::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Wednesday 6th March, 2019

Verbatim Wednesday 6th March, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Wednesday 6th March, 2019

 The Assembly met at 9am

 National Anthem

 Moment of Reflection

 Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab.  E bonzour tou dimoun ki a lekout ki pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Premyerman mon ti a kontan prezant en pti leskiz pou sa pti retar ki nou gannyen anvi ki nou ti pe fer enn de pti azisteman administratif bomaten.  E zisteman devan nou annan en Revised Order Paper e sa i konpri 2 nouvo Bills ki Lasanble in resevwar ki nou pou fer First Reading bomaten.  E toudswit mon ava pas laparol avek Madanm Clerk pou fer First Reading.  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm e tou dimoun ki a lekout.  Premye First Reading dapre nou papye Public Service (Amendment) Bill for 2019: ‘This Act may be cited Public Service Salary (Amendment) Act of 2019 and shall come into operation on the first day of April 2019’.  Mersi Mr Speaker.

E 2enm Bill lo papye son First Reading is the Public Persons Declaration of Asset, Liabilities and Business Interest Bill of 2019:

‘This Act may be cited as a Public Persons Declaration of Assets, Liabilities and Business Interest (Amendment) Act of 2019’.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Bon nou ava kontinyen lo nou travay ki nou konmans lir depi Lendi, savedir repons lo mesaz Leta Lanasyon ki ti ganny prezante avek nou Lasanble avek Seselwa Mardi le 26 Fevriye, par Prezidan Faure.  E bomaten nou pou konmans avek Deputy Speaker ki pou donn son repons Onorab Ahmed Afif.  Onorab.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker tou Manm Lasanble e tou dimoun a lekout bonzour.  Mr Speaker mon’n ekout mesaz Prezidan lo Leta Lanasyon.  Parey mon koleg Onorab Gervais Henrie ti dir yer son mesaz Leta Lanasyon i sipoze penn en portre nou pei, ozordi ki mannyer keksoz i été e ki mannyer keksoz pe deroule.

Bokou nou osi espekte Prezidan in donn nou son vizyon lo lavenir.  Kan mon’n ekout son mesaz lo nou pei ozordi, sa ki kler se ki problenm sosyal i grav – sa nou tou nou dakor.  Sa ki mon pa’n tande se ki mezir lonterm e ki mezir serye i annan pou adres sa bann defi.  Wi in koz lo mezir kont lalkol moratoryonm ler vann e kote ou kapab vann, eksetera.

Mr Speaker moratoryonm mon pa’n vwar ki mannyer sa i en solisyon sa problenm ; o kontrer i kre en pti lanpir pou serten spesyalman bann ki napa standar, alor pou mwan i pa en solisyon reel.

Prezidan in penn en portre lapovrete e ki li i pe fer pou adres sa sityasyon dan son diskour? I dir e mon site, ‘’swivan en survey konzwent ant Biro Statistik e Biro Alivyasyon Lapovrete, nou osi konn bann fanmir ki’n ganny klasifye konman pov.’’ Me lot kote mon tann Onorab De Commarmond li i dir ki sa pa korek. Napa vreman lapovrete Sesel.  Lekel vre portre, Msye Faure?

Msye Faure i dir nou fodre i annan linite e nou tou nou bezwen koste zepol. Ankor personn pa konn sa.  Me i neseser fer zot rapel ki lo sa kote latab nou konnen ki se sanmenm sa parti US, Parti Lepep/ SPPF/SPUP ki’n pratik en sistenm’’ ek nou pa ek nou’’ ki pa tro lontan.  Eski zot in vreman sanz zot latitid?

Mon dir non e mon pou donn en senp legzanp ki’n pas yer menm.  Yer Onorab Vidot e Onorab Ernesta zot ti montre en lartik ki dir Retailers Association ti met en lanons ‘’2an pase’’ konsernan pa vann lalkol ; donn nou dat zot in montre zot lartik tou.  E alors bannla in dir zot in azir drwat, nou pa devret dir ki sa lanons pa fer sans, e ki nou pe anbet piblik Seselwa.

Me lenformasyon pli enportan ki zot pa dir nou, se ki Retailers Association pa egziste!  In ganny struck off depi 2014. Mr Speaker la let sorti Biro Prezidan ki dir in ganny struck off.  Annefe sa lanons in ganny mete anba en fo non e sa lenformasyon ki zot ti annan ler zot ti pe lir nou sa lartik zot ti deza konnen.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

En moman Onorab, en moman Onorab.  Bon i pa’n fer referans ou direkteman Onorab Ernesta.  I pe …

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

… non, non.  Annou pa enteronp …

 

Interruption)

 

MR SPEAKER

Ale mon a donn ou laparol ale,  Onorab.  Yes go ahead Onorab.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Onorab ek tou dimoun bonzour.  Pwen referans ki mon ti le fer resorti 2017 letan sa lartik ti sorti – sa lavertisman ti sorti – 2017 parey Onorab in rightly said sa depi 2014, ki sa Lasosyasyon pa ti an egzistans.  E prezan zot in servi zot preogrativ pou fer sa pase 2017 pou defen Msye Mancham, e dan menm prose la sa lannen, zot in fer menm lanons pase pou Prezidan Rene e zot, zot in kont sa, me zot pa’n kont sa enn ki ti arive 2017 pou Msye Mancham.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ale mersi Onorab Ernesta.  Mon a redonn laparol Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lesplikasyon tre senp zot pa’n dir ek pep Seselwa yer poudir, sa lorganizasyon in ganny struck off e sa lanons in ganny mete par en fo anba en fo non !  Sa se en fe !

 

(APPLAUSE)

 

HON AHMED AFIF

Savedir zot mantalite pou anbet lepep Seselwa pa’n sanze.  Alors nou tann zot me nou lamars pou redres sa pei, i kontinyen. Me anba nou bannyer LDS – nou prensip lekleraz dan Sesel.

Mr Speaker pep Seselwa pe rod laverite dan Leta Lanasyon, zot pe rod laklerte en vizyon kote nou été, kote nou pe ale.  Leta nou Nasyon i byen ler tou fanmir Seselwa i annan de kwa mwayen pou nouri e abrit tou Manm son fanmir, e avek son saler ou son lasyer san bezwen al prete.

Leta nou pei i byen, ler nou vwar nou pei pe grandi e nou osi, nou santi nou annan par ladan nou osi nou pe grandi.  Me eski sa se vreman leta nou pei?  Mon annan plizyer kestyon;- eski nou pe grandi?  Eski nou lapey i vo nou travay?  Eski i annan Seselwa pe rod louvraz me i pa gannyen?  Eski nou an bon sante?  Eski nou zanfan pe aprann byen?  Eski nou sistenm delo ek elektrik e desarz i soutenab?  Eski nou sistenm transpor i bon?  Eski nou lendistri touris pe agrandi?  Eski nou lapes pe marse?  E eski i soutenab?

Se larepons sa bann kestyon ki pou vreman dir nou leta nou Nasyon.  Mon a konmans lo detrwa – me pa tou nou napa ase letan;

Lekonomi i pe grandi par 3.6poursan selon sif ofisyel.  Kestyon Mr Speaker se eski ou dan lakour ou santi ou larises pe grandi?  Eski ou savings pe grandi?  Eski tou bann antreprener pti konman gran, i santi son biznes pe grandi?

Gouvernman Msye Faure i kre Lazans pou bann Pti Antreprener apel li SENPA, apre i sanz non i apel Enterprise Seychelles – pa tro konnen akoz.  Nou kree Lazans pou Finans pou bann pti biznes SBFA, i mars mal ek frod 80milyon – nou ferm li, konmsi nanryen pa’n arive.  E business as usual – lavi i kontinyen.

Air Seychelles ti fer fait, nou rod etranze (ki an konpetisyon ek nou) pou vin nou partner.  Nou bat latet Seselwa an dizan ki Air Seychelles in fer en profi, apre LDS i montre zot klerman ki zis an 2011 e 2015 zis apre partenarya, zot in perdi plis ki $22milyon ler ou tir sibvansyon Gouvernman dan reveni.

La prezan zot vini zot dir ek nou ki wi sa i ok, zot in realize – la zot pe al arete fer larout long porte, parske zot perdi larzan ek sa – zot realize zot perdi larzan la zot pe al fer rezyonal domestik ek ground handling, akoz sa i fer larzan.  Semenn pase Msye Faure i dir ek nou, non – la osi zot pou perdi larzan zot bezwen $10milyon tou le lannen enkli $6milyon sorti kot Gouvernman Sesel.

Be Mr Speaker i baze lo kwa?  Lekel ki planifye Air Seychelles?   Mwan mon krwar sa i merit pran lanket serye ladan.  Si bann gro operater i perdi larzan koumsa kote tou sa krwasans ekonomik pe ganny fer.  Larises, pe al dan tou kote.  Se sa Leta nou Nasyon.

Leta nou lapey, eski nou lapey i vo nou travay?  Si ou demann anplwayer li i pou dir ou wi, i vo ou travay. Si ou demann  travayer ou pou ganny plizyer larepons – parler wi e dan bokou ka, ou pou tann ki i pa ase pou depans kot lakour.  Mon repete – i pa ase pou depans kot lakour. Sa ki nou bezwen rezourd se sa problenm – i pa ase pou depans kot lakour.

Mr Speaker parey Onorab Wavel Ramkalawan ki i annan tro pti gin ki anmenn larzan kot lakour, me tro bokou ki oule pran tou sa ki kot lakour, menm ki i pa travay.  E la mwan mon pa pe koz lo zanfan ki lekol akoz sa se rol paran pou okip zot, me nou pe koz lo nou bann zenn sirtou ki dan labi sibstans swa dan lalkol oubyen drog.

Me an menm tan lo paran nou vwar bokou zanfan ki pe ganny okipe par zis en paran – swa en zonm li tousel ouswa en madanm li tousel.  Annefe bokou ka se madanm ki okipe.  Akoz ki sa paran i bezwen pran tou sa lour li tousel, kan ti pran 2 zot pou met sa zanfan lo later ? Konmdir  Angle ‘’takes 2 to tango.’’

Si konman en sosyete nou pa rezourd sa problenm i pa normal pou nou espekte leta lo lezot travayer Seselwa pou li pran swen ek son fanmir pou pran sa lour lo zot ledo.  Fodre ki tou paran i pran son responsabilite.  Kot i fail fodre zot ganny sanksyonnen olye sa sanksyon i pas lo tou larestan Seselwa.

Ki leta travay dan pei ? Eski i annan Seselwa ki pe rod louvraz me i pa gannyen?  Larepons i wi e nou bezwen rode akoz serten kontinyelman pa ganny louvraz?  En rezon se ki zot pa kalifye leksperyans oubyen zot kalifikasyon.  Me pou en kantite se par sa.

En kantite se rezon ki zot annan sibstans ki ganny detekte lo zot ki vedir zot servi drog.   Mwan mon’n sey ganny en sif ofisyel, me i en pe kontradiktwar, me mon estimen ki i annan plis ki 6mil sa bann dimoun.  Pou en pti pei sa i tro bokou.

Ozordi 6mil fanmir Seselwa pe martirize pou sonny 6mil dimoun, ki’n tonm dan drog e ki pa anvi travay sa Leta nou Nasyon pou bokou fanmir Seselwa.  Si sak fanmir i bezwen pey R3mil pou sonny sak adikt se li sa i vin R18milyon tou le mwan ki manke dan pos sa bann fanmir.  Dan 1an R16milyon ki manke dan zot Bidze 1poursan nou GDP.

Ki zot fer byensir zot konplent pri lavi, me eski sa i vreman zis pri lavi ki en problenm?  Non, se en lour ki pa akseptab lo zot zepol ki forse anmennen, akoz nou pa kapab konman en sosyete rezourd problenm labi sibstans.  Pa bezwen Labank Mondyal vin fer en statistik pou nou. Nou  vwar toulezour dan nou Bidze lefe konsekans sa bann statistik.  Annou pa viv dan rev.  Konm dir Angle ‘’wake up smell the coffee.’’

Sa sityasyon i reel, lapovrete i normal kan bokou dimoun pa kontribye e pa travay.  Se la ki ou vwar 6mil etranze prezan i pe ranplas zot kot zot lanplwa.  6mil twatir ki pe al pou etranze – pa bliye nou pe al konstrir 3mil lakaz avek Gouvernman Lenn.  6mil konter delo ek elektrik pou etranze ; 6mil plas lekol pou zanfan sa bann etranze ; 6mil plas transpor lo semen tou le bomaten akoz etranze ; manze ek bwar pou 6mil etranze toulezour, ensidswit.

