::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Tuesday 2nd July, 2019

Verbatim Tuesday 2nd July, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 2nd July, 2019

 The Assembly met at 9am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Mon napa okenn kominike pou mon fer bomaten.  Nou ava zis pas en pti pe lo Order Paper pou nou regard travay pou lazournen.  Nou pou annan en bann dokiman, bann Papye ki Madam Clerk i ava lir dan en pti moman, ki pe ganny prezante.  Apre nou pou al lo kestyon ki pou Minis pou Lasante responsab pou Lasante kot nou annan nou 8 Kestyon Ordiner.  Apre nou annan nou 1 Kestyon Irzan pou menm Minister savedir pou Minis Lasante.  E apre sa nou pou pran nou en Kestyon Irzan pou Minis responsab pou Lapes ek Lagrikiltir.  Apre nou pou kontinyen avek nou travay lo bann Mosyon, kot nou annan de Mosyon ki pe demann Lasanble pou ratifye de Konvansyon.  En konvansyon avek en amannman pou en protocol.  Apre nou ava kontinyen lo nou bann lezot Mosyon e nou ava kontinyen avek Mosyon ki Lasanble ti pe debat lo la semenn pase, Mosyon ki ti ganny move par Onorab Chantal Ghislain.  So vwala en pti pe nou travay pou ozordi avek demen.  E toudswit mon ava donn la parol Madanm Clerk pou lir bann Papye ki pe ganny prezante.  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm e tou dimoun ki a lekout.  Sa semenn lo Order Paper bann Regilasyon ki pe ganny prezante, nou annan;

S.I. 36 of 2019 Financial Services Authority (Regulatory Sandbox Exemption) Regulations, 2019

        S.I. 37 of 2019 Employment (Conditions of Employment of Domestic Workers) Regulations, 2019

        S.I. 38 of 2019 Employment (Fees) (Amendment) Regulations, 2019

        S.I. 39 of 2019 Employment Act (Exemption) Order, 2019

        S.I. 40 of 2019 Customs Management (Tariff and Classification of Goods) (Amendment) Regulations, 2019

        S.I.41 of 2019  Customs Management (Prohibited and Restricted Goods) Regulations, 2019.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  E toudswit mon ava demann Parliamentary Reporter pou apel Minis avek son delegasyon.  Zis mon a fer rapel the House Committee, Assembly Business Committee ki nou pou meet 1.15 dan Speaker’s Conference Room e 12.30 nou annan en short meeting pou Komite Reform e Modernizasyon.  Sa osi tou pou fer dan Speaker’s Conference Room.          Komite Madanm Caucus, madanm osi pe rankontre pandan lunch time dan Committee Room 2.

Bonzour Minister Jean Paul Adam, Minis ki responsab pou Lasante e welcome dan nou Lasanble.  Bonzour Dr. Danny Louange ki CEO pou Health Care Agency, Dr. Lauren Reginald ki the Special Advisor to the Minister e Mr Marthy Vidot Personal Assistant to the MinisterMinister ankor enn fwa bonzour avek ou lekip e welcome dan Lasanble Nasyonal.  Nou pou al direkteman lo kestyon e mon ava donn la parol Onorab Paul Ernesta pou premye kestyon.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Minis e ou delegasyon, tou bann koleg Onorab e tou dimoun a lekout bonzour.  Mr Speaker mon kestyon i lir comme swivan:

Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble lo progre dan plan pou transform tou rikord pasyan dan en versyon elektronik – donnen konplent ki rikord dan file pasyan parfwa i manke e menm perdi?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, tou bann Manm Onorab e tou bann dimoun ki pe swiv nou deba bonzour, e mersi pou mon ganny sa sans ankor enn fwa pou vin adres Lasanble lo sa bann size e sa bann kestyon ki’n ganny met devan nou.

Onorab in met lanfaz lo sa kestyon kot parfwa en serten file i perdi e sa i kree serten problenm pou bann pasyan ki pe espere sirtou par egzanp pou vwar spesyalis, e nou konsyan poudir sa i en problenm ki nou bezwen met lanfaz pou nou adrese.  Mon ti a kontan dir ki premyerman aktyelman nou annan en sistenm ki byensir baze lo bann rikord papye.  Lo bann kart ki baze dan bann sant lasante e osi bann kart pasyan ki dan Lopital sirtou kot i konsern bann servis spesyalize.  Nou annan en sistenm file tracer ki bann Zofisye Lenformasyon Lasante bann Health Information Assistant i annan responsabilite pou swiv sa bann rikord, baze lo sa sistenm kot zot rikord sa dosye, sa kart sak landrwa kot i ganny anvoye kot sa spesyalis oubyen kot sa sant lasante.

Avek miltiplikasyon bann servis spesyalize ki nou ofer, e osi avek logmantasyon dan la kantite maladi non- kominikab, ki vedir parfwa en dimoun i kapab pe swiv avek plizyer spesyalis in ogmant bann ka kot parfwa bann kart i perdi. E nou konsyan poudir sa i pa akseptab e pou sa ki annefe depi 2011 nou’n konmans sa demars pou nou fer en sistenm elektronik atraver en software, ki pou permet nou met nou sistenm dan meyer sityasyon posib, pou fer sir ki sa bann file i disponib toultan.

Sa software ki nou pe aste atraver en laliny kredi avek Gouvernman L’Inde, i pou permet nenport ki dokter dan nenport ki sant Lasante atraver limero idantite en pasyan, pou li annan akse avek sa rikord sa pasyan.

Savedir sa risk perdi en kar pou nepli la. Akoz ou pou toultan annan akse elektronik avek sa rikord.  Sa proze i osi fer provizyon pou annan en sistenm backup.  E byensir  dan enterim, nou pou bezwen osi kontinyen servi nou sistenm papye ziska ler sa sistenm elektronik i konpletman an plas.

Zis mon ava donn Lasanble en pti pe apersi lo sa prosedir, pou nou aste sa sistenm lenformasyon lasante ki’n ganny fer atraver Exim Bank L’Inde atraver en laliny kredi.  Alor premye linisyativ pou al dan sa direksyon ti konmans sa demars an 2011  me an  2015 kot ti annan en  demars opred bann operater, pou vwar posibilite pou aste sa lozisyel, sa software.  Malerezman an 2015 sa pa ti abouti.  Me nou ti bezwen refer sa prosedir an 2016, kot nou ti fer en dezyenm tantativ pou fer sa procurement baze osi lo bann lenformasyon ki nou ti annan sorti kot DICT e osi baze lo bann sistenm lasante ki egziste dan bann diferan pei.

Sa demars ki nou’n  fer apartir 2016, sa premye tantativ, nou’n realize ki ti annan serten mankman dan sa demars.  Par egzanp serten spesifisite ki konsern nou sistenm lasante, nou sityasyon spesifik e sa ti nesesit pou nou refer sa tender e sa ti ganny fer an 2017.  E letan sa lot tantativ in ganny fer, nou’n fer demars opred bann konpannyen dan L’Inde anliny avek sa ‘’call for proposals’’ ki’n ganny fer dan L’Inde. E i annan  plizyer Konpannyen ki’n submit zot bid pou zot ganny konsidere.

Letan nou’n ariv lo staz final, pou sa tender ti lafen 2018, e nou desizyon ti’n ganny pran lo sa eleman software, pou sa ganny donnen avek en Konpannyen ki apel Manorama ki byensir en konpannyen Indien parmi bann ki’n fer zot bid pou sa software.

Bann lezot konpannyen ki ti’n bid pa ti aksepte sa desizyon e zot ti fer en appeal avek Tender Appeals Board parey i egziste dan prosedir e sa in pran – sa prosedir kot zot in prezant zot bann dokiman avek Appeal’s Board e konsiderasyon zot appeal e sa in terminen an Zen sa lannen.  E nou’n fek ganny let sorti kot Tender Appeal’s Board date le 24 Zen, pou konfirmen poudir ki nou kapab al devan; ki nou konfirm ki nou pou pran sa Konpannyen Manorama.  E  swivan sa nou’n anvoy sa let kot Exim Bank L’Inde pou nou kapab fer sa demars final pou aste sa software konsernen avek  rikord medikal dan Lopital, bann rikord elektronik.

I annan osi en eleman lekipman.  Akoz par egzanp ou bezwen nouvo sistenm bann nouvo computers, bann serten lezot lekipman spesifik ki pou mars ansanm.  I annan nouvo server ki bezwen ganny aste anliny avek sa.  E sa tender osi pou ganny fer prosennman anliny avek sa software ki’n ganny finalize.  E nou ekspekte ki sa bann diferan prosedir pou konmanse tre prosennman.  Apartir Out – apartir (pardon) Zilyet 2019 letan nou pou siny sa Kontra kot 30poursan pou ganny peye.  E apre sa i sipoze ganny konplete an Zanvye 2020 avek lenstalasyon e  finalizasyon sa software akoz sa software pou ganny adapte avek nou bezwen.  E se sa bann spesifisite ki nou ti’n demande dan sa tender ki sa software i pa zis en keksoz ki ganny donnen avek nou ki nou pa kapab aziste li me ki nou kapab aziste li selon nou bezwen.

E alor an Zanvye 2020, nou ekspekte fini avek sa staz enstalasyon, e sa ki nou apel sa customisation sa software.  E son proze i sipoze konplete dan son totalite pou Out 2020 enkli avek sa bann nouvo lekipman ki bezwen ganny aste e enstale.  Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou si i annan en sanzman dan son Bidze inisyal lo sa proze?  Enn.  Apre dezyenmman antretan ki sa bann process pe marse, akoz nou konnen parler mon get mon bann dimoun Takamaka, pasyan Takamaka ki bezwen refer anvil.  Swa letan si i annan en tes pou li fer zot anvoy – si i en tes irzan zot anvoy donn li lapwentman an Out.  Eski Minis i kapab dir nou si i annan en prosedir ki kapab ganny fer antretan ki nou bann pasyan sirtou ban ka irzan i kapab ganny trete ase – ganny en lapwentman si ou le ase irzan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon annou fer atansyon.  Kestyon i lo rikord pasyan.  Annou pa al lo tretman ek bann lapwentman ek spesyalis.

 

HON PAUL ERNESTA

Sanmenm sa Mr Speaker, i an liny avek lenformasyon akoz pasyan napa lenformasyon anvil prezan zot pa ganny sa lapwentman neseser si i en ka irzan.  Vwala.

 

MR SPEAKER

Minister.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker.  E an – sa premye parti kestyon kot i konsern varyasyon dan pri pou le moman varyasyon i minim.  Akoz vizavi sa software nou ti annan en lekspektasyon, sa demars in permet nou annan en demars kler e sa eleman software i ekspekte kout R36.2milyon.   E sa i anliny avek sa ki nou ekspekte.  Sa konponan hardware son lakantite larzan ki’n bidzete i R22.5milyon, e sa si pou annan en varyasyon nou pou konnen sa staz final letan nou al lo tender.  Me ankor nou ekspekte ki sa larzan pou koresponn.

An se ki konsern akse avek spesyalis e akoz zisteman sa problenm otour kart pasyan i vin sirtou letan referans i ganny fer avek spesyalis.  E Onorab nou konsyan sa problenm sirtou dan serten bann sant lasante en pe pli pti, difikilte ki zot gannyen.  Akoz pa tou servis spesyalis par egzanp ki disponib dan distrik  e ki parfwa zot bezwen ganny refer avek bann spesyalis anvil pou  zot lapwentman.  Nou sistenm an plas i vedir ki se responsabilite sa dokter dan distrik letan i fer sa referans avek sa spesyalis pou li montre lirzans sa ka.  Ok?

E i annan diferan grad lirzans.  I annan lirzans imedya kot en dimoun i bezwen ganny deswit anvoye pou vwar en spesyalis.  Souvan sa i ganny fer atraver casualty.   Oubyen dan serten ka i ganny anvoye direkteman kot spesyalis.  Me sa dokter ki pe fer sa referans ki pran sa responsabilite pou li endik irzans sa ka.

Ou annan en dezyenm grad irzans kot petet sa dimoun i bezwen vwar en spesyalis en pe vitman, me petet pa dan menm zour, pa imedyatman.  E sa i ganny seye pou ganny fer dan en lespas 1 oubyen 2 semenn pou sa dimoun kapab vwar.  Apre i annan referans avek spesyalis kot sa dimoun i ganny mete lo lalis baze lo disponibilite spesyalis.  E malgre ki nou annan dan serten spesyalite, akoz nou napa sa kantite spesyalis nou annan lalis l’attente, si nou konpare avek lezot pei i rarman depas 3, 4 mwan.  Dan serten ka nou annan bann ka ziska 6mwan.  Me an zeneral si ou’n ganny mete pou 4mwan oubyen 6mwan – savedir sa ka i pa sipoze irzan.  Si sa pasyan i santi poudir son ka i irzan ki sa dokter, akoz normalman si sa ka i vreman irzan sa dokter i devret pran sa responsabilite pou fer sa referans direk avek sa spesyalis deswit.  E si en pasyan i pa satisfe i santi ki son ka i pli irzan i kapab re anmenn sa devan en lot dokter dan en sant lasante oubyen par egzanp i kapab raport casualty pou kapab ganny en lot lopinyon.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker de pti kestyon silvouple.  Premyerman bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mon ti a kontan demann ou pou eksplik nou si sistenm pou manage bann file elektronikman pou x-ray i osi tonm dan sa progranm ki pou vini akoz nou annan pou le moman en sistenm me selman i pa pe fonksyonnen.  Konmsi esey eksplik nou.  Nou’n ganny en sistenm avek UAE me i paret mwan poudir i pa pe fonksyonnen.  X-ray i ganny perdi.  Ki relasyon i pou annan sa de?

Mon 2enm kestyon eski Minis i kapab dir avek Lasanble si kondisyon sa loan avek Exim Bank i vedir ki Gouvernman Sesel i ti annan en lobligasyon pou li rod sa software avek en Konpannyen Indien ?   E si sa i le ka, eski Minister Lasante i satisfe ki nou pe ganny en sistenm ki performan?  Oubyen eski nou pe forse aste avek en Konpannyen Indien akoz nou’n ganny sa larzan avek L’Inde? Eski nou pa pou retrouv nou dan en sityasyon kot nou annan en kado ki kapab vin anpwazonnen ?

Mon 3enm kestyon Mr Speaker avek ou permisyon se pou dir Minis re asir sa Lasanble R36milyon Minis i en ta larzan !  I en ta larzan e i pa akoz nou pe ganny prete larzan ki nou bezwen depans li san mon pa pe ensinye ki zot pe depans li san reflesir me selman R36milyon eksplik nou, nou pou ganny sa software, nou pou ganny lekipman, e konbyen lannen nou ekspekte ki sa Konpannyen ki pe supply nou  swiv?  E si zot a swiv ki pou arive?  Konmsi donn nou en lasirans poudir sa larzan, sa det ki nou  pou fer, i pa pou en  keksoz ki nou pou pler larm disan apre?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  An se ki konsern sistenm rikord elektronik pou sant dyagnostik, akoz sa i konsern x-ray, MRI CT scan eksetera.  Sa sistenm i apel en        Pacs sistenm.  E parey Onorab in fer sorti ki’n arive nou ti ganny sa sant dyagnostik konman en donasyon sorti Gouvernman  UAE apepre an 2011/2012 e sa sistenm i vreman avanse.  Nou’n ganny bann lekipman vreman a la oter ki avanse e lo en sistenm entegre baze lo mark Siemens.  Ki’n arive se ki sa sistenm Siemens ki en sistenm global son sistenm software in ariv lo en faz ki sa software ki nou nou pe deservi aktyelman i nepli ganny maintain par Siemens enternasyonalman.  Savedir ou bezwen re aste en upgrade.

E anliny petet avek dezyenm parti ou kestyon sa bann keksoz ki nou bezwen fer atansyon, akoz bann diferan Konpannyen enternasyonal zot annan zot sistenm enternasyonal e a serten moman ou bezwen pey en larzan pou ou reste an konformite avek sa bann diferan sistenm.  E alor avek sa sistenm elektronik, rikord elektronik baze lo bann zimaz, sa sistenm Pacs sa ki nou ti pou bezwen fer pou nou peye pou nou amelyor sa sistenm, pou nou upgrade sa sistenm, ti pou kout nou 1milyon Dolar ki en sonm konsekan.  Nou’n apros Gouvernman UAE ankor pou zot sipor e mon tre kontan pou enform Lasanble poudir UAE in aksepte pou asiste nou pou upgrade sa sistenm Siemens, baze lo sa nouvo software e zot in anvoy en tim teknik sesel ki’n vini pli boner sa lannen.  Zot in fini fer zot premye rapor e nou lo staz kot nou pe al aste sa software avek zot sipor pou ganny peye direkteman atraver Gouvernman UAE.  E son consignment an arensip in fini ganny finalize pou vin enstal sa software kot nou.

Sa software pou osi konpatib avek nou nouvo sistenm. Akoz nou nouvo sistenm-  e se pou sa osi ki nou pran letan avek sa prosesis pou nou aste sa software, akoz nou’n bezwen fer sir ki i kouver tou bann eleman dan nou sistenm.  Savedir i entegre o moman ki nou pe aste en keksoz, par egzanp letan nou pe aste en lekipman medikal dan nou sistenm.  I osi fer en lyezon direk avek nou sistenm resours imen pou nou kapab swiv par egzanp bann pratik.

Alor par egzanp ozordi ou pou vwar ki nou annan bann chart lo sak lili.  Sa bann chart prezan pou elektronik e i pou lye avek sa dimoun. Alors sa dimoun spesifik letan i antre sa lenformasyon i pou bezwen dir lekel li ki antre sa lenformasyon.  I bezwen annan en lyen kler e sa i permet nou swiv pli byen dan nou sistenm.  E sa sistenm Siemens ki nou pe aste pou nou sant dyagnostik pou annan lentegrasyon avek nou sistenm pli larz pou nou servis lasante.

Parey kestyon ki Onorab in demande lo eski nou ti oblize al avek Gouvernman L’Inde.  Mon pa tro sir si sa i le ka me mon annan lendikasyon ki en kondisyon bann loan  Exim Bank i parey osi bann kondisyon ki annan avek bokou lezot labank ki pret larzan enkli par egzanp labank Européen se ki ou bezwen servi en fasilite ki lye avek zot sistenm.  Sa Minister Finans petet i ava kapab konfirmen me sa ki mon konpran se sa i enn bann kondisyonnalite.  Me nou napa konsern lo sistenm L’Inde akoz L’Inde par egzanp ti en pionye vizavi sa bann entegrasyon, bann sistenm servis elektronik dan zot bann servis Lopital. E laplipar bann Lopital dan L’Inde bann Lopital prive i servi bann sistenm elektronik.  E nou’n met kler bann kriter savedir tou bann Konpannyen ki’n fer zot demann pou asiste nou anba sa tender  zot in bezwen demontre poudir ki zot in annan en loperasyon dan en Lopital o mwen 300 lili pou omwen 3an.  E osi anliny avek sa prosesis tender sa Komite ki ti pe evalye in al vizite bann Lopital kot sa bann servis i an operasyon.  E enn bann pwen kle ki enn bann rezon osi ki nou’n pran en pe letan lo sa tender nou ti anvi fer sir ki nou annan en sistenm ki kapab ganny customize selon nou bezwen.  E se la en pti pe kot konsern Onorab petet i ganny adrese a long term, se ki akoz nou kapab fer sanzman dan la fason ki sa sistenm i marse vizavi evolisyon nou bann bezwen.  E sa ti en eleman kle dan sa tender.

Lot parti se swivi sa Konpannyen vizavi lenplimantasyon sa progranm e sa i ganny kouver dan sa Kontra me osi ki enn fwa ki son Kontra i fini akoz enkli dan sa Kontra se formasyon bann travayer IT kot nou.  Ki vedir ki menm apre ki sa Kontra i terminen ki nou annan sa kapasite pou nou kontinyen customize sa software a long term.  E i vedir ki i annan en swivi e sa i pou baze konpletman lo en sistenm lokal baze lo en server lokal.  E savedir ki enn fwa ki nou’n aste sa software, nou pou annan sa liberte pou nou aziste selon bezwen nou servis.  I vre ki i en realite dan lemonn, dan lemonn enformatik ki i kapab annan levolisyon ki a la longer ditan petet ki nou pou bezwen envestir ankor dan bann nouvo sistenm.  Me nou ekspekte ki sa enn i annan en dire omwen 20an me petet menm plis depandan lo bann evolisyon ki arive dan sistenm lemonn.  Me la baz sa tender sete pou fer sir ki sa sistenm i osi marse avek nou sistenm aktyel ki nou annan dan nou pei.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Bonzour tou Manm, tou dimoun ki pe ekout nou.  Eski Minis i kapab dir nou si sa software pou osi kouver Praslin, La Digue, bann rikord Praslin, La Digue?  Si wi eski i pou konekte avek server ki baze Mahe? Si pou link?  Apre ou’n nonmen  ki pou annan dimoun ki pou ganny formen.  Eski ou kapab dir nou si pou annan en sistenm monitoring akoz sa formasyon i pou annan en dirasyon mon mazinen.  E pou asire ki ler sa letan in arive kot Kontra sa bann dimoun i fini sa bann Seselwa ki sipoze ganny formen zot in pare pou kapab take over.  Apre dernyen, eski i garanti konfidansyalite rikord kliyan?  Eski sa osi i pran an kont?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Mon oule reasir Onorab ki sa servis pou konplet dan nou sistenm e nenport landrwa kot nou annan en servis lasante kot sa bann rikord pou disponib.  E sa bann rikord i ganny akse lo en computer.  Savedir bann dokter, pou annan diferan nivo akse.  Bann dokter pou annan – sa i pou osi ogmant par egzanp konfidansyalite lenformasyon, akoz aktyelman en file i kapab ganny ouver.  Me dan en rikord elektronik pou annan en nivo akse.  Savedir par egzanp en administrater pou kapab vwar petet zis non sa pasyan ek son bann detay me pa son bann rikord medikal.  Sa pou ganny rezerve akse pou dokter.

Apre an se ki konsern formasyon, pou annan 3 nivo formasyon. Pou annan formasyon bann dimoun ki pou servi sa sistenm.  Tou nou bann travayer lasante ki pou servi rikord medikal, pou bezwen ganny formen lo sa sistenm sa i enkli  ners, dokter e osi bann Zofisye Lenformasyon Lasante, bann zofisye bann asistan lasante.  Tou bann dimoun ki annan akse avek rikord pou bezwen ganny formen.  Pou annan osi formasyon administratif savedir bann dimoun otour resours imen par egzanp, otour bann servis procurement, bann servis otour nou sistenm lasante.  Apre pou annan bann formasyon lo nivo teknik ; savedir bann teknisyen enformatik ki pou annan sa responsabilite pou zot fer sesyon sa sistenm e osi pou zot form zot dimoun a long term.

Nou pou ganny sipor avek sa Konpannyen pandan en peryod omwen 1an direkteman anba sa Kontra e apre nou pou annan en service contract avek sa Konpannyen pou swivi.  Me parey nou’n dir nou bi se form bann dimoun pou zot kapab swiv sa sistenm.

Parey dan  nou Lalwa pli larz lo nou Lalwa medikal nenport ki pasyan i annan akse avek son rikord.  Ok.  Alor i pou permet nou evantyelman sa petet i pa pou dan premye faz kot en pasyan i kapab li menm li annan akse elektronik avek son rikord.  Me sa i bezwen fer sir ki dan en fason ki prezerv konfidansyalite.  Akoz letan ou ouver li dan en fason pli larz ou bezwen fer sir ki i kapab ganny fer dan en fason konfidansyel me sa posibilite pou la.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon. Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker eski Minis pour Lasante,  si dan plan son Minister en pasyan ki responsab e ki anvi gard son rikord kot li i posib pou li fer sa?  E sirtou pou bann ka kronik, kot letan i annan sanzman dokter, ler dokter i sanze spesyalis i sanze si son kart in perdi i difisil pou zot kapab ganny past history?  E si i dan ou Minister ou Polisi i permet en dimoun kit son rikord se li?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Nou’n gannyen sa demann sorti kot serten pasyan e menm si nou ti a swete fer li i pa pratik aktyelman. Akoz sa i pou azout ankor en sityasyon kot ankor rikord i kapab perdi e osi par egzanp i annan en kantite travay ki ganny fer dan en fason regilye avan sa pasyan i vini kot ou bezwen sa rikord.  E si sa rikord orizinal i avek sa pasyan i pa pou  permet par egzanp sa dokter konsilte son rikord avan sa pasyan vin vwar li.  I vedir ki sa dokter pou pran plis letan par egzanp pou konsiltasyon akoz ou bezwen vwar li avek son rikord.  Me nou permet si en dimoun i anvi akoz sa dimoun i annan akse avek son  endividyel i kapab pran kopi son bann dokiman.  I kapab tir portre konmela lo telefonn.  I kapab tir portre son dokiman kle si i anvi.  Sa pa anpese.  Me sa rikord de baz akoz nou sistenm baze lo sa sistenm file tracer i pou kree bokou plis konplikasyon pou spesyalis si sa rikord i sorti dan Lopital.

Nou konpran letan en dimoun son kart in ganny perdi  i fristre.  I annan bann ka kot i arive nou konpran sa.  E nou pe fer o maksimonm bann mezir pou nou redwir sa bann lensidan kot sa i arive.  Me mon krwar si zis nou ouver nou les tou dimoun pran zot orizinal zot al avek nou pou vwar probableman en logmantasyon dan kart ki perdi.

E alor mon rekomande ki si en dimoun i enterese pou li annan son rikord, pran son kopi dan son file, demann sa dokter pou li vwar son file.  Pran son kopi.  Me nou pa pou kapab les sa bann rikord sorti dan en Departman dan en sant lasante e dan en Lopital.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou lekip.   Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis lefe ki depi ler sa prosesis in konmanse 2011 e Minis in dir ki petet an 2020 ki nou pou realiz sa proze. Mon anvi demann Minis si dan sa prosesis bann tantativ in ganny fer, i annan serten retar osi ki’n vin lo kote DICT akoz i annan serten alegasyon deor ki pe dir ki i annan serten retar ki pe vin lo kote DICT.  E tou sa letan Minis ki garanti ki nou annan ki vre ki an 2020 sa proze pou ganny realize akoz letan mon pe get sa letan ki’n konmanse sa fasilite ziska la nou pe koz 2020, ki garanti ki nou annan ki vreman sa proze pou finalman ganny deal avek?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker.  E mersi Onorab.  Mon pa ti ava dir ki DICT in met retar, me mon ti a  dir ki ansanm tou bann partenaire nou anvi fer sir ki nou ganny en proze ki reponn a nou bezwen.  Me parey Onorab i konnen sa proze nou’n diskit li longman avek Gouvernman L’Inde e an 2011 nou ti annan sa laranzman  zeneral lo finansman pou nou bouz pli devan. Me lo nivo teknik ti annan en kantite kestyon.  E par egzanp nou konnen osi menm Sesel parfwa si ou fer en tender e ki ou pa’n ase presi dan sa ki ou’n mete dan ou tender apre sa ki ou gannyen pa pou koresponn avek sa ki ou bezwen.

E si ou regard an 2014 an 2015 nou ti konmans en demars par egzanp kot nou ti annan serten kontak avek serten konpannyen. Ti annan bann vizit ki ti ganny fer par bann zofisye.  Ti al vwar bann sistenm ki ti an aplikasyon par egzanp dan  bann landrwa parey Dubai bann sistenm Indien me ki ti pe ganny servi dan bann lezot pei, pou nou regard la fason ki  ti pe ganny servi.  E sa ti permet nou pli byen konpran ki bann bezwen ki nou ti annan dan nou sistenm.  I vre ki letan ou pe fer en procurement koumsa malgre ki ou prepar ou lekor i annan serten keksoz ki petet ou realize letan ou pe fer li.  Me letan nou’n fer sa demars an 2015 nou ti vwar poudir ki sa premye tender ti annan serten mankman e se pour sa ki nou ti’n ganny – e malgre ki sa tender ti pran desizyon kolektiv; savedir Minister Lasante ansanm avek DICT e ansanm avek Exim Bank  pou nou fer sa tender akoz nou santi ki sa tender ki ti ganny fer an 2016 ti pou donn nou en dokiman ki ti pou petet an operasyon si nou ti’n pran li me ti pou annan  serten mankman. E letan nou pe depans sa kantite larzan i enportan ki nou annan  en sistenm ki parey nou dir an Angle i fully customisable e  i kapab ganny adapte baze lo nou bezwen.

