::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Tuesday 11th June, 2019

Verbatim Tuesday 11th June, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 11th June, 2019

The Assembly met at 09am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab.  E bonzour tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Mon annan en bonzour spesyal pou bann etidyan lekol Segonder Plaisance.  Ki’n vini ozordi akonpannyen par zot Mis e pe vin swiv travay Lasanble Nasyonal.

E parey labitid, apre dan Break 10.30, nou pou rankontre lo balkon, e ankor mwan envit bann Manm lo Lasanble pou join avek nou, pou nou kapab enterakte avek bann etidyan.

Alor mon swet zot labyenveni, e mon swete ki zot a kapab pas en bon letan avek nou la bomaten.  Mon annan zis sa 2 pti kominike pou mwan fer.  Zis petet avan nou ava pas en pti kou lo Order Paper.  E parey labitid, nou Order Paper i byen, sarze pou sa semenn.

E parey nou’n komanse, mon pou adapte en prensip ase strik lo kestyon siplemanter.  E nou pou fer li parey nou’n fer pandan sa 2 semenn.  Lo sak kestyon mon pou allow 2 siplemanter sak kote.  A leksepsyon le de Leaders ki annan drwa demann zot siplemanter.

Nou annan 8 kestyon ordiner ozordi lo Order Paper.  1 kestyon irzan e en Private Notice Question.  E an plis nou annan nou 5 Mosyon osi ki lo Order Paper.  Mon ti a zis kontan anform bann Manm e osi piblik an zeneral, ki Lasanble Nasyonal in pran 2 zenn ki lo en progranm ek APDAR, savedir Lazans Prevansyon Drog.

E nou’n pran zot dan lanplwa.  Sa 2 zenn pe ganny anplwaye anba progranm URS, e Lasanble in pare pou ed zot e osi mars ek zot lo sa semenn reabilitasyon.  Se pou sa rezon ki mon osi tou demann avek bann Manm, pou zwenn nou Sekretarya, pou nou kapab ed sa 2 zenn pou refer zot lavi.

E pou kwa pa ki demen nou a vwar zot pe fer bann kontribisyon pozitiv dan nou sosyete, dan nou pei.  Mon osi annan en Right of Reply, ki mwan resevwar, e mwan anvi dispose of la bomaten.

Lartik 102(6) nou Konstitisyon i permet en dimoun ki santi in ganny aggrieved par en statement ki en Manm i fer dan Lasanble, pou li annan en Drwa Repons.  Sa i ganny anvoye kot biro Speaker, e en kopi i ganny sirkile ek tou Manm, avan ki Speaker oubyen sa dimoun ki lo Chair i lir sa let.

Alor mon pou lir sa let.  Me parey mon’n highlight sa paragraf No.5.  Let i ti date le 10 Zen, i adrese pour lo mwan, Mr Nicholas Préa.   Speaker of National Assembly. 

Dear Honourable Préa, “Right of Reply to statement by LGB accusing the SBC of bias. I write to avail of SBC’s Right of Reply to the statement made by the Leader of Government Business in the National Assembly, Hon. Charles De Commarmond, during its sitting of June 5th 2019.   Honourable De Commarmond stated that, “mon asire si ti en lot Council, kot ti annan mazorite Lopozisyon, i ti pou la.

E mwan, mon seryezman note sa bann one sidedness of SBC, e mwan mon pa kontan, mon dir openly.’’ Unquote.

The Honourable Member made these comments with respect to media coverage of the work of the Regional Councils. 

Regional Councils’ activities, including that of the Eastern Region, to which he made specific reference, have been adequately covered by the SBC.  We shall continue to do so, as far as our resources allow.

It is under the same resources constraints that SBC has, in any given day, the unenviable task of deciding on what to cover or not.  The newsworthiness of the numerous request we receive for coverage, is a major consideration in this continuous need to prioritize. 

There are other ways, other than news coverage, in which the work of the Regional Councils, and indeed other national entities, can be presented in the national media.  The SBC is more than open to exploring these further with the Councils and other stakeholders.

 Mr Speaker, the SBC considers its political neutrality and impartiality, as paramount.  The 2017 amendments of the SBC Act, approved by this very same Assembly, demand no less of the national broadcaster. 

Consequently, the Corporation takes this accusation made by the Leader of Government Business very seriously. SBC reiterates the affirmation made in its recently published strategic Plan that “The Corporation’s political neutrality and impartiality is under good stewardship”.

 In conclusion, Mr Speaker, SBC categorically refutes these accusations of bias.’’  Yours sincerely, signed Bérard Duprés, CEO.  So vwala repons ki mon’n lir konman Drwa Repons ki sorti kot CEO SBC.  Yes Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab e bann zanfan, e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon’n antann ou lir sa let.  Me mon pwen i reste.  E mwan pou mwan Lotorite SBC in, i kler in take note mon konsern, e mon asire zot ava improve lo zot delivery.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Bon Onorab Paul Ernesta ou’n kontakte mwan bomaten, ou’n mansyonn mwan serten keksoz ki ou pou fer bomaten dan Lasanble.  Mon ava donn ou laparol.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Koleg Onorab, tou bann etidyan anler dan Galeri e tou dimoun a lekout, bonzour.  Mr Speaker Vandredi pase, mon ti ganny sans al asiste en seremoni prezantasyon liv, ki ti fer par Lenstiti Kreol avek bann zanfan kot lekol.

E mon ti, dan ou kapasite pe reprezant Leader of Government Business – ki ti la, e sa zour ti zis mwan le sel Onorab ki ti la.  So CEO ti prezant en kopi bann travay ki zot in fer avek mwan, de lapar Lasanble Nasyonal.  So mon annan gran plezir pou mon kapab prezant sa kopi sa bann batch liv avek ou latansyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ernesta.  Mersi Onorab.  Mon riye ler mon war sa premye tit sa liv, me mon pa pou, mon pou lir sa, me nou ava met dan library e bann Manm i a kapab ganny access avek.  Bon nou ava kontinyen lo nou Order Paper, e mon ava donn laparol Madanm Clerk pou prezant bann papye.  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou Manm.  Tou bann zanfan ki dan Galeri byenveni dan Lasanble Nasyonal.  Mr Speaker konman prezantasyon Papye sa semenn, nou annan S.I.31 pou 2019 pou Environment Protection and this is the Restriction on the manufacturing, importation and distribution and sale of Plastic Straws.  Regulations of 2019. 

S.I. 32 of 2019 The Truth, Reconciliation and National Unity Commission and this is the Salary and Allowances of Chairperson, Vice-Chairperson and Commissioners Regulations of 2019. 

S.I. 33 of 2019 Seychelles Human Rights Commission Act 2018; Commencement Notice 2019. 

S.I. 34 of 2019 Employment, and this is the Conditions of Employment Amendment Regulations of 2019. 

S.I.35 of 2019 Licenses Liquor and Outdoor Entertainment Amendment Regulations of 2019.  E finalman Mr Speaker nou annan rapor Komite Madanm pou 2018 ki pou ganny prezante par Chair Komite, Onorab Chantal Ghislain.  Mersi Mr
Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  En moman Onorab.  Yes, Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker bonzour, mersi bokou pou donn mon laparol.  E mwan a dir bonzour osi tou bann koleg Onorab e tou bann etidyan dan Galeri.

Mr Speaker i annan de S.I. – mon anvi zis donn ou notis ki, nou ti ava kontan ganny en pe plis lesplikasyon lo la.  E mon mazinen i ava, this is something that can be – i kapab ganny pran dan Assembly Business Committee.  Premye S.I. Mr Speaker i sa S.I. 31 2019 – lo Proteksyon Lanvironnman.  I annan serten keksoz ladan ki kontradiktwar dan li menm.  Sa i konsern bann zafer straw plastik.  E ti pou bon pou Minis vin donn nou en leksplikasyon, akoz zot pe met en BAN, lo enportasyon straw plastik.

Me selman i annan en leksepsyon lo straw plastik ki vin avek bann pti, avek bann pti bwat juice.  Alors ti pou bon, pou nou ganny en leksplikasyon lo – Parski i vin en kontradiksyon dan li menm, e ti ava bon pou Minis vin fer en statement devan nou Lasanble, pou nou kapab demann li serten kestyon, e an menm tan osi, bann zafer plastik, nou -. Sesel i anvi vin en sanpyon, me selman lo lot kote nou trouv lo Airport nou annan nou en masin ki wrap suitcase.  E se sanmenm sa bann kalite plastik ki nou pe sey BAN atraver lemonn.   So sa i enn.   Apre Mr Speaker sa S.I. 35 lo bann ler lavant lalkol, e bann nouvo Regilasyon.

I annan serten keksoz ladan ki pa kler, e in annan serten reprezantasyon sorti kot Lasosyasyon Retailers.  Ki nou nou’n ganny, mon’n ganny en let sorti kot zot, e an plis ki sa zot in osi fer reprezantasyon direkteman.

I annan serten keksoz ki nou ti ava kontan
ganny rezondet Gouvernman par deryer.  E nou krwar ki pou dir ki i toutafe normal ki Minis i vin fer en leksplikasyon.  Parski sansan si nou napa lesplikasyon, Lasanble i annan, i annan sa pouvwar pou li quash sa S.I.

E nou pa anvi zis quash en S.I.  Nou ti ava kontan ki Gouvernman i vini.  Par egzanp pou li vin, pou li vin dir nou akoz ki lavant lalkol i sorti 11er bomaten pou vin 1.30.  Konbyen dimoun – konbyen marsan ki’n ganny arete pe vann lalkol dan sa ler?

Ki mannyer bann zenn i ganny afekte, ensidswit?  Bann license ki zis ogmante.  Ki mannyer sa pou vreman annan en lenpak lo lalkol an zeneral.  E si nou pa pe zis al rantre dan en sityasyon, kot nou pou trouv kou lalkol i ogmante, fanmir ki trouv li dan plis soufrans ankor, konmsi Mr Speaker ou konpran mwan.

E mon ti ava kontan met sa, pou ki nou Assembly Business Committee i take sa up.  E Minis, espesyalman semenn prosenn, kot nou pou zwenn zis en zour, e kot pou napa Question Time, ki Minis i vin devan nou Lasanble pou eksplik nou egzakteman rezondet son bann, sa 2 Regilasyon.

E sa i ava edifye Lasanble Nasyonal, me osi piblik an zeneral.  Mon met sa devan ou Mr Speaker pou ou konsiderasyon konman sa enn ki ansarz Business Committee.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab
Ramkalawan.  Yes Onorab
De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker mersi. Mwan anvi fer en komanter lo sa pwen ki Leader Lopozisyon in fer sorti.  Sirtou la sa S.I. 35, osi 2 31.  Mon siporte ki nou bezwen annan en diskisyon ek Minis.  Akoz mon santi i annan en mank konsiltasyon, napa ase konsiltasyon, sirtou lo sa S.I. 35.

Akoz nou bezwen osi gete lenpak sa bann sanzman lo kou lavi, lo fanmir Seselwa.  Sa osi i en pwen enportan.  E nou konnen nou pei i depan bokou lo touris, eski sa i annan en lefe lo touris.  Touris i vini bomaten i pa esper ou apre midi.

Konmsi i annan tout en seri diskisyon.  Apre ki nou’n zwenn osi avek Lasosyasyon Retailers.  Nou osi annan bann komanter ki’n ganny sorti.  Bann kritik, bann pwen, bann konsern, pozitiv serten ki mon krwar nou devret pete annan en diskisyon avan petet, pou nou kapab vwar kontenir sa S.I.  Si petet pa ti kapab ganny improve lo la osi.

Annou get li, nou pa pe get li dan en fason negativ.  Nou oule get li dan sa kote pozitiv.  Nou konpran lentansyon Gouvernman, nou onboard avek, nou osi nou siporte, si zot annan extend.  Me selman ti bon ki annan keksoz iritasyon pou nou kapab vwar le meyer pou nou pep e pou nou pei.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Bon i annan en lantant, e nou ava take up the matter dan ABC avan, apre midi.  Mon ava donn laparol Onorab Chantal Ghislain, pou prezant son rapor.  Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  E bonzour tou dimoun, bonzour bann zanfan osi dan Galeri.  Mr Speaker parey tou lezot komite isi dan Lasanble.  Komite aktyel bann Madanm i konpri sa 7 madanm dan Lasanble.

Sa i Onorab Esparon koman Vice-Chair.  Lezot Manm i Onorab Lemiel, Onorab Vidot, Onorab Larue, Onorab Sophola e Onorab De Letourdie, e mwan menm koman Chair.

E nou ganny asiste lo komite avek 2 Manm Sekretarya Lasanble Nasyonal koman sekreter.  Sa i Ms Thelma Julie e Mrs Ghislaine Thelermont.  Manda Komite bann Madanm dan Lasanble, se pou konsider bann size ki annan pou fer avek loportinite egal pou bann zonm ek fanm.

Fer bann aktivite, regard bann policy e
Lezislasyon ouswa Lalwa ki afekte bann madanm.  Fer swivi lo sa bann size ki Gouvernman i met an plas.  Etablir bann relasyon, e partisip aktivman dan bann miting, e rankont avek bann Lazans ouswa lorganizasyon lokal e enternasyonal, ki ede promot loportinite egal, ant fanm e zonm.

E byensir reprezant Lasanble Nasyonal dan bann diferan Forum ki swa lokal ouswa enternasyonal.  O kour 2018 nou Komite in rankontre 16 fwa, e sa ti enkli nou bann miting labitid, e osi 4 miting avek bann Lorganizasyon, ouswa Departman lokal.

Ensi ki rankont lo nivo enternasyonal.  2018 in alors en lannen kot nou’n, nou bann madanm Lasanble in fer bokou bann progranm outreach.  Savedir al ver bann lorganizasyon atraver sa bann miting.  E osi avek bann partner an deor Lasanble Nasyonal.

Nou’n fer rankont avek Miss Seychelles sa letan 2017, Ms Hillary Joubert.  Bi sa miting sete pou nou koman bann madanm Lasanble annan en dyalog direk avek Ms Joubert, ensi ki Manm Organizater sa pageant.  Nou ti osi zwenn Miss Seychelles Plus –  Ms Angie Jeannie sa letan, ensi  ki manm organizater sa enn pageant osi. Nou’n osi rankontre avek DURNS, en group madanm e zenn fiy ki deza, ki’n deza viktim eroin e ki’n sorti ladan, e ki pe sey sorti osi.

And sa group DURNS i regroup sa bann madanm e nou’n rankontre zot, nou’n, zot in donn en bon pe bann temwannyaz, ki parfwa ti bann temwannyaz ki ti ase tris, and ou vwar sa lanvi pou zot sorti.

Zot bann madanm, i annan zenn fiy osi, e i annan osi ki bann manman osi ladan.  Parmi nou pli gran miting i rankont avek Sekreter D’Eta e sekretarya pou lapovrete, Poverty alleviation, ensi ki Sekretarya APDAR.

Ti en rankont tre anrisisan kot nou’n diskit lo fason ki koman en lekip, nou tou nou kapab ede pou atak bann size ki relye direkteman avek bann madanm e zenn fiy.  Pli presizeman, bann size e topik ki pe aktyelman afekte nou sosyete.

Bann zofisye leta Sekretarya ti prezant nou Komite avek bann levidans e statistik ensi ki bokou lesplikasyon lo bann diferan sistenm ladaptasyon, pou kapab bouz devan.  Sa bann statistik parfwa tre alarman, ki’n ganny ranmas atraver bann serve ki sa 2 Sekretarya in fer atraver pei.

E in ed nou koman en lekip vwar pli kler lenportans pou ede nou osi, pou sanz tandans, e fason panse nou sosyete.  Sa bann prezantasyon e statistik in ed nou osi, pandan ki nou ti pe debat lo Mosyon pou en meyer kiltir lavi.

Nou’n osi fer bann vizit, par egzanp vizit kot Lopital Perseverance, ensi ki vizit Montagne Posee, kot prizon madanm Montagne Posee.  E nou pli gro aktivite lannen pase ti ler nou Komite Madanm ti zwen ansanm avek Komite HIV AIDS isi dan Lasanble.

Nou ti zwenn dan en workshop avek diferan partner lokal pou mark klotir sa SRHR, HIV AIDS Governors
Project,
ki enpoze SADC PF.  O kour sa workshop nou ti ganny sans enterakte avek bann zanfan lekol.

E nou ti soke pou antann ki bann ka incest dan bann fanmir kot bann manm lafanmir i abiz zot bann zanfan seksyelman, ouswa ganny moleste, e ki sa bann ka i ankor reste kasyet anba tapi e byensir pa ganny raporte.  Mr Speaker nou Komite bann Madanm in fer en langazman pou annan plis kouraz pou debout, e anmenn sa sanzman ki merite dan nou sosyete.  Par kontinyelman koz lo la, ensi ki dan form, ki form bann Mosyon, kestyon e revizyon bann Lalwa.  Sirtou bann Lalwa ki Proteksyon Zanfan isi Sesel.  Akoz parey nou dir, i bles nou leker pou vwar en fanmir antye dan prizon, e sa nou’n vwar koman bann madanm letan nou ti al vizit prizon.

Manman kot i dan prizon, kote bann madanm.  E lo lot kote kot zonm, son msye, son garson osi i laba.  Pareyman in desir osi nou leker pou vwar sa kantite paran ki nepli annan kontrol lo son bann zanfan.  E nou’n komans partisip dan bann prezantasyon ki NCC pe fer, an se ki konsern Lalwa ki pe vin devan nou Lasanble, relye avek pinisyon korporel.

Ensi ki responsabilite bann zanfan.  Nou ti fer sa 2 miting avek NCC, o kour sa wikenn pase.  E nou’n rankontre bann paran La Digue e osi Praslin.  Sa nou ava prezant li dan bann lezot prezantasyon ki vini.

E i egalman bles nou leker pou vwar leta bokou nou bann fanmir Sesel, sirtou lo bann ka incest ki pa ganny raporte.  E byensir nou pou kontinyen koz lo vyolans domestik.  E Mr Speaker les mwan a fini lo sa quote, par ‘’Carl Bard ki dir” Though no one can go back and make a brand new start, anyone can start from now and make a brand new  ending”.

E Mr Speaker avan mon prezant ou avek nou rapor, mon ti oule fer en pti, mansyon spesyal pou enn nou staff, lo Manm Komite Madanm.  Mon oule prezant mwan, lapresyasyon e felisitasyon pou enn Manm nou staff Alexandria Faure.

I en madanm, and i ti sekreter osi lo nou Komite.  Ki li ansanm avek en lot fiy Digwaz, Beryl Payet, in ganny swazir pou li al swiv sa Monday La Fellowship pou bann zenn Leaders Afriken.  Mr Speaker nou rapor i ase gro – wi.

Parske ladan i annan en kantite bann statistics ki mon krwar ki pou kapab ed tou bann Manm.  And i annan osi referans sa bann distrik osi.  And ti a byen zot pas ladan zot vwar.  And ou kapab plis ed nou dan nou travay koman bann Manm Lasanble Nasyonal.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Yes Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker zis mwan ti’n anvi siport ou e felisit lo ou desizyon pou ou anploy 2 manrmay, 2 bann zenn la anba sa progranm APDAR la.

Pou mwan i en bon zes ki ou’n fer.  E mon krwar i devret vin en legzanp pou lezot lenstans dan pei ki kapab osi donn sa sipor sa bann zenn.  E an menm tan mon anvi profite pou lans en lapel avek Tribinal Lafanmir, pou aret kondann bann dimoun, bann zenn, sirtou ki pa pe pey alimoni, prizon!

Akoz laba zot pa kapab donn alimoni.  Met zot, kondann zot pou al fer en travay.  E la sa saler i ava ed pou pey zot alimoni.  Mon anvi fer sa pwen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.

Bon sa i en diskisyon, ki management in fer en pe letan.  E petet ladan mwan ti chapeau avek Mr Hermitte, ki avek Ms Quatre osi tou ki’n plizoumwen an kontak avek Lanplwa pou kapab bouze avek sa progranm.

Nou ava regarde, parey mon’n dir, ansanm nou pou fer nou mye, pou nou kapab atrap lanmen sa 2 zenn ki avek nou, nou a kapab ed zot pou sorti dan sa fleo.  Bon avek sa mon ava demann Parliamentary Reporter pou nou apel Minis, e pou nou kapab konmans nou travay, nou Sesyon Kestyon.

Mon ti a osi kontan anonse ki Komite HIV AIDS SRHR pou rankontre ozordi midi en kar dan Committee Room 2.  Bon mon ti a kontan dir bonzour e welcome Minister Jeanne Simeon.  Minis responsab pou Ledikasyon avek Resours Devlopman.

Minis ti akonpannyen avek son lekip, ki konpri Sekreter Prensipal pou Early Childhood, Primary and Secondary Education Department, Dr Odile Decomarmond.  Sekreter Prensipal pou Tertiary Year Education and Human Resource Development Department, Dr Linda Barallon

Special Advisor Education, Mrs Merida Delcy.  E Konsiltan pou bann Proze Kapital, Mr Jones Belmont.  Minister avek ou lekip bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal.  Nou ava al direkteman lo kestyon e mon ava pas laparol avek Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Bonzour Mr Speaker.

Minis ek ou, ek ou lekip, tou Manm Onorab, tou bann etidyan ek ansennyan dan Galeri, e tou dimoun ki a lekout bonzour.  Mr Speaker avan mon poz mwan kestyon, mon demann ou permisyon pou mwan dir de mo en group zelev.  Ki’n fer en keksoz en pe formidab dan sa. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

 Ok. Go ahead Onorab.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order! Mon’n donn laparol Onorab Sophola.  Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou’n vwar ki i annan en group zelev ki’n partisip dan konpetisyon Spelling Bee.  Mon profit sa lokazyon, pou mwan dir tou partisipan felisitasyon pou sa bon travay!

 

(APPLAUSE)

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mr Speaker, nou’n vwar ki nou bann partisipan dan lekol leta, in fer tre byen, e zot in sorti venker.  Sa i montre ki nou Sistenm ledikasyon i lo bon semen.  Kontinyen pou plis progre.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Kestyon.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Ok.  Mr Speaker mon pas lo mon premye kestyon.

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Onorab Pillay.  Order!  Onorab Sophola kontinyen.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, si sa bann allowance ki tou bann zanfan pos-segonder, ti pou gannyen anba Bidze 2019, si sa bann etidyan pe benefisye?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mers Onorab. Minis.

 

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm Onorab, bann etidyan lekol segonder avek zot ansennyan, e tou dimoun a lekout.  Mr Speaker wi en sonm R17.3milyon in ganny prevwar dan Bidze 2019, pou bann progranm sosyal, ki ganny zere par Lazans Proteksyon Sosyal.

Sa i fer provizyon pou bann allowance pou bann etidyan Pos Segonder.  Sa sonm i neseser ki pou Gouvernman kontinyen donn sipor bann etidyan comme swivan;

Etidyan dan premye lannen pos-segonder i ganny li R850 par mwan.  Etidyan 2enm lannen i ganny li R950 par mwan.  Etidyan 3enm lannen i ganny li R1050 par mwan.  Bann etidyan ki lo apprenticeship, zot ganny R850 ler zot dan lekol, e ler zot lo work attachment zot ganny zot R1400 pour premye lannen, e R1600 pou 2enm lannen.

Mr Speaker, bann etidyan kot Lenstiti Formasyon bann ansennyan, SITE, zot allowance i ganny pey dan Bidze Minister Ledikasyon, e zot allowance i diferan.  E sa i koman en bann, enn bann stratezi pou atrakte plis zenn dan lansennyman.

Ler zot komans formasyon o nivo Diplonm, zot allowance i comme swivan; Etidyan premye lannen ki sorti S5, i ganny li R1500 par mwan.  Etidyan premye lannen ki sorti kot A Level Studies e dan lezot
sant profesyonnel, i ganny li R2000 par mwan.

Sa de kategori allowance, i ganny ogmante par R500 tou le an.  Mature student, savedir bann ki dan lanplwa;  bann ki pa dan lanplwa i ganny li, ki anvi antre kot SITE, i ganny li R3000 par mwan.  E sa i kontinyen tou dilon son letid.  Mature students ki dan lanplwa, zot mentenir zot saler prouv i ki, e ki pa depas R6000.

In-service teachers i mentenir zot saler, me non pa zot inducement allowance.  Etidyan Praslin ek La Digue zot ganny zot R1400 par mwan adisyonnel diran zot letid.  E ladan R200 i ganny tire pou Pre Servis Itiliter si zot reste kot Youth Hostel.

Mr Speaker sa i vedir ki wi, bann etidyan pe deza benefisye bann allowance atraver Bidze 2019.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou, ki prosedir ki sa bann zanfan i bezwen swiv?

Sirtou bann ki vin premye lannen, ki zot bezwen fer pou zot ganny sa lasistans.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker tou etidyan premye lannen, ler zot al anrezistre pou antre dan en sant profesyonnel, zot ganny en induction ansanm avek zot paran.

E zot ganny demande pou ranpli en bursary form.  En allowance form koman en laplikasyon, e sa i sorti kot Lazans Proteksyon Sosyal.  Zot bann students support officers i annan responsabilite pou soumet tou bann laplikasyon kot Lazans Proteksyon Sosyal.

A lafen lannen an Novanm, bann etidyan zot update zot lenformasyon personnel, e sa i ganny soumet kot Lazans Proteksyon Sosyal.  Tou bann mouvman, bann etidyan diran lannen, transfer, dropouts eksetera, zot student support officers dan sa bann lenstitisyon, i enform Lazans Proteksyon Sosyal, pou Lazans met azour zot rikord.

Tou responsab bann sant profesyonnel, i tou le mwan ganny en copy payroll zot bann etidyan, koman en mwayen monitoring.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.

Mr Speaker mon’n not bann sif ki Minis in donn nou.  Donk mon ti ava kontan i eksplik nou en pe rezondet par deryer sa bann sif spesifik, ki fer ki son Minister in tonm lo la.  E mon pa konnen si i pou tonm dan sa.

Akoz manrmay Liniversite kote zot sitye, dan sa zafer la ki nou pe koze?  Akoz zot, zot bann young adults, so ki mannyer pou zot, zot allowance i marse?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Bann etidyan ki dan Liniversite, zot ti ganny kouver anba Scholarship Scheme.  E zot, zot ganny en allowance parey Liniversite i gannyen, i pa parey sa bann zanfan dan sant profesyonnel.