Pa bliye 20an pase nou ti napa 6mil adikt.  Sa bann problenm pa ti osi grav. Finalman 6mil fanmir etranze an deor, Sesel pe ganny fasilman $100 tou le mwan dan sa gato ki nou kwi isi Sesel ki vin preski R9milyon tou le mwan, zis akoz etranze pe ranplas bann  Seselwa ki lo sibstans.  Sa problenm drog Mr Speaker i pou koul sa pti pei si i pa ganny rezourd enn fwa pou tou.  Se sa Leta nou Nasyon.

Problenm drog ki pe vin pli grav e  mwan mon pa pe vwar solisyon reel par sa Gouvernman pou met nou lo en semen progre a long term.  I byen pou annan en sant tretman me eski drog pa pou antre laba?  Mon demann sa kestyon drog i anvair prizon – ki mon mazinen i sipoze landrwa pli kontrole dan pei.  Konvenk mon ki sa landrwa pa pou ganny anvair si menm dimoun pa pou ansarz sekirite sa pei ki ansarz laba.

Oli sa plan long term byen kordinen pou met sosyal, edikater, Lapolis, paran Legliz sport ek kiltir ansanm, pou anmenn nou bann zenn dan sa bon direksyon?  Oli plan APDAR pou zwenn avek DA ek MNA lo en baz solisyon pou nou problenm lye avek drog?  Mwan personn pa’n kontakte mon pou problenm par egzanp dan Anse Etoile.  Pa ki mon tousel mon kapab rezourd li, me nou tou nou pare pou kontribye pou en solisyon baze lo nou konesans nou distrik nou dimoun ek bann vre propozisyon.  Napa zefor serye par sa Gouvernman.

Eski nou an bon sante Mr Speaker?  Mon pa pou koz bokou lo la me mon demann zis 2 kestyon senp, kan eski nou pou annan en sistenm rikord elektronik dan Lopital?  Kot lenformasyon pasyan i pou disponib vit e nou pa pou bezwen esper zour e nwit pou ganny en file?

2enm kan eski lopital pou prop e tou kabinen tiyo pou marse e lizyenn pou korek?  Si ICU i koule konm dir Onorab Roucou i dir bokou lo Leta nou Nasyon.

Eski nou bann zanfan pe aprann byen?  Ler nou regard zanfan ki pe fini lekol zis 200 a 300 zanfan ki ganny en bon grad e sertifika lekol.  Be ki pe arive ek 1300 a 1400 zanfan ? Annefe la mazorite zanfan ki osi fini lekol an menm tan. Dan  sa letan 11an lekol lo sak sa bann zanfan ki pa’n ganny sa grad, nou’n depans mon kalkil plis ki R284mil lo sak sa bann zanfan pandan sa 11an.  Si ou pran 1400 zanfan sa i vin preski R400milyon ki nou’n depanse tou le lannen – san ganny en bon rezilta R400milyon.  E les mwan toudswit dir ki  mwan mon pa pe blanm bann ansenyan ek bann teknisyen.  Mon blanm en sistenm dirize par US, ki pa’n zanmen vreman met bann gro fakter destabilizasyon sosyal anba kontrol.

Sa bann fakter sosyal i lye avek amenazman ek lakaz, labi drog ek lalkol e finalman krim e vol ki afekte rezilta osi.  Si en zanfan son paran i dan prizon, ou dan drog ou dan street,  i napa legzanp pou li swiv apard granmanman ou granpapa ki li osi i fatige e napa mwayen pou okipe.  Ankor enn fwa sa se Leta nou Nasyon,  dan plizyer parwas.

Se pa zis en batiman vocational training school ki pou rezourd problenm.  Problenm i kot lakour.  Lanvironnman sa zanfan.  En model pou li swiv ki i napa se la kot i bezwen counseling i bezwen en koudmen pou retourn lo ray.  Se nou zanfan ki bezwen sa.  Se nou ki bezwen rann lapel a sa bann ka konman en kominote me li Gouvernman i bezwen vin fasilitater.  Eski i pe fer li?  Larepons malerezman napa ase zefor dan tou sa bann kominote.

Eski nou sistenm delo ek elektrik desarz i bon e soutenab ? Ozordi nou kapab dir Leta Lanasyon wi laplipar lakaz Seselwa i ganny akse avek delo ek elektrisite, me eski zot pou vwar zot pe depans mwens a lavenir?  Larepons se non. Akoz PUC pe sanz rezim tarif domestik pou balans li ek tarif komersyal.  Parey Onorab Aglae i kontan dir,  mwan mon’n deza propoz sa.  E mon konpran sa mwan.  Me kestyon, akoz ki nou pe tarde pou annan en sistenm lenerzi renouvlab ki kapab fer pri desann?

Lo sa kote, mon santi PUC pa pe fer ase pou met an plas sistenm renouvlab vitman, e kot tou fanmir Seselwa ti kapab benefisye.  Pou fer zis 15poursan lenerzi renouvlab ziska 2033 – 15poursan pa akseptab ditou pou mwan.  Sa fransman e avek tou respe pou tou sa ki’n prepar sa bann kalite sif, set en fars e nou pe pronons nou lo renouvlab, zis akoz lemonn i koz lo la e nou anvi form parti ladan, me nou pa serye.

Mr Speaker mon felisit ou pou ou demars pou ou met sa Lasanble, lo en sistenm renouvlab.  Annou pran dan Lasanble Nasyonal li menm Mr Speaker, kot nou’n mete pano soler PUC ti zwenn ek Sekretarya Lasanble lannen pase an Zilyet, pou dir nou ki zot pe konmans prepare pou enstal en sistenm 100kilowat lo Lasanble Nasyonal.  Apre ki nou ti zwenn an Zilyet 2018, e pli tar an Septanm 2018 bann premye rankont pou organiz sa proze ki nou’n ankouraze, lenstalasyon ti konmans an Desanm zis detrwa mwan pase e zot ti fini avan lafen Desanm 2018.

Mr Speaker ozordi le 6 Mars sistenm pa ankor marse ; 3mwan pli tar tou pano in fini enstale ki’n arive?  PUC i dir lenstalasyon i annan defo teknik mank switch, combiner box eksetera.  Dan en rapor ki’n fek fer semenn pase le 11 Fevriye.  Defo i bezwen ganny korize par kontrakter SEFTECH ki li i en kontrakter Gouvernman Lenn ki mannyer ki kontrakter pa’n anmenn switch, inverter ek lezot lekipman, kan i konn tre byen san sa bann lekipman sa proze pa pou marse ?

Ki mannyer PUC i les sa zafer dan lanmen son bann teknisyen ki dayer les mwan dir sa bann zenn PUC ki’n vin isi sete bann profesyonnel ; zot in fer lenspeksyon zot in vin get sa louvraz ki SEFTECH ti pe fer – zoli travay, me akoz ki nou pa vwar bann sef dan PUC prezan ?  Leta Seselwa, Minister Lenerzi pe lev sa nivo o nivo Gouvernman Lenn, pou dir zot, zot kontrakter pa pe delivre ? Si ti marse ti kapab sov nou Mr Speaker ziska R60mil par mwan.  3mwan pe al pase R180mil elektrisite soler in perdi.  Me antretan ki nou tande – anfen lannen pase  – nou tann koz lo LNG  – en proze ki personn pa asize konbyen pou koute.  Prezidan ti nonm plis ki mon krwar $216milyon.  Letid nou pa ankor vwar.  Me sa ki nou konnen pou fer li i pou fer monte nou bill.  Sa ti kler dan workshop par PUC.

Lannen pase  mwan mon ti la, kot bann eksper ki’n vin fer sa dan bann proze dan pli pti lavil e pei in demontre nou, parske nou ptipti e sa volim sa fason stokaz eksetera, pou kout nou ser.  E annou pa bliye, LNG se karbiran – lenerzi soler napa karbiran.  LNG pou fer monte ou bill.  Lenerzi soler pou fer desann ou bill.  Lekel ki pou sov nou pei?

Nou bezwen rod ankor konsiltan sorti dan bann gro Lazans pou dir nou, lekel ki bon.  larealite i fer fas ek nou me sa Gouvernman i pa vwar?  Si mon pa tronpe e zot a koriz mwan.  Sa lot de lebra Gouvernman pa ankor fer demars pou met pano soler lo zot twatir – mon mazinen sa i Zidisyer e State House.  Me se sa Leta nou Nasyon Mr Speaker anba Msye Faure ek US.  Oli sa lespri travay avek en bi kolektif e sov sa pei larzan? Se sa pli gran malez nou pei.

 

Se sa leta nou birokrasi Sesel e malerezman se sa Leta nou Nasyon.

Mr Speaker eski nou sistenm transpor i bon?  Pou mwan non !  Tro bokou retar tou le bomaten.  Onorab Adelaide in koz lo la yer in donn plizyer solisyon layby anpes double parking eksetera, me avek Gouvernman dan Leta Lanasyon, mon pa’n tann nanryen lo sa size, ki pou mwan i tre enportan e pou sov nou pei larzan ek letan tou le bomaten tou le swar.

Nou pe rod swadizan solisyon ki konplike parey tinel, ki pa pou adres problenm transpor, ki pou andet nou, e i pou gaspiy resours ki deza nou napa.  Se sa lespri malerezman leta lespri nou bann dirizan.  Mon dir sa ek respe, me zot pe vir an ron.  Napa direksyon ou en vizyon.

Eski nou Lendistri Tourizm Mr Speaker pe agrandi?  Wi Mr Speaker i pe agrandi – 233mil touris an 2014, 362 espekte an 2019 – plis ki 55poursan an plis.  Me eski nou tou nou pe benefisye?  Mon ti ava espekte plis Seselwa pou benefisye, parske i annan plis larzan ki sipoze pe antre, vi ki lasanm lotel osi par lao sa in monte o pre ki 5an pase.

Me ki nou vwar ? I annan mwens Seselwa pe travay ozordi ki 5an pase.  Mwens fanmir Seselwa pe ganny sonnyen me lakantite travayer dan pei li i ogmante li savedir plis bann benefis pe al pou etranze olye Seselwa.  Se sa malerezman Leta nou Nasyon nou lendistri pe agrandi me i annan mwens benefis pou fanmir Seselwa.

Mon ti a propoz 3 keksoz toudswit, met an plas en sistenm GOP ki vit me ki pran kont ki nou annan dimoun ki kapab travay dan zarden parey ti annan dimoun ki kapab travay dan zarden laba Bayan Tree.  I annan dimoun ki kapab netwaye – parey ti annan dimoun ki kapab netwaye Bayan Tree me zot in ganny met deor, restrikte sa bann landrwa koumsa.

Me akoz isi Sesel nou annan sa kiltir kot manman i bezwen okip lakour, aswar annou ankouraz en sistenm kot etranze i travay plis aswar e Seselwa i travay plis lizour ; koumsa ou ti a ganny plis Seselwa ki a ganny job dan Lendistri, akoz ozordi pa oule ale akoz i pa oule ale akoz travay aswar.  Sa i enn.

2enm annou demann SRC pou deal avek bann sityasyon kot serten gro lotel, pa pe fer zot deklarasyon tax korekteman.  Bokou reveni i devret pe antre dan Sesel konman VAT. Nou annan 55poursan touris plis ki 5an pase eski i annan 55poursan plis VAT ki’n antre ? Non.  Annou fer en zefor serye pou koup sa ki nou appel transfer pricing, se sa ki pe koup larzan ki antre dan pei e fer Gouvernman takse ou ek mon plis olye ek sa bann biznes gard menm tarif me fer zot pey zot taks korekteman.

Aranz nou sistenm sosyal, pou fer sir ki plis Seselwa i kapab lekol byen, zis en legzanp parey kot Maritim ki li i kapab ganny en bato ki marse e nou kapab ganny plis zenn pou vin skipper enzenyer e boatmen olye depan lo etranze.  Pa donn nou leskiz napa bato.  Si napa bato charter enn touzour i annan en kantite bato pe asize. Fer zot tender fer li byen zot ki konnen kalite bato ki zot bezwen me fer li Seselwa i kapab fer sa bann louvraz byen.  Nou bezwen ankouraze. Nou bezwen ankouraz zot e fer zot vin en legzanp pou lezot.  Pli ale sa pa pe arive etranze pe anvair nou dan tou sa bann domenn.  Ankor enn fwa avek respe Msye Faure, ou Gouvernman pa pe fer ase pou konvenk mon ki zot serye pou ranplas etranze dan sa pei.