Alor sa tantativ 2016 in permet nou mon kapab dir perfeksyonn en pti pe nou demars e nou demann. Wi i annan serten keksoz ki a mon avi in pran bokou letan me in en kestyon fer li byen.  Nou’n annan serten – in pran nou en pe letan pou nou finaliz spesifikasyon lo nou kote ant DICT ek Minister Lasante.  Enn fwa ki nou’n fer sa tender ki nou’n pare avek bann spesifikasyon in annan serten demars lye a sistenm birokratik ki egziste dan L’Inde ki mon krwar Onorab nou’n konn byen.  Nou’n pas dan sa leksperyans ansanm Ki parfwa i pran en pe letan.  Kot in pran en pe letan pou nou fer sa demars.  E enn fwa ki sa tender in ganny terminen lafen 2018, in annan sa prosesis appeal ki’n pran preski 6mwan me ti neseser pou nou fer sir ki nou adres tou bann konsern oubyen kontrent ki’n ganny met devan par bann lezot Konpannyen ki’n met zot, ki’n fer bann propozisyon vizavi sa tender.

E lefe ki nou ti annan 7 Konpannyen ki’n met en bid i montre compétivité sa  demars akoz nou’n ganny bann Konpannyen ki’n enterese pou zot enplimant sa sistenm e ki’n permet nou ganny petet pli bon valer pou nou larzan atraver sa prosesis menm si in pran en pe plis letan. Nou toultan swete ki i al vit selman mon touzour met lanfaz ki i pli bon fer li byen ki zis fer li vit.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava pran dezyenm kestyon.  Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis pour Lasante i kapab dir avek nou Lasanble, ki plan son Minister pou amelyor kondisyon travay bann Asistan Ners e rekonnet sa travay difisil e enportan ki zot donn lepep Seselwa?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Nou ava note premyerman ki depi le 1 Zanvye 2018 nou’n enplimant en nouvo Scheme of Service pou bann Health Care Assistant e prensipalman sa in atraver en peyman, en retention allowance R1000mil ki depi Zanvye 2018 i an aplikasyon.  Osi bann lot eleman ki nou’n regarde se sirtou pou nou kapab form sa bann zofisye, sa bann asistan lasante, akoz nou rekonnet sa swen ki zot donnen avek pasyan i enn ki tre enportan e pou donn zot sa loportinite pou zot devlop zot lekor.

E se pou sa ki nou’n envestir sirtou atraver sa progranm ki nou apel ACCESS, kot nou annan 24 dimoun ki’n swiv sa progranm.  Parmi i annan serten ki’n menm al – swivan ki zot in pas dan sa kour ACCESS ki zot in kapab entegre dan course Diplonm pou ners.  E nou annan 8 ki’n sorti dan progranm ki aktyelman in al lo sa progranm Diploma dan nursing.  Nou’n osi ofer en sertifika dan Care Assistant e ki nou annan plizyer dimoun ki menm sorti pa in-service me bann dimoun ki’n sorti dan bann diferan lekol Gouvernman ki’n sorti S5 ki’n antre dan NIHSS e ki’ n swiv sa kour e ki’n permet nou anploy zot dan nou sistenm avek meyer formasyon.

E i annan serten osi ki apre ki zot in fer zot formasyon swa ACCESS oubyen menm zot formasyon konman Health Care Assistant kot zot kapab fer menm formasyon pli spesyalize kot NIHSS.  Par egzanp i annan serten ki’n al fer formasyon konman Emergency Medical Technician.   I annan ki’n al fer Environmental Health Officer konman serten legzanp.

Alor nou – e lot eleman pou nou al pli lwen parey mon’n dir nou’n amelyor bann Schemes of Service pou tou travayer Lasante an 2018 ek 2019.  Health Care Assistant ti ganny sa amelyorasyon depi Zanvye 2018.

Nou’n osi sa lannen konmans en demars pou nou diskit avek zot bann lezot eleman ki nou kapab adrese.  Par egzanp letan nou anvoy zot lo sa formasyon, i annan ki ti pe perdi sa retention allowance.  Nou pe pran desizyon pou zot gard sa retention allowance letan zot pou al lo zot formasyon ankor, en fason pou zot ankouraz zot pou fer sa formasyon.

Nou osi, en gran kantite sa bann Health Care Assistant pou  benefisye avek logmantasyon apartir lafen sa mwan Zilyet anliny avek Long Service Allowance kot en kantite sa bann travayer i annan en kantite lannen servis.  Me parey nou konnen apre 5an servis zot pou ganny en logmantasyon 500, zot pou ganny apre 10an en logmantasyon, mil eksetera padan zot lannen servis.

Lezot eleman  dan Scheme of Service se ki nou’n kree en Komite bann Health Care Assistant ki pe diskite aktyelman konzwentman avek Scheme of Service lo ners pou nou vwar bann lezot amelyorasyon ki petet i neseser, pou nou regarde ki sa i kapab ganny enplimante an 2020 oubyen pli lwen depandan resours ki disponib.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis.  Minis mon ti a kontan si ou kapab dir avek nou, si dan sa kad servis ki bann Health Care Assistant eski zot annan ase travayer dan sa kad la?  E eski zot pe aktivman ankouraz lezot dimoun pou zwenn sa kad?  Mon pe demann sa kestyon akoz i kler ki i annan en kantite presyon lo bann ki deza pe travay.  E nou ki vizit Lopital nou konnen ki poudir i annan en kantite presyon lo zot.  So eski ou pe ekspekte ki i ava annan plis dimoun dan sa kad ki ava kapab tir en pe presyon lo bann ki egziste ?

Mon 2enm kestyon se Minis ou’n eksplik bann diferan formasyon e bann diferan Scheme leksperyans ki egziste pou ankouraz bann travayer dan sa kad.  Eski ou pe dir avek Lasanble ki a sak fwa ki en Health Care Assistant i fer sa zefor pou li fer en pe training, sa i ganny rekonpanse atraver en amelyorasyon dan son lapey?  I enportan pou nou konpran sa.

Me selman Minis mon ti a kontan kekfwa ou,  ou kapab osi dir nou akoz sa se enn bann keksoz ki nou tande kekfwa ou,  ou pa tande,  se ki bokou sa bann travayer zot pa santi zot valorize.  Zot pa santi zot respekte.  Zot pa santi sa bienveillance vizavi zot akoz zot ganny parfwa konsidere konman bann unskilled, me zot pe fer en travay ki souvan ou bezwen bokou skills pou fer sa travay.  Alors eski Minis ou kapab dir nou  si dan ou Minister okenn keksoz i kapab ganny fer pou valoriz sa kad?  E pou ankouraz bann dimoun pou reste dan sa travay, akoz zot pou ganny sa respe e sa bienveillance ki nou ti a kontan ki zot gannyen ?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Vizavi rekritman nou pe aktivman toultan sey rod bann Asistan Swen Lasante bann Health Care Assistant.  Aktyelman nou annan 271 an total e nou annan 137 dan Lopital e 134 ki dan kominote dan bann diferan sant lasante.  Nou touzour esey rod plis.  Nou annan serten pos.  Nou rekrite si i annan dimoun ki enterese zot kapab kontakte nou Departman Resours Imen  e nou demann en konman pwen antre nou demann IGCSE dan combine science, konman la baz me nou pran dimoun menm si parfwa napa sa kalifikasyon me nou demann sa konman la baz.

An term valorizasyon nou bann travayer asistan swen lasante, mon krwar deza nou kapab vwar ki si nou pran legzanp ki i annan 8 nou bann travayer swen lasante ki’n ariv lo nivo – zot in pas dan progranm ACCESS e zot pe fer ozordi Diplonm dan nursing.  Sa i deza en lendikasyon lo premyerman  kapasite ki bokou sa bann dimoun i annan.  Akoz sa bann dimoun parfwa petet letan zot in pas dan sistenm ledikasyon o depar, petet zot pa’n kapab briye me zot in montre zot kapasite e ozordi si zot pe fer Diplonm  dan nursing e fodre ou konpran diplonm  dan nursing napa okenn shortcut ladan.   I en keksoz ki baze lo bann standar enternasyonal.  E si sa bann dimoun pe fer sa course i montre zot kapasite.

O maximum nou ankouraz e se pou sa mon ti met lanfaz lo formasyon, akoz dan servis lasante i toultan baze lo standar e standar i ganny aplike atraver formasyon.  Alor a la baz en Health Care Assistant, en Zofisye Asistan Swen Lasante, son louvraz se zis pou siport louvraz ki pe ganny fer par lezot dimoun. Alor bann keksoz ki kapab fer lo en baz otononm i limite  baze lo kalite travay ki nou annan.  Sa i pa vedir zot travay pa enportan.  Me fodre nou konpran ki legalman byensir dan en sistenm lasante i annan serten limitasyon lo responsabilite ki nou kapab donn zot.

Alor lakle pou nou valoriz zot se pou donn zot akse avek sa formasyon e bann progranm ki nou’n ofer avek NIHSS i donn nou sa loportinite pou nou valoriz zot plis. E nou pe met bokou lanfaz lo la akoz sistenm lasante i depan lo sertifikasyon i depan lo rekonesans bann konpetans kle.  Lot louvraz ki nou pe fer aktyelman se en evalyasyon  lo tou bann post, tou bann rol dan lasante.

E sa pe ganny fer an kolaborasyon avek Lorganizasyon Mondyal Lasante avek WHO kot nou annan en konsiltan ki aktyelman da pei e sa i enkli pou nou regard rol spesifikman bann Asistan Swen Lasante vizavi par egzanp louvraz ki ners i fer e lezot travayer lasante pou nou kapab pli byen servi zot bann konpetans.

E lot eleman kle vizavi zot valorizasyon, se sa allowance ki konmanse sa mwan lo long service.  E mon konnen ki letan Prezidan in fer sa lanons  pou met sa allowance an plas, i ti pe mazin sirtou bann travayer par egzanp dan servis lasante.  Mon konnen osi par egzanp dan servis ledikasyon.  I ti pe mazin sirtou sa bann travayer ki petet napa en kalifikasyon me ki nou bezwen rekonnet zot konpetans.  E zot kapasite.  E lefe si nou annan en Asistan Swen Lasante ki’n travay avek nou pandan 15an mon kapab dir ou ki pandan sa 15an sa dimoun in ganny en kantite konpetans.  E sa pe ganny rekonnet atraver, bokou atraver sa Long Service Allowance.

Lot eleman ki Onorab in dir se ki, letan zot ganny sa formasyon eski sa i ganny  rekonnet dan zot saler. Definitivman akoz i annan en  lyen direk avek sa ki nou apel marketable skills allowance e zot pwen antre osi i amelyore. Akoz nou annan serten Health Care Assistant letan zot antre si zot napa kalifikasyon zot saler i pli ba, me si zot ganny swa zot fer IGCSE oubyen par egzanp zot fer sa certificate in Health Care Assistant zot kapab ganny en amelyorasyon konsekan dan zot saler.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

En pti kestyon.  Mon ti a kontan demann Minis si i kapab dir Lasanble, si dan sa kad ki nou pe koze bann porter avek bann- parey bann madanm ki ou vwar pe pase pe pous ban gro,  gro trolley lenz ki kat fwa pli lour ki zot ki zot pe vreman,  vreman transpire, pe monte desann, konmsi eski i tonm dan menm kad sa sistenm sipor la?  Akoz se sa bann dimoun la konmsi ki mwan mon pe transmet avek ou ki santi ki zot devret pe kapab annan en pti keksoz an plis, en rekonesans an plis.  Eski ler nou pe koz lo asistan ners sa bann dimoun i en bann dimoun ki osi anba ou konsiderasyon?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi onorab.  Definitivman tou – lasante i pa en dimoun.  I pa en rol i annan en kestyon ki nou pe reponn pli tar bomaten ki koz osi lo bann amelyorasyon dan Schemes of Service pou bann lezot travayer lasante alor mon pou reponn pli an detay letan nou adres sa kestyon.

E parey bann Onorab i konnen sa lannen dan Bidze, dan Bidze 2019, nou’n met amelyorasyon pou  tou travayer lasante.  E si mon pou koz spesifikman lo bann post ki Onorab in mansyonnen nou annan bann Health Care Assistants ki depi 2018 zot in ganny amelyorasyon.  Nou annan bann medical porter ki’n ganny amelyorasyon an 2019 atraver zot inducement allowance.  Nou annan bann travayer ki travay dan sterilizasyon sa unit ki nou apel CSSD zot osi zot in ganny serten amelyorasyon an 2019.  E tousala in ganny adrese dan Bidze sa lannen.

Nou pe kontinyelman vwar atraver konversasyon ki nou annan avek zot ki mannyer nou kapab pli byen rekonnet zot travay.  E ankor enn fwa sa Long Service Allowance i dezinyen pou bann dimoun sirtou koumsa.  Akoz si nou pran par egzanp medical porter, napa en kalifikasyon spesifik petet pou sa rol.  Ok?  E menm enternasyonalman i en louvraz sipor.  Alor nou’n fer zot fer serten formasyon.  Bann formasyon de baz par egzanp lo swen, lo bann premye swen eksetera.  Me napa en  sertifika oubyen Diplonm ki petet lye avek sa rol. Me avek sa Long Service Allowance zot letan dan servis se zot leksperyans e sa bann konpetans ki zot in akerir letan zot in dan servis i ganny rekonnet atraver sa Long Service Allowance.  Alor nou pe met bokou lenportans lo sa bann travayer.  Zot in ganny deza serten logmantasyon ki’n vini dan Bidze 2019 e zot pou ganny ankor logmantasyon la lafen  Zilyet anliny avek Long Service Allowance.  Mersi bokou Mr Speaker e Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Kestyon nimero 3, Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Kestyon i lir koumsa.  Eski Minis pour Lasante, i kapab dir avek sa Lasanble, ki bann mezir ki son Minister i annan an plas pou asire ki bann lekipman medikal ki zot gannyen koman donasyon, i lo standar enternasyonal? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  Nou annan en Polisi entern ki an plas depi 2009 e ki baze lo bann gidans Lorganizasyon Mondyal Lasante lo lafason ki lekipman i ganny fer konman donasyon sorti kot bann partenaire etranze.  E nou donn sa bann gidans avek tou nou bann partenaire letan nou pe aste- letan sa bann dimoun pe aste lekipman oubyen pe fer donasyon avek nou. E o maximum posib nou servi sa bann gidans pou permet nou ganny meyer valer avek bann donasyon ki ganny fer.  Dan lamazorite de ka, nou annan en vreman bon leksperyans avek bann donasyon ki’n ganny fer e menm mon kapab dir atraver sa Polisi nou bann partenaire in souvan aziste zot pozisyon pou zot kapab fer sir ki par egzanp zot donn nou en lekipman ki koeran avek lekipman ki nou deza annan.  Bann legzanp se par egzanp bann diferan donasyon ki nou’n gannyen sorti Gouvernman L’Inde kot nou’n fer li dan 3diferan faz ; kot nou’n ganny bann plizyer lekipman  o nivo.  Nou’n ganny bann lekipman pou sit enn bann autoclave, bann masin x-ray eksetera. E tousala ti’n ganny fer anliny avek bann spesifikasyon ki nou’n donn zot.  Nou gannyen parfwa serten difikilte kot i annan akoz pa tou spesifikasyon ki ou kapab met dan sa kriter, akoz sa Polisi ki nou annan i enn ki zeneral e baze lo bann gidans Lorganizasyon Mondyal Lasante.  Alor i annan parfwa me i rar serten pti lensidan kot sa lekipman petet i pa egzakteman sa ki nou ti ava swete, me mon ti kapab dir dan la grande mazorite de ka sa i ganny adrese.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Premyerman mon ti ava kontan demann Minis, letan ki en Lorganizasyon ouswa en endividi i anvi ofer en donasyon Minister Lasante ki prosedir ki annan an plas?  Eski sa dimoun i aprose avan,   i annan en negosyasyon avan ki i aste, avan ki i met order pou sa lekipman, pou asire alor ki nou servis lasante lokalman i kapab servi?  Sa i premye kestyon.

E Minis in dir nou poudir dan mazorite de ka sa bann lekipman i ok.  Me in annan bann lenstans kot in annan difikilte serten problenm, alor eski i kapab dir nou par egzanp, eski in annan en lenstans kot serten lekipman nou’n gannyen e nou pa’n kapab vreman servi ditou?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  An se ki konsern bann donasyon sorti kot bann, sorti kot bann Gouvernman mon krwar an zeneral zot respekte letan nou donn zot nou bann kriter.  An se ki konsern bann donasyon sorti par egzanp kot bann Konpannyen prive nou swiv menm prosedir.  Nou donn zot nou gidans e la mazorite la grande mazorite zot apros nou avan ki zot in aste serten keksoz.   E alor nou napa problenm ok.  Dan la grande mazorite ka.

Nou annan serten ka kot en dimoun i fer en donasyon e zot annan sa keksoz.  Alor sa i parfwa zis konmsi mon kapab dir en pe okazyonnel.  E i ase rar bann ka koumsa.  Depi ler mwan mon Minis mon pa’n ganny en sirkonstans presi kot in annan en lekipman kot i definitivman pa kapab ganny servi.  E i annan bann ka kot nou’n dir non mersi akoz si nou pa’n kapab servi sa latizann oubyen sa medikaman i pa’n fer sans pou nou aksepte.

E napa en legzanp ki pe vin dan mon lespri egzakteman kot ti annan en lekipman kot nou pa’n kapab servi ditou.  In annan serten lekipman petet ki i pa petet si ou ti pou aste ou menm petet pa sa enn ideal.  Me nou’n kapab servi li dan bann ka ki mon konnen.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis avek bann donasyon ki zot pe gannyen, eski zot pe fer en fason ki zot kapab osi ganny donasyon pou anmenn bann servis lo nivo bann sant rezyonal par egzanp x-ray pou ki dimoun pa bezwen desann Victoria?  E pou asire ki sa bann kalite ki zot gannyen se ki si posib menm ganny bann ki kapab mobil osi dan bann sirkonstans ki ou kapab servi bann ki mobil sirtou dan bann landrwa kot i neseser.  Sa i mon premye parti mon kestyon.

E 2enm parti mon kestyon dan ka kot ou’n ganny bann lekipman ki ou le write off, ok.  Ou’n fini gannyen ou’n servi ou li write-off.  I annan en konsern ki zot reste around Lopital pou en bon pe letan. Ki zot pe fer pou adres sa sityasyon kot parfwa ou get an deor en par egzanp maternite ou vwar bann vye lekipman, an deor enn de bann landrwa ou vwar bann vye lekipman.  Ki zot pe fer pou zot adres sa sityasyon?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  An se ki konsern nou bann kominikasyon nou bann bezwen avek nou bann partenaire, dan la grande mazorite ka zot swiv egzakteman sa ki nou dir zot e la mazorite osi pe apros nou avan ki zot aste si nou pran an term bann donasyon.  Vizavi bann vye lekipman sa i sirtou mon pa ti a dir i bann lekipman ki ganny donasyon ki pa’n marse me i bann lekipman ki parfwa petet son letan in fini.  Ok ?

E nou annan en servis bio medikal enzenyer bio medikal dan Lazans swen lasante ki fer li son responsabilite pou li adres tou sa diferan lekipman.  Alor par egzanp letan in ariv a lafen son lavi i annan en prosedir pou write-off mon krwar parfwa problenm i arive se ki ou bezwen kominik avek Finans avan ki ou ganny permisyon pou write-off si in ariv a la fen son lavi.  Me sa problenm  ki spesifikman ki Onorab pe dir se akoz enn de dimoun i koz ek mwan lo la dan Lopital.  Ou pou vwar petet en vye lili oubyen en keksoz ki otour.  Enn bann kontrent ki nou annan se lespas akoz nou napa en – nou annan nou’n kree otour servis enzenyer bio medikal en latelye, en workshop kot zot fer par egzanp laplipar, lili par egzanp pa en keksoz ki nou write-off.  Nou re travay zot nou re aranz zot.  E zot ganny resikle zot re  ganny servis dan nou servis.  Akoz toultan i annan bezwen.   Zanmen bezwen i fini.

E o maximum nou servi sa me nou napa lespas parfwa pou nou met sa bann keksoz dan en landrwa pou zot – letan zot an attente pou zot ganny zot servis oubyen ganny zot revi.  E nou annan parfwa sa difikilte.  Nou pe fer bokou zefor pou nou akseler-e sa prosesis kot en keksoz par egzanp i ganny tire lo en  ward oubyen tire dan en health centre kot swa i ganny write off oubyen i pe ganny refer ou resikle pas minimonm letan dan en landrwa ki vizib avek piblik.  Me avek kontrent lespas ki nou annan i touzour en defi. I pa en keksoz ki fasil pou nou adrese. Me i en keksoz ki nou met bokou lanfaz lo la pou nou sey amelyore.   Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Clive Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker an relasyon avek bann donasyon lekipman medikal ki kestyon i vize ver, mon anvi demann Minis si avek sa bann lekipman dyagnostik e tretman. Si dan Minister i annan e prosedir ki tou sa bann lekipman i ganny calibrate pou asir zot effectiveness parey mon kapab dir?  Epi zis pou met en pti lanfaz ankor lo si mon anvi servi sa mo half life sa bann lekipman.  Nou tou konnen sa bann lekipman i elektronik, ki mannyer zot asire ki tou sa bann lekipman apre en serten letan ki zot in la zot kontinyen pe fonksyonn efektivman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis mon krwar i annan en bout pou Onorab Sebastien Pillay ki ou pa’n kouver.  Ou a pran sa apre ou a reponn kestyon Onorab Roucou.  Minister.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mon remersi Onorab.  Mon prezant mon leskiz Onorab Pillay ki letan mon’n re lir mon notes mon’n mank sa pti bout.  Onorab ti’n demann lo vizavi lekipman dan nou bann sant e sirtou nou annan bann lekipman mobil.  E sa i toutafe dan nou plan o maximum ki posib pou nou maksimiz itilizasyon sa bann fasilite.  E i dan nou plan par egzanp dan tou bann sant rezyonal pou nou evantyelman met en servis x-ray.  Sa i pou nesesit dan serten ka renovasyon lo bann sant lasante.  Nou pou osi met bann servis Ultra Sound par egzanp dan sa bann sant rezyonal e avek bann diferan osi, bann masin otour bann servis dyagnostik ki permet fer plis tes dan bann  sant lasante li menm e o maksimonm kot i posib ki sa bann lekipman i osi mobil ki maksimiz zot litilizasyon dan konteks nou bann servis kominoter.  Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.

An se ki konsern, mersi Onorab.  An se ki konsern kestyon Onorab Roucou servis enzenyer bio medikal zot travay annefe zot misyon se zisteman pou asire ki sa lekipman i anliny avek bezwen servis. E zot pe kontinyelman asire ki sa masin i ganny son servis.  Nou annan bokou nou bann enzenyer ki’n ganny formasyon spesifik avek sa Konpannyen ki fer sa lekipman.  Alor zot annan en sertifikasyon ki lye avek sa lekipman.

Dan serten ka nou annan osi bann Lagreman bann Kontra avek bann Konpannyen ki mandate pou fer servis lo sa bann lekipman.  Souvan se bann Konpannyen enternasyonal kot zot anvoy bann teknisyen e bann eksper pou vizit Sesel pou fer sa bann servis lo en baz regilye.  E mon krwar si ou regard servis bio medikal nou’n ogmant en kantite lakantite servis ki nou pe ofer deza dan nou servis.  E lakantite masin ki nou pe servi konpare ek oparavan in ogmant enormeman e nou pe fer en kantite sa travay deza dan nou servis.  I annan touzour lespas pou nou amelyore e nou pe met bokou lanfaz lo formasyon osi bann zenn Seselwa dan sa  servis pou zot kapab kontinyen devlop son kapasite.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Kestyon No.4, Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis pour Lasante, i kapab dir avek sa Lasanble ki plan son Minister pou asire ki fasilite twalet kot Lopital Victoria, i touzour pe ganny netwaye e mentenir lo en o nivo, anvi kantite konplent ki manm piblik pe fer lo kondisyon sa bann twalet? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  Efektivman nou konsyan lo sa defi otour nesesite ranforsi nivo lapropte e lizyenn otour sirtou bann twalet, ki ganny servi dan Lopital.  Sa bann twalet i aktyelman ganny netwaye par bann cleaner ki sorti dan Lazans Korperativ pou bann Cleaner.

Nou defi aktyelman se pou nou er sir vizavi la kantite pasyan ki pe vini ki pe kontinyelman ogmante, pou nou fer sir ki verifikasyon e sipervizyon sa bann travayer i ganny fer dan en fason sistematik.  Nou annan en sistenm an plas pou fer verifikasyon tou le erdtan, me mon rekonnet ki dan serten ka sa bann verifikasyon pa pe ganny fer lo sa baz tou le erdtan parey nou ti ava swete.  Sa i en keksoz ki nou pe travay avek Lazans Korperativ Cleaners pou nou adrese e pou nou fer sir ki sa standar ki nou’n etabli ; savedir en verifikasyon en netwayaz tou le erdtan i ganny swiv e i ganny respekte dan son totalite.

Mon apresye zefor ki Korperativ pe fer pou sey adres sa.  E nou demann korperasyon par bann travayer pou zot fer sir ki nou ariv lo sa standar ki zot in ganny formen pou fer.  Nou osi demann korperasyon par manm piblik. Akoz nou annan osi bokou ka kot malerezman nou bann servis i ganny mal servi par bann manm piblik.  E nou annan bann legzanp par egzanp vandalizm.  Malerezman nou osi annan bann legzanp vol.  Nou annan bann ka kot dimoun i vol par egzanp papye twalet, e nou annan serten ka kot zot vol osi bann lezot keksoz, bann materyo netwayaz.  E nou osi konsyan ki parfwa i annan posibilite ki sa i ganny fer osi atraver bann staff.

Nou pe fer en travay aprofondi avek sipor medical store, e nou’n ranforsi zot sipervizyon lo sa bann materyo letan zot ganny anvoye dan bann diferan servis dan Lopital e sant lasante.  E nou konsyan osi ki otour sa parfwa nou’n annan defi akoz nou’n met bokou plis kontrol lo fason ki sa ban keksoz i ganny distribye dan nou sistenm lasante. E ki sa parfwa in amann lenpak lo disponibilite sa bann keksoz dan bann sant lasante.

Sa i en size ki nou pe met bokou zefor lo la e nou pe osi demann sipor manm piblik pou osi respekte servi byen bann servis ki a zot dispozisyon.  Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou si dan son Minister i annan en progranm maintenance, pou sa bann twalet regilye parski parfwa ou pase ou vwar ‘’Out of Order.’’  Enn ler trwa mwan i ankor ‘Out of Order.’’ Eski i annan en progranm maintenance pou letan sa bann twalet i pa pe fonksyonn normal, ki i ganny aranze dan en dele letan rezonnab pou ki piblik i kapab ganny akse avek?  Akoz parfwa Minis ou pase i annan ki napa kouvertir. I annan ki lanmans in kase.  Konmsi letan mon pe regarde i napa en progranm maintenance regilye ki pe ganny fer lo bann twalet.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Nou annan en progranm maintenance ki nou servi diferan  kontrakter pou fer sa.  Nou rekonnet poudir i annan defayans.  Nou’n rekonnet serten defi. Akoz oparavan bokou sa bann maintenance ti ganny fer atraver en Kontra ki ti ganny enplimante atraver GICC.  Sa i nepli le ka e nou pe servi diferan operater, e nou annan serten defi vizavi lefikasite sa bann lentervansyon.

Aksyon ki nou pe pran, se nou’n fer demann atraver Minister Finans pou nou kree en unit spesifik pou maintenance.  Nou annan serten dimoun deza me kapasite sa bann dimoun i limite, nou napa ase.  Alor nou kree en unit maintenance entern.  Me an plis ki sa vizavi litilizasyon nou bann sant lasante e litilizasyon nou bann ward eksetera i pou neseser pou nou annan  osi annan sa model kot nou annan en Konpannyen, en Kontrakter ki an permanans annan en Kontra pou li kapab fer bann maintenance.

