis pou verifye, si nou annan en quorum.

So nou annan en quorum.  Alor nou pou kontiny travay Lasanble Nasyonal.  Ankor enn fwa byenveni parmi nou Minis Wallace Cosgrow pou kontinyasyon Kestyon Irzan, ki ti’n ganny poze par Onorab John Hoareau. E prosennman lo mon lalis mwan ti annan Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker ler mon’n ekout Minis bomaten, i fer mwan vwar poudir Gouvernman ti napa en bon plan pou sa landrwa.

An vi ki bann vander ti’n ganny, ti’n deza ganny notifikasyon boner lannen, boner lannen konmanse pou aret bann aktivite ki zot ti pe fer dan sa landrwa. E konstriksyon ti sipoze konmanse an Mars.  E la bomaten Mr Speaker Minis ou’n vin dir ek nou koumsa plan pa ankor finalize.  Prezan ki en miting o nivo pe ganny fer, pe ganny fer pou konsidere ki pou, ki mannyer keksoz pou ale. E apre letan ou pou’n finaliz ou plan, ou pou vin prezant avek Lasanble.  I fer mon vwar Gouvernman napa en plan.

Dezyenmman Minis, sa landrwa avan, premyerman ti tonm anba Minister Touris, ou menm ou’n dir nou. Apre in al anba distrik.  E la in, in al anba SENPA e prezan anba ESA.  Ou’n fer nou konpran ki bann vander ti ganny konsilte dan miting, dan en miting.  Me dapre konpran bann vander i dir zot pa ankor ganny en miting avek ESA.

E zot ti a pe demande ki avan ki en plan konkret i finalize, ki at least ou Minister i konsider annan en miting avek tou vander ki pe servi sa landrwa.  Koumsa demen letan zot in ava propoz en keksoz, zot in ava propoz en keksoz ki bann vander pou servi.

Trwazyenmman Minis,  sa landrwa pe ganny run, zot dir zis dan Merkredi pou Bazar Labrin.  E lezot zour ki bann, bann vander pe vini i ilegal.  Eski ou pe dir avek nou;

Nou ti ganny en miting rezyon Nor, Konsey Rezyon Nor ti ganny en miting avek ESA boner mwan pase.  E zot ti fer nou konpran, zot napa en Bidze pou konstriksyon sa bann kyosk  ki ti ganny promet pou fer.

Zot pe propoze ki en Bidze R1.4milyon i ganny demande dan Midterm Review pou fer sa bann konstriksyon.  Ler Gouvernman pou’n depas sa kantite larzan pou aste sa landrwa –  depans ankor R1.4 Milyon pou fer konstriksyon sa landrwa,  eski nou pou konsider ki sa landrwa i ganny run zis Merkredi?  Oubyen nou pe, nou pe anvizaze etal li en pe plis, e ouver li en pe plis pou bann dimoun ki anvi servi sa landrwa lezot zour apart Merkredi. Pou ki Gouvernman li menm li, i ava re anmas en reveni pou kapab maintain sa landrwa e kontinyen run li dan en fason izyenik.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou ou kestyon. Mr Speaker mwan ti a kontan fer detrwa amannman or petet klarifikasyon.  Dabor mon a tous kestyon Onorab avan, apre mon ava fer serten klarifikasyon.  Miting o nivo ki’n ganny fer ozordi, i en miting ki pli larz  ki zis ESA.

I plizoumwen pou lamenazman sa landrwa, sa 4 bout teren ki mon’n dir i 3.6 ektar later.  So se sa miting o nivo ki’n ganny fer pou zer, pou vwar ki mannyer pou zer sa landrwa pli gran.  So ESA i en konponan ladan. Ok?

2enm an term miting avek bann, bann operater.  Mon konpran ki an Novanm 2018 ti annan en miting ant SENPA avek bann operater.  Mon sipoze i bann operater ki tonm anba SENPA.

Petet i annan ki pa’n la, me selman bann ki pa’n la, i pa neseserman bann operater ki, ki anba responsabilite SENPA.  Se sa ki ti ganny fer, e mon konpran ti’n ganny fer, e mon konpran ti’n ganny fer miting avek ansyen CEO an Novanm 2018.

Selman Merkredi wi, akoz SENPA son laranzman sete pou, pou kordin Merkredi sa Bazar Labrin ki ti konmans ek Minister Touris, ki’n vin apre anba Lotorite Distrik apre anba SENPA e ESA.

Me selman i annan en desizyon ki once ki tou bann fasilite, bann keksoz i ganny met an plas, ESA ti’n ganny demande pou run sa, sa bann aktivite dan 3 zour lasemenn.

Zisteman pou donn bann dimoun ki dir 1 zour pa ase pou donn zot sa loportinite pou zot kapab fer en biznes, pandan 3 zour.  Me avek Lagreman ki letan sa 3 zour nou operate anba sa 3 zour, anba parasol SENPA or ESA sorry.

E ki bann larestan zour napa personn ki vini san en kouvertir ki SENPA, ki ESA (pardon), i provide.  E posibilite pou fer li 3 zour apre letan nou’n fini fer tou amelyorasyon i la.

Bidze wi in, nou’n annan bann diskisyon, nou’n ale vini, nou’n annan bann diskisyon.  Nou ti pe anvizaze fer sa bann renovasyon en pti pe pli boner, amelyorasyon en pe pli boner.  Me anvi kontrer Bidze nou pa’n kapab fer li.

Ti annan serten donors ki ti’n pare pou donn serten, serten bout.  Me donors in, in plizoumwen back outSo la nou pe rod, nou pe solisit larzan pou nou kapab, pou nou kapab reabilit sa landrwa e fer li vin en landrwa kot ESA i kapab kouver bann aktivite e fer li pandan 3 zour.

So an zeneral Mr Speaker larepons pou Onorab.  Si mon kapab Mr Speaker, fer en pti klarifikasyon lo bann pwen ki mwan ti releve, souleve en pe pli boner pandan mon lentervansyon.

Mr Speaker leklersisman, nouvo lenformasyon ki mon annan, se ki pa Gouvernman ki pe pey, ki pe pey sa later.  Se SSI ki’n aste propriyete.  Valer R10milyon e non pa R10.2milyon ti ganny evalye anviron R10.2milyon.

4milyon Dolar in fini ganny peye par SSITransfer of Deed in fini ganny sinyen e i kot Biro RezistrarTou due diligence in ganny fer Mr Speaker.  E evalyasyon ti ganny fer par, mon konpran 3 independent evaluators. 

pri letan in fer assessment, pri in ganny vwar, evalyasyon in ganny vwar pri konman konparab, pou en landrwa parey Beau Vallon, en sit parey Beau Vallon e serten bann landrwa ase konparab.  Akoz nou konnen i pa fasil pou konpar lezot later lo Mahe avek sa bout later Beau Vallon.

So in ganny vwar koman akseptab.  SSI in pran en loan avek labank Komersyal isi, en loan a R7milyon a 3.7.5 poursan lentere.  SSI in fer son bann prosedir atraver son Board.

Bann quotes, in ganny rode avek 3 labank Komersyal Sesel.  En labank finalman in ganny swazir.  Term repeyman i pou over 7an.  E next peyman, savedir in pey R4milyon la.

Next peyman R2milyon pour an Septanm 2019, e lot, lot bout peyman pou an Septanm 2020.  E transfer e transfer later i effective once premye peyman in ganny fer.

So se sa bann nouvo lenformasyon ki mon oule koriz en pti pe lenformasyon ki mon’n donnen boner, avan ki nou al break.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Esparon, lenplikasyon.

 

HON REGINA ESPARON

Yes Mr Speaker.  Mr Speaker avek sa nouvo lenformasyon ki Minis pe donn nou la.

Eski prezan i pe dir nou poudir ESA pou bezwen al lease avek, avek Seychelles, Sosyete Envestisman pou li kapab operate la dan sa landrwa?

An vi ki sa, parey ou’n dir nou poudir sa landrwa la, se pa Gouvernman ki’n aste.  Eske ESA prezan pou bezwen lease?  En pe parey dan senaryo STC.  Eksplik nou, eklersi sa Minis silvouple.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker wi Bazar Labrin i senpleman en konponan, pou senpleman en konponan dan sa Master Plan an zeneral ki mwan ti elabore boner.  E SSI pou kapab annan loportinite pou osi lezot fer lezot devlopman an partenarya avek bann lezot partner lokal.

E sa pou annan en konponan ladan, ESA pou bezwen negosye avek SSI.  Pou kapab, pou kapab annan zot bout, pou kapab fer Bazar Labrin.  Solman sa in ganny agree ki sa bout devan i pou Bazar Labrin.

So pou annan diferan konponan, diferan keksoz pou kapab konplimant sa Master Plan pou sa area.  Sa area i gran, sa bann later pou ganny amalgamate ansanm e ESA pou annan son konponan ladan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Bon apre midi Minis.  Mwan mon kestyon i straight forward.

Aktyelman zis en pti demann.  Sa sit la, antretan ki zot pe fer sa bann miting o nivo parey ou pe dir.  I kontinyelman pe ganny servi par, par manm piblik e frekante sirtou dan Merkredi par en kantite dimoun.

Alor mwan mon zis demande, mwan ti a voudre demande si ou kapab pas mesaz avek Vis-Prezidan ki ansarz folio, e ESA osi pou, pou at least pran en excavator,  nivle en pe sa semen dan plas, mon konnen zot annan Master Plan be selman leta ki i ete ladan la, zis pran en excavator grat sa, nivle li at least, dimoun a ganny en akse en pe pli fasil. Sa enn.  Apre petet en sizesyon se met en pe plis lalimyer, petet en pe, fer li en pe pli kler.  Akoz landrwa ler ou vini ou vwar dan Merkredi swar ou vwar i fernwanr.  E i prone, dimoun i prone to attack.

Alo mwan mon zis demann sa 2 demande, eski sa i kapab ganny fer parey Onorab in dir dan limedya.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

Mr Speaker plizoumwen bann sizesyon ki Onorab pe met devan, mon pa vwar akoz sa bann sizesyon pa kapab ganny enplimante par, par swa Gouvernman ouswa avek an negosyasyon avek SSI ki, vi ki SSI ki own later.

Mon pa vwar akoz i pa kapab ganny fer.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker. Mon remersi Minis pou son bann klarifikasyon.  Akoz mon bann kestyon ti pointu  anver sa.

Me selman mwan ti a kontan i dir nou kan premye peyman ti ganny fer?  Si i annan sa lenformasyon.  Apre lefe ki nou pe koz lo bann problenm imedya, i annan osi en problenm lizyenn sirtou lo kote lera.  Eski lefe ki Minis i osi Minis lanvironnman.

Si i ti kapab dir nou si zot annan en plan pou kekfwa eradicate en pe sa bann lera avek bann.  Regard en pe osi pou anmas bann lisyen eran, ki frekante.

Apre sey met en pe bin siplemanter, akoz dan Merkredi vreman i annan en kantite salte menm si dimoun i seye mete dan bin, ou vwar montanny salte toultour bin.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

Onorab Mon a pran kestyon bin ki en pti pe pli fasil.  Mon, parey mon’n dir bomaten, mon ti an kontak avek CEO LWMA pou get laranzman netwayaz sa landrwa.

Mon’n osi fer li konpran ki nou bezwen plis bin dan sa landrwa.  E nou fek ganny en consignment 750 bin ki mon’n demann li pou met en pe plis bin dan sa landrwa, pou fer sir ki, ki nou pa vwar bann sityasyon kot salte i deborde dan bin partou.

Me selman i ti a kontan pran sa, pran sa lokazyon pou demann piblik osi pou pran zot responsabilite servi bin comme il faut.  Nou ava met plis bin a zot laporte pou kapab servi.  Me selman servi bin comme il faut e pa zet keksoz partou.

An term, an term lera avek bann lezot vermin,   mon krwar i en konversasyon ki nou kapab fer ek Public Health, si i pa deza zot pa pe fer.  Mon konnen Public Health i aktiv lo, lo sa area.

Probableman Public Health i annan serten lentervansyon ki i pe fer.  Me selman mon kapab koz avek Public Health e get si zot kapab, si i annan nesesite ranforsi deza lo sa ki zot pe fer dan sa area.

An term, an term peyman, kan sa peyman R4milyon ti ganny fer?  Mon pa okouran kan ti ganny fer me selman i, i en peyman ki’n ganny fer resaman.