Eski nou lapes pe marse?  Eski i soutenab?  Larepons wi i pe marse, me pou mon non i pa soutenab.  I pa soutenab akoz pli ale nou pe vwar Lendistri ton pe fini, ton dan nou lanmer an servan tou kalite teknik destriktif rado ki zot fer anmas tou lespes Mr Speaker par grap ; enkli pwason ki pa ankor reprodwir marswen, lare, reken, dorad, torti, king fish. Nou napa okenn sistenm sirveyans efektiv sa ki bato ton i deklare nou pran sa sanmenm konman nou sif ofisyel.  Nou pa kapab verifye nou si i dir ou ti napa pti pwason ki in tyonbo nou’n aksepte me nou pa konnen.  Rapor nou gannyen souvan ek obzervater i montre nou klerman ki sa bann lespes endistriyel pe netway nou losean.

E la Mr Speaker mon pou sit en rapor mwan pase Fevriye 2019 – apele ‘’Report No.3 Draft Fisheries Policy and Strategies 2019’’ prodwir par Minister Finans.  Son loter sete Randolf Payet, Aubrey Harris, Charlene Godin Gurser.  Sa ki mon site pli boner i sorti ladan menm me lo paz 9 i dir: ‘‘a shortage of human and financial resources within the fosheries institution fisheries and agriculture and SFA limits the recruitment of essential positions such as fisheries scientist fisheries managers fisheries economist, communications strategies, fisheries development officers, observers and enforcement officers the industry also suffers from manpower strategies such as fishermen, skippers and processors.  Most of the fishing industry currently employ foreign workers.’’ 

        Ankor lo paz 10 pli enteresan ‘dispite the growth in the number of fisheries relating association, there is a lack collective bargaining coordination and cohesion, to effect change that will directly benefit fishermen and their economic activitiy’’.

Savedir dan zot negosyasyon la pa nou ki benefisye.  ‘‘Moreover there is a lack of transparency in decision making and in particular with regards to negociation and impementations of  fisheries agreements’’. 

        Savedir ler nou al negosye ek Espanyol ek Franse la, napa latransparans dan sa bann desizyon e bann negosyasyon.  Sa rapor mwan pase Minister Finans nou pe koz lo lapes ek sa fame term Lekonomi Ble me vwala vre Leta nou Nasyon e sa rapor ofisyel 2019 – Fevriye i sorti kot Minister Finans – kot Gouvernman.

Me lo lot kote nou vwar bato Sri Lankan ek bato ilegal pe netway nou bann lapes nou bann lapes artizanal dan Zanmerant – dan Providence,  Farquhar, Cosmoledo.  Ankor napa sirveyans efektiv.

Menm ki Msye Faure i dir nou i pou annan prezans Coast Guard permanan prezan lo serten zil – avek respe Mr Speaker,  mon napa okenn konfyans dan sa bann parol ! Lannen pase nou ti annan prezans Coast Guard Assomption nou me 2 dimoun Coast Guard li menm, ti perdi swadizan lo en kartyemaron, malgre ki en dimoun ti avek binok ater, pe get zot lo lorizon !

Lozistik lo sa bann zil 500mil ek nou pa bon.  Ki mannyer nou espekte i pou marse si 3mil notik avek Coast Guard lanmenm la – Diamond Ace nou pa vwar li konman en bato etranze ki pe pase ilegalman dan nou teritwar?  Prezan nou pou al fer li lo bann zil an permanans?

Onorab Ramkalawan in dir avyon pa’n take off, me Onorab detrwa zot lot kote zot riye, zot dir be avyon in ale petet li ki’n mank avyon !  Zot pe zwe pa vwar kler, kan nou konnen problenm in desot nou.  Nou, nou ankor la ater nyaz i laba anler li si zot anvi viv dan nyaz fer li me lepep Seselwa i konn larealite.

Annou sorti dan sa leta lespri kot nou krwar ki zis etranze ki kapab vey nou teritwar, akoz i tro gran pou nou veye nou menm.  Avek senserite mon dir napa okenn etranze ki pou fer sa pou nou, ek sa viger sa lanvi ek sa pasyon ki nou Seselwa nou kapab fer li !  Sa travay se en travay ki Seselwa i bezwen fer ansarz an servan lekipman de-baz me lekipman modern radar ki’n byen ganny antretenir ; drone Maritim ek sirveyans modern, ki kapab reste dan lespas aryer enn pou plizyer erdtan e menm pou plizyer zour an servan lenerzi soler – par egzanp.  Bann pti lekipman Coast Guard byen ekipe pou deployman zis neseser lo bann zil kle.

En progranm maintenance profesyonnel, kot bato avyon lekipman i lo o standar – nou Seselwa nou kapab fer li .  Nou bann zonm ek fanm i kapab fer li, me zot bezwen ganny dirize.  Se la kot nou fail.  Napa direksyon.  Zot napa ni pouvwar legal Coast Guard ! E ler etranze i vin ofer nou later ek lesyel pou ganny en baz nou krwar sa i en kado ki Bondye in anvoye pou sov nou.

Sa Gouvernman US/ Parti Lepep pa kapab fer li !  Si zot pa kapab fer li me dan prosen Eleksyon Mr Speaker pep Seselwa pou fer konfyans dan nou lekip ; ki krwar dan son bann maren ki la ozordi ki konn nou lanmer e teritwar pli byen ki okenn etranze.  Proteksyon nou pei pou depan lo nou!  Byensir kot fodre ek en pe lasistans etranze, me se nou ki bezwen dirize !  Se nou ki bezwen fer pli gran zefor. Annou aret krwar etranze pou fer tou pou sirvey nou lanmer ek nou resours.  Sa se en rev e nou pwason pou disparet zis parey en rev.

Dan mon distrik Anse Etoile – pou terminen Mr Speaker ponton, ice plant, delo ek elektrik ti pou fer depi boner 2018 lo konblaz La Retraite.  Ziska ozordi zot in fouy dan labe, zot étal disab obor semen, la i pe retourn dan lanmer e pe bous lapas ankor.  Napa ponton ni ice plant apard bann prive ki peser in met zot menm.  Se sa Leta nou Nasyon ! Se sa leta Anse Etoile !

24 lakaz dan 24 mwan prezan ki pe monte, akoz zot in bliye ki ti annan en laplenn ki zot ti pe al detri e zot bezwen konstrir laba Kandahar.  Later lagrikiltir i ankor la – delo pa ankor ganny rezourd, bokou semen pa ankor ganny fer ; lenfrastriktir de-baz i manke parey kot Ms Farabeau ; vol i kontinyen lo laferm e napa travayer Seselwa.

Se sa Leta nou Nasyon.  Gouvernman  US i koze me i pa rezourd problenm avek vre aksyon. Parey nou ti dir dernyen fwa dan en Mosyon administrasyon pa efektiv, striktir leta pe deteryore.  Mr Speaker lannen pase mon ti termin ek sa bann parol sa pei i bezwen nouvo souf.  Lo sa kote latab non selman nou konpran problenm, me nou ofer solisyon.  Malerezman mon pa pe vwar solisyon sorti lot kote – kot Gouvernman.

Lo lot kote latab olye ede trouv solisyon, zot vin sant laglwar konmsi lavi an roz.  Zot menm dir ek nou – zot menm dir ek dimoun ‘’be lala pa zot in vot LDS 15 lo 10 me ki LDS in fer pou zot ?’ Nanryen pa’n sanze.’’ Sa se zot ki dir. zZt krwar dimoun pa realize ki se pa LDS ki asiz State House ki ansarz Minister Later ek Lakaz, Transpor, Lavyasyon, Touris, Lagrikiltir eksetera se zot Gouvernman US/ Parti Lepep ki la pandan 42an ki pe fail e pa kapab diriz sa pei avek latransparans e bonn Gouvernans.

 

(APPLAUSE)

 

HON AHMED AFIF

Nou dan LDS 15 lo 10 nou pe klere.  Kot  zot in fer nwar, zot in kit li fernwar pandan 42an nou pe sanz Lalwa !  Nou pe sanz en kiltir gaspiye, abize ki Parti Lepep in abitye sa pep avek.  Tan ki zot diriz sa pei – avek respe – zanmen nou pou bouze avek sa lefikasite e lavites ki nou devret.  Akoz, si ou pa vwar problenm, zanmen ou pou menm rod en solisyon.  Vre lespwar pou Sesel pou vin kan LDS i pran labar sa pei anba komann Prezidan Ramkalawan.

 

(APPLAUSE)

 

 

HON AHMED AFIF

E se la ki pou annan en vre fondasyon pou en devlopman soutenab pou Sesel sa zour Mr Speaker i pa lwen.  Me antretan nou pou kontinyen eklersi sa semen pou ki nou pep i kapab vwar sa 3 mo dan LDS vin en realite ‘’laklerte’’ e ‘’devlopman’’ pou nou pti pei ‘’Sesel.’’  Mersi Mr Speaker

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Mon ava pas laparol avek Onorab Churchill Gill.  Onorab.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab.  Bonzour tou dimoun a lekout.  Bonzour tou zabitan Baie Ste Anne.  Mr Speaker avek ou permisyon avan mon konmans mon lentervansyon mon ti le zis fer en komanter mon byen kontan ki yer ti annan en komanter lo dress code ki konmkwa dress code in amelyore ki mon krwar i byen, me selman mon krwar Seselwa i bezwen plis ki dress code.  Mon ti a sizer avek nou Lasanble avek tou Manm lo tou lede kote latab, ki nou egzers respe ek disiplin dan nou lenstitisyon, pou ki i a reflekte sa lenstitisyon ki form par dan sa 3 brans Gouvernman parey i leka dan sa pei.  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

Seselwa  ler nou ekout  konteni diskour Leta Lanasyon 2019, i kler ki Prezidan Faure se li sa zonm ki pou fer gran diferans pou Sesel e tou Seselwa ! Prenan kont konsanti politik Prezidan Faure i annan kontrol total lo son Gouvernman e sa pei, pou li delivre dan lentere tou Seselwa e fitir zenerasyon pou prosperite Sesel.  I enportan ki Seselwa i fer en refleksyon serye lo la pou ki bann gran desizyon ki zot pou pran a lavenir i a kapab kler e i a dapre en swa byen kalkile.  Prezidan Faure i sa zonm ki mazorite Seselwa ozordi pe vwar li pe fer en travay eksepsyonnel pou kapab ini sa pep.  Pou ou ki dezagree avek sa, ou lentansyon se kree divizyon, laenn e diskord dan sa pei.

Eski sa pep Seselwa i le sa dan Sesel?  I a pe donn loportinite tou Seselwa ki annan kapasite abilite pou kontribye dan devlopman nou pei.  Dan lespri donn tou Seselwa en sans san get okenn afilyasyon politik personnel.  In kree plizyer lenstitisyon demokratik pou asire ki dan evantyalite okenn sityasyon ki devlope i annan sa lenstitisyon apropriye ki kapab donn rekour, pou adres sityasyon dan tou lenstans. Se en Prezidan ki aksyonnen.

Mr Speaker nou pe osi trouv en koneksyon tre aktif avek kominote enternasyonal ki pe aport bokou rezilta pozitiv pou benefis Sesel e tou Seselwa an zeneral.  Sa i an rezilta mentenir stabilite neseser pou ki nou kominote enternasyonal i santi zot konfortab, pou kontinyen travay e aksepte Sesel.  Sanmenm sa ki nou appel diplomasi aktiv, ki neseser dan diferan pei ozordi.  Menm si serten Manm pa vwar lenportans stabilite dan en pei, e ki lefe negativ i kapab annan lo envestiser potansyel an deor Sesel, ki pe mazin pou vin envestir Sesel.

Mr Speaker nou tann dir ki Sef D’Eta Sesel pe demann tro bokou lasistans avek pei zanmi e ki i pa kler pou kwa an retour. Petet nou Manm i devret konnen e konpran ki realite ozordi tou pei i konekte dan en fason ou en lot avek kanmarad, pou zisteman anmenn sipor pou kanmarad.  Parey ki zot asiste Sesel, Sesel i osi donn zot sipor enportan dan serten domenn lo lasenn enternasyonal, i vedir ki dan sa konteks i en win-win pou tou pei an kestyon.  Alors napa nanryen ki mal avek sa.  I senpleman vedir ki nou Prezidan i konnen ki mannyer pou bargain avan ler Sesel i apport sipor a en lot pei.  I kler Mr Speaker ki Prezidan Faure i konnen ki i le pou son pep e ki mannyer pou gannyen se sa bann kalite ki nou bezwen dan dirizan Seselwa ler ou pe diriz en pei ki pti e larises i osi limite.