Bon sa bann sonm ki nou annan la, in ganny kalkile li en baz ki sa i pe ed bann etidyan dan zot letid.  I ed zot pou aste bann pti nesesite toulezour ki zot bezwen pou zot kapab santi zot alez dan zot letid.  Lezot bezwen ki serten etidyan i kapab annan, parey bann ki pli defavorize,  sa zot ganny keksoz separe avek Lazans Proteksyon Sosyal ler zot al fer zot claim, ler paran i fer claim laba.

Be sa i pou selman bann pou aste bann nesesite ki annan pou fer avek zot course ki zot pe fer, avek zot letid.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou a pran kestyon No. 2.  Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab donn sa Lasanble en revi lo progre travay renovasyon ki ti sipoze ganny fer kot Youth Hostel Anse Royale?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Minister pou antreprann travay renovasyon Youth Hostel, comme swivan; Pou annan en renovasyon lo tou le 6 blok, e konstriksyon en nouvo blok pou ganny fer pandan lannen 2019-2020.

Sa nouvo blok, pou enn modern avek kapasite 48 study rooms.  I pou osi annan en blok pou Ladministrasyon.  Travay ti ganny tender le 24 Avril pou kontrakter class No.1 ek class No. 2.  Tenders ti ouver le 29 Me 2019.

Prosesis levalyasyon i an progre an se moman.  E travay i sipoze dir 18 mwan.  Mr Speaker sa bann travay renovasyon i ekspekte donn en nouvo vizaz Youth Hostel, e rann li pli agreab pou bann etidyan ki pe reste laba.

Renovasyon lo bann blok, i pou asire ki tou etidyan pou annan zot prop study room.  Pou le moman zot pe share.   An se moman dan sa 6 blok, tou meb dan lasanm in fek ganny ranplase anba en proze an 2018.

Lezot fasilite, dan lasanmben, lakwizin in osi ganny upgraded.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Minis an 2017 nou ti ganny dir ki travay ti pou komanse.

E ler mwan regarde i annan en retar.  Eski ou kapab dir nou, kwa ki’n koz sa retar?  E osi dan ki fason ki sa renovasyon pou ganny fer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker proze pa ti komanse an 2017, akoz ti annan en problenm bidzeter, e osi ti annan serten emerging priorities ki Minister Ledikasyon ti bezwen a tou pri deal avek.

Travay pou ganny fer an faz.  Nou annan sa blok, sa nouvo blok ki pou ganny fer.  E answit etidyan pou, en pe etidyan pou move dan nouvo blok, pou liber lot blok ki bezwen ganny renovasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis, tou Manm, tou dimoun a lekout, e tou bann etidyan dan Galeri.  Minis mon kestyon i comme swivan; Eski dan sa plan renovasyon pou 2019 avek 2020, zot pe pran an konsiderasyon bann etidyan ki sorti lo Zil Pros.  Bann etidyan Liniversite?

Akoz la kontrent problenm ki nou annan se ki, Youth Hostel i fer provizyon plizoumwen pou bann manrmay pos-segonder.  Me bann manrmay Liniversite zot bezwen rod bann lezot alternativ.

Eski zot pe pran konsiderasyon sa bann kad etidyan?   E mon 2enm kestyon, eski Minis i kapab dir nou, konbyen, i kapab donn nou en estimate ouswa kou, ki i pou koute pou fer renovasyon, enkli sa nouvo blok ki zot pe al antreprann?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.

An se moman i annan 138 etidyan Inner Islands ki pe reste Youth Hostel.  E sa i enkli 6 etidyan Liniversite Sesel.  Savedir i annan etidyan Liniversite Sesel ki pe reste Youth Hostel.

Mon pa konnen si nou pou kapab dir kou.  Akoz dernyen fwa, ler mwan ti mansyonn proze son kou, zot ti dir mon koumsa, mon pe lenfliyans, mon kapab lenfliyans bidders. 

So si en Onorab i bezwen sa kou, mon kapab anvoy li kot ou direk.   Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT EGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.

Minis avek bi rann lavi sa bann etidyan en pti pe pli konfortab e agreab, eski a lavenir zot pe mazinen, met en pti kwen lwazir pou sa bann etidyan ki pe reste lo Hostel, anvi ki i annan bokou ki par ler ou war zot pe zis roam around, a en serten ler, moman.

Ki sa i ava ed zot pou zot stay indoors, e fer zot bann aktivite neseser.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker already kot Youth Hostel, i annan en progranm pou bann aktivite lwazir, ki bann etidyan i kapab involve ladan.

E sa i annan diferan kalite.  I annan sportif, i annan lezot kalite.  Me wi, parey ou pe dir, kot Youth Hostel i annan, e nou kapab annan en fasilite, me sa i pou en proze pou lavenir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, tou Manm  Onorab, Minis ek ou lekip, bann etidyan Plaisance Segonder avek zot teacher’s, tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon kestyon pou Minis.

Minis dan zot plan pou renovasyon kot Youth Hostel Anse Royale pou, eski zot annan provizyon osi pou enkli petet mon konnen dernyen fwa letan ti annan sa problenm delo, gro lapli i tonbe Anse Royale, e ti annan en problenm delo monte lo sa pti vilaz.

Eski zot annan plan dan zot renovasyon petet pou, mitigate en pti pe ki avoid lefitir annan bann tel problenm e lenkonvenyans pou sa lekol.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Minis.  Mr Speaker, wi dan lavenir nou pou annan en tel proze, me pou la 2019-2019 nou annan sa proze renovasyon building selman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Kestyon No.3, Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kestyon pou Minis, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble progre lo Devlopman proze laklas adisyonnel kot Lekol Eksepsyonnel ki ti pe finanse par Round Table an partenarya avek Gouvernman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa proze laklas adisyonnel kot Lekol Eksepsyonnel in fini ganny aprouve par Lotorite PlanningScope travay in fini ganny fer. sa proze pe ganny enplimante an partenarya avek Round Table Seychelles, Children’s

Special Fund ek Minister Ledikasyon ek Devlopman Resours Imen.

Proze pou konpri konstriksyon en nouvo blok, ki pou annan 2 laklas, ki ava kapab pran 16 etidyan dan sak laklas, e en multipurpose room.  Sa 2 laklas adisyonnel, i ava donn ase lespas pou zanfan sirkile, spesyalman bann zanfan ki dan wheelchairs.

Multipurpose room i ava donn en lespas ouver, pou fasilit bann aktivite indoor, etandonnen ki serten etidyan i annan bann kondisyon medikal.

Sa lasal i ava ganny servi koman en gym pou bann zwe, pou bann sesyon ledikasyon fizik, bann aktivite pou devlop gross motor skills, e i ava kapab ranplas en laklas normal si i neseser.

Provizyon in ganny fer ki tou sa bann fasilite dan sa proze i disabled friendly.  Mr Speaker fodre fer resortir ki serten travay renovasyon ti ganny fer lannen pase, ki ti enkli fasilite twalet ek shower spesyalize ek balistrad dan koridor, pou safety ek sekirite bann zanfan.

Proze pou sa lannen pe al lo tender sa semenn.  Osi to ki sa i konplete travay i ava komanse.  Dapre plan proze pou pran anviron 6 mwan pou konplete.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis pou ou larepons.

Minis zis en adisyonnel.  Eski, prenon kont, mwan konnen napa 1an depi ler sa partnership pou fer sa proze, me par kont in en pti pe letan, akoz lekol pe espere, petet ou kapab eksplik nou, ki rezon ki kekfwa i annan sa retar ki petet lekol pa ankor war i annan en pti pe mouvman lo sa proze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Wi sa proze in pran en pti pe letan pou demare.  Me parey nou konnen, pou tou bann nouvo konstriksyon i annan plizyer faz ki nou bezwen pas atraver avan ler i finally ganny aprouve.

E sa proze in parey.  Akoz i en ase, proze ase, ki kout ase bokou.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Regina Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou dan sa plan pou met laklas adisyonnel si zot pe anvizaze pran plis zanfan?

E si wi, ki plan zot annan pou fer ki mwayen deplasman bann zanfan konmsi i vin pli efikas.  Pou pran zanfan kot lakour pou anmenn laba.

Konmsi mwayen transportasyon, si nou pe met plis laklas, avek en bi pou met plis zanfan.  Parske an se moman i annan zis en bis ki pe deservi partou.  Ki plan pou fer transpor vin pli efikas, pou zot kapab ganny plis zanfan pou met dan bann laklas ki zot pe mete Adisyonnelman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker wi.   Si plas pou agrandi savedir nou pou kapab pran plis etidyan.  E Mr Speaker already Lekol Eksepsyonnel i annan li 2 bis, pou transportasyon zanfan dan bomaten.

E si in, nou vwar avek logmantasyon si i annan plis zanfan, e nou vwar pou dir sa 2 bis i pa ase pou deservi zot, then Minister Ledikasyon i ava fer le neseser pou li ganny en lot, en lot mwayen transpor.   Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun, bonzour Minis.  Minis an vi ki nou pe koz lo en devlopman – en nouvo devlopman dan sa lekol,  E sa i en lekol spesyalize. Eski ou kapab dir nou si i annan en specialized audit ki’n ganny fer lo bann needs sa lekol, avan kre sa nouvo devlopman pou sa bann laklas.  Akoz nou’n vizite, nou vwar laklas i usually 4, 5 zanfan.

Me la ou pe dir 16.  Eski in annan en odit pou donn en plan ki zot pe al devlope.  Silvouple.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey avan tou proze i ganny devlope.

I annan en serten konsiltasyon avek lezot; nou bann, ouswa nou bann partner lokal, ouswa nou bann partner aletranze.  Pou nou kapab ganny en ledikasyon lo norm, pou bann tel batiman ki nou pe fer.  E dan sa proze, wi nou’n annan konsiltasyon.

Akoz nou annan already en partner dan larezyon, ki pe donn bokou sipor kot Lekol Eksepsyonnel.  E nou’n ganny en pe konsey lo la.  E nou’n dir laklas i fer provizyon pou 16.  Nou’n fer li, pou fer provizyon pou 16.

Pa neseserman ki nou bezwen, nou pou met 16 zanfan ladan pou le   moman.  Me si i arive, then nou pe fer li ase gran pou li accommodate 16, 2 group zanfan 8, i kapab dan menm lasal.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Mersi Minis.  Mr Speaker mwan pa santi ki Minis in reponn mon kestyon.  I en lekol pou zanfan dezabilite, avek very special needs.  E letan nou’n al revwar lekol, i annan serten defayans.

Eski i annan en odit ki’n ganny fer, en actual audit ki dir ou sa i bann needs sa lekol, sa i defayans sa lekol, e bann nouvo laklas i bezwen fer konmsa?  Akoz i annan serten keksoz ki pa lo norm.

Parey zot floor, zot bann layout, zot bann toilets, as it is now i pa lo norm.  So eski i annan en odit ki’n ganny fer pou idantifye bann weaknesses ek strengths sa lekol, pou kapab sa devlopman al dan en bon direksyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou pe fer en, tou fason ou’n fer le neseser pou ki nou ariv dan en standar akseptab pou nou Lekol Eksepsyonnel.  Nou okouran pou dir pou le moman, nou napa en standar.

E se sa ki nou e, ler nou pe fer konstriksyon nou pe konsilte lezot spesyalis pou vwar ki mannyer nou kapab met bann lenfrastriktir ki i meet en standar rezyonal, ou menm enternasyonal.

Nou osi annan, zis pou lenformasyon Lasanble, Mr Speaker, nou annan en misyon avek en lasosyasyon an France, ki annan en brans La Reunion.  Ki zot in deza vini, ki’n, nou’n konsilte zot.  E i annan en misyon ki pe ganny fer la ki’n prevwar pou Zilyet 2019.

E sa misyon li i pou regard tou.  I pou regard the fasilite; i pou regard the ansenyan; i pou regard bezwen bann etidyan.  Pou ki a lafen nou a kapab ofer en servis ki pou ed nou bann zanfan spesyal dan sa lekol.  Fotespere mon’n reponn ou kestyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, letan nou pe koz osi lo bann laklas, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, ki son Minister pe fer, pou ki letan sa bann nouvo laklas i ganny fer, i pran kont lefe ki, le fet ki i eksepsyonnel, and bokou sa bann zanfan zot lo bann wheelchairs.

And i pa bann wheelchairs normal ki bann pti wheelchairs, i bann gran, gran wheelchair, and nou’n vwar pou dir 3 kar sa bann laklas i, menm si i annan 2 ou 3 zanfan ki annan sa bann kondisyon,  sa bann wheelchairs pa pe antre dan sa laklas, i deza ankonbre.  Plus i annan bann sez ladan, latab.  And bann paran, bann carers zot osi zot vini, zot vin la.  Prezan i fer sa laklas ankonbre e ptipti.

And 3 kar letan ou vwar pe met bann wheelchairs ki manrmay ki sipoze pe servi i dan zot laklas, swa i dan en kwen.  Apre grander sa bann lasanmben,  – pa dir lasanmben – bann toilets i pa kapab fer bann pasaz ki ase laz pou bann zanfan ki lo wheelchairs, sirtou kapab penetre pou li ale.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey mon’n dir, sa proze i en nouvo proze kot nou pe sey aziste nou standar.  Nou konnen pou dir Lekol Eksepsyonnel in, i pe selebre son 25an sa semenn la.  So i date.  E petet bann fasilite avan avek bann wheelchairs modern ki pe vini, petet i pa pe arive meets sa requirements.  Me selman sa proze ki la, vi ki enn ki nouvo, en blok ki nou pe fer.

Petet nou a fer li en blok modern parey mon’n dir.  Ki pou parey mon’n dir, pou disable friendly.  Savedir son laport pou pli gran ki en laport standar, pou ki wheelchair i kapab pase.  Nou annan ramps pou wheelchair.

Nou’n annan balistrad toultour, pou ki wheelchairs pa tonbe.  Ouswa bann ki kapab marse avek sipor, pa, i ganny sipor pou li marse avek.   E blok kabinen ki mon’n dir nou’n renovate, nou’n renovate sa ki ti la avan.

Petet i ti annan plis travay pou nou fer, me selman nou’n asire ki i annan sa support dan lasanmben avek dan kabinen, pou sa bann zanfan kapab vin en pti pe endepandan.  Atrap zot menm, asiz and so on.

Osi nou’n fer laport en pe pli larz pou ki zot kapab antre dan zot wheelchair, e apre deplas zot anndan dan sa bann lasal.  Mersi Mr Speaker.

 

MRR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Paul Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Minis ek ou delegasyon bonzour. Mr Speaker zis en matter kestyon ki dan arise letan sa kestyon transpor.  Nou konnen ki i annan Minis in dir ki annan transpor ki fer letour Mahé.  Me selman nou annan en konsern at times, transpor i dan, i konsantre zis lo main road.

E bann dimoun, bann zanfan ki en pti pe a lekar ek main road, zot ganny sa difikilte, akoz transpor i met zot lo semen. Eski zot kapab osi prevwar sa, e fer sir ki sa i ganny rektifye?  Thank you.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Parey nou konnen, sa 2 bis i 2 coaster.  Mon krwar en 20tenn sit par la.  E i annan de ler the size of sa bis, i fer li en pti pe difisil pou li antre dan tou bann pti semen segonder.

Me nou osi okouran, e nou konsyan ki nou bann zanfan i bezwen petet ganny sa servis, olye paran anmenn lo ledo, or whatever.  Nou an diskisyon pou nou vwar si nou pou kapab ganny osi bis ki en pe pli konvenab pou sa bann deplasman, dan bann semen kot i en pe etrwat.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wavel Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.

Minis bonzour e boner mon’n bliye mansyonn bann dimoun ki pe ekout nou.  Mon swet zot osi tou labyenveni.  Mr Speaker, tout an rekonesans sa bon travay ki bann teachers kot Lekol Eksepsyonnel pe fer, parski zot plis pasyans, plis abilite spesyal.

Avek sa progranm pou elarzi sa lekol, e pou donn bann fasilite, mon ti ava kontan demann Minis ki progranm ki Minister i annan pou bann teachers zot menm
?  Eski i annan plis lantrennman ki zot pou donn bann teachers?

Pou zot kapab annan pli bon devlopman dan zot karyer.  Pou zot ariv bann pli o nivo?  Afen ki zot a kapab delivre en, en pli bon servis.

E dezyenmman an relasyon avek sa transpor ki zot annan pou bann lekol, pou bann etidyan ki annan sa bann abilite diferan ki nou.

Eski sa transpor ki zot annan i vreman ekipe pou zot? Par egzanp en transpor ki letan i arete i, apre sa zot kapab mont avek zot wheelchair, ensidswit.  E petet Mr Speaker, zis lefe ki nou pe koz pou sa bann zanfan spesyal, eski sa menm fasilite i available pou nou bann zanfan lo Praslin?

Parske laba osi tou.  Konmsi zis an relasyon avek sa devlopman zis, pou nou pa kit Praslin ater.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.

Zis petet ou premye part kestyon, mwan krwar i bouz en pe lo kestyon No.4.  Minis i kapab reponn tou ansanm avek No.  4.  Me i ava pran ou 2enm morso kestyon.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Bon mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mon ava pran tou sa ki annan pou fer avek formasyon devlopman profesyonnel dan kestyon No. 4.

 

MR SPEAKER

Mersi.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Pour transpor pou bann etidyan.

Wi nou annan enn nou bann bis ki en special design bus ki kapab pran wheelchair ladan.   E pou Praslin, dan nou sant Praslin, dan nou Sant Eksepsyonnel Praslin, nou annan transpor ki al sers bann etidyan pou anmenn zot dan sa sant kot lekol Baie Ste Anne Praslin.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon anvi konnen si sa bis Praslin i osi en bis spesyalize parey sa enn ki ou’n dir lo Mahé?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Non, sennla lo Praslin i pa en bis spesyalize.  Me selman i en transpor ki bann etidyan i servi.  E petet nou ava vwar dan lavenir, si nou ava kapab osi Praslin avek son pti popilasyon bann manrmay spesyal, si nou kapab osi ganny en transpor, petet pa en bis, me en lot transpor spesyalize.

Akoz dan sant Praslin i napa bokou nou bann etidyan avek dezabilite.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Petet Mr Speaker mon ti ava kontan zis fer Minis konnen, ki pou dir avan ki Onorab Pillay ti vin dan Lasanble, letan Minister Mitcy Larue ti ankor en Manm Lasanble, dan Bidze ti ganny aprouve pou ki en bis spesyalize, Bidze ti’n fini mete larzan aprouve, pou ki Praslin i ganny en bis spesyalize pou bann zanfan avek sa bann bezwen spesyal, parey nou pe koz lo la.

Alors si i ti ava al fouye.  I ti ava vwar ki pou dir sa larzan ti’n deza ganny aprouve, e alor sey reklanm sa larzan pou sa bann zanfan spesyal.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab. Mersi Mr Speaker.

Mon pe aprann la pou dir ti’n annan en bis spesyalize, me selman pou le moman i pa pe fonksyonnen.  Me pou sa larzan ki’n ganny plase, ki ti ganny plase dan Bidze, ki Onorab pe mansyonnen,  mon ava fer le neseser, mon ava rod lenformasyon lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon Onorab Noline Sophola.  Kestyon No.  4.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Avek konplisite travay bann ansennyan kot Lekol Eksepsyonnel, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble dan ki fason sa bann ansennyan i ganny sipor avek Minister dan zot travay?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minister Ledikasyon i osi rekonnet ki travay bann ansennyan kot Lekol Eksepsyonnel i ase konpleks.   E nou remersye zot pou zot devouman e travay dir, pou nou bann zanfan spesyal.

Apard bann provizyon ki dan Teachers Scheme of Service, bann ansennyan Lekol Eksepsyonnel i ganny sa bann sipor swivan;

Sipor profesyonnel, ansennyan i resevwar bann vizit sipor sorti kot Divizyon Lekol detanzantan.  Osi byen ki vizit avek bann spesyalis tel ki bann psikolog.  Minister i partner avek bann lezot Minister, ek Lazans, pou asire ki lekol i ganny bann servis ek sipor spesyalize; tel ki Occupational Therapy Technician, ki sorti kot Minister Lasante.

HCA, 4 zour par semenn, an plis ki sa Occupational Therapist i asiste avek assessment e terapi dapre bezwen bann zanfan.   Lasistans en physiotherapist ki sorti osi kot Minister Lasante, en zour par semenn.

En Student Support Service dan Minister Ledikasyon, i ofer assessment tou zanfan ki pe rantre Lekol Eksepsyonnel.  E parfwa i fer sa osi avek The Early Childhood Center,  ki dan klinik Larivyer Anglez.

Bann ansennyan osi i ganny sipor en speech therapist ki baze kot sa lekol.  Fodre note osi ki provizyon i ganny fer pou ki tou ansennyan i annan en teacher assistant.  I annan en asistan ki travay avek zot pou ede fasilit lansennyman ek laprantisaz lo nivo sak laklas.

Me pou le moman nou bezwen osi rekonnet ki annan en mank.  Nou pe anvizaze ki sak ansennyan i ava ganny en asistan dan lavenir.  I osi annan travayer URS ki nou’n rode, ki pe donn en koudmen antretan ki nou ganny bann asistan.

Sipor atraver formasyon;  bann ansennyan i swiv bann kour formasyon atraver Professional Development Session,  ki lekol i organize 1 fwa par semenn, baze lo zot prop bezwen.  Tou ansennyan kot Lekol Eksepsyonnel i ganny ofer menm loportinite formasyon parey lezot ansennyan.

Setadir zot kapab swiv bann kour formasyon kot Lenstiti Formasyon bann Ansennyan –  SITE, ziska nivo Diplonm.  An se moman i annan 10 ansennyan ki sorti kot Lekol Eksepsyonnel, ki pe swiv en formasyon a distans kot SITE, anba nou progranm Blended Learning Mode,  ki nou ti konmanse Me lannen pase.

Lo kote formasyon spesyalize, i annan 22 ansennyan Lekol Eksepsyonnel, Mahé ek Praslin, ki’n ganny loportinite swiv en progranm formasyon.

En Foundation Course in Special Education, avek Mauritius Institute of Education, e sa in ganny sponsored par SEYPEC.  Sa progranm formasyon ti dir pou 18 mwan, lo en nivo part-time.

Progranm in terminen, e bann partisipan pou ganny zot sertifika sa semenn dan en seremoni, ki mark 25an lanniverser School for the Exceptional Child, Vandredi le 14 Zen.  In annan en retar lo kote MIE – Mauritius Institute of Education, pour remet sertifika a sa group ansennyan. E sa i akoz pa tou partisipan ki ti konplet sa kour formasyon an menm tan.  I annan ki ti annan resit, ki ti bezwen resitSo zot touy la, zot tou zot kapab ganny zot sertifika.

Association  Laïque Engager Formation des Personnes Handicapées, sa lasosyasyon ki nou apel ALEFPA –  e Otizm La Reunion, en lot lasosyasyon dan larezyon, ti ofer en formasyon de baz lo otizm an 2017, e en ansennyan ti ganny sans partisip dan en vizit edikasyonnel La Reunión.

Pli tar sa lannen, pou annan formasyon spesyalize, pou bann staff ki pe travay avek bann zanfan ki annan dezabilite.  Lezot Lazans tel ki CARE ek NCC, zot ofer sipor atraver en sesyon travay, edikasyonnel pou bann etidyan an partenarya avek Minister Ledikasyon.

E sa bann sesyon i parfwa, pou bann ansennyan e osi ki bann paran bann zanfan kot Lekol Eksepsyonnel.  Mr Speaker, an vi konpleksite travay sa bann ansennyan e zot asistan, dan konteks partenarya avek ki Minister i annan avek sa lasosyasyon ki mon fek nonmen, ALEFPA,  nou pou annan en misyon an Zilyet ki mon fek nonmen taler, avek bi etablir en etat de lieu;  Pou idantifye tou ban defi –  pou ki Minister Ledikasyon i a kapab pli byen adres konpleksite, e osi anmenn plis sipor pou Lekol Eksepsyonnel.

Sa legzersis i ava ede pour revwar bann pratik, pou met zot an lir avek bann norm rezyonal, e pou krwar pa enternasyonal?  An plis ki sa, nou annan osi Lasosyasyon Soroptimis Sesel ki pou antreprann en formasyon pou bann ansennyan, dapre zot bezwen atraver en konsiltan etranze.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.

Tenan kont bann diferan abilite bann etidyan, Minis parfwa nou annan bann ki sever e mwen sever –  eski bann ansennyan i ganny kouver anba en lasirans?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Bann ansennyan pou le moman i ganny kouver parey lezot ansennyan ki travay avek Minister Ledikasyon.   Zot ganny kouvertir lasirans, an ka i ariv zot okenn aksidan lo lakour lekol, pandan ler travay.

Me nou’n osi realize ki petet sa bann etidyan, sa bann ansennyan Lekol Eksepsyonnel i bezwen keksoz pli spesyal, pli targete sa louvraz ki zot pe fer.  So nou pe anvizaze, regarde kwa ki nou kapab fer pou en Scheme pou zot spesyalman, ki sa i ava reponn a sa bezwen ki Onorab in mansyonnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER
Mersi Minis.  Onorab Jean-Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker mon ti annan mwan kestyon pou Minis, i bezwen plis spesifikman ver bann teacher assistant.   Minis, bokou bann teacher assistant, bann madanm i, ki dan sa pos,  se bann madanm ki la depi tre lontan, ki pa’n neseserman annan en formasyon akademik tre pouse, me ki la akoz zot lanmour pou sa bann zanfan, e zot kontan sa travay.

Mwan mon ti a kontan demann ou, ki zot pe sey fer pou permet sa kad travayer monte dan lesel saler?  Akoz tre swivan se zot, parey bann nurse assistant ki tap plafon pli boner, akoz zot napa sa bann baz akademik.

Mon pe mazin bann dimoun parey Ms Jerina ki’n la tou sa bann lannen, ki vreman devoue en kantite.  So ki zot pe sey fer pou ankouraz sa bann dimoun pou reste, e pou rekonnet – pa neseserman zot konpetans akademik, oubyen zot konpetans formasyon – me zot lansyennte dan sa travay.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Nou rekonnet ki bann teacher assistant, dan lezot lekol osi, ensi byen ki kot Lekol Eksepsyonnel, i bokou zot antre dan travay, e nou vwar zot la parey ou pe dir, pou bokou lannen.

E mon krwar i annan apepre en 15enn lannen depi ler nou’n entrodwi sa Scheme Teacher Assistant dan Minister Ledikasyon.  Lo komansman sa premye group ki ti antre i ti annan en formasyon de baz ki zot ti gannyen avan ler ki zot ti komanse.