Mon panse i en peyman ki’n ganny fer dan sa 2, 3 mwan.  1, 2 or 3 mwan, me pa plis ki sa.  Mon panse.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis.  Zis en zafer mwan tin bliye demande osi.  Lefe ki nou annan en plan ki pe vini.

Me selman i pa pe ganny, i pa pou ganny dil avek imedyatman.  Eski nou kapab fer fasilite twalet osi available, akoz dimoun i bezwen al dan lanatir.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis en lot sizesyon.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Wi mersi Mr Speaker.  Fasilite twalet i enn ki imedya.

Annefe nou ti’n deza idantifye en spot, en pti pe pli lwen, me selman pou met en fasilite twalet dan sa, dan en pe dan sa area.

Kot car park ki o bor La Pearl Noire laba, nou ti deza idantifye en spot.  Nou ti deza annan en donor.  Me apre donor in back outSo nou bezwen sours finansman pou nou kapab built sa toilet.

Solman sa in deza dan plan.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab donn detay nou Lasanble dan sa master plan ki in nonmen i annan?

Eski i kapab dir nou si SSI pou vann en pe sa later pou rekiper en pe larzan ki’n depanse?  E an menm tan, eski i annan lezot proze ki SSI pe planifye pou fer lo sa later, pou rekiper depans ki in pran?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker mersi.  Mersi Onorab.

Onorab mon pa okouran a sa pwen vi ki SSI i fek antre dan portre pa tro lontan.  Mon pa okouran a sa pwen, si SSI pou, ki mannyer SSI pou dil avek bann bout later.  Sa i ava en desizyon SSI avek son Board.

Me mon konnen sa, parey nou’n dir, sa plan devlopman in enn ki, ki ti fer an 2013.  Nou’n osi dir ki i devret ganny met azour.  Alors avek sa nouvo laranzman, avek bann nouvo sityasyon lo teren i ava nesesit ki nou vwar ki mannyer SSI i dil avek bann request ki vini.

Me selman nou konnen poudir, pardon –  ESA i annan son bout kot i pou fer son Bazar Labrin.  Sa i en aktivite ki garanti e ki nou konnen pep Seselwa pou kontinyen enjoy son Bazar Labrin Mr Speaker.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker Minis i kapab donn nou non sa konpannyen or sa endividi, sa qualified QS ki’n fer evalyasyon lo sa propriyete, ki’n ganny aste par SSI?  E ki bann standar ki’n ganny servi pou ariv lo sa pri ki, ki nou’n peye?  Sa R10milyon ki ou’n koz lo la.

Sa i premye kestyon.  2enm kestyon, eske Minis i kapab konfirmen poudir i annan en Master Plan or ti annan en Master Plan.  Me apre ki sa Master Plan in ganny diskit lo la, avek stakeholders, ki kantite stakeholders ou ava dir nou.

E sa in size modifikasyon e i rezon akoz pe annan retar dan enplimantasyon sa comprehensive project ki ou pe koz lo la.  E lo sa premiz, eske Minis i a konsidere ki malgre in annan serten diskisyon avek bann stakeholders.

Ki nou re anmenn ankor sa plan, apre ki in ganny modifye pou ki tou, Mr Speaker, tou stakeholders i ganny en stake dan sa plan, pou zot kapab take ownership sa Plan Devlopman, lanbelisman pour sa teren ki nou pe koz lo la dan Beau Vallon.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

Onorab lenformasyon ki mon annan, ti annan 3 independent evaluers.  Mon napa zot non, zot detay.  Sa nou kapab fer Lasanble gannyen.  Me metod ki in servi independent evaluers.

Zot servi metod parey marse i dictate.  E zot in donn zot, zot bann evalyasyon.  E baze lo zot evalyasyon en desizyon in gran pran.

Mon pa krwar, i pou difisil pou donn lenformasyon lekel sa bann evaluers ki’n evaluate sa detrwa morso teren.

Eski in annan, in annan diskisyon ki’n petet kapab retard Master Plan?  Wi mon panse over the years diferan stakeholders – selman la nou pe koz, nou pe koz lo en Master Plan ki enkli tou sa, tou sa bann morso later.  Tou sa bann morso later.

Me solman bokou bann, bann aktivite or bann devlopman ti pou santre bor devan beachfront area.  E pa neseserman at the back.

In annan bann diskisyon, e petet sanmenm sa ki’n kapab retard serten bann, bann demars pou nou kapab ariv lo en konsansis.

E mon krwar lefe osi ki later pa ti dan lanmen Gouvernman Sesel, or pa ti dan lanmen Sesel, in petet osi kapab fer li annan serten retar pou nou kapab enplimant sa plan.

Me mon prezimen ki la ki nou annan, nou annan lanmen lo sa later, nou kapab bokou pli fasilman enplimant sa plan.  E mon asire, e mon dakor avek Onorab ki nou bezwen fer sir ki nou kapab enkli tou stakeholders ki available ozordi, pou kontribye dan, dan revwar sa plan, e osi sey sitye zot osi dan sa plan ki devan nou ozordi.

En demann ki mwan krwar i zistifye, ki enportan pou fer sir ki dan lefitir nou pa, nou pa ganny okenn difikilte ler i konsern enplimant sa Master Plan.

Ki tou dimoun ki devret kapab annan en stake dan sa landrwa i kapab osi ganny konsilte, ki swa bann vander, ki swa bann lezot biznes, posibilite pou kapab antre dan sa area.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.   Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker petet an parantez sa i enkli osi nou bann Regional Council.

Ok?  Mwan krwar i enportan ki nou bring onboard Regional Council ladan.  E lot dernyen pwen.  Eske, malgre ou napa bann detay, eske ou pe dir nou se 3 endividi Seselwa ki’n fer sa evalyasyon? Or ou pe dir nou i annan etranze parmi sa 3?  E zot bann qualified QS?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Ok.  Mr Speaker definitivman they are qualified, mon sipoze, they are qualified, akoz vi ki SSI pe pran loan ek labank.

Labank pou nesesite ki i annan bann qualified QS  ki pe donn bann evalyasyon ki kredib.  Alors mon pe prezimen zot bann qualified QS.  SSI osi mon pa krwar son Board pou, pou allow ki zot pa rod bann dimoun ki qualify.

Mon pe prezimen zot bann Seselwa.  Me selman parey mon dir, sa lenformasyon, mon kapab fer available from SSI, fer available avek Lasanble Nasyonal o pli vit posib. Apre, sorry Mr Speaker.  Mon ti a zis kontan ranforsi lo sa zafer Council.  Mwan krwar Council in met devan serten konsern.  E mwan krwar i toutafe normal pou nou mars ansanm avek Council e involve Council dan okenn bann demars ki ganny fer dan lefitir.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon ti a kontan remersye Minis pou larepons ki in donn avek Onorab presedaman lo sirtou sa commitment ki in fer avek Lasanble pour fer nou ganny otan lenformasyon lo ki mannyer nou’n ariv lo sa desizyon.

E ki mannyer nou’n ariv lo sa konsiderasyon finansyel.  Napa nanryen kont ou Minis.  Me selman ou kapab konpran poudir nou pa tro, tro fye zot, akoz, akoz dan dil avek STC ti dir R13milyon, apre nou’n pey R17milyon.  Parti Lepep ti pe demann R33milyon.

So nou bezwen dir, mon zis dir sa ki ler mannyer nou konpran kanmarad.  Wi, you got my point Onorab Gill?  Yes, thank you.  Ok.

Mr Speaker mon kestyon prezan i vin lo, eski ler sa devlopman pou ganny fer, eski ESA i konnen deza, lekel bann lorganizasyon ki enportan ki i angaz avek pou fer sir ki nou annan en devlopman ki vreman soutenab?  Ki vreman lonterm?

Konmsi pou nou evite tonm dan, tonm dan en sityasyon parey nou ladan ozordi.  E mon krwar nou tou nou dakor, tou dimoun i bezwen ganny son lavi, me selman nou bezwen fer li dan en fason korek.

Me selman pli enportan ankor se lavites ki nou fer sa.  Minis in dir nou poudir papye in fini ganny sinyen, lanrezistreman pe fer, so nou bezwen al vit.  Mwan mon kapab, mon’n koz avek mon bann koleg ii lo sa kote latab.

E mwan krwar nou ti a, si ESA i annan en problenm, i annan en problenm bidzeter e i ti pe esper, i ti pe esper Midyear Review pou gete si nou kapab.

Nou, nou pare pou nou, pou nou osi rapidman ki posib met le mwayen lo latab pou fer sir ki sa keksoz, sa bann problenm i ganny rektifye.

E sa bann dimoun i kapab ganny, ganny zot lavi.  So eski Minis i kapab reasir nou ki sa travay pe ganny fer rapidman? Pou nou kapab dil avek sa sityasyon ki en pe deplorab, e ki tou dimoun i satisfe apre ki mannyer sa devlopman i fer?   Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Wi mon kapab, mon kapab konfirmen ki ESA tout an prenon kont, ki sa pe manage Bazar Labrin – en.  So Bazar Labrin, ESA i konnen kwa ki i bezwen fer an term devlopman lenfrastriktir fasilite.

Par egzanp twalet, par egzanp bann kyosk, par egzanp reabilit landrwa en pti pe.  ESA i konnen kwa ki i bezwen fer, lekel bann dimoun ki i bezwen liaise avek pou Bazar Labrin,  pou li kapab fer keksoz mars pli byen, dabor, tou bann dimoun ki operate dan bann aktivite ESA.  Se normalman bann dimoun ki anrezistre avek ESA, ki swa food vendors, ki swa bann arts and crafts, ki swa bann dimoun ki fer, ki vann, ki vann dan bann aktivite ESA.

 So ESA i konnen son bann dimoun. E si bann dimoun i anvi zwenn, zot pou bezwen anrezistre avek ESA.  Mon konpran ki ESA in ganny demande pou submit zot request o pli vit posib an term finansman.

Once sa i ganny, i ganny aprouve, nou ava kapab dan en pli bon fason pou vin rod finansman.  Me selman prenon kont ki nou bezwen antre dan bann fason prosedir transparan, an term tender pou fer kyosk, pou fer kabinen, pou fer bann lezot landrwa, reanmenaz landrwa.

Me solman nou kapab garanti ki nou pe bouz pli vit posib pou nou kapab remedye sityasyon, parey loter kestyon in, in demande boner.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker premyerman mwan ti a kontan demann Minis.

Sa bout later ki nou pe koz lo la, ti pou lekel avan?  Ti pou lekel propriyeter ki apre in ganny vann?  E lo menm laliny mon ti a kontan demann ou, lekel ki ti pran desizyon final pou aste sa bout later nou pe koz lo la?

SSI?  Gouvernman?  ESA?  Lekel ki ti pran desizyon final pou nou ganny sa bout later ki’n kout nou anviron R144milyon.  E si nou kalkil byen son stamp duty apre ki i an fini fer tou son bann peyman, i pou tonm anviron R7milyon.
Si mon kalkil i bon.  So deza nou pe koz nou R150milyon sote.  Dezyenmman Mr Speaker mwan ti a kontan demann Minis, an relasyon avek SSI e bann desizyon avek konstriksyon.  Eski mon pa ankor tro kler Minis an relasyon avek, eski se SSI ki pou konstri bann fasilite, bann kyosk.  Parske mon pe mazin osi pri lavi.

Parske mon pe mazin pri lokasyon pou bann dimoun ki pou servi sa landrwa, e otomatikman pri prodwi ki pou ganny vann dan sa bann alokasyon.

Senpleman mon pe demann sa kestyon parske parey Onorab Esparon in dir, mon pa anvi ganny en sityasyon parey kot Hypermarket, kot ou ganny ou pe pey en lokasyon R1milyon par mwan.

E pri lavi i reste en konsern pou nou dan Lasanble Nasyonal.  Akoz apre Mr Speaker ou ganny bann dimoun ki pa tro konnen si zot pe ale, si zot pe vini, zot dir ek ou poudir Lasanble pa pe fer nanryen an relasyon avek pri lavi.

Lot kestyon mon ti a kontan demann Minis, letan nou pe koz  lo pti biznes.  Minis eski in annan en, eski in annan en konsiltasyon?  Eski bann desizyon ki zot pe pran la, eski in annan en konsiltasyon ant bann pti biznes, bann dimoun ki deza la, avek tou sa remaniement, avek tou sa bann keksoz ki pe pase?