Akoz i ase souvan kot ou annan bann travay pli konsekan ki ou bezwen adrese atraver en lenvestisman pli larz.  E mon krwar sa i ava ede pou adres sa size. Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Mon en pe konsernen avek larepons ki Minis in donn nou letan son Minister i rekonnet bann defayans.  Mon krwar sa i pa sifi parske atraver Lasanble nou donn son Minister en Bidze e mon krwar ki korperativ Cleaners Corporative i annan en Kontra avek Minister Lasante.  E mon ti ava demande ki Minister i met plis presyon pou zot delivre lo sa nivo !  Parski nou pe koz Lopital la avek lapropte, bann keksoz koumsa, e si prezan o fir bann mwan lannen ki pase Corporative i pa pe donn sa servis lo sa nivo, be si fodre ranplase kree en lot lakonpannyen ! Mon pa konnen mwan. Konmsi something i bezwen ganny fer akoz nou pe koz tax payers money ki pe donn en konpannyen e ki Minister Finans in admet ki i plis larzan ki ler bann cleaners ti anploye direkteman avek bann Minister !  So nou pa kapab kontinyen zis nou rekonnet bann defi.  Me nou bezwen dir, non,  non get sa.  Nou bezwen lev standar.  Mwan koumsa mon vwar li.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Mon pran not ki Onorab pe dir, nou met plis presyon.  E byensir nou kontinyen met presyon akoz nou annan sa determinasyon pou nou adres sa size.  E mon anvi selman fer en pwen.  Se ki nou rekonnet ki parfwa i annan sa defayans me mon krwar parfwa dimoun i pran mon kapab dir the worst case senario e zot pran sa konmsi sa i le ka tou le zour.  I pa le ka.  Nou pa lo en nivo ki nou santi i le meyer ki nou devret ete.  Me mon ti a dir i pa osi move ki petet serten dimoun i fer sanblan ki i ete. E mon pou envit dimoun ki pou pase e pou regarde pou vwar dan – akoz i annan travayer e mon pou dir sa, i annan travayer ki vreman konsyan zot devwar.  E nou’n fer formasyon pou bann travayer Cleaners Corporative ki travay dan Lopital otour bann standar infection prevention and control e nou annan bann gidans ki kler. E nou annan sa bann travayer ki menm mon kapab dir i met o defi dimoun ki  vwar pa pe respekte.  Zot met o defi par egzanp bann manm piblik e mon salye sa bann dimoun.  Akoz sa bann dimoun zot fer zot louvraz dan en fason fantastik e si ou pou al dan sa bann seksyon ki sa bann dimoun ki fer byen zot louvraz i fer ou pou vwar en rezilta ki toutafe an konformite avek nou lekspektasyon.

Me i annan ki pa pe perform byen.  E la kot nou bezwen met presyon.  E wi e mwan mon pou dir klerman ki bezwen annan plis konsekans.  Me sa i en problenm dan nou pei an zeneral.  Se ki letan i annan en mank performans nou parfwa ezite pou al lo sa nivo pou nou vreman met an aplikasyon bann sanksyon ki merite lo sa bann endividi.  E sa i en keksoz ki nou pe met devan Cleaners Corporative.  Mon apresye ki dan serten ka zot in pran aksyon.  Parfwa zot in sanz serten staff.  Parfwa nou’n anvoy sa dimoun fer en nouvo formasyon oubyen en ranforsman dan son formasyon pou nou kapab adres sa size.   Me mon krwar ki pou nou epi pou mon vin lo sa kestyon bidzeter, nou note ki par egzanp plis larzan pe ganny peye ki letan sa bann dimoun ti pe ganny anploye.  Me nou ava note osi ki saler ozordi i pa parey saler lontan. Saler in ogmante.  In annan bann ogmantasyon ki’n arive regilyerman.

Direksyon ki lasante nou pe al ladan se – e sa pou bokou pli fasil vizavi avek nou par egzanp avek nou sistenm rikord elektronik pou nou kapab fer sir ki serten poursantaz bann larzan ki ganny peye i baze lo rezilta e performans.  Savedir ki si en travayer i swiv absoliman bann gidans bann guidelines infection prevention control ki sa dimoun i ganny son bonus.  E si sa dimoun pa swiv sa bann gidans e ki pa an konformite avek lekspektasyon ki pa ganny sa serten peyman.

Alor nou pe al en pti pe dan sa direksyon nou demann sipor Lasanble pou sa bann kalite lapros pou nou kapab ganny meyer rezilta posib.  Me mon anvi re asire manm piblik nou determinasyon pou nou adres sa size.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Bonzour Minis.  Mon ti a kontan anmenn en kestyon lo nivo sa pwen netwayaz dan Lopital.  Mon en pe enkyet letan Minis i dir nou ki an zeneral standar dan pei i doute lo nivo ki bann cleaners i donnen.  Me mon krwar sa kestyon i spesifik lo lasante.  Letan nou pe koz lo lasante nou pe koz lo cross infection, nou pe koz lo resistant bugs, nou pe koz en nivo lizyenn letan en dimoun i a zot pli feb lo kote fizik.  Alor mon ti a kontan demann Minis si dan sistenm lasante limenm, zot annan en standar spesifik lo cleanliness?  Akoz Cleaners Association i zeneral, i en servis zeneral.  Me eski sa servis ki ganny donnen dan Lopital i spesifik pou Lopital e i carry from toilets to bann lezot keksoz parey laport.  Souvan ou vwar laport i vreman sal. E sa kot lenfeksyon i propaze dan en sistenm Lopital.  Ki garanti ki Minis i kapab donn nou ki dan sistenm medikal i annan en requirement ekstra pou sa bann cleaners?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Onorab pa mal konpran sa ki mon’n dir.  Mon pa’n koz lo standar cleaners dan nou pei.  Mon’n dir vizavi bann sanksyon ki’n ganny  pran ki parfwa i annan en retisans dan nou pei.  Mon’n koz dan en fason zeneral lo sa kestyon la fason ki ou sanksyonn en move performans.  Vizavi Korperativ Cleaner e bann standar dan lasante parey mon’n deza eksplike nou deza annan en standar ki presi e ki spesifik pou Lopital ek pou nou bann sant lasante ki otour bann standar infection prevention and control, ki  sa bann travayer sorti dan korperativ i ganny formen spesifik lo la.

An plis ki sa i annan en Komite ki swiv bann demars e bann standar ki ganny met an aplikasyon e ki verifye ki sa i ganny swiv.  E nou osi fer bann tes, bann swabs par egzanp lo bann diferan unit ki ganny servi dan Lopital.  E nou mentenir en verifikasyon regilye tou le semenn lo bann nivo risk lenfeksyon.  E nou osi regard par egzanp la kantite lenfeksyon ki’n ganny trouve dan Lopital.  Akoz letan ou annan dimoun pe antre sorti ou pa pou kapab zanmen anpes konpletman lenfeksyon me ou kapab redwir li.  E sa ki ou kapab vwar atraver bann lentervansyon ki nou’n fer, e atraver bann dokiman ki bann rezilta ki nou annan, ki nivo lenfeksyon pe desann aktyelman.  I annan travay pou fer definitivman.  Mon pa pe dir i parfe.  Me si ou pe regard vizavi rezilta, vizavi bann mezir ki nou’n met an plas vizavi kontrol lenfeksyon.  Nou vwar ki la kantite lenfeksyon ki nou pe gannyen i pe redwir e sa i  montre lefikasite nou bann aksyon.  Me sa i pa vedir ki i parfe.

Mon pa oule donn lenpresyon ki nou konpletman satisfe.  Nou pe kontinyen met bokou lanfaz lo sa sirveyans ek formasyon pou nou kapab adres sa size avek korperativ.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou a pran kestyon No.5 Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon, tou manm Onorab e dimoun a lekout.  Swivan sanzman dan Polisi e Lalwa kot i konsern overseas treatment, akoz i ankor annan gran retar pou claim ki bann pasyan in fer, ler zot in trouv zot dan bann sityasyon loperasyon, ki zot in al zot menm e ki prouve pa ti kapab fer lokalman atraver en 2nd opinion?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  An se ki konsern nou standar ek nou sistenm pou ranboursman kot i konsern bann dimoun ki’n al fer tretman aletranze; parey tou Manm Onorab i konnen i baze lo sa Lalwa ki nou’n pase dan sa Lasanble e mon remersye tou Manm Lasanble

Pou sipor ki zot in donnen pou sa prosesis.  E mon krwar ki depi ler sa Lalwa i an operasyon i annan en amelyorasyon an zeneral dan lafason, dan zesyon sa servis.  I annan petet plis konprenezon par manm piblik me nou osi konsyan poudir i annan konsern ki nou touzour bezwen kontinyelman klarifye.

Avan ki mon al lo detay sa bann kestyon, bann retar mon ava zis klarifye ki anba Lalwa i annan zis serten sirkonstans kot Lalwa i permet en ranboursman. En ranboursman i posib premyerman si tou fason en tretman pa disponib Sesel.  Savedir sa tretman tou fason si nou ti pou ofer sa tretman nou menm atraver Minister Lasante nou ti pou anvoy sa dimoun deor.

De legzanp ki mon ava site, se par egzanp si en dimoun i bezwen tretman radyo terapi, pou kanser akoz radyo terapi pa disponib Sesel.  Sa en legzanp presi.  E dezyenmman en lot legzanp se par egzanp si en dimoun i bezwen en lentervansyon pou son leker ; par egzanp en bypass, sa i legzanp presi kot lentervansyon pa posib isi Sesel alor tou fason nou ti pou anvoy sa dimoun deor.  Me nou  pe vwar dimoun malgre sa parfwa zot pe sey fer demann pou ranboursman menm pou en servis ki ti disponib Sesel.

2enm eleman kot en ranboursman i posib se si swa en diagnose  pa’n ganny fer Sesel ki korek oubyen nou annan en move diagnose, oubyen in annan en klarifikasyon dan diagnose ki’n ganny fer aletranze ki’n rekomann en nouvo tretman ki valab.   Alor sa i osi en ka kot i permet pou annan ranboursman.

E trwazyenm ka kot en ranboursman i posib se dan en ka irzans kot en dimoun in ganny en emergency e in napa swa in bezwen fer en tretman aletranze.  Alor pou klarifye sa i sa 3kriter anba Lalwa kot i kouver pou en ranboursman.

Vizavi retar pou ranboursman, fodre nou fer kler ki Lalwa in met priyorite lo tretman pou bann ka aktyel.  Savedir si en dimoun  i dan nou servis lasante in ganny idantifye ki i annan en kondisyon kot i bezwen ganny tretman aletranze, nou Bidze son priyorite se pou adres sa dimoun ki pe al trete.  Si en dimoun in pran lo li menm pou li al trete apre i pe demann en ranboursman, nou bezwen fer sir ki nou an konformite avek nou Bidze avan, avan ki nou kapab fer sa ranboursman. Alor nou regard sa Bidze, sak kar. E baze lo disponibilite Bidze nou fer bann ranboursman.  Par egzanp pou premye kar lannen nou’n kapab fer en pe ranboursman akoz nou ti – mon kapab dir nou ti an konformite avek Bidze.  E menm petet nou ti annan serten saving. Nou’n vwar en logmantasyon dan la kantite depans ki nou pe fer la aktyelman ki vedir ki nou pa dan en pozisyon aktyelman pou nou fer en ranboursman deswit me nou pe regard posibilite pou nou fer sa dan  trwazyenm kar lannen avek lenplimantasyon Bidze. Sa Lalwa in permet nou pli byen annan zesyon nou Bidze.  Nou ava rapel ki sa i en sekter dan Bidze ki annan bokou presyon.  I touzour le ka.

E an term ranboursman nou demann konpreansyon piblik ki nou bezwen met priyorite lo bann tretman kouran dan plas bann ranboursman.

Sa i pa vedir ki si ou merite ganny ou ranboursman ou pa pou gannyen, ou pou gannyen.  Si ou antre dan kriter si Board in fini donn ou  en Lagreman ki ou merite ganny sa ranboursman ou pou gannyen.  I zis en kestyon letan e disponibilite Bidze.

Osi lot eleman ki parfwa pe met serten kontrent lo nou resours se sa prosesis verifikasyon pou bann demann ranboursman akoz souvan sa i nesesit en konsiltasyon detaye par spesyalis e atraver bann diferan dimoun ki travay dan sekter lasante.

E parfwa pou nou fer sa byen i pran en pe letan.  Nou pou demann sipor e led manm piblik pou zot konpran sa sitasyon e nou donn zot osi nou langazman pou nou fer sir ki nou verifye sak ka avek bokou latansyon pou fer sir ki zot ka i ganny adrese korekteman.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou larepons.  Minis an vi ki i annan serten mank ledikasyon petet par bann pasyan ki al lo zot menm, eski ou Minister ti kapab fer li vin en fason anba sa nouvo Lalwa Polisi pou annan serten dokiman detaye, ki ava eksplik bann pasyan ki al lo zot menm aletranze pou tretman ki bann keksoz ki zot pou kouver, ki kalite kondisyon osi.  Ok?  Akoz parfwa osi nou’n vwar poudir menm ler zot pe fer bann claim zot pe fer akomodasyon, air fares ladan, ek lakonpannyen ater.  So ti a byen ki ou Minister ti a annan enn sa bann guideline booklet dan en fason ki a detaye bann keksoz ki Minister i kouver, pou evit konfizyon ki ler bann pasyan in al lo zot menm aletranze?  Mersi Minis.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab. Mon krwar sa demann i enn tre pertinan.  Nou annan serten dokiman ki deza nou met a dispozisyon piblik ; par egzanp si en dimoun i al kot unit pou tretman aletranze zot deza donn serten lenformasyon, serten dokiman a dispozisyon bann dimoun ki pe al fer zot tretman.  E nou annan osi si zot al lo nou sit web, nou sit web Minister Lasante i annan serten dokiman ki eksplik dan en fason zeneral lafason ki sa Lalwa lo tretman aletranze i fonksyonnen.

E Onorab mon remersye osi pou met lanfaz ki letan ou pe demann en ranboursman, i pa tou keksoz ki kouver.  Se sa swen, sa swen lasante ki ou’n al rode ki si i tonm an konformite avek sa ki normalman nou ti pe ofer, ou ganny sa ranboursman pou sa swen me pa pou tou depans otour ou vwayaz.  Akoz i annan sa eleman ki ou’n pran sa responsabilite lo ou menm pou ale e sa ranboursman i kouver sa swen.

Lot eleman, se ki nou vwar an pratik bann dimoun ki vin kot sa unit tretman aletranze, par egzanp avan zot ale zot annan plizoumwen en bon leksperyans ; akoz i annan dimoun ki pou rezon personnel petet zot annan sa mwayen zot anvi al lo zot menm.  Me souvan zot vin kot nou unit pou rod gidans.  E sa i mon ti  dir donn zot bokou meyer leksperyans akoz parfwa zot konpran pli byen serten bann defi ki zot pou fer fas avek.

E fodre Seselwa nou tou nou konsyan poudir lasante dan en servis piblik e lasante dan en servis prive i diferan. De diferan keksoz.  Letan ou pe al da en servis prive aletranze, nou, nou anvoy dimoun dan bann Lopital prive.  E letan – se pa Leta ki pe peye e letan en endividi pe peye sa Lopital pou ofer ou en kantite tes en kantite servis menm bann ki petet ou pa bezwen.  Nou annan leksperyans dan Minister Lasante ki par egzanp en kantite dimoun in al fer bann PET scan e dan bann ka parfwa kot sa pa neseser kot i pa endike.  I vreman ser sa kalite scan.  Dan serten ka i endike.  Me pa dan tou ka.  E ki nou pe vwar se ki parfwa sa bann dokter aletranze pe ofer sa konman en standar.

E sa i mon pe zis servi sa konman en legzanp.  I annan lezot.  Me i enportan ki konman en pasyan e osi letan ou pe aste en servis ou en konsonmater ou demann kestyon eski vreman mon bezwen sa servis ?  Eski par egzanp mon’n fer sa tes deza Sesel ?  Eski sa tes i vreman neseser baze lo mon kondisyon?  E bokou fwa si zot annan en konsiltasyon avek unit swen aletranze menm si zot in fini fer zot swa pou zot al lo zot menm, zot ganny sa gidans en pe pli spesifik lo zot ka.

Nou annan serten dokiman ki donn zot lenformasyon zeneral, par egzanp lo ki pou fer letan ou al Lopital.  Kwa ki Gouvernman i kouver eksetera. Me letan ou al kot sa unit ou kapab osi demann ka ki pli spesifik baze lo ou ka.

E nou annan serten ka osi kot en dimoun in al kot unit apre in al deor.  E letan in deor parfwa in vwar en nouvo keksoz ki i pa ti’n antisipe e i anvoy son detay kot unit tretman aletranze e si i koresponn avek en keksoz ki nou ti pou kouver souvandfwa nou fer sa peyman direk avek sa Lopital si byensir i en Lopital ki nou annan en Lagreman avek.

Alor e mon ava klarifye osi si dan en  ka kot en Lopital kot nou napa en Lagreman avek menm la serten peyman i kapab ganny fer me nou pou kouver li ziska sa pwen ki koresponn ek sa pri ki nou ti pou peye dan en Lopital ki nou annan en Lagreman avek.  Mon remersye Onorab pou donn nou lokazyon pou klarifye sa bann keksoz e nou ava pran osi sa bann sizesyon pou demann sa Board petet pou met a dispozisyon ban dokiman adisyonnel e osi pou zot fer en pe plis sansibilizasyon.

E mon remersye tou bann Manm ki servi lo sa Board akoz mon krwar zot fer en louvraz vreman difisil pou zot zwenn tou le semenn.  Zot pe adres bann ka vreman difisil dan en fason sistematik e mon krwar zot pe fer en louvraz remarkab.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  De pti kestyon.  Minis mon krwar ou pou dakor ki enn bann rezon ki souvan nou tande pli souvan akoz bann dimoun i al deor se akoz zot – i annan retar pou zot lokalman vwar sa spesyalis e zot konmans panik e zot bann fanmir oubyen zot menm zot,  zot dir be plito nou ale.  Akoz nou’n ganny en apwentman pou nou vwar spesyalis an Septanm an Out eksetera.  Dir nou Minis ki ou Minister pe fer pou kapab redwir lakantite letan ki neseser pou vwar spesyalis, e an konsekans redwir bann vizit aletranze pou sa rezon?

Mon 2enm kestyon Minis se ki komanter ki mwan mon’n tande e mon espere ki i en leksepsyon, ki i annan dimoun ki’n al deor apre ler zot in tournen zot pa’n neseserman vin rod en ranboursman zot, zot in vin kontinyen swiv en tretman ki’n ganny konseye deor avek dan sistenm lasante.  E zot in ganny dir be ou pa’n al deor laba.  Tourn laba kot ou ti ete al demann sa bann boug laba ki’n dir ou sa al dir zot.  Mwan mon konn en ka ki mon krwar i vre sa keksoz in ganny dir.  So mon ti a kontan ou dir ek sa Lasanble si i en pratik ki ou tolere e eski i en bon keksoz ki en dimoun ki’n al deor i osi i kontinyen ganny son tretman lokalman san okenn sa bann agravasyon parey mon’n dir la ?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi onorab.  Mon oule lo sa parti kestyon premyerman pou fer kler ki e lapros ki Minister Lasante e Lazans swen lasante i pran se nou, nou dir Seselwa ki viv isi, letan ou viv isi ou pa kapab swiv ek en spesyalis aletranze.  Ou kapab al vizite.  Me pou ou swiv ou bezwen swiv ek en dokter isi.  I vre pa tou spesyalis ki nou annan selman pou annan  en dokter dan nou sistenm ki pou kapab swiv ou.  E i enportan si ou pe viv dan sa pei ki dan en fason regilye – sirtou si ou annan en kondisyon kronik oubyen ou annan en problenm a long term ki ou pe swiv avek en dokter lokalman.  Sa i kapab en dokter dan prive si ou swete oubyen i kapab en dokter dan sistenm Gouvernman, me i enportan pou annan sa swivi pou ou kapab vwar ki mannyer par egzanp ou tretman pe marse.  Si i annan amelyorasyon dan ou sityasyon, ou progresyon eksetera.

Si i annan en dokter ki’n dir avek en – oubyen en nenport travayer lasante ki’n dir avek en dimoun ki’n sorti aletranze ki nou pa pou donn ou en lapwentman oubyen en swen akoz ou’n al tret aletranze sa i konpletman kont bann etik Prensip Lasante ki nou annan dan nou sistenm.

Mon pou envit sa dimoun si en dimoun in pas dan sa leksperyans pou met li an ekrir e ki nou kapab ouver en lenvestigasyon e kot i neseser pran aksyon disipliner si sa ka i egziste.  Mwan mon pa’n ganny sa ka met devan mwan.  Me mon envit sa dimoun si i pe ekout nou deba oubyen si Onorab ou anvi  refer li mwan mon dir i enportan dan bann ka koumsa nou dokimante, nou fer en lenvestigasyon.  E si neseser nou pran aksyon.

Me pou dir dan bokou ka ki mwan mon okouran si mon regard par egzanp Board lo swen Lasante kot en dimoun pou en rezon ou en lot in deside al lo li menm me apre letan in vini menm petet i pa’n demann en ranboursman me mon konnen ki unit tretman swen aletranze in menm refer li avek dokter pou dir fer sir ki sa dokiman i al dan ou file par egzanp.  Akoz ou pa konnen demen ou kapab tonbe ou ganny en problenm par egzanp ou vin Lopital san konesans me omwen dan ou file i annan sa rikord, par egzanp sa prosedir ou’n fer aletranze.

Sa i bann keksoz kle ki enportan ki nou tou nou gard antet.  Alor mon dir klerman avek Onorab ki i enportan pou tou dimoun konsyan zot drwa nenport ki,  ki zot ete menm si zot in al tret aletranze sa posibilite pou zot swiv lokalman.

E nou osi annan bann sa ki nou apel bann Care Pathways.  Dan serten sekter kot nou annan spesyalis ki’n vreman etabli nou bann Care Pathways mon kapab dir i avanse.  Dan serten ka nou annan bann vreman bann swen ki menm dan serten ka kot menm i meyer ki serten landrwa kot serten dimoun pe ale aletranze.  I annan serten kot wi nou annan zefor pou nou fer pou nou kapab devlop sa bann kapasite, e sa i vini an mezir ki nou annan plis Seselwa par egzanp spesyalize.  I vin anmezir osi ki nou ganny sipor avek nou bann partenaire pou nou annan bann spesyalis pou travay dan nou pei.  E i osi  vin anver ranforsman nou sistenm pou nou zisteman dokimant sa bann Care Pathways pou bann diferan problenm ki nou dimoun i fer fas avek.  Mersi Mr Speaker.

E petet dernyen pwen sete vizavi bann fast tracking, bann ka ki irzan.  Ankor pou vwar spesyalis dan en sistenm servis piblik nou pa kapab dan tou ka dir en dimoun ou pou vwar spesyalis lannmen. I enposib.  Nou napa ase spesyalis pou sa.  Sa dokter ki refer avek spesyalis i son responsabilite pou li determin irzans sa ka.  Ok.  Alor dan en ka – alors si ou’n ganny donnen apwentman petet en pe pli tar normalman akoz sa dokter pa pe estimen pou dir sa ka i irzan,  irzan.

Parey mon’n dir i annan diferan grad irzan.  I pa vedir pa enportan.  Me si nou konpar li par egzanp avek sistenm NHS nou,  nou – la kantite letan ki dimoun i bezwen espere i bokou mwen ki par egzanp si nou regard sistenm NHS.  Dan nou sistenm pli long ki petet ou pou bezwen atann an zeneral se 6mwan.  I annan enn de leksepsyon mon konnen.  E 6mwan dimoun pou dir mon i long.  E si ou pou konpar avek NHS pou serten ka ou pou bezwen esper plis ki 1an.

E tou i depan lo gravite sa ka vizavi problenm ki ou pou – bann konplikasyon ki ou kapab gannyen.  Nou seye o maksimonm si i vreman irzan ki sa dimoun i ganny vwar vitman dan detrwa zour me i depan lo rekomandasyon sa dokter ki vwar ki’n fer son diagnose.  Ki mon pou konsey manm piblik osi si ou santi baze lo konsiltasyon ki ou’n annan ek sa premye dokter ki’n dyagnoz ou ka e ou vwar ou lapwentman i tro tar e ki ou vwar ki ou ka i pli irzan ou rod en lot lopinyon.  Sa i  kapab ganny fer dan plizyer fason.  Ou kapab demann dan ou sant lasante pou vwar en lot dokter pou demann en lot referans.

Ou kapab si ou santi ou ka i vreman irzan al casualty pou ou kapab vwar en dimoun.  Ou kapab osi al vwar en lot dokter dan prive pou ou ganny en lot lopinyon.  Akoz nou annan en sistenm referans menm avek bann dokter prive kot letan zot idantifye en ka irzan kot zot met sa a latansyon bann spesyalis pou kapab ganny bann entervansyon.

Si i annan bann ka spesifik kot en dokter petet pa’n idantifye enka lo lirzans ki i merite mwan mon pou dir ek en dimoun, en endividi i meyer rod en loportinite pou ganny en 2enm lopinyon pou nou redwir bann temps l’attente,  i osi depan lo rekrit bann spesyalis e sa nou pe fer dan bokou bann sekter kot nou annan plis demann.  Ok par egzanp cardiology i enn bann landrwa ki nou anvi met en plis lanfaz a lavenir.  Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lefe ki sa i en konsern, e mon konn en bon pe bann dimoun deor la ki en pti pe aggrieved.  Mon ti ava demann Minis lefe ki sa leksplikasyon ki i pe donnen i pe sansibiliz dimoun, son Minister a konsidere annan en progranm lo televizyon pou re eksplik pep Seselwa.

E dezyenmman Minis, mon anvi konnen avek ou, eski ou krwar ti a swetab lefe ki nou pe koz lo lasante ki letan en dimoun i deplase menm si i pe al lo li menm eski ou krwar poudir ti devret annan sa lenformasyon ki ganny esanze avek Minister zisteman pou fer sir ki sa swivi i a pli tar ganny fer?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Zisteman nou pran pozitivman sa rekomandasyon pou fer en pe plis sansibilizasyon atraver progranm, atraver lenformasyon.  Onorab Aglae osi in koz lo la e nou pou  fer sir ki nou met sa o piblik.

Mwan mon pou  rekomann avek nenport endividi ki pe swete fer tretman, premyerman avan ou ale vwar en dokter isi Sesel nenport ki dokter enn ki ou santi ou konfortab avek, pou zis ganny en gidans pou fer sir ki letan ou al laba ou osi pa pe pey keksoz ki pa bezwen peye.

E lot opsyon osi se vwar bann dimoun kot unit swen aletranze ki kapab donn ou bann gidans pratik osi lo ki ou pe fer.  E menm zafer letan ou retournen i enportan annan en konsiltasyon avek en dokter isi.  Pa neseserman ki en spesyalis, depan lo ou kondisyon.  Me ki ou annan en dokter kot ou diskit ou prosedir ki ou’n fer e ki ou konnen osi swivi ki neseser.

Mon ava zis fer tou dimoun remarke ki letan ou al vwar en dokter aletranze nenport ki kondisyon ki ou annan zot pou dir ou vini dan 6mwan oubyen dan 3mwan oubyen dan 1an akoz zot anvi fer sir ki zot ganny ankor en konsiltasyon a lavenir.  Napa nanryen mal avek sa me nou,  nou bezwen konsyan poudir si nou pa al depans nou larzan nou lo lasante nou bezwen fer bann swa ki baze lo bon lenformasyon.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Bon zis avan nou pran en break Minis mon ti a zis kontan dir i fantastik sa ki ou pe dir.  E nou ti a swete an pratik ti ava leka.  Ler ou koz en dimoun i kapab rod en dezyenm lopinyon avek en dokter prive apre retourn kot Minister Lasante, pa tou ka ki sa dokter i aksepte e mon ti a swete ki bann dimoun medikal ki pe ekout ou  la bomaten i ava pran sa an konsiderasyon. Ler en pasyan i al kot en dokter prive i pa vedir ki i napa konfyans dan Minister Lasante, me i pe al rod en dezyenm lopinyon e ler i retourn avek i la osi tou pou li ed sa dokter dan Gouvernman pou li kapab balans en pti pe byen son diagnostic. 

Mwan mon pe dir sa Minis akoz mon’n fer fas avek dan mon fanmir, kot apre en dezyenm lopinyon kot en dokter prive sa dokter dan Minister Lasante in dir ek mwan i pa enterese regard sa rezilta.  I zis konpletman pa enterese.  Me mon swete that was some years ago ki apre ou bann repons, ou enteraksyon ek Lasanble sa i pa le ka ozordi e zot ava ekout ou ki poudir  i bezwen annan sa travay ant servis piblik e avek prive.  Mon ava vitman  retourn lo loter kestyon, vitman avan nou pran en break.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Minis enn bann konsern osi ki relye avek ler bann pasyan in al lo zot menm aletranze se ki i annan en preskripsyon ki zot gannyen ler zot retournen e souvandfwa i annan bann latizann ki ou Minister i deza annan dan menm laliny me osi souvandfwa i annan bann supplement ki ganny mete atraver zot preskripsyon ki sa bann pasyan li menm ni lokalman dan nou bann farmasi nou napa.