Mr Speaker nou osi tann dir ki proze 24/24/24 pa pe marse mon ti a konpran si en Manm dan son distrik proze pa ankor demare i normal pou li fer sorti me i pa korek pou dir ki proze 24/24/24 pa pe mars ditou akoz i annan distrik ki proze pe marse tre byen.  Sa bann kalite stetment ki tou pep Seselwa i bezwen note akoz i pa sa vre portre ki ganny penn dan bokou sa bann larepons.

Mr Speaker mon le met lo rikord pou ki tou Seselwa i konpran ki proze 24/24/24  dan Sesel pe marse e ki sa bon keksoz e ki bon keksoz pe ganny dir dan e ki sa bann keksoz pe ganny dir dan en fason zeneral pou donn lenpresyon ki bokou keksoz pa pe marse.

Mr Speaker ozordi dan lannen 2019, nou bann Manm Lasanble, nou krwar se zis nou ki kalifye pou koz lo devlopman lakaz dan Sesel.  Kan si nou onnet avek nou lekor bokou nou dan sa Lasanble, nou konnen dan nou letan lanfans ki kalite lakaz nou ti viv ladan e konbyen nou dan sa lakaz. Nou ti menm annan lakaz ki ti sitan pti e ki ti separe an de pou lwe demwatye par de fanmir, eski nou krwar napa Seselwa ki ankor mazin sa?  Mwan mon enn ki’n eksperyans sa dan mon lanfans.  Me si ozordi nou pe dir ki Gouvernman in fail eski sa bann stetment i korek?  Sa mon a les avek sa Seselwa ki’n eksperyans sa e tir ou prop konklizyon lo sa kalite politik ki otour nou laprev i la.

Mr Speaker nou bann Manm lezislatif parmi nou manda nou osi kapab anmenn Prozedlwa pou ede deal avek fleo ki pe ronz nou sosyete dan sa lespri si nou krwar i konn fason ede kontribye adres fason pou sa problenm nou toultan kapab anmenn Prozedlwa devan san ki nou bezwen esper Egzekitif apre tou nou osi nou form par dan sa 3 brans Gouvernman.

Mr Speaker mon dir sa pou Seselwa konpran ki pa tou problenm ki ganny dir dan sa Lasanble i neseserman devret lo ledo Egzekitiv.

Me konpran sa akoz depi ler nou tann dir plizyer fwa dan sa Lasanble bann rev serye pou al State House se sa rezon ki zot pe tande ki tou keksoz pa bon e egzekitiv pa bon.  Mon senserman krwar ki Seselwa i ase entelizan e zot swa i kler se en Gouvernman serye.

Mr Speaker lo sa refleksyon, i fer mwan realize ki nou ti devret osi annan dan nou konstitisyon kot toulezan nou osi donn Leta lezislatif petet sa ti a redwir sa litani problenm e nou deba ti a pli prodiktif e sorti avek bann bon propozisyon pou kontribye dan devlopman nou pei.

Mr Speaker petet sa ti ava rebuild sa lentere dan nou Seselwa, pou ekout Lasanble parey ler ti konmanse an 2016 kot tou pti radyo ti fini dan laboutik.  Mr Speaker Sesel i en pti pei avek en pti popilasyon e pa espekte avek sa pti gin resours ki i annan, nou pou kapab adres tou keksoz dizour a lannmen.  Akoz i annan bann pei ki bokou pli gran ki nou, zot annan bokou plis resours ki Sesel kestyon se akoz zot pa’n kapab met sa problenm drog anba kontrol.  Realite problenm drog se ki i pa en fleo ki en Gouvernman i kapab adrese toudswit.

Seselwa pa les zot ganny anbete pou fer zot krwar ki en problenm fasil pou deal avek.  Ou sa paran ki pe eksperyans sa bann sekirite ek ou zanfan konpran en keksoz drog i pran letan e Gouvernman Prezidan Faure pe fer tou sa ki i kapab pou ede, ki sa bann zenn i gradyelman sorti lo sa sibstans.  Annan konfyans ki dousman, dousman i annan nou zenn ki pe sorti dan sa fleo.

Praslin nou annan legzanp kot zenn in refer zot lavi. Annou pa les sa bann gro roterik  politik fer nou krwar ki sa problenm ti devret deal avek menm avan in vini.  Nou konnen ou pou sa paran ki pe kontinyen fer ou lapriyer pou ki ou zanfan i grandi lo sa sibstans sa Gouvernman Prezidan Faure, i touzour la dan ou kote pou kontinyen ed ou ek ou zanfan.  Menm si i annan dimoun i krwar tro bokou larzan pe ganny depanse lo sa bann viktim.  Nou demande oli konpansasyon oli konpasyon pou nou benn zenn Seselwa ki’n tonbe, akoz zot pli feb?  Paran note sa bann lapros ‘’bef dan disab sakenn vey son lizye.’’

 

(APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

Mr Speaker i touzour enportan en dirizan vizyoner.  Apre ki mon ekout lentervansyon yer i malere pou serten Manm konfiz progranm kontinyel en Gouvernman, ek nouvo linisyativ ki en Prezidan i pran.  Natirelman ou pou perdi dan sa zwe, akoz sa se vre politik.  Seselwa zis pa les sa bann size tonm dan ou zorey e fer ou dekouraze.

Mr Speaker pou en pei kapab optimiz son potansyel devlopman ekonomik – e la mon le felisit Prezidan Faure pou bann demars ki in fini demare lo en staz tre avanse lo sa size Lekonomi Ble.

Ler sa size Lekonomi Ble ti pran laform dan Sesel, ti annan bokou komanter lo la.  Mon kapab konpran akoz Mr Speaker.  Akoz sa letan bokou nou pa ti ankor mazin pou think outside the box …

 

(APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

ler vre Leader ti pe think outside the box.  Me sa ki lekip Lekonomi Ble pe fer ozordi i tre enportan pou Sesel e Seselwa an zeneral.  Zot in kapab konstate en pe letan pase, e zot pe deza met lanfaz lo potansyel ekonomi nou EEZ an relasyon avek nou lendistri lapes e aqua kiltir i form par dan sa plan.  E si nou rapel byen sa ti’n deza ganny dir par ansyen Prezidan Michel e sa i en fason pou garanti food security agrandi potansyel prodwir valer azoute.

Me nou bezwen met an plas striktir sirveyans lo eksportasyon ; asire ki tou Seselwa i benefisye avek sa lendistri.  Byensir zot pe met  bokou lanfaz lo fason pou asire ki leksplwatasyon aktivite lekonomi i ganny fer dan en fason soutenab le en baz lonterm an rezilta anmenn plis larises tou Seselwa.

A sa pwen mon le felisit sa tim profesyonnel ki pe fer en bon travay pou ede diversifye nou lekonomi.  Me i sagrinan ki yer nou tann dir ki sa konversasyon se brainchild en aspiran dirizan tre kapab.  Be ki pe arive dan sa Lasanble?  Eski old news in vin ‘’Breaking News?’’

 

APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

Sa mon a les bann dimoun ki annan konesans medya ki eklersi nou lo la.

Mr Speaker i vre ki FPAC pe fer travay tre bon, e Seselwa antye i vwar rezilta ki i pe anmennen.  E Manm i annan sa liberte pou kestyonn nenport ki antite ki vin devan parey ki nou manda i dir nou dan nou Konstitisyon.  Mr Speaker selman i kler ki letan Prezidan Faure ti pran pouvwar an Oktob 2016, i ti tir 4 gran liny ki dezormen Sesel pou swiv dan zesyon larzan piblik dan sa pei. Mesaz sete tou dimoun san tri pikan ou pou bezwen annan bon gouvernans dan nenport responsabilite ki ou annan.  Ou pou bezwen rann kont lo bann desizyon ki ou pran.  Ou pou bezwen annan latransparans dan tou sa ki ou fer.  E larises sa pei pou bezwen ganny distribye dan en fason ekitab avek tou Seselwa.

Mr Speaker sa i montre ki Prezidan Faure ti napa okenn lentansyon gouvern sa pei dan en fason ki keksoz ti pou ganny kasyet.  O kontrer tou keksoz i ganny fer dan kler.  San lenterferans Egzekitif sa i tre bon legzanp gouvernans e sa kantite oubyen endividi pou bezwen pey le konsekans son aksyon. Se sa egzakteman ki FPAC pe fer e pou kontinyen fer.

Mr Speaker sa nouvo devlopman lasose pasaze Baie Ste Anne Praslin, e amelyorasyon lasose kargo lo Zil  Eve pou  annan en retonbe tre for ekonomikman.  I kler ki Gouvernman i vwar sa potansyel ekonomik ki Praslin i annan, e ki letan in arive pou met bann lenfrastriktir neseser, pou maksimiz lakantite reveni ki pou kapab antre dan kof Gouvernman.  An menm tan prezant plis loportinite lanplwa pou zabitan Praslin.

Mr Speaker kontrerman avek sa ki Onorab in dir lo size semen Parquière, mon ti osi dan sa miting avek bann lezot stakeholders e nou tre apresye ki semen Parquière pou demare parey i ti ganny prevwar. Sa in posib akoz nou realize ki nou bezwen semen, me nou osi bezwen danm, alors mon ti propoze en fason pou bouz devan, se ki semen pou konmanse 500met pou ganny fer an konmansman par parquière antretan ki sa pe ganny fer PUC i a ganny letan pou li diskite avek SLTA, pou kapab adres sa problenm kot PUC pou met son danm e semen pou pase.  E sa i a ede ki ler sa 500met semen i fini problenm i a fini adrese e danm i a kapab ganny fer ler ki PUC in pare.

 

 

APPLAUSE)

 

HON CHURCHILL GILL

Mr Speaker SLTA ti menm enform nou ki kontrakter Praslin pou benefisye avek Kontra pou koup pye dibwa, transportasyon materyo e met nouvo sirfas lo nouvo semen.  Alors Praslinois zot kapab vwar lekel bann stakeholders ki pe pouse pou zot kapab benefisye dan sa bann gro proze.

Mr Speaker nou lans en lapel avek management Industrial Estate Authority pou donn en pe plis latansyon lo Ile Eve Praslin. Nou annan bann problenm ki pe akimile, i bezwen ganny adrese imedyatman.  Mon’n met en kestyon dan sa Lasanble pou businessman Praslin ganny en pe plis lesplikasyon kan ki sa bann later pou ganny allocate.  Akoz sa size i pe preokip nou i annan bokou travay ki’n ganny fer pandan sa 2an ki’n pase, me biznesmenn i fatige espere, alors pou espere alors mon espekte ler Minis i a vin dan Lasanble, nou a kapab ganny plis leklersisman e kan alokasyon pou ganny fer lo ZilEve.

Mr Speaker lo Praslin nou kontan pou nou bann dimoun ki dan biznes pickup pe koup dibwa nou kapab negosye pou ki tou bann gro kontra ki Gouvernman i donn bann gro kontrakter lo Praslin pti kontrakter Praslin i bezwen kapab benefisye.         I en premye pa me negosyasyon i bezwen pou kontinyen pou bann lezot pti kontrakter dan lezot biznes.

Mr Speaker mon apresye lo non zabitan Praslin, ki Gouvernman in revwar sa Sistenm Pwen.  Mon espekte ki bann zofisye Minister al konmans al dan ban distrik pou donn plis lesplikasyon detaye avek sa bann zabitan ki pe esper zot lakaz ek later.

Mr Speaker mon osi krwar ki Gouvernman i devret sezi sa loportinite, pou revwar fason ki Bidze nasyonal i ganny allocate pou Praslin avek La Digue.  Gouvernman i bezwen pran kont ki sa formil alokasyon Bidze par distrik, i pratik pou Mahe distrik Mahe petet i satisfe avek me i pou pa neseserman bon pou Praslin ek La Digue.