Me apre sa ofe amezir nou’n annan ki’n sorti nou annan ki’n antre.  E nou napa sa swivi pou en tel progranm.  Me la depi lannen pase, nou an korperasyon avek en lenstitisyon Singapore ki apel SIDS Institute.

E nou’n diskit en formasyon spesyalman pou sa bann teacher assistant ki pou reponn a zot bezwen.  E sa formasyon nou pe osi diskite pou nou kapab validate son sertifika ki i gannyen a lafen, ki zot a kapab ganny keksoz a lafen sa progranm.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mwan annan 2 pti kestyon pou Minis.  Minis lefe ki nou pe dir bann teachers kot Lekol Eksepsyonnel zot deza zot osi, zot annan bann abilite eksepsyonnel.

Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble par egzanp, akoz ki sa bann teachers zot ganny konsidere parey bann teachers ki dan bann lekol normal?  Akoz zot, zot annan en lot abilite.  Par egzanp i annan teachers ki zot, zot kalifye dan brail.

And sa i en kalifikasyon dan li menm.  Napa bokou dimoun isi ki konn montre brail, ouswa ki konnen.  Konmsi eski sa osi i pa en lankourazman pou zot ganny en pti pe plis ki zot annan?

Wi zot in ganny bann formasyon pedagogic, zot annan sepa zot Masters and all, me selman zot annan bann keksoz an plis ki bann lezot teachers napa.  Apre dezyenmman Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, kan ki Minister, or sa Lekol Eksepsyonnel li menm i pou sanze, i pou separ bann zanfan?

Akoz la i pran tou zanfan ansanm, zot tou zot dan en sel, zot en sel laklas, enn diferan depan zot laz, and nou vwar ki bann zanfan ki pe konmans antre dan laz piberte, zot osi zot pe servi menm toilet avek bann manrmay ki pli pti.

And i kapab annan bann -. Akoz lefe ki sa bann manrmay, parfwa zot mantalman en pti pe, zot pa parey nou bann zanfan normal;  i annan bann keksoz kekfwa ki zot kapab pe fer, ki kapab pe afekte bann lezot.  Nou pa dir pou dir i annan, me selman i kapab.

Kan ki Minister pou kapab separ sa bann manrmay, fer li parey bann lekol normal ki annan.  Sorry mon servi sa term ‘’normal’’, i pa byen.  Me selman pou nou bann lezot lekol atraver pei, kot i separ bann adolesan avek bann pli pti zanfan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.  Parey zot pe vwar la, nou pe avanse.  Nou pe al de lavan, ok?  La nou’n annan 2 laklas an plis ki pe al ganny fer, nou ava vwar ki mannyer nou kapab itiliz sa 2 laklas an plis.

Me parey nou konsyan ki nou bezwen annan serten fasilite spesyal pou sa bann zanfan.  Me a longer di tan, nou pou arive kapab donn sa servis.  Parey nou pe dir, sa misyon ki pe vini la, pou ouver en pti pe osi nou lizye lo, ki bann kalite servis ki nou kapab ofer.

Pa zis donn zot en lasal as teenagers dan sa lekol.  Me osi kwa ki nou kapab fer avek zot, pou rann zot pli performan, pou rann zot pli endepandan.  Akoz se sa nou, bi nou ledikasyon kot Lekol Eksepsyonnel, se donn sa bann zanfan ase bagaz, pou fer zot fonksyonnel-man as independent as ki zot kapab, ok.

 So nou, nou annan bokou lespwar lo sa misyon ki pe vini, akoz nou’n diskit li tre byen.  Pou nou kapab vwar ki mannyer nou kapab ofer sa bann servis spesyalize, vize targete etidyan, spesifikman a sak etidyan.

Akoz sak zot i annan zot prop bezwen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon krwar i annan en bout ou pa’n reponn Minis.  Lo bann teachers ki annan bann spesyalite.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.

Bann teachers nou okouran.  Akoz bann teachers ki pe ansenny sa bann zanfan i annan serten spesyalite dan zot.  Parey ou pe dir, i annan ki pe fer brail, ki pe montre bann zanfan pa vwar kler  ki mannyer pou lir.

E, me nou konsyan ki formasyon spesyalize, nou bezwen donn zot formasyon spesyalize.  Me antretan pou ou kapab devlop ou dan en domenn spesyalis;  i parey bann dokter.  Nou pe, nou vwar zot nesesite la pou annan sa bon fondasyon.  Se sa ki nou pe donn zot  sa fondasyon teaching general, kot Ledikasyon, kot SITE, e apre sa zot ava bouz dan spesyalite.  Nou konnen pou dir zot bezwen, akoz pou le moman la mon krwar nou annan en dimoun ki pe, ki pe swiv en kour spesyalize, spesyalman pou brail.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker letan mon ti demann sa kestyon, mon ti annan pou fer avek reminerasyon an plis ki sa bann teachers i gannyen.

Eski par egzanp letan zot spesyaliz dan en lot keksoz, ki pa neseserman parey lezot, zot ganny en serten reminerasyon, or en bout keksoz ki azoute lo zot saler pou rekonpans zot, pou zot achievement, ouswa zot bann keksoz ki zot pe fer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.

Eskiz mwan si mon pa’n reponn ou kestyon dapre sa ki ou’n demande.  Me nou, parey nou’n dir taler, avek tou son bann keksoz ki annan pou fer avek risk bann ansennyan, nou pe regard zot Scheme ki petet i ava en extension of the Teachers Scheme of Service.

Lezot keksoz ki zot, zot annan, ki nou kapab annan en reminerasyon pou sa.  Par egzanp pou bann ansennyan dan Scheme, nou annan sa ki nou apel marketable skills.  Petet zot, avek sa bann abilite ki ou pe dir mwan la, spesyal ki zot annan an plis ki sa –  nou ava regarde ki mannyer dan Schemes sa i ava ganny, provizyon ava ganny fer pou sa.  Pou ankouraz zot, pou reste dan sa profesyon kot Lekol Eksepsyonnel.  Parey mon’n dir, akoz pa tou ansennyan ki war li fasil pou li pran en laklas avek bann zanfan ki annan sa bann bezwen spesyal.

Mersi.  E petet osi si nou annan sa Scheme, nou ava ankouraz lezot ansennyan pou vin join SEC.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan ti a kontan demann Minis si sa lekol i annan son syllabus pou li?

Eski bann teachers i ganny bann material ki Minister Ledikasyon i asiste zot avek, pou zot kapab fer zot bann progranm dan laklas?  Akoz parey nou’n dir sa bann zanfan, menm zot annan dezabilite, i annan ki annan en abilite pou aprann osi.

So eski i annan en syllabus pou zot?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi, mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Parey mon’n dir a met repriz la, bann etidyan kot Lekol Eksepsyonnel, i bann etidyan spesyal ki annan bann bezwen spesyalize.

Zot syllabus, sa ki zot swiv zot progranm letid i en progranm osi, spesyalize, ki vize ver zot individual needs.  Nou napa en syllabus parey nou dir, parey dan lezot lekol Leta – ok?

Kot nou annan, ou bezwen at the end of the year, dan P4, ou’n bezwen kapab fer sa, sa, sa.

Akoz li son bezwen i pa lo menm nivo ki dan lekol, dan lezot lekol dan pei.   So zot progranm i en progranm endividyalize, ki pe reponn a zot bezwen spesifik.  Par kont i annan ki nou vwar i fer bokou progre.  Bann ki kapab, zot konmans swiv en progranm kontenir, en progranm ki nou fer par egzanp, nou kapab donn li en progranm P2, me selman li, son laz ki i p-e swiv sa progranm P2, i pa en laz P2.  Me selman son abilite i kapab swiv en progranm P2.   E nou fer li sa.

I annan menm ki’n kapab, parey nou konnen Minister Ledikasyon annan bann assessments, bann National Assessments dan bann key stages.  E sa i staz, stage 1 – P2, stage 2P4, stage 3 – dan P6, e sa i annan bann Assessment
Nasyonal.

E i annan etidyan kot SEC ki’n kapab swiv sa bann national assessment, me osi parey mon’n dir, baze lo zot abilite, e pa neseserman koman en group, en group laz – ok?   Me parey mon’n dir taler, progranm ki nou ofer kot SEC li, i fer nou viz ver devlop sa konpetans ki nou apel life skills.

I annan son konpetans ki ed li pou li vin endepandan. I annan son morso akademik, avek son morso sosyal, kominikasyon, kot i osi kapab devlop son kreativite atraver lar, atraver lezot aktivite, atraver Ledikasyon fizik gross motor skills, nou ed zot devlop zot bann kordinasyon.

Ed zot pou kapab atrap keksoz, marse, bann ki pe ganny difikilte.  E zot osi annan en progranm, kot zot servi computer – computer skills.  E zardinaz, zot fer zardinaz, zot fer osi Personnel and Social Education.

Sa i vize ver zot konportman sosyal.  Parey nou konnen, en etidyan i konplet son letid kot SCC a laz 15an.  E la li i ganny transfer dan Sant Rehab North East Point, pou li al, pli aprofondi li dan sa laspe vokasyonnel; kot i pe prepar li pou antre dan lemonn travay.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER
Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Mersi Minis.  Minis kestyon i demande ki mannyer Minister pe siport travay bann ansennyan dan sa lekol.  Mon ti pe demann lo kote curriculum, mwan krwar ou’n eksplik byen ki mannyer dan sa ka sa lekol, zanfan i pli spesifik ankor.

Alor curriculum i e pe broad.  Eski sa bann teachers i ganny lasistans pou zot kapab met ansanm zot progranm laklas?  Akoz zot bezwen al prepar zot laklas still, zot en teacher normal.

Eski zot dan sa, sa lasistans pou zot, pou zit met an plans bann progranm pou asiste zot?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, parey mon’n dir taler, bann ansennyan kot sa lekol i annan zot kour formasyon kontini, devlopman profesyonnel ki zot fer tou le semenn, dapre zot bezwen.

E ladan zot ganny lasistans avek lezot spesyalis, e lezot dimoun sorti Minister Ledikasyon pou ed zot prepar bann materyel pou zot lansennyman dan sa lekol.  E osi nou’n vwar kot nou pa pe annan sa sipor spesyalis ki nou donnen.

Se la kot nou, nou antre an partenarya avek sa Lasosyasyon ALEFPA e osi Otizm Reunion, kot atraver sa bann training ki zot gannyen, zot kapab prepar bann leson, bann aktivite pli spesyalize pou zot zanfan.

Minister Ledikasyon li i donn Lekol Eksepsyonnel bann lekipman, bann materyel pou ed zot dan zot lansennyman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis avek ou lekip.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Swet la byenveni bann etidyan.

Minis mon kestyon i comme swivan;  Lefe ki ou’n dir ki nou pe al selebre, sa lekol pe al selebre son 25an.  Mon anvi demann ou, lefe ki ou’n nonm bann Scheme of Service.  Pandan sa 25an, konbyen fwa ki sa Scheme of Service, si i annan, in ganny revize?

E konbyen bann pli vye travayer i annan kot sa lekol?   E si ou kapab donn nou en pti pe detay, ki bann incentives ki ou Minister pe mete pou ankouraz la relev?  Akoz parey ou konnen, sa, bann servis ki demande laba, i vreman, mon kapab dir demanding.

E ki bann incentives, parey pou en zenn deor la, ki anvi vin fer sa travay, ou Minister pe ofer pou kapab ankouraz zot?  Mersi.

 
MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker si Onorab pe refer avek TSS , The Scheme of Service for Teachers, akoz mon’n dir taler pou dir, nou napa en Scheme spesyalize pou  SEC, sa i enn ki nou pe al get ladan.

So pou TSS, mon krwar Scheme of Service teachers i enn bann Schemes ki’n ganny revize, pli souvan ki lezot.  The last revision ti lannen pase.  So avan sa, mon krwar ti annan en revizyon, 1an avan, e en lot osi, e mon krwar an 2017, or 2016.  So, i annan revizyon toultan, akoz toultan nou pe eseye pou nou kapab donn bann incentives.

Par egzanp lannen pase nou’n regard bann marketable skills ki, akoz zot ti vwar pou dir nou perdi ansennyan atraver transfer dan lezot organizasyon.  Ansennyan i kit nou i al laba, akoz laba i kapab, i pe ganny en pe plis larzan, whatever.

So pou nou kapab gard, gard zot, nou’n entrodwi sa marketable skills allowance.  E sa i baze en allowance lo ou kalifikasyon ki ou annan, depi en Diplonm monte ziskan Masters, or PHD, ok?  Sa in fer sa Scheme of Service vin en pe pli atiran osi.

Akoz nou osi annan allowance pou bann extra responsibilities, ki en teacher i kapab annan an plis ki son travay dan laklas, avek son group zanfan.  I annan ki ede fer lezot keksoz, e osi i annan ki pran en bout management.

Par egzanp nou bann studies coordinators, nou bann heads of subject, zot annan en teaching, zot annan teaching period, me zot osi fer lezot aktivite pou devlopman zot lekol.  E zot in entrodwi en special allowance, pou bann extra duties.

I annan lezot osi, lezot allowance ki nou’n revwar, dan en bi pou nou kapab atrakte plis ansennyan, e osi retain, retenir zot pli lontan posib, dan lansennyman.   I pa vedir ki nou pe aret la.  Nou kapab anmezir ki nou devlope, regard ankor bann Scheme, vwar ankor kwa ki nou kapab donnen koman bann incentives pou nou bann teachers.

E parey kot Lekol Eksepsyonnel zot bann teachers i benefisye anba sa Scheme of Service ki mon’n dir ou la.  E nou pe, a ki mon’n dir taler, sa ki nou pe al regarde prezan, avek zot spesyalite travay ki zot pe fer –  kwa ki nou kapab donn zot an plis, pou nou vwar pou rekonpans zot pou sa servis an plis ki zot pe donnen dan Lekol Eksepsyonnel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab
William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon anvi demann Minis, lefe ki 25 an i, i en bon pe letan 25an.

Mon anvi demann Minis, lefe ki rekonnet bann, sa special needs, e sa bann zefor ekstra ki sa bann ansennyan i bezwen mete, alors Minis, konbyen letan ankor ki sa bann ansennyan pou espere pou sa nouvo Scheme?

Akoz ou’n dir pou dir ou pou al regard en pti pe an ekstra pou zot.  Me parey mon dir se ki 25an i en bon pe letan.  Me kantite letan ankor ki zot pou espere Minis.  Ou kapab donn nou en pti pe en time frame.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.

Mon, mon regrete Mr Onorab.  Mon pa pou kapab donn ou en time frame la.  Me selman parey mon’n dir i annan diskisyon ki nou bezwen fer, i pa zis Minister Ledikasyon, i annan lezot partner osi ladan.

So nou ava eseye pou nou fer li dan en dele letan ki nou konnen nou bann ansennyan osi pe espere – okSo nou kapab fer li dan en dele letan, ki zot pa pou vin fristre, pou dir poudir ti promet pa’n gannyen or whatever. 

Nou ava fer nou mye pou nou kapab delivre sa dan en letan ki akseptab pou nou e osi pou zot.  Tenan, an kont sa laspe bidzeter osi, ki nou bezwen pa bliye pou mazin lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker letan mon pe regard Lekol Eksepsyonnel, sa i nou sant.

E mwan mazinen ki Lekol Eksepsyonnel li isi lo Mahé i bezwen osi annan en serten responsabilite an relasyon avek sa ki arive lo Praslin ek lo La Digue.  Parske zot ki isi ki annan sa spesyalite.

Alor mwan anvi mon anvi demande, bann relasyon avek bann ansennyan lo bann sipor ki zot gannyen, tou sa bann keksoz ki nou pe koz lo la,  ki mannyer eski sa i ganny partaze avek Praslin ek La Digue.

E eski par egzanp zot in regarde konbyen zanfan dan sa bann sityasyon ki annan lo Praslin ek La Digue?  Ki bann fasilite ki bezwen ganny etablir?  E apre sa Mr Speaker, mon’n tann koz lo training, training pou bann teachers.

E Minis in osi koz lo, menm computer courses pou bann etidyan.  Be mon anvi demann Minis si zot osi fer en swivi?  Parske zot met lanfaz lo prepar sa bann zanfan pou lemonn travay.  Eski apre ki bann teachers in ganny sa sipor solid pou zot kapab ansenny sa bann zanfan, sa bann zanfan in konsantre dan zot letid.

Eski zot apre zot fer en swivi?  Pou regarde eski sa zanfan ki’n fer sa course computer, ki’n fer isi laba?  Eski lemonn travay prezan i pare pou welcome li, pou li kapab debourye?  Mon ti ava kontan ganny sa.

E apre sa, eski zot osi fer distenksyon ant zanfan ki annan dezabilite mantal, e dezabilite fizik?  Parske sa dan li menm i 2 diferan stil didaktik pou ou donn zot lansennyman.  E kestyon mon pe demann sa, parske i vreman, i vreman konsern mwan.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Pou Praslin nou annan nou en pti group zanfan dan sa sant.

E sa sant Praslin ti ganny fer, parey nou pe dir, custom built.  Ti fer espesyalman.  I annan tou son bann lekipman ladan, akoz li i ti fer ver, mon krwar en 10an pase konmsa.  So li i en, i en fully specialized  center.

Menm mon kapab dir, pli ekipe ki Mahé – ok.  An term bann fasilite ki annan ladan.  E, so nou pa bliy sa ki, nou pa bliy sa ki lo zil.  E konsernan formasyon ansennyan, bann ansennyan ki travay dan sant, zot osi zot swiv formasyon, parey mon’n dir dan sa, dan sa group ki ti pe swiv formasyon avek MIE la.

Mauritius Institute of Education.  Tou lede Praslin zot in swiv sa kour, zot pe al ganny zot sertifika.  E lo kote BLM, zot osi zot ganny sans pou zot swiv sa kour ki nou pe donnen pou teacher’s Mahé.  Zot osi zot ganny, zot ganny sa sans.

Konsernan swivi, konsernan monitoring, swivi bann etidyan, parey nou’n dir taler, ki zis curriculum Lekol Eksepsyonnel i spesyalize. Dan le sans ki i adapte avek sak bezwen sak zanfan, be it physical, emotional, whatever. 

So i, i lo la ki nou monitor.  Sak zanfan i annan li son profil ki pe dir nou kwa ki’n kapab achieve.  Menm si i vreman annan en dezabilite fizik ki anpes li par egzanp atrap en keksoz byen.  Nou annan sesyon avek physiotherapist Minister Lasante, ki ed zot.

E sa i ganny rikorde, pou dir in kapab, menm nou annan bann kwiyer, bann fourset spesyal, e i rikorde pou dir i kapab fer sa.  E sa profil i ganny tenir lo sak etidyan depi ler i antre dan Lekol Eksepsyonnel ziska ler i fini.  Pou lo kote computer, course computer, zot ganny akse parey mon dir avek computer, e nou vwar poudir sa bann etidyan i bann ki vreman, vreman enterese avek computer studies. 

Ankor en fwa nou devlop zot an la mezir ki zot kapab.  E sa ankor en fwa zot pou, i ganny rikorde.  Akoz parey mon’n dir taler, ler zot sorti kot nou, kot Minister Ledikasyon, sa bann, sa bann zanfan ki i kontinyen zot parkour kot Sant Vokasyonnel VTC North East Point.

E laba sa bann skills ki zot in aprann kot Lekol Eksepsyonnel la, zot al devlop li laba dan sa Sant, e se laba ki zot apre ganny sans pou zot al.  Menm zot fer mwan krwar dan lemonn travay, pou al regarde, al en zour dan en lenstitisyon, vwar koman zot kapab debourye.

E i annan ki’n already antre dan ek monn travay.  Dan Minister Ledikasyon nou annan nou 2, ki pe travay full time.  E nou byen, nou byen satisfe avek zot progre.  Zot bann dimoun vreman devoue, vreman responsab, ki al tou pou zot kapab achieve sa travay ki ou’n donn zot pou fer.

E on krwar i annan lezot Departman, lezot landrwa, dan lezot sekter kot nou annan sa bann dimoun, sa bann dimoun avek dezabilite, either fizik or mantal ki pe, zot osi pe fer kontribisyon dan devlopman nou sosyete – ok?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi, mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker Minis dan son larepons i pa’n nonm ditou La Digue.

In nonm zis Praslin.  Mon ti ava kontan i osi nonm La Digue, akoz nou anba lenpresyon ki pou dir La Digue i ganny kasyet laba.  Me ki i annan, i annan en bezwen reel osi pou nou bann, pou nou bann zanfan La Digue.

E apre sa Mr Speaker, Minis i koz plis lo sa ki pe arive Mahé.  Be mon pe, mon reganny, mon pe ganny lenformasyon sorti Praslin, ki pou dir zot fer bann training ensidswit, apre sa zot zis ganny, konmsi ou a krwar i zis en formalite, e apre sa nou’n, sa zanfan ki’n ganny serten abilite, serten konesans, i zis ganny met de kote, e tou keksoz i fini lanmenm.

Alors konmsi pou fer sa swivi osi, pa zis lo, lo Mahé.  Me osi lo Praslin e lo La Digue.  Me selman mon ti ava kontan i koz plis lo La Digue.  Apre Minis mon ti ava kontan petet demann en kestyon an relasyon avek tou sa ki ou’n dir.

Dan ou bann vizit depi ki ou’n vin Minis, eski ou’n vizit Lekol Eksepsyonnel pou ou ganny firsthand contact e enteraksyon avek bann teachers laba.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.

Lekol Eksepsyonnel i lo mon progranm.  Mon annan en progranm vizit ki mon’n komanse dan bann lekol.  Parey zot in vwar lo televizyon.  E Lekol Eksepsyonnel i lo mwan progranm vizit pou term ki pe vini.  Savedir mon pou al laba parey mon al dan tou lezot lekol.

Kot mon vizit bann laklas, kot mon’n meet avek bann ansennyan pou ekout zot konsern.  So savedir sa i lo mon progranm 2019.  Pou La Digue nou napa.  Malerezman nou napa en sant La Digue.  Me petet, konsiderasyon i ava ganny pran dan nouvo lekol La Digue.

Si nou ti kapab, nou ava vwar, si nou ti kapab annan en mini center pou zot.  Akoz zot La Digue nou napa bokou bann zanfan.  Me lo La Digue, bann zanfan ki annan en serten bezwen, nou annan nou zot  special needs coordinator ki travay plis avek zot, e sa special needs coordinator in osi swiv sa kour spesyalize par Mauritius Institute Education.

E i pe al ganny son sertifika li osi, as lot Vandredi.  So li in, i kapab ed sa bann zanfan.  E nou, nou krwar ki nou bezwen, parey nou’n fer lo Praslin, dan lavenir nou bezwen annan en, osi en sant spesyalize lo La Digue parey nou annan lo Praslin.

Pou formasyon apre ganny met de kote.  Formasyon parey mon dir nou donnen.  Me i pete i kapab ki Praslin, vi ki nou napa sa kontinyite, sa sant vokasyonnel laba.  I en pti pe difisil pou sa bann etidyan, en fwa ki zot fini zot letan dan sa sant Praslin – ki zot kapab vin swiv kour kot nou annan Mahé.

Me selman a i en keksoz ki nou kapab mazin lo la pou lavenir, pou asire ki tou nou zanfan i ganny sa menm, sa menm sans devlopman dan zot lavi.  E ki zot osi zot kapab devlop bann skills ki zot in deza konmans gannyen, dan zot sant.

Pou zot kapab zot osi zwenn lemonn travay.  Me atraver lezot kontak osi ki nou’n gannyen i annan, i annan posibilite ki zot pa pe ganny sa full formasyon parey kot VTC.  Me selman zot kapab.

Nou kapab, mwan ankouraze ki zot ganny plase dan en letablisman pou zot osi kapab devlop zot bann, zot bann skills parey zot bann koleg Mahé.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou ava pran en Break e nou ava rantre 11. 20, pou nou kapab fini avek sa 4 kestyon.  E mon zis averti bann Manm ki nou pou pran sa Private Notice Question 2er apre midi, ok?  Nou ava pran Break e nou a retournen 11. 20.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen avek nou travay.  E nou ava pas lo kestyon No.4.  Onorab Phillip Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.

Minis eski ou kapab dir ek sa Lasanble si i annan okenn plan pou fer renovasyon konplet lo batiman lekol primer Anse Boileau, relev nivo lakour lekol e aranz drenaz ?  E kan eski sa laklas bann leko pou ganny ekipe avek bann nouvo meb ?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minister i rekonnet ki annan travay enportan ki bezwen ganny fer lenfrastriktir lekol Anse Boileau primer; tel ki ground leveling ek drenaz.  Me baze lo Bidze pou sa lannen, nou pe al antreprann travay lo sistenm elektrisite ki nesesit bokou latansyon.   Scope pou travay lo sistenm elektrik in fini ganny fer.  Si tou keksoz i mars byen, nou ekspekte ki travay ava konmanse byento.

An sa ki konsern ground leveling ek drenaz, scope pe ganny fer.  Travay pou konpri; lev ek nivo laplenn an mwayenn 600 milimet.  Enstalasyon dalo ek son tiyo.  Enstalasyon sistenm drenaz.