So ki Polisi ou Minister akoz zot bezwen aste sa bann latizann.  Eski i annan merit ki ou pou ranbours zot pou ki zot kapab procure sa bann latizann?  Ouswa ou Minister i pou les zot lo zot menm rod zot fason fer pou zot ganny zot tretman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Vizavi sa bann preskripsyon lapros ki Board i pran se ki si i medically neseser.  Savedir si sa tretman i enn akoz ou annan bann ka par egzanp bann kondisyon en pe rar oubyen ou annan en kondisyon ki petet nou napa sa medikaman an stok me i pa vedir ki nou pa kapab evantyelman aste li.  Me si sa medikaman i neseser vizavi kondisyon sa pasyan dan lamazorite ka Board in regard pozitivman pou fer sa ranboursman.  Me fodre nou kler,  fodre sa medikaman i neseser.

Lot eleman kot parfwa serten petet ‘mise entente’ i arive kot sa dimoun petet letan i dan sa pei in ganny en preskripsyon baze lo en mark latizann en brand, ok.  Me letan i vin isi i annan sa latizann me i en lot brand.  E byensir pou rezon kou lefikasite nou pou ensiste ki isi nou pou donn li sa ki nou annan an stok baze lo nou sistenm procurement ki an plas.  E  parfwa serten sa bann pasyan zot pe sey ensiste ki zot devret ganny sa mark ki zot ti gannyen depi aletranze.

Mwan mon pou dir tou dimoun pou konsyan ki  lakle dan nenport ki latizann se son zengredyen ki aktiv.  E sa zengredyen ki aktiv i kapab annan  i a la baz sa latizann.  Son mark i kapab sanze.  Ou kapab annan diferan brands otour en latizann me sa ki enportan se sa zengredyen ki aktiv e dan sistenm ki Lazans swen lasante i servi zot pou fer sir ki ou ganny sa latizann ki koresponn avek sa bezwen ou kondisyon.

Mr Speaker mon ava pas zis en pti pwen baze lo sa leksperyans ki ou’n koz lo la.  E mon pa konn sa lensidan presi e parey ou’n dir ti en pe lannen pase.  Me sa ki mon’n partaz avek Lasanble ozordi se  pa mwan ki pe envante.  Se baze lo  sa bann dokter zot menm sa ki zot dir.  Se baze lo bann sistenm e standar an plas ki zot pe servi kot zot toultan sey met pasyan premye. Mon konn enn de lensidan ki depi ler mon Minis parfwa problenm se plis kominikasyon.

Akoz fodre osi nou konpran ki letan – akoz i annan dokter prive ki vreman fer ot louvraz byen e letan zot refer enka kot Lopital kot i irzan zot fer li byen savedir zot anvoy tou bann dokiman zot anvoy bann tes, zot montre lirzans sa ka. Mon pou bezwen dir avek Lasanble ki i annan dokter prive ki abize.  Savedir zot call, zot telefonnen zot dir enka i irzan san zistifye akoz irzan.

E i rol bann dokter dan Lopital pou osi zwe sa rol parey nou dir en gatekeeper.  Pa akoz en kot dokter i dir i irzan ki zis ou pou aksepte i irzan.  Ou pou bezwen demann sa dokter akoz irzan.  E baze lo sa bann kondisyon medikal ou pou deside eski sa dimoun par egzanp i bezwen vitman ganny en latansyon avek en spesyalis menm si i bezwen al theatre oubyen i bezwen ganny admit eksetera.  E se sa dokter ki bezwen fer li baze lo lenformasyon ki a son dispozisyon.

E mon krwar lenportans se – e nou dir avek bann operater prive fer kler bann rezon akoz zot pe rekomann par egzanp ladmisyon sa pasyan ou akoz ou pe rekomann en serten tes. E nou annan dokter dan prive ki fer sa dan en fason fantastik.

E sa ki mon’n dir Mr Speaker i pa baze lo ka spesifik ki ou’n mansyonnen akoz byensir mon pa konn detay.  Me i enportan pou mon eksplik rol bann dokter e pou osi eksplik ki parfwa i annan sa bann diferans lopinyon ant bann dokter e mon pou touzour dir avek en pasyan si ou pa’n ganny sa swen ki ou santi ou merite ou rod sa dezyenm lopinyon.

Si sa 2enm lopinyon ankor pa ariv lo sa standar ou demann en dokiman par egzanp akoz si i annan serten keksoz dan sekter medikal kot si i dokimante i vreman kler. En legzanp se si en dimoun i annan tasyon o sa dimoun i bezwen latansyon.  Mon pe donn sa konman en legzanp i annan serten kondisyon ki nesesit en swen en pe pli irzan kot i obzektivman ou pa pou kapab zanmen konman en profesyonnel medikal dir mon pa pou vwar sa pasyan.  E pou nou kler lo la e pou nou enn fwa pou nou kler si en dimoun vreman son ka i irzan obzektivman sa lenformasyon i ganny met lo nivo Lopital nou pou pran aksyon.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou ava pran en Break e nou ava retournen 11.15 pou kontinyasyon kestyon pou Minis pour Lasante.

 

(BREAK)

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen avek nou travay, savedir kestyon pou Minis.  Kestyon No. 6, Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker i annan swivan konsiltasyon avek Lofis Minis, i annan en pti minor amendment dan mon kestyon, i lir comme swivan:

Avek lavansman dan devlopman medikaman, ki plan ou Minister pou procure medikaman konbinen pou ogmant efikasite e compliance?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, i ok mon a aksepte.  Wi, go ahead Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Lazans pou Swen Lasante HCA, aktyelman i ofer bann tretman combination pou plizyer maladi.

Premyerman pou tansyon, ok?  Kot i annan bann combination lo sa tenm lo deep in koman en legzanp, i annan lezot osi, pou dyabet, sa i en lot landrwa kot i annan bann tretman konbinasyon.  E la kot par egzanp serten bann, bann tretman, insulin i ganny konbinen.

Osi an se ki konsern bann tretman antiretroviral pou tretman VIH ek SIDA i annan plizyer bann combination fix ki ganny servi pou sa tretman.  Annefe i annan 4 de baz ki nou ofer koman en combination.

Nou pe osi an se ki konsern bann tretman antiretroviral pou VIH/SIDA, nou pe konsider en opsyon lo s ki apel en third line treatment.  Selman ki aktyelman i touzour reste en pe ser akoz nou pe aste an pti kantite, akoz nou en pti pei, e nou pe sey adres sa atraver sa poze pou Procurement ki nou pe travay lo la avek WHO, ansanm avek bann lezot Leta Zil.

Me deza sa ki nou pe ofer i en, i en combination ase avanse.  Nou annan osi combination pou tretman asma, atraver bann inhalers.  E osi pou tretman glaucoma, an se ki konsern bann gout dan lizye, kot i annan serten tretman combination.

I annan tretman osi pou TB, kot i neseser.  Nou napa sitan kantite ka TB, me selman letan i, letan nou ganny bann ka zot ganny  trete dan en fason avek en tretman combination; avek, apre osi pou Hepatitis  C, nou annan en tretman combination, e  nou konmans annan vreman bon rezilta an se ki konsern tretman Hepatitis C.

Akoz sa i mars konzwentman avek bann mezir ki pe ganny pran, par egzanp vizavi, akoz pli gran dimoun ki pe ganny afekte ek sa, sa bann dimoun ki ganny, ki pe servi, ki pe servi drog.  E alor pou pran Methadone i ede pou stabiliz zot, ki permet nou fer sa tretman Hepatitis C  se dan en fason pli sistematik.

Nou nannan osi bann vaksen ki ganny donnen an combination.  E sa i enkli DPT, DT, MMR ek Pentavalent.  E nou annan bann, bann antibyotik de baz ki nou ofer da nou servis, tel ki Amoxicillin as, avek Clavulanic Acid.  Oubyen osi  Peracilin avek Tazobactam koman 2 legzanp.

I enportan pou note;   prensip, nou fer bann tretman combination.  Savedir sa dimoun ki pe servi sa tretman i pli fasil pou li.  Akoz i annan zis sa combination pou li adrese, plito ki plizyer diferan tretman.  Me i pa fezab pou tou pasyan.

Alor mon konnen petet i annan serten pasyan ki pe demande.  Akoz par egzanp letan ou pe ofer an combination, i vedir ki ou annan, ou pe redwir ou fleksibilite lo sa tretman.  E si nou pran legzanp, en pasyan ki annan dyabet, si i lo en tretman konbinezon, si ou bezwen fer en sanzman dan son tretman, si par egzanp son dyabet i redwir, ou pa pe kapab dan konteks en tretman combination.

E alor osi risk avek combination se ki ou annan posibilite miltipliye-e bann lefe segonder, bann side effects parey nou’n dir an Angle.  E alor i enportan ki pa dan tou ka ki combination i ganny ofer.

Se selman dan bann ka ki spesyalis i konfyan ki sa pasyan pou benefisye atraver sa combination ki sa i ganny fer.  Me dan plizyer ka, spesyalis pe servi sa bann tretman combination, e son lavantaz, parey ou’n mete dan ou kestyon Onorab, son lavantaz se pou ogmant lafason sa compliance sa pasyan avek sa tretman pou fer sir ki zot pe swiv byen zot tretman.

E o fir a mezir, nou espere ki nou pou kapab ofer plis sa tretman me gard an antet bann risk ki nou bezwen gard, bezwen toultan okouran.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLE

Mersi Minis pou ou larepons.  Minis eski dan ou Minister zot annan en sort of en unit, petet ki annan bann spesyalis, sirtou dan domenn farmasi?

Ki asize an a tan dan ki dan domenn farmasi i annan bann devlopman ki kontinyel, eski i annan en unit ki zot asize ansanm pou vwar bann devlopman, bann nouvo tretman ki vini, ki konbinen, pou ki kapab al ganny procure pou fer ki bann pasyan, sirtou ki nou vwar se bann pasyan ki annan bann maladi kronik dyabet, tansyon ouswa bann antiretroviral parey ou’n nonmen,  pou fer ki i ganny mete available, e ki bann pasyan i vwar en swa, kot zot pa pe pran bokou pilil at the same time, ki zot pran petet 1 ou 2 doz par zour, ki kouver tou sa bann lezot latizann ki zot, an se moman zot pe pran.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

Annefe sa travay in ganny fer atraver sa ki nou apel The Medicine Therapeutics Committee, ki zot rol se regard bann tretman ki disponib.  Parey ou’n fer referans ki petet i annan lavansman dan serten tretman, e ki sa i dan lavantaz pasyan, ki sa Komite i kapab rekomande ki sa, sa tretman i ganny, i ganny servi par egzanp par bann spesyalis, oubyen bann dokter letan zot preski.

Sa Komite i osi gard an kont, kou en tretman, akoz i annan osi serten tretman ki ou bezwen regard son valer vizavi son lefikasite.  Alors i pa tou tretman ki, ki nou kapab ofer dan konteks en servis piblik.  Me nou seye o maximum pou nou ofer bann servis ki efikas.

Lakle se lefikasite, parey ou’n dir.  Rezon nou pou ofer konbinezon, se kot i kapab ogmant lefikasite pour sa pasyan.  Akoz si sa pasyan pe pran mwens lakantite latizann, i son bann doz i konbinen, i pli fasil pou li reste annord avek son, reste an compliance parey nou dir avek son, avek son tretman.

Me risk otour sa, parey mon’n deza eksplike se si, si par egzanp sa dimoun i annan plizyer kondisyon, e i kapab parfwa en risk akoz ou napa sa fleksibilite.  Akoz en fwa ki ou’n donn zot sa combination, sa, sa doz i plizoumwen fix.

Tandis ki si en dimoun i bezwen sa fleksibilite, alor petet konbinezon i pa solisyon pou li.  Me sa i bann desizyon ki ganny ki ganny pran par bann dokter, baze osi lo gidans ki sorti kot Medicine Therapeutics Committee.  Ok?  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou a bouz lo kestyon 7.  Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Chair.  Anvi review dan Scheme of Service, e lezot incentive pou dokter e ners.

Eski bann staf farmasi e lezot kad travayer lasante i espekte vwar en benefis parey?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  I tre enportan letan nou regard servis lasante, pou nou pa mazin zis ners ek dokter.

E vizavi bann Scheme of Service an 2017, nou ti komans sa demars avek korperasyon Minister Finans.  Nou remersye osi Lasanble ki’n siport bidze, kot nou menm bann, bann amelyorasyon dan Scheme of Service, pou tou travayer lasante.

Alor an 2018, nou ti fer en nouvo scheme pou ners avek health care assistant.  E sa ti vin sirtou atraver logmantasyon ki’n vin atraver en retention allowance en R3000.  Ki’n pran lefe depi 2018.  Sa pou ners e pou health care assistant en logmantasyon, en allowance R1000 koman retention allowance.

An 2019 bann lezot kad ki pa ti’n ganny adrese an 2018, zot in ganny, zot amelyorasyon dan zot Scheme, ki’n kouver plizyer keksoz, me an prensipal in kouver sa logmantasyon, sa retention allowance R3000, parey ki’n ganny fer pou bann ners.  Sa i kouver pou bann, bann dimoun ki dan farmasi, pou bann dimoun ki dan dental support ek hygienist.

Bann biomedical engineer, bann dimoun ki travay dan servis reabilitasyon ek fizyo.  Bann nutritionist.  Bann emergency technical technician, bann radyolog, bann dimoun ki travay dan clinical laboratory, bann dimoun ki travay dan servis psikolog.  Bann zofisye lasante piblik.

Savedir bann Public Health Officers. Bann dimoun ki travay dan Public Health Laboratory.  E an plis ki sa, nou’n annan osi bann amelyorasyon dan Scheme ki’n kouver drayver lanbilans.  Me sa bann logmantasyon pou bann lezot Scheme, support workers i pa vin atraver sa retention R3000, i bann lezot lavantaz e i diferan depandan lo zot Scheme.

Selman nou’n osi fer logmantasyon alor pou drayver lanbilans.  Nou’n fer en logmantasyon osi pou Health Information Assistant, pou medical porter, e osi pou bann travayer ki travay dan sant sterilizasyon, sa ki nou apel CSSD.

Alor letan nou regard tou bann travayer sipor dan lasante, ant 2018 ek 2019, zot in ganny en logmantasyon atraver en Scheme of Service.  An plis ki sa, an 2019 apartir sa mwan Zilyet i annan bann logmantasyon atraver Long Service Allowance, ki la grande mazorite sa bann staff pou benefisye osi avek.

E ki vin alor en logmantasyon ki konsekan.  Nou’n osi, letan nou’n fer Bidze, nou ti’n met en fakter sa logmantasyon 5poursan ki ti sipoze kouver servis piblik an antye.  E nou espere ki sa i ganny rezourd prosennman.

E sa i sirtou enportan pou sa bann travayer, ki lo en baz, zot bann kalifikasyon tek nik, e sa progresyon dan saler de baz i vin atraver sa logmantasyon dan servis piblik, an plis ki sa bann logmantasyon ki vini atraver bann Scheme of Service. 

Alor zis pou an somer Mr Speaker e Onorab, tou sa bann travayer in ganny serten amelyorasyon dan scheme an 2019, e nou ekspekte tre prosennman, an Zilyet la ki sa pou kontinyen avek osi Long Service Allowance, kot zot pou benefisye.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Minis pou ou larepons.  Minis eski ou kapab di ek sa Lasanble, e pou petet lenformasyon bann travayer osi; eski tou sa bann Scheme ki ou’n nonmen la, in fini pran lefe apartir 2019?  Sa i enn.

E dezyenmman i annan sa bann allowance ki ou’n re fer sorti, ki ant R3000 an montan.  Eski ler sa bann allowance in ganny donnen, eski in annan okenn lefe ki’n afekte sa Scheme orizinal ki ti’n ganny prezante avek ou Minister? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Sa, sa R3000 koman retention allowance in antre an fors sa lannen an 2019, e tou sa bann Scheme in komanse depi komansman sa lannen.

I annan 1 ki mon’n bliye mansyonnen, sa se osi mortuary.  Ki zot ti ganny serten increment an 2018.  Me osi serten keksoz ki pa ti ankor ganny adres, in ganny adrese.  Me nou pe kontiny sa konversasyon avek tou bann diferan Scheme, pou nou adres okenn bann mankman.

Mon pa an konesans konnen si i annan bann keksoz spesifikman ki’n sanze negativman.  Akoz sa ki nou’n anmennen se pou ogmant a lafen, lafen dimwan kantite larzan ki zot anmenn se zot.  Zis mon konnen dan serten ka in annan serten sanzman kot dimoun in al lo, petet lo bann allowance pou overtime dan plas pey over time direkteman.

E sa, sa i en keksoz ki nou pe, si nou regard par egzanp pou drayver lanbilans, sa en sanzman ki’n arive, me nou pe kontinyen verifye lakantite erdtan ki zot pe fer.  E si sa kantite erdtan ki zot fer i ogmante, zot, e deza dan sa scheme ki nou’n mete, si zot erdtan i ogmante, lakantite larzan ki zot gannyen koman, koman commuted overtime allowance i osi ogmante.

Sa dan ka par egzanp drayver lanbilans.  Apre apard sa dan lamazorite ka sa, sa bann revi dan Scheme Of Service, dan tou bann ka, i’n vedir en logmantasyon konsekan, dan zot, dan zot benefis.

Lo Scheme of Service osi ki’n ogmante an 2019 se Scheme of Service pou dokter.  Ki mon ti’n, mon pa ti’n mansyonnen.  E zis pou dan en fason zeneral, dan sa bann       Scheme, prensip ki nou’n al lo la, an 2018 ek 2019 se pou nou annan sa, sa logmantasyon baze lo retention.

Savedir pou regard lafason ki nou pou gard zot dan nou, dan servis atraver en logmantasyon retention ki nou espere avek, avek lotonomi ki pe ganny donnen avek Health Care Agency ki sa i kapab ganny korpore dan zot saler de baz, ki reflekte lenportans ki zot annan vizavi louvraz ki zot fer tou le zour.

Mersi Mr Speaker e  mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker an relasyon avek sa kestyon, mon anvi demann Minis.  Letan nou pe focus lo sa Seselwa avek sa etranze.

Mon anvi demann Minis si an revizyon sa bann Scheme, ki fason i plas sa Seselwa an term sa package ki sa etranze pe gannyen kot Minister Lasante?  Si ou pe pran en ners ouswa en dokter, eski pou ankouraz zot, pou retenir zot dan lanplwa.  Eski i annan en gran diferans?

Eski Minister i krwar poudir an plis i kapab ganny fer, mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  E zisteman sa prensip sa retention allowance sete pou rekonnet poudir dan serten ka nou pe bezwen rekrit etranze.

E ki ti pou kout nou ki mannyer nou kapab re met sa larzan pou nou gard plito bann Seselwa.  E dan serten ka avek sa bann revizyon, si nou pran bann legzanp, ners par egzanp;  dan lamazorite ka en ners avek en kalifikasyon basic, en ners seselwa, si ou pe pran en ners ki par egzanp i annan.

Akoz aletranze letan nou pran en ners, nou pran bann ki annan Degre.  Si nou pran en ners ki annan degre Seselwa ek etranze.  An term larzan sa ners Seselwa pe ganny plis.  Akoz i annan serten allowance ki sa etranze pa pe gannyen, par egzanp marketable skills ki Seselwa i gannyen.

E avan ners etranze ti ganny sa R3000 expatriate allowance, e la aktyelman bann ners Seselwa i ganny sa koman en retention allowance.  Savedir ki an term larzan, si nou pran legzanp ners.  Ners Seselwa i ganny plis avek kalifikasyon egal.

Si kalifikasyon i diferan i kapab annan diferans dan zot saler.  Si kalifikasyon i egal, ners Seselwa i ganny plis an term larzan.  Me i annan lavantaz ki etranze i gannyen.  Parey akomodasyon, ki Seselwa pa gannyen.

Me an term larzan, e si nou regard bann lezot servis, bi sa bann logmantasyon dan scheme sete zisteman pou anmenn koerans vizavi sa bann sonm ki ganny peye.  E dan bokou ka baze lo bann kalifikasyon avanse lo nivo Degre, lo nivo Masters, ou kapab menm vwar pou dir Seselwa an zeneral pe, pe ganny plis, akoz Scheme i en pe diferansye.

An se ki konsern swivi e, e bann Scheme, bann travay ki nou pe kontinyen fer lo bann Scheme, sa i lie ansanm avek en louvraz ki mon’n mansyonnen, ki nou pe fer avek WHO lo sa evalyasyon lo bann louvraz.

E baze lo la nou anvi ariv lo en sityasyon kot annefe nou annan en sel fason pey staff, Seselwa konman etranze.  E ki kouver tou keksoz enkli akomodasyon par egzanp, poudir sa i pli kler net.

Me deza nou’n vwar progre atraver sa bann allowance ek sa bann logmantasyon ki nou’n anmennen dan, dan bann Scheme of Service ki an plas depi 2019.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Minis sa bann scheme li menm li konbyen pe kout gouvernman an total en?  Si ou annan sa figure.  Epi mon pa’n tande si ou’n osi i enkli bann common carder dan sa Scheme, bann staff administrasyon.

Epi osi tou, eski tou bann dimoun ki ti sipoze ganny Long Service Allowance in fini antre lo lalis pou zot gannyen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  Onorab si mon ti kapab demann ou pou reponn, repet dernyen parti sa kestyon, ekskiz mwan.

 

HON WILBERT HERMINIE

Pou bann staff ki kalifye pou Long Service Allowance.

Eski zot tou zot non in ganny submit pou zot kapab ganny sa allowance by the end of the month?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  An, an se ki konsern kou total, mon ava rod bidze, dokiman bidze e pete mon ava donn sa sif en pti pe pli tar dan nou sesyon.

Anmezir ki nou rod sa, mon, mon annan e sif la, selman mon bezwen fer en pti azoute pou mon kapab donn ou.  Alors si ou permet donn nou en pti letan nou ava rod sa, sa sif.  Me an tou ka sa ki nou depanse lo Resours Imen i parmi bann sonm pli larz ki nou depanse dan Sekter Lasante.

Akoz Resours Imen i enn bann eleman kle ladan.  An se ki konsern Long Service allowance, nou’n fini fer nou soumisyon pou tou bann travayer ki lo, ki lo pay roll.  Si i annan dimoun petet ki’n ariv, ki petet nou fek konmans louvraz, akoz nou annan konstaman dan lasante, nou annan dimoun ki pe antre.

Alor i posib ki annan petet 1 oubyen 2 ki petet pa, akoz si zot pe transfer par egzanp sorti dan en lot Minister, zot pou eligible pou sa Long Service, me petet zot pa pou lo nou lalis la.  Me an prensip zot pou devret kouver si zot in transfer.

Alor an prensip Mr Speaker e Onorab tou bann dimoun i sipoze an lir pou zot kapab ganny zot allowance lafen di mwan parey in prevwar.  Mersi.  Konbyen staf.

 

MR SPEAKER

Ok, Onorab.

 

HON WILBERT HERMINIE

Sa Scheme of Service, eski i enkli bann dimoun ki lo common cadre?

 

MR SPEAKER

Ok dakor.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

Tou sa bann Scheme ki mon’n mansyonnen i bann Scheme ki spesifik pou Sekter Lasante, alor malerezman non i pa kouver bann dimoun ki common cadre.

Alor bann common cadre i enkli bann dimoun par egzanp ki dan Servis Resours Imen, ki enkli bann dimoun ki dan Servis Administrasyon, ki enkli bann, bann messenger, sa i bann, bann louvraz, bann sekreter, sa bann louvraz ki tonm anba common cadre, ki kouver anba bann Scheme ki sorti kot departman ladministrasyon.

Dan serten ka i annan serten, serten amelyorasyon ki’n vini dan dernyen 2an.  Mon pou bezwen rod bann detay pli, mon pou bezwen rod bann detay pou mon kapab donn ou plis spesifisite.  Me sa ki mon’n site i kouver zis bann, bann medical cadre, bann kad ki tonm dan Sekter Medikal.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou ou bann larepons.  Minis eski i osi zot pe pran kont bann kad, parey bann travayer ki travay lo store, ki asire ki bann latizann i ganny procure.  Eski zot osi zot pe ganny feature dan sa bann nouvo Scheme ki pe ganny fer?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.   Mon vreman eskize si mon kapab demann Onorab zis pou repet kestyon.  Eskiz mwan.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis i annan bann travayer ki travay lo store, ki fer en bann Procurement, both perishable ek bann nonperishable goods.

Eski zot osi zot pe ganny en nouvo Scheme anba sa, anba sa bann lanons ki ou pe, ki ou’n fer?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Zot pa kouver anba sa bann Scheme medikal.

Me i ti annan en amelyorasyon dan zot scheme ki ti pran lefe si mon pa tronpe an 2018. Ti annan en problenm Bidze pou nou pey zot an 2018.  E zot pe ganny peye an, an back pay. 

Me nou pe osi met devan serten konsern ki spesifik lie avek spesifisite sa louvraz vizavi lasante.  Akoz i vre ki sa bann louvraz Procurement ek store i, lasante i bokou pli larz ki petet dan serten lezot Minister.  Menm si aktyelman zot, zot kouver anba en scheme spesifik pou bann Procurement and Store Officers.

Ki zeneralman dan, dan Gouvernman.  E sa Scheme ti ganny revize nasyonalman an 2018.  E parey mon’n dir nou’n fer en progranm pou nou back pay zot, akoz nou pa ti kapab pey zot pou rezon bidzeter a sa moman.

Me nou pe osi revwar si i annan, si i annan opsyon depandan lo sa ki Minister Finans i dir pou nou rekonnet sa louvraz pli spesifik ki zot fer dan konteks lasante.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava pran kestyon No.8. Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab.

Bonzour Minis avek ou delegasyon e bonzour tou zabitan Baie Lazare ki pe espere pou konn status zot nouvo klinik.  Minis eski Minis Responsab pou Lasante i kapab donn detay sa Lasanble lo kan e kote eski nouvo klinik Baie Lazare pou finalman konmans ganny konstri?

Ki bann alternativ ki Minister pou pran, pou fer sir ki sa servis lasante primer ki bann zabitan pe gannyen an se moman, pa ganny enteronpe?  Anmezir ki klinik pou ganny konstri.

Donn detay lo kou finansyel, e letan lekspektasyon ki sa proze pou pran pou terminen.  E de, ki bann servis lasante Minister i anvizaze entrodwi ler sa nouvo klinik i konplete.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

Sa sant lasante Baie lazare i form parti sa ki nou apel bann tip 2, bann sant lasante.  Savedir i, i pa en sant rezyonal; savedir i pou napa tou bann servis ki par egzanp bann pli gro sant.  Me nou pou ekspekte dan sa nouvo sant ki nou pou annan serten servis adisyonnel par rapor ek sa ki nou annan la.

Par egzanp nou anvi fer sir pou nou kapab ofer servis, servis prenatal, sa ki nou dir ANC.  Nou anvi osi, ou kapab ofer bann servis spesyalize, savedir kot spesyalis i vini, akoz aktyelman kontrent se la kantite lasal konsiltasyon avek plis lasal konsiltasyon, nou kapab met plis spesyalis pou fer zot servis dan sant lasante.

Deza Baie Lazare i annan servis danter, E nou pou agrandi sa vizavi sa bann servis ki disponib.  E nou pou osi ofer plis bann servis lasante piblik e bann servis promosyon lasante.  Progranm pou konstri sa lasante, se pou fer li lo menm sit kot i ete aktyelman Baie Lazare.

E nou pe regard en lespas en 1500 met kare.  En batiman 1500 met kare, ki kapab antre lo sa, sa plot later egzistan.  Nou’n ganny en pe retar an se ki konsern sa tender pou bann servis konsiltan, pou diriz sa proze.

Akoz nou’n pran sa desizyon lo sa bann proze vreman teknik.  Nou ava rapel ki Sant Lasante Baie Lazare aktyelman i en vye lakaz ki’n ganny konverti, ok?  Me nou nouvo Sant Lasante i ganny konstri koman bann Sant Lasante avek bann spesifisite vizavi par egzanp lafason ki lekipman i ganny, i ganny mete dan store.

Lafason ki tretman i ganny ofer dan bann diferan lasal.  E dan sa, dan sa tender ki nou’n fer, ki pe konplete an se moman, akoz nou’n fini pas lo sa tender pou sa konsiltan sa proze.  E sa semenn ki nou pe koze la i annan bann konsiltan pe vizit sa sit, pou zot finaliz, award sa kontra avek sa konsiltan ki pou konstri sa proze lo en baz ki nou apele Design and Built.