I  devret servi en lot formil diferan an prenan kont grander, e popilasyon sa 2 zil ek zot bezwen spesifik i pa zis detrwa proze distrik, me tou lezot laspe devlopman sa de zil an zeneral.  Fodre nou pran kont ki nou pe rankontre dan en faz devlopman tre rapid e sa Bidze ki pe ganny donnen ozordi, i pa neseserman adekwa pou bon zesyon sa zil.  Mon remet lanfaz reform distribisyon Bidze pou Praslin ek La Digue, i ganny revwar pou Bidze 2020.

Mr Speaker zabitan Praslin ek La Digue, pe esper zot kontra pou zisteman mentenir en lanvironnman tre prop pou ki bann viziter i apresye tou landrwa ki zot vizite lo sa 2 zil. Nou  espekte ki tre byento ki sa bann Kontra a ganny donnen pou benefisye e soulaz sa bann fanmir.

Mr Speaker avan ki mon terminen mon le met devan bann size ki tre pertinan ki devret ganny met lo latab pou en solisyon konkret.  Ozordi ler en dimoun i al Labank Devlopman pou pran en loan, ler  loan in aprouve, kondisyon i fer provizyon pou ki ler premye porsyon larzan i ganny donnen avek sa aplikan, menm letan sa aplikan i bezwen konmans pey lentere. Me  Mr Speaker sa dimoun in vin labank akoz i napa.  Kote i pou gannyen pou li konmans pey lentere?  Sa Polisi i devret revwar pou ki sa endividi i a selman konmans pey son loan ler son peryod gras in fini – non pa ler premye larzan i konmans donnen.

Mwan  osi konstate ki dezormen profesyonnel lo Praslin ek La Digue i devret ganny reprezante bann Board Nasyonal, ki annan keksoz pou fer avek Praslin pou asize ki nou annan en lavwa lo size pou konsern nou lo sa 2 zil.  En lot konsern se ki dimoun Inner Island pe esper tro bokou letan pou laprouvasyon Planning lo bann proze ki ganny klasifye anba ‘’minor works.’’  Mon pe demande ki Lotorite Planning i fer le neseser pou ki sa laprouvasyon i a kapab ganny fer lo Praslin menm. Akoz ler sa bann laplikasyon ‘’minor works’’ i tonm dan mainstream laplikasyon isi Mahe, bann aplikan i bezwen esper bokou letan avan ki zot ganny aprouvasyon.

Zabitan e businessman Praslin i tre konsernen avek Anti-Monopoly Legislation ki pe ganny travay lo la, akoz i pe pran bokou letan. Nou demann Fair Trading Commission pou akseler sa demars pou fer sa Lalwa vin pli vin dan sa Lasanble pli vit, pou ki nou a kapab debat lo la e ganny en solisyon pou soulaz sa bann businessman ki pe ganny trangle zis pou zot kapab ganny en pe biznes.

Mr Speaker an menm tan mon krwar ki i ava bon moman pou ki sa 3 brans Gouvernman, i renouvle zot langazman, pou travay pou benefis Sesel an antye.

An konklizyon Mr Speaker, nou’n tann bann bon sitasyon tre for dan sa Lasanble tel  parey ki – ‘’nou le lape’’  – ‘’nou lazistis’’ – ‘’nou le drwa legalite’’ me i annan en mo ki manke dan sa equation pou konplet sa sitasyon, e sa se ‘’linite antre pep Seselwa’’ ki pe ganny kontinyen met lanfaz lo la par Prezidan Larepiblik Msye Danny Faure.

En keksoz ki ankre tre byen dan Konstitisyon sa parti tre solid i pou kapab fer en diferans dan Sesel pou tou Seselwa e sa se parti United Seychelles.

 

(APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

Seselwa zis mazinen ozordi nou annan en dirizan State House ki krwar dan liberte politik san ki i pran okenn privilez okenn oponan politik.  Menm si son bann oponan menm si nou bann oponan politik i sey fer tou pou li kapab pou li pa kapab marse son Cabinet, dan plas lager ek son oponan i demontre en rezilyans politik en vre Leader politik e rod en fason pou kontinyen fer marse son Cabinet.  In fatige kanpanny ‘’DANNY OUT!’’ San ki i bezwen al fer okenn rally swa lo Inner Island oubyen lo Mahe.

Seselwa krwar mon sa dan li menm i pe montre nou a powerful President in the making before our very eyes !

 

 

(APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

Seselwa nou annan en vre Leader ki pou kapab diriz sa pei lo son prosen leta donn Prezidan Faure tou zot sipor.  Zabitan Praslin mon donn zot mon langazman ki an 2019 mon pou kontinyen fer tande zot lavwa dan Lasanble-

 

(APPLAUSE)

 

 

HON CHURCHILL GILL

… ki nou zil i ava benefisye parey i devret pou benefis tou nou zabitan.  Lo non tou zabitan Baie Ste Anne, mon le apport nou senser kondoleans pou lafanmir nou ansyen Prezidan ki’n kit nou e ki tou dimoun i a desann an gran nonm pou rann sa dernyen omaz Prezidan France Albert Rene.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Churchill Gill.  Bon zis avan nou kontinyen mon ti a kontan enform bann Manm e manm piblik poudir ki nou pe ganny en pti pe problenm avek internet pou fer live streaming lo YouTube so bear with us e pandan Break nou ava kapab hopefully IT i a kapab rektifye sa problenm.  Nou ava kontinyen avek nou travay e mon ava pas laparol avek Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun a lekout.  Bonzour tou Manm prezan Mr Speaker Mardi le 26 Fevriye tou Seselwa ti pran devan zot lekran e menm obor zot radyo pou ekout ladres Prezidan Larepiblik lo Leta nou Nasyon.  Pou en pti group dimoun ki appel zot US, zot dir ki son diskour ti enn ki ti tape e ki’n tous Seselwa.  E pou mazorite Seselwa enkli nou lo sa kote latab nou vwar ki ti en diskour ki enn ti mank direksyon.  Pa ti donn nou lespwar.  Ti en diskour ki ti mank vizyon e poor leadership lo lapar Prezidan li menm ek son Gouvernman.  Me sa Lendi ki’n pase lepep Seselwa ti tann ladres fer par en vre Prezidan, sa se ladres ki ti fer par Mr Wavel Ramkalawan.

Mr Speaker mon dir sa akoz dan son diskour Onorab Ramkalawan ti montre lepep Seselwa ki dan sa moman kot nou été, i pa en letan pou en Prezidan vin zwe bon boug parey i ti dir li menm pou ki i kapab anmas detrwa vot akoz Eleksyon i pres.

Onorab Ramkalawan in montre lepep Seselwa ki dan sa moman kote in arive nou bezwen kapab pran bann desizyon ‘’bold’’ konm dir Angle.  Nou bezwen kapab vin avek bann o pozisyon bann propozisyon serye e nou bezwen direk e nou bezwen kapab pran bann aksyon serye menm si serten pou ankoler met lefe ki serten problenm i ganny adrese.  Se sa en vre Leader.  Enn ki pa per pran desizyon ler i neseser.  En zonm ki fran e onnet menm si parfwa akoz i fran e onnet i ganny dir konmkwa ki dominer e nou tande dan sa Lasanble depi Lendi – konm kwa ki en diktater, malgre zanmen in fer okenn keksoz mal zanmen in fer Coup D’Eta e servi lafors pou elimin son oponan ; pou  anprizonn zot.  Zanmen in donn lord pou fer personn kit zot pei al reste aletranze.  In toultan vwar dan laliberte en pep e in toultan krwar dan bwat vote.

Mr Speaker aprezan permet mwan pou adres serten size ki pe afekte nou konman pei.  Ozordi drog ek lalkol in vin en gro problenm.  Menm si Prezidan in reklanm laviktwar lo lafason sa progranm methadone pe ale  mwan mon vwar failure mazorite sa bann dimoun sa bann zenn zot still pe servi eroin, menm si zot pe pran methadone.  Sa detrwa ki reisir sorti lo eroin, zot vin alkolik aprezan.  Pas dan Lari Bazar Mr Speaker zot a vwar teat ki ganny deroule laba.

Lari Bazar in vin parey konmsi ou lo ghetto.  I ranpli avek droger ek alkolik.  Drog ek lalkol pe deroule dan sa landrwa.  Se sa leta nou lavil, e sa i reflekte leta nou Gouvernman ozordi.  Napa en lord dan sa landrwa zis dan rezyon lavil nou tande ki i annan anviron 12 laboutik ki pe vann lalkol.  Avek sa sityasyon dan lavil bokou lezot biznes hair dressing saloon pe vwar li difisil pou operate, akoz sa kalite biznes zot osi zot operate apre ler travay.  Bann zenn fiy ek bann madanm i ganny harass par sa bann nanryen fer i fer zot pli tar pa frekant e i fer zot pa frekant sa landrwa e sa biznes i perdi kliyan, pourtan Kordgard i de pa lot kote obor nou.

Mr Speaker ler mon pe koz lo lalkol ek drog mon kontan Onorab Herminie in sorti in ale, sa size in leve apre ki nou lo Council – lo Regional Council Central (1) kan nou ti vizit lavil dernyen fwa nou ti vwar sa bann keksoz ki ti arive e nou fer bokou propozisyon.  Sa menm Council ki Onorab Herminie ti pe fer son ta tapaz lot kote ti sorti in ale, ki li pe boykot ki pa li ditou.  Ozordi i reklanm laglwar ki sa menm Council in fer sa rekomandasyon e ki Prezidan i tande e Prezidan in anmenn dan son diskour Leta Lanasyon e li aprezan i pe mars avek i pe gonfle !

Lontan Mr Speaker ou ti vwar bann zenn osi bann fanmir bann zenn lanmoure pe fer bann pti window shopping dan aswar tousala in vin en keksoz dan lepase.  Leta nou lavil Mr Speaker i degrengole e tousala i reflekte en Gouvernman ki pa responsab e mank leadership.

Prezan Mr Speaker permet mwan koz lo en size ki enteres mwan en kantite, akoz mon santi douler ki sa bann dimoun pe fer fas avek.  Sa se bann pti biznes la mon pe koz lo bann pti dimoun ki pe operate konman bann sole trader.  Mardi pase mon ti espekte ki Msye Faure dir en keksoz ki pou donn lespwar sa bann dimoun ki drog in kit zot ater.

Ozordi travay ki bann pti biznes parey bann teknisyen aircon bann ki pe fer en pe electronics e lezot zot an konpetisyon avek bann etranze.  Nou vwar etranze ki pe fer sa bann travay.  Par egzanp Mr Speaker sa bann marsan ki fer vini bann lekipman parey aircon, fridge, televizyon bann lekipman elektronik, zot osi zot annan zot prop teknisyen etranze ki pe swa repare oubyen enstal sa bann keksoz.  Pourtan nou annan en ta teknisyen Seselwa ki kapab fer sa bann travay fer sa bann travay pou zot. Me omwen Mr Speaker sa bann tel travay koumsa ti sipoze rezerve pou Seselwa.

Zot in fer tou manev posib pou kit Seselwa ater pou zot anmenn zot dalon etranze.  Sa in arive Mr Speaker akoz enn zot in fer sir ki zot pa’n pey lepep Seselwa byen ler zot in fer zot bann travay atraver sa zot dir ki Seselwa pa oule travay, alor zot in fer vini zot bann dalon etranze.  Mr Speaker al gete ozordi parmi sa bann travayer etranze ki pe pran plas nou bann pti Seselwa dan bann travay koumsa konbyen avek sa problenm GOP ki annan konbyen ki annan en GOP ki annord?

Prezan mon anvi dir 2 mo lo ledikasyon. Onorab John Hoareau in koz longman lo sa size me mon anvi koz lo en size ki personn pa’n adrese sa se School Council.  Mr Speaker School Council ti ganny entrodwir par sa menm Gouvernman par Minister Ledikasyon pou ki ansanm avek Headteacher sa Konsey ki ti pou administre lekol se zot ki ti pou pran bann desizyon mannyer lekol pou ganny deroule ozordi nou trouve ki sa sete bat latet pou ki Minister Ledikasyon pa ganny blanmen pou bann fot ki zot fer ek tou sa konsey.

Ozordi menm i annan School Council ozordi menm si i annan School Council, tou desizyon se Minister Ledikasyon ki pran.  Mwan konman en paran e osi konman MNA distrik Bel Air mon lo konsey lekol Bel Eau.