Par kont i annan travay ki’n deza ganny enplimante e sa i enkli desilting lanmar e konstriksyon en blok adisyonnel pou bann laklas lakres.  Pou bann lezot proze renovasyon, scope pe ganny finalize.  An sa ki konsern nouvo meb, lekol pe ganny nouvo meb o fir e an mezir.  Depi konmansman sa lannen zot in ganny teacher’s desk, teacher’s chair, filing cabinets e en laklas P1 antye in ganny nouvo meb.  E, pou kontinyen la ziska lafen lannen nou pou asire ki bann lezot laklas P1/P2 zot ava kapab ganny nouvo meb.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Minis vi ki sa lekol, i lo en lanmar eski en letid pe ganny fer ki pou anpese oubyen minimiz lenpak linondasyon?  Akoz konman en pti lapli i tonbe tou le de lekol primer ek segonder i flood e fodre en letid byen serye i ganny pran pou pran kont sa?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Minister Ledikasyon in travay an partenarya avek Minister Lanvironnman konsernan sa low lying area Anse Boileau Primer avek Segonder, e nou pe kontinyelman vwar avek zot ki meyer fason ki nou kapab servi. Parski ou konnen Ledikasyon li i pa dan sa bann biznes lanmar e so on.  E se zot osi ki advise nou tanzantan, be la in ler pou nou desilt lanmar pou kapab allow sa delo pou flow easily.  Akoz i annan sa lanbousir ki ler lapli i tonbe, lanmer i plen i koz bokou problenm.  E se sa ki nou’n antreprann sa travay desilting lanmar konman en priyorite.  E nou konnen poudir sa dernyen lapli ki ti’n tonbe, i ti enn ki spesyalman for, ki’n ariv ler ki ti osi an menm tan ki nou ti annan lanmer mont, ki sa ki’n koz problenm.  Be depi ler nou’n fer desilting nou’n vwar poudir sirkilasyon delo in bokou amelyore.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Clive Roukou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou dimoun.  Mr speaker kestyon pou Minis:- Anvi ki sa plan travay ki i annan pou lekol Anse Boileau an term renovasyon,  mon ziz anvi zis demann Minis si sa plan travay ki i annan pou Anse Boileau pou extend avek tou bann lezot lekol ki bezwen renovasyon oubyen pou mentenir bann lekol a en bonn eta?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon annou pa ouver sa kestyon.  Kestyon i lo Anse Boileau. Ok.  Kestyon i bezwen konsantre lo Anse Boileau.   Ok?   Annou pa ouver li.  Minis reponn zis lo bout Anse Boileau.  Go ahead Minis.  Bon wi petet son kestyon i viz lo lezot lekol.  Ou a bezwen anmenn en lot kestyon pli tar Onorab.  Mon ava donn la parol Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Minis an vi ki ti annan en vizit ki ti ganny fer kot sa lekol 2an pase, eski bann renovasyon ki nou pe koze lo striktir sa lekol kot i konsern laboratwar ki ti ongoing project, eski zot in fini fer sa renovasyon?   E eski osi zot in kapab ganny tou lekipman neseser pou sa lekol?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Sa enn kestyon i pou mon krwar lekol segonder ki ou pe dir nou? Akoz Onorab Arissol ti pe demann nou lekol primer.   Si lo lekol segonder, wi i annan en progranm reabilitasyon tou bann lab dan tou bann lekol segonder, e sa progranm travay i already ongoing li.  Dan tou lekol segonder nou pe fer sa.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mon kestyon premyerman lo lekol Anse Boileau,   si Minis i kapab dir nou ki kategori kritik sityasyon lekol Anse Boileau konpare avek bann lezot lekol?  E in dir nou ki zot plan renovasyon i etale plizyer lannen.   Si i kapab dir nou dan sa timespansa konbyen lannen ki zot sipoze konplet tou sa bann renovasyon ki lekol Anse Boileau i bezwen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Ankor en fwa mon pa konnen si pe re fer pou lekol Anse Boileau Primer ouswa pou lekol Anse Boileau Segonder, me mon kapab dir poudir nou progranm renovasyon bann lekol i ongoing – ok ?  Akoz dan en lekol parey lekol Anse Boileau ki nou  konnen en lekol ki la depi plizyer lannen, ou vwar ou aranz en bout, en morso, ou met li lo nivo, apre ou vwar poudir i annan en lot bout ankor laba ki’n annan problenm.

Parey la kot lekol primer nou ti pe al fer nou travay renovasyon lo laklas and so on me en pti kou nou’n ganny nou en emergency elektrisite!  So nou bezwen pe atak elektrisite akoz i en keksoz danzere.  E sa osi anvi ki lekol i dan en staz lavyeyes parey nou pe dir.

So mon pa pe kapab dir ou poudir by 2022 ouswa by 2025 lekol Anse Boileau Primer ou Segonder whatever you’re saying i pou fini ganny renovate.  Ok ?  Nou pa pe kapab dir sa as long as ki nou kraz tou lekol Anse Boileau nou fe en lekol nef, then nou ava kapab dir ou poudir be nou pe la fer lekol nef la by tel lannen i ava’n fini. Be si nou pe kontinyelman amelyor lenfrastriktir ki nou annan la, i en progranm ki kontinyel.

E nou annan en  progranm dan Minister Ledikasyon kot Seksyon  Proze ki apel Progranm Renovasyon Lekol.  E sa tou le lannen nou annan.  Diferan lekol ki antre anba sa progranm letan nou pe fer nou Bidze pou lannen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Zis mon anvi demann Minis si zot fer en odit lo sa bann lekol pou zot kapab etabli leta tou sa bann lekol primer, segonder dan nou pei?  Pou zot kapab planifye apropriye.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Aktyelman wi nou bezwen fer en lodit pou nou konn priyorite pou nou met nou program pou nou lannen.  Si nou annan en progranm ki pe run 5an, nou bezwen fer en lodit nou bann lekel pou nou vwar lekel ki pli bezwen amelyorasyon dan sa premye lannen.  Lezot i kapab fer dan dezyenm lannen pou nou kapab etabli fer en  bon planning pou renovasyon lekol.  So wi nou’n fer en odit e nou annan tou zot bann staz lekol, e apre ladan nou vwar lekel ki nou pou konmans avan avek.  Mersi Mr  Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.   Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker mon kestyon pou Minis.  Anvi ki Onorab Arissol parey ou’n dir e Minis in konfirmen, ki lekol Anse Boileau Primer in ganny konstrir lo en lanmar,  eski i plan son Minister pou dan le fitir vwar ki mannyer pou zot kapab re locate sa lekol, akoz sa problenm zanmen pou fini?  Annefe i ganny drwa pli agrave akoz sanzman klimatik ki pe arive.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa i en keksoz ki Minister Ledikasyon, en desizyon ki pou ganny pran lo nivo Nasyonal, pou vwar leta nou bann lekol e si fodre re locate en lekol primer ki apel lekol Anse Boileau.   Me nou pou le moman until sa desizyon i ganny pran sa ki nou, nou pe fer se pou mitigate.  Se sa ki nou annan sa desilting.  Se sa ki nou pe fer travay lo drenaz.  Se sa ki nou pe fer lezot leveling of the school ground.  Sa i pou in terms of mitigation travay ki nou pe fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Kestyon No.6.  Onorab Phillip Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab donn detay lo lekel sa batiman ki pe ganny konstri kot lekol segonder Anse Boileau, e ki’n arete pou en pe letan?

  1. Konbyen letan eski konstriksyon in arete?
  2. Kwa ki pe fer ki konstriksyon in arete?
  3. Kan proze pou rekonmanse e konplet?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker baze lo dernyen lenformasyon kot Seksyon Proze sa batiman kot lekol Anse Boileau Segonder ki ti pe ganny konstri ti’n arete depi 2017.  Proze ti pe ganny antreprann par MLUH sa letan.  Me akoz serten difikilte lo kalite travay ki ti pe ganny antreprann, travay ti bezwen arete.

Sa case in pran en pe letan pou rezourd.  E ler Minister in ganny son bann zofisye proze kalifye nou’n repran proze.  Nou’n bezwen re tender, akoz Kontrakter ti’n sorti lo site.  Sa batiman i konpri en lasal a manze, en multi purpose hall, en library, e 3 laklas.

A ler aktyel proze in re konmanse e dapre Kontra i ekspekte ki i pou konplete lafen Out 2019.  Proze sa voyaz pou kapab donn pri akoz in fini ganny allocate.  Proze pe kout anviron R2.8milyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Minis, eski ou kapab dir nou la aktyelman la depi 2007 eski bann etidyan segonder i annan en landrwa pou zot pran zot repa?

 

MR SPEAKER

Mersi.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker definitivman nou bezwen fer le neseser, nou bezwen annan en plan B.  Nou bezwen fer provizyon zanfan kot i pou annan en landrwa, akoz i annan zanfan ki manz school meals.  I annan zanfan ki sorti dan lakour avek zot manze pou vin kot lekol.

So nou’n bezwen fer provizyon pou bann zanfan kapab annan en landrwa ase konvenab, pa en lasal a manze me en landrwa kot zanfan i kapab asiz.  Me pou le moman nou pe servi bann laklas e osi Social Economics Room kot zanfan i kapab pran zot repa ziska ler zot a kapab ganny zot nouvo lasal a manze.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wavel William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis oparavan menm letan proze ti pe fer, konbyen ti’n ganny bidzete Minis?   Epi eski i annan en bon evalyasyon ki’n ganny fer lo sa striktir ki dapre ki mon’n – resers ki mon’n fer i annan si mon pa tronpe apepre en 7an.  Eski i annan en bon evalyasyon ki’n ganny fer pou asire ki – enn – sa striktir i ankor ase for e stab?   Pou fer sir ki nou pa pe al fer bann depans ki pa neseser ouswa vwar li dan en fason global pou fer sir ki – enn – lekol segonder i ganny li en bon lenfrastriktir ki a dir en bon pe letan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Orizinalman sa proze ti pe kout 3.2milyon.  Lo kote evalyasyon ki’n ganny fer, wi sa nouvo Kontrakter ki’n antre lo proze avan ler, ki’n konmans fer son travay, in fer en evalyasyon e in menm fer nou konpran dan Minister ledikasyon poudir i annan kek problenm avek bann dibwa ek feray ki i pou bezwen re aranze akoz nou konnen dibwa dan lezir ditan in ganny – in travay i tord,  so i pou bezwen fer le neseser pou  li kapab aranze, avan ler i kontinyen avek sa proze.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker Minis ti kapab dir nou si proze orizinal ti 3.2milyon, e la letan zot in re tender i 2.8milyon, e an menm tan pe nonm serten problenm dan bann defo ki bezwen ganny aranze.

Eski i kapab dir nou egzakteman lo ki staz sa proze ti’n arive?  E eski sa bann defo ki i bezwen korize – konmsi pou – eski sa 2.8 pou enkli aranz sa bann defo?  Sa i enn.

Apre sa Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek nou ki mannyer zot court case in pase?  Parski ou’n dir ki ti annan en arbitration ki ti bezwen ganny fer.  Ki mannyer in pase?  Lekel ki ti sa kontrakter avan?  E lekel ki kontrakter ozordi?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker. Staz proze kot ti’n arive, ti’n fini mont striktir an blok e ti’n konmans pas dibwa anler sevron pou kapab met tol.  Apre ti pou annan lezot parey laport, lafnet eksetera pou kapab konplete.   E of course sa Kontrakter avan ler i ti a bid pou sa proze, i ti bezwen al fer en vizit parey nou fer pou tou lezot.  E dan son vizit ki ti’n vwar sa bann challenges ki i annan dan dibwa, dan feray, e sa in ganny enkli dan son kou pou sa proze ki i pe al antretenir.  Mon pa konnen si zot permet pou dir non Kontrakter?   Permet?

 

MR SPEAKER

Wi Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Ok.  Kontrakter avan ti en lakonpannyen ki ti apel DNC e Kontrakter prezan i enn i apel ANH.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mers Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker Minis pa’n reponn mwan an relasyon avek sa arbitration.  Parski mon anvi konnen konbyen ki zot in pey sa Kontrakter avan an total pou nou kapab konnen konbyen finalman sa proze pou koute?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Parey nou konnen ti napa en court case, me ti en ka ki ti pe ganny antreprann par MLUH avek sa Kontrakter avan.  So mon pa pou kapab dir ou la Mr Onorab konbyen egzakteman sa Kontrakter in gannyen.  Me solman nou a kapab find out e nou ava fer ou konnen.  Mersi

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava kontinyen kestyon  No.7.  Onorab Francois Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker.   Bonzour tou dimoun.  Eski Minis Simeon  i kapab donn detay sa Lasanble lo kan eski sa nouvo lekol pour Lagrikiltir e Ortikiltir pou konmans ganny konstri?  Ki landrwa eski Gouvernman i annan lentansyon fer sa konstriksyon?  E ki bann mezir ki zot pe planifye, pou minimiz deranzman bann etidyan dan zot laprantisaz, kan sa lekol pou ganny konstrir?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.   Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker. Mr Speaker finansman pou Lenstiti Lagrikiltir ek Ortikiltir, i tonm anba en proze Kuwait Funds ki annan de konponan.  Savedir en konponan pou konstriksyon Lagrikiltir ek Ortikiltir e en lot konponan pou konstrir La Rosiere Primer.

Sa 2 konponan dapre lakor ki’n ganny sinyen avek Kuwait Fund i bezwen mars ansanm e konmans ansanm.

Proze Lenstiti Lagrikiltir ek Ortikiltir, in ariv en staz ase avanse ; savedir plan larsitektir in fini ganny aprouve e in ganny prevwar ki travay konstriksyon pou konmans dan katriyenm kar sa lannen.

Lenstiti Lagrikiltir ek Ortikiltir, pou ganny konstrir lo menm site, lo menm teren Anse La Mouche.   I annan en pe travay preparasyon ki bezwen ganny fer.  Par egzanp i annan en semen ki travers dan milye lakour sa lenstitisyon.  E sa i bezwen ganny re pozisyonnen pou permet akse zabitan ki pe servi sa semen aktyelman.

Mr Speaker, pou kapab konstrir Lenstiti Lagrikiltir ek Ortikiltir lo son teren aktyel, i neseser ki serten akomodasyon tanporer i ganny met a dispozisyon bann etidyan sa lenstitisyon pou ki zot letid ek laprantisaz i kontinyen san okenn enteripsyon.

Pou sa arive, en lespas kot lekol Grand Anse Mahe primer in ganny met a dispozisyon Lenstiti Lagrikiltir ek Ortikiltir, pou son laspe laprantisaz ou son formasyon akademik.  E sa i pou pran plas parey mon’n dir kot lekol Grand Anse Mahe Primer.  Lezot fasilite pou laspe pratik ek resers, pou ganny fer kot sant resers Lagrikiltir Anse Boileau.

Minister i deza an konsiltasyon e vizit teren par Minister Lagrikiltir, lekol, PTA, Konsey Lekol Grand Anse Primer.  Sa in ganny fer pou fasilit sa mouvman tanporer pou Lenstiti e Lagrikiltir ek Ortikiltir.  Pou sa materyalize, Minister pou osi bezwen antreprann serten travay kot lekol Grand Anse Mahe, pou nobou akomod sa bann etidyan ek staff laba.  I annan en Komite enter ministeryel Minister Lagrikiltir ek Minister Ledikasyon, ki’n ganny met an plas pou kordin sa tranzisyon ; sa mouvman  bann etidyan avan ki konstriksyon i konmanse lo teren Anse La Mouche.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Minis zis pou –  mersi pou larepons.  Zis pou bann etidyan e menm  bann teachers pou zot vreman konpran mon  bezwen en larepons senp.  Eski sa – ou’n dir poudir sa loan i annan 2 proze ki i pou mars ansanm.  Eski i pou sa lannen Minis?  Ouswa i pou lot lannen ki konstriksyon i kapab konmanse?  Zis pou met sa dan latet dimoun pou nou konn dat egzakt apepre kan eski sa konstriksyon i kapab konmanse?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Parey mon’n dir dapre plan, dapre plan ki an mars la, konstriksyon i sipoze konmanse, katriyenm kar sa lannen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Minis.  Mersi Mr Speaker.  Minis eski ou kapab dir ek sa Lasanble, ki konponan bidzeter sa proze?

E dezyenmman si o ti kapab osi eksplik nou, an vi ki ti annan serten konstrent lekipman modern, eski dan sa proze osi Minister pe fer provizyon pou sa lekol, ler in fini ganny konstrir annan bann lekipman modern pou zot bann etidyan servi?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Ankor enn fwa nou pa ankor tender proze.  So mon pa tro konnen si nou kapab dir konbyen i sa sif la.  Me solman mon kapab fer ou ganny akse avek son kou.  Ok ?

Apre wi dan sa proze i osi enkli tou son furniture, tou son bann lekipman modern.  Tousala i form parti sa lo pou sa proze.  So ler sa lenfrastriktir in fini, Lenstitisyon in konmans fonksyonnen, nou pou vwar nou bann zanfan pe servi dernyen bann teknolozi modern pou Lagrikiltir ek Ortikiltir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bann tel lenformasyon ki Minis pou fourni i reste konfidansyel sa Manm – ok?  Akoz sa prosedir tender pe still go on.  Nou pa kapab leak sa bann lenformasyon deor. Ok?  Zis pou bann Manm  pran sa an kont.  Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler pe koz lo sa Kuwait Fund ki Minis pa oule donn lenformasyon, ou bezwen konnen konbyen loan ou pe pran.  Ou pa kapab fer tender, ou konnen konmsi zis dir nou, konbyen –

 

MR SPEAKER

Onorab.  Onorab.  Mon’n fini dir –

 

HON STEPHEN PILLAY

Non, non konbyen sa loan pou ete?

 

MR SPEAKER

Pou pa afekte prosedir tender Minis pa pe kapab devwal sa sonm la.

 

HON STEPHEN PILLAY

Ok mersi Mr Speaker.  Me si mon kapab demann Minis son Bidze ki i annan pou sa nouvo lekol ki enkli bann resours pou bann etidyan parey transportasyon, akoz enn de fwa mon’n vwar etidyan pe marse deryer dan en pick up pe al anmans zerb whatever, e ki mon pa vwar li apropriye pou safety manrmay?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker provizyon pou transpor i pou annan me selman i pa dan sa proze Kuwait.   I pa Kuwait Fund me selman Gouvernman pe fer provizyon pou sa lekol ler in fini konplete zanfan osi i ganny en nouvo bis pou transportasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Wi Mr Speaker.  Mersi Minis.  Mon pe – lo sa transportasyon ki zot pe rode apar dan  zot Bidze dapre mwan Minister, eski parey mon pe demande dan pickup zot pou kontinyen fer manrmay marse deryer ladan pou rezon sekirite?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Wi manrmay i pou arete mars dan pickup akoz sa nouvo transpor ki nou pe gannyen i en coaster.  Ok?  I en 15 seater coaster.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Mon ti a kontan demann Minis lefe ki in nonm lekol Grand Anse Mahe, mon anvi demann Minis si i annan lenformasyon avek li la konbyen par etidyan zot pe mazin transfer kot lekol primer Grand Anse Mahe pou sa lekol tanporer Lagrikiltir?

E dezyenmman Minis lefe ki zot pe fer sa transfer, eski ou Minister pe osi konsider rezourd swa kontrol sa enfestasyon pizon olande, avek karya ki deza pe afekte sa lekol?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker kantite etidyan ki sorti kot sant Lagrikiltir ek Ortikiltir ki pe transfer dan en morso batiman lekol Gran Anse Primer i 47 avek 22 ansennyan.  E pou lo kote pizon avek – mon pa okouran si annan karya dan lekol, akoz nou’n ale nou’n al fer en lobzervasyon – en travay lo la akoz Minister Ledikasyon parey mon dir i annan amenazman ki i pou fer lo sa bout batiman pou kapab transfer sa bann etidyan.

Me lo kote pizon, nou konnen poudir pizon pe vin en menas dan nou pei.  i pa zis lekol Grand Anse Mahe, me i osi annan pizon lekol Anse Boileau.  Nou annan pizon lekol Anse Aux Pins.  Nou annan osi pizon kot SIT, ki nou pe sey nou mye pou nou kapab regarde, ki mannyer nou kapab minimiz zot prezans dan lekol.

E sa i pe kout nou bokou larzan. E nou pe osi vwar poudir sa ki nou fer i pa a long dire.  Akoz ler ou blok en bout, pizon i tant pou li al dan lot bout, ouswa i menm zot dormi lo balistrad lekol.  So nou’n angaz nou avek Minister Lagrikiltir, pou nou esey rode ki solisyon ki nou kapab gannyen pou bann pizon.  E sa ki nou pe fer kot lekol SIT en lesey, ki nou pou kapab prezan bouz avek dan lezot lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis petet sa lesey SIT si i successful, ou a kapab partaz avek nou osi tou kot Lasanble. Akoz nou osi nou pe ganny menase par en popilasyon pizon ki pe kontinyen ogmante.  Bon Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker mon oule demann Minis ki zot plan long term an term fasilite pou sa lenstitisyon?  E dan menm laliny, eski Minis i kapab dir nou si i annan okenn demars pou re negosye sa morso later zis akote, ki Sinwan pe okipe, pou kree lespas pou devlopman a lavenir?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker si mon konpran byen sa ki Mr Onorab pe demande fasilite, nou’n koz lo la nou pe dir poudir sa fasilite ki pou konstrir la i lo sa teren Anse La Mouche, i pou enn ki pou annan tou son bann konponan son bann materyo, son bann fasilite modern.  E sa i sipoze anmenn nou for the next 10 to 15 years pou sa lekol.

Lo kote, si nou annan lentansyon pou acquire sa bout later –  mon krwar mon ti vin dan Lasanble lannen pase.  Nou ti vin reponn en kestyon konsernan sa later ek sa Lagreman ki Gouvernman i annan avek Sinwan.  So si sa i pou ganny fer i pou en negosyasyon ant Gouvernman avek sa developer ki lo sa site.  Akoz i annan en Lagreman ki mon ti vini mon ti eksplike dan Lasanble.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker, ou ava rapel ki Lasanble ti serten Manm ti vizit sa lekol e apre sa nou ti osi demann serten kestyon, sa ki Minis in fek refer avek.  Be mwan mon anvi demann Minis spesifikman lo en laranzman ki ti pe ganny negosye ant lekol avek spesifikman Mr Jean Pierre Morin ki en fermye, lo ki mannyer pou annan en MOU.  E parski sa msye ti’n pare pou ed lekol parske bann etidyan ti ava kapab al menm fer pratik.  I ti pou menm donn serten  lekipman e tou.  Be apre sa konmsi ou a krwar napa nanryen ankor ki’n arive.  Sa msye ti ankor pe atann lekol.  Eski lekol ki pa’n dakor avek sa?  Eski Minister ki pa’n dakor avek sa?  Konmsi ki egzakteman in arive avek sa proze?  Parski apre tou i ti pou dan benefis bann etidyan e nou pa tann nanryen.  Eksplik nou silvouple.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa MOU ki nou pa ankor vreman avanse lo la, me petet osi i ava donn nou en sans la, pou nou revwar li letan nouvo lekol pe konstrir.  Akoz la sa teren pe ganny itilize parey mon pe dir la pou annan bann transpor ki pe trafike ki pe monte desann, eksetera.  So nou ava vwar ler sa lekol i fini pou nou amenaz.  Akoz sa teren la, i annan en bout ki pou lekol li menm.  I pa kot Sinwan li.  I pou lekol li menm li ki bann etidyan ti pe servi pou zot fer bann practicals lo la.

E sa teren  i touzour avek Minister Ledikasyon. So avek nouvo lekol i ava donn nou sa sans pou nou fer sa sinyatir e ler zanfan i move back to Anse La Mouche ler zot lenstitisyon i fini then nou a kapab fer marse sa MOU kot Mr Morin i ava kapab donn sipor bann etidyan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon anvi dir Minis, mon konn tre byen sa teren.  Me menm letan bann etidyan- menm letan lekol anba konstriksyon, sa teren sa laferm  i pou la li.  E se prensipalman lo sa laferm ki si zot pou fer bann practical, i pou lo sa laferm.  Alors menm si fizikman zot pe fer zot teori dan en lot landrwa, lo kote pratik ; konmsi mon vwar li i en pe tro bokou letan e la i fer mwan mazin parol Mr  Tep yer swar lo rezyonal konmsi pou dir ki Minister Ledikasyon i dir ek bann etidyan fer zot target, meet zot target, me selman ou  a krwar Minister Ledikasyon i pa meet son prop target.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou ava fer en fason apre nou sesyon isi pou nou revwar petet i pa’n dan mon latansyon la pou mon al vwar sa memorandum e pou nou fer le neseser. Ok.  E mon ava vwar osi ki bann deroulman bann devlopman ki’n arive. Ok mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a pas lo wityenm kestyon.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Minis mon kestyon i konm swivan:- Eski Minis i kapab donn Lasanble detay lo bann fasilite ki pou enkli dan sa de blok lekol ki pe ganny konstri  enn kot lekol Primer Grand Anse Praslin e  lot kot lekol Segonder Grand Anse Praslin?  E osi konbyen letan ki Minis i anvizaze ki sa de proze i konplete?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lo nivo primer Grand Anse Praslin, i annan en nouvo blok ki’n ganny konstrir ki konpri sa bann fasilite swivan.  Lo ground floor i annan lasal a manze ek pantry.  En multi purpose hall, en sick bay, en blok twalet pou bann garson, fiy ek staf separeman.

Lo first floor i annan en laklas pou P5, en computer room, en resource room, en library, e en performing arts room.  E lo second floor i annan 2 laklas P5 ek 3 laklas P6.  Mr Speaker sa proze i an grand parti konplete.  Tel ki handing over sa blok lekol, i ava ganny fer ver lafen Zilyet enn fwa ki koneksyon elektrisite i konplete.

Mr Speaker an sa ki konsern lekol Praslin Segonder i annan en nouvo blok ki pe ganny konstrir.  Bann fasilite dan sa nouvo blok i comme swivan:-

I annan 3 laboratwar pou Lasyans, 2 prep rooms, en Deputy Heads office.   Sa lo first floor i annan en staff room ek pantry, 4 laklas S4.  E lo second floor i annan en laklas S4 avek 5 laklas S5.  Proze aktyelman i 80poursan konplete e i ekspekte konplete ver milye Zilyet 2019.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Minis eski ou kapab dir nou konbyen sak sa de proze pou koute?  Mon krwar la ou kapab dir nou par lefe ki proze in fini ganny tender i lo son dernyen faz.

E mon lot kestyon i regardan lakres.  Lakres Grand Anse Praslin ki sipoze move kot – primer Grand anse Praslin mon konnen orizinalman sa second floor ti ganny azoute pou accommodate bann manrmay lakres.  Be la ki ou pe dir ki P5 ek P6 ki pou move lo sa second floor  alor kote ki zot pou bouz – lenformasyon ki mon pe gannyen eski zot anvizaze bouz bann manrmay lakres dan kot P1 ouswa kot P2 i ete.  Me eski zot pou move sa bann manrmay dan sa bann nouvo laklas san ki zot fer okenn renovasyon?  Or zot anvizaze fer renovasyon lo sa bann existing classroom avan ler ki manrmay lakres i bouz ladan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker kou pou sa de proze separeman 15milyon pou lekol segonder e 8milyon pou lekol primer.  Mouvman zanfan lakres ki pou le moman zot obor Legliz laba.  E sa teren pa pou Minister Ledikasyon, so zanfan pou move dan – ler nou’ fini sa blok la parey mon’n dir sa bann laklas 5enm katriyenm zot pou move dan sa nouvo blok e nou, nou pou kapab amenaz sa lot blok kot zot sorti la pou nou kapab house bann manrmay lakres.