Pou zot gete si zot osi zot pe ganny enkli dan sa package ki pe la, oubyen apre finalman nou vwar bann dalon, bann dimoun ki zanmen in deza la lo sa sit, e li ki pou ganny en priyorite?

E mon kestyon final, mon ti a kontan demann Minis.  Letan ou’n koz lo sa Master Plan Minis, eski, donn nou en pe plis detay lo sa Master Plan an relasyon ek sa ki pou ganny arive.

Parske tanzantan nou tann en Master Plan, apre nou pa tro, tro tann nanryen ki pe arive.  Donn nou en pti pe plis leksplikasyon an relasyon avek sa Master Plan pou plis lenformasyon.

Parske mon kontan ekout prezidan Faure letan i koz an relasyon avek latransparans e rann kont.  So dan sa Master Plan kekfwa i ava enportan pou nou konnen kwa ki pe pase vreman, an relasyon avek sa bout later ki Onorab John Hoareau pe demann kestyon lo la.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Arissol.  Kestyon byen long, 4 morso.  Lekel ki’n deside?  Lekel ki’n konstri?  Konsiltasyon e Master Plan.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi bokou Mr Speaker.  Kestyon byen long 5 morso.  Mr Speaker lekel, avek ki propriyeter ki Gouvernman in aste sa?  Sa ki mwan mon konpran, Hotel de Seychelles

Lekel ki beneficiary, sa mon pa tro asire, me solman mon konpran Hotels de Seychelles.  Desizyon final ti ganny pran par Gouvernman pou aste sa bout, pou re aste, pou aste sa bout later.  Lekel ki pou pey pou konstriksyon?

Zisteman ESA pe ganny demande pour fer son, son costing.  Se ESA ki pour vin rod sa funding parey Mr Onorab Ferrari in endike ki i pou ede.  Pou rod sa funding pou nou kapab fer sa bann amelyorasyon ki annan pou fer lo sa sit.

Konsiltasyon parey mon’n reponn Onorab Esparon;  Konsiltasyon in ganny fer an Novanm 2018 avek bann dimoun ki lo sit.  Now, bann dimoun ki lo sit, i annan bann dimoun ki anrezistre avek SENPA, i annan bann dimoun ki vin ilegalman.

Ilegalman i difisil pou kapab rope-in sa bann dimoun.  Me si i annan okenn dimoun ki deza pe operate la, ki enterese pou form parti legalman, okenn devlopman ki annan then zot welcome pou zot kontakte CEO e ESA i gete ki mannyer nou kapab entegre zot ladan.

Plis leksplikasyon lo Master Plan; Master Plan parey mon’n dir boner, i osi ti enkorpor beach promenade, ti enkorpor fasilite pou Bazar Labrin.

I enkorpor bann fasilite twalet, kort, en stasyon lapolis.  Tou bann, tou bann fasilite ki pou fer sa landrwa vin en landrwa bokou, bokou pli konvenab pou bann dimoun ki servi sa landrwa, bokou pli attractant pou touris, en nouvo Scheme, en nouvo Scheme, “ki mannyer mon apel sa la?”  Landscaping.

Kot nou’n deza vwar in komanse, ti konmanse devan avek promenade e ti sipoze extend ansanm avek the golden mile.  So, so i, sa Master Plan i tousala.

E i plizoumwen santre lo devan sa bout later, pou kapab fer sa landrwa vin pli normal pou dimoun frekante.  So mwan krwar mon’n reponn sa 5 bout kestyon an totalite.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Minis in dir nou ki SSI in pran en loan.  Eski i kapab dir nou ki kondisyon sa bann loan, sa loan?  Eski Gouvernman pe garanti sa loan ki’n pran pou aste sa propriyete?

E osi dan zot analiz finansyel ki SSI in prezant ek Gouvernman, mon prezimen.  Ki zot prozeksyon pou repeyman?  Setadir konbyen letan SSI sipoze retir sa R150milyon ki in envestir dan sa propriyete?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker mersi.  Mon prezimen ki SSI i annan kapabilite pou li garanti son loan.

Son bann asset ki i annan.  E sa loan i en loan over a peryod 7an, peryod 7an.  A en lentere 3.5 poursan, avek en Labank Komersyal Sesel.  Parey mon’n dir ti sit 3 quotation avek 3 diferan Labank Komersyal.  E enn sa bann labank in, in ganny trouve konman preferab son bann term.

Son SSI in borrow avek sa labank.  Sa en pti pe loan ek repeyman.  E mon krwar pou dir SSI i kapab, i kapab rekiper, i kapab rekiper son larzan.

E mon asire ki in ganny met devan zot komite lenvestisman devan zot Board.  E zot Board in donn full aprouvasyon pou kapab proceed avek sa proze pou SSI.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Klarifikasyon Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Minis in dir nou ki, repeyman dan 7an.  Ki mannyer dan 7an, eski i pou kapab retir son, sa larzan R150milyon?

Ki mannyer i pou fer sa?  Mon anvi konnen konbyen letan SSI pou reganny sa larzan ki in envestir dan sa propriyete?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis eski ou annan sa lenformasyon?  I en pti pe detaye, me eski ou annan?

Oubyen lenformasyon ki ou kapab donnen pli tar, mersi.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Non mon napa sa lenformasyon, me sa i en lenformasyon ki pou feature dan son business plan.

E i en lenformasyon ki mon asire son, son Komite Lenvestisman lo Board SSI in pran sa bann keksoz an konsiderasyon. E i en lenvestisman ki SSI in, in vwar i vyab pou zot antre ladan.  So parey mon’n dir, i osi labank osi, mon asire letan ou pe al rod en loan labank.

Labank in bezwen vwar ki mannyer, ki ou plan pou ou kapab re pey sa loanSo si labank, nou konnen ki mannyer nou bann Labank Komersyal i vreman serye lonterm repeyman, an term ki mannyer ou pou retir larzan pou re pey li.

So si labank in nobou donnen, si Board in nobou donn sa sanksyon pou kapab pas, pou kapab pran sa lenvestisman.  Then mwan krwar tou keksoz i annord.

Me selman business plan i kapab ganny met a dispozisyon pou konn detay, detay ki mannyer larzan i ganny rekipere over the period.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Dernyen kestyon Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Minis mon remersi ou pou ou larepons ki ou’n vin donn nou.

Mwan mon enn parmi, mwan mon’n enn sa dimoun ki lager for, ki Gouvernman i aste sa landrwa.  Me selman parey nou Leader Lopozisyon in dir, ki the price is an issue.

Akoz o moman ki mon ti tande poudir, zot ti pe rod vann, ti apepre $7milyon.  Anyway, mwan mon oule demand ou Minis pou fer ou, ou utmost ki gard i pran en mezir serye avek sa bann keksoz ki pa annord, ki pe arive dan sa landrwa.

Akoz en pe lontan gard i okouran, mon annan tou respe pou zot bann gard BeauVallon, me selman i annan en pe lontan ki zot okouran bann sityasyon pe deteryore, me zot pa pe fer tro gran keksoz.

Dezyenmman Minis mwan ti a kontan ou enform mwan, konman MNA BeauVallon ki’n ganny elekte.  Kan ki eske, ki Lotorite Distrik ek MNA i antre dan bann, bann diskisyon o nivo?  E trwazyenmman dernyen pti kestyon –  zis mon oule demann ou Minis.

Si pa i en presedans ki zot pe koze ler zot in donn en dimoun fasilite pou li operateEventhough ki i lo en landrwa prive, me selman son, son area kot i pe trade i lo, i lo car park piblik.

Akoz si demen lezot dimoun i vin, in met en bis la lo car park piblik, i fer menm keksoz, ki nou pou kapab dir sa bann dimoun?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab an term pri, wi nou tou nou, konmsi nou tou nou kontan sa bout later in tourn dan lanmen Gouvernman, lanmen Seselwa.

Souvandfwa ou konnen, ler mon pe vann en keksoz, parfwa mon, konmsi mon pe vann and mon dikte mon pri.  Me solman dan sa ka, parey ou vwar in annan en dimoun in demann son pri, me in annan bann independent evaluation pou vwar si sa pri i valer sa ki sa dimoun pe demande.

E baze lo bann evaluation ki nou kapab fer, fer Lasanble gannyen sa pri in ganny aksepte konman pri ki sa later i vo an tout an prenon kont ki napa en later koumsa konparab.  Nou Sesel, i Beau Vallon, i annan 5 gro lotel.  I nou sant nou Lendistri Touris ou kapab dir.

And the value ogmante.  So le neseser in bezwen ganny fer pou nou kapab, pou nou kapab, pou nou kapab kapte sa bout later.  E mon asire dan lefitir, benefis ki nou pou tire ek sa bout later, ki pep Seselwa pou tire ek sa bout later, ki swa biznesmenn ki swa nou menm nou konman bann leisure, dimoun ki al laba at leisure, i pou vreman vo sa ki, sa ki nou’n peye.  Lapolis Mr Speaker, wi mon dakor avek Onorab.  I touzour en konsiltasyon avek Lapolis pou fer sir ki zot mentenir lord ek lape dan sa landrwa e mon osi mon dakor avek ou, ki Lapolis i bezwen ed nou.

E mon kontan i sorti kot Lasanble, Lapolis i bezwen ed nou pou nou kapab mentenir lord ek lape laba, ok?  An term diskisyon distrik.  Mwan krwar i normal, vi ki Konsey Distrik in, in vreman aktiv ladan.

Mwan krwar ki i vreman normal pou nou kontiny, involve Konsey Distrik dan bann proze ki i annan, sirtou pou fer avek distrik, avek kominote.  Par egzanp proze Bazar Labrin, i en proze ki involve distrik avek lakominote.

Mwan krwar i enportan ki distrik i ganny, i ganny involve ladan, kominote, Konsey Distrik, nou pou annan kordgard parey nou’n dir.

I enportan ki distrik osi i konnen poudir pou annan kordgard, pou annan bann fasilite ki kordgard pou kapab provide, i annan fasilite pou zenn vin, vin fer zot leisure, basketball, i deza la, me solman pou reabilit li, fer li en pe pli byen.

So i normal pou distrik, mwan krwar antre ladan.  E mwan krwar ESA i ava pran konsiderasyon sa ler zot fer zot bann konsiltasyon.  Presedans pou, pou met, install bann van sitan pre avek later Gouvernman.

Mr Speaker later i balizaz, i prive; sa ki sa dimoun i fer lo son bout prive, parfwa i difisil pou ou, pou ou regle.  Unless i annan en sityasyon kot sa landrwa ou pa kapab fer sa kalite aktivite.

Me mon krwar sa groser lenstalasyon ki mon vwar in met la, mon asire in pas devan Public Health, devan Lanvironnman, devan bann lezot Minister konsernen.  E mon panse zot in vwar li ok pou, pou met la.

Me solman nou ava pran konsiderasyon osi sa pwennvi ki ou’n met devan.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan ou’n sinyal mwan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mersi bokou pou akord mwan sa posibilite pou, parske mon’n ekout tou bann keksoz ki Minis in dir.

Premyerman mon ti ava kontan dir avek Minis ki, eski i pou kapab en pe swiv sa ki Onorab Gill in dir.  Pou donn nou, non selman bann evalyasyon ki bann QS in donnen pou ariv lo sa later, pou ariv lo sa pri.

Parski mwan mon en pe trakase ki on average, zot pe konsider, zot in konsider tou sa later lo en menm pri ant R4mil a R5mil par, par met kare.  Kan ofet sa later ou pa kapab konpar beachfront avek bout deryer kot, kot i annan lanmar.

E ki zot in fer serten konblaz.  Konmsi pou donn nou tou sa bann, tou sa bann detay enkli bann korespondans.  Nou ti kapab fer li dan, atraver en FPAC Hearing ensidswit.

Me selman pou nou ganny tou sa bann korespondans, parski en moman nou ganny dir SSI i en, i en sosyete otononm, ki fer son travay.  La nou ganny dir ki se Gouvernman ki’n donn lord SSI, apre ESA i anpandan en pti bout ladan.

Konmsi Minis ou ava konpran mwan ki poudir i annan, i still annan,  annan konfizyon.  E letan mon pe tann ou, nou pe koz Master Plan pe ganny fer, me selman ou deza pe koz en pe lo sa Master Plan ki bann keksoz ki pou annan.