Kot sa konsiltan pou annan sa project management pou li kapab fer le neseser.  Sa bann detay lo bann servis pou definir lafason ki sa sant pou ganny design.  E son kou finansyel dan Bidze 2019, i annan en sonm R5milyon ki’n ganny, ki’n ganny met a kote pou preparasyon sa travay avek sa konsiltan.

E total ki ekspekte se R24milyon pou kapab fer konstri sa Sant Lasante Baie Lazare.  Pandan ki konstriksyon pe ganny fer, nou’n fer laranzman avek Minister Ledikasyon pou nou ganny akse avek sa vye lakres ki pou kapab ganny servi tanporerman koman Sant Lasante.

I annan en defi ki nou’n vin okouran resaman, ki aktyelman i annan en lenfestasyon karya dan sa vye batiman ki pou bezwen ganny adres avan ki nou kapab servi sa batiman dan en fason tanporer, pandan ki konstriksyon nouvo Sant Lasante i ganny fer.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Minis mersi pou ou larepons.

Premyerman mon anvi eksprim mon dezapwentman akoz vi ki depi 2017, avek Prezidan nou ti al vizit sa klinik, e nou sipoze met larzan 2018, ki nou ti mete.  E ti sipoze fer bann zafer plan parey ou pe dir.

E ou ti dir 2018 ki sa pe materyalize e la 2019 ou dir mon pou dir menm zafer pe ankor pe, i ankor pe pas atraver menm prosedir ki  i pa konfortab pou nou avek bann dimoun Baie Lazare.

Vi ki nou ti eksprimen ki privacy, e landrwa i tro sere, i tro pti, pti.  Minis dir mon silvouple –  kan?  Mwan mon oule konn mon kestyon parey mon’n demann ou.  Kan eski sa proze pou finalman konmanse?  Mon krwar atraver tou sa letan ki nou’n gannyen, mon krwar ou, ou dwatet annan en lide.  Kan?

Pa dir mon zour pou zour, me ki mwan ki nou ekspekte vwar premye pyer konmans ganny mete, pou ki dimoun a lafen i a vwar en keksoz ki konmans bouze dan Baie Lazare?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

An se ki konsern dele letan ki’n pran, mon osi mon partaz son konsern, mon osi mon santi pou dir in pran en bon pe letan.  E, me enn bann defi ki nou annan se ki pou fer sir, sirtou par egzanp a la baz Procurement ki sa i ganny fer dan en fason ki korek.

In pran en kantite letan vizavi Procurement, pou diferan rezon.  I annan bann rezon teknik, ok?  I annan, i annan rezon pratik vizavi bann laranzman par egzanp landrwa tanporer ki nou pou kapab met sa Sant Lasante.

E sa bann diferan eleman, byensir vizavi popilasyon, nou, nou anvi donn zot sa lasirans poudir sa nouvo sant pe vini.  Mon kapab dir lo sa nivo Procurement in pran preski 1an, ok?  Sa i annan serten keksoz ki reflekte bann defi kapasite Resours Imen ki nou annan dan Lazans Swen Lasante ki nou aksepte nou, nou, nou pa kapab, nou pa kapab fer en dimoun, nou pa kapab fer en dimoun vin en enzenyer en sel kou pou li kapab fer en travay lo nivo ki nou anvi.

Me travay ki nou pe fer se zisteman baze lo en standar.  Se pa zis fer en batiman, ok se pa zis fer en batiman nenport koman, se baze lo en standar lo kisisa en Sant Lasante.  E vizavi sa Procurement i vedir ki nou annan serten spesifikasyon ki plizyer in annan en va et vient avek Procurement Oversight Unit.

Pou fer sir ki sa bann spesifikasyon premyerman i annord vizavi bann standar ki nou’ set ki pa ti la oparavan pou sa nivo Sant Lasante.  Parey mon’n dir sa vye sant ti en leka ki’n ganny konverti, nou bann nouvo sant i annan en standar e nou’n bezwen fer sir ki nou an lir vizavi sa Procurement avek sa standar.

E lot eleman se vizavi zisteman sa bann standar Procurement, ti bezwen, dan serten ka nou’n bezwen regard bann eleman akoz ou pa al avek sa operater?  Akoz ou pe demann sa kalite standar plito ki en lot?  E se pou sa osi ki nou pe al atraver sa prosesis avek en konsiltan.

Mon konnen pou dir sa i vedir ki i azout letan, me enn fwa ki sa konsiltan i ganny apwente, akoz ou’n donn mon dele letan.  Sa konsiltan i pe ganny apwente sa semenn.  Sa vizit pe ganny fer la an se moman.

En fwa ki son konsiltan i apwente, la kot ou kapab ariv lo staz kot ou pe fer, ou pe ariv dan staz konstriksyon.  Byensir, mon pa kapab garanti ou ki fizikman en louvraz pou ganny fer avan lafen sa lannen.

Akoz sa i depan lo konsiltasyon, depan lo preparasyon teren, i depan osi lo, parey mon’n nonm sa sityasyon avek sa vye lakres ki nou bezwen fer sir ki i annord.  Tousala i bann eleman ki kapab afekte son timeframe.

Me konsiltan pe ganny apwente la prosennman, e baze lo la, nou pou kapab bouz pli devan.  Mon rapel Onorab osi ki an 2017 letan nou ti diskit sa size, ou ti osi ofer ki petet i annan en donor ki’n pare pou osi ed pou sa Sant Lasante.

Me Gouvernman, nou’n fer li neseser pou fer sir ki nou met larzan dan         Bidze, wi an 2018 nou’n ganny retar, me an 2019 larzan i la,  E sa semenn, sa larzan pou konmans ganny servi spesifikman vizavi sa konsiltan pou kapab fer sa proze.  Mersi Mr Speaker, mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Minis.  Minis mon pa kapab dir nou napa konfyans, me ou konpran poudir nou esper bokou letan.

E eski bann zabitan Baie Lazare, pa dir zabitan Baie Lazare me petet bann leaders dan distrik parey DA, mwan MNA, nou kapab petet ou kapab fer nou travay pres avek sa konsiltan, pou nou kapab konn tou detay lo ki mannyer bann keksoz pou ale, e ki nou kapab dir dimoun ki mannyer keksoz i ete?

Par ki mannyer nou tande, keksoz i ete, me pou nou ganny vre sityasyon, pou ki dimoun i ava konpran poudir vreman i annan en klinik ki pe al ganny konstri, i annan en pti retar.  Me selman zot a, zot, zot on the right track, zot konnen ki mannyer bann keksoz pe deroule. Pou zot pa dir MNA in promet pa’n fer nanryen, sepa isi laba.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker, mersi Onorab.  Absoliman avek lapwentman sa konsiltan nou kapab gid sa konsiltan pou li annan konsiltasyon parey ou’n sizere, avek bann lotorite distrik tel i DA, tel ki ou menm, e tel ki okenn lezot dimoun.

Pou fer sir ki tou dimoun i okouran lo kwa ki annan dan sa, dan sa plan.  E osi ki nou kapab bouz devan rapidman, mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker mon, mon kestyon i baze lo parti B kestyon onorab Adelaide, kot in mansyonn lasante primer.

Minis si, si mon mal ou a dir mwan.  Lasante primer i osi vedir premye swen ki en dimoun i gannyen letan i antre dan klinik.  Kot deteksyon son maladi i ganny arive la dan klinik.  Mwan ok ek sa mon byen.

Minis mon kestyon ki mon anvi demann ou, vi ki bokou dimoun, kan ki zot konnen, kan ki fanmir i konnen ki zot, sa zot pasyan ki zot anmenn Lopital i gannyen, se ler letopsi in ganny fer lo son lekor apre ki in mor.  Alors mon kestyon i vin koumsa

Senpleman, akoz Minis, mon annan en kouzen ki’n mor Dimans bomaten avek en cardiac arrest Lopital.  Pandan 10an, plis ki 10an in al dan sa bann menm klinik ek en douler lestoman, zanmen zot in kapab konnen ki i annan en problenm leker.

Ziska ler nou al rod en lot lopinyon semenn pase kot en klinik prive, ki nou vwar ki i annan blokaz dan son leker, e in mor Dimans bomaten.  Alors mon anvi demande Minis, eski ou kapab asir dimoun, vi ki pou annan en klinik, sa klinik Baie Lazare ki pe al ganny fer, eski i pou ganny ekipe avek bann lekipman, ek bann profesyonnel.  Ki pou fer sir ki ler en dimoun i antre i vin ganny sa premye swen, son maladi osi ganny detekte la, avan ki al dan ward pou li mor, apre pou zot fer letopsi.  Mersi Minis.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loizeau.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.  Premyerman nou eksprim nou kondoleans pou ou pert.

Nou konnen ki nenport ki perdi en dimoun dan son fanmir i en keksoz ki douloure, e en keksoz ki difisil.  E nou partaz dan ou maler.  Mon pa kapab donn en komanter spesifik par egzanp lo maladi sa dimoun akoz mon napa tou detay, ok?

Me i pa otomatik, e sa, la kot mon pou ofer, petet mon pou enplor tou dimoun.  I pa vedir ki petet osi napa en, en kestyon ki ti devret pli byen ganny fer, mon pa konn detay sa kes.

Me mon krwar ki tro souvan dimoun i tant pou sot lo en keksoz dir i ti annan en problenm, nou annan en ta leta, pa’n ganny diagnose.  Me eski vreman nou’n regard par egzanp rikord sa pasyan.  Si ou anvi donn mon sa bann detay, mon kapab al fer bann dokter regard pli an detay.

Par egzanp ki bann diagnoz ki ti annan oparavan.  Mwan mon’n tande sa komanter plizyer fwa ki dimoun in dir mon, arh in ganny diagnoz lo, dan letopsi.  Mon’n tande sa, akoz i en komanter ki Seselwa i kontan dir.  Me i annan bokou ka, pa sa enn, akoz mon pe tann li la.

Me dan bokou lezot ka, kot apre letan ou regard, letan ou regard dan file.  I annan en diagnose, e parfwa menm sa pasyan ti konnen.  Me i pa’n, swa i pa’n kapab eksplik li dan en fason, oubyen parfwa i pa’n dir fanmir.

Mon pa pe dir dan sa ka, mon pe zis dir dan en fason zeneral.  Akoz mon krwar i annan en tantasyon ki petet normal, i imen.  Pou nou sey dir nou fer, si nou met, si nou met par egzanp en x-ray dan sak Sant Lasante, nou pou kapab adres tou sa bann keksoz.  Nou pou vwar to keksoz.  E la realite Lasante pa mars koumsa.

Ou bezwen annan en servis ki alabaz i donn ou sa servis ki permet ou apre antre dan sistenm ganny bann diferan tretman kot i neseser.  Nou tou nou ti ava swete petet met en MRI dan sak Sant Lasante, sa pa fezab lo en baz kou.

E lafason ki nou organiz nou sant, nou bann Sant Lasante, bann Sant Rezyonal, i annan bann servis dyagnostik avanse.  Ki savedir dan nou plan, par egzanp dan bann, bann Sant Rezyonal pou annan x-ray, pou annan Ultra Sound, pou annan en kantite bann lekipman dyagnostik.

Pou annan laboratwar de baz, serten i deza annan, si nou pran legzanp Anse Royale, zot deza annan sa bann fasilite e X-ray pe ganny finalize la.  Me evantyelman sa bann rezyonal pou annan sa.

Pou en sant tip 2 parey Baie Lazare, savedir pou annan en kantite bann servis avanse, dyagnostik.  Me pou bann servis spesyalize ou kapab vwar spesyalis par egzanp dan sa sant.

Me ou neseserman ganny refer avek bann lezot Sant Lasante, parey ou’n dir dan ka ki ou’n site.  Tou fason sa dimoun in pase dan Lopital.  Savedir si sa problenm pa’n ganny vwar a sa moman, i pa ti pou zanmen vwar.

Akoz ou sipoze vwar li letan i dan, dan Lopital.  Pa neseserman dan Sant Lasante.   Akoz dan Sant Lasante i sa swen primer parey ou’n eksplike.  E bann servis ki nou pou ofer, i pou permet nou dan en fason pli sistematik, adres sirtou a la baz sa kestyon risk, akoz se sa ki dan nou pei, nou bezwen adres li dan en fason pli sistematik.

Se pou nou rekonnet kote risk i annan, e kapab pran bann mezir apropriye pou tret sa bann risk avan ki i vin pli grav.  Alor an gro i annan serten servis spesyalis ki pou disponib, ki pa disponib aktyelman, pou annan serten swen adisyonnel ki pou disponib, e pou annan serten swen, serten fasilite dyagnostik ki pou osi disponib.

Me nou bezwen regard an term dyagnostik pou nou focalize nou zefor, kot i kapab fer plis diferans, e osi baze lo sa litilizasyon.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.   Dernyen kestyon Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker.  Minis zis en pti kestyon.

Eski nou kapab konnen lekel sa konsiltan ki pe ansarz sa proze pou klinik Baie Lazare.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Annefe Mr Speaker pou, on ava petet klarifye sa prosesis e ki lie en pti pe avek sa konplikasyon, sa bann difikilte.

Annefe i annan apepre 10 proze lasante ki nou’n met ansanm pou fer sa tender pou bann servis konsiltan.  Alor i annan, i annan 10 proze ansanm ki enkli lezot osi bann lezot fasilite; enkli par egzanp Anse Royale out-patient, i enkli servis laboratwar piblik, i enkli sant izolasyon.

E sa bann, sa tender in ganny fer pou sa 10 proze.  I annan bann konsiltan ki’n fer zot bid baze lo sa 10 proze.  E sa semenn nou dan staz, kot Procurement Unit pe organiz sa bann vizit.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.  Minis.

 

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

… Kot sa bann sant.

 

MR SPEAKER

Minister.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

… pou fini.

 

MR SPEAKER

En moman.  Onorab Larue.  Onorab Adelaide in demann en kestyon, annou ekout Minis ek son larepons silvouple.  Ok?  Ou pe kontinyelman enteronp Minis dan son repons, ok?  Silvouple, silvouple?  Minis kontinyen.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker. Mersi Onorab.

E dan sa travay ki pe ganny fer sa semenn, avek Procurement Oversight Unit, zot pou, zot pou lie sa konsiltan avek sa proze.  Mon napa sa detay lekel sa konsiltan ki pe vizit sa proze pou kapab finalize.  Nou ava kapab ganny sa detay avek, avek Procurement Oversight Unit, e fer zot ganny sa petet dan lazournen pou mou kapab donn zot sa lendikasyon.

Mon napa sa lenformasyon la avek mwan.  Ok.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou ava bouz lo Kestyon Urgent ki’n ganny anmennen yer par Onorab Clive Roucou anba Standing Order 31(3), Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kestyon i lir koumsa.  Eski Minis pou Lasante i kapab konfirm avek sa Lasanble kan eski twatir Unit Swen Entansif, Lopital Sesel, ki pe kontinyelman koule sak fwa gro lapli i tonbe i ekspekte rezourd pour konfor bann pasyan ek staf Minister Lasante?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

Nou’n, an lyezon avek, mon pou dir Lazans Swen Lasante, nou’n diskit sa kestyon avek tim ICU depi en pe letan, mon kapab dir depi lafen lannen pase.  Baze lo lefe ki ti annan en pe landrwa kot delo ti pe koule.

En travay ti ganny fer an avril 2019 pou met en seal otour sa, sa twatir.  Akoz i ti ganny vwar konman difisil byensir pou zis bouz ICU.   I vre ki depi avril sa seal lo sa twatir.  In ed en pe lo konmansman, me nou’n vwar ki sa bann landrwa kot pe koule pe kontinyen.

E tre resaman in annan menm petet en, en logmantasyon dan landrwa kot pe koule.  Nou’n fer, nou tim adres, regard, fer en assessment sa sityasyon, e nou’n adres en solisyon pou, akoz nou, nou dan staz kot travay lo renovasyon Female Medical Ward pe terminen.

Annefe i dan staz final, zis pou pas bann dernyen lapentir.  Sa Female Medical Ward, ti pe al, nou ti pe al pans fer Male Medical Ward ladan, vize, an lir avek sa renovasyon.  Avek sa sityasyon ki’n devlope dan ICU, nou pe bezwen tanporerman bouz ICU dan sa Female Medical Ward ki’n renovate, ki’n konplete.

Zot pou bouz laba pandan ki travay renovasyon i ganny fer lo twa ICU, osi byen lo son plafon, ek serten bann lezot eleman otour – par egzanp ater, eksetera, pou kapab fer sa landrwa fonksyonn normalman.  Alor dan lenterim, ICU pou bouz dan Female Medical Ward ki son renovasyon pe terminen an se moman.

An se ki konsern lonterm, anfe pa lonterm me mwayen term.  Akoz nou deza pe fer sa travay preparasyon pou bouz ICU evantyelman dan, aktyelman kot Clinical Lab i ete.  E zot ava rapel letan mon ti prezant plan devlopman Lopital avek Lasanble, ki ICU a lonterm pou bouz, akoz i bezwen plis lespas.  Pou bouz la kot Clinical Lab i ete.  E Clinical Lab pou bouz dan Sheikh Khalifa Diagnostic Centre.  Alor sa, sa prosedir, sa travay preparasyon pou fer sa bouze, i ganny fer, pe, pe kontinyen.

Me sa eleman kot twa pe koule, i nesesit en aksyon imedya, e se pou sa ki nou pe pran sa mezir pou tanporerman met ICU dan Female Medical Ward ziska ler sa reparasyon i kapab ganny fer lo twa, plafon eksetera.

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Minis pou ou larepons.  Minis mon anvi zis ou donn sa Lasanble egzakteman kan sa bann demars transfer ICU pou Female Ward pou konmanse.

E 2enm kestyon, mon pan, kekfwa mon pa’n anmase si ou’n dir i annan okenn evalyasyon par kek dimoun spesyalize lo sa twa pou ICU.  Eski i annan okenn evalyasyon ki’n ganny fer davans, oubyen ki pou ganny fer, pou fer sir ki sa bann problenm pa pe ganny, pa ganny arive ankor, mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

Nou’n fer en evalyasyon travay ki estimen apepre en R2 Milyon pou adres sa renovasyon irzans.  E nou, nou’n fini anvoy bann detay kot Procurement Oversight Unit, pou nou kapab ganny zot approval pou nou kapab fer sa, pou nou kapab finaliz sa laranzman.

Me once, enn fwa ki nou ganny a laprouvasyon pou sa kontrakter, nou kapab konmans bouze.  Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Minister sa pti bout lo kan ICU pou move dan Female Medical?

Minis sa bout kot kan ICU pou, pe, kan zot pe fer bann preparasyon pou bouz ICU tanporerman dan Female Medical?  Onorab Roucou in lev sa.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mr Speaker koman, koman nou ganny, koman nou’n fini sa laranzman avek Procurement Oversight Unit. 

Savedir koman nou annan per, akoz sa i en ka ki nou bezwen adres li vitman, nou pe fer sa demars.  Nou’n idantifye en kontrakter.  Nou’n fer proposal avek Procurement.  Konman nou ganny sa approval nou pou kapab bouz, konmans bouz ICU dan Female Medical, akoz Female Medical i vid.

E kontrakter pe fer zis bann travay finisyon.  Mon ti vizite resaman.  Ti’n 99 poursan fini.  I annan zis serten travay latous, petet ki pou pran en pe zour.  Savedir koman nou ganny sa laprouvasyon avek, aprouvasyon avek Procurement Oversight, nou komans sa prosesis pou nou bouz ICU tanporerman.

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Mr
Speaker avan mon demann mon kestyon, mon anvi dir Minis nou, lo non lafanmir nou remersi bann ners Male Medical avek bann travayer ICU, bann ners.

Pou sa bon travay ki zot ti pe fer an a tan dan ki nou fanmir nou ti pe pas dan en moman douloure.  Nou dir zot mersi lo non lafanmir.  Mon kestyon aprezan Minis.  Minis mon’n dan ICU Dimans depi preski lazournen antye mon.

Mon’n profite mon’n, an menm tan ki kestyon in vini, mon’n profite mon’n tyek en pe leta ICU.  Mr Speaker mon ler mon’n gete mon’n vwar ki pa zis letan lapli ki annan koule dan ICU.  I osi annan ban tiyo Air Con ki pe monte ber dan bann lasanm.

E ti annan en CEO ti o bor mon, mon’n montre li, en fanmir.  Ki sa delo pe koule e menm sa frame dibwa laport in menm pouri, fungus lo sa miray dan sa lasanm kot nou ti ete.  Minis eski zot kot Minister zot annan en group dimoun ki pase pou vwar sa bann keksoz?

Menm si apre ki serten kontrakter in vini in fer serten enstalasyon pou vwar si enstalasyon in byen fer.  Ouswa si i mank keksoz ki pou bezwen? Minis se sa mon kestyon.  Mon pa kapab al pli lwen ki sa.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

Parey mon’n eksplike dan mon larepons oparavan, nou ti’n deza, nou plan an term devlopman Lopital ICU pe bouze prosennman, menm avek sa renovasyon ki tanporer.  Akoz ICU i bezwen pe fonksyonnen.

ICU i pou bouze tou fason.  I ti pou al la kot Clinical Lab i ete.  Sa bann eleman striktirel ki ou’n koz lo la i baze lo lefe ki sa batiman i aze.  E letan ou annan en delo ki koule, ou’n koz par egzanp lo fungus, nou’n tret plizyer fwa sa eleman fungus.  Me letan ou annan en delo ki la regilyerman sa fungus i revini.

Pou donn ou en legzanp, ok?  Mon konnen i difisil pou en pasyan letan i vwar en lenfrastriktir petet i pa lo sa standar ki i swete.  Male Medical Ward par egzanp i en, i en lot landrwa kot sa lenfrastriktir i pa lo sa nivo ki nou ti pou swete.

Me nou bezwen fer nou travay dan en fason sistematik.  Savedir letan nou’n konmans sa renovasyon Female Medical Ward lannen pase.  Nou’n fer sa travay, Female Medical Ward la pe fini, nou lentansyon se bouz Male Medical Ward anler.

La nou pou bezwen tenir sa, ziska ler nou pou kapab aranz en pti kou ICU, pou fer li abitab.  Me nou plan a lonterm se touzour pou bouz ICU dan, dan Clinical Lab evantyelman.  E en lot eleman dan ou kestyon se otour si i annan en tim pe regarde, parey mon’n reponn dan bann kestyon oparavan.

Nou’n fer en demann opre ek Minister finans pou ou kree sa Unit Maintenance dan Minister, dan Health Care Agency.  E osi byen pou nou met anba responsabilite bann kontrakter, lo en baz tender ki ganny fer dan en fason atraver Procurement Oversight Unit. 

Kot nou kapab annan en kontrakter an permanans pou adres sa bann, sa bann kestyon ki leve dan en fason pli sistematik.  Serten sa bann size ki ou’n koz lo la i baze lo lefe ki sa batiman i vye, i vedir ki son nivo pou maintain i pli difisil, e se pou sa ki nou bezwen fer sa travay la.

Mon remersi osi pou rekonnet bann travayer Lasante dan sa zefor ki zot in fer.  E mwan mon pou dir avek, avek tou mon leker ki mon konnen malgre ki dan serten ka kot sityasyon pa ideal, nou pran legzanp Male Medical Ward.

Sa bann travayer i donn tou.  E zot fer zot mye pou zot ofer en servis ki malgre si petet landrwa pa tro zoli.  Me mon konnen sa ki bann staf i fer pou sey ofer sa servis, zot pe sey zot mye pou zot kouver.  E tre prosennman avek sa bann renovasyon nou pou kapab met en meyer figir lo sa bann servis.

E mon konnen sa i enportan pou nou bann staff osi, pou zot konnen poudir ki zot pou dan meyer kondisyon prosennman.  Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Roucou i ti annan en dernyen kestyon.  I ti’n endike.  Onorab.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.

Mr speaker mon anvi remersye Minis pou son larepons ankor en fwa.  Spesyalman an relasyon avek konfor bann staff e bann pasyan ler zot ava move anler Female Ward.  Me epi Minis in fer referans avek Clinic Lab.

Mon anvi, si kot Sheikh Khalifa Building ki i pe koz lo la?

 

MR SPEAKER

Wi.  Se sa ki Minis in dir.  Clinical Lab pou bouz kot Diagnostic Centre Sheikh Khalifa.

 

HON CLIVE ROUCOU

Ok.  E Mr Speaker mon’n anvi, mon anvi met en pe laksan for osi lo lespas.

Par egzanp la kot nou pe ganny sa problenm ICU, pasyan i transfer D’Offay Ward.  Eski Minis i kapab konfirmen si dan sa nouvo ICU, oubyen dan nouvo plan pou ICU, ki ICU pou ganny mete en sel kot nou pou napa sa bouz, mouvman pasyan dan en lot landrwa silvouple.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.

Parey letan mon ti vin prezant, parey nou ti dir letan nou ti vin prezant Plan Devlopman Lopital, sa lespas kot aktyelman Clinical Lab i ete pou vin a dispozisyon ICU.  Ki pou fer apepre 16 lili disponib dan ICU.

Savedir i pou en sel landrwa.  Ou pa pou bezwen annan bann, bann ka adisyonnel ki bezwen ganny anvoye dan lezot ward.  E baze lo Plan Devlopman Lopital, se ou pa pou bezwen, byensir ou bezwen annan bann contingencies, si par egzanp ou annan en aksidan mazer, kot petet ou ti amann en gran kantite ka.

Me nou ekspekte dan bann sirkonstans ordiner, baze lo lakantite pasyan ki nou annan aktyelman, ki sa renovasyon pou adres nou pou en bon pe letan vizavi nou bezwen pou ICU.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Minis ou pa ankor fini, ale.  Go ahead Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e Onorab Herminie ti’n demann mwan lakantite larzan ki nou pe depanse lo Resours Imen.

Mon napa sa sif total pou, pou 2019.  Nou ava rode, nou ava mete.  Me mon asire dan zot liv bidze, me sa kou adisyonnel ki lie avek sa R3 mil retention ki nou pe donn tou sa bann diferan, i fer en total apepre R13milyon pou 2019.

Adisyonnel en – sa i sa larzan adisyonnel baze lo bann scheme ki nou ti annan oparavan.  Mersi Mr Speaker, mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.

Avek sa nou ava remersi ou Minis pou pas bomaten avek nou kot Lasanble, pou reponn bann kestyon e nou ava remersi osi Dr Danny Louange, Dr Loren Reginald e byensir Mr Marthy Vidot.

Nou ava prezan ekskiz ou parmi nou Minis.

 

(MINISTER ADAM AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

Bon, apre midi nou pou pran 2er, nou pou pran sa Kestyon Irzan pou Minis Responsab pou Lapes avek Lagrikiltir, Minis Bastienne.  E apre sa nou ava kontinyen avek nou bann Mosyon ki lo Order Paper.  Zis en reminder ki Komite Reform e Modernizasyon pe rankontre12.30.  Komite Madanm osi pe rankontre midi edmi.

E 1.15 Assembly Business Committee pe rankontre, ok?  Nou ava break, e nou repran nou travay 2er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.   Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.

Mon prezant en leskiz pu retar ki nou’n gannyen an vi travay ki 2 Komite pe mon’n lo la, e plizyer Manm osi i lo la ti pe fer pandan break. 

San tarde nou pou kontinyen avek nou travay ; mon ava demann Parliamentary Reporter pou apel Minis pou nou pran sa Urgent Question. 

        Bon mon ti a kontan welcome Minis Charles Bastienne Minis responsab pou Lapes ek Lagrikiltir ki akonpannyen par CEO Lazans Lagrikiltir Mrs Linetta Estico.  Minis avek ou CEO bonn apre midi e ankor welcome dan Lasanble Nasyonal.

Mon ava prezan pas laparol avek Onorab Waven William pou li poz son kestyon.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.  Mon oule swet labyenveni Minis avek CEO.

Minis mon ti a kontan ou dir avek piblik Grand Anse Mahé, avek sa Lasanble kan vreman ki semen Letsi pou komanse ki ti’n ganny tender, lefe ki sa travay ti sipoze konmanse  depi an Avril ?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William.  Minister.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker, tou Manm Lasanble, tou dimoun ki a lekout.  Bonn apre midi.

Mr Speaker mon ti a kontan enform ek Grand Anse Mahé e sa Lasanble ki travay semen Letsi in konmanse.

E in ganny en pe retar pou konmanse.  Set akoz nou ti’n tender sa travay, me malerezman sa kontrakter pa’n delivre – pa’n konmans travay. E la nou ti fer en lot alternativ, kot nou ti anmenn onboard Land Transport SLTA.  E SLTA in antreprann serten travay lo semen ki pou rann sa semen motorable ki pa ti neseserman telman motorable apre, avan.