Akoz nou’n bezwen fer sa blok ki la.  Akoz problenm se ki pou zanfan lakres, nou pou bezwen fer zot ankor en fwa ase vit, akoz nou pe ganny demande pou evakye laba.  E se sa ki nou ti’n fer sa blok pou nou kapab move serten fasilite ladan, pou clear lezot landrwa pou lakres.  E pou lakres antre i pa pou merit en kantite amenazman akoz i pou zis en pe lapentir, enn de laport, lafnet pou aranze.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon nou’n ariv lafen nou seri kestyon ordiner.  Nou ava prezan pran sa Kestyon Irzan.  Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Kestyon i lir koumsa:

Eski Minis pou Ledikasyon i kapab enform sa Lasanble avek en capital ‘’L’’ ek bann paran zanfan Lekol Primer Anse Aux Pins, kan ki boundary wall pou ganny fer, akoz an se moman i annan tro bokou vol ki pe pase kot sa lekol?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker proze miray ki pou ganny fer toultour lekol Anse Aux Pins Primer, ti’n fini ganny soumet kot Procurement pou bann prosedir tender. Me akoz in annan en appeal lo desizyon tender, proze in ganny retarde.  An se moman proze i kot Review Committee.  E si tou keksoz i mars byen nou ekspekte ki proze pou konmanse ver mwan Out.  Konstriksyon sa miray i ekspekte pran 2 a 3mwan pou konplete.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Minis antretan ki nou pe esper sa bann prosedir e konmansman sa boundary wall ki mon prezimen i pou an blok,  eski son Minister ti a konsidere pou repar sa bann trou ki annan dan fence, ki permet bann dimoun antre e komet bann vol dan lekol, ki en disturbance pou lekol definitivman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Onorab miray ki pou fer otour lekol Anse Aux Pins pou an blok.  Konsernan reparasyon chaining fence, mon krwar nou tou nou konnen i en travay futile akoz ou repar li, ou re may li ozordi lannmen ou trouve zot in ouver en lot trou ouswa sa menm trou ki zot in pas atraver, i fasil pou dimoun ganny akse avek lekol.  E se sa ki nouvo baraz ki nou pe fer i pou an blok pou nou kapab at least minimiz sa bann access ase fasil kot lekol.

E pou osi – nou’n osi fer en pe travay pou sekirite lekol.  Sa ki nou’n fer se ki nou’n met ankor en pe lalimyer sekirite kot lekol.  Nou’n sekiriz en pe pli byen bann lafnet, bann laport dan bann laklas, pou fer sir ki si akoz nou pa pe kapab pou le moman parey mon’n dir pou anpes voler antre.  Oubyen at least ler zot antre zot pa pou  ganny bokou keksoz pou al avek, ouswa keksoz valer pou zot al avek.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minis in koz lo sekirite ki pe re anforsi. Met lalimyer, lafnet ban zafer.  Eski Minis i kapab donn nou en pe detay lo sekirite personnel ki zot annan dan sa lekol?  Konbyen i pe koute? Konbyen zofisye i annan sirtou aswar ki pe travay pou met li an sekirite sa lekol?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou annan en security firm ki pe travay kot sa lekol e i annan en sekirite lizour akoz lizour nou osi annan wardens ki la, me aswar i annan de zofisye sekirite ki kot lekol.  Mon napa egzakteman konbyen ki nou pe pey zot par mwan, me selman i en lenformasyon ki readily available nou a kapab fer ou gannyen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.   Mersi Minis.  antretan ki zot pe esper fer miray eski Minis i konsidere kekfwa re anforsi sekirite personnel dan sa lekol, sirtou lo sa bann baro dan bor ki annan plis patrol, Lapolis a koz en pe avek zot pou ankor si zot kapab konsidere konmsi pou met sa lekol an sekirite pou sa bann teachers, manrmay pa perdi keksoz letan zot al se zot aswar.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker. Mon krwar se sa ki nou’n meet de sekirite aswar.  Nou’n ranforsi?  Non?  Non ti annan de manm nou ankor annan de.  Pardon pou sa.

E pou materyo.  Materyo ki ti’n ganny vole vi ki si sa sekirite li ki – sa security firm li ki ti pe travay lamazorite ki ler li ki ti pe travay in ganny refund.  Savedir zanfan pa’n perdi an term lekipman ki i bezwen akoz zot in already rann Minister Ledikasyon sa bann lekipman ki ti perdi ler zot ti pe travay.

So nou an konsiltasyon avek sa firm, sa security firm e nou pe osi met sa sityasyon byen anba kontrol dan nou lobzervasyon.  So si nou vwar poudir i popu nesesit akoz la mon krwar en mwan in apepre in pase depi sa dernyen vol, nou pa ankor ganny lezot vol, dapre lenformasyon ki mon’n gannyen sorti kot lekol.  So nou ava gard li anba lobzervasyon e si i neseser pou nou kapab demann sa firm pou ranforsi sekirite, then Minister Ledikasyon i ava pran sa step neseser.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Minis in nonm en appeal ki pe ganny fer.  Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble sa appeal i konsern apepre kwa? Si bann tenderers ki pe appeal konmsi i konsern kwa sa appeal?  E apre si sa boundary wall pou pas kot sa fence i ete aktyelman ouswa i annan bann bout an plis ki zot pou met ansanm?  Akoz mon aprann osi i annan en bout later an plis kot lekol ki vacant i around lanmenm la?  Mr Speaker mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker. Sa appeal parey mon’n dir i appeal lo nivo tender.  Akoz sa dimoun ki’n bid, sa bidder li i pa dakor avek the outcome of the tender.  So petet i vwar poudir it’s not fair or i annan problenm ladan so in fer en appeal. So this is the appeal kot tender Board.

Konstriksyon boundary wall, sa boundary wall ki pe fer otour lekol Anse Aux Pins the perimeter i 440 met.  E i pou pas obor kot SPTC i ete e fer letour antye kot lekol ki osi teren pou Minister Ledikasyon e i pou arive ziska kot baro larantre devan.  Savedir the whole of the school i pou dan fence e apre nou pou annan sirman bann access gates par milye.  Me selman pou le moman teren par deryer i teren pou Minister Ledikasyon. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  E si Minis in reponn sa kestyon mon ava retir li.  Eski Minis i kapab donn nou en timeline lo kan eski sa proze ti ganny anvoye pou tender?  Kan eski tender ti ganny resevwar?  Kan eski Kontra ti ganny donnen avek en dimoun?  E kan, ki dat ki appeal ti ganny prezante?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.   Pou le moman la mon napa sa lenformasyon ki montre kan ki i ti tender.  Me selman nou konnen poudir tender ti ganny ouver le 22 Oktob 2018.

 

MR SPEAKER

Minis i napa lezot lenformasyon i dir le 22 Oktob zis kot tender in ouver.  Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon pe demann sa kestyon en pe dan nou responsabilite.  Mon pe koz osi lo lapar tou bann Manm ki dan FPAC.  Parski enn bann leskiz, oubyen en bann keksoz ki nou  tande tro souvan, se tender in al lo appeal, Procurement ensidswit.  Me mwan mon pou dir ki e Minis mon mazinen i ava dakor avek mwan, ki si tender in ouver depi le 22 Oktob 2018 e ki sa proze ti dan Bidze 2018, i pa akseptab ki an Zen 2019 nou ankor pe fer letour !  I pa akseptab ditou.  E alor mon anvi demann Minis dan son Minister eski i annan en dimoun spesifik ki fer sa follow up konstan lo sa bann kalite keksoz?

Akoz apre Mr Speaker, ou konnen ki arive.  Minis i enportan pou li konpran sa.  Apre sa nou dan Lasanble nou ganny akize.   E letan mon pe dir nou ki ganny akize  pa pe dir zis en kote latab.  Nou ki ganny akize me kan o fet Bidze in fini ganny aprouve pou fer sa proze e ki i annan en problenm en lot landrwa.  E nou anvi konnen ki sa bann kalite problenm pou nou kapab met lanfaz lo la.

E Minis petet ou annan sa lenformasyon pou dir avek nou appeal, si tender ti ouver 2 Oktob 2018 e ordinerman en dimoun i ganny 10 zour pou li fer en appeal.  Ok 10 zour.  Si le 22 Oktob i vedir ki lafen-di-mwan Oktob ti’n devret fini lodge son appeal.  E apre sa i pa pran 6mwan, 8mwan pou Tender Board donn son larepons!

Alor konmsi nou ti ava  ganny tousala Mr Speaker akoz ozordi i annan sa mouvman en pe dousman e parey Minis in dir apre nou ki ganny akize konmkwa nou pe tarde kan larzan i deza egzakteman parey bann staff SRC yer.  Bidze in fini ganny aprouve par Lasanble Nasyonal me selman zot Scheme of Service i ankor absoliman parey apre sa problenm i arive.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis, leklersisman.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mon pa pou tro kapab eksplik sa prosedir kot appeal i ankor pe debat lo la, i ankor pe sa akoz tender pa ankor ganny ofer avek kontrakter. Me selman – ok akoz la parey mon’n dir i kot review committee.  Li ki pe fer sa – ki pe vwar sa appeal e ler zot a pran en desizyon then proze i ava demare.

E pou follow-up lo la dan nou seksyon proze dan Minister Ledikasyon nou annan nou bann project managers.  E bann project managers i annan zot en group lekol ki zot ansarz.  Nouvo batiman, renovasyon whatever, zot annan zot group lekol ki zot travay avek e se zot ki fer sa swivi e sak proze i annan son file, e zot ki fer sa swivi pou regarde kote, ki zistans in arive.  E se sa lenformasyon parey mon’n gannyen ki dir poudir i ankor kot Review Committee pou sa proze miray Anse aux Pins.  Me selman sa i fer pa zis pou sa enn, pou tou lezot proze ki Minister Ledikasyon i antreprann dan bann lekol bann project managers i annan zot file e zot follow-up lo la.

E tou le semenn dan Minister ledikasyon nou annan en komite ki nou apel nou komite Infrastructure Planing and  Project Management e nou meet tou le semenn konman en gran group.  E alternate on a fortnightly basis bann projects officers zot meet avek zot seksyon zot direkter e semenn apre zot anmenn sa kont randi kot nou dan sa group Komite kot bann dimoun i appraise themselves of the progre ki sa bann proze dan lekol pe marse.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker avek ou permisyon e avek permisyon tou bann Manm lo FPAC, mon pe demande ki nou osi tou nou pou ekrir Procurement Oversight Unit avek Tender Board pou nou ganny en timeline.  Akoz i enportan osi pou nou kapab balanse ant sa ki en Minister i dir nou e avek sa ki en lot pou nou kapab idantifye problenm.  Akoz sa ki nou pe ganny dir la Mr Speaker, en miray ki ti sipoze fer dan Bidze, anba Bidze 2018 nou pe fini antre dan dezyenm parti lannen 2019 i senpleman pa akseptab!  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Point noted.  E nou ava fer le neseser.  E petet osi sa i a kapab ed Minister Ledikasyon  osi tou pou li kapab akonpli sa proze.  Akoz si i annan en timeline pou appeal, kan appeal i sipoze ganny fer, konbyen letan sa appeal i sipoze ganny deal avek 6mwan, 8mwan pli tar mon pa krwar mwan osi  ki i akseptab.  E i met retar Minister Ledikasyon son proze.  Bon nou ava fer le neseser.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis lo size sa review, eski Minis i satisfe ki son Minister i ganny ase lenformasyon oubyen ganny lenformasyon avek bann antite ki pe deal avek sa size review?  E oubyen eski i santi poudir parey dan ka kot nou vwar bann travayer Customs pe dir lo televizyon yer swar i paret ki i annan en mank kominikasyon ki egziste ant bann diferan nivo bann antite ki fer ki parfwa sa dimoun ki sipoze pe resevwar sa lenformasyon i pa pe ganny li parey i devret pe gannyen. So eski ou satisfe ki zot pe ganny sa kalite lenformasyon petet mon pa pou demann ou lopinyon.  Ki bann mezir ki ou’n met an plas dan Minister la pou fer ki ou annan en striktir follow-up?  Pa zis lo nivo project officer me ki ou annan en dimoun de dimoun dedicated ki li i bezwen follow-up lo tou bann proze, kote zot ete, e pe donn en review Minister ledikasyon avan ki budget cycle e budget planning i konmanse ?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Lo nivo Minister Ledikasyon nou osi annan nou Procurement Manager e li osi i fer sa follow-up.  Li osi i dan sa Komite ki meet fortnightly e demen i enn nou zour, nou meet tou le Mardi so demen – (sorry) ozordi ki sipoze nou zour, Mardi.  Fortnightly dan Mardi nou ganny en kontrandi lo progre bann proze ki Minister Ledikasyon pe antreprann. Si petet in annan en retar ouswa en blokaz somewhere, me selman parey mon’n dir nou, nou ganny – mwan spesyalman mon’n ganny sa lenformasyon sorti kot zot pou enform nou lo progre sa bann proze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon mon ti a kontan remersi Minis avek son lekip ek son lekip, me nou konnen Minis pou retournen apre midi 2er ansanm avek Minis Didier Dogley ki pe reprezant Vis-Prezidan, pou vin reponn kestyon ki sorti kot Leader Lopozisyon Private Notice Question. Mon ti a kontan  remersi Mrs Delcy, Dr. De Commarmond e Mr Belmont ki’n spend bomaten parmi nou.  E apre midi nou ava vwar Minis Simeon ankor ek Dr. Barallon e lezot zofisye ki pou vini.

Avek sa nou ava pran en Break e nou pou re pran nou travay 2er.  Wi zis en pti moman.  Wi zis en pti moman, mon zis remind bann Manm HiV/AIDS SRHR Committee ki zot pe meet toudswit dan Committee Room 2.  Apre ABC nou pou meet 1.15 dan Speaker’s Conference Room.  Nou ava pran Break e nou retournen 2er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.  E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e pe kontinyen swiv travay Lasanble Nasyonal.  Nou pou kontinyen nou travay parey nou ti’n dir bomaten, avek Private Notice Question anmennen par Leader Lopozisyon Onorab Ramkalawan.

Mon ava demann Parliamentary Reporter pou apel le 2 Minis avek bann zofisye.

Mon anvi fer rapel bann Manm ki Zedi, Vandredi Lasanble pou kontinyen son travay lo Civil Code, e nou pou fer li parey nou ti fer lannen pase, kot nou pou re organiz  Members Lounge  e nou pou fer deba.  Nou pou osi enterakte avek manm piblik deor parey nou ti fer lannen pase, kot bann dimoun ler pe swiv sa deba Civil Code, zot anvi anvoy serten konsern kot bann Manm zot a kapab fer li, pou nou kapab ganny sa enteraksyon osi  ki petet plizyer dimoun pa ti ganny sans fer, ler Civil Code ti pe fer letour ; i ti pe fer White Paper Stage.  Akoz sa i pou sa moman pou nou kapab enterakt avek Manm Lasanble.

So nou pou fer li Zedi e Vandredi.  E i pou ganny transmet live by SBC. 

        Bon mon ti a kontan dir en bonn apre midi e swet labyenveni ankor enn fwa Mrs Jeanne Simeon – Minis responsab pou Ledikasyon e Human Resource Development.  Minister i ganny akonpannyen par Dr. Linda Barallon ki Sekreter Prensipal e Mrs Nadia Lauricourt ki CEO Agency for National Human Resource Development – ANHRD. 

E osi bonn apre midi byenveni Minister Didier Dogley ki pe reprezant Vis-Prezidan. E Minis i ganny akonpannyen par CEO IDC – Mr Glenny Savy.  E CFO Chief Financial Officer of Air Seychelles – Mr Michael Berlouis.

Le de Minis ek zot lekip, ankor enn fwa bonn apre midi e welcome dan Lasanble Nasyonal.  Nou ava al direkteman lo kestyon.  E mon ava donn laparol Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.   Bonn apre midi Minis tou lede Minis ek zot delegasyon.

Mr Speaker si ou ava permet mwan avan nou ti pran Break lo sa previous question an relasyon avek Procurement, mon ti dir ki nou pou ekrir Procurement pou nou ganny en larepons.

E si ou permet mwan, mon ava dir sa larepons ki nou’n fini gannyen.

 

MR SPEAKER

Go ahead. 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker kot Procurement zot in fer nou konpran ki i pran 1 mwan maximum 30 zour pou en appeal.  E dan ka sa sityasyon la zot pe dir avek nou, ki zot osi atann sa Minister oubyen sa Agency pou follow-up.  E sa ki’n arive dan avek Minister Ledikasyon, zot pa’n fer sa follow-up  neseser pou zot nobou ganny sa dispensation pou zot built. 

E ki atraver nou entervansyon ; atraver nou entervansyon bomaten, dispensation pe ganny drafte e Minister Ledikasyon pou ganny son dispensation ozordi, oubyen demen pou li kapab fer sa miray.  Alor i en kestyon entervansyon follow-up e pou pouse pou bann keksoz parey arive.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Se sa ki mon ti pe dir taler.  Petet sa travay ki FPAC i a fer i a kapab ed Minister Ledikasyon pou li bouze ek son proze.  Mersi bokou.  Ok kestyon Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, eski Minis pour Ledikasyon ek Resours Imen ek Minis responsab pour ladministrasyon bann zil, i kapab dir sa Lasanble ;

  • konbyen zenn Seselwa ki’n termin zot lantrennman koman pilot pandan sa dernyen 4an ki pa ankor ganny en lanplwa?
  • Konbyen ki ankor pe fer lantrennman e kan zot pou termin sa lantrennman?
  • Konbyen ki lo lalis pou komans zot lantrennman byento?

E finalman dan sa de lakonpannyen parastatal ki annan avyon, konbyen pilot etranze ki pe ganny anploye?  E eski minis i kapab dir nou si sa trwazyenm lakonpannyen avyon prive i annan pilot etranze ki annan GOP?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon ava pas laparol avek Minis Simeon swivi par Minis Dogley.  Minister. 

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker, tou bann Manm dan Lasanble.

Pou konmanse mon ti a kontan remersye Onorab Leader Lopozisyon pou son entervansyon kot Komite Evalyasyon bomaten.  Si son     krousad parey nou dir in abouti a en keksoz pozitiv, ki nou proze i kapab konmanse, so mon dir li mersi bokou.

Me mon still pou mentenir pou dir nou bann dimoun zot fer follow-up.  Petet i depan ki nivo zot koz avek, e ki nivo osi entervansyon i ganny fer ki nou pe ganny en rezilta pozitiv.  Me ankor enn fwa mersi bokou pou sa sipor e par ou entervansyon.

Mr Speaker mon pou reponn kestyon No.1, 2 avek 3 ki annan pou fer avek formasyon.   E answit mon koleg i ava pran kestyon No.4.

Mr Speaker nou Gouvernman in toultan regard Devlopman Resours Imen, konman en resours ki devret ganny bokou lenportans.  E in toultan pran li konman son priyorite pou donn bann zenn Seselwa loportinite epou zot swiv formasyon dan en domenn ki zot in swazir, e ki a lafen zot kapab zwenn lemonn travay avek zot kalifikasyon e kontribye dan devlopman nou pei.

Group Zenn Pilot, i enn sa bann group ki in resours byen enportan pou Sesel dan son parkour devlopman.  Akoz formasyon pou zenn pilot in konmans bokou, bokou lannen pase.  E nou annan bokou pilot Seselwa ki ozordi pe fer flote nou drapo dan bann lorganizasyon enternasyonal e osi rezyonal.

Pou training avek 43  Air School South Africa, sa ti demare anver lannen 2000.   E dapre statistik ki’n gannyen depi 2001 ziska 2016 i annan 41 pilot ki ti konplet zot formasyon.  E depi 2017/2018 ankor 18 pilot ti konplet formasyon ki ti fer en kont 59 an tou.   Ladan i annan osi 4 ki pa ti reisi dan zot formasyon.

I annan 6 pilot ki’n konplet zot formasyon an Desanm 2016 e an Desanm 2016 ek Me 2019, ki pa ankor ganny lanplwa.

E dapre lenformasyon i annan enn dan sa 6 ki dan ki i ti dan en lanplwa.  Me malerezman son lanplwa ti ganny terminated baze lo movez kondwit.

En lot in ganny loportinite lanplwa me pa pou fly dan domenn lavyasyon, pou fer ground work kot IDC, me i pa’n aksepte.  E 3enm sa ki nou aprann i pa pe travay full-time me i pe fer part-time dan en biznes fanmir.  Sa 3 lezot zot, zot aktivman pe rod lanplwa.

Mr Speaker i annan 14 pilot ki ankor pe swiv formasyon kot Air School.  Ladan 3 pou fini an Out 2019.  2 pou fini an Me 2020 e 9 an Septanm 2020.  Parmi sa 14 i annan 3 ki sorti kot Seychelles Air Force.  E ler zot fini dapre zot Bond, zot pou retourn dan lanplwa kot Seychelles Air Force. 

        1sa 9 ki pe retourn an Septanm 2020, vi ki zot ti ale an 2018 e dan sa letan nou ti already annan sa 6 ki pa ti dan lanplwa, zot ti’n fini fer zot swa karyer e zot ti dan faz pos- segonder.  E Gouvernman ti pran en desizyon ki ti allow zot pou kontinyen zot formasyon malgre a se moman ti konmans e diskit lo en moratorium pou pilot, akoz zot ti’n vwar pou dir ti annan bokou lo marse san en lanplwa.

Sa 9 ki pou retourn an Septanm 2020, zot in ganny counseling avan zot ale.  Zot in ganny dir pou dir wi Gouvernman pe ed zot pou zot formasyon, me i pa garanti en lanplwa ler zot retournen.

Zot ti’n ganny demande pou siny en dokiman, avek zot paran zot sponsor, ki ler zot ti retournen i posib ki zot pa pou ganny en lanplwa koman pilot me i kapab annan lezot travay dan domenn lavyasyon kot zot a kapab ganny anploye.

Dan sa 9 fodre note ki ladan 5 i lo partial scholarship ; savedir zot paran pe kontribye en parti zot pou zot formasyon.  Tandis ki 4 lo zot en full scholarship; savedir zot in nobou kapab ganny sa minimum 18 pwen ki dapre Policy Scholarship. 

        Mr Speaker an se moman parey mon’n dir i annan en moratorium, ki’n vin an fors an Zanvye 2018 e lo formasyon bann pilot.   E pou sa lannen nu napa bann zenn recuit ki sorti dan nou bann sant profesyonnel, ki pe al fer training konman pilot.

Me i annan en kandida in- service ki sorti kot SAF – Seychelles Air Force, ki li i pe swiv i pe al swiv training, e sa i dapre plan devlopman, plan training son lorganizasyon.  E ler i fini son formasyon i pou kontinyen son lanplwa kot SAF.  Savedir son lanplwa i garanti.

Mr Speaker formasyon pilot pandan sa peryod 2016, 2019 in kout Sesel en total R25.5milyon.

Dan cohort 2016 ti annan 10 pilot ki ti al swiv formasyon.  Dan cohort 2017 ti annan 8 e ladan ti annan 3 ti partial scholarship e 5 ti school scholarship. 

        Sa premye cohort 10 pilot zot tou zot ti fully funded by the Government.  Savedir zot annan en full scholarship. 

        An 2018 i annan 13, 7 ladan i fully funded e 6 in ganny partial scholarship.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.  Mon ava donn laparol Minis Didier Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre Midi Mr Speaker, Onorab e tou dimoun ki pe ekoute kot lakour.

Pou mwan reponn sa kestyon katriyenm kestyon i enportan ki nou konpran zefor ki’n ganny fer kot devlop kapasite bann zenn dan domenn lavyasyon isi Sesel.

Gouvernman ti konmans envestir dan en progranm train Seselwa pou vin pilot anviron 40an pase.  Annefe an 1989 bann premye pilot apre ki Air Seychelles ti konmans long-haul flights an 1983 7 pilot Seselwa ti’n fini ek zot lantrennman e zot ti al training pou anvol bann       B767       an Seattle – L’Amerique.

Ozordi bann premye batch sa bann pilot, zot pe ariv laz retret konman pilot apre tou sa bann letan ki zot in travay konman bann pilot avek Air Seychelles e osi bann lezot airline.

Me Gouvernman pa’n aret la in kontinyen son progranm.  E ozordi plis ki 100 zenn garson avek fiy, ki’n pas atraver sa progranm in vin pilot.  Si nou konpar par latet par habitant Sesel i probableman pei ki’n prodwir plis pilot parmi bann pei ki pe devlope.

Bokou zot in menm al travay pou bann gran lakonpannyen etranze.  E zot pe anvol bann gro avyon partou dan lemonn.  Annefe i annan en progranm ki’n mars tre byen ki’n donn bokou nou bann zenn loportinite pou zot viv zot rev.

Si nou regard bezwen pou pilot dan pei, nou pou vwar ki Sesel i ankor bezwen pilot e bann profesyonnel dan domenn lavyasyon.  Tou lede IDC avek Zil Air, zot pe anploy etranze ki zot ti a voudre ranplase avek Seselwa.  SCAA osi pe rod bann zenn pou travay konman air traffic controller e osi dan domenn safety e lavyasyon, e loperasyon lavyasyon.

Air Seychelles pandan zis sa dernyen 3an, in perdi li 9 pilot ki’n al travay avek bann lakonpannyen aletranze.  IDC osi ant 2012 a 2016 ti perdi li 10 pilot.  Sa metye annefe ler nou regard li i enn ki tre mobil.  E bann pilot i pa neseserman reste dan menm landrwa toultan.

E demann pou pilot dan lemonn i kontinyen ogmante akoz trafik aeryen  osi kontinyen osi kontinyen ogmante.

Sa i vedir ki nenport ler pilot i kapab kite e al travay aletranze e i neseser ki bann lakonpannyen aeryen isi Sesel i kapab ranplas bann ki deside pou kite.

Aprezan mon ti a voudre donn zot bann detay lo lakantite pilot, ki sa 3 lakonpannyen ki annan avyon avek helicopter zot annan.

Sa 2 lakonpannyen parastatal ki annan pou fer avek aviation isi Sesel se Air Seychelles avek IDC.  Air Seychelles i annan en total 76 pilot, 17 domestic first officers, 18 domestic captain, 18 enternasyonal first officers, 20 kaptenn enternasyonal e 3 i bann trainees. 