Nou’n koz enta keksoz lo konsey ler en desizyon i pran nou lo Konsey nou pa konnen.  Lo Konsey nou’n koze Mr Speaker nou fer sir ki i annan mankman teachers kalifye kot lekol Bel Eau, nou sey travay ansanm avek Headteacher gete ki mannyer nou kapab ganny teachers kalifye.  Me ler ou ariv larantre ou tande ki 4, 5 teachers kalifye enkli en Deputy Head ti pe esey met en pe lord kot nou lekol, se esey disiplin manrmay zis in ganny transfer koumsa menm san nou konnen.

E sa ki mal avek sa Mr Speaker, sa bann dimoun ki ganny transfer ki pe pas dan sa difikilte, zot krwar se ki School Council ki’n deside pou sa arive ek zot, kan saler Mr Speaker se Minister Ledikasyon avek en DG ki pe pran tou keksoz dan son lanmen e fer sa ki li i anvi !

Aprezan mon pou koz lo en lot keksoz ki enteres mon en kantite sa se lazenes ek spor nanryen pa’n ganny dir mannyer pou ankouraz bann zenn pou pratik spor, pou ankouraz annan bann lakademi spor dan bann distrik, kot a tre zennaz en zenn i kapab konmans dan en spor ki li i kontan nanryen nou pa’n vwar nou pa’n tande lo la.

Me malgre tou sa mankman, mon anvi felisit serten nou bann sitwayen dan distrik, ki’n pran bann linisyativ lo zot menm pou konstri serten lenfrastriktir sportif kot zot lakour pou anmas bann zenn apre lekol.  La mon anvi remersi felisit Mrs Bau ki’n konstri en swimming pool kot son lakour ki pe ansenny natasyon ki pe montre manrmay naze lo en nivo primer.  Chapeau Mrs Bau zabitan Bel Air i siport ou. Se sa ki mon ti anvi tande Prezidan dir bann dimoun.  Pou ankouraz bann ki annan bann linisyativ parey Mrs Bau e demet finans a dispozisyon pou fasilit lezot dimoun, dan lezot distrik ki annan bann tel linisyativ parey. Pou ki enn fwa pou tou Mr Speaker nou pa ava tande ler rezilta pe ganny, fer meday lor in ganny ranporte par bann etranze ki’n natiralize.  Nou pa ava tann bann non Rahmann bann sepa  ki Sanam ki pe naze pou nou.  Nou a tann bann sinyatir Seselwa ki’n train e ki’n ganny bann bon fasilite pou zot al devan e ki nou ava apresye sa meday lor ki zot pe anmennen.  Pa zis pou naze Mr Speaker me pou tou lezot spor osi.  En Gouvernman serye i bezwen mazin pli lwen ki zis annan bann plan Nasyonal.

Msye Faure in koz lo Zwe De Zil ki pou ganny fer an Zilyet sa lannen mon anvi dir ek Msye Faure ki zot an retar preparasyon bann nasyonal tim fek konmanse napa lekipman bann klib pe struggle pou maintain zot bann zwer. Ozordi ou vwar zwer pe servi lekipman ki bann klib in donn zot pou zot al fer training nasyonal tim ladan selman nou pe koz meday nou pe koz sikse.

Mank venue Mr Speaker ozordi bann spor tel parey basketball, volleyball, handball zot tou zot pe lager Palais De Sport i fer 2enm fwa mon dir Victoria Gym in kraze.  Dapre konpran lannen pase an Oktob, Novanm sipoze en lot kontrakter ti pou fini dan 3mwan in fini pas 3mwan Mr Speaker mon pas lo Victoria Gym, Victoria Gym i ankor tel lekel.  Akfer zot in bezwen kase?  konm dir Onorab Arissol Phillip Arissol si zot pa ti ankor pare pou fer en tel konstriksyon ?

Mank incentive pou bann ki dan National Team ; eski bann zwer Mr Speaker pa ankor ganny peye en pti larzan pou zot kapab zwe pou Nasyonal Tim?  Mon pe dir sa akoz i annan zwer ki self- employed zot bezwen kit zot travay pou zot vin lantrennman e parfwa i annan bann training camp ki fer ki zot bezwen ale al etranze.  Eski zot pa merit ganny en larzan pou soutenir zot fanmir?  E zis mazinen Mr Speaker mon fer spor pou bokou letan eski ki apre ou’n termin ou karyer dan spor, nou konnen bann injury ki vini apre bann injury ki ou pa’n prevwar ki ou’n gannyen, me selman ou’n neglize parfwa ler laz i antre se la konmans santi bann douler ; ki  avek en pti larzan ou pa gannyen petet i ti a ed zot kapab al fer en pti loperasyon, olye kontinyen mars ek en bekir.  E la mon anvi dir ki bann dimoun ki’n ganny best sportman sportwoman of the year i bezwen ganny gete pli byen.

Mr Speaker la ziska Mr Keddy Agnes bougla i en boug ser – i en boug ser.  Apre tou sa travay dir i ganny zis 25mil, pourtan in ganny kou dan son figir son rekonpans se R25mil pou 1an ki’n fer tou sa sakrifis ! Balans keksoz en pe e aranz sa bann atlet. Nou annan en Gouvernman ki rekonnet bann atlet zis ler zot fer sikse ler ou fer bon rezilta kot ou vwar Minis vin avek bann kolye fler antour zot likou.  Eski sa kolye fler zot pou antour likou Mr Keddy Agnes, eski sa pou dezanfle son lizye apre ki in pran en konba deor?  Eski sa i pou aranz son lalev ki’n pete apre en konba?  Se en kolye fler ki pou ed li fer tousala?  Mr Speaker tousala mon ti espekte Msye Faure vini adrese, e donn valer nou bann sportmen.  E osi nou bann coach Seselwa Mr Speaker.

Eski en coach atraver travay dir ki in fer avek son bann atlet, eski son rekonpans se en sertifika?  Coach Rival Payet in dir lot fwa e mon toutafe dakor ek li, li in en boug ser ki’n lager pour Sesel, ki’n anmenn rezilta pou Sesel ozordi i pa’n ganny nanryen son nennen in kase kolye fler in gannyen me larzan i pa’n gannyen.  Ozordi i pe coach – i pe coach sa bann dimoun Mr Speaker eski en sertifika i ase pou li?  Eski nou pa krwar nou merit get nou bann coach osi?

Resaman Mr Speaker an sortan lo spor nou tann bokou koze lo Pti Anfans mon rekonnet ki i annan bokou dimoun dan bann distrik ki pe fer en ta travay formidab pou nou bann pti trezor, me Gouvernman parfwa pa siport zot ase.  Sa i fer mwan mazin bann dimoun dan mon distrik tel parey Ms Sheila kot Bel Air Daycare e lezot ankor.  Mr Speaker mon pe adres sa size akoz senpleman pou mwan dir avek bann dimoun kot Minister Ledikasyon pou pa zis koze, me apresye keksoz ki sa bann dimoun i fer pou sa bann dimoun pou sa bann zanfan.

Mon pe dir sa Mr Speaker akoz tar lannen pase Ms Sheila akonpannyen par bann paran kot Bel Air Daycare, ki enn bann pli gran daycare ki pe accomodate anviron plis ki 75zanfan, ti fer en pti seremoni graduation pou bann manrmay ki p al dan lakres.  Ler mon ti koz ek Ms Sheila i ti eksplik mwan rezon par deryer ki i ti pe fer sa.  I ti dir mwan i pe konmans ansenny manrmay pou loner konman pou pran ledikasyon serye konman pou graduate a en tre zenn az e pou konmans ganny gou graduate.

Mr Speaker ou ti a vwar zot sa bann pri manrmay pou al dan lakres dan zot pti gown dan zot pri bonnen me dezapwentman ti arive ler apre tou zefor ki sa madanm ek son management ti fer, personn kot Minister Ledikasyon pa ti attend son levennman pourtan i ti anvoy lenvitasyon.  E ou ti vwar sa sagrinasyon lo son figir Mr Speaker, akoz i ti anvi pe travay dir pou lev nou ledikasyon.

Zis mazinen tou sa bann lenerzi ki sa madanm in mete avek son lantouraz, e menm ni sa dimoun ki ansarz Pti Anfans ki Direkter sepa ki zafer ni enn pa’n turn up e  mwan mon ti la pe konsol sa madanm.  Sa i montre Mr Speaker poor leadership lo ledikasyon e lo Prezidan Faure e son lantouraz.

Sa i montre ki Gouvernman US/Parti Lepep pa enterese avek personn.  Depi Lendi Mr Speaker mon tann bokou koze lo en nouvo non ‘’United Seychelles ‘’Sesel i annan pe dir Sesel.  Mr Speaker i annan menm Leader Gouvernman pres pou pa kapab pronons sa non – ‘’Seychelles’’ ennler mon pe sey konpran ki zot pe dir  si …Sey  … si …  mon pa ganny en konpran.  Mon’n sey ekoute.  Mwan mon pa’n al liniversite – mon’n al  liniversite Arpent Vert kot mon’n aprann politik mon kapab dir ‘’United Seychelles’’ me mon pa’n konpran preski ditou i annan ler zot in dir sa Mr Speaker.

Zot in vini – zot in koz ‘’Soley in levé.’’ ‘’Annou move on.’’  ‘’United we stand,’’ ‘’Stabilite,’’ ‘’Linite’’ eski ti napa stabilite ? Lekel ki’n deranz stabilite Mr Speaker?  Mwan avek Mr Ramkalawan Mr Speaker?  Nou pa’n fer Coup D’Eta nou?  O kontrer Mr Speaker ler mon ekout zot i fer mon rapel ler mon ti dan (ou rapel Mr Speaker_ ler nou ti dan ‘’minorite’’ dan Lasanble se sa ki nou ti fer.  Nou ti vini nou ti koz parey en Lopozisyon parey bann boug ki dan ‘’minorite’’ parey sa bann laba, ozordi zot pe fer parey. Zot pe sey vann – zot pe sey vann en lapo liv ki dimoun i fini fermen.

E Mr Speaker e la i vin en keksoz dan mon lespri pe fer mwan mazin en keksoz. Souvandfwa ler nou al lanterman Onorab Arissol ki frekant lanterman for parey mwan, nou tann sa zistwar lo Lazar e bann Prêt i fer sir ki i repet sa toulezour parey zot pe repet ‘’US ‘’ – repet sa toulezour ‘’kot Lazar ti dan tanbo pou detrwa zour e Zezi ler i ti apre 3 zour i ti resisit Lazar i ti ouver tonbo i ti sorti,’’ Mr Speaker.  Me sa bann parol par sa bann Prêt malgre zot repete i bann parol ki reste vivan.  Sa mon ti tann enn mon zanmi Dyak Agathine dir.  Sa parol i reste i vivan akoz i koz lo la rezireksyon.  I koz lo la rezireksyon i koz lo lavi eternel e pou zot menm si zot pe repet sa bann zoli levanzil lo ‘’US’’ zot pa pou zanmen sorti dan tanbo parey Lazar ti sorti Mr Speaker.

 

(Interruption)

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mr Speaker aprezan mon pou koz lo en lot pwen sa se lo sa problenm lakaz 24/24/24 malgre ki i annan bokou ki’n ganny dir lo sa size avan mwan, mwan mon anvi koz lo en size ki Prezidan Faure in fer resorti sa size wayleave.  Mr Speaker wayleave i zis en leskiz pou bann parese dan sa Gouvernman ki zis asize dan biro esper wayleave vin kot zot.  Mon a akont zot zistwar wayleave Mr Speaker depi 2016 mon krwar 2016 ki ti anons 24/24/24 lafen 2016 or boner 2017.  Mr Speaker 1an apre mon mont Sans Soucis later in donnen pou fer lakaz nanryen ; lanmenm ler mon ti dir ni en landrwa pou en bouret pase ti napa.  Mon call serten zofisye kot Later mon demann zot ki problenm ki 24/24/24 pa ankor konmanse zot dir mwan Mr Speaker ki problenm se avek wayleave.  E mon demann zot,

‘’Be zot in rode wayleave?’’ ‘’ Non.’’

‘’Zot in rode sa dimoun ki ansarz pou donn wayleave?’’ ‘’Non.’’

Mr Speaker mwan mon’n pran li lo mwann menm e mon anvi reklanm sa, mon ti al vwar sa dimoun ki ansarz sa later, mon ti koz ek li, mon ti dir li frer nou bezwen lakaz pou nou bann dimoun donn nou en pti semen pase, pou nou kapab konstri lakaz.  E mon ti organiz miting.  Zot ti pe asize dan biro zot Mr Speaker.  Zot pe asize lo biro dan biro mon pa pou dir mwan mon’n al rod wayleave pou zot.