E letan nou pe koz en lenvestisman R150milyon anviron finalman, e nou pe koz letan ki i pou pran, pou konstri tou sa bann keksoz –  si zot anvi fer komers, finalman kestyon ki nou poze, se konbyen finalman i pou arive pou lwe sa bann keksoz?

E eski sa lenvestisman parske apre tou parey ou’n dir, se pou, i pou Seselwa.  Eski sa lenvestisman R150milyon pou, pou nobou reganny retire menm si i pran, menm si i pran 10an?

Parske nou pa pe vwar la.  E atraver sa bann pri ki pou, ki pou ganny mete.  Parske finalman mon demann ou, be eski sa desizyon finalman pou aste tou le 4 morso, e avek sa bann keksoz ki mon pe dir, i vreman, i vreman vo lapenn?

Espesyalman Mr Speaker letan mon pe konpar bann morso later ki Gouvernman, ki bokou pli gran ki sa;  ki Gouvernman in vann.  Annou pa bliye ki pou dir 10 arpan later i dis arpan later Anse Polite ti ganny vann pou R65mil!

E ozordi detrwa ektar Beau Vallon nou pe al aste Anse Polite i annan lans li osi tou, i beachfront, i annan montanny.  E ozordi Beau Vallon, nou pe koz 10milyon Dolar.  Konmsi tou sa bann keksoz Mr Speaker pe fer mon poz kestyon, letan nou pe, letan nou pe balanse.

E zis en lot zafer, dan sa Master Plan, ou konnen tanzantan ou’n tann diferan keksoz, ti annan en moman ti annan en gran lanons, ti pou annan golden mile.

Ti pou annan golden mile avek sa bann striktir ki ti’n sipoze, i ankor dan sa plan sa?  golden mileOk?  Konmsi ti a bon, ti a bon nou eksplik sa.  E apre finalman Mr Speaker, finalman, finalman mon pe demann mwan, akoz ki pou en lenvestisman, R150milyon Gouvernman in reste trankil lo la!  I fer premye fwa nou tann sa sif R150milyon pou sa bout later!

Akoz ki Gouvernman pa’n fer dan – Mr Faure i kontan koz ‘latransparans’, ‘accountability,’ be akoz ki fodre nou ki bezwen vin demann en milyon kestyon, pou nou ganny sa larepons?

Eski, eski Minis pa krwar ki sa kalite lenformasyon le moman ki Gouvernman ti’n pran desizyon, ti devret annan sa bann kominike sorti State House ki dir –  la i la Gouvernman in pran sa desizyon, i pou al aste sa propriyete pou 10milyon Dolar.

Konmsi mon vwar, mon vwar en kontradiksyon la dan sa Polisi Mr Faure ek son Gouvernman.  E kot nou aprezan nou bezwen pas sepa konbyen letan pou nou ganny bann larepons.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER WALLACE COSGROW

Mr Speaker mersi. Mr Speaker mon krwar Gouvernman ti, ti anons son lentansyon atraver, atraver Leta Lanasyon pou aste sa bout later.

So lentansyon ti, nou tou nou konnen lentansyon ti la pou aste sa bout later.  Negosyasyon in ganny fer, evalyasyon in ganny fer.

E mon krwar ozordi dan latransparans, nou’n vini nou’n dir konbyen la bout later sa, petet ti kapab sorti avan me ozordi dan latransparans devan Lasanble lo televizyon nou’n enformen konbyen bout later in koute.

I enportan konnen ki poudir sa proze Master Plan pou sa landrwa la, ti santre plizoumwen lo devan, lo golden mile, lo devan lo beachfront.  So ti en proze 2013.

2013 nou pa ti ankor neseserman annan lentansyon pou aste sa bout later.  Me selman apre ofe anmezir, lentansyon in vini pou aste sa bout later.  E mon pa krwar i pou enpakte lo ESA.

Akoz ESA pou vin rod, pou vin demann en Bidze Siplemanter pou kapab fer son devlopman.  So i pa pou enpakte lo ESA.

Whatever ki ESA i fer bann dimoun peye evantyelman pou servi fasilite, i pou baze lo sa ki ESA in Gouvernman in donn ESA pou kapab fer bann devlopman.  So mon pa krwar i pou, i pou enpakte lo bann dimoun ki pou vini.

Mr Speaker mwan krwar an zeneral, an zeneral lentansyon, nou bezwen get lentansyon par deryer sa move ki Gouvernman in fer. An zeneral, Onorab in dir poudir i enn bann dimoun ki ti pouse pou aste sa bout later, Gouvernman in pran konsiderasyon, e an zeneral pou mwan, e mon krwar pou Gouvernman, mon krwar zot ava agree ek mwan, it is for the better good pou nou, pou pep Seselwa.

E nou a kapab zwir sa bout later e rod bann fason lenvestisman ki pou kapab fer li annan rannman dan lefitir.  E mon asire SSI parey mon’n dir, e mon pour repete.

Letan zot in fer sa desizyon, zot in fer sa desizyon avek tou konesans ki i en sound investment e zot pou kapab rekiper zot larzan dan lefitir an gro Mr Speaker an zeneral.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Avek sa nou ariv a lafen nou Sesyon Kestyon, e i 8enm kestyon, 7enm kestyon an realite.

E mon ti a kontan remersye Minis avek son asistan ki la, Ms Angelic Appoo CEO Enterprise Seychelles Agency.  E nou ava ekskiz zot parmi nou.

 

(MINISTER WALLACE COSGROW AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi, zis an pasan ler nou pe esper lot sesyon, ou ki en pe bon lo bann zafer kalkil.

Konmsi ler nou konpare Mr Renee ti devret pe pey apepre en 8milyon Dolar pou Anse Polite non? Konmsi tap en kou lo ou masin nou ava gete.

 

(Interruption) 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon ava fer sa kalkil, me mon a fer li dan en moman apropriye.

 

(Interruption) 

 

MR DEPUTY SPEAKER

I en pti remark, mon krwar i pe fer sa konman zis en pti remark zeneral.  Annou kit li lanmenm.

Bon mon a demann, mon a demann Parliamentary Reporter pou nou kontinyen nou progranm, pou envit Minis Myriam Telemaque, Minis pou Lanplwa, Imigrasyon e Civil Status, pou li pran PNQ.

Bon mon ti a kontan swet labyenveni parmi nou Minis Myriam Telemaque, Minis Lanplwa, Imigrasyon e Civil Status avek son delegasyon ki konpri Ms. Jessie Esparon – Chief Secretary for Public Service and Head of Civil Service.

Mr Steve Monnaie – Direkter Zeneral Labour Relations e Ms Veronique Bresson – Konsey Spesyal dan Minister.

E avek sa mon a demann Onorab Leader Lopozisyon, Onorab Ramkalawan pou poz son kestyon  PNQ.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Bon apre midi Minis avek delegasyon.

Mr Speaker swivan bokou konsern lo lapar travayer dan bann lakonpannyen paraetatik ek bann lakonpannyen kot Gouvernman i annan par, tel ki STC, Air Seychelles, IOT, PUC, SPTC, IDC, L’Union Estate ek lezot ankor konsernan allowance spesyal pou tann servis ki’n ganny anonse.

Eski Minis Responsab pou Lanplwa i kapab dir sa Lasanble, si sa bann travayer pou ganny peye pou tann servis anba sa Scheme Spesyal ki ti ganny anonse?  Si larepons i non, akoz?   Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER  

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE     

Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou lede Leaders dan Lasanble e tou le Manm ki la prezan e bann dimoun ki a lekout.  Larepons kestyon i comme swivan;  Mr Speaker Gouvernman in entrodwi en public sector long service allowance pou travayer Gouvernman ki travay ek en Minister.

Departman ek lazans, osi byen ki lezot organ Gouvernman ki depan Bidze Leta.  Sa allowance i pou aplik pou travayer lo salary band 1 ziska 5, e pou lezot travayer ki pa pe servi en Kontra avek Public Sector Commission.

Oubyen ki lo en fix term kontra avek en agency.  Rezon pou sa allowance se pou donn lespwar travayer ki’n deside pou zwenn sa servis piblik pou ki zot ganny en rekonpans pou zot zefor e lwayote.

I pou osi ede atrakte e retenir travayer ki annan talan, leksperyans dan tou nivo, e konsekaman pou delivre pli bon servis dan sekter piblik.

Mr Speaker sa public sector long service allowance, pa aplikab pou bann lantrepriz piblik, ki pa ganny en Bidze avek Gouvernman.  Rezon set akoz bann lorganizasyon paraetatik zot travay lo en baz komersyal, e zot depans i depan lo zot reveni.

Zot pa ganny en Bidze avek Gouvernman.  Zot pa osi annan lobligasyon pou swiv striktir saler Gouvernman ek, avek PSO.  Zot annan zot prop kondisyon servis ek Polisi lakonpannyen.

Gouvernman pa enterfer dan sa bann kondisyon ek benefis ki zot ofer zot travayer otan ki zot respekte Lalwa ki an egzistans.  Sak sa bann lakonpannyen i annan en Board of Directors.

E se zot ki desid lo fonksyonnman e depans lakonpannyen.  Mr Speaker menm laranzman ki mon’n fek eksplike, i aplikab pou sa public sector long service allowance. 

Gouvernman pa, pe les sa desizyon lo nivo sak bann lorganizasyon ek son Board pou deside.  Zot kapab fer li a zot diskresyon dapre zot mwayen finansyel.  Sa i enkli abilite pou soutenir peyman, pou travayer aktyel e lezot ki pou annan zot kantite lannen a lavenir.

Mr Speaker dapre mon konpran i annan serten sa bann lakonpannyen antrepriz piblik e lezot lakonpannyen ki’n ganny mansyonnen, ki’n pran desizyon pou donn sa allowance zot travayer.

Pou sit de legzanp, IOT ek PUC in deside pou donnen.  Zot in pran zot prop linisyativ apre ki zot in evalye zot kapabilite financier pou peye.  Zot in ankouraze pou fer li, prenon kont lwayote ek servis ki zot travayer in donnen e pe kontinyen donnen.

E sa i vin koman en siny lankourazman pou zot.  Serten lezot lakonpannyen in deside pou entrodwi en konsep.  En pe parey me ki zot pou li anba zot prop Scheme of Service ki an egzistans.  I annan pe fer li pran lefe sa lannen.   Me lezot pou fer li aplikab pli tar.

Mr Speaker pou lenformasyon Lasanble.  Mon Minister pe fer konsiltasyon avek sa bann lakonpannyen lantrepriz piblik pou ankouraz zot, pou konsider sa peyman, oubyen en keksoz parey.

Pou zot kapab retenir e ankouraz zot travayer, ki anmas bokou lannen leksperyans.  Pou dir ki mon Minister in adopte menm lapros avek sekter prive, ler mon fer mon vizit dan bann landrwa travay.

Me nou bezwen pran kont ki Minister pa kapab enpoz lo sa bann lakonpannyen.  Me anfen kont i enportan ki zot rekonnet ki zot travayer i sa konponan esansyel pou sikse sa lakonpannyen.

E alor i neseser ki zot annan tou lankourazman pou reste motive.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker e mon remersye Minis pou son, pou son larepons tre kler.

Premyerman Mr Speaker mon anvi demann Minis klerman si swivan son larepons, si i pe konfirmen, e si i annan detay ki poudir tou travayer Seselwa kot IOT avek PUC, zot pou gannyen sa logmantasyon?

Dezyenmman mon anvi demann Minis, an relasyon avek sa ki in dir lo bann lorganizasyon ki depan lo Bidze Leta.  Be i annan en kantite ki in nonmen la ki mon’n nonmen ki depan lo Bidze Leta.

Parski Air Seychelles nou trouv, nou trouv alokasyon dan Bidze Leta.  SPTC nou trouv alokasyon dan Bidze Leta e menm IDC letan ti pe fer Airport Providence zot ti dan Bidze Leta.

Alor mon anvi, malgre ki Minis in nonm lankourazman, eski Minis i kapab dir avek nou, atraver bann lankourazman ki in sipoz pe donn sa bann landrwa – bann lezot landrwa tel ki STC ensidswit.

Dir nou ki larepons ki in gannyen avek Board sa bann diferan lorganizasyon e si larepons i al dan en fason pozitiv.  Parski sa bann travayer i anvi vreman konpran si zot pou kapab gannyen.

E Mr Speaker mon anvi dir ki mon trouv kantmenm i en pe drol, ki Gouvernman pa kapab donn en direktiv sa bann diferan lakonpannyen egzakteman parey i ti donnen letan ti entrodwi 13enm mwan.