E swivan sa SLTA in konplet met koltar lo sa semen anviron as of ozordi mon panse apepre 70 a 75poursan.

E travay ki reste pou fer, se ki nou pe fer bann demars pou nou kapab konstri 4 pon ki amann pou fer.  E osi i annan pou nou fer drenaz dan kote sa semen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mon ti a kontan demann Minis, lefe ki avan ki sa travay ouswa sa proze ti konmanse ti annan en konsiltasyon ti ganny fer avek bann fermye avek zabitan dan sa rezyon, pou eksplik zot egzakteman vre travay ki annan pou fer lo sa proze semen.

E la lefe ki Minister li in deside pou sanz lefe ki zot in anras kontrakter sa travay, mon ti a kontan demann Minis akoz ti napa en konsiltasyon parey ti ganny fer oparavan pou ansanm avek bann zabitan avek bann fermye pou nou tonm dakor lo sa sanzman?

E mon anvi demann Minis eski sa kontrakter ki ti’n ganny sa tender in pran en premye porsyon larzan ?

E dezyenmman Minis lefe ki mon osi mon’n al vizit sa semen ki ou’n dir ki SLTA pe fer.  E avek sa teren ki anpant, mon pa satisfe avek sa travay ki’n ganny fer.

Akoz mon santi pou dir ankor dan 6 mwan nou pou annan problenm avek sa semen.

E mon ti a kontan Minis i dir nou konbyen ti pou koute sa proze orizinal?  E konbyen zot pe depanse la?

E eski Minis pa pe fer en shortcut kot petet nou pa pou ganny sa plan semen orizinal parey ti’n ganny detaye lo teren?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon kapab dir se ki diferan semen avan avek semen ki pe ganny fer la tou lede mannyer ti ganny tender ti pou met koltar lo la ok?  Sa i enn.

Dezyenmman se ki mon pa vwar neseserman ki konmkwa i annan shortcut ki pe ganny fer.

Rezon set akoz lo rezon set akoz lo semen orizinal kontrakter ti pou fer serten travay ki annan pou fer avek bann edge wall ki zot ti pou fer; enn.

Dezyenmman pa ti pou neseserman annan drenaz ki nou pe mete safwasi.

Trwazyenmman ti pou annan  3 pon ki ti pou fer.  Enn mazer pa ti pou refer ki safwasi nou pou refer li.

E apre ki’n nou’n fini fer drenaz, nou’n fini aranz pon,  SLTA prezan pou vin met en lot sirfas koltar konplet lo la, enn fwa ki travay i ganny fer vizavi sa ki nou pe antreprann la.

Mon konvenki pou dir swivan travay ki pou ganny fer apre ki SLTA in konplete travay inisyal ki pe ganny fer la, se ki sa semen mon krwar e bann expert dan Minister dan Lazans Lagrikiltir e avek SLTA nou konvenki ki pou dir nou pou ganny en semen ki pou alaoter.

E lot keksoz ankor ki pou annan avek sa semen,  se ki SLTA pou pran sa semen zot pou met dan zot progranm dan zot progranm maintenance ki SLTA pou pran ansarz pou zot maintain sa semen from now on enn fwa ki i ganny konplete.

Lo 2enm kestyon konsernen peyman ki’n ganny fer avek sa kontrakter, wi i annan en advance payment, e dapre Kontra i ti sipoze ganny peye 25poursan valer sa Kontra ki ti anviron R4.3 milyon.  E kontrakter in ganny peye R1.090milyon – ok? 

        Me avan parey zot konnen se ki avan okenn peyman i ganny fer par Gouvernman, normalman i annan en advance payment bond, ki sa kontrakter i bezwen pran.  E dan sa ka in pran.  E la Lazans Lagrikiltir pe fer demars neseser pou kapab recover sa larzan anba sa bond sa advance payment bond ki ti egziste.

E konsernan kou sa semen.  Letan nou regard kou selman, originally ti annan en kou ki ti pou kout anviron R6 milyon e letan nou, nou ti fer serten modifikasyon from the original ki nou ti tender, ki ti ganny tender, parey mon’n dir se ki ti annan diferan tender ki ti ganny resevwar ; i annan tender ki ti varye ant R4.2 milyon ki ti ale ziske R6.26.3 milyon.

E konbyen an vi ki SLTA pe antre pou fer sa travay lo sa semen nou cost i ganny redwir significantly par lefe ki evidaman zot pe met koltar antye parey mon’n dir.

E nou espekte pou dir lo travay ki reste pou fer vizavi sa bann 4 pon, e apre son drenaz ki pou ganny fer i pou kout nou en additional R1.2 a R1.5 milyon.

E dezyenmman lo travay koltar, apard en sonm R145 mil ki pou ganny peye par SLTA pou sa travay (sorry) ki pe ganny peye par Lazans Lagrikiltir, pou travay ki’n ganny fer la –  balans ki pou ganny fer pou met koltar antye lo sa semen i pou ganny bear by SLTA, vi ki sa semen i tonm anba zot responsabilite.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Minis lefe ki letan mon’n ekout ou la, koriz mon si mon mal.  I annan 2 porsyon koltar konmsi pe al ganny mete lo sa semen?

E mwan mon anvi demann ou Minis, lefe ki nou konnen ki bor letan nou ti fer vizit avek en lekip sorti dan ou Minister avek sa konsiltan.  E mon pe get travay ki pe ganny fer la.

Mwan mon anvi demann ou si zot pou mont pli o kot sa layby ki kot defen Melita Philoe i reste ?  E dezyenmman lo sa bout semen parey mon’n dir sa profil anpant, e sa koltar ki zot in  mete la Minis.

Mon santi pou dir sa lepeser epi napa drenaz parey mon dir, se ki mon pa konnen kantite letan zot pou pran pou finaliz vreman en travay ki pa pou kout nou lazan adisyonnel.   Apre tou parey mon’n dir sa se larzan lepep.  Nou pa anvi ki larzan i ganny gaspiye.

So mon avi demann ou Minis konbyen letan i pou pran pou finaliz sa proze?  Akoz si sa proze pa ase vit i pou kout nou pli ser ki sa sif ou’n donn nou la.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker mon osi mon vreman konsyan larzan Leta  – tax payers money e se pou sa rezon nou tout fason otan ki posib nou  fer keksoz byen, me nou ekonomize.

Mr Speaker mon espekte pou dir Kontra orizinal ki ti’n donn sa kontrakter, ti pou en peryod 20 semenn.  E mon krwar sa i anmenn nou 5 mwan.

So si Kontra ti pou egziste i ti pou bezwen fini dan mwan Septanm koumsa.

E la parey mon’n dir se ki nou pe al fer prosedir, pou met drenaz.  Ti napa avan nou a met drenaz nou ava fer pon le neseser.  E ler nou’n konplet sa se la kot mon pe reasir ou Onorab pou dir ler nou’n fini fer sa SLTA in dir nou la prezan zot pou   antre pou met en lot sirfas koltar, pou konplet sa louvraz.

La sa ki’n ganny  fer lo sa semen, mon krwar ou konn tre byen sa semen ti vreman deplorab.  Sa travay ki inisyal ki’n ganny fer  la se pou allow sirkilasyon lo sa semen.  Se pou sa ki rezon ki pa pe kout nou en gran sonm larzan pou lemoman.

Me apre the full sirfas koltar pou ganny fer pou ganny mete, depi obor semen ziske anler kot sa fanmir ou’n ki ou’n mansyonnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker premyerman mon ti a kontan note ki ler Onorab William in anvoy lavwa keksoz i ganny fer en pe vitman.  Konmela Onorab William i pe anvoy lavwa en pe bokou, pou son zabitan. Alors nou byen apresye Onorab pou dir sa proze pe speed up. 

Me selman i annan en keksoz la ki Minis ou’n dir, eski sa semen i pou aprezan vin en semen pou lagrikiltir – en semen pou en mon krwar zot ape sa bann semen lagrikiltir, oubyen i pou en public road ki pou deservi ki pou o servis tou bann zabitan par neseserman bann ki pe fer bann proze lagrikiltir?

Mon krwar i enportan pou tou dimoun kon sa.

Me 2enm kestyon se Minis bomaten osi avek Minis pou Lasante nou’n koz en pe lo bann kontrakter ki pa delivre.

Eski ou ti a kapab si ou santi li apropriye dir fer kler ki en kontrakter ki pa delivre i bezwen espekte ki next time ler i annan Kontra i pa ganny kriye.  Akoz i ganny tire lo lalis si son i napa okenn zistifikasyon akoz konmsi nou konman en Manm FPAC mon ti a kontan konmsi antann ou pe dir ki en dimoun ki zwe avek larzan piblik e ki pa delivre i annan en sanpyon pou li.

E sa i en keksoz ki mon mazinen tou bann Minister ti ava bon ki zot fer, ki pozisyon Lazans Lagrikiltir oubyen Minister Lagrikiltir lo size sa bann kontrakter ki pa pe delivre lo zot Kontra.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker definitivman i pa Akseptab letan en kontrakter in ganny en Kontra pou li fer en travay i pa delivre.

Premyerman i met retar travay; i afekte kominote ki sipoze benefisye avek sa proze.  E dan sa ka a ou’n fini pey li en premye sonm larzan in ale avek sa sonm larzan e la ou vwar ou dan prosedir pe al rod en fason pou recover sa larzan avek lakonpannyen lasirans ki mon pa krwar i ti devret leka in the first pace.

        Whether i pou ganny Kontra oubyen non mon panse i bezwen annan serten sistenm atraver tender Board kot whether i annan en Black List oubyen en sistenm ki zot servi pou zot kapab sanksyonn sa kontrakter.

Sa mon krwar Lotorite i ava deal avek li.  Me i pa pou dan nou perview konman en Minister.  Nou ler dizon si zanmen tel kontrakter i tender pou en tel proze Evaluation Committee mon krwar i pou kler lo la, pou dir i pa pe re konmann li pou tel, tel rezon.  E mon krwar sa i ava ganny zistifye.

Dezyenmman avan Onorab William i anvoy lavwa nou’n konmans louvraz nou.  I pa ti bezwen anvoy lavwa pou nou konmans louvraz.  Louvraz depi en pe letan depi en bon pe letan in konmanse.

Mr Speaker ti anvoy lavwa lo sa proze depi lannen pase.  So sa proze depi en pe letan depi ler mon’n vin dan sa Minister zot pe i lo lalis Minister dayer.  Menm avan mon’n pran responsabilite sa Minister pou kapab fer sa semen.  Me nou nou’n rod en fason pou nou akseler ek sa proze an vi ki kondisyon sa semen ti ete.

E definitivman parey mon’n dir ou se ki SLTA pe pran responsabilite sa senmen e therefore i pou en semen ki pou benefisye tou kominote ki reste dan sa rezyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a donn dernyen kestyon Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan dir avek Minis pou dir kestyon ti devan avan semen i konmanse.

E Minis lefe ki la zot pou fer en savings lo sa semen.  E Minis ou konnen poudir i annan en Mr Moustafa ki pe fer lesans kannel ensidswit.

I annan en semen ki zot drwa li e i dan menm rezyon.  Eski Minis i a konsider pran sa savings ki pou fer lo sa semen Letsi pou transfer lo sa semen ki sa msye i bezwen?  Akoz kot zot pe pase avek container la i pe afekte sa bann zabitan kot enn miray pe crack semen pe ganny afekte.

So Minis mon a demann ou silvouple lefe ki ou menm ou ou’n fer en commitment avek sa msye.  Eski zot a krwar ki sa savings akoz ou’n dir la pou dir orizinalman ti sipoze kout 6 milyon.

Me la ou pe regarde ou pe fer en savings konsiderab Minis.  Alors mon a demann ou silvouple pou konsider transfer en pe larzan pu kapab sa msye ganny son semen.  Akoz enn si non ou Minister pou bezwen pey domaz letan i pou afekte sa bann rezidan kot sa konminyon container pe pase.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER CHARLES BASTIENNE

Mr Speaker, mon krwar ki letan Gouvernman i vin devan pou li fer proze ki proze ki pou ganny fer mon krwar i en lalis priyorite.

E mon krwar ki case sa msye an partikilye ki ou’n mansyonnen i ava ganny gete dan konteks priyorite proze ki nou annan,

E si zisteman sa ki nou ava fer.  Si nou annan en savings wi nou espekte sorti avek en savings sibstansyel.  E mon krwar nou, nou la konman en Gouvernman responsab otan ki nou kapab fer savings pou nou fer li pou nou kapab servi sa larzan dan lezot fason ki ava anmenn benefis pou plis dimoun posib.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis avek sa nou fini sa Sesyon Kestyon avek ou.  Avan ou ale ankor enn fwa mon prezant leskiz ou osi ki ou’n arive boner e nou’n konmans nou Sitting apre midi en pe an retar.  Mersi e CEO mersi ou osi.  E nou ava eskiz zot parmi nou.

 

(MINISTER BASTIENNE AND HIS DELEGATION  WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontiny nou travay.  E nou ava bouz lo Mosyon.

Nou ava pran premye Mosyon e petet mo ava zis averti Lasanble manm piblik ki le 2 Mosyon ki’n pran presedans lo Order Paper i 2 Mosyon ratifikasyon ki ordinerman i move par Leader Government Business Onorab De Commarmond, ki lo misyon aletranze.  Be in fer tou le neseser i n ekrir mon pou demande ki Onorab Sebastien Pillay i move sa 2 Mosyon dan son plas.

So mon ava donn laparol avek Onorab Sebastien Pillay pou premye Mosyon.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi, mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Mosyon submitted par Onorab De Commarmond i lir koumsa; Pursuant to Article 64 (4) of the Constitution, I move that this Assembly resolves to ratify the International Convention on Civil Liability for Bunker Oil Pollution Damage, 2001. 

Mr Speaker sa Konvansyon ki devan nou in enn ki, ki tre enportan.   E mon pe demann Lasanble dan son totalite inanimman pou aprouv sa ratifikasyon.

Rezon pou sa, Mr Speaker set akoz pou lemoman  i annan en gap ki egziste dan travay ki bezwen ganny fer vizavi proteksyon si oule proteksyon sivil, pou si i ariv en problenm avek en bato ki son kabiran oubyen delwil i koul dan lanmer si i ariv en aksidan.

Ozordi Mr Speaker i annan en Konvansyon ki Sesel in fini ratifye in fini enparte tou.

E sa Konvansyon ki la ki premye la se the Civil Liability Convention of 1992, e li i konsern bann tankers, parey SEYPEC i annan.

E sa bann bato, i bann bato i ganny konstrir pou zot anmenn delwil.  E Sesel i deza en party to sa li.  Akoz nou deza annan bann bato ki fly the Seychelles flag; par egzanp nou bann tankers ki SEYPEC i own, zot flag ki pe flag paviyon Sesel, Paradise par egzanp in enn ki fly paviyon Sesel.  E zot tonm dan sa kategori bato ki tonm anba sa enn Konvansyon.

Me  i annan en lot kategori bato ki zot, zot pa tonm anba sa Konvansyon.  E sa bann bato zot prominently bann bato ki zot, zot pa’n ganny design pou transport petrol, delwil oubyen okenn bann karbiran.

Zot, zot anmenn sa bann karbiran pou zot servi zot menm, pou zot kapab – si oule parey en loto parey i bezwen fuel, zisteman sa bann bato sa zot tank i annan zot fuel ladan i annan zot delwil ladan.

E sa ki fer li enportan se ki ozordi si okenn nou la nou anrezistre lo sit web IMO ki nou kapab fer.  E nou al lo son sit web nou anrezistre konman en public en dimoun piblik.  E nou al anba Sesel e nou search nou pou vwar pou dir i annan plizyer bato, ki annan the  Seychelles flag. 

E sa Konvansyon ki nou pe ratifye ozordi li i konsern bann bato ki mil tonn an monta.

E nou annan sa bann bato ki mil tonn an montan ozordi ki pe fly paviyon Sesel.  E laplipar sa bann bato Mr Speaker apre ki nou’n annan devlopman avek Por, Por SAPMER i bann bato ki relye avek aktivite lapes.

E pou sa rezon lefe ki Sesel prezan i bezwen vin parti sa Konvansyon mon pe demann Lasanble pu nou aprouv ratifikasyon ki devan nou ozordi.

Rezon pou sa  i senp – enn ;  Nou ferm sa gap ki curently egziste e nou kouver sa bann bato ki pe fly nou paviyon, ki tonm anba sa kategori in terms of zot, zot groser tonaz ki zot annan.  I annan sa bann bato ki par lao mil tonn, i annan ki 14san tonn.

Sa Konvansyon pa deal ek bann bato parey Cat Cocos ek bann lezot bato ki zot, zot par anba sa gross tonnage ki ganny kouver anba sa Konvansyon.

E sa ki enportan se ki atraver sa Konvansyon i permet Sesel pou issue en sertifika avek owner, oubyen sa lakonpannyen ki own sa bato ler zot al pran zot lasirans.

Ozordi Sesel pa kapab issue sa sertifika ler sa bann bato pe anrezistre pe pran nou paviyon.

Nou ti napa sa kantite bato ki ti dan sa pozisyon oparavan.  Me avek devlopman e sirtou avek lefe ki ozordi nou annan sa cold storage facility Sesel, i pe fer ki ou pou vwar deplizanpli bato ki pou vin anrezistre pou fly paviyon Sesel, e ki pou bezwen annan sa sertifika e ganny issue poum montre pou dir sa bato in ganny son in pran son lasirans parey i devret pran.

Failing to do that Sesel pa pou kapab issue sa sertifika.  I pou bezwen al dan en lot pei dan larezyon pou li fer sa.

So ozordi tre senpleman ki nou pe fer, nou pe donn nou pe donn Lotorite konsernen ki pou SMSA ki pou manage sa morso Konvansyon, pou li kapab fer flag state control e flag state control i pou vin atraver pou li issue sa sertifika avek sa bann bato.

Akoz i enportan pou annan sa kouvertir?  Sa kouvertir i enportan dan menm ka kot par egzanp enn sa bann bato i kapab ariv en aksidan dan nou lanmer, nou ti very fortunate par egzanp Mr Speaker Glacis kot ti annan en bato ton ki ti end up ater lo ros e nou ti very fortunate ki son bann tank pa ti kraze ki delwil pa ti koul lanmer.

Me ki ti pou’n arive si delwil ti’n koul dan lanmer, ti pou bezwen annan en sistenm konpansasyon e ki sa Konvansyon i fer se ki sa konpansasyon i kapab ganny rode atraver Lakour dan en prosedir sivil Ankour e sa i ganny pran kont lasirans  ki sa bato i annan, i obliz sa bato annan sa lasirans e ou fer sir pou dir i annan sa lasirans ler ou issue li sa sertifika.  Sa i aplik pou sa bato si i sorti dan Por Sesel meton sa bato pe travay atraver Por SAPMER in end up par egzanp dan delo teritoryal mon pa konnen en lot pei dan larezyon.  E i ariv en aksidan ek li.  E i annan nou paviyon Sesel lo la i en Seychelles flag vessel.  Savedir i anrezistre Sesel.

Si i napa sa sertifika i pou vwar li dan en problenm.  So i enportan ki nou kapab annan sa sertifika pou issue sa bann bato ki pran zot lasirans.

E sa lasirans i kapab ganny enforce Ankour kot en dimoun i al ganny rekour kont sa lasirans ki sa bato i annan.

Sa i pa pran konsiderasyon selman bann lezot Lalwa  ki pou aplike.  Par egzanp ler ou annan bann sityasyon koumsa dan ka Sesel ou pou annan en Environment Protection Act Seksyon (70) sa Lalwa ki pou dir ou pou dir i pou annan bann ka ki kapab ganny met Ankour pou enforce bann keksoz ki’n arive vizavi sa breach dan sa Lalwa ki sa konpannyen bato in fer.

Mr Speaker sa ki devan nou i en keksoz i en keksoz enportan, akoz baze lo lenformasyon ki mon’n kapab rode ki mon’n kapab regarde i kler ki si sa Por, sa Por lapes ki nou annan la, e devlopman lo vye Por lapes i kontinyen ogmante nou pou bezwen annan bann kouvertir pou bann bato ki pe anrezistre Sesel.

E bokou pei in ganny en sours reveni atraver bann bato anrezistre avek zot.  E nou, nou konnen Sesel nou’n toultan en Nasyon maritim nou en Nasyon ki toultan konekte ek lanmer, i pa pou drol pou nou vwar pou dir bann aktivite maritim sirtou an se ki konsern lapes i kontinyen,  i kontinyen ogmante.  E ki nou, nou bezwen fer sir ki nou azour avek bann Konvansyon enternasyonal.

Fodre pa bliye ki Sesel i ankor whitelisted savedir nou annord avek tou bann Konvansyon ki nou bezwen annord avek, e sa i enn ki ava permet nou breach sa gap, so i ava kouver both bann bato ki’n design pou anmenn delwil, bann tankers.  E bann bato ki pa’n design pou anmenn delwil, me ki zot groser i fer ki si i ariv en lenstans polisyon sa polisyon pou sibstansyel i kapab, i kapab kout en kantite larzan.

Avek sa Mr Speaker mon move mon le move ki Lasanble i ratifye sa Konvansyon ki devan nou ozordi.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sebastien Pillay.  Okenn Manm ki segonn Mosyon?  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Mosyon i segonde.  E mon ti le dir 2 mo lo la silvouple.

 

MR SPEAKER

Yes go ahead Onorab Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mr Speaker sa Bunkers Convention ti ganny adopte le 23 Mars 2001.  In vin anfors le 21 Novanm 2018 anba lospis IMO.  Sa model i lo model CLC92 ki Sesel i form par.

Mr Speaker, lenportans kle sa Bunkers Convention se ki sa bonn dimoun ki anrezistre sa bann bato par lao mil tonn, i mandatwar ki sa bann bato i annan en lasirans ki zot osi apel Blue Bond pou kouver sa bann bato e ki ti ganny re afirmen dan en rezolisyon A105527 adopte le 30 Mars 2011 par Komite Legal IMO,  pou okenn domaz polisyon ki kapab arive.  Sa lasirans i osi amenn en liability limits antase avek Konvansyon  pou bann claim maritim.  In short LLMC76 ki zisteman Sesel pa ankor accede to. 

        Mr Speaker Sesel an se moman pa kapab issue sa sertifika, menm pou bann bato ki pe flot paviyon Sesel.  Konman en prekosyon Lotorite konsernen lokal in bezwen apros Lotorite Kenya ki’n pare pou asiste Sesel ziska nou ratifye sa Konvansyon.  Ler ki’n Sesel in fini ratifye sa Bunkers Convention Sesel pou selman bezwen issue en Bunkers certificate pou ateste ki lasirans i an plas an ka annakor avek Lartik (7) sa Konvansyon.

Mr Speaker sa Bunkers Convention ti ganny devlope konman en mezir prevantif pou redwir e kontrol polisyon  lanvironnman mare.  E pou etablir en mekanizm pou annan konpansasyon ler en domaz poze par bunkers pollution.  Sa Bunkers Convention i osi etablir en tre strik liability   regime dan tou bann Leta konsernen.

Aksesyon Sesel i a fer li osi pou Sesel ferm bann lekar ki egziste ozordi lo sa International Civil  Liability and Compensation Regime.  E pou osi garanti konpansasyon domaz polisyon an rezilta bunkers oil spill par bann bato ki pa tanker, enkli bato ki transpor container, gro bato ki transpor pasaze, e osi lezot bato ki fer transportasyon kargo an gran kantite.

Mr Speaker finalman definisyon i kler, ki okenn domaz an deor okenn bato ki kontamin okenn landrwa an rezilta delwil ki’n sorti dan bato dan nenport ki fason, lenportans se annan konpansasyon pou sa domaz, oubyen okenn lezot pert, ki devret en sonm ki rezonnab-leman pase pou remedye sityasyon dan en fason akseptab pou Lotorite konsernen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Gill.  Mon ava donn laparol avek Onorab Bernard Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker avan ki dimoun i demande akoz ki i bezwen pran laparol letan donn ki sa 2 dimoun ki’n koz avan mon in fini fer donn nou en kontrandi byen detaye e konplet lo sa Konvansyon ki devan nou ozordi pou nou ratifye,  Les mwan dir ki mon toutafe dakor avek tou sa ki in ganny dir, e natirelman sa set en Konvansyon ki nou bezwen siporte.

Sirtou akoz i en Konvansyon ki kapab tous nou.  Parey ou konnen nou en pei maritim, nou annan bato ki antre sorti dan nou Por.  Me osi nou annan bato ki travers nu lanmer pe al dan bann lezot pe al bann lezot landrwa ki kapab polye nou lanvironnman.

E sa Konvansyon li, i al pli lwen ki polisyon par tanker ler zot fer en aksidan, e zot kargo i desarz dan lanmer,  sa Konvansyon i viz delwil ek dyezel ki sa tanker li menm li sa bato li menm li i bezwen servi pou fer marse son masin.

Alors i annan okenn leakage, okenn spillage ki arive sa Konvansyon i kouver sa kategori spillage.  E donk i en Konvansyon ki ferm en pti gap ou plito en gro gap ki ti egziste deza.

I donk apropriye non selman apropriye swetab menm mon ti a dir enperatif ki nou bezwen ratifye sa Konvansyon ki’n ganny sinyen lo nou non par Prezidan oubyen Minis.

Parey in ganny dir de gran lavantaz sa Konvansyon se compulsory insurance savedir tou sa bann bato i bezwen annan lasirans.  E dezyenmman direct application ; setadir ki ou pa bezwen tay deryer sa bato, nou kapab al an direk kot son lasirans parey in ganny dir.  E sa set en keksoz ki rar, me ki enportan e swetab.  E se sa ki donn sa Konvansyon vreman son valer.

Me se pa tou.  Enn fwa ki nou’n fini ratifye sa Konvansyon ozordi,  nou bezwen adopte li dan nou Lalwa e nou bezwen anmenn Gouvernman i bezwen anmenn en serten Lezislasyon pou donn en fe a sa Konvansyon pou ki li i vin pou ki nou domesticate li parey nou kontan dir isi dan sa Lasanble, pou li vin en parti intégrant nou Lalwa.

E rezon ki mon’n pran laparol apre midi se pa pou repet sa ki’n ganny dir deza, me pou fer 2 pwen ;

Enn se pou rapel pou fe pou rapel nou menm nu dan sa Lasanble individuellement konman Manm pou rapel ou Gouvernman, pou rapel nou pep ki nou en defanser lanvironnman e tou keksoz ki nou kapab fer sak step ki nou kapab fer pou protez nou lanvironnman nou bezwen fer.

E dan sa konteks David Philoe ki fek fer en konser son lanmizik Sanmdi pase, i dir ‘’Mye vo tar ki zanmen.’’  2001 18an pli tar nou pe ratifye sa Konvansyon ‘’Mye vo tar ki zanmen !’’

E 2enm pwen apre midi ki mon krwar mon ti a swete fer, se fer en lapel avek Gouvernman pou ratifye otan Konvansyon ki posib, ki nou’n sinyen deza.

E mwan mon kontan ler mon vwar bann Motion for ratification vin devan nou Lasanble.  Akoz i annan en kantite Konvansyon laba deor ki pa’n ganny ratifye.  E akoz sa Sesel pa kapab pran son plas ki i devret ki merite pe pran dan konteks enternasyonal e parmi bann Nasyon komersyal.  Akoz nou ankor an defayans, nou ankor en pti pe an retar.

Annefe dan serten ka byen an retar.  E dan serten ka nou pa ankor ni konmans lakours akoz in annan serten Konvansyon ki enportan pou nou sinyen ki nou pa ankor ni sinyen let alone anmenn devan sa Lasanble pou ratifye!

Mr Speaker mon pa oule ran en tron negativ sa Konvansyon i annan zis sa ki pozitiv ladan me mon krwar ki i ti enportan pou mwan fer pase sa mesaz ozordi.  Mon swete ki bann dimoun dan Minister Zafer Etranzer ek dan Egzekitif ava tann sa pledwari ki mon pe fer la apre midi.  Mersi Mr Speaker.  Mon vot lo sa ratifikasyon i garanti.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Mon a donn laparol Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon anvi dir ki mon pou aport mon siport pou sa ratifikasyon.  Mr Speaker ozordi nou pe koz en vilaz global.

E Sesel pa pe viv an izolasyon avek bann lezot pei, sirtou kot i konsern bann aktivite dan sekter maritim.  E Sesel i bezwen swivre bann norm e best practice enternasyonal.  Pou nou met nou azour avek sa ki pe arive globalman.

Alors i enperatif parey in ganny dir.  I enportan ki Sesel i ratifye e met an aplikasyon sa ki sa Mosyon pe demande.