Mon ti organiz miting, e mon ti fer zot zwenn sa dimoun e zot ti ganny way leave.  Mon anvi dir zot Mr Speaker mon anvi dir ek Prezidan, aret ekout sa bann dimoun lo sa zafer wayleave. Sa bann dimoun se bann parese ki pa pe travay zis asize pa fer nanryen!  Wayleave ou al kot dimoun ou al rode way leave. 

E la Mr Speaker kan ou asize lakaz mon anvi dir zot osi ki en MNA ek DA ki konn nou distrik Mr Speaker se nou ki konn nou distrik e ler lalis i vini sorti kot DA  – sirtou bann DA ki annan MNA Lopozisyon ladan respekte sa lalis, se nou ki konn nou distrik pa pran dimoun ki zot anvi pou donn lakaz – sa en keksoz mon anvi dir zot.

Mr Speaker aprezan mon anvi koz lo sityasyon trafik dan mon distrik Bel Air.  Ozordi semen Curio Road in nepli zis en semen segonder akoz sa kantite transpor sa kantite trafik transpor ki servi sa semen toulezour espesyalman dan bomaten, e sa i fer annan konzesyon trafik enorm dan bomaten.

Msye Faure dan son vizit i ti promet ki pou annan lagrandisman semen Curio Road.  Apre 2an ki’n vizite apre 1an edmi pe al lo 2an ki nou ‘vwar Mr Speaker olye konmans kot ki pli danzere an desandan kot lakour Mr Joseph Elisabeth kot tou dimoun konn li konman sove zot konmans anler Curio Road par anba lateras kot Mr Malbrook i reste, kot ki pa enportan pou konmanse !  Lenportans se la anba kot i danzere akoz nenport ler en aksidan i kapab arive.  Me pli gro problenm pou sa konzesyon trafik dan nou distrik Mr Speaker se lekol Montessori.  Mon pa kont ledikasyon Mr Speaker, me selman si en problenm nou bezwen deal avek sa problenm.

Ozordi pou ganny license laboutik ou bezwen annan ou mwen 2 ou 3 parking space obor ou laboutik.  Dernyen fwa dan en progranm radyo mon ti tann Chicco lo granmaten Chicco Martino pe koz lo la. I ti pe dir ki mannyer pou en laboutik ou bezwen parking ? Me selman en lekol ki annan plis ki de santenn zanmen ki tou zot paran i annan en transpor zot ganny license pou operate san okenn parking space e mon ti donn li rezon sa zour.

Pou operate en lekol ozordi Mr Speaker menm si napa parking obor ou ganny license.  Lekol Montessori parey mon dir mon pa boycott ledikasyon, lekol Montessori ni en parking napa.  Mon pe vin lo la.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab 2 minit.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Ok napa problenm Mr Speaker.  I annan en bus stop lanmenm, ler sa bis tata zot tou sa bann dimoun ki anmenn lekol, zot in park la e bis tata i aret dan milye semen i larg son bann dimoun e keksoz e trafik i bloke.  Sa ki enteresan dan tousala se dan vizit Prezidan zot pa ti anvi mon anmenn zot la, pou en rezon ki zot pa’n le dir, be ki mwan mon konnen Mr Speaker akoz sa landrwa i pou Parti Lepep e zot pe anmas larzan lo la.  Ok?  Zot benefisye avek rent.

Pourtan sa landrwa ti lakaz pou bann Ziz ek bann Dokter.  Ozordi bann Ziz ek bann Dokter pe ganny allowance pou pey lakaz 25mil.  Kan nou ti annan lakaz ki zot in partaze ek zot dalon – ‘’United We Stand’’ Mr Speaker ’United We Stand.’’ Zot pran tou pou zot me nou Seselwa nou trennen lo nou zenou.  ’United We Stand !’’ Akoz zot pa rann sa bann landrwa ki zot in pran avek sa pep?

Msye Rene in byen dir avan i mor, ki son regre se ki in mazin zis zot lekor. – Onorab Gill ki ti dir pa mwan.  Dan mazin zis zot lekor sa pep in soufer.  Lapovrete in tir son zoli figir.  Sa menm msye in dir ki in deza dir ki Seselwa pou aret anmas koko.  Ozordi avek sa bann fleo ki lakaz lapovrete Seselwa, ozordi pe anmas PET dan bin, e byento nou pou retourn dan bann lepok kolonyal kot koupon ti ganny servi. Msye Faure pe al entrodwir koupon Mr Speaker ! ’United We Stand !’’United We Stand’’ Mr Speaker.  ler Seselwa pe tonm lo son zenou apre ki bann ki pli byen konekte, zot pos pe ariv lo zot zenou ’United We Stand’,’ Mr Speaker.

An terminan Mr Speaker mon annan detrwa paz si ou donn mwan 5 minit mon al lo la.

 

MR SPEAKER

Onorab ou annan ou 1minit.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Ok. Mon a met laba Mr Speaker.  An terminan Mr Speaker mon anvi dir avek lepep Seselwa ki lavenir Sesel i avek LDS e Wavel Ramkalawan konman son Prezidan !  Annou arete ekout sa bann fabrikasyon sa levanzil ki zot pe lir akoz lepep pou reste dan sa tonbo ki i été i pa pou sorti ditou !  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Loizeau.  Bon nou ava Break e nou pou retournen 11.10.

 

 

(BREAK)

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen avek nou travay e mon ava pas laparol avek Onorab Chantal Ghislain.  Onorab.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker nou fek ekoute e pli move yer nou vwar en parti e en group MNA lo lot kote latab, ki ankor pri dan bann menm retorik lepase ki responsab pou bann defet ki zot kandida in sibir dan tou bann Eleksyon prezidansyel presedan ki zot in konsede.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Nou’n konmans vwar siny zot lafreyer fas a challenge ki United Seychelles e Prezidan Faure pe poze pou en kandida resikle, ki zot pe sey vann avek lepep kan zot menm la anndan pa sanble pe akorde lo sa size.  Ti gou pou get figir serten pandan ki Onorab Henrie, Onorab Woodcock e Onorab Roucou, ti’n pri dan giy ayer pese i promot en prodwir ki’n fini expire.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker fas a lafors United Seychelles ki pe modernize e reaziste, deryer en Prezidan ki’n demontre en tanperaman en karakter en vre Leader, ki malgre tou blokaz e latrap ki zot in esey mete dan son semen, i touzour reste one step ahead e kontinyen reste cool e fikse lo son vizyon pou linite, lape e byennet Sesel.

Mr Speaker zot telman pri dan pri aryer ki zot etonnen ler zot vwar diverzans lopinyon pe ganny eksprimen lo diferan size lo United Seychelles, pandan ki LDS zot nepli annan sa laliberte pou difere avek zot gran met.  Zot pa vwar diferans ant mizer nwar ki ti egziste Sesel 40an pase ki Onorab De Commarmond in koz lo la ? Avek serten ka lapovrete endividyel ki Onorab Lemiel in dir dan son distrik.

Mr Speaker zot pli gran sok ankor se la fason i Seselwa pe reklanm valer en zonm e en letap dan nou zistwar ki MNA LDS in esey tou pou demonize.  Ozordi i lavey servis lanterman Prezidan France Albert Rene.  Lo non tou mon fanmir e lo mon non personnel, mon sezi sa loportinite pou pas mon senser kondoleans pou Madanm Rene, zanfan e tou lezot manm lafanmir Msye Rene.

Mr Speaker Prezidan Rene in kit nou e nou tou nou konnen ki en gran mazorite lepep Seselwa i apresye sa ki Prezidan Rene i fer.  Pou ou sa zonm, fanm ordiner, pou ou sa fanmir, pou ou ki’n al liniversite pou al ou letid avanse, la i ou sans ozordi, desann an gran nonm fer ou prezans konte e rann omaz rann Prezidan France Albert Rene son dernyen servis byen merite !

Mr Speaker i sagrinan e tande pou vwar ozordi i annan serten nou ki’n bliye kot nou sorti.  Zot in plito swazir pou fer en politik bon marse avek en lavertisman konsernan pou fermen, zour lanterman Prezidan Rene demen.  Mr Speaker be laboutik fermen ler al lanterman, ti form parti nou kiltir Sesel sa.  mon rapel byen menm ler kortez avek lekor ti pase dan semen pou al Legliz e simityer laboutik ti ferm zot laport an siny respe ; dimoun obor semen ti debout, zonm ti retourn zot sapo.

Si zans Mahe in aret fer sa lo La Digue nou ankor pe pratik sa koutim  nou.  Laboutik pa ferm lazournen, me i ferm son laport omwen ler kortez i pase.  Ouswa zis ou trouv son met laboutik i vir son lansenny ‘’close.’’  Si ou dan laboutik a sa moman ou reste anndan, ziska ki kortez i pase.  Si transpor ou menm bisiklet, e menm lezot dimoun pe monte e kortez pe desann, zot arete ziska ki kortez i pase.  Menm nou bann zanfan i fer sa siny respe.  ler kortez i ariv lo laplenn si zanfan pe fer foutbol la, zot arete e debout lo siny respe.  Zis lo mon zil byenneme – zil mon nesans e zil mon lanfans ki ankor fer sa,  e se pou sa rezon ki Prezidan Rene in touzour kontan La Digue pou son bann bon valer kiltirel ki in touzour garde.

Mr Speaker respekte lemor in touzour dan nou konman Seselwa. Sa zafer ‘’paran, zanmi e konesans’’ dan mesaz lanmor zot konn son sinifikasyon?  Paran, zanmi ek konesans i senpleman vedir pe enport ki’n arive, menm si ou pa byen avek ou vwazen, zour i ariv lanmor kot ou vwazen ou koste.  I dan nou koutim sa.  I dan nou konman Seselwa sa.

E an parlan konesans Mr Speaker Lendi ler nou Leader Onorab De Commarmond ti demande, ki nou donn en moman silans spesyal pou Msye Rene, personn lo lot kote latab pa ti leve.  Ou konnen akoz?  Akoz senpleman ozordi zot in swazir oubliye ki i ti en konesans pou zot.  Pourtan Msye Rene Mr Speaker – la mon annan en liv ozordi dan mon lanmen,  and lo la i mete ‘’France Albert Rene Seychelles from the heart.’’  E dan mon pe fouray ladan, mon’n bat avek en zoli portre.  En zoli portre ki dir en milyon mo – zoli portre.

 

(Off-Mic)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Sa ki vin premye dan mon lespri, se ki zot ti konn li sa msye !  Zot ti rikannen avek li sa msye ! Sanmenm ki appel konesans sa. Sanmenm sa konesans an sa mesaz lanmor sa.  Ozordi ler i mor zot bliye ki ti annan en letan ki zot ti riye e zwaye avek li ? Anfen kekfwa sa ti leta LDS – annan resanz zis pou maryaz me napa resanz pou lanterman.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mwan ozordi Mr Speaker mon pe dir TOU DIMOUNTOU DIMOUN ki ankor annan sa leker desann pou nou selebre lavi Mr France Albert Rene ! Selebre sa zonm ki’n donn nou tou loportinite Seselwa.  Sa zonm ki depi desten ti’n diskite ki sa pep ti pou egziste, Manifesto lepep Seselwa ti ekri dan zot leker.  Ralye tou bann frer e ser e desann vin rann Msye France Albert Rene son omaz ki i merite !

Mr Speaker ou vwar sa zafer laboutik Endyen la, sa en lager antre zot sa.  Zot rapel byen sa let Tamil?  Zot rapel byen lekel ki ti ekri sa let Tamil?