Letan ti entrodwi 13enm mwan lapey dan Civil Service, dan Public Service.  Sa ti osi ganny entrodwi pou tou sa bann lakonpannyen parastatal.

Akoz ki Gouvernman ozordi pa kapab donn en direktiv sa bann  diferan lakonpannyen pou zot pey sa bann travayer ki’n travay pou tou sa bann, pou tou sa bann lannen, sa lankourazman e sa incentive pou zot kapab ganny sa pti larzan an plis Mr Speaker?  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mr Speaker, mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou kapab konfirmen poudir PUC ek IOT in konfirmen poudir wi zot pou donnen zot bann travayer Seselwa, selman pa bann ki lo Kontra parey nou ganny mansyonnen dan statement ek dapre sirkiler.

Pou lezot lakonpannyen, lezot lantrepriz, wi nou’n fer en pe konsiltasyon avek zot Board of Directors.  I annan diferan larepons ki nou’n gannyen.  I annan i dir ou i ankor anba diskisyon; zot pa ankor pran en desizyon definitif.

I annan in fer resortir ki zot deza annan in enkorpor li dan zot Scheme of Service ki zot annan.  E nou, nou pe esper, nou’n demann kopi sa bann Scheme of Service pou nou kapab vwar levidans ki mannyer in ganny enkorpore ladan.

E i annan ki’n dir ou comme ca, zot, zot bezwen mazin li si lakonpannyen i annan sa mwayen pou li kapab peye.  Akoz ler ou konmanse ou bezwen pey sa, sa morso o lannen, e lezot lannen ki pe vini.  E konsernan direktiv pou Gouvernman, Mr Speaker mon pa pou kapab pronons mon lekor lo la, akoz fodre Gouvernman i a diskite, a vwar si i annan posibilite pou donn en direktiv.

Selman mwan menm mwan, mon pa kapab pran en desizyon pou mon kapab dir fer en komanter lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, Gouvernman li menm li in bezwen fer en resers.

Parski letan in regard civil service pou li konnen ki sonm larzan pou met dan Bidze,  i bezwen konnen konbyen dimoun ki’n travay 5an, konbyen ki’n travay10an, ensidswit pou kapab ganny bann sif egzakt.

Mwan anvi demande, e mon mazinen osi ki poudir letan Gouvernman ti pran desizyon pour entrodwi 13enm Mwan i ti bezwen osi, lefe ki i ti pe demann sa bann lakonpannyen pou zot pey 13enm Mwan, in bezwen osi fer en analiz kelkonk pou regarde si sa bann diferan lakonpannyen zot pou kapab peye pou li dan en fason soutenab.

Mon kestyon se eski Gouvernman, Departman Lanplwa, Minister Lanplwa in fer en analiz pou regarde dan bann lakonpannyen paraytatik, si, konbyen travayer ki annan ki pou benefisye, si zot entrodwi sa?  Konbyen i pou arive?

E alor pou kapab balanse si, si dizon i pou kout zot 2 milyon, dizon en gran lakonpannyen parey STC R2milyon an plis lo zot Bidze.  En lot pli ptipti parey NISA.  Si i pou, konbyen i pou ariv li?  Eski konmsi zot in fer sa analiz zeneral pou regarde konbyen i pou arive?  E en pe parey ankor enn fwa, parey bann zafer 13enm Mwan, pou regarde si par egzanp serten antrepriz ki ava mank li en pti larzan, Gouvernman i ava kapab ed zot, i ava kapab ed zot.

Wi parey zot ed bann, bann sekter prive pou pey 13enm Mwan e an menm tan osi ankouraz zot pou nobou ki sa bann travayer i ava kapab benefisye.

Parski Mr Speaker letan on koz ek bann travayer, i annan serten ki’n travay 30an dan en landrwa; STC i annan, ki’n travay sa kantite letan, depi letan ti SMB.

I annan Air Seychelles menm parey, kot NISA menm parey, kot, kot bann diferan landrwa.  Pou nou kapab annan en sistenm ki promot en serten lazistis.  Parski apre tou, tou sa bann lakonpannyen i annan pou fer avek Gouvernman.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mr Speaker mersi pou ou kestyon.

Mr Speaker Onorab pe, in fer resorti ki petet Gouvernman i devret fer en analiz pou nou vwar konbyen larzan pou arive.  Dapre lenformasyon ki mon’n, ki mon okouran se finans, Minister Finans in fer en analiz.

Selman mon pa pou kapab fer resorti la egzakteman.  Sa ki mwan mon konnen se ki i pou kout 51 milyon ziska lafen lannen pou sa bann travayer sekter Gouvernman e pou lannen prosen i ariv 103 milyon.

Sa lenformasyon ki mwan mon annan.  Paraetatik Finans i ava fer, i ava kapab come up with a figure.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi, mersi Mr Speaker.  Mr Speaker premyerman mon ti a kontan demann Minis rezondet pou donn sa Long Service Award dan Gouvernman,  eski sa ti baze lo lefe ki bann kondisyon travay ki bann travayer Gouvernman i annan i bann, bann Scheme ki i ti annan pa ti pe permet zot benefisye avek bann lezot benefis ki par egzanp bann travayer ki travay dan bann konpannyen paraetatik ti pe gannyen.

Sa en premye pwen mon ti a kontan Minis i klarifye.  E dezyenmman pran kont bann par egzanp bann lenstitisyon parey bann teaching, nursing eksetera, kot ou annan bann, laplipar bann dimoun i bann dimoun i fer bokou letan dan zot karyer.  Eski sa in en rezon akoz Gouvernman in pran en desizyon pou li entrodwi sa Long Service Award zisteman pou reward sa lwayote anver servis ki sa bann dimoun, sa bann dimoun pe donnen.

E mon ti a kontan klarifye prezan en dernyen pwen –  si par egzanp en travayer ki dan Gouvernman i aret travay, e napa 30 zour apre i antre dan en lot travay dan Gouvernman.

E meton in fer 20an oubyen in fer en kantite lannen,  eski son, son long service i baze lo, i pou baze lo sa letan ki i re antre dan lanplwa?

Oubyen eski son long service pou kontinyen as of when ki in arive, prenon kont ki i pa’n pran plis ki 30 zour pou li retourn dan lanplwa?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa long service allowance in ganny entrodwi pour rekonpans bann travayer ki dan Gouvernman, ki bann, zot pa kapab benefisye serten allowances ki bann Scheme i annan an fors.

Tel parey bann dimoun ki lo Kontra, zot pa pou gannyen.  Alor Gouvernman in mazin dan sa laliny, pou kapab benefisye sa bann travayer ki lo band 1 ziska band 5, apre bann ki par lao band 6, ki pa lo Kontra, ok?

I, wi nou’n mazinen pou bann teachers avek nurses an vi ki nou annan bokou mankman.  Sa osi in ganny pran an konsiderasyon e lezot skills ki nou manke dan pei, sa osi tou in ganny pran an konsiderasyon pou zot pa move on, pran en lot anplwayer –  ok?

E konsernan si en dimoun i fer 30 zour, i kite, otomatikman sa allowance pou tonbe, akoz i dir ou si ou resign i tonbe. Sirkiler i dir ou si ou’n  sorti pou 14 semenn, pou si ou lo training pou 14 semenn, mwens ki 14 semenn i pou kontinyen.

Si ou al plis ki 14 semenn, otomatikman i pou tonbe, ou pou bezwen ler ou retournen bring forward sa kantite letan ki ou’n an deor pou ou kapab benefisye sa long service allowance. 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Pillay adisyonnel.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Minis eski i annan en mekanizm an plas, pou ki par egzanp en anplwaye ki santi poudir i devret pe benefisye avek sa long service allowance, me i pa pe gannyen, prenon kont lo kondisyon, lo kondisyon ki, bann kondisyon ki’n ganny etablir, swa i pa pe meet serten kriter.

Oubyen i annan serten kriter ki santi in meet.  Ki prosedir medyasyon oubyen prosedir evalyasyon ki sa dimoun i kapab pas atraver?  Oubyen kot i ale pou li kapab fer en kes pou li kapab benefisye avek sa allowance?

Akoz mon’n ganny en pe dimoun ki pe text mwan la, ki pe zisteman dir ki zot sipoze lo en continuous service, me zot pa’n aret pou bokou letan, zot in transfer dan en lot pozisyon me se letan ki sa lot pozisyon pa ti ankor pare, zot in an deor.

E zot pe perdi loportinite pou zot ganny konsidere lo sa kantite letan ki zot in travay.  Par egzanp i kapab annan en dimoun ki’n deza fer 15an.

Be in transfer dan en lot pozisyon, i pe perdi sa 15an.  Konpran Mr Speaker.  So se pou sa rezon mon ti a kontan demann Minis, ki prosedir i annan an plas pou ki, Ki mekanizm i annan an plas.

Pou ki sa bann dimoun i kapab anmenn en medyasyon pou zot vwar si zot kapab kalifye pou ganny sa long service allowance.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Deputy Speaker.

Mr Speaker lenformasyon ki mon annan se si ki annan okenn travayer ki dan budget, ki dan Gouvernman, ki budget dependent lo Gouvernman, e zot santi, zot ti sipoze ganny sa allowance, zot annan pou appeal kot DPA.

DPA a reviz zot kes a kapab pran en pozisyon e a fer zot konnen.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon anvi demann Minis.  I annan bann travayer lantrepriz piblik ki lo bann Kontra kontinyel, e i annan bokou sa bann travayer ki, ki tonm dan sa kategori ki zot pe fer referans a, sa salary grade 1 eske 5.

Eski Minister, eski Minis i konnen konbyen, ki sa bann travayer pe gannyen a la fen zot kontra 2an ki renouvle, konpare avek travayer servis piblik?

Eski zot fer sa analiz pou zot konpare si vreman sa bann dimoun ki dan, pe travay dan lantrepriz piblik, ki lo sa bann kontra kontinyel, a lafen zot kontra zot pe ganny plis, konpare avek zot bann travayer dan servis piblik, dan menm kategori.

Eski zot fer sa analiz?  E dezyenmmen mon anvi demann Minis.  Bann lantrepriz, parey nou konnen, parey SCAA ki fer plizyer milyon a lafen lannen, e si zot deside zot pa rekonpans zot bann travayer, e ki parey Minis in dir, zot pa oblize.

Eski zot pou krwar poudir sa i pa en lenzistis kont bann travayer ki’n la pou plis ki 5an, 10an, 20an dan sa bann lantrepriz ki pe fer en kantite profi?

Me selman zot pa pe ganny en rekonpans ki soutenab e ki konparab avek bann lezot travayer dan servis piblik.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Deputy Speaker.  Sa bann travayer ki lo Kontra kontinyel zot pou benefisye ler zot resign, la zot a benefisye zot konpansasyon.

Akoz zot pa pou tonm dan sa kategori, an vi ki zot dan lantrepriz prive.  Lo size analiz, si in deza, analiz in deza ganny fer?  Mon pour onnet non, napa en analiz ki’n ganny fer alor nou pa pou kapab fer komanter lo la.

Konsernan SCAA, nou okouran ki i annan en bon package ki SCAA i donn son bann travayer.  E parey nou’n fer resorti, zot pa anba okenn lobligasyon pou met an aplikasyon sa long service allowance.

E zot annan en bon kondisyon travay.  Zot an bon term avek zot bann travayer.  Ki mon mazinen kekfwa se sa ki zot pe mentenir sa pozisyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Minis bann travayer SCAA par egzanp, pa tou, a lafen 2an zot pa ganny nanryen.

E mon krwar i enportan ki Minister i fer en travay vreman al gete konbyen bann dimoun pe gannyen, konpare.  Mon krwar nou bezwen fer, anmenn fairness.

Akoz zot tou le de sekter, servis piblik avek bann travayer antrepriz piblik, zot pe travay pou Gouvernman.  Akoz zot pe travay anba bann lantrepriz ki pou piblik.

E zot bezwen, i bezwen ganny trete, si oule dan en fason ase egal.  I bezwen annan fairness.  Akoz pa neseserman zot pe ganny en pli bon ki bann servis piblik, en?  Mon krwar i enportan ki Minister i vreman regard sa bann travay e i fer en bon konparezon lo bann rekonpans.

Akoz pou esper a lafen ki zot resign.  Nou pe koz 30an, 40an ki en dimoun pou kapab benefisye?  Mon krwar, i pa zis.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker napa bokou ki nou kapab fer pou SCAA.