        Dan sa 76 pilot ki Air Seychelles i anploye, 74 i Seselwa e zis 2 ki etranze.  Sa 2 pilot etranze, zot annan pli o grad posib pou zot kapab travay konman bann type operating examiners.  Lenformasyon ki mon annan se ki i annan 2 Seselwa ki annan sa kalifikasyon me Air Seychelles i bezwen 4 pou son loperasyon.  Air Seychelles in enform mwan ki tou zot bann post pilot i plen an se moman.

2enm lakonpannyen parastatal, se IDC ki annan 5 pilot Seselwa e 7 pilot etranze.  Parmi sa 5 Seselwa, zot osi annan 3 pilot kadet Seselwa savedir bann trainees, ki zot pe antrennen e i pa posib pou zot pran plis a sa pwen.  IDC i pou zis kapab pran nouvo trainee pilot ler sa 3 i kalifye konman senior first officers.  Sa i sipoze arive lannen prosen.

Sa lakonpannyen i aviation prive, ki Onorab pe fer referans avek se Zil Air e li i annan 8 pilot etranze pou helicopter; en pilot etranze ki kapab anvol tou lede avyon e helicopter.  E enn ki anvol zis avyon.  I osi annan 4 Seselwa ki pe travay konman pilot heliclopter, e menn ki pe al training an Out sa lannen pou li vin osi pilot helicopter.  E osi an plis, i annan ankor en Seselwa ki anvol zis avyon.  CEO Zil Air in dir mwan ki annan en pe letan ki zot pe sey recruit parmi sa 6 bann zenn ki’n retournen, ki’n al aprann pilot, pou ganny zot pou kapab travay konman pilot helicopter,  me malerezman ziska prezan zot pa’n montre okenn lentere pou vin travay pou Zil Air.

E an plis parey kestyon in demande, tou bann etranze ler mon’n tyek avek bann dimoun ki ansarz Zil Air avek IDC, zot in dir mwan tou zot bann etranze i annan GOP.   Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  E mon remersye tou lede Minis pou bann larepons presi e kler.

Mr Speaker mon note ki i annan en moratorium la pou lemoman, an term lantrennman pou bann pilot.

Me i annan en keksoz la ki mon ti a kontan kestyonnen.   Ki Polisi Gouvernman letan zot anvoy en dimoun fer lantrennman pou nenport ki lokipasyon, nenport ki metye, me selman Gouvernman i dir avek sa dimoun,’’ Be regard sa nou pe anvoy ou fer lantrennman, pou ou vin piot me selman nou pa asire ki letan ou pou retournen ou pou ganny en plas travay.’’

E petet sa kestyon nou ti kapab elarzir li pou lezot size osi tou, kot letan en zenn i fini  son training e apre sa i retournen i ganny full scholarship Gouvernman e apre ou tande i pe rod lanplwa.

Alors mon ti ava kontan ganny en Polisi kler an term training.  Parske mon ti ava mazinen ki training i al according to needs of the country. 

Dezyenmman Mr Speaker mon ti a kontan si Minis ki ansarz Resours Imen i kapab dir avek nou, an term bann pilot ki’n fini fer zot training e ki pa ankor ganny lanplwa e nou aprann la ki pou dir i annan bann pozisyon ki vakant. Eski zot annan en progranm counselling oubyen en progranm karyer, pou ankouraz sa bann zenn, pou montre zot bann posibilite ki egziste e pous zot da sa bann direksyon?

E la nou pe koz swa dan ladministrasyon aviation, oubyen pou fer sa shift pou vin pilot helicopter – par egzanp.  E menm kot IDC pou zot nobou fer sa training pou zot pran plas sa 7 etranze.   Sa i mon premye kestyon Mr Speaker.

Mon 2enm kestyon;- eski Minis Dogley i kapab dir avek nou, ki progranm spesifik ki IDC i annan, pou ranplas sa 7 pilot etranze avek bann pilot Seselwa?

Akoz nou konnen ki bann alite avyon ki zot annan.  E eski zot annan en progranm konkret pou sa ranplasman?

E mon 3enm kestyon Mr Speaker, se pou mwan demann avek Minis Dogley – Minis ki annan sa responsabilite en pe pou aviation –  ki kalite konversasyon ki i pe gannyen avek sa lakonpannyen prive, pou regarde ki mannyer en Seselwa – plizyer Seselwa i kapab pran sa pozisyon pilot lo sa avyon?

Akoz sa avyon ki zot pe fly, ki mannyer mon ganny en konpran i preski menm, menm kalite avyon avek en twin otte,r e menm posib ki i pli ba ki en twin otter.  Parske la letan nou pe regarde ok ou ava annan twin otter – mon konnen pou dir beachcraft i pli o, dornier osi tou i annan plis.  Parske zot bann avyon ki ler i ganny compress ladan alors i annan en lot sistenm.

Alor kwa ki zot pe fer pou nou kapab pous sa bann zenn – spesyalman bann ki’n ganny zot training depi pli avan pou zot nobou ganny pou zot nobou al dan sa direksyon?

E an menm tan osi malgre ki Minis in dir avek nou ki Air Seychelles, i dir ki tou son bann plas pilot i okipe –  me lefe ki sa bann zenn zot annan en sertifika dan zot lanmen –  eski i annan okenn posibilite pou zot kapab detanzaot fly zis pou kit – konmsi pou zot pa rouye e an menm tan osi pou zot nobou konmans clock en pe plis bann hours?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon ava pas laparol premyerman avek Minis Simeon, apre i ava swiv par Minis Dogley.  Minister.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker i wi nou Policy Training i ki ler en zenn i ganny loportinite pou li al training anba en scholarship swa i en full, swa i en partial scholarship avek Gouvernman Sesel.  Ler i retournen zeneralman, i pou bezwen ganny lanplwa.  Akoz i annan en Bond ki i sinyen pou li travay e rann son larzan ki in al training anba la.

E sa i arive pou 98poursan bann zenn ki retournen, zot asire en lanplwa swa dan sekter piblik, ou menm parfwa zot bond i for the Republic of Seychelles, kot zot osi travay avek bann lakonpannyen parastatal e osi prive.

Me pou sa group pilot parey nou konnen – parey mon koleg Minis in dir, lavyasyon i en sekter tre dinamik.  I kapab ki ou’n planifye pou ou kapab ganny 30 zenn train dan en lespas 10an, me i ariv kek keksoz dan sa sekter ki tre parey nou dir – fluid – dinamik i kapab arive ki ou plan ki ou’n met ater i pa ganny materyalize parey ou ti a voudre.

Par egzanp ler nou ti konmans en training, Air Seychelles ti la konman sa nou lakonpannyen Nasyonal, ki ti pe anploy nou bann zenn pilot.  Me apre nou konnen difikilte ki nou’n vwar Air Seychelles i pas ladan, ki i bezwen redwir son bann vol ki i ti pe fer.  E sa osi in afekte training. 

Mon ti a kontan osi dir ki nou ti ava’n kapab petet letan nou’n vwar pou dir ti annan sa glut in market i annan 6 ki’n retournen pa pe ganny training, nou ti kapab dir met la nou arete la.

Me selman pou met en moratorium osi, ou bezwen konsilte sa zenn ki li in already mazin lo son karyer.  Nou pa pe kapab osi parey nou dir fer son dreams – son rev.  Kas son rev abretman.  Se sa bann ki ti deza dan  pos-segonder kot sa deza follow zot training.  nou’n donn zot sans sa dernyen cohort pou zot ale avan ler ki nou dir, me prezan sa bann lezot nou’n counsel zot menm avan ki zot antre kot SALS depi dan lekol segonder, nou pe dir zot pou dir nou pa pe kapab so esey vwar ki mannyer zot kapab sanz zot karyer.

Me parey ou’n fer resorti Mr Speaker, nou’n counsel sa bann zenn, e menm nou’n ankouraz zot.  Parey nou’n annan meeting avek bann partners, avek Air Seychelles, avek IDC, avek lezot pou kapab pran sa bann zenn.  E se sa ki ou tande la IDC i annan trainees kot li e osi Air Seychelles i annan li 3 trainees Air Seychelles ki en partnership ant Air Seychelles avek Lanplwa, kot Lanplwa pe kontribye towards saler sa bann zenn ki pe fer trainee kot Air Seychelles e sa i tonm anba sa Scheme ki nou apel My First Job.  E si Air Seychelles ti kapab pran plis ki sa My First Job Scheme ti pou pare pou kapab pey zot internship or whatever you call it. 

        Bon so i annan sa meeting, i annan sa counselling e nou ankor pe nou ankor pe fer bann negosyasyon, nou ankor pe fer bann meetings avek Lanplwa avek lezot lakonpannyen la Air Seychelles e lezot, pou nou regarde ki posibilite, ki posibilite i annan ki zot a kapab abzorb sa bann zenn – parey ou’n dir lo en faz training devlopman ki apre zot a kapab move in, step in ler bann lezot pilot osi zot fer zot parkour ouswa bann expatriate nou kapab ranplas zot.

So sa i ki nou’n fer.  Me i parfwa nou osi konsey zot pou dir, i annan lezot aviation related jobs ki zot kapab pou lemoman olye asize pa fer nanryen, ki zot kapab fer avek zot training ki zot ti’n gannyen, me solman nou konnen pou dir lavyasyon i en field ki bann zenn i look up i annan high ideals, ki mon pe fly avyon e i dir ou li ki in train pou li fly.  I pa’n train pou li reste ater parey pouldo.  So i osi i anvi take up to the sky e fly. 

So i difisil pou fer zot sanze me sa i pa anpes nou kontinyen pe travay avek zot, avek Minister Lanplwa pou nou regarde.  Akoz nou tou nou ti a kontan ki en zenn in Gouvernman in depanse lo son training son paran in depanse lo training nou ti a kontan vwar li dan lanplwa i osi avek en saler tou le mwan i pe kontribye dan devlopman nou pei.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.  Minis Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker konsernan premye kestyon, konsernen IDC si i annan en progranm pou ranplas bann etranze avek Seselwa.

IDC dan bann lannen 2012 mon rapel akoz mon osi mon ti en manm Board sa lepok avek IDC, e laplipar bann pilot IDC sa lepok ti Seselwa.  Well tou annefe ti 100poursan Seselwa.

Me spre depi an 2012 ziska 2016 IDC in perdi son bann pilot, akoz Air Seychelles li i ti perdi pilot avek bann golf airlines.  Aprezan i ti bezwen adres sa sityasyon lapey ki ti egziste dan Air Seychelles pou bann pilot, pou li kapab retain son bann pilot ki li ti annan akoz sansan i ti pou napa.

E la ki’n arive se bann pilot ki ti pe travay kot IDC enn par enn – annefe ti annan 10 by 2016 ki ti kite ek IDC, ti al travay avek Air Seychelles. 

        E IDC alor ti bezwen vwar li dan en sityasyon kot pli vit posib, i ti rod bann pilot etranze, pou ranpli sa bann post.  E sa i pa sa bann manrmay ki fek sorti kot lekol aviation.  Tousala i bann dimoun ki’n kalifye ki annan letan ki bann pilot kalifye ki pe travay la aprezan ki pran sa bann pos.  Alor IDC ki mannyer mon konpran i son policy pou li annan 100poursan Seselwa ki pe travay konman pilot dan son tim.

Me solman prosedir pou li kapab fer sa arive, i pran letan.  Akoz par egzanp ler in pran sa 3 la, i pou bezwen fer sir i annan ase enstrikter pou fly ek sa bann manrmay.

Akoz zot pa kapab fly avek en junior pilot, ouswa en senior pilot i bezwen pe fly kaptenn ouswa avek en senior kaptenn ouswa avek en enstrikter.

E sa i fer pou dir i fer li vin en bottleneck ki i pa kapab met plis dan sistenm, konman soz pou zot kapab ganny zot bann erdtan.

Alor i bezwen espere ler sa bann ki la, zot a vin senior officers, first officers lo son bann avyon, la prezan i ava annan sa lespas pou li kapab pran ankor 3 pou zot pou li train.  E i ava la e koumsa tanzantan, ziska ler ki i ava’n kapab ranplas tou sa bann etranze.

Alor i annan en prosedir ki bezwen swiv si oule ki mon pe sey eksplike.  E sa i plan.  I plan se pou ranplas, ranplas, etranze par Seselwa, akoz i kout sa lakonpannyen bokou pli bon marse pou operate ek Seselwa ki avek etranze.

Alor konsernen Zil Air le diskisyon ki mwan mon’n gannyen avek CEO Zil Air, in dir mwan pou dir zot, zot ti enterese pou ranplas mon krwar 8 – sa 8 pilot helicopter pli vit posib.  Si zot kapab zot ti a pran bann Seselwa pou fer sa bann flights. 

Nou pa’n diskite lo kestyon avyon.  Me i en kestyon ki mon kapab demann li.  Me solman i vin menm problenm ankor, akoz sa bann zenn nonm ki fek tournen sorti train Sud Afrique, zot napa kantite erdtan pou zot fly konman bann first officers lo avyon.  Zot pou bezwen train – ganny zot kantite erdtan ki zot bezwen, la apre ki zot kapab fly koman first officer ouswa kaptenn lo avyon.

Problenm se ki i annan sa demann pou sa bann dimoun.  Problenm se nivo kalifikasyon ki zot, zot annan somehow zot pou bezwen ganny sa bann erdtan dan en fason pou zot kapab apre antre dan sistenm pou pran sa bann post.

Konsernan Air Seychelles, Air Seychelles i deza annan 2 ki nou ti fe r zot pran lannen pase.  Annefe zot pa ti bezwen sa 2 lannen pase nou ti fer zot pran, e zot ti ganny en laranzman avek zot, ki sa 2 pilot ki ti’n fek retournen sorti Sud Afrique fer zot training.  zot pou travay ava Air Seychelles lo bann lezot travay underground.  Me solman Air Seychelles pou ofer zot bann erdtan, dan en fason ki zot kapab built zot bann hours, ki apre ki zot in kapab ganny ase hours zot in kapab kalifye as bann senior first officers, la apre zot a kapab bouze zot a kapab al kot IDC, zot kapab al kot lezot landrwa pou zot kapab ganny louvraz.

Alor i deza annan bann zefor ki pe ganny fer avek Air Seychelles avek IDC, pou sey fer mannyer pou entegre sa bann zenn ki fek sorti etidye pou zot antre dan lanplwa.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker, eski mon kapab oubyen eski Minis i kapab konfirmen, ki poudir konversasyon ki’n gannyen Minis Dogley ki se ki bann Seselwa ki’n train la konman pilot avyon, i annan sa opsyon avek Zil Air, pou zot ganny recruited pou zot konmans zot training konman pilot helicopter. 

Mon anvi ganny sa kler, parski mon sir ki sa bann zenn laba deor pe ekoute, e ki pou zot konnen ki pou dir be la i annan en louvertir pou zot nobou ganny en lespwar.

Dezyenmman; an relasyon avek sa ki Minis Simeon in dir.  Nou annan nou 14 zenn ki ankor pe fer training.  Parey ou’n dir nou i annan 3 ki pou fini Out 2019 2 an 2020 e 9an Septanm 2020.

Eski Minis i a pe dir avek nou ki sa 14 zenn, mesaz ki nou pe dir avek zot letan zot fini zot training zot ariv Sesel, zot pa pe gannyen lanplwa?

E dan sa ka eski Minis pa krwar ki i enportan pou nou zot ki dan sa Minister la konmela menm pou rantre an kominikasyon avek sa bann zenn pou regard anmezir ki zot fer zot course pilot ki ava permet zot ganny sa konesans an plis pou regarde avek zot ki bann lezot opsyon, ki zot a kapab rantre ladan?  Parey nou pe dir swa pou dir avek zot be regarde zot kalifikasyon petet zot ava al dan zot kapab fer course enzenyer.  Mr Amelie in dir avek nou ki dan Meteo i enportan en kantite.  Parske se meteolozis ki fer ki determinen si sa avyon pou apoze oubyen non.  Dan engineering – aviation engineering ;  ki konmsi mon pe dir ou pa kas rev sa bann zenn.  Parey ou’n dir bann zenn pe rev pou zot anvole.  E la ki mannyer ou pe dir konmsi ou pa le kas zot rev ou anvoy zot training zot anvole, e apre sa pli tar ki ou kas zot rev.  Letan zot in fini ganny zot premye pti zafer avek zot pti avyon lo zot, la prezan zot ariv ava isi la prezan ou kas zot rev !

So mon pe dir preparasyon deza, parske Mr Speaker la zis pou mon pou dir i annan lespwar pou pilot Seselwa pou train kot IDC, lespwar pou zot vin helicopter pilots kot Zil Air.  E apre sa louvertir pou bann lezot fields ki atase avek aviation.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon a donn laparol Minis Simeon avan apre Minis Dogley.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Nou a fer en pti koreksyon la i pa pou 14 i pou 11 akoz 3 ladan i sorti kot Seychelles Air Force e zot ler zot retournen zot pe retourn kot Seychelles Air Force. 

Parey osi mon’n dir taler, menm avan zot ti ale, nou ti nou annan meeting avek zot, nou ti dir parey ou dir zot ti annan en rev – zot ti  ensiste pou dir nou pou ale, nou ava train  konman pilot e nou ti dir zot pou dir i pa garanti lanplwa konman ‘pilot’ ler ou tournen, me selman i annan lezot posibilite, ki ou pou kapab ou pou kapab gannyen pou ou kapab ganny en lanplwa.

E sa ki nou’n fer zot sinyen la, se ki ler ou retournen nou, nou pa garanti ki nou kapab on the spot ler ou tournen donn en lanplwa konman en ‘pilot!

Me selman i kapab annan bann lezot posibilite ler ou retournen.  I pa anpes nou Onorab – parey ou’n dir nou la, ganny kontak avek zot lo en frekans.  Tanzantan nou touch base avek zot nou kapab dir zot osi sa bann linisyativ ki nou pe tande la apre midi, e fer zot fer zot okouran, ki zot pa vreman avan zot retournen zot pa mazinen pou dir be la mon pe al asize ler mon rantre Sesel, apre mon training.  Sa ANHRD i an kontak avek zot i kapab fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker mon larepons i pou kourt. Sa ki Onorab Ramkalawan i dir korek.  I egzakteman konversasyon ki mon ti gannyen avek CEO Zil Air.  E ki i pare pou pran sa bann dimoun.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Dogley.  Mon ava donn laparol Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.  Bonn apre midi tou mon bann koleg Manm Onorab.

Mr Speaker permet mwan pou sezi sa loportinite mon ti a kontan felisit e garson sorti dan distrik Anse Royale ki’n lekol pilot e ki fek vini dan sa dernyen cohort Mr Jourdan Bristol ki’n sorti meyer etidyan !  E li i enn sa etidyan ki ankor pe marse tou son sertifika i pe rod en travay.

Me mon kestyon la Mr Speaker se ki, ki arive dan lenstans ki parey ki Jourdan i ganny offer, in siny en bond li.  Me i ganny en offer avek sa Air School kot i ti pe study, ki pe offer li antan ki in sorti meyer etidyan pou li retournen, pou kontinyen pou ganny furthers studies, me akoz in siny sa Bond petet nou pa konnen ki lobstak petet ti pou kapab gannyen.  Eski Minister dan sa ka ki zot prosedir?  Eski Jourdan – sa garson, i pou kapab ale further studies antan ki i annan sa Bond avek ANHRD? What’s the next step pou sa bann etidyan koumsa?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Vi sityasyon ki nou vwar nou ladan ozordi, okenn opsyon ki nou vwar ki pou benefis sa zenn, nou ava kapab konsidere.  Vi ki ankor bonded avek Republic of Seychelles.  Sa nou kapab eksplore, nou kapab regarde.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Terence Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Avan mon demann mon kestyon Mr Speaker, mon ti anvi Minis i eklersi nou, eklersi mwan.  Eski in dir depi 2001 ziska 2016, ti annan 41 pilot enformen.  E 2017 pou 2018, i annan 18 ki pe ganny formen.  Si i kapab eklersi mwan avan mon avan mon demann mon kestyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Pou 2018 nou ti annan en cohort 13.  Depi 2001 ziska 2016 i annan 41 ki’n ganny formen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Yes Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mersi Minis.  Mon kestyon alor Minis mon anvi konpran, ki mannyer Minister in ariv lo sa desizyon lo kwa lo kwa ki zot in baz zot desizyon, pou suddenly – Ler nou gete 2001 pou 2016 15an nou’n form 41 e dan lespas 1an, 2an nou pe koz 18 pe ganny formen.  Nou re tir sa 3 sorti Ladefans

Lo kwa ki fer zot ki’n bar zot desizyon pou zot annan sa gran ogmantasyon, pou zot aprouv sa kantite aplikasyon pou pilot?

E eski i annan okenn komikman, oubyen laranzman avek bann operater parey Air Seychelles, IDC, Zil Air ler zot ti pe fer sa bann desizyon?

E an plis ki sa, eski Minister i konsyan kote zot in al mal dan sa bann desizyon pou nou annan sitan kantite pilot, pe ganny formen be nou napa lespas nou napa loportinite pou donn zot.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mon pa pou dir Mr Speaker ki apel en desizyon ki’n al mal.  Parey mon’n eksplike taler, lavyasyon i en domenn, i en sekter ki sanze vitman.  I tre dinamik.  Ler nou ti pran sa desizyon parey mon ti dir taler, nou ti annan Air Seychelles nou National Airline, i ti pe rekrit bokou pilot Seselwa.

Me apre dinamik in sanze.  E nou vwar nou dan sityasyon kot nou pa ti pe kapab.  Me selman ti annan en commitment avek pou nou dan nou plan pou nou deblok sa.

E osi parey mon koleg Minis Dogley in dir la, nou osi train pou ranplas sa ki sorti – sa ki ganny son sans pou li move foward, i  bezwen annan lezot ki pou pran zot plas.

        So desizyon, planifikasyon ti fer avek bi at that time.  Ok ?  So mon pa pe pran li konman en desizyon ki nou’n mal planifye.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Minis pa’n dir pa’n konfirmen si ti annan okenn laranzman, ouswa komikman avek bann operater, ler zot pe fer sa bann desizyon.  E zisteman mon anvi fer rapel Minis ki an 2017 deza Air Seychelles nou Lasanble, nou ti dekouver ki Air Seychelles i deza dan problenm finansyel.

E mon pa tro konpran ki mannyer sa konsiltasyon i marse, ler en lakonpannyen i deza dan problenm finansyel, i pe agree pou pran sa kantite pilot ki nou pe formen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Wi nou ti annan en negosyasyon – en laranzman avek Air Seychelles an Oktob 2015, ki ANHRD avek Air Seychelles ti rantre dan en sa ki zot pou train at least 10 pilot par an,  pou en lespas dan en lespas 3an.

Me parey nou konnen nou’n annan nou’n ariv ganny problenm avek Air Seychelles, an 2017, dapre lenformasyon mon koleg Minis Dogley.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a dir enn de pti kestyon ase bref.

Premye kestyon lo bonding.  Mwan dan mon konprenezon bonding i  2 way street. Nou fer tou bann etidyan bond pou retourn Sesel.  Me si nou fer zot bond e ler zot retournen nou, nou pa  uphold   the part of the bargain

Eski nou konsyan  ki a sa moman la nou bezwen fer en travay diferan, pou nou akonpanny sa bann zenn ?  Par egzanp tenir zot dan en lanplwa avek en serten reminerasyon pandan en pe letan, ziske ler nou kapab honor  nou part of the bargain.  So sa i enn bann keksoz ki mon ti a kontan ki Minis Simeon i kapab eklersi nou lo la.

Enn bann keksoz ki’n frap mwan dan bann repons Minis Dogley, se ki Zil Air i annan 10 pilot helicopter etranze.

Alors mwan mon napa par dan Zil Air, me kekfwa mon ava koz en pe an faver Zil Air la.  Si zot annan en bezwen pilot pou helicopter, a ki moman ki Gouvernman i antre dan sa zwe, pou ede dan formasyon sa bann pilot ?  Menm si sa bann pilot pou al pou en lakonpannyen prive ?  Konmsi ki mon ti a vreman apresye akoz mon konnen nou ed Zil Air dan plizyer fason.  Donn li en langar kot larme – mon krwar i pa ti pe peye.  Tousala – nou pe ed li menm nou!

Be la si ou kapab ed nou 10 – nou 10 rod plas pou 10 Seselwa pilot.  Ki zefor ki Gouvernman i pare pou fer?

E finalman mon ti a kontan demann avek Minis, kekfwa avek led Mrs Lauricourt ki la i ava kapab dir nou –  dapre zot leksperyans avek bann dimoun an plis ki annan lo market,   e the rate of attrition – the rate of living jobs,  eski zot santi ki sa 3 pilot  ki la  ki pe aktyelman rod travay – e ki sa 11 ki pe train zot annan en sans realistik pou zot rantre dan travay ase rapidman? Ler sa bann ki’n fini ase rapidman, avek the rate of attrition ki annan e bann ki pou vini, ki sans zot annan?  Konmsi mon- ! Ki lespwar nou kapab donn sa bann zenn?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Parey ou’n dir, bonding i en laranzman, i en Lagreman ki ou fer avek sa dimoun,  ki ou pe peye pou li al fer son training, e ki ler i retournen, i sipoze pe travay pou rann sa larzan, atraver son travay pou pei.  I pe rann sa larzan.

E pou sa Bond ki zot ti’n sinyen parey mon’n dir taler, i pa i pa something – kantmenm nou konnen pou dir i en keksoz legal, me vi prenon kont sityasyon ki nou vwar nou ladan, ki nou kapab negosye e vwar ki mannyer nou pou move foward.

        Me sa ki mon’n dir la, sa 3 ki pe dapre ANHRD – sa 3 ki pe aktivman rod lanplwa, already ANHRD in zwenn avek zot in dir zot ok, pou lemoman la ou pa pou gannyen lezel pou anvole.

Me selman i annan lezot lanplwa ki ou kapab take up an atandan.  E nou osi nou ti pe nou pe fer tou negosyasyon posib, tou konsiltasyon posib avek Minis Lanplwa, pou zot kapab ganny abzorbe dan en travay pou zot pa asize.  Me at the end of the day parey mon dir ou i zot swa.  Si zot vreman pa oule take up sa zot anvi espere pou zot ganny zot avyon pou zot fly.  Ok?  

So  vwala pou sa bann osi ki pe vini parey mon’n dir taler,  pou sa 11 ki dan prosesis fer zot formasyon pou zot retournen, ankor enn fwa parey Leader Lopozisyon in dir, nou pran an kontak.  Avan ler zot ti ale nou ti negosye avek zot nou pou reste an kontak avek zot e ler zot tournen nou pou osi in the meantime rod bann deboursman posib, ki ler zot a tournen zot a kapab ofer zot en keksoz, ki ava tenir zot dan lanplwa an atandan ki zot kapab realiz zot rev pou zot fly en avyon.