E i a met nou azour e apar ek bann lezot pei, ki enn mon santi pou dir an ratifikasyon sa Mosyon, nou ava pe larg lanmen fasilitater.

E avek sa 2 pti mo Mr Speaker, mon pou donn mon sipor sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William.   Mon a donn laparol Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey in ganny dir la pli boner bann pwen fondamantal sa Konvansyon in ganny in ganny in ganny dir pa bann lezot koleg.

E mwan mon annan en pwen obzervasyon ki mon a konsernen avek.  E sa e par lefe ki sa Konvansyon in ganny etablir an 2001 e in vin anfors an 2008.  E dapre rapor IMO lo status bann trete enternasyonal e ki’n e ki’n zot in fer sa lannen.  Mon vwar ki par egzanp Maurice zot, zot in fer sa prosedir a sesyon rektifikasyon depi 2013.  Me tandis Sesel i pran tou sa letan.  Ler nou pe koz en Konvansyon 2001 18an pase i vin an fors 2008 11an pli tar ki nou. Nou pe fer sa prosedir.  I en pti pe anliny avek konsern ki Onorab Georges in me devan kot i annan bann Konvansyon enportan ki’n menm pa ankor ni menm sinyen e ratifye.

E la nou vwar ankor.  E nou vwar osi sa Konvansyon lo African Charter ki ti fer provizyon pou desantralizasyon lo bann kalite.  E sa osi i ti pran en kantite letan pou vin devan.  Pourtan nou’n koz lo desantralizasyon pou en kantite lannen.

Mon anvi zis dir sa anpasan.  Akoz sa i reflekte menm senaryo kot en Konvansyon ki enportan e nou Sesel lanvironnman maritim i sitan enportan.

E mon pa krwar e i pa akseptab ki Gouvernman i pran tou sa letan pou anmenn sa bann size devan nou Lasanble.

Mr Speaker nou koz bokou lo laspe proteksyon lanvironnman, e akoz ki ler nu annan sa bann Konvansyon nou pran tou sa letan?

Mon rekonnet par kont ki i annan serten travay ki’n ganny fer.  Nou’n vwar par egzanp lannen pase dan bann 2015/2016 in annan bann legzersis ki’n ganny fer avek bann sipor lorganizasyon enternasyonal kot sa legzersis preparasyon an ka ki annan en oil spill kot sa preparasyon i ganny fer.

E sa mon rekonnet.  Me kot i konsern en lobligasyon Gouvernman lo bann Konvansyon mon krwar ki Gouvernman i bezwen redres li pou li anmenn sa bann travay devan nou Lasanble.

Mr Speaker sa Konvansyon ler mon’n ler mon’n fer resers, mon vwar ki i pe met lanfaz lo bann defayans ki ti egziste lo sa Konvansyon presedans.  E la mon fer referans avek sa Konvansyon menm Konvansyon ki ti ganny etablir an ‘ 76.

E bann mankman e sirtou bann pou legal, pa egzanp ki asosye avek bann prosekisyon ki in fer li en pe difisil.  E ki napa bann lobligasyon pou bann lasirans par egzanp.  E ti osi difisil pou ranforsi bann zizman dan sa Konvansyon presedans.

Alors sa Konvansyon i met lanfaz lo sa bann defayans e fer li pli akseptab e pli anmenn plis liniformite lo lasenn enternasyonal.

Mon dernyen pwen Mr Speaker, ki osi i en konsern eski Gouvernman e mon ti a kontan loter Mosyon i kapab asir nou ler nou pe koz responsabilite Gouvernman, anba nou bann Konvansyon ki nou’n sinyen.  Nou’n vwar dan lepase, ki Gouvernman pa ti respekte bann lobligasyon ki gouvern sekirite lo Por ki tonm anba lot Konvansyon isi Sesel in sinyen.

Me apre plizyer rapor lo defayans lo vizavi sekirite lo Por Gouvernman, pa’n reazir ziska dernyerman.  E se sa mon anvi en lasirans ki Gouvernman  ler i pe siny sa bann Konvansyon ki osi pran responsabilite pou asir ki zot respekte bann provizyon parey i ganny demande.

Alors Mr Speaker mon pwen i plito lo konsern ki lafason ki Gouvernman i travay e pou met an aplikasyon sa bann Konvansyon, i pa alaoter e mon krwar ki nou devret, devret fer en travay – zot devret travay ki en travay ki pli ki pli akseptab pou pli efikas pou nou pei.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Mondon.  Mon ava donn laparol mover Mosyon pou fer son konklizyon.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker premyerman les mon remersi tou bann Manm ki’n entervenir lo sa Mosyon pou ratifikasyon sa Konvansyon.  E mon apresye lefe ki zot in realiz son lenportans enperatif pou ki Sesel i ratifye sa Konvansyon.

Zis permet mwan Mr Speaker tre briyevman adres serten bann serten pwen ki’n souleve lo en baz sa ki ti sipoze ganny fer pou ki sa Konvansyon i vin en Konvansyon ki vivan.

Premyerman Mr Speaker wi korek ki i pou bezwen annan en domestication ki pou ganny fer.  E sa domestication pou ganny fer anba Merchant Shipping Act sa ki enportan pou note se ki malgre sa domestication pou ganny fer.  Lefe ki nou ratifye sa Konvansyon ozordi pei pou kapab issue sa sertifika, sa ki enportan.  I pa neseser ki sa domestication i ganny fer pou ki nou issue sa sertifika.  Sa Konvansyon i pa mars koumsa li.  Once ou vin en party to a convention ou kapab issue sa sertifika avek en bato ki annan ou paviyon lo la.

Lot pwen enportan se ki i vin timing sa Konvansyon nou bezwen konpar timing avek lezot pei.  Mon krwar nou bezwen regard sa dinamiz ki annan dan sa lendistri, oubyen sa sekter dan sa sekter.

Maurice letan i ti ratifye sa Konvansyon lakantite bato ki ti annan, ki ti’n meet sa groser tonaz mil tonn ti deza etablir.

Pou Sesel sa in vin avek o fil letan.  E mon krwar se sa rezon akoz ki tou le tou le – si oule tou le lannen oubyen tanzantan dan bann diferan moman, IMO li menm ki International Maritime Organisation i fer en lodit lo tou bann, bann pei ki pe donn en bato zot paviyon pou si oule navig anba la.

E parey mon’n dir zot boner, nenport ki la anndan i kapab fer sa anrezistre lo sa sit web IMO e mon krwar nou devret fer li, e ou ava vwar tou bann bato ki’n anrezistre.  I donn ou en lalis bann bato i donn ou dat ki zot in anrezistre e i menm donn ou kote zot lofis i ete dan Victoria si dan building kot sa bato in anrezistre.

Me sa ki enportan sa ki Onorab Georges in soulinyen ki fer sa Konvansyon enperatif se ki ler en keksoz i arive ou pa pou al rod sa lofis ou.  Ou pou al kot sa lasirans.  I pa nenport ki lasirans sa, en boug pa pou ale dan en lofis parla pou dir asir mon bato anba tel, tel provizyon non.

I annan en group lasirans ki’n ganny spesifye anba sa Konvansyon anba ki sa bann lasirans i bezwen ganny pran.

E mon krwar se sa ki fer li enportan.  E lo en lot pwen ki mon ti a kontan avek, avek travay lo Bidze, ki pou konmanse tre byento ki mon ti ava ankouraz bann Manm ki’n koze an zeneral pou nou fer sir nou donn sipor adisyonnel SMSA. 

        Ou konnen nou pa vwar vreman travay ki SMSA i bezwen fer, akoz pa toulezour zot dan medya pe fer sa louvraz.  Petet nou vwar bann travay ki zot pa pe fer akoz ki relye avek nou lavi toulezour.

Me dan lezot travay ki pa neseserman relye avek nou lavi toulezour ki zot bezwen fer e ki zot bezwen resours pou zot fer.

Me se pou sa rezon mon apresye ki Onorab ki’n koze avan i pou donn son sipor en Bidze SMSA ki a permet zot ganny bann travay adisyonnel.  Akoz sa travay sa bann Konvansyon zot bezwen ganny fer lo en baz regilye.  E revi i bezwen ganny fer lo en baz regilye.  E ou bezwen annan sa kapasite dimoun pou fer sa bann revi.

E mwan mon krwar dan lesansyel ki nou annan ozordi mon byen apresye ki Lasanble dan inanim mon pe propoze ki dan inanim nou aprouv sa ratifikasyon e ki nou kapab fer sa le neseser anba sa Konvansyon pou bann bato ki annan en paviyon Sesel lo la.

Avek sa Mr Speaker mon remersi ou e mon soumet sa Mosyon pran en vot devan Lasanble.  Thank you. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Bon zis avan nou pran en desizyon lo Mosyon ki devan nou.  Mon atraver workshop ki nou’n fer Vandredi mon’n ganny also reminded ki Lasanble i en lenstitisyon ki pe edik nou bann dimoun lo nou Konstitisyon.

E dan tou moman posib nou bezwen montre dimoun ki rezon nou pe fer tel, tel travay.  E ratifikasyon en Trete oubyen en Konvansyon i vin anba Lartik 64 (4) nou Konstitisyon, kot i demande ki en Trete oubyen en Lagreman ou en Konvansyon an respe avek bann relasyon enternasyonal ki nou annan ki i pou ganny egzekite par en Lotorite, oubyen Lotorite ki tonm anba Prezidan i pas dan Lasanble i ganny ratifye dan Lasanble par en mazorite vot bann Manm Lasanble Nasyonal.

So mon’n zis anvi fer sa sorti ankor konman en par ledikasyon pou nou bann dimoun deor ki mannyer Konstitisyon i gid nou travay sa Lasanble Nasyonal.  E parey Onorab Andre in fer sorti semenn pase, pouvwar Lezislatif ki ganny envesti dan nou Lasanble Nasyonal.

Bon avek sa nou pou Lasanble  N i pare pou pran en vot lo Mosyon ki devan nou ki pe demann Lasanble pou ratifye International Convention on Civil Liability for Bunker Oil Pollution Damage, 2001. 

          Mon a demann tou Manm ki an faver, okenn Manm ki kont?   Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  Mon’n rikord vot inanim 26 Manm an faver personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Savedir Lasanble Nasyonal par linanimite in ratifye sa Konvansyon.

Nou ava pran 2enm Mosyon.  Mon ava donn laparol ankor Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker 2enm Mosyon ki devan nou i en Mosyon ki pe demann nou pou ratifye en lot safwasi en protokol ki parey in koze anba Lartik (64) nou Konstitisyon, mon pe demann Lasanble pou ankor enn fwa ratifye dan linanimite e sa se Kigali (Amendment) to the Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer.

Avan mon konmanse Mr Speaker, mon note san ki mon preempt deba ki lo Order Paper nou annan en Mosyon anmennen par enn nou koleg ki koz lo lerozyon lo lakot.  E enn bann eleman ki’n ganny ki’n ganny si oule en lyen in ganny etablir ant li avek lerozyon ki pe arive e sanzman klima.   E sa protokol devan nou enn ki al ver zefor ki nou pei pe kontinyen fer pou si oule travay avek lezot pei dan lemonn me nou menm nou konman en pei ki nou pe fer pou nou ede dan deal avek sa sityasyon lefe lo sanzman klima.

E sa i vin atraver sa travay ki mon krwar in ganny fer, Mr Speaker la mwan mon oule fer sir ki mon si oule felisit nou bann teknisyen, nou bann dimoun ki pe travay avek sa enn protokol ki la, mon krwar zot in fer en travay formidab o fil letan pou zot edik dimoun ; Mrs Chang-Waye i en dimoun ki’n vreman aktiv avek sa protokol. Nou’n vwar li resaman lo medya lo televizyon pe eksplik bann keksoz ki relye avek sa avek sa protokol.

E sa protokol si oule Mr Speaker i deal avek bann gas efeser ki lontan mon rapel dan lekol nou ti pe aprann ti aprann sa bann CFCs e ki i ganny prouve konmkwa zot afekte the ozone layer. 

E pou bokou Seselwa ozordi ki pe ekout nou apre midi zot pa pou santi pou dir petet sa i en size si oule en size ki anmenn si oule en pti pe     spice dan deba Lasanble.

Me lefe ki reste se ki sa i en size ki ekstrememan enportan, pou en pei parey nou.  Ekstrememan enportan Mr Speaker akoz nou annan bann zil granitik e nou annan bann zil koralyenn ki zot, zot pa o – zot ba.  E sak sanzman ki arive lefe sanzman klima i fer ki nivo lanmer i monte.  E ki nou vwar, nou vwar pou dir bann lans lo sa bann koralyenn i kontinyen perdi.  E dayer nou’n vwar ki bann lans lo nou bann lakot otour Mahé i osi ganny afekte avek sa ki pe arive.

Mr Speaker i annan bokou deba deor lo si vreman sa i en lenpak, me personn pa ankor kapab disprove sa ki pe arive.  Malgre ki dimoun pe dir sa petet i pa neseserman leka personn pa ankor kapab disprove. 

E si ou pa ankor kapab anmenn levidans pou disprove ki sa bann gas i koz en danze pou lefe pou ozone, i poz en danze pou sanzman klima, alors mon krwar nou bezwen aksepte levidans ki’n prouve pou dir zot proze danze.  E se sa kot largiman anba sa protokol.

Mr Speaker sa ki enportan anba sa protokol san ki mon al dan bokou detay akoz mon konnen i annan Manm ki pou entervenir e pou etablir lezot eleman dan sa protokol se ki dan sa 72 pei ki’n ratifye sa protokol 14 ladan i bann Small Island Developing State e 14 i bann pei Africain. 

E Sesel nou’n toultan en pei ki’n take the lead, si oule an relasyon avek ratifikasyon bann eleman anba sa protokol.   Nou’n toultan montre pou dir nou’n avangard an relasyon avek sa protokol.

E sa protokol i pou annan en lenpak par egzanp lo bann gas ki ganny servi dan aircon, bann gas ki ganny servi dan bann lezot aktivite dan bann lezot dan bann lezot eleman ki parey in ganny eksplike oparavan dan bann diferan progranm ki nou’n vwar ki nou, nou bezwen rod en fason pou nou elimin li apre en serten letan.

E i annan en time frame ki’n ganny etablir anba sa protokol kan ki sa pou ganny eliminen.

Prezan ou ava demann mon Mr Speaker be ki kou finansyel i annan pou Sesel pou al anver sa protokol parey nou toultan ganny demande ?

I napa en kou finansyel pou Sesel al anba sa protokol.  Me i annan en benefis finansyel pou nou ratifye sa protokol.

Benefis finansyel i vin dan loportinite po nou kapab resevwar funding pou bann proze ki nou annan pou etablir nouvo teknolozi.  Benefis finansyel i vin dan nou abilite pou nou train nou bann dimoun ki pe travay sirtou nou bann lecturers kot SIT ki anmenn en travay ki deza ganny konmanse.  I pou annan benefis pou nou train nou bann dimoun dan enforcement an relasyon aek bann illegal trade refrigerant.

        E rezon akoz sa i enportan Mr Speaker se ki annan bokou, bokou pei ki’n vin bann dumping ground pou bann teknolozi ki’n ganny konsidere konman obsolete dan en serten rezyon lemonn e ki ozordi s bann teknolozi pe al ver lezot atraver bann pei ki pa ankor etabli en rezim kontrol ki byen kler.

E se pou sa rezon ki ler nou annan nou annan posibilite pou nou train bann dimoun, nou ava kapab annan en kapasite pou nou fer enforcement bann Lalwa ki protez nou pei kont sa bann keksoz.

En lot eleman Mr Speaker  se i annan bann aktivite ki kapab ganny fer anba sa protokol.  E tousala ou kapab ganny akse avek sa bann funding. 

En lot eleman ki vreman enportan Mr Speaker se ki i annan en very strong justification akoz nou bezwen fer sa.

E pli gro zistifikasyon pou nou mon krwar i vin dan parol ki nou koleg lot kote latab Onorab Georges in dir.

Nou’n toultan en defanser lanvironnman, toultan.  Depi byen zenn nou zanfan dan lekol i konmans aprann e mon ti a kontan ki nou kontinyen ranforsi sa ledikasyon lo lenportans nou lanvironnman akoz nou’n ganny nou’n ganny sa pei, nou’n ganny en pei beni nou’n ganny en lanvironnman ki permet nou ganny en kantite keksoz from sa lanvironnman be nou bezwen osi protez li, nou bezwen kontinyen asire ki i pa ganny afekte.

Mr Speaker fodre nou note ki sanzman klima atraver lefe El Niño ti koz coral bleaching dan rezyon nor.  E sa ti tor en kantite spoiling grounds pwason ki bann peser nou ava remarke ki bann peser ki met kazye ki zot in perdi pwason.  Nepli annan serten pwason dan sa bann landrwa.

So tousala bann keksoz ki relye.  Malgre bokou nou pa pou vwar en koneksyon direk me i annan en koneksyon direk ler nou tou konman en kolektiv pou en desizyon parey dan sa enn ki nou pran la pou inanimman a ratifye sa protokol, e tonm dakor ki nou bezwen form parti sa protokol pou nou kontinyen met nou lavwa kot i konsernen.  Pou nou kontinyen koze, e pou nou kontinyen pran en rol avangard an se ki konsern proteksyon nou kous ozone. 

        Mr Speaker avek sa I beg to move mon ti a swete, mon ti ava demande ki Lasanble i ankor enn fwa aprouv sa enn Mosyon avek inanimite.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Okenn Manm ki segonn Mosyon?  Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker mon segonn Mosyon.  E mon ti a kontan fer en pti entervansyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Mosyon i segonde.  Deba i ouver Onorab Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mr Speaker devan nou ozordi i en Mosyon ki pe demann sa Lasanble pou aprouv ratifikasyon lamannman Kigali lo protokol Montreal lo sibstans ki redwir kous ozone e ki ti rantre anfors le premye Zanvye 2019 apre ki 72 pei ti ratifye li.

Sa protokol i Lagreman enternasyonal lo lanvironnman avek ratifikasyon iniversel pou protez kous ozone later elimin lizaz bann sibstans ki ede redwir kous ozone.  Radyasyon iltravyole ki tous later i anmennen o risk kanser lapo e osi katarak.  E i annan lefe negativ lo nou lanmer, later, lagrikiltir e nou lafore.

Mr Speaker sa lamannman dan sa protokol pou ede redwir prodiksyon e konsonmasyon lo hydrofluorocarbons ki a ede redwir li e resofman later dan lemonn par 0.4 degre santigrad.

Sa amannman pe osi donn loportinite bann ki konsernen pou revwar e remodel bann lekipman ki refrwadir e ki pou konsonm lenerzi dan en fason pli efikas.

I pou osi loportinite pou bann agrikilter revwar bann kemikal oubyen pestisid ki zot pe servi dan zot zarden ki annan en lefe negativ lo kous ozone.  Servi bann kemikal bio  sa i a ede prezerv nou kous ozone e an menm tan bann konsonmater i ava pe konsonm en legim ki pli bon pou lasante.

Mr Speaker hydrofluorocarbon parey nou konn li an short HFCs, i bann kemikal ki ganny fer par zonm.  E ki ganny mete dan bann airconditions, fridge, e foam insulation.  Zot bann greenhouse gas ki tre pwisan e ki kapab mil fwa pli toksik ki  … carbon dan kontribisyon anver sanzman klima.

Mr Speaker Sesel i en pti Pei Leta Zil.  E nou lanvironnman i tre frazil.  Nou antoure avek lanmer.  Nou en sanpyon dan size Lekonomi Ble.  E ou resours lanmer i vreman primordyal pou nou.

Sa resours i anmenn manze lo nou latab toulezour.  E alors nou bezwen prezerv li.  Sa resours i form pilye nou lekonomi.  Nou bezwen a tou pri pratik bann bon keksoz, pou pa detri nou bann resours dan nou lanmer e osi lo later.

Nou bann koray i zwe en rol enportan dan nou lanmer.  E i en labita pou bokou nou bann pwason.  Nou bezwen fer sir ki nou prezerv nou bann koray pou nou kapab kontinyen ganny bann bon pwason pou nou konsonmen.  E osi pou kontinyen ed popilasyon pwason pou reste stab.  Ozordi sanzman klima i remarkab en senp pti lapli ki tonbe i fer bokou dega.  Sa i afekte bokou lakour.  E osi bann laferm ki pe prodwir frir e legim pou nou konsonmen.

Bann fermye i sibir bokou pert.  E zot pa ganny rekonpanse pou sa.  I enportan alor s ki nou bann aksyon ki nou fer e lekipman ki nou servi i pa ede i pa pou ede pou i pa pou ede pou resof later plis.  I enportan ki nou rod tou fason posib pou nou anpes sa fenomenn par servi bann gas ki an konformite avek sa protokol.  I enportan ki nou build kapasite bann teknisyen e bann zenn kot SIT ki aranz fridge, aircondition lezot lekipman ki refrwadir lo sa nouvo eleman ki pou ganny entrodwir.

Mr Speaker mon pou donn mon sipor pou aprouv ratifikasyon sa protokol akoz i enn ki neseser.  I pou ede redwir resofman later e an retour se nou menm ki pou benefisye.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel  bon nou ankor detrwa Manm ki’n eksprim lentansyon pou entervenir lo Mosyon mon sizere nou ava pran en Break e nou a retournen 4:15 pou kontinyasyon deba.  Nou a break. 

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay.  Deba lo 2enm Mosyon.  Sa se ratifikasyon ‘’Kigali Amendment to the Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer.’’  Mon ava donn laparol Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker e bon apre midi tou dimoun.  Mr Speaker sounami Desanm 2004, lapli toransyel, inondasyon e deboulir later Zanvye 2005, lakle siklonn Bondo ki ti ravaz bann zil parey Farquhar, Providence e Alphonse, san bliy bann lezot dega ki gro lapli e divan in kontinyelman fer preski tou le lannen lo Mahé, Praslin e La Digue.

Rediksyon ouswa trou dan ou kous ozone, resofman later e sanzman klima, e zot lenplikasyon, e lefe lo, i bann lefe lo sekter Tourizm, Lagrikiltir, Lasante, Zone Côtière e lamenazman resours delo, i bann keksoz ki nou antann souvan ler nou pe koz bann fenomenn klimatik ki arive.

Piblik in telman vin konsernen a sa size, ki fer zot pe konstaman rod lenformasyon.  Lefe ki sesel i en pti leta zil kot laplipar devlopman i konsantre o bor lakot.  Sa i poz en kantite problenm konpare avek en pei ki antoure avek later.  Lefe sanzman klima pe ganny manifeste atraver logmantasyon dan tanperatir.

Pei pe eksperyans letan pli so ki labitid.  Ensi ki gro lapli toransyel.  Patern lapli in sanze ki fer sezon sek i vin pli sek, e pli so, e pli so ki labitid.  Donk koz lasesres sever e de lot kote sezon lapli i pli mouye ki lakoz inondasyon e glisman teren.  San bliy tanpet pli entans.  E lefe ki direk, bann siklonn rezyonal.

Piblik an zeneral i bezwen byen ganny edike e enformen lo sa bann devlopman pou redwir pert lavi e propriyete.  Mr Speaker Mosyon pe demande ozordi ki Lasanble i ratifye Kigali Amendment ki form parti Protokol Montreal lo bann sibstans ki pe detri kous ozone.  Me kwa ki nou pe vreman koz lo la dan sa Mosyon?

Pou mye konpran, i enportan eksplike kisisa kous ozone.  Mr Speaker kous ozone i senpleman sa kous protective ouswa layer an Angle ki protez sirfas later kont bann radyasyon sa ler ki tre danzere.  Menm si i reprezant en pti lepeser latmosfer, ozone i tre enportan pou lavi lo later.  San sa kous ozone pou annan plis radyasyon sorti kot soley.

E sa i tre danzere pou lasante imen.  I pou annan en logmantasyon dan bann maladi lapo, tel ki kanser, ensi ki katarak.  Radyasyon i osi annan en lefe negativ lo vezetasyon, osi byen ki bann plant ki nou konsonmen.  I pou afekte bann prodwir agrikol, e bokou lespes, plant tel ki diri.

I osi annan lefe direk lo nou lavi maren ki depi lo bann plankton pou zot nouritir e sirviv.  Radyasyon i afekte sa bann plankton.  Resers in montre ki destriksyon kous ozone pe koze par imen.

E lakoz se bann gaz ki servi dan refrizerater, aircon e lezot lekipman refrizerasyon ensi ki detrwa bann bwat spray, ki kontinyen, ki kontinyen sa bann gaz danzere ki apel chlorofluorocarbon ouswa CFC.

Le 15 Oktob 2016 pandan ki bokou dimoun atraver lemonn ti pe komanter dan zot tripo lazournen parey labitid, Lafrik pli presizeman Ruanda en keksoz tre significant dan domenn lanvironnman ti pe pase.

Reprezantan ki dedye zot lavi dan proteksyon e konsern lanvironnman atraver lemonn, ti’n rasanble dan kapital Kigali pou koz lo protokol Montreal.  Dan bann lannen 1920 syantis ti’n dekouver ki bann gaz ki servi dan fridge ouswa aircon ti toksik.  E ti koz konplikasyon sever lo lasante imen.  Donk SFC ti ganny vwar koman solisyon pou adres sa sityasyon.

Me plizyer deseni apre SFC osi ti ganny vwar ki i pe detri kous ozone.  E sa ti fors bann Gouvernman atraver lemonn pou diskit lo en Lagreman lanvironnman ki pou gouvern prodiksyon e litilizasyon sa bann sibstans danzere ki pe andomaz nou kous ozone.

Se la ki bann lekipman refrizerasyon ti bouz lo lizaz en lot gaz ki apel hydrofluorocarbons ouswa HFC.  Menm si sa enn gaz pa afekte kous ozone, son lefe dan latmosfer i pli danzere akoz i kontribye direkteman pou sanzman klima.

Mr Speaker Protokol Montreal lo bann sibstans ki pe afekte kous ozone ti ganny formile pou redwir prodiksyon e konsonmasyon sa bann kalite sibstans avek bi pou redwir son prezans dan latmosfer, e byensir protez sa kous ozone.

I annan en provizyon dan sa protokol ki permet bann diferan pei ki’n siny sa protokol pou reakte vitman lo bann nouvo lenformasyon syantifik, pou ki zot kapab akseler-e rediksyon lo litilizasyon sa bann kemikal.

Tou pei ki ti ratifye sa protokol to oblize redwir e aret servi sa bann kemikal.  Me bann pei ki pe devlope parey laplipar bann pei Lafrik, enkli Sesel, zot, zot in ganny plis letan pou zot aret servi sa bann kemikal ouswa gas.

Donk dan Konferans Kigali negosyasyon ti tourn otour en plan e letan byen defini ki pou obliz bann pei pou redwir prodiksyon e litilizasyon si en HFCsHFCs li i bann kemikal ki zonm ki kree pou ranplas CFC.  Me li osi in ganny vwar koman pli danzere ki CFC parey mon ti’n dir, e i kontribye dan sanzman klima.

E zot ti anmenn en lamannman dan sa protokol Montreal ki ozordi i apel Kigali Amendment.  Mr Speaker bann eksper lanvironnman in note ki Kigali Amendment pou kapab pli gran kontribisyon reel ki lemonn in fer pou gard vites ki tanperatir global pe ogmante, par anba 2 Degre santigrad.

En target ki bann pei ti’n agree o kour konferans klimatik Paris an 2016. La ki presyon lo bann pei atraver lemonn pe ogmante pou plis aksyon olye zis koze,  Kigali Amendment i definitivman en volonte politik nob pou adres bann size sanzman klima.

Kigali Amendment i enkli bann target spesifik e letan byen defini pou bann pei ranplas bann lekipman ki servi bann gas HFC avek bann ki pa danzere pou latmosfer.  I osi fer provizyon pou anpese, ouswa restrikte bann pei ki’n ratifye sa protokol ouswa sa lamannman pou pa fer okenn komers avek bann prodwi, bann leta ki prodwi sa bann, sa bann HFCs, ki zot, zot pa’n ratifye.

Parmi bann benefis, bann pei pli ris, pou kapab finansyerman ed bann pei pli pov, pou fer sa tranzisyon, pou sanz zot lekipman pou bann ki mwen danzere.  Deza bann etidyan kot lekol SITE pe fer bann leson pratik lo ki meyer fason pou ranplas sa bann gaz danzere pou, dan latmosfer avek bann nouvo gaz ki mwen danzere pou lanvironnman e latmosfer.

An konklizyon Mr Speaker, sa lamannman pou fer ki koman en pti pei ki pe devlope, Sesel osi i kapab benefisye avek bann lekspertiz pou nou osi aret servi sa bann gaz danzere e toksik.