Akoz si ou fer analiz, zot pa pe kas Lalwa.  Ou konpran mwan?  Akoz sa sirkiler i pa aplik pou dan zot, kot i pou zot.  E i, sizesyon ki ou dir i bon.  Be selman ou pa kapab enpoz lo SCAA pou dir li, be pou sa bann ki pli ba dan salary grid pli ba, petet donn zot sa.

Mon krwar Minister pou vwar li dan en sityasyon ki pa tro byen, pou nou ale al enpoz lo SCAA.  Sa ti komanter. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Flory Larue.  MOn ti a kontan zis avan, remind bann Manm ler zot pe demann kestyon, sa PNQ i tre spesifik e i pe demande, i pe demann Minis si bann travayer pou bann lakonpannyen paraetatik pou ganny peye pou zot tann servis anba sa Scheme.

So i en kestyon wi ou non.  Minis in deza donn bokou lenformasyon lo la, me mon konpran konsern ki i annan pou lazistis e pou fer sir ki Gouvernman i aplik menm, menm kondisyon dan lezot lakonpannyen ki finalman pou Gouvernman.

Me vi ki bokou in ganny dir, annou fer nou kestyon ase bref, ase kler ki Minis i kapab reponn dan en fason kler osi.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker lefe ki tou sa bann antite i own par Gouvernman, sa bann parastatal, mon krwar ki Onorab Mondon i annan en pwen e Minis mon krwar i annan en devwar anver sa bann travayer pou sey negosye avek sa bann lakonpannyen lefe ki nou annan share ladan.

E nou ti kapab diskit avek IOT ek PUC, mon krwar nou kapab donn tou sa bann lezot lakonpannyen menm privilez e les bann staff konnen ki zot bann Board in deside.  Akoz parey ou’n dir sa ki gard en dimoun dan son lanplwa.

Me selman mon kestyon, ver lannen 2012, Gouvernman ti fer bann reform kot serten antite, kot Nasyon, kot Lazans Proteksyon Sosyal, kot Lagrikiltir.  En pe sa bann, lezot Departman ek lezot Minister.

Sa bann staff letan sa nouvo Scheme in vin an fors, zot, zot in ganny dir ki avek sa bann nouvo, bann reform ki ti ganny fer, zot, zot napa sa letan pou zot kalifye.  Eski Minis i kapab donn nou plis detay lo sa?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Pou premye komanter Onorab mon’n pran not ou komanter ki ou’n fer resorti konsernan SCAA.

Konsernen pou ou 2enm kestyon, lenformasyon ki mon’n gannyen, sa bann travayer i sipoze gannyen zot long service allowance.  Akoz zot in travay dan en antite, apre zot in move, zot anba menm term e kondisyon lanplwa.

Sa ki lenformasyon ki mon’n gannyen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Minis letan mon ti donn sa sizesyon mon ti mean pou tou bann parastatal, ki en kominikasyon i ganny fer.

Me lo mon kestyon direkteman, eski si en dimoun i santi ki li i pa pe ganny sa allowance i kapab anmenn son case devan?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Parey mon’n fer resorti Onorab, zot annan tou zot drwa pou zot appeal kot DPA, zot anmenn tou zot bann dokiman, zot prezant laba kot DPA, DPA osi i ava re analize.  Zis bann ki dan budget Gouvernman ki peye.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Minis Gouvernman ki own, ouswa zot majority shareholder dan preski tou sa bann lakonpannyen anba PEMC.

E parey Leader Lopozisyon in dir, i annan staff dan plizyer sa bann konpannyen ki’n travay pou plis ki 10an, 20an, 30an parey bann staff Air Seychelles, SCAA, SPTC, STC eksetera.

Mon kestyon i, eski Gouvernman pa kapab met an plas en Scheme spesyal pou pey sa long service allowance bann staff sa bann antite ouswa konpannyen anba PEMC ki pa kapab afford, ki napa sa finansman pou pey sa allowance.

Parey zot ti fer dan ka 13enm Mwan saler IOT.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan krwar Minister Finans pou pli kapab donn en pozisyon lo sa kestyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Bon vi ki in ariv 3.30, e i reste mon 7 dimoun ankor ki’n demann kestyon, mon propoze nou adjourn ziska 4er e nou ava repran sa 7 kestyon, me mon pour frenm lalis a sa pwen.  Parske mon krwar Minis in donn ase klarifikasyon baze lo kestyon, e nou a repran 4er.

 

(BREAK)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bonn bonn apre midi tou dimoun ankor.  Tou bann Manm Lasanble.  Tou dimoun a lekout.  Nou kontiny nou travay lo nou Order paper.  E nou ti lo PNQ ki’n poze par Leader Lopozisyon avek Minis Telemaque ki la avek son delegasyon.  Prosennman lo mon lalis mon annan Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek ou lekip.  Minis etann dan ki sa lannen nou Tenm Nasyonal i ‘se valoriz Kiltir travay dir’.  Eski Minis in koz lo donn lespwar tenir kont lwayote e tann servis?

Minis akoz ki bann travayer paraetatik dan kestyon ki zot in ganny kit anpandan?  Akoz ki napa en pli meyer konsiltasyon lo en baz enklizif ki desizyon final sa allowance spesyal ti a enkli sa bann travayer osi dan paraetatik pour zot benefisye?

Minis dezyenmman; eski tandans, se pran desizyon avan konsilte ki nou pa trouv en fair deal finalman?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey mon’n fer resorti, sa bann Lantrepriz i annan zot striktir an plas.  E zot Board ki pour deside si pour donnen sa allowance oubyen non.  Sa i pour depan lo soustenabilite lakonpannyen.  E si lakonpannyen pe fer byen, oubyen non.  E la zot a pran sa desizyon si pour donnen oubyen non.

Gouvernman pa kapab enterfer li.  Se pour la rezon ki parey mon’n dir lo komansman, Board ki pour bezwen deside si pour donnen oubyen non.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i ava donn nou sa garanti ki son Minister parey in dir, an konzwent avek Minister Finans, zot ava kontinyen sa konsiltasyon avek le bi pour ankouraz sa bann Paraetatik.  Avek le bi ki tou travayer finalman ki nou klasifye zot koman travayer Gouvernman, zot ganny sa benefis.  Akoz parey mon dir.  Se ki i annan en deba lansman.  E i annan serten lenzistis ki merit ganny korize.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab William.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mr Speaker mersi pour ou kestyon.  Mr Speaker parey nou’n dir oparavan e dan opening statement.  Minister i ava ankouraz sa bann lantrepriz prive pour zot kapab at least regard dan posibilite pour kapab donn sa bann travayer sa long service allowance. 

E nou Minister nou pa pour kapab, poz enpoze.  Nou a kapab diskite, koz ek zot, fer konsiltasyon.  Me i annan en serten zistans ki nou pour kapab arive.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jean-François Ferrari.

 

HON JEAN-FRANÇOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker e bonn apre midi Minis.  Minis mon premye kestyon i baze lo lefe ki sak fwa ki nou- nou konnen sak fwa ki nou fer en zes, en zefor an faver en kategori travayer, par ler i anmenn en dezavantaz pour lezot travayer.  Zot vwar li koman zot, zot pa’n gannyen.  Nou konpran poudir tou keksoz nou pa kapab fer an menm tan.

Me selman mon mwan ti a kontan demann ou si- premyerman mon ti a kontan ankouraz ou dan sa direksyon kot ou pe ale pour ou angaz avek lezot parastatal e lezot konpannyen kot Gouvernman i annan par ladan pour zot gete ki zot kapab fer.

Me mwan mon annan en propozisyon spesifik kekfwa ki ou ti ava kontan take onboard.  Pour ou fer sa lankourazman, kekfwa i enportan ki Minister Finans avek ou Minister i kapab ed sa bann Konpannyen pour evalye kou.

Sa mezir, si zanmen zot annan lentansyon.  Si zot pe konsider sa mezir.  Si zot kapab ganny sa led pour zot evalye, deza i ava en lankourazman kler pour zot kapab al dan sa direksyon.

So alors mon ti a kontan demann Minis, si i ava pare pour li avek Minister Finans, avek DPA pour regarde ki son lenplikasyon lo sa bann Konpannyen kot zot bann travayer pa pe gannyen sa bann benefis.

Dezyenmman: lo sa baz, e lo baz ki Minis in dir ki i annan serten Konpannyen ki’n deza angaz zot dan sa direksyon?  Eski Minis ti ava aksepte pour revin – pour vin en zour, dan Lasanble, devan Lasanble dan detrwa mwan, pou dir avek nou ki sikse ki zot in kapab gannyen dan sa direksyon?

Akoz nou ti a kontan, nou ti a kontan kapab evalye sa mezir lankourazman ki ou pe met an plas.  E kekfwa ou a kapab vin avek bann bon nouvel pour dir avek nou poudir be laplipar i annan serten ki nou ankor pe espere.

Akoz la mon pe koz – sa i mon premye kestyon.  E sa kestyon i baze lo bann- sirtou lo bann travayer STC ki i annan en bon pe dan Mont Fleuri.  E bann travayer Air Seychelles ki vreman zot ti a kontan konnen poudir zot pe regard dan sa direksyon.  Sa i mon premye kestyon.

Mon 2enm kestyon.  Se ki, pour bann ki ganny en end of Contract payment ki zot, zot pa kalifye pour sa long service allowance.  Eski Minis, eski ou Minister i a kapab regarde ki mannyer sa long service allowance i balanse vizavi the End of Contract payments?  Mon ava dir ou mon ka- mon annan en ka en travayer STC ki’n fer 28an servis.  Ya, en travayer.  Non mon pa asire si STC.  Me selman en travayer Gouvernman ki’n fer li 28an servis.  E li ler i pour fer son Kontra 2an, i pour terminen, i pour ganny li R33, 000.

Tandis ki si li i ti eligible pour long service allowance,  i ti pour ganny li R36, 000 par lannen.  3, 000 par mwan.  3, 000.  2, 500 par mwan apepre.  So, la deza in kree en nespes de balans.

So eski Minis i kapab dir nou ki dan en prosen letap zot – ki zot pe regard bann saler, zot pour annan en regar pli spesifik lo sa bann End of service, End of Contract payments pour regete ki mannyer zot kapab re balans li pour fer sir ki i pa adverse li, afekte bann ki pe ganny sa End of Contracts benefits. 

Akoz, ler en group travayer pe ganny en keksoz, pri lavi i monte an konsekans.  E sa bann ki pa’n gannyen zot, zot, santi zot, zot dezavantaze.

So sa 2enm kestyon.  Se pour sey ganny Minis pour dir nou ki son long term vision pour les zot bann travayer ki pa’n kalifye pour sa long service allowance?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar i annan 3 kestyon.  Kestyon ‘sikse’ sa long service allowance, mon krwar nou pour bezwen – mwan mon mazinen i plito i bon nou kit the – evalyasyon lo nivo sa bann Lorganizasyon.

La si Minister i al antre ladan, i pour paret konmsi Minister ki pe fer en kontrol lo sa Board pour dir li ki mannyer ou pour evalye, ki mannyer sa travayer, sa enn pa gannyen, sa enn i gannyen.  Mon krwar nou kit li lo nivo sa lorganizasyon.  Mersi.  Sa dezyenm kestyon.

Lo konsernan End of Contract payment Mr Speaker.  Mr Speaker, laplipar du temps ki- normalman i konmsa; bann travayer ki lo Kontra i pa ganny zis End of Contract payment.  Zot ganny en increase dan saler ki nou apel li en ‘performance allowance, e otomatikman zot ganny en logmantasyon.  E apre osi zot ganny peye at the end of the contract en serten poursantaz zot saler.

E se pour la rezon ki ler in ganny diskite pour donn sa long service allowance, bann travayer ki lo Kontra i pa’n ganny anglobe ladan an vi ki nou konnen i annan serten benefis ki zot gannyen ler zot lo sa Kontra.  Alor nou bezwen mazin bann ki pa lo Kontra, ki pa pour benefisye parey lezot i benefisye – ok?

Konsernan lenplikasyon pour diskit avek Minister Finans, bann lenplikasyon bann lezot travayer ki pa’n ganny sa allowance.  Sa i pour en kou finansyel parey nou’n dir dan statement.