Sa i dan sityasyon ki nou vwar nou pre at this time.  Avan i fasil.  Avan koman zot ti vini, zot ti kapab ganny en sans dan en konpanni aviation pou zot fly.

Me parey mon’n dir sityasyon in sanze.  Dinamik in sanze.  E nou, nou pe fer tou sa ki nou kapab pou nou ofer zot sa sipor.

Parey mon’n dir taler nou pa ti a kontan, nou vwar nou bann zenn garson, zenn fiy ki ler zot in al training, zot tournen parey Onorab Lemiel in dir, i retourn avek bann bon grades, avek bann bon kalifikasyon e nou pa ti a kontan vwar zot pe asize dan lakour.

Me parey mon’n dir, zot osi zot bann adilt – zot bann zenn adilt e zot annan zot own swa ki zot fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Dogley ou annan keksoz pou azoute?  Go ahead.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mon ti pe zis al reponn kestyon Onorab Ferrari akoz in met en kestyon pou mwan.

Konsernan Zil Air i deza annan en  progranm ant Zil Air avek  ANHRDC kot zot train bann pilot;  kot Zil Air i met 50poursan sa kou, ki i bezwen peye pou train en pilot laba Sud Afrique e ANHRDC i met lanmwatye.

E atraver sa progranm, zot in train zot 2 Seselwa deza.  E annefe i annan en 3enm ki pe ale la an Out, ki pe swiv menm sistenm.

Problenm ek sa progranm se ki Zil Air i napa ase finansman pou li train plis ki enn par lannen.  Akoz ler in fini met larzan pou train enn, i napa ankor larzan pou met 2 par lannen.

E mon krwar petet la akoz sa bann zenn ki’n retournen, zot deza pilot avyon, probableman i pu kout mwens ser pou train pou vin pilot helicopter.  Sa i en keksoz ki NHRDC i devret zwenn ansanm avek Zil Air e regarde ki mannyer kekfwa zot kapab train plis sa bann manrmay pou zot vin helicopter pilot. 

        Me ankor sa lentere solman i bezwen sorti kot sa bann dimoun zot menm.  Akoz si napa sa lentere then napa gran keksoz ki Zil Air avek ANHRDC i  kapab fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Bonn apre midi.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis lefe ki zot ti annan en laranzman avek Air Seychelles depi 2015 e Air Seychelles i annan en partner Etihad e lefe ki mon krwar letan en kote i fer en desizyon zot pe sipor kanmarad.  Si ti napa okenn fason ki sa bann zenn ti kapab ganny segonde avek Etihad Airline pou kapab pran en post konman en pilot?

2enm kestyon Minis, Onorab Mondon in donn bann statistik ki dir dan dernyen 15an nou pran 41 pilot, me dan dernyen 2an nou pran 50poursan pilot pou train. 

E mon vreman enterese pouvwar ki bann desizyon pe ganny pran dan Minister, i sa  base?  Akoz i annan en gran lakaz la.  41 dan 15an e 50poursan dan 2an of sa amount.  Mon krwar i annan en kontradiksyon e mon krwar zot devret eksplik nou si desizyon i ganny fer lo sa bann baze lo sa bann statistik.

E lefe ki IDC in mansyonnen ki zot annan 5 pilot Seselwa e 7 pilot etranze.  Si zot ti kapab dir nou ki diferans lapey, ant en basic salary of en Seselwa ki anploye, en basic salary en etranze ki anploye avek sa lakonpannyen?

Akoz nou’n koz lo bann statistik mouvman osi e enn bann rezon ki dimoun i kit zot lanplwa se saler ki available.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  Mon a donn laparol Minis Simeon avan, apre Minis Dogley i ava pran 2enm bout kestyon.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Letan nou regarde avan ant 2001 avek 2016 parey      nou’n  dir zot in retourn 2016 –  savedir nou pe dir 2001 – si ou pe gete 2015. Akoz sa bann dimoun in tourn 2016.  Ti annan 41 e answit 2017 avek 2018, nou’n train 18. Parey mon’n dir an 2015 nou ti annan sa negosyasyon avek Air Seychelles.  E zot ti konmans training pou 2016, pou nou donn zot 10 pilot dan en lespas 10 pilot en lespas 3an 10 tou le lannen.

So ti annan sa negosyasyon e sa desizyon ti ganny baze lo la, pou nou donn formasyon – to boost up the number of pilot that we have, avek negosyasyon ki nou ti fer avek Air Seychelles.  So se sa ki ou’n vwar i annan en influx dan sa peryod apre ki sa negosyasyon ti’n arive.  Ok?  E tandis ki dan lepase nou’n nou bann cohorts ti plito bann cohorts en pe pli pti.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.   Minis Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Konsernan pouvwar ki Etihad ti pou kapab pran bann sa bann zenn pilot.  Base lo konnesans ki nou konnen probabilite i non.  I parey mon’n sey eksplik Onorab Ramkalawan, normalman en manrmay ki fek sorti kot sa training school laba Sud Afrique, i vreman lo sa premye step pou li vin en pilot fully qualified.  I bezwen pas atraver en prosedir, kot i ganny bann erdtan.  I sorti trainee akoz ler i tournen i ankor en trainee pilot li.

I bezwen pas atraver en prosedir pou li kapab vin en first officer an diferan staz, apre ki i vin en kaptenn e apre la ki i kapab monte pou sorti lo bann pti avyon pou li al lo bann jet, airlines ki bann pli gro avyon.

E normalman en lakonpannyen parey Etihad, i pa pou enterese pou li al peye pou li sal train ou, pou ou vin pilot.  I pou enterese pou recuit en pilot ki’n fini ki’n fini ganny train. 

        Se egzakteman sa ki ti pe arive avek Air Seychelles, ki ti pe koz en kantite difikilte dan Air Seychelles.  Akoz laplipar zot bann pilot kalifye ti pe ale.

E an plis Etihad i osi lo en progranm re organizasyon, akoz parey nou’n tande dan nouvel Etihad ti pe perdi en kantite larzan.  E i osi aprezan i deside pou redwir lakantite avyon.

E sa bann dernyen lannen la i pe fer pilot.  Definitivman ler i redwir son kapasite sa kantite avyon, i bezwen redwir son crew.  E  crew i enkli pilot e sa osi i pe arive avek (Air Seychelles) avek Etihad – sorry.

        So Etihad i osi i pa pe pran pilot. Annefe i pe dir ek pilot la ou pti package, malerezman nou bezwen fer ou arete, akoz nou pa nou pa pe kontinyen avek sa grander loperasyon, ki nou ti annan avan.

Konsernan lapey kot IDC, mon’n ganny enformen ki IDC i annan zis en Scheme of Service e sa i aplik pou pilot. I kapab Seselwa; i kapab etranze i annan en sel Scheme of Service. 

E lapey diferan lo ki nivo ou ete, si ou en pilot kalifye ou first officer, senior first officer, captain senior captain –  lapey i parey pou Seselwa avek etranze.

Ladiferans ant etranze avek Seselwa, i vin lo kestyon ki si ou en etranze IDC definitivman i bezwen donn ou lakaz, i donn ou transpor, apre i donn ou en tiket avyon pou ou al se ou ler ou ganny vakans.

Se sa kot ladiferans i vini.  I pa vin anler lo zot basic saler.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Minis. Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kontinyen avek sa laliny kestyon lo kote komikman ki Minister ti fer.  Akoz la i vin 2 Minister avek en lot.  Letan nou dir 10 zanfan par an pou 3an  -10 pilot i fer 30.

E lefe ki nou annan en joint venture – mon konpran zot pa’n kapab al pilot, me si ti annan lezot opsyon?  Akoz Etihad i annan bann training schools, eski zot, zot in regarde pou kapab ed nou.  Lefe ki zot nou partenaire, ki Etihad in fer pou asiste nou, lefe ki nou’n commit avek Minister Ledikasyon, akoz la nou pe met an koz lavenir 30 zenn.

So ki mannyer nou pe anmas nou responsabilite letan nou pa’n kapab deliver?  Ki lezot solisyon ki nou kapab donnen lo kote training?   Nou partner mon krwar i kapab asiste nou ladan.

E lefe ki nou’n train tou sa bann zenn, si Minis i kapab dir nou kou ki ANHRD in peye pou train sa bann manrmay kot 43 Air School silvouple?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mon a konmans avek kou pou training. 

Mr Speaker pou train en pre-service student pou li vin en pilot,  nou spend enn apepre R1.2 milyon pou sak etidyan.  E sa i konpri tuition avek non- tuition cost.

Pou en in-service son kou i zis en pti pe plis ki R969, 506.

Pou lo kote training avek Etihad ki Onorab in dir sa fodre ki nou kontakte Etihad, e vwar si i pou posib ouswa non.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Ministers, tou bann Manm.  Depi ler nou’n konmans sa diskisyon, nou’n pli zou mwen e tal bann problenm ki nou pe fer fas avek e ki mannyer nou’n ariv sa zistans kot nou ete konsernen bann pilot.

Mwan mon santi pou dir sa problenm i bokou pli gran, akoz lefe i reste ki nou pou annan nou 11 pilot ki pou fini dan lespas 1an disi.

Alors mon krwar nou bezwen pe rod nou bezwen come up avek en progranm, ki mannyer nou pou fer pou nou kapab soulaz sa  bann manrmay.  Akoz nou konnen si zot napa erdtan, zot pa pe kapab ganny aksepte ek lezot airline. 

So savedir la i deza i montre nou annan en travay pou nou fer, pou sa bann manrmay kapab akimil erdtan.

Apre an menm tan, pou sa kantite larzan ki’n depanse, nou pa kapab les sa problenm anpandan. Se sa ki mon dir nou bezwen annan en progranm, ler nou fini sa diskisyon kot Minister ansanm ek Gouvernman, nou rod en fason ansanm ek Air Seychelles, kwa ki nou kapab ganny fer.  Akoz sa problenm nou konnen i pou e tale over one year period so nou pa pou escape sa problenm.

So se sa ki mon sizere, nou lans dan en problenm.  Nou asize nou rod en progranm ki soutenab pou sa bann manrmay kapab ganny sa bann erdtan neseser, apre pou zot kapab ganny posibilite al dan bann lezot airline, akoz sityasyon Air Seychelles nou konnen zot pa pou kapab akimil tou sa bann pilot ler zot vini.  Se sa mon kontribisyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi. Onorab Gill.  Minister Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey mon’n dir taler sityasyon ki  nou vwar nou ladan i demann nou pou nou vwar tou bann opsyon posib, e donn en konsiderasyon.  Me sa parey ou’n dir ou’n justly said that i pou bezwen en partenarya avek tou sa bann sa bann Lazans konsernen – sa bann lorganizasyon konsernen kot nou tou nou ava met latet ansanm, pou nou vwar pou nou come up.  Parey ou pe dir avek en progranm ki kapab en solisyon pou problenm ki nou annan an men ozordi.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.  Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis Dogley si letan donn ler nou ge bann statistik pilot Air Seychelles ek IDC, i kler pou dir Air Seychelles dan 76 pilot i annan zis 2 etranze alor i nobou retenir bokou Seselwa. Dan ka IDC kot i annan 12 pilot i annan 7 etranze.  Alor i sizere poudir i annan en keksoz ki pe fer plis Seselwa al anver Air Seychelles.  Si ou kapab eksplik nou kwa sa bann fakter ki koz sa?

E dezyenmman si ou kapab dir nou osi konbyen en pilot ki annan dizon 3mil erdtan leksperyans, etranze pe gannyen kot IDC?  E konbyen enn ki pe ganny en Seselwa ki annan menm kantite leksperyans pe gannyen kot IDC. 

        E pareyman donn nou legzanp pou Air Seychelles en etranze avek en Seselwa avek menm kantite erdtan leksperyans.  Byensir nou konnen akoz ou’n dir pou dir apre i annan bann lezot benefis parey lekol transpor avek akomodasyon, sa nou konpran.  Me selman donn nou en legzanp konbyen zot pe peye?  E akoz i paret ki plis pe anver Air Seychelles ki IDC?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Dogley.  Go ahead Minister.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.   Sorry pou sa letan bezwen pran akoz in demann mon en kestyon tre spesifik e tre teknik.  So mon pe sey ganny maximum lenformasyon posib.

So mon a sey eksplike. Konsernen IDC i annan en range dapre son Scheme of Service.  Pou dir si ou annan 3mil erdtan irespektiv parey mon’n eksplike si ou en Seselwa ouswa ou en etranze anba Scheme of Service,  son range lapey i ant R59mil a 65mil sa ou basic saler – ou basic pay. 

Pou Air Seychelles i difisil pou mwan kapab dir ou egzakteman, akoz mon napa sa lenformasyon pou 3mil erdtan.  Selman ki mon kapab dir ou, se ki son bann average se ki ler ou en domestic first officer, i apepre 2,500Dolar ki ou kapab miltipliy par 14 ou a ganny an Roupi.  En domestic captain i ganny 3,900Dolar.  En international first officer li i ganny 4, 900 – kont 5mil Dolar.  Avek en international captain li i ganny apepre 9mil Dolar.  E en international jet first officer i ganny 8,500Dolar.  En international jet kaptenn i ganny 12,500 Dolar.

Sa bann average ou pa pou kapab kalkile an erdtan, akoz mon napa lenformasyon devan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi  Mr Speaker.  Si mon ti kapab demann Minis Dogley mon pe konsantre plis  domestic mwan.  Alor en kaptenn domestic, ou pe dir mwan i pe ganny apepre R37mil – R38mil avek Air Seychelles. 

        Tandis ki kot IDC avek menm kantite erdtan, i pe ganny 57mil a 59mil.  Me selman Air Seychelles i pe retenir bokou plis Seselwa.  Malgre saler i pli ba.  Mon pa’n tro konpran sa bout.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Sorry mon pa’n reponn sa dernyen 2enm bout kestyon.  Pe demann akoz ki annan sa mouvman sorti kot IDC pou al kot Air Seychelles. 

Mon krwar premye keksoz se ki IDC i operate zis bann pti avyon.  Savedir ou kapab fer zis bann domestic flights. 

        E si ou enterese pou ou grow, pou al enternasyonal fly bann jets e mon krwar tou bann aspirasyon en pilot laplipar pilot se pa pou fly bann pti avyon la pou la.  Se demen pou ou devlop ou karyer e fly bann jets, bann boeing, avek airbus eksetera.  E menm al travay pou bann top lakonpannyen enternasyonal     i pou en rev normal pou en dimoun ki’n antre dan sa domenn karyer pu dir i ti a voudre i annan sa personal development.

        E sa i probableman rezon prensipal akoz ki bann kaptenn, sirtou bann senior first officers ki kit IDC e zot al kot Air Seychelles.

        E 2enm parey mon’n donn ou la se bann average.  I posib pou dir bann domestic par egzanp ler ou regard domestic pli o lapey i 2,700 Dolar ki zot komans avek konman en first officer. 

        E konman en kaptenn zot ganny zot ziska 4, 400 ki dan R60 ekek mil Roupi.  alor i annan bann pti diferans ant dan lapey ant pou IDC avek pou Air Seychelles, plus loportinite pou ou grow pou ou demen fly bann white bodies avek bann jets, ki normalman ou pa pou zanmen ganny loportinite pou ou fly si ou reste ek IDC.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Bonn apre midi tou dimoun ki pe ekout nou.  Bonn apre midi nou bann zenn pilot ki pe train Sud Afrique, mon asire ki zot pe ekout nou.

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis prenon kont le de Minis la prenon kont sa sityasyon ase spesifik, dan lafason ki nou vwar nou avek bann zenn ki pe train, zot pou vwar zot pa ankor konplet zot training zot bezwen retourn Sesel e difikilte pou zot kapab antre dan en lanplwa ki konekte ek zot training.

        Eski zot in eksplor posibilite, tout an prenon kont legzanp ki Onorab Lemiel in donnen sa etidyan in fer byen.  kot lezot etidyan i kapab malgre zot annan sa Bond avek Gouvernman Sesel.  Pou zot kapab al dan lezot pei larezyon ki kapab ofer sa progresyon training pou en trainee pilot.  E met onhold peyman sa Bond pou letan ki zot pe ofer pe swiv sa training dan sa lot landrwa.  Oubyen allow zot pou still re pey sa bond ler zot an deor Sesel?  Sa i mon premye kestyon.

Mon 2enm kestyon 3malgre ki zot dan sa sityasyon s bann etidyan i still follow through sa training.  E revizyon bann kondisyon ki zot pe gannyen ler zot Sud Afrique koriz mon si mon mal Minis i pa ankor ganny fer dan en pe letan.  Eski zot pou osi vwar lefe ki annan sa group manrmay dan en ka tre spesifik, kondisyon par egzanp bann stipend oubyen bann keksoz koumsa zot pe gannyen, sa osi i riske ganny revwar akoz whilst ki nou pe koz lo posibilite pou zot pa ganny en lanplwa zot still pe egziste zot still pe go through sa training, e zot still anvi fer byen zot training akoz zot still krwar ki zot kapab demen fer en karyer dan lavyasyon.

So eski lo sa 2 baz Minister pe anvizaze fer serten keksoz?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Onorab.  Mersi Mr Speaker pou premye kestyon Mr Speaker pou training avek lezot institution dan larezyon.  Ankor enn fwa mon pe dir pou dir sityasyon i tel ki leksplorasyon bann diferan opsyon i merite.  So petet sa i enn ki nou ava eksplore e apre anmenn – Mon krwar nou ti already nou an diskisyon avek Minister Lanplwa nou ti’n already pe met en papye ansanm pou nou anvoy kot Cabinet joint paper.  E avek serten rekomandasyon ki letan mon’n ekout diskisyon premye dir i annan ki tous lo la lo sa bann pwen ki’n leve la.

So si i annan parey mon pe dir nou kapab eksplor lezot posibilite – lezot opsyon ki apre nou ava fer nou ava osi enkli li dan sa papye, ki ava al Cabinet pou Cabinet konsidere.

2enm kestyon konsernen stipend, pou bann zenn pilot ki kot Air School already pou zot stipend i ase eleve konpare avek lezot etidyan.  E dan zot stipend zot i enkli, tuition zot accommodation zot medical insurance, food, laundry services, books, exam expenses and so on.  E zot stipend pou lemoman zot stipend ki zot gannyen i 12 thousand South African Rand Nitzare.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.  Minis Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon krwar avan ler nou al aletranze, nou bezwen kapab eksplor bann loportinite isi Sesel.

E parey nou’n dir i annan loportinite avek SCAA pou bann zenn kapab travay dan aviation menm ek IDC e avek Air Seychelles – non sorry Air Seychelles pou lemoman i napa.  Me selman anba SCCA avek IDC i annan loportinite pou zot fer bann louvraz administrative; ki annan pou fer ek flight operation, safety menm lorganizasyon pou fer ek bann flight schedule, eksetera.

Nou, nou kapab vwar avek sa 2 lorganizasyon pou vwar si Gouvernman i kapab peye pou zot kapab fer bann flights once a week ki zot kapab sorti at least pou kapab kit zot license current.

        E solman sa ki nou bezwen konpran se ki sa bann zenn i bezwen konpran la sityasyon ki pei i ladan.  E ki  zot, zot bezwen vin pli fleksib e tonm dakor pou dir zot pare pou tanporerman at least pran en job ki lavyasyon ki pa 100poursan pou fer avek flying, me solman ki Gouvernman i a travay avek bann lorganizasyon paraetatik ki annan avyon, i a vwar ki mannyer ki zot, zot kapab at least ganny detrwa erdtan tou lemwan pou zot kapab kit zot license current. 

        E an menm tan parey nou diskite pli boner nou ava vwar avek Zil Air pu regarde ki mannyer ki Gouvernman i kapab siport en progranm poum bann ki enterese, pou convert pou vin pilot helicopter. 

E an plis ki sa then nou kapab vwar par egzanp sa legzanp ki Onorab Lemiel i donnen kot en garson in ganny sa loportinite pou li retourn kot son lekol, pou li al travay laba.  Sa nou kapab Gouvernman mon krwar pa si i pou okenn obzeksyon kontrer i a sey gete ki mannyer i pou kapab ed li.  E mon krwar se sa avek sa kalite lespri ki mon krwar ki nou bezwen al devan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Dogley.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon oule salye ek Minis ki baze lo tou larepons ki zot in donn nou ozordi apre midi, i kler ki opsyon pou sa bann etidyan e zot retournen antre dan bann lakonpannyen ki nou annan isi i tre limite.

So ou pa kapab espekte en dimoun ki’n train pou li fer en keksoz malgre ki nou konnen dan sirkonstans pase in arive pou li al fer en lot keksoz.  Nou annan en sityasyon spesifik sa ki nou pe demande se annou eksplor tou opsyon solisyon.

So dan ka eksplor solisyon par egzanp anba My First Job, eski i annan posibilite pou ki nou foot the bill nou foot the bill anba My First Job avek Air Seychelles e si nou annan bann arise oubyen bann konsiderasyon nou bezwen fer.  Nou fer sa bann konsiderasyon e la Air Seychelles i kapab pran onboard adisyonnel-man bann etidyan ki retournen.   Eski sa i opsyon ki zot in gete?

2enm opsyon IDC i en carrier lo nivo rezyonal Minister i en Departman ki reprezant Gouvernman e Gouvernman i siny bann moratwar bann memorandum of understanding avek plizyer pei;           avek L’inde, avek Maurice avek La Reunion, avek diferan landrwa.

Eski i pa posib pou nou angaz nou dn en diskisyon lo en nivo bilateral ouswa miltilateral pou vwar ki mannyer nou kapab fer accomodate sa sityasyon ki nou la.  akoz i pa fer sans pou nou annan 4 ou 5 dimoun tre kalifye ki’n depans en kantite larzan pou zot, pou zot al fer en louvraz ki basically zot pa pou le fer zot pa pou prodiktiv ladan e demen ler zot perdi sa lentere, nou vwar zot pe fer en keksoz ki nou pa ti anvi in the first place. 

So mon met sa devan ou My First Job, nou kouver serten kou avek Air Seychelles, si i annan bann kou adisyonnel ki nu bezwen kouver nou sey kouver avek Air Seychelles i a pran petet marmay adisyonnel e similarly avek IDC eski i posib anba My First Job pou kouver serten kou akoz it also concerns the queston  of cost.

        So dan laliny eksplor tou solisyon, eski sa i bann keksoz ki Minister i kapab konsidere?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Dogley oubyen Minis Simeon.  Minis Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou ava konsider bann proposal ki Onorab Sebastien Pillay in met devan.

Me selman mon ti a voudre fer en keksoz kler, se ki deza lokalman nou’n eksplor sa bann keksoz avek IDC avek Air Seychelles depi lannen pase ler bann ki ti vini ti soz.  Mon konnen nou’n eksplor sa bann keksoz ek Air Seychelles. Sa bann zafer flights i en keksoz ki complex e nou, nou a sey vwar avek zot pou regarde ki zistans sa bann keksoz i pou ganny fer.

E an menm tan parey ou pe dir avek atraver bilateral bann relasyon ki nou annan avek bann pei deor, nou ava vwar si ii annan loportinite pou nou kapab ofer sa bann zenn loportinite pou zot kapab devlop zot number of hours.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a retourn kot loter kestyon, Onorab Ramkalawan

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, nou’n tann en kantite keksoz apre midi.  Mon krwar ki i annan serten keksoz ki pa osi korek.  E ki montre serten konsern.

Mr Speaker letan en papa i anvoy mwan en mesaz mon anvi partaz sa letan en papa i anvoy mwan en mesaz, i dir avek mwan, ‘’They have never counseled my son, other asking him to go and get another job.  I am abroad and very worried about my son’s future.  His license could lapse in October and that will complicate things.’’ 

        Letan i kontinyen azoute ki pou dir,’’ If he does not flight over a period then the license expires.’’  Parski i pa’n kouver serten erdtan.  ‘’Even his medical lapses then he will have to go back to the training school to do a proficiency test, this also cost.’’

        Mr Speaker letan en zenn i sorti training school, in fer 2 keksoz, son PPL – son Private Pilot’s License avek son Commercial Pilot’s License.  Savedir letan i sorti training school he is no longer a trainee pilot. I annan son Commercial Pilot’s License : savedir it’s just a question apre sa pou li ranmas erdtan.

Me Mr Speaker, si nou pe pey en milyon Roupi – e la mon kestyonn fortman sa Polisi.  Si parey nou’n ganny dir nou’n pey en milyon Roupi pou fer sa zenn train – pou fer 13 zot train, e apre sa letan zot vin isi tou keksoz i perdi.  Minis i ava dakor avek mwan ki nou’n gaspiy larzan !  Nou’n gaspiy lazan ou’n kraz rev en zenn e tou keksoz i tonm dan delo.

Alor Mr Speaker mwan mon anvi an plis ki sa i annan serten lenformasyon par egzanp menm lo stipend ki pe dir ki sa 12 mil ki nou’n nonmen pa per year. Yes zot ganny zis mil Rands pou zot – souvandfwa nou konn souvandfwa nou konn Sud Afrique ki mannyer lavi i été – mil Rands dan en mwan am sorry, I mean i fini.  I pas parey delo lo fey sonz.

Alor Mr Speaker si tousala, si apre ki nou’n envestir  tou sa larzan sa bann zenn zot pou perdi zot License, e pou zot nobou kapab ganny en keksoz, e la pe koz October sa bann ki’n retournen parske zot pa’n fly, pandan sa letan depi zot in sorti training school zot pa’n fly, zot License pe al expire an Oktob.

Eski nou kapab ganny en keksoz kler, lo kwa ki Gouvernman i annan lentansyon fer?  Pou fer sir ki nou bann zenn zot pa perdi zot License e ki zot kapab ganny zot kapab kontinyen annan en lespwar?

Dezyenmman Mr Speaker dan sa menm konteks, pe sey regarde be pli boner mon’n fer propozisyon e mon pa’n ganny okenn, okenn larepons.  Pou ki sa 3 lakonpannyen ki annan avyon, pou zot regarde ansanm annan en negosyasyon avek Gouvernman, pou regarde ki mannyer sa bann zenn i kapab annan en progranm pou zot fly en pe.  Pou zot fly so that zot License pa ekspire.  Silvouple Mr Speaker mon pe pled sa parski sa dan li menm li i ava osi ede pou ki si zot pe zot pe ganny zot bann flying hours, e apre sa Air Seychelles oubyen lot pa kapab anploy zot.  Omwen zot a kapab ganny en lanplwa avek en lot lakonpannyen.