Anfen Kigali Amendment i en loportinite pou bann prodikter sa bann lekipman ki servi sa bann gaz danzere, redesign bann nouvo kalite lekipman ki servi mwens lenerzi, e servi nouvo teknolozi ki ava ede dan redres bann lefe sanzman klima.

Avek sa Mr Speaker mon pe anmenn mon sipor pou sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Mon a donn laparol Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.  Bonn apre midi tou bann Manm Onorab.  Mr Speaker bokou dimoun pa realize poudir sa soley avek son bann planet i en sistenm tre dinamik.  I en sistenm kot soley li menm i donn nou, nou planet later sa kondisyon ideal pou imen sirviv.

Alor otour nou lemonn i annan en, sa kous ozone, ki senpleman protez nou lapo, protez nou konman imen ki iltravyole.  Iltravyole li menm i en radyasyon ki kapab fer ki ou lapo i sanz son striktir zenetik ladan e i fer li vin kansere.  E ler i fer li vin kansere ou ganny sa kanser ki nou apel Melanoma.

Ler nou pe get sityasyon kot ki, ki’n arive avek nou later pandan sa dernyen, detrwa dernyen deseni,  nou vwar poudir avek litilizasyon bokou bann solvent, refrigerant ek bann areosource, nou vwar ki sa bann keksoz i kontenir bann sibstans ladan ki nou apel bann gas ki hydrofluorocarbons avek HFCs.

E sa bann gas i ede pou, i reakte avek la kous, sa kous ozone e fer ki i kree en trou ladan.  E sa trou pandan bann lannen 1987 ti’n ganny vwar pou dir sa trou in ariv apepre de fwa grander kontinan, de fwa grander USA.  Alors se la ki lemonn ti pe pran konsyans avek lakantite ka katarak avek lakantite ka kanser lapo WHO ti pe raport lo la.

Se la ki lemonn in pran an koz pou dir nou bezwen fer en keksoz pou kit sa lemonn en pe pli byen.  Alor bann pei parey Lostrali, New Zealand, Chile, Argentina, South Africa, pandan sa lepok zot ti pe rikord en kantite ka kot dimoun ti pe ganny kanser lapo.

Mr Speaker i pa zis imen ki ganny afekte avek sa sibstans, sa bann radyasyon iltravyole.  Nou annan osi bann balenn ki zot osi zot annan bann serten kalite maladi lapo ki’n ganny devlope lo zot.  Ki a rezilta sa radyasyon iltravyole.  Mr Speaker en keksoz ki nou pa pe realize, petet nou krwar poudir menm si nou en pe lwen nou, nou sitye lo tropik, nou pa petet ganny sitan bokou sa iltravyole akoz nou lwen avek sa trou.

Me en keksoz ki nou bezwen realize ki nou manz diri toulezour, nou staple diet se diri.  E dir i ganny prodwir par bann pei, laplipar di tan dan Lazi.  E dan rasin diri li menm i annan en bakteri ki fer ki nitrozenn i kapab rantre dan sa plan li menm, pou produce sa ki nou apel son, son protein.

Alors akoz diri i ganny plante dan bann landrwa kot i anbou, nitrates se bann disel ki ganny trouve natirelman dan later pa kapab, pa kapab reste la.  Akoz i so, i sitan annan en solubilite ase o, nivo o ki pa karese.  Alor sel fason pou sa plan dir li menm ganny nitrozenn pou fer protein se atraver sa bakteri.

Me sa bakteri li i ganny afekte par, par radyasyon iltravyole.  Alor se pou se la rezon nou osi nou kapab ganny afekte konman en pei ki konsonm sa prodwi.  Mr Speaker mon pa pou tro long lo sa size, me selman lenportans sa protokol se pou annan enn sa ki nou apel en gradual oubyen en phase reduction lo sa bann gas.

Si nou pe get sa protokol i defini en time frame.  En letan ant 2020 a 2035 kot pou annan sibstansyel an en serten poursantaz sa gas ki pou ganny, pa pou ganny prodwi.  Oubyen pa pou ganny itilize.  Alor i pou fer ki nou pou ariv a lafen en sityasyon kot nou pou’n preske ariv lo 15 poursan a par lannen 2035.

E sa ki enportan se ki i annan ozordi bann alternatives pou sa kalite gas ki napa lefe lo lanvironnman.  Alor ozordi zour si nou vwar i annan en, en sibstans ki kapab annefe vin en alternative pou CFCs avek HFCs i enportan ki nou sezi sa loportinite pou nou ban sa bann gas.

Alors se sa ki sa protokol pe dir.  Annou ban li gradyelman an fer ki nou kapab adapte avek sa bann sityasyon.  Mr Speaker mon pa pou tro long lo sa.  Akoz bokou keksoz in ganny dir.  Me selman ki mon ti oule dir, mon oule dir ki menm si nou en pti pei, nou annan en responsabilite moral anver nou planet later, nou bezwen kit sa planet abitab pou nou fitir zenerasyon.

Alor i vreman enportan ki nou donn sipor sa protokol e nou tou nou vot an faver sa protokol. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab John Hoareau.  Mon ava donn laparol avek Onorab Johan Loze.

 

HON JOHAN LOZE

Mersi Mr Speaker e bonn apre midi tou dimoun.

Mr Speaker Sesel i ganny rekonnet koman en pei ki’n sanpyon bann lakoz lanvironnman pandan plizyer lannen.  Be menm sa, nou bann progranm proteksyon lanvironnman ti tourn otour bann zefor konservasyon ki nou pei ti fer vizavi nou bann prop resours dan natirel.

Me proteksyon lanvironnman i bokou pli vast ki konservasyon.  E gradyelman nou pei li menm pe evolye pou pran son responsabilite a plen koman en defanser lanvironnman.  Bann lavansman syantifik osi i kontribye pou pous proteksyon lanvironnman dan bann nouvo direksyon; pou pli byen defann lanvironnman natirel nou plannet.

Lamannman Kigali lo Protokol Montreal, i zisteman enn sa bann lenstans, kot sa azanda proteksyon lanvironnman i pe ganny pouse pli devan, baze lo bann nouvo donnen syantifik.  Pli resers i ganny fer, plis baz konesans imen i agrandi,  i normal pou aziste bann mezir proteksyon lanvironnman egzistan, pou fer ki zot vin pli efikas e performan.  I tre enportan alors, ki en pti pei parey Sesel nou pran en pozisyon for lo sa size sanzman klima e resofman later.  Mosyon devan nou, pe adres zisteman sa size bann gaz ki pe kontribye anver resofman lemonn, e Sesel koman en Pti Leta Zil i enn bann pei pli vilnerab fas avek sanzman klima.

Pou en pei parey sesel, letan ki nou pran en pozisyon for lo bann size proteksyon lanvironnman, sa i annan bokou pou fer avek nou fitir avek nou CV koman en nasyon, avek asir en lavenir pou nou zanfan.  Sa bann prevansyon e protokol e bann aksyon ki swiv, i pa zis akademik pou nou isi Sesel me en konsern reel.

Mon krwar ki la mazorite Seselwa i ava rapel sa bann lensidan, lenstans Alglae blooming ouswa Red tide kot algae dan lanmer i propaze dan en fason enkontrolab e la kot nou vwar nou bann pwason pe mor.  E sa i enn bann fason direk kot nou koman en pei nou ganny touse par sa bann fenomenn global, ki pe sey ganny adres par sa protokol ki devan nou ozordi.

En senp pti evalyasyon dan letan i noy Anse Royale, Anse Aux Pins ouswa La Digue.  Nou bezwen kontribye pozitivman anver sa konba global, pou ede stabiliz tanperatir lemonn e pou kit en lavenir ki stab e soutenab avek nou zanfan.

Kominote syantifik mondyal an antye, in deza agree ki sa bann gas anba diskisyon pe enpakte negativman lo tanperatir lemonn.  I annan bann lezot largiman sorti kot bann lezot dimoun ki pe konteste bann fe syantifik.  Be nou Sesel koman en pei nou pa afford pou antre dann tou sa bann polemic.

Angle i kontan di ou” better safe than sorry” e nou isi nou bezwen non selman pran en lapros better safe, be osi pou pran en pozisyon for lo sa bann size lanvironnman ki konsern fitir nou zanfan e lavenir nou pei.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loze.  Mon a donn laparol Onorab Bernard Georges.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loze.  Mon a donn laparol Bernard Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker diferan Mosyon, menm entervansyon.

Sa Mosyon ki devan nou pou ratifye sa Kigali Amendment ki’n ganny fer avek Montreal Protocol i anmenn nou ozordi isi konman en Lasanble parey fek ganny dir par sa Manm ki’n koz avan mwan pou rekonnet ki Sesel i sanpyon dan lanvironnman e pou anmenn nou sipor pou sa ratifikasyon ki devan nou pou bann rezon evidan e ki’n ganny mansyonnen mon pa bezwen retourn lo la ankor.

Me mon regre se ki Sesel i ariv ratifikasyon e Konvansyon, apre (pardon en amannman) apre ki sa dokiman in fini pran lefe akoz 65 dimoun ou 65 pei in fini ratifye.  E sa sete nonm bezwen ratifye pou li kapab pran lefe.

Sesel pa ti devret limero 66enm oubyen plis.  Nou ti devret dan sa premye 10 si non dan sa premye 5, si non premye devan.

E mwan mon vwar li fristran konman en Seselwa ki nou annan kredibilite lanvironnman dan lemonn avek bon rezon me nou pa devan toultan nou devret premye 3 konman laport i couver nou devret premye devan laport nou menm Sesel pou dir donn mwan en bolpenn montre mon kote pou sinyen mon a sinyen.

E mon krwar nou devret fer bokou plis e nou pa devret zis reste lo lefe ki nou ganny rekonnet konman en sanpyon lanvironnman e dir sa i ase.  Non Mr Speaker zanmen i ase nou devret parey nou’n montre avek Blue Bond e mon profit sa lokazyon pou mon anvoy en pti felisitasyon pou Mr Payet pou son meday ki in gannyen.

Me nou devret la nou devret premye devan pa tanzantan me, toultan.  E sa enn i pa en leksepsyon akoz malgre ki nou lwen malgre ki nou ptipti, lo nivo lanvironnman nou pez lour dan sa balans.

Alor Mr Speaker si 65 manm lo 65 pei in kapab ratifye sa protokol dan en peryod 1an ant 2016 e 2017 ler i ti vin anfors, nou, nou pa ti pe devret pe vin 2an pli tar 2019 pou ganny demande pou ratifye li.

I annan en defayans e nou demann sa bann ki responsab dan Minister Lanvironnman pou ‘’wake up and smell the coffee.’’  Akoz sansan lezot dimoun pou pas devan nou e nou pou konmans perdi nou rol.

Mr Speaker parey ou, ou  konnen mon annan en gran lentere dan lanvironnman pandan bokou lannen mon’n en konsiltan pou UNEP – United Nation Environment Programme travay bokou lo bann protokol bann Konvansyon regional seas eksetera par le pase.  E mon krwar e mon pa kapab akoz se UNEP ki’n sanpyon sa Kilagi Amendment, mon pa kapab pran laparol pou mon siport sa lorganizasyon ki’n fer sitan pou devlop lanvironnman dan nou pei.  E nou pa bliye nou pa kapab bliye ki annan osi en Minis Sesel Mr Maxime Ferrari Dr Maxime Ferrari i ti  Africa Director pou UNEP pandan bokou lannen  avek son baz Nairobi kot UNEP ozordi i annan son Headquarters. 

        E mon pa osi bliye Mr Speaker mon anvi fer lapel sa Lasanble ki dan mon bliye prezan si i ti dan 3enm oubyen katriyenm Lasanble mon ti anmenn en Mosyon devan sa Lasanble pou dir egzakteman sa ki dan sa protokol pe dir la ozordi e pou demann avek tou Sesel antye pou nou fer sir ki nou konbat e nou fer tou sa ki nou kapab pou fer sir ki global warming pa kontinyen.

E personn pa pou fer mon krwar parey mon ti dir dan sa lentervansyon ki mn ti fer tou sa bann lannen pase kot nou ti pe dir annou reste par anba en degre.  La parey nou pe ganny dir apre midi Agreement Paris 2an pase ou 3an pase li in deza fini realize ki nou’n fini depas en poursan e i dir annou pa depas 2poursan.

Annou pa bliye ki ler nou ariv 6poursan nou plannet i mor.  E ant 3 ek 6 keksoz i al vreman vit dan en fason katastrofik.

Alors si nou pe met presyon pou reste par anba 2 ki fezab malgre ki tou dimoun ti a kontan ki nou reste par anba 1.5 ki osi fezab an depi Prezidan Trump ek son bann lezot dimoun ki pa krwar dan global warming oubyen climate change, nou bezwen fer tou sa ki nou kapab tou sa ki nou kapab e plis ankor.

Onorab John Hoareau in fer nou mazinen apre midi in fer nou rapel ki lefe en pti keksoz parey bann CFCs ek hydro fluoro carbon ki ganny targeted par sa lamannman se bann keksoz parey melanoma, skin cancer, bann keksoz koumsa ki an realite.  Me melanoma i touy endividi, global warming pou touy nou tou nou plannet annan tye.

Se pou sa rezon ki parey mon dir mon fristre ;  Ki konman en sanpyon lanvironnman konman en pei ki koz for labous plen e ki nou fer keksoz.  Nou’n tarde pou nou vin ratifye sa Konvansyon apre midi.

Me parol David Philoe i toultan donn mwan en rekonfor.  E ankor enn fwa i donn mon en rekonfor apre midi.

1nou’n tarde me omwen, omwen nou’n arive fer li i annan lezot pei ki pa ankor fer li.

`Alors Mr Speaker avek sa detrwa mo, mon anvi anmenn mon sipor tout an sipliyan Gouvernman Egzekitiv atraver Onorab Sebastien Pillay, ki apre midi in pran sarz sa Konvansyon pou silvouple, an sa ki konsern global warming an sa ki konsern lanvironnman sa ki konsern gard nou pei sen pou ki nou kapab gard nou lemonn sen pou ki nou pa pou bezwen la ler nou plannet i mor, pa tarde e devans tou bann lezot pei annou al pli lwen pli vit pli for la ki nou pe pli o la ki nou pe al antre dan Zwe De Zil permet mo sa pti dikton sportif ‘’higher faster further !’’         Annou fer sa ki bann sportman i fer lo lanvironnman e avek sa vot ki nou pou vote apre midi pou pas sa lamannman sa dokiman ki devan nou pou ratifikasyon apre midi, anvoy en mesaz kler. E nou menm nou konman endividi konman en Lasanble annou re angaz nou ankor pou fer sir ki konman en pei ou toultan devan e nou toultan premye dan sa lalit ki sa protokol pou sa lamannman apre midi in fer nou mazinen i enportan pou nou lemonn.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  I byen pou remind ou ki en artis i pas son mesaz atraver son sanson santer.  E David Philoe i enn ki’n pas bokou mesaz petet se ozordi ki dimoun pe realize ki kantite mesaz i kapab pase atr4aver son bann sanson e sa show parey ou’n dir Onorab Georges in vreman ouver sirtou bann zenn ki pe realize sa bann mesaz ki David Philoe in pase dans on bann sanson.

Bon Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa pou long akoz bokou in ganny dir.  Mon anvi zis dir ki i en lazwa pou siport sa ratifikasyon lo protokol Kigali an menm tan mon santi Mr Speaker ki i pou fer ou plezir pou met sa pwen lo azanda dan prosenn meeting IPU ki ou Co-Chair pou raporte konmkwa ki Sesel in ratifye sa protokol.  Akoz sa i enn bann demars ki nou groupman pti leta zil atraver IPU nou’n konmanse.  E mon santi pou dir sa i tre enportan pou nou e letan nou bann konfrer dan pti leta zil pou aprann sa pou vreman kontan e mon ti a kontan osi met lanfaz ki mon aprann ki Lalwa pe ganny refize me ki i ava annan sansibilizasyon avek bann komersan vizavi sa timeline e osi bann incentives kot pou nou kapab fer sa sanzman pou bouz dan bann lezot alternativ pou bann lekipman ki ganny enporte ki servi sa bann gas.

Me solman i enportan, i tre enportan ki Sesel konman nou konman en paran malgre i tar ki pou fer li.  E avek sa de pti mo Mr Speaker mon pou donn mon sipor ankor parey mon’n dir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Mosyon pe demande pe demann Lasanble pou ratifye Lamannman Kigali proteksyon nou ozone layer pou redwir ouswa aret servi bann gas ki afekte ozone layer.  Onorab Pillay in mansyonn enn sa bann gas CFCs gas chloro carbon ki afekte nou ozone layer. 

        Me mon bezwen dir Mr Speaker ki Sesel i deza dan bon semen.  I annan bann aksyon bann mezir ki nou deza konmans pran sirtou barn serten sa bann gas parey HFC e CFC.   Annefe Mr Speaker HFC, CFC in ganny barn dan Sesel.  E bann enportater pa annan draw enport bann fridge bann aircon ki servi sa bann kalite gas parey CFC ouswa HFC. 

        Mr Speaker mon bezwen fe resorti ki pa zis sa bann gas ki nou merit barn Sesel.  Konman bann mwayen bann mins ki nou pe servi pou protez nou ozone layer ouswa redwir lenpak lo klima.

Me Sesel nou bezwen osi konman en pei fer plis pou redwir nou depandans lo fossil fuel.  En konparezon pou kree elektrisite nou bezwen bril fossil fuel e akoz sa i annan en gran kantite emisyon carbondioxide ki pe ganny large dan nou latmosfer e non selman par kou elektrisite ki annan pou konsonmasyon piblik me osi nou bezwen konpran osi ki transpor bann loto osi zot kree bann emisyon en pe sa bann gas danzere carbon  dioxide osi carbon dioxide en gran kantite.

E i osi zwe en rol dan sanzman pou nou klima.  E mwan mon krwar ki nou pei nou bezwen kontinyen met plis lanfaz pou ankouraz bann keksoz ki pa pe servi fuel pou ankouraz parey bann transpor ki servi elektrisite pou ankouraz plis dimoun pou servi bann hybrid.

        E mon kontan Mr Speaker ki Lasanble pe donn bann bon legzanp ; atraver bann desizyon ki Lasanble in pran anba ou direksyon Mr Speaker ki ozordi nou batiman nou pe servi solar panel ki pou servi ki pou redwir en pti pe nou depandans lo fossil fuel pou nou power nou letablisman.

Mr Speaker nou bezwen konman en pei bouz pli devan parey mon’n dir pou redwir nou depandans lo fossil fuel.

E mwan mon krwar Mr Speaker ki Sesel nou kapab go 100% green akoz nou, nou en pti pei ki annan less than a thousand zabitan.  E si ou get bann pei parey Switzerland lo zot performance index kot i konsern servi renouvlab zot 89.1poursan, Iceland i 90% green zot pe servi bann lenerzi renouvlab.  E pa tro lwen avek nou annefe Mr Speaker Sweden in dir by dan lannen 2020 zot pou completely green. 

        E non selman bann pei lwen nou annan Maurice lanmenm la pa tro lwen avek nou ki ozordi performance index zot rank i zot 86 zot 80.6poursan ki montre ki Maurice obor nou pe fer en gran zefor pou zot servi lenerzi renouvlab.

E nou konman en pei nou bezwen met plis zefor plis lanfaz lo lenerzi renouvlab parey nou kapab servi plis solar energy servi plis hydro energy e servi plis wind energy. 

E tou sa bann keksoz nou ganny dan nou pei nou soley i tape nou ganny soley lannen antye nou annan lanmer otour nou e i annan bann sezon ki divan i vant ase for.  E mwan mon santi nou kapab fer sa zefor pou nou go green pou nou servi plis bann lenerzi renouvlab.

Ozordi Mr Speaker resofman later latmosfer pe enpakte lo nou polar ice cap  i pe fonn nou polar ice cap ki pe fer nivo lanmer monte.

E sirtou bann Pti Leta Zil parey Sesel ki enkli Sesel ki pe ganny afekte.  E mwan mon krwar ki okenn mezir ki nou kapab pran pou anpes resofman later, pou anpes resofman latmosfer e kree mwens polisyon fodre ki nou pran fodre ki nou pei pe antreprann nou.

E bann emisyon bann gas danzere ki afekte sanzman klima fodre ki ganny redwir e menm ganny eliminen konpletman dan nou pei.

E alors Mr Speaker avek sa de mo se pou sa rezon ki mon santi e ki mon osi mon pou siport sa ratifikasyon sa lamannman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Woodcock.  Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Mon pou dir de mo lo sa Mosyon.  Mr Speaker mon krwar i enportan ozordi konman bann Manm Parlman kot nou osi nou pe zwe nou rol pou kapab ede konbat resofman later atraver ratifikasyon sa protokol.

Mr Speaker malgre nou pa pei endistriyalize me selman nou vin viktim konsonmasyon bann prodwir ki bann pei endistriyalize i kree.

E selman e sa Mr Speaker mon vwar nou pe fer fas avek bann sityasyon ki koman en leta zil bann lenpak lanvironnman.

Mr Speaker lenkyetid se la deor ki si resofman later i kontinyen nou konman en pti leta zil nou pou vwar nou fer fas ek bann konsekans ki nou deza eksperyanse.

Premyerman Mr Speaker nou pe koz lo nivo lanmer ki deza ogmante depi lannen1990 ziska 2016 i montre ki 21 santimet nivo lanmer i monte e prediksyon ozordi ki i mont ankor 7.5poursan ki fer ki an mwayenn 30 santimet nivo lanmer pe monte  pardesi ni.     Mr Speaker Sesel in zwe son rol pou li kapab tir en pe sa bann gas dan nou sirkilasyon.  Parey dan lannen ‘90 kot ti annan bann lanons kot nou ti aret servi bann prodwir a labaz CFCs parey bann refrizerasyon.  E kot ozordi nou pe al en pe pli lwen pou nou osi ratifye pou nou annan en barn total dan bann prodwir CFC, HFCs.

        Mr Speaker bokou pe ganny fer e nou pe vwar ban langazman bann pei pou kapab ozordi redwir tanperatir global par pwen 4 degre sel santigrad.

E bokou pei in donn zot langazman osi pou ki pandan sa prosen 30an ki pe vini zot pou’n kapab phase down 80poursan dan zot konsonmasyon HFCs.  Sa i en bon pa dan en bon direksyon.  E osi pe aplik devan kot i annan en timeline ki’n ganny set pou ki bann pei endistriyalize bann pei devlope zot konmans sa  phase down depi apartir sa lannen 2019.

E osi Mr Speaker i bon rekonnet ki bokou pa malgre L’Amerique ki li i enn bann gran pli gran prodikter avek zot bann gran lakonpannyen.

Mr Speaker zot pe agree ki zot annan en target by 2024 zot kapab freeze serten bann prodwir HFCs ki dan zot lekonomi.

Mr Speaker an zeneral se ki by 2050 zot pou’n kapab tir at least 80 bilyon metrik tonn sa prodwir ki danzere e ki pe anpes ki pe donn nou kous ozone bann global warming. 

Mr Speaker dan konteks Sesel domestication sa protokol i fer ki pou annan serten sanzman e, regilasyon ki ava vin an plas ki kapab ede.  Ki bann enportater ki pe fer vini bann prodwir avek a labaz sa bann prodwir i ki kapab annan en serten timeline premyerman ki zot kapab swiv ki a anpese ki sa bann prodwir avek en peryod letan i pa antre dan pei.

Me i osi enportan se ki regilasyon i anpese osi ki bann enportater ki deza dan sa bann biznes refrizerasyon i ganny bann lekspertiz neseser kot zot kapab parey ganny fer resorti fer bann konversyon neseser pou antre bann nouvo gas ki deza egziste ki montre ki pa pe koz bann danze avek nou kous ozone ouswa kous global warming. 

Sa Mr Speaker i enportan dan sa pa konman Sesel ki i 4en sanpyon lanvironnman.  Me osi i en pa pou asir ki nou fitir zenerasyon avek sa lanvironnman ki nou tou ki nou kontan i ganny proteze dan son totalite.  Avek sa Mr Speaker mon pou donn mo sipor sa lamannman sa ratifikasyon pou ki nou pti zenerasyon i a  vwar li dan en lemonn ki sen e sof.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Aglae.  Bon mon ava donn laparol mover Mosyon pou li fer son konklizyon Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker mon pa pou long dan mon konklizyon.  Me sa ki mon apresye se ki tou Manm ki’n koze e mon krwar piblik Seselwa ki pe ekoute i ava realize ki lanvironnman i reste en size ki aker pou nou e mon krwar sa ki lafason ki nou’n koze pa zis koz lanvironnman me nou’n koz dan en fason vreman patriyotik.

E nou’n vwar ki mannye bann Manm zot in pran bann size ki pa neseserman bann size ki zot spesyalize ladan.  Me ler nou pe koz lo lanvironnman nenport ki Seselwa i devlop en pasyon i devlope en latasman avek sa size e i fer ki nou kapab fer nou pwen e fer montre kwa ki nou’n sey dir dan en fason tre kler.

Dezyenmman Mr Speaker fodre nou rekonnet zefor ki nou pei in kontinyelman fer e dan lafason ki nou, nou’n nobou achieve bann target well avan zot pei da bann konteks kot nou’n ganny le nesesite pou nou enplimant bann provizyon bann protokol oubyen bann Konvansyon enternasyonal ki relye avek zisteman sa ki nou pe koz lo la Montreal Protocol. 

        Sa ki nou bezwen note Mr Speaker se ki nou annan en lekip Seselwa ki pe travay mon rapel PS Agricole ki’n toultan lo televizyon pe koz lo la mon’n vwar Mrs Chang-Waye taler tousala sa bann dimoun ki nou bezwen kontinyen donn zot sipor  ki sa travay ki zot pe fer i en travay enportan pou pei e ki zot kapab realiz sa ve ki nou anvi pou nou pei se ki nou kontinyen protez lanvironnman dan en fason soutenab e pou kit en keksoz deryer parey Onorab John Hoareau in dir lo lot kote zenerasyon fitir ki vini demen.

Mr Speaker en keksoz ki vreman fondamantal dan sa ki nou pe dir se ki nou Sesel nou bezwen ki nou azour avek bann keksoz ki pe ganny fer pou ki ler nou asiz lo sa bann later nou kapab diskite, nou kapab fer bann largiman nou kapab pas lo bann pwen akoz nou nou’n fer bann keksoz ki devret ganny fer pou protez lanvironnman pou protez si oule en way of life ki nou le asire ki tou dimoun tou zenerasyon fitir i kapab enjoy. 

Sa ki mon kapab dir an konklizyon Mr Speaker se ki i pa pou premye protokol koumsa ki’n vin dan Lasanble i pa pou dernyen.

E mon swete ki tou Lasanble dan lefitir e tou Manm Lasanble dan lefitir i pran li avek menm lenportans.  E sa bann size nou pa regard bann konsiderasyon politik me nou regard bann konsiderasyon  pei pou zenerasyon fitir ki pe vini.  E avek sa Mr Speaker mon le demann tou Manm dan Lasanble Nasyonal pou donn en sipor inanim sa protokol ki devan nou ozordi pou ki nou ava bouz lo next step proteksyon lanvironnman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sebastien Pillay.  Mon ankor menm prosedir e pou lenformasyon piblik sa ratifikasyon in ganny fer atraver Konstitisyon Lartik 64 (4).  E Mosyon ki devan nou pe demann nou pou ratifye Kigali Amendment to the Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer. 

        Mon a demann tou Manm ki an faver? Okenn Manm ki kont?  Madam Clerk

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker ankor rezilta inanim 23 Manm an faver e personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madam Clerk.  E sa ankor dapre Konstitisyon nou bezwen mazorite bann Members e 23 Manm i plis ki en mazorite.  Ratifikasyon sa protokol in ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.

Bon avan nou adjourn nou kontiny nou travay demen bomaten, mon anvi zis fer en pti lanons ki Bills Committee pou meet demen midi dan room 3 Committee room 3 pou nou konsider Referendum Bill number 9 Bill number 9 of 2019 ki the Referendum Bill.

        Nou pou konsider sa pou nou regarde si nou pou kapab pran li as it’s a matter of urgency pou nou pran li probableman semenn prosen pou deba.

Mon ava zis.  Mersi Madanm Clerk.  Ok mon’n ganny li byen i Referandum Bill 2019 Bill number 9 of 2019 e deza bann Manm in ganny en kopi sa Bill e mon ti ava demann sirtou Bills Committee pou zot pas ladan pou nou kapab ganny en travay lo la demen.

Bon avek sa mon napa okenn lot lenformasyon pou mon pas avek Lasanble.  Ok Lasanble i ava adjourn e nou repran nou travay demen 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)