E Minister Finans pour bezwen pronons son lekor lo la.  Selman i pa – mon pa vwar nanryen mal pour nou at least ganny en koze avek Minister Finans pour demann li ki mannyer nou krwar nou kapab koz ek li, diskite.  Ganny the picture itself parey ou dir, pour nou kapab the way forward.  Se tou.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker toultan lo tou lede kote latab nou konnen.  E letan mon’n ekout Onorab Ferrari, Onorab Ramkalawan.  Nou konnen poudir sa kestyon larzan, i en keksoz sansib dan sa pei Sesel.

Now.  Me i annan en keksoz osi ki nou konnen.  Ki nou konnen, e i byen ki- si nou pa kapab fini fer li la ozordi, me Minis ki annan sa portfolyo employment.  Nou bezwen pe mont lo televizyon, lo radyo pour donn en leksplikasyon serye dan sa pei.

E lo kwa?  Ozordi Mr Speaker, i deza annan en diferans dan saler ki sa ki nou apel ‘public service’ i gannyen strikteman pa ale, konpare relativman avek saler ki bann travayer Seselwa, nou bann frer, ser Seselwa i gannyen dan bann Konpannyen Paraetatik.

Akoz i 2 natir travay ki diferan.  E la baz, se ki sa bann Konpannyen Paraetatik, zot annan en Scheme ki anpar or ankadre zot travayer anba zot Lenstitisyon or anba sa travay ki zot pe fer.  Apel li IOT, apel li PUC, apel li STC, apel li Air Seychelles.   I annan en diferans esansyel.

Now.  I dan knowledge Seselwa ozordi.  I dan knowledge Seselwa ki i deza annan en unfairness.  En unfairness an relasyon avek saler ki bann travayer dan konpannyen paraetatik pe gannyen avek bann travayer ki strikteman pa ale public service pe gannyen.  Sa i dan knowledge Seselwa.   Now.  The unfairness is already in existence, the unfairness. 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Poz ou kestyon avek Minis.

 

HON SIMON GILL

Now.  Ki mannyer, ki mannyer nou regle sa?  Prezan nou bann politisyen, ler Gouvernman in dir nou pour donn long service allowance.  Bann travayer dan Public Service, nou oule par lekstansyon, tou bann travayer dan Konpannyen Paraetatik i gannyen.  E nou par ekstansyon Air Seychelles lot, lot, IOT eksetera.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Gill silvouple poz ou kestyon avek Minis.  I pa ler pour nou fer en statement e deza…

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker. Mr Speaker.  Mr Speaker Now.  Ok, wi.  Mr Speaker sa ki nou bezwen tonm dakor lo la, koman en kestyon ki mon pour demande. Eski Minis, eski Minis i kapab dir nou dan sa Lasanble ozordi, si i ava travay lo en Prozedlwa ki i ava fer li Legal apre ki tou bann konsiderasyon in ganny pran?  Pour ki ler Gouvernman i deside pour donn en logmantasyon travayer dan strikteman par ler public service.  Ki sa par ekstansyon i ava al pour osi bann Konpannyen Paraetatik pour bann travayer ki dan konpannyen paraetatik.

Now par lekstansyon.  Par lekstansyon Mr Speaker, i enportan ki Minis i note.  Akoz 13enm Mwan Saler in ganny fer resorti la dan sa Lasanble, ki nou’n osi- Gouvernman in ed Sekter Prive pour kapab donn bann travayer anba zot diferan biznes sa 13enm Mwan Saler.  I vre oubyen non?

Now.  Eske nou pe al lo en plan kot nou pe dir akoz ki i annan sa long service allowance?  Par lekstansyon nou bezwen fors Sekter Prive osi pour donn long service allowance zot travayer dan private sector? 

Mr Speaker sa, sa kalite melimelo dan nou lekonomi, nou pa kapab tolere sa kalite keksoz koumsa.  Nou pa kapab.  Nou bezwen fer sir poudir nou pa pran en pozisyon kot nou pe al dictate Sekter Prive dan sa pei pour donn larzan de le moman koman Gouvernman i donn R5.  Sekter Prive osi fodre i swiv par la swit.  Nou pa kapab fer sa dan en Lekonomi

 

MR DEPUTY SPEAKER

Non!  Onorab Gill mon bezwen aret ou la…

HON SIMON GILL

Parey Sesel Mr Speaker…

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon bezwen aret ou la.  I annan zis en sel kestyon.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

I annan zis en sel kestyon ki’n ganny demande.  Eski Minis i kapab konsider en Lalwa ki kapab fer ki si zot donn en logmantasyon pour Sekter Piblik i pour egalman aplike pour Sekter Paraetatik?  Se sa kestyon.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mr Speaker mersi bokou pour kestyon.  Mr Speaker mon pou re poze- mon pour refer sorti, mon krwar strikteman i bezwen ganny deside par sa Lantrepriz Prive si i anvi donn logmantasyon- i anvi donn sa long service allowance son bann travayer.

Akoz zot annan en diferans striktir avek Gouvernman.  Mon pa krwar nou devret al dan Lalwa.  Akoz la mon krwar nou pour al anpay nou menm la, parey Onorab pe dir.

Mwan  mon krwar ki nou devret swiv li parey i ete konmela.  Son Board of Directors i a deside, si zot pour kapab soutenir pour donn sa logmantasyon.  La apre dan le fitir i a pran en desizyon baze lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  bonn apre midi tou dimoun.  Premyerman mon ti ava kontan demann Minis.  Sa allowance ki pe al ganny entrodwir.  Dan ki kad Legal ki i tonm anba la?

Eski i annan en SI par egzanp ki’n sorti?  Kot tou sa bann kondisyon ki Madanm Cosgrow in koz avek SBC, News Extra kot in donn tou bann lenformasyon, i ava ganny en dokiman ki demen an nwanr ek blan ki personn pa ava dir, i pa ti konnen, pa ti devret koumsa, eksetera.  Mon anvi konnen si Gouvernman in vwar nesesite pour formaliz sa lanons.  Mon premye.

Dezyenmman.  Mon rekonnet ki Minis in dir ek nou ki, i annan serten kestyon selman Minis Finans ki kapab reponn.  E i vre, sa lanons sete Minis pour Finans, Anbasader Loustau Lalanne ki ti fer la anndan dan bidze 2019.  Me solman mon ti ava oule krwar ki sa size in ganny diskite dan Cabinet.  E koumsa alor ki mon ti ava kontan Minis i dir ek nou.  Ki ti santiman Gouvernman vizavi size ki pe ganny anmennen dan Lasanble ozordi?  Akoz nou vwar en lenzistis vizavi bann travayer servis piblik ek bann travayer SOE’s.  Malgre Legalman zot pa devret gannyen.

Legalman napa ground.  Be solman i annan en lenzistis.  Akoz dabor zot travay dir e dividend ki zot ki prodwi, i ede pour fer pei marse.

SCAA par egzanp, ki pe ede peye pour fer roundaboutSo lo en kote nou vwar poudir ler Gouvernman i oule fer en keksoz, in fer.  IOT a 2 lannen konsekitiv, Gouvernman in met dan Bidze.  E en fwa menm nou, nou ti anpese.  Zot in pas par deryer, in donn 5 milyon!

Ler i anvi fer, i fer.  So mon anvi konnen – mon kestyon, kekfwa Minis in sa.  Se ki, eski letan sa desizyon ti ganny pran dan Cabinet ti annan en largiman, en konversasyon lo eski  nou pa pe fer en desizyon, ki pour enzis vizavi en group travayer dan pei?  Mersi.

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.  2 morso kestyon, eski i annan en baz Legal, si ou annan lankadreman?  E dezyenm.  Eski Konsey de Minis ti konsider donn menm Scheme avek parastatal?

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Gouvernman in fer sorti en Polisi Administratif, konsernan sa long service allowance.  E sa in fer li par en sirkiler, No.7 ki 2019.  Nou napa en S.I.  Ok?

Konsernan desizyon ki Cabinet – desizyon dan Cabinet,  Konsiderasyon i parey in ganny dir.  Se bann lantrepriz ki pou pran sa desizyon si zot pour donn sa logmantasyon zot bann travayer.

Akoz nou konnen poudir sa bann lantrepriz i pa budget dependent.  Alor zot pour bezwen regarde zot menm, dapre zot leta finansyel, si i annan posibilite pour donn sa bann travayer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi.  E pour ledikasyon piblik, en sirkiler Administratif ki pwa legal i annan ki i pour last, as long ki i pour kapab last?  Demen par egzanp Gouvernman i kapab retir sa i dir ‘dezormen nou pour aret donnen?’  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, normalman Gouvernman i pa pour fer en Polisi ki i pour dezavantaze.  Nou pour fer en Polisi pour amelyore, fer li vin pli byen.

E sa Polisi i la.  I valab.  Gouvernman napa lentansyon pour retir li, as far ki  mwan mon konnen.  E i pour la an aplikasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Vitman Mr Speaker.  Be en legzanp en desizyon koumsa.  Par egzanp en bout later par dimoun, Gouvernman pa pour vann ou en bout later letan ou deza annan?  Konmsi pour mwan i parey.  Demen nou kapab dan en sityasyon kot Gouvernman i vwar poudir be, nou nepli kapab soutenir.  So Minis i donn nou en garanti ki i pa pour le ka a lavenir.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mr Speaker, mon krwar pa si nou oule sa i arive.  Akoz nou bezwen travay pour fer li soutenab – pour fer li marse.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Minis mon pa tro konnen si sa kestyon pour al direkteman anba ou Minister, oubyen Minis Finans.  Me selman mon asire ki bann travayer L’Union Estate petet zot anvi konn en pti gin zot pozisyon kot zot ete.

Pour bann travayer L’Union Estate si zot pa pour benefisye anba sa allowance spesyal?  E an vi ki L’Union Estate in konfirmen ki zot pe zwir profi depi lannen 2017.  E la resaman zot in fek dir ki zot pe fer ankor profi.

Eski L’Union Estate pour kapab konsider re envestir sa profi dan zot travayer?  Ou eski Gouvernman osi pour pare pour forgo son dividend lo profi,  si sa i a lanver, travayer L’Union Estate?   Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Sophola.  Selman mon krwar Minis in deza fer kler son pozisyon.  Mon a permet ou repet li.  Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Wi Mr Speaker.  Selman mon mwan ti pe koze pour mon bann dimoun La Digue konnen e tande.  Petet zot pa’n tro swiv.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon konpran ou.  Selman i osi en lakonpannyen paraetatik, e alor in koz lo Lakonpannyen Paraetatik.  Me mon les Minis donn son larepons.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Wi.  Mon pa pe rod dividend Mr Speaker.

 

(Interruption)

 

HON NOLINE SOPHOLA

(Mon pa’n koz ek ou madanm!)

 

(Interruption)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis ou annan laparol.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler nou pe koz dividend, mon krwar Finans i a pli kapab pronons son lekor lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minis in koz lo lefe ki bann travayer sekter piblik i al – zot al swivre bann kour and zot in service deza.  And letan sa bann travayer i ale, zot napa en break dan zot servis.

Par egzanp nou pe regard menm bann teachers ki’n al Botswana, zot in al 2 a 3an.  And zot ti pe still ganny zot saler tou le mwan, e ti napa sa break dan servis.  E eski sa i vedir ki sa bann dimoun pa pe ganny- pa pour ganny zot larzan?

E apre osi, eski Minis- mon pa kapab dir ou krwar –  parske nou pa kapab demann ou lopinyon,  eski sa i pa pour vedir i pour dekouraz bann travayer ki dan servis, pour zot al swivre bann course, pour zot kapab ganny en Degre?  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Mon pa devret les sa kestyon pase.  Parske mon pa vwar li i lye avek kestyon ki devan nou la.  Me vi ki Minis i la, mon a permet sa kestyon ganny reponn.  Me selman i pa relye direkteman avek sa kestyon.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab parey mon ti eksplike oparavan.  Si zot in al plis ki 14 semenn.  Otomatikman ler zot retournen, zot pour bezwen at least fer sa letan ki zot pa’n la, anmenn forward, pour zot kapab ranpli sa 5an, 10an, 15an.  Apre la zot a benefisye sa long service allowance.  Ou konpran mwan?  Parey la si zot in ale pour 6mwan, ler zot retournen pour zot kapab kalifye, fodre zot fer ankor 6mwan.  La apre zot a benefisye.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Minister.  Atraver ou Mr Speaker.  Lefe ki napa en break dan service, akoz sa bann dimoun zot ganny peye zot!  I ti napa en break dan zot service, menm si zot in al 2an, 3an.  E akoz ki nou pe pini sa bann travayer pour zot kontinyen espere, si ti pour kalifye la?  I bezwen esper ankor 3an ankor pour li kapab kalifye.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon konpran ki Onorab pe dir.  E menm prensip in ganny servi pour 13enm Mwan Saler.  E nou’n servi menm metrics ki ou kapab dir, se ki ler ou a – ler ou pa la pour plis ki 14 semenn,  otomatikman ou pour bezwen servi sa letan ki ou pa’n la an deor pe,  e dan servis pour ou kapab kontinyen pour ganny – eligible pour ou kapab ganny sa long service allowance.  E mon’n pran note ou bann komanter ki ou’n fer resorti.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.    Lekel morso ki pa’n reponn?