E Mr Speaker mon retourn lo sa text ki mon’n gannyen.  Kot sa msye son garson in sey fer en aplikasyon avek Cathay Pacific me selman in pas lo tou lede zot keksoz eksepte lakantite flying hours. 

        Be eski napa en fason pou sa 3 lakonpannyen zwenn ansanm, regarde ki mannyer tou bann zenn i kapab ganny sa posibilite pou zot fly en pe, afen ki i ava annan en lot louvertir pou zot e ki zot License i ava reste valid.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon oule pran en morso kestyon, apre i ava swiv par Minis Dogley?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Petet sa ki mon pe dir se sov nou bann zenn ki’n montre devosyon dan zot letid, ki’n ganny A pou physics, pou chemistry e ki’n montre sa disiplin dan zot training.  Sov nou bann zenn silvouple.

 

MR SPEAKER

Go ahead Minis Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti’n deza dir akoz sa kestyon i en pe parey ki’n deza ganny demande avan.  Pou dir ki nou kapab fer pou kapab ofer sa bann zenn loportinite, pou zot kapab ganny zot bann erdtan.

E pou sa larepons sete wi nou kapab vwar avek Air Seychelles avek IDC e menm nou a sey koz avek Zil Air pou regarde ki mannyer ki nou kapab ofer zot loportinite pou zot ganny erdtan, i bezwen kler pou dir nou pe koz erdtan e pa neseserman ki nou pou met zot dan full lanplwa konman pilot.

E pandan sa peryod zot kapab fer lezot travay dan lavyasyon either kot SCAA ouswa kot IDC kot i annan travay, e an menm tan zot a ganny loportinite pou zot ganny en pe erdtan pou zot kapab kalifye pou zot travay konman pilot.

Petet mon pa’n eksplik sa tre kler avan, me an prensip nou krwar pou dir i en keksoz nou kapab travay lo la avek sa bann lorganizasyon.  Me solman i pou bezwen kler sa bann zenn i bezwen pare pou fer sa akoz mon konpran avek Mr Savy ki li in deza ofer serten zenn in deza ofer zot sa.  E zot, zot in refize pou fer li.

Alor nou ava remet ankor devan zot pou dir, vwala loportinite ki annan pou ou ganny erdtan pou ou kapab kontinyen ganny ou License current ki ou pa lapse e ki ou kapab kolekte ou bann erdtan ki demen ou kapab vin en first officer e ou kapab anvole. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Dogley.  Bon avek sa nou termin sa Sesyon Kestyon e nou termin sa PNQ mon ti a kontan remersye Minis Jeanne Simeon, Minis Didier Dogley, CEO Mr Glenny Savy, CFO Mr Michael Berlouis, CEO pou ANHRD Mrs Lauricourt e PS Dr Barallon.  Mersi bokou le de Minis avek zot lekip, e nou ava eskiz zot parmi nou.

 

(MINISTER DOGLEY AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon nou’n termin nou Sesyon Kestyon pou ozordi nou pou Break nou pou retournen 4:30 pou nou pran Mosyon.

E premye Mosyon lo la se Onorab Chantal Ghislain ki pe move pou amannman dan TOR pou Komite Madanm.

So nou ava Break e nou repran nou travay 4:30.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay.  E nou pour bouz lo Mosyon.  Ok, yes Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker avan nou kontinyen avek nou progranm.  Parey ou menm ou ti’n demann mwan bomaten, par lefe ki personnelman mon ti’n ganny envite sa aktivite apre midi 2er, lo prezantasyon National Youth Policy 2018 a 2023.

Ou ti demann mwan pour aksepte sa Polisi lo la par Lasanble.  E prezan mon pe formelman pas sa Polisi avek ou koman Speaker, ki ti’n donn mwan sa Lotorite pour aksepte lo lapar Lasanble.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre zis fer pase ziska kot Onorab Ferrari.  Apre nou ava anmase.  Mersi bokou.  Ok bon nou ava kontinyen avek nou travay.  Mon ava pas la parol avek Onorab Chantal Ghislain pour son Mosyon.  Onorab.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker menm si mon ki pe prezant sa Mosyon, i pa en Mosyon ki sorti kot mwan.  Me i sorti kot Komite bann Madanm aktyel dan Lasanble Nasyonal.

Mr Speaker koman bann Manm Parlman, nou bann politisyen.  Me menm sa koman Imen, ler i ariv lo serten size tel ki bezwen bann Madanm, zanfan e lafanmir e koman bann madanm e manman nou menm nou devret a tou lenstans, sirmont e met nou afilyasyon politik dekote.

I alors enportan ki tou madanm ki form parti Lasanble Nasyonal, koman bann Manm Parlman, nou tou nou devret form parti regroupman Komite bann Madanm.

Sa i enportan.  Akoz tou madanm dan okenn Parlman, i devret santi zot konsernen e osi form parti tou desizyon ki afekte madanm.

Mr Speaker dapre Lartik 84 Standing Orders Lasanble Nasyonal,  i fer provizyon pour letablisman bann Select Committees ki son bann fonksyonnman i ganny gide anba Rules and Procedures pour bann Komite Lasanble Nasyonal.  E sa ti kre an 2009.  Komite Madanm i alors enn sa bann Komite.

E i bon note, ki depi ler sa Rules and Procedures Lasanble Nasyonal ki gouvern bann Komite Lasanble, tou bann Madanm Lasanble Nasyonal in touzour form parti bann Komite Madanm.  E sa ti sanze an 5enm Lasanble kot selman 7 madanm ti form parti, menm si nou ti annan plis madanm.

Mr Speaker lefe ki nou Manm SADC, ensi ki Manm Regional Women’s Parliamentary Caucus ‘RWPC’ en Komite SADC PF ki regroup tou bann Chairperson Caucus bann madanm dan bann Parlman, sa 14 pei SADC –  dan ka Sesel Komite Madanm en si ki tou bann Madanm ki Manm SADC PF.  E Sesel i ganny reprezante par mwan menm koman Chair Komite Madanm en si ki ansanm avek tou bann – ensi ki tou bann lezot madanm.

Mr Speaker tou bann Komite Madanm ki i annan- mon mwan form parti Komite Lagrikiltir e Resours Natirel lo SADC PF.  Tandis ki Onorab Regina Esparon ki nou Vice-Chair lo Komite Madanm,  li osi i en Manm SADC PF lo Komite Gender. 

Me lefe ki nou en Komite Lasanble Sesel, i ganny bokou difikilte, ler i ariv nou partisipasyon aktiv lo RWPC.  Legzanp konkret.  Se ki lannen pase nou ti perdi nou sans pour met nou kandidatir pour pozisyon Chair, oubyen menm Vice-Chair RWPC, senpleman akoz nou en Komite, e non pa en Caucus.  Alors ozordi mon pe demann-dan mon kapasite koman Chair Komite Madanm aktyel,  Komite Madanm Lasanble, dan Lasanble Sesel pe demande ki sa Lasanble i aprouv lamannman dan Term Referans travay TOR, Komite Madanm avek bi pour elarzi nou manda en si ki sanze sorti en Komite pour vin en Caucus. 

Mr Speaker i enportan a sa pwen pour donn leksplikasyon lo diferans ant en Komite Lasanble e en Caucus Lasanble.  Son pli gran diferans i baze lo en konpozisyon e Manm.

Parey i ete la,  en Komite Lasanble Nasyonal i enkli 7 Manm.  E konpozisyon sa Komite i bezwen baze lo lafors bann parti politik dan Lasanble.

Me avek en Caucus, tou madanm ki Manm Parlman i form parti sa regroupman ouswa sa Caucus.

Bann Parlman atraver lemonn i servi diferan mekaniz pour adres bann konsern, size ouswa problenm relye avek bann Madanm en si ki fasilit solidarite politik antre bann madanm.

I annan pour bi ranforsi korperasyon, antre bann madanm ki angaze dan lavi politik son pei.

En Caucus i pour anmenn bann madanm Parlmanter ansanm pe enport nou afilyasyon politik e kre sa lalyans pour debat e defann Drwa bann madanm.

I pour ini nou tou bann Manm Parlman o tour bann size ki nou kapab siporte, e pour ed nou pour sirmont tou tansyon e presyon nou bann parti politik respektif pour nou kapab koman bann madanm libreman lager e debat lo bann size e Polisi ki konsern bann madanm.

Mr Speaker nou Komite in osi elarzi son Term Referans, pour enkli osi bann zanfan, lafanmir en si ki bann vye- bann dimoun ki pe viv avek dezabilite.

Vizyon en Caucus ki ini bann madanm Parlmanter pour travay ansanm, pe enport nou afilyasyon politik pour asire ki i annan egalite pour tou madanm, zanfan e bann ki pli vilnerab,  par siport e koz bann Lalwa-koz lo bann Lalwa Sesel ki sansib e ki konsern bann madanm e zanfan selman.

E se pour sa rezon ki depi lannen pase in elarzi – e sa lannen nou’n elarzi nou pour nou travay pli pros avek bann Lorganizasyon lokal tel ki NCC, CARE, CEPS, Minister Lafanmir, Minister Ledikasyon en si ki Komite bann Madanm dan Sports.

Anfet nou pour fer nou premye meeting le 27 Juin.  E pour bokou lezot ankor ki i annan pour fer direkteman avek madanm e zanfan.

Avek sa Mr Speaker mon move ki Lasanble i aprouv lamannman dan Term Referans travay ouswa TOR Komite bann Madanm avek bi pour elarzi son manda en si ki sanze sorti en Komite e vin en Caucus.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Okenn Manm ki segonde?  Yes Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mr Speaker mon segonn sa Mosyon.  Mon ti a kontan dir de parol silvouple.

 

MR SPEAKER

Go ahead Onorab.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi.  Mon’n segonn sa Mosyon, pou amann Term of Reference Komite Madanm Parlmanter.  Pou ki i ganny transformen pou vin en Caucus.  Sa transformasyon a donn sa groupman en pli gran platform pou li kapab fer son travay.  Pour ki i a pli byen ganny ankadre e osi ganny rekonnet, lo nivo enternasyonal.

Bi annan en Caucus Mr Speaker, se ki group, plizyer madanm ansanm pou menm bi.  Konpare ek en Lasosyasyon ki limit partisipasyon an term lakantite Manm.  E sa i anpese ki i annan en deba ris, e diferan propozisyon akoz i limit kantite Manm ki kapab asiz lo sa Komite.

E sa Caucus ki nou pe propoze, i pou group tou Madanm Parlmanter, sorti dan nenport ki parti.  E diferans se ki avek en Caucus, si ou annan ou 12 madanm, tou le 12 pour en Manm.  Tandis ki en Komite, parey nou ete ozordi, i annan limitasyon.  I konpri zis 7 Manm, e sa i dapre nou Standing Order. 

An vi ki nou en menm SADC – e SADC i ankouraze ki nou fer sa transformasyon pou vin en Caucus, sa pour osi bon pour pli tar.  Akoz a lavenir si nou annan plis madanm, i a donn zot tou sans e loportinite pour partisip aktivman dan travay, madanm ki pe ganny fer dan Lasanble.

En Caucus i en platform deba, kot madanm avek divers lopinyon politik i diskit bann size ki fer bann madanm vin pli for.  Rod bann mekaniz pou fer ki Lavwa Madanm i ganny ekoute, pou ki i fer en diferans dan lavi lafanmir e lavi lakominote.  I osi en platform kot sa size egalite ant zonm ek fanm i ganny bokou diskite. 

Plizyer pei in adopte sa style.  E ozordi sa anviron 81 pei ki annan en Caucus Madanm, i vwar sa lavantaz travay ansanm.  Kot lopinyon politik pa vin en lobstak ki anpes zot travay ansanm.   E kot zot kapab sirmont tou baryer politik, e travay ver en sel bi, en sel lobzektif.

Bokou pei in fer progre, kot Lavwa bann madanm in ganny ekoute.  E bann size ki afekte madanm, tel parey vyolans domestik, sirkonsi bann zenn fir, inegalite ant bann zonm ek fanm, in ganny adrese avek sikse.

Ozordi bokou Parlman in evolye sorti dan Komite pou vin Caucus.  Pou ganny plis partisipasyon e met lavwa- e met bann madanm a latet desizyon.

Bann madanm Iraq atraver zot Caucus ti lobby atraver Mosyon pou ki en Literacy Elimination Bill i ganny aprouve an 2010.  Estonia, Poland, Rwanda in debat lo bann Lalwa pou elimin vyolans domestik.

Mr. Speaker bann Parlman parey Alaska, California, Florida in osi sanze.  Sorti en Komite pou vin en Caucus. 

Haiti li olye servi non ‘Women Parliamentary Caucus’ in apel pou li Women’s ‘Legislative Caucus’.  Lezislasyon Parlmanter se menm zafer.

Zimbabwe li son Caucus madanm i menm annan son Prop Konstitisyon.  E son lobzektif mazer se pou ogmant lakantite norm madanm ki ganny elekte dan Parlman.

Mr Speaker ozordi pei ki’n fer bokou sikse e pe kontinyen fer progre se Rwanda.  Avek 64poursan madanm dan Parlman, 42poursan madanm koman Minis.   32poursan ki’n ganny elekte dan Sena e 43poursan madanm elekte lo nivo Konsey Distrik.

Kenya son Caucus Madanm i en pe pli pwisan.  E kan fodre desann lo semen ek lezot madanm zot donn sipor, pou rod sa ki meyer pou bann madanm.

Mr Speaker menm lo kote Funding i pli fasil pou ganny asiste ler ou en Caucus ki ler ou fonksyonn koman en pti Komite.

E mon swete ki nou osi koman en Caucus, nou kapab travay dan sa direksyon, met nou diferans politik de kote e travay pou fer en diferans dan lavi nou bann madanm Seselwa e dan lavi lafanmir.

Avek sa de mo, mon pour donn sipor sa Mosyon pour nou fer sa transformasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Esparon.  Okenn Manm ki oule entervenir?  Onorab Jany Letourdie.

 

HON JANY LETOURDIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker apard bann Reprezantan nou bann madanm aletranze.  Komite Madanm dan sa 6enm Lasanble, in enterakte avek plizyer Lorganizasyon ek endividi pour diskit lo plizyer size atraver bann meeting ek bann vizit ki’n ganny fer.  E sa in ganny fer resorti bomaten dan rapor Chairperson.

Pandan sa bann enteraksyon, nou’n realize ki i annan plizyer konsern pertinan e ki tous tou kous dimoun dan lasosyete, me sirtou bann zanfan Mr Speaker- ki pa pe ganny adrese oubyen ki’n ganny neglize.

Mr Speaker nou’n ekout bokou zistwar tris krwar mwan, e bann madanm i la, nou kapab temwanny sa.

Alors si sa Lasanble i aprouv lamannman dan Term Referans nou Komite e aprouve ki nou vin en Caucus, nou manda i ava elarzi e donn ou plis pouvwar kot mon bann Lezislater pour nou kapab lenfliyans bann desizyon ki ganny pran pour ki nou a donn koudmen Minister Lafanmir e sosyete an zeneral par aprouv bann Lalwa ki bon e kre en sosyete pli responsab.   Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Letourdie.  Yes Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ozordi nou Komite Madanm pe fer en lot pa listwar dan nou bann travay koman Manm Lasanble.  E sa se pour demann Lasanble Nasyonal pour sanz nou non e nou Term of Reference koman en groupman Parlman ki reprezant bann Fanm Parlman dan Lasanble Nasyonal.  E pour nou sa i en gran pa, i en rol tre-vreman enportan.  Nou travay koman en Komite pour le moman,  nou santi ki i annan parey bann Manm in dir, i annan serten limitasyon.

E nou parkour koman bann Madanm Parlman-letan nou’n vwar poudir i annan sa nesesite pour ouver en pti pe nou scope travay.  Nou’n vwar ki in anmenn nou osi petet en pti pe pli ansanm, dan lesanz kot letan nou’n ganny sans nou bann travay an deor Lasanble Nasyonal kot nou reprezant bann Parlman Madanm kot nou’n kapab met nou diferans politik de kote e travay dan lentere sa groupman.   Sa se bann madanm.

E pa zis madanm osi – kot nou tous en pti pe lo kote lafanmir e osi bann zanfan.  So pour mon mwan santi ki menm si i annan zis 7 nou.  Nou pa 7 madanm ki fay, me plito for ki nou zwenn ansanm kot nou get lentere bann- tou fanm Seselwa e tou bann fanmir.  E nou pare pour nou welcome bann lezot dan le fitir pour ankouraz, enspir bann lezot fanm pour pran politik koman en karyer e fer sa diferans.

So lo sa note mon a demann bann msye osi pour donn nou sa sipor e vote pour nou sanz nou Caucus.  Thank you.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mersi Onorab Vidot.  Mon a donn la parol Onorab Sylvanne Lemiel.

 

HON SYLVANNE LEMIEL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pour bref.  Akoz mon bann Koleg in deza dir ase bokou.  Me selman Mr Speaker ozordi letan nou pe regard nou sosyete li menm, avek sa kantite fleo sosyal ki nou kapab dir, nou bann zanfan lekol, nou bann manman tousel, e osi annou pa bliy bann papa ki pe zwe rol manman ozordi- petet zot osi nou merit konsider zot pour nou travay avek zot.  Zot bezwen en koudmen, zot bezwen  led.

E annan en Caucus Madanm dan Lasanble Nasyonal.  Ki sa i donn nou plis Pouvwar parey mon Koleg in dir, e i donn nou plis sa Power pour nou al en pe pli devan pour nou al advocate en pti pe plis pour bann madanm ou sa bann zanfan ki ozordi nou vwar zot pe pas dan en dilenm terib kot nou kapab osi travay pli pros.   Nou deza pe travay pros avek Minister Lafanmir.  Me selman mon santi nou kapab fer bokou, bokou plis kot nou kapab travay avek sa Minister.  Nou annan NCC osi ki nou’n deza komans fer en travay avek zot, nou antre en pe pli pre.

E ler ou pe gete, tou bann Minister i annan en cross cutting issues ki konsern fanmir ki nou kapab antre avek zot, travay avek zot e ki nou kapab mon krwar anmenn sa, anmenn en nide an plis or anmenn en solisyon osi.

Petet nou kapab ede pour nou anmennen pour nou rezourd en pe problenm ki pe pase dan nou kominote avek nou bann fanmir ek nou bann madanm sirtou.  Travay en pti pe pli pre avek APDAR osi.

Nou annan bokou nou bann madanm ki dan drog, zot anvi sorti, e nou deza komans fer en travay koman Caucus Madanm, koman Komite Madanm e la – i annan ler nou a vin sa Caucus ki mon konnen mazorite dan Lasanble zot pour aprouve pour nou vin en Caucus e ki i ava ede pour nou kapab anmenn en pti pe plis soutyen, e en pti pe plis sipor dan sa travay ki nou anvi fer.

Mr Speaker osi – ler ou regarde osi petet- ler nou en Caucus, an travay ansanm avek bann lorganizasyon enternasyonal, i pour ed ou parey in dir lo kote ganny Funding pour nou kapab fer plis aktivite.  Parey nou’n deza fer anba SADC PF nou’n deza komans fer en aktivite avek zanfan lekol.  So mon krwar sa i kapab ed nou pour nou kapab fer bokou, bokou plis travay.

So zis sa 2 pti mo Mr Speaker, mon mwan pour donn mon sipor sa Mosyon.  E mon ti a kontan demann tou nou bann koleg Mmye dan Lasanble, Msye-bann Onorab msye.  Silvouple donn nou sa sipor pour ki nou osi nou ava annan en pti pe plis Pouvwar pour nou kapab travay pour benefis bann madanm, bann zanfan, bann msye ki pe act koman manman.  E tou sa bann dimoun ki pour bezwen nou sipor dan nou Kominote.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Lemiel.  Bon i annan lapel ki’n ganny fer avek bann Onorab msye.  E Onorab Sebastien Pillay i pare pour reakte pour donn sa sipor.  Mon ava donn li la parol, apre mon ava donn la parol Onorab Noline Sophola.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pour tre bref.  Koman en papa 2 fir, mon krwar ki okenn zefor ki ede dan nou sosyete pour ranforsi travay ki pe ganny fer, pour asire ki bann madanm pe ganny en plas, en plas proéminent dan nou sosyete.   Nou koman bann msye nou bezwen siporte.

Nou bezwen siporte, akoz Sesel nou en sosyete ki’n evolye.  E mon krwar fodre bann msye nou – sirtou nou bann Manm Lasanble ozordi, bann ki la, nou pa devret per pour nou koz lo sa size e siport bann madanm ki’n tre brav ozordi pour fer bann sanzman mazer.

E mon krwar – ler ou’n ekout bann largiman Mr Speaker, e bann largiman tre reserse.  Nou bann koleg Madanm in fer resers.  Zot in al rod bann diferan landrwa kot menm lapros in ganny pran.  E mon krwar sa ki zot pe fer i devret vin en sours lenspirasyon pour tou bann group ki pe al dan menm direksyon.

E  mwan mon pour donn zot 100poursan sipor, e mon pour kontinyen donn zot sipor.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sebastien Pillay.  Mon a donn la parol Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa pour long.  Me selman mon pour anmenn mon sipor pour sa Mosyon.

Koman en madanm mon kontan ki nou annan en Caucus pour anmenn bezwen bann madanm, zanfan, lafanmir, kot nou tann partou pe kriye ki zot bezwen nou led dan en fason ou en lot.

Travay in komanse.  Nou pour reste touzour pozitiv dan nou demars ki nou pour fer pour benefis nou lasosyete.

Tou msye dan Lasanble la, mon demann zot pour donn nou, nou sipor.  Akoz nou konnen ki i annan en saying an Angle, me mon pour dir li an Kreol ‘ki si en zonm i reisi, i touzour annan en fanm par deryer’.  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sophola.  Mon a donn la parol Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pour siport sa Mosyon.  Akoz premyerman koman en Caucus-lefe ki demen nou Lasanble i kapab vwar ki in annan en logmantasyon partisipasyon madanm koman Manm.  I fer ki napa okenn madanm ki’n ganny eksklir dan sa travay.

Nou koman bann madanm dan politik isi dan sa Lasanble.  Premyerman nou bann Lezislater.  E koman bann Lezislater madanm e anba sa Caucus nou pour revwar bann Lalwa ki tous gender e ki tous zanfan.

Alor nou kapab anmenn sa sensibility, sa sensitiveness avek nou bann Koleg Msye pour kapab montre bann problenm ki kekfwa zot pa vwar koman bann msye.  Alor mon pe demann tou dimoun pour siport nou.  E mon vreman fyer ki nou pe move dan sa direksyon pour donn Pouvwar tou madanm ki vin dan Lasanble dan le fitir pour fer sa travay.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  Bon napa personn ankor pour entervenir.  Mon ava retourn la parol kot Loter Mosyon, Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa pour dir-azout bokou plis ankor.  Parski tou in preski ganny dir, menm si nou konnen i annan kantite keksoz ki nou kapab koz lo la koman bann madanm.

I enportan osi note Mr Speaker ki- wi ozordi nou annan zis 7 madanm dan Lasanble.  Be prosen Lasanble i riske annan plis madanm.  Sanmenm sa ozordi omwen nou a ganny vwar koman nou 7 madanm dan sa Lasanble nou’n fer en keksoz istorik.  Nou’n apel-nou’n sanz nou non.  Nou’n fer nou vin en Caucus pour prosen Lasanble, bann lezot madanm ki a vini omwen i a dir nou mersi.  Nou 6enm Lasanble nou’n fer keksoz pour lezot.

Mr Speaker i bon note osi ki mon ti’n dir ki nou pour travay avek- i annan en Komite Madanm dan Sports.  Zot fek fer zot AGM e nou pour zwenn avek zot osi tou.

E letan sa madanm in anvoy mon zot- zot Chair zot in anvoy mon zot let konmsi en pti pe- i annan en issue ki zot ti- ki zot anvi nou koman bann Manm Lasanble nou ede trete.  E sa se bann madanm, pa sa bann msye dan sports kot zot ganny harass.  And Onorab Esparon dan dernyen SADC PF Plénière– i ti anmenn en Mosyon lo SADC PF kot ti pe tret size harassment bann madanm an zeneral dan nou rezyon Lafrik.

So ler nou pour zwenn sa bann group madanm, nou a kapab koz lo la e an plis ki sa kekfwa anmenn en Mosyon ouswa anmenn bann keksoz ki nou kapab ede and vwar bann solisyon pour ki nou bann sportsmen madanm, osi zot santi zot alez pour zot al prezant zot- pour zot al fer zot sports e zot a ganny vwar koman bann atlet parey bann zonm menm.  E non pa parey bann lobze or bann sa ki zot bezwen ganny harass akoz zot bann madanm.

So avek sa, mon oule demann tou mon bann Koleg Msye lo tou lede kote latab pour siport nou Mosyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Bon in ariv en ler pour nou pran en vot, en desizyon lo sa Mosyon ki devan nou.  Kot Komite Madanm pe sanz zot Term Referans pour sorti en Komite pour vin en Caucus Lasanble Nasyonal.  Mon ava demann tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  26 Manm in vot an faver.  E personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Savedir Mosyon in ganny aprouve par Lasanble.

Petet zis pour azout en pti keksoz Onorab Ghislain avek tou Manm.  I en keksoz ki ler nou ti pe revwar Standing Orders pour nou amann Standing Orders.  I bann Komite ki nou pe konsidere pour nou fer li vin bann Standing Committees.

So byento ler Standing Orders i ava vin dan Lasanble pour debat, sa osi tou i ava mont ladan.  Akoz i pour en Komite ki sak Lasanble ki pour vini, i pour bezwen annan.  E parey nou pe konsider IAC and so on.  Ok so definitivman i byen ki mannyer ou’n dir ki i relate avek bann Standing Committees.  Thank you.

Bon mon sizere ki nou pa pour pran- nou pa komans lot Mosyon la.  Nou ava- in ariv nou ler 5er.  Nou pour toultan ganny sa leeway 30 minit avek SBC.  Me nou pa pour fer li zis an ka apre nou sot 5.30.  Mon pran desizyon ki nou meet demen bomaten 9er e nou ava komans avek 2enm Mosyon lo Order Paper.  Sa se Mosyon ki pe move par Onorab Churchill Gill.  So Lasanble i adjourn e nou repran nou travay demen bomaten 9er.

 

(ADJOURNMENT)