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Sa i pa pe dekouraz travayer pour zot pa al training?

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis.  Mon pe vreman fleksib avek zot.  Parske napa nanryen pour fer ek Scheme.  I annan pour konnen si Scheme i aplikab pour lakonpannyen paraetatik.  Se tou.  Non, non, non pa lo la.  Non, non, non.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler en travayer i al training.  Sa training nou get li i pour vin ou.  I en leksperyans ki ou pour al avek.  Se pour la rezon ki ler nou’n prepar policy, nou’n mazinen ki ou a vini, ou a retournen, ou a fer ou letan.  Apre ou a benefisye.  Sa ti lozik deryer si ou’n an deor pour 14 semenn apre ou bezwen carry forward sa letan pour ou kapab benefisye.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan remersi Minis pour son bann larepons ki in donnen, depi o komansman.  Solman mon ti a kontan dir poudir pour mwan ozordi i en moman tris.  Parski letan Tenm Nasyonal pour sa lannen se ‘Valoriz travay dir’ parey Onorab Waven William in dir.  E ozordi Minis i vini i dir ek nou poudir sel 2 lantrepriz ki pe ganny valorize, travay dir.  Se zis PUC avek IOT ler mwan mon’n ekout li.

E letan en travayer i fer bokou pli byen dan son landrwa travay,  e son landrwa travay, e son Lantrepriz i anvoy li en training pour li fer bokou pli byen, pour li anmenn plis larzan pour son lantrepriz piblik,  sa travayer i ganny pini atraver son training ki i al gannyen.  Alor sa pour mwan i tris.

Mr Speaker nou pe koz lo bann dimoun ki travay SCAA pa’n ganny dir.  STC, PUC, IOT.  Ou konnen i bann group Seselwa ki’n travay 25an, 30an, 35an.  Bann Seselwa ki’n donn zot lavi.  E zot in travay onnet Mr Speaker.  Zot in fidel dan zot travay.  Bann manman ki’n leve granmaten pour zot al travay.  Letan mon koz avek Vivienne kot STC Depo, i leve toulezour, e li in fer plis ki 10an.  Ozordi li i ganny kategorize koman i pa kalifye pour li ganny sa benefis ki nou pe donn en pe dimoun,  e en pe pa pe gannyen.

Selman mon kontan letan dimoun in dir poudir ou konnen, nou pa kapab tro enpoz lo bann lantrepriz, akoz depan lo zot finans.  Selman 13enm Mwan Saler ti ganny forse dan lagorz tou Lantrepriz, enkli bann prive laba deor.  Alor mon ti a kontan demann Minis, lekel sa bann lantrepriz ki Minis in koz lo la pli boner, ki ou’n koz avek apard PUC avek IOT pour negosye, pour gete ki mannyer keksoz i balanse,  pour ki sa bann dimoun osi zot ganny en pti keksoz ki nou pe koz lo la Mr Speaker?

2enm kestyon.  Mon ti a kontan demann Minis, STC zot, eski zot tonm dan sa kategori?  Eski Minis ou’n negosye ek STC?  I paret STC i annan en bon larzan li STC.  Se parske STC ki ti pe lwe building avek Parti Lepep pour R800, 000 par mwan, e la in aste pour lavaler 17milyon!  E se STC ki pe pey SSI parey nou’n tande  1milyon par mwan kot Hypermarket!

Eski STC li tou sa bann travayer ki’n la pour plis ki 30an depi lepok SMB.  Ler SMB ti ankor fer piknik popiler Port Launay.  E sa bann dimoun ankor faithful, e zot la pe servi san tous ‘en SOU’ larzan STC; san pran en bout dibwa lo Depo STC.  Eski zot pour ganny en pti keksoz zot osi dan tou sa negosyasyon ki Minis in koz lo la?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mr Speaker mersi bokou.  Sa bann lantrepriz ki nou’n diskite, nou pe koze avek zot.  I annan apepre en 20tenn.  I annan ankor ki’n dir nou zot pour konsidere pour zot kapab donn sa long service allowance.  Selman mon krwar, mon a les zot enform zot travayer zot menm.

Akoz mon krwar zot annan en ler ki zot pour dir.  Akoz apre si nou fer resorti, apre zot, zot pa ankor pare, parey mon’n dir.  Zot bezwen diskit ek zot Board, regarde si lantrepriz son mwayen finansyel i permet li pour li kapab soutenir pour sa lannen, e lannen answit – ok?

Konsernan STC.  Wi nou’n diskite ek STCSTC in dir nou poudir zot pour diskit ek zot Board.  E mon pa kapab fer ou komanter pour dir wi STC pour donnen.  Akoz i pa’n dir mwan i pour fer sa.  E mon pour annan tor si mon vini mon vin dir la dan sa Lasanble poudir wi i pour donnen.

E nou pe – nou mazinen, nou espere kekfwa zot a konsidere pour zot kapab donnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Minis pour ou larepons.  Mr Speaker en dernyen kestyon final.  Mon ti a kontan zis demann Minis, koman Minis ki responsab bann travayer ki nou annan dan nou pei, e se li ki reprezant Gouvernman.

Eski dan tou sa bann negosyasyon Minis, si zanmen pa marse.  Eski ou Minister ki responsab bann travayer dan pei, zot pour negosye avek Gouvernman pour ki Lalwa Public Service Salary Act 2013 2 (d) i ganny amande?  Pour ki sa bann travayer ki nou pe koz lo la, zot osi – eski Gouvernman pour annan sa kouraz?  Eski ou Minister pour annan sa kouraz pour met sa devan Gouvernman pour nou adres sa size ki nou pe koz lo la,  pour ki sa bann travayer parey nou tou nou pe mansyonnen ki’n travay faithfully long service.  Zot in donn tou zot lavi dan sa Lantrepriz pour zot kapab ganny en pti keksoz parey nou tou nou pe demande?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar mon pour bezwen repete, poudir sa bann lantrepriz zot bezwen pran desizyon lo zot menm, si zot pour kapab donn sa long service allowance. 

Si nou Minister pour kapab dan en pozisyon amann sa Lalwa ki ou’n mansyonnen, ki pour kapab fer lezot travayer paraetatik benefisye sa long service allowance, mon pa pour kapab komet mon lekor la an se moman.

I ti a bon si nou kapab.  Akoz tou travayer ti a kontan.  Akoz i pour benefisye tou dimoun.  Me selman nou bezwen mazinen, dan sa bann lantrepriz prive, i annan lezot benefis ki zot gannyen, ki travayer sekter piblik pa benefisye.  sa nou’n vwar, sa nou’n okouran, akoz nou’n vwar dokiman.  E mon a pran note ou sizesyon ki ou’n fer resorti, e nou a regarde.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan koman Loter kestyon,  mon donn ou dernyen la parol.

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou.  Onorab Gill i regard mwan Mr Speaker.  Mwan ki’n anmenn kestyon e zis pour remind li.

Mr Speaker mon ti ava kontan si Minis ti ava kapab donn nou detay an partikilye IOT.  Akoz IOT in ganny mansyonnen.  E sa ki Minis in dir, i resanble ki Management in dir travayer en lot keksoz.  Alor mon ti ava kontan si Minis ti ava kapab – mon konnen i pa pour kapab fer li la deswit.  Me i ti ava kapab fer bann travayer ganny bann detay.

Mr Speaker i annan – zis anpasan – mon ti ava kontan dir Minis si i realize ki dan en pe dan sekter piblik avek serten bann allowance, espesyalman kot bann teachers i konsernen.  I annan serten teachers ki pour ganny plis ki zot Headteacher.  Sa osi tou mon krwar nou bezwen regarde.

E Minis, eski ou ava dakor avek mwan ki apre tou sa bann diskisyon ki nou’n gannyen, bann kestyon sorti lo 2 kote latab, bann pwen ki’n ganny souleve ki – e larepons osi ki ou’n donnen; ki kantmenm sa legzersis i pa’n en legzersis byen kalkile, i pa’n annan bann analiz vreman afon, e ki in en desizyon en pe tro vit ki’n ganny pran e ki ozordi nou pe vwar en kantite loopholes parey nou dir.  E sa bann loopholes i anmenn lenzistis dan zot menm.  Eski Minis i ava dakor avek mwan lo sa?

Mon ava kit sa, e son larepons epi mon ava – si ou permet mwan Mr Speaker, then mon ava demann li mon dernyen kestyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis, 2 morso kestyon IOT, Headteacher versus teachers.  E Minis ou annan la parol.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker detay konsernan IOT, parey Onorab in fer resorti, i pa available la.  Nou a kapab at least fer available pli tar.

Lo size teachersHeadteachers i annan son benefis ki li i gannyen.  Akoz i lo Kontra, i pour ganny son end of year Contract, i pour benefisye son allowances, son performances, son performance allowance.  E apre i ganny son Gratwite at the end of the Contract

E si a mon lopinyon sa policy in byen kalkile e i pa’n, in analiz tro vit.  Sa mon krwar mon a bezwen pran note ou komanter Onorab e mon a regarde avek DPA.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker.  Mon kontan lonnekte Minis dan sa larepons ki in donnen.  E mon krwar Minis i pe dakor avek mwan, ki poudir i annan bokou kalkil ki pa’n vreman ganny met devan.

Mr Speaker, mon ti ava kontan koman en dernyen parol, dir Minis mersi pour lankourazman, ki parey in dir avek nou i ape sey donn bann diferan Lorganizasyon atraver bann negosyasyon ki i pe fer.  Mon krwar ki i byen ki i al dan sa direksyon.  Parski se sa ki bann travayer pe atann.

E sa pour sa rezon ki mon’n anmenn sa kestyon.  E  mwan  mon kapab asir Minis ki poudir si li i pe al dan sa direksyon.  Nou osi tou nou anvi anvoy en mesaz kler pour tou sa bann diferan lakonpannyen pour zot pran zot travayer o serye, e silvouple donn zot sa rekonpans pour tann servis.  Parski sa dan li menm par egzanp i ava permet Mr Speaker ki sa travayer ki ganny R7mil i ava kapab ariv kot li apre ki in travay pour 30an avek R10mil dan son lanmen.  Sa enn ki ganny 10mil  i ava kapab ganny li 12mil.  E ki alor nou lo nou kote, lo kote LDS, nou pour ankouraz tou sa bann lakonpannyen pour pran zot responsabilite e debout lo kote travayer Seselwa!  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis mon pa konnen si ou oule fer en komanter.

 

MINISTER MYRIAM TELEMAQUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Gouvernman osi pe ankouraz sa bann lakonpannyen prive e paraetatik pour zot kapab diskite ek zot Board, regarde si zot kapab at least donn sa long service allowance zot bann travayer.  I bann travayer ki la avek zot ki pe lwayal avek zot, ki pe travay.

E pour en lakonpannyen oubyen lantrepriz progrese, se travayer ki fer li marse.  Alor nou bezwen rekonnet tousala.  Mersi Mr Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Minis.  E avek sa nou’n ariv a lafen nou PNQ pour ozordi.  E mon ti a kontan remersye Minis e son delegasyon.  Minis Myriam Telemaque, e son delegasyon, Mrs Jessie Esparon, Mr Steve Monnaie, e Ms Veronique Bresson e nou ava eskiz zot parmi nou.

 

 

(MINISTER MYRIAM TELEMAQUE AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon vi ki in ariv 4. 45 e i reste nou lo nou Order Paper bann Mosyon, iI pa pou fer okenn lazistis pour nou komans en Mosyon 4.45.  E alor nou pour repran demain matin 9er avek Speaker Prea dan Chair.

 

 

(ADJOURNMENT)