(Off-Mic)

Wi, wi, wi.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Sa letan Ramu avek marsan Endyen ti bon pou ganny servi pou transmet mesaz Tamil en ?  Ou a dir mon ki’n arive antre zot avek Ramu ki fer zot pa oule Ramu ozordi?  Anfen mwan mon dir zot sa lager avek Ramu avek Endyen sa i ZOT lager.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Pa seye anmenn United Seychelles dan zot lager.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Parey granmoun in dir sa ki in soz son soz i a soz li menm !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker pandan ki nou pa kapab separ Leta nou Nasyon avek lanmor Msye Rene, permet mwan ofer serten refleksyon e analiz lo Leta nou Nasyon.  Mon’n ekout Prezidan Faure – mon’n ekout Leader Lopozisyon, la i la ki mon vwar an konparezon.  Set avek bokou liminite, lonnekte fransiz e respe e senserite ki Prezidan in adres son pep.  Mardi pase devan sa Lasanble mon’n vwar en zonm kalm, me motive ; en zonm for e disiplinen – en zonm ki pe pres lape linite avek larmoni.  Mon’n vwar en zonm ki posed abilite pou posed tou kritik – en zonm ki sak parol ki’n sap dan son labous Mardi pase i bann parol ki’n enpir son pep.  E mon’n vwar en zonm avek en vizyon avek kapasite pou dirize – en vre Leader.  En Leader ki demontre son lafors, san ki i bezwen ensilte entimid ouswa abes son oponan.  En Prezidan ki Sesel i bezwen.  Wi in for e fran dan son ladres, me in fer li san ki in entimid oubyen abes son bann oponan.

Trankilman e avek respe Prezidan Faure in adres pep Seselwa.  Mr Speaker pou dirize e enspir lezot i bezwen en zonm ki kapab debout pou sa ki i krwar ladan e viv par son bann valer e prensip, pe enport lopinyon advers.  Se sa ki pou enspir kouraz dan lezot pou fer parey.  Parmi son bann premye parol 2an pase, ler i ti pran la prezidans Prezidan Danny Faure ti dir, and I quote: ‘2 deseni in pase e sakenn de nou, nou’n annan menm konviksyon pou sa ki nou krwar ladan. Mwan mon krwar dan en sosyete pli zis, pli ini, pli fraternel, pli prospere e pli imen.  Pou atenn sa kalite sosyete, bann prensip tel ki lazistis, egalite dan loportinite,  lazistis sosyal e redistribisyon larises i bezwen diriz nou travay’e pou mon sa bann prensip pou anim mon travay konman Prezidan.’’ Felisitasyon.  E 2an plitar fransman Mr Speaker, se sa ki mon vwar dan sa zonm ki’n asiz la akote ou Mardi pase pou adres nou.

Mr Speaker nou kapab separ Leta nou Nasyon avek lanmor resan Msye Rene.  nou pa kapab separ Leta nou Nasyon avek politik. Akoz mon dir sa?  Se politik ki donn direksyon nou pei. Prezidan Rene in personnaz pli signifikan dan listwar Sesel. Sa kalite Sesel ki nou vwar otour nou ozordi, se gras a Msye Rene.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker mon swete, ki parey mwa lepep Seselwa i ganny enspire par Msye Rene, e sa ki in reprezante. Ozordi mon le demann sak Seselwa pou reflesir.  Reflesir byen. Regard bann fe. Annou pa zis ekout parol akoz malerezman ozordi nou tann bann gro bel parol me parey Kreol i dir,’’ sak vid pa debout.’’

Ozordi i annan bokou ki blanm nou parti United Seychelles pou tou sa ki mal Sesel.  Zot blanm Prezidan Faure.  Zot vin dir nou ki i pa enspir zot ki i pa en leader ; ki i weak ; napa vizyon.  Mr Speaker sa bann largiman i senpleman bann largiman anfantil e banal.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Les mwan  eksplike.  Ler Prezidan Faure i vin avek bann Leader vizyoner, bann proze ki pou anmenn devlopman Sesel dan en lot nivo, ki nou tande avek lot kote latab? Zot dir li konsantre lo problenm ki la devan nou.  Zot dir li Seselwa i konsernen avek sa ki pe arive ozordi. Legzanp zot mazin tinel ? Konbyen zot ki’n ridikiliz sa lide dan papye e dan sa Lasanble menm lir bann san ki zot menm analiz bann syantifik ki’n ganny fer ?

Kwa ki pli vizyoner ki sa de tinel?  Realite Mr Speaker, se ki nou annan en Lopozisyon ki son vizyon i fini lo son bout nennen !

 

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Apre nou vin fer politik pou dir dimoun Prezidan napa vizyon e i pa enspir nou.  En lot legzanp Mr Speaker zot mazin proze konblaz?  Proze lakaz ? Eski Lopozisyon sa letan ti dakor avek sa proze, ouswa parey zot natir zot ti sot anler e kritike ? Zot pa ti siporte zot !  Zot ti ensilte e dir ki zot pe al fer lakaz pou lapen ek pizon. Seselwa pa bliye sa !

Mr Speaker si nou dan United Seychelles nou pa ti for sa letan, si nou ti napa bann Leaders ki vizyon ki annan plan bann Leaders ki met Seselwa premye, nenport ki Seselwa – tou Seselwa me inisyalman bann ki zot mwayen i pli feb, Sesel ti pou koule avek sa Lopozisyon i anvi al State House.

E fodre ki Seselwa i fer atansyon Leta nou Nasyon, i pa parfe li, me i pa dan emergency parey LDS pe fer nou krwar.  Mon garanti lepep Seselwa ozordi met sa Lopozisyon State House prepar nou pe al dan ICU.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker nou annan en Lopozisyon ki zis fer politik, apre zot sot anler e dir ki fodre zot tir politik dan travay Gouvernman.  Nou dan United Seychelles nou pa tonm dan sa latrap. E mon demann avek sak Seselwa ki pe ekoute, pou pa tonm dan sa latrap.  Albert Rene in donn nou loportinite pou ganny ledikasyon, sa nou pa kapab niye sa.  Annou servi nou lespri kont bann ki le anbet nou!  Mon pou kontinyen avek legzanp akoz mon Mr Speaker mon pa koz dan vid mwan.  Zot dir Gouvernman Msye Faure napa vizyon – napa plan.  Eski nou mazinen ki ler Minis Larue – Minis pour Lafanmir ti vin fer en stetment la dan sa Lasanble le 29 Me 2018 lo ‘’vyeisman popilasyon?’’  Mr Speaker se Prezidan Faure i demann Minis vin fer sa deklarasyon akoz lenportans sa size pou lavenir Sesel e kalite lavi nou dimoun.  Prezidan Faure li i annan vizyon e deswit in rekonnet lenportans sa size.

Prezidan pa’n zwe politik, me in envit Lasanble pou anmenn son kontribisyon, pou travay ansanm avek li.  Me ki nou vwar Mr Speaker ? Mon sit par egzanp Onorab Henrie ler i ti entervenir e mon site ;

Mr Speaker dan son prezantasyon Minis in dir nou konman Manm Lasanble, nou annan en rol pou nou zwe dan promouvwar sa Polisi.  Evidaman konman Manm Lasanble mon ganny elekte pou en term 5an 2016 ziska 2021, alor pou mwan, mon pou pli enterese avek bann short term.  Ok so mon pli enterese dan short term objective of this policy, akoz Minis in koz bokou bann gran – bann stratezi long term akoz i pe koz lo 30an.’’  Mr Speaker sa ti verbatim 29 Me 2018.

Onorab i dir nou ki lonterm. Evidaman zot pa krwar dan lavenir sa pei.  Li i la pou 5an i pe get son 5an e sa ki pase apre i pa enterese avek.  Oli vizyon?  Oli lentere Sesel?  Apre zot dir nou pa konn planifye ? Me sa kalite planifikasyon short term kote pou anmenn Sesel sa?  Mr Speaker ou annan vizyon ou bezwen annan abilite pou think ahead ; pou konsider long term. Eski sanmenm sa bann dimoun ki oule nou anvoy zot State House?  Mr Speaker sa kalite mantalite Lopozisyon, nou dan United Seychelles nou abitye avek, me in ler pou Seselwa konn laverite e konpran ki pe pase Sesel ! En lot legzanp i annan menm Mr Speaker, akoz sa  i bann menm  manni – vye manni ki Lopozisyon i annan.  I menm problenm sa me i dan diferan form.

LDS i koz bokou lo drog.  Zot akiz Gouvernman ki nou pa pe fer ase. Mr Speaker lipokrizi lo sa size drog i alarman – en ?  Ler en adikt ti pe vol dimoun kas lakaz, kas sennon dimoun anvil, zot ti konplent Sesel ki dimoun pa safe.  Ler Gouvernman ti pran mezir sever pou anprizonn kriminel, zot sot anler zot dir premye dan lemonn pou met dimoun dan kaso ; ki nou pe vyol drwa imen Seselwa.  Zot ti anvoy bann zenn lo zil pou reabilitasyon, zot in kritike e la in fermen.  Ler nou donn methadone – nou pe gat resours pa bon – aret rode kote methadone i pli bon marse me servi cold turkey.  Sa zot ki ti dir  – en ?  Ki ozordi zot fer en ‘U TURN ‘ lo sa size methadone. Me ki sa Lopozisyon pe anmenn devan apar ki zis kritike e anmar lanmen Prezidan Faure?

Mr Speaker in annan plizyer lenstans kot Gouvernman in envit zot pou ede kont labi e trafik drog.  Zot in refize.  Zot in zis konplent e fer politik parey labitid avek en size avek Leta nou Nasyon.  Legzanp ki ti arive 2011 ler ansyen Prezidan Michel ti lans Kanpanny ‘’National Renesans Sosyal?’’  Mr Speaker ti annan en Komite Nasyonal ki VP Meriton ti chair avek tou bann Legliz, Zidisyer, Lapolis bann Minister ek NGOs.  Lopozisyon ti ganny envite me zot ti boycott.  Boycott Mr Speaker pou met lentere Sesel premye e ansanm pou met lafors pou rezourd sa problenm !

Sa ti 2011 Mr Speaker – en loportinite manke e ozordi zot annan lodasite konplent ki problenm drog i vin pli pir?  Byensir sa problenm i ankor la, akoz an 2011 nou ti annan loportinite pou nou tou ansanm fer en diferans, me nou ti pli kontan fer politik undermine sa kanpanny lo medya sosyal, fer ridikil avek tenm, apre ozordi zot le koz konmsi zot enterese avek tenm Nasyonal.  Me laverite zanmen zot in enterese pou travay e kontribye zot in plito anvi fer politik !  Se sa LDS !

Me Mr Speaker i ankor annan legzanp e pou sa nou bezwen al dan listwar.  Lanmor Msye Rene i en wake up call pou sa pep.  Bokou nou pa kontan Albert Rene ; bokou nou ki’n benefisye, pa realize ki Albert Rene pe ganny trair par bokou – presizeman akoz i ti met lentere mazorite pep Seselwa, premye.  Albert Rene a ti ezite depler serten pou ki tou Seselwa i ganny en bout later e en twa lo zot latet.

Sa sistenm Albert Rene ki zot pa ti kontan in tir Seselwa dan vre lapovrete !  In retir Sesel dan lamizer nwar.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

In retir Seselwa dan sa lepok touk dife rod dibwa, savoy delo lo latet, mars lipye, latet enfeste ek lever ek lipou !  Lepok kabinen trou ! Lepok leve granmaten pou al anmas sa bann bout mang ki sousouri ti zet ater !  Lepok Per Hoareau ! Lepok kot premye resanz, manze, bann ban ti rezerve pou serten fanmir.  Lepok kot pou mon frer ti bezwen met konsonn e 2 tablo sinema deryer !  Lepok manz pwason sale dan bouyon bred mouroum, zis pou ganny en pti gou pwason ! Lepok kabinen trou ek son labour koko – pa bliye !  Lepok matla labour, ki’n enfeste avek pinez – tou sa  mwan mon’n konnen mwan e mazorite zot lot kote sa latab zot in konnen !

Mr Speaker lalis i long, sa ti lapovrete e mwan sa vre zanfan zil pa’n zanmen bliye kot mon sorti e mon pa pou zanmen bliye kot mon sorti !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Sa ti lapovrete ! Sa ti mizer ! Me en zonm avek en gran leker Msye France Albert Rene avek parti SPUP ti lager pou konbat sa, me ozordi nou le koz lapovrete – deryer lapovrete – en?

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

I donn sak Seselwa menm sans.  Ozordi kouler lapo pa enportan dan sa pei se gras a Albert Rene!

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

 

 

Mr Speaker i enportan ki Seselwa i kler lo en keksoz sa LDS ki la devan nou ozordi, pou rin Sesel si zanmen zot vin o pouvwar !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mon pou eksplike klerman Mr Speaker akoz.

Leader Lopozisyon i dir nou ki Sesel pa an sekirite ; Seselwa pa feel safe.  I dir nou Prezidan Faure pe zwe bon boug – i napa leadership – i napa vizyon !  Me Mr Speaker li Albert Rene i ti met lord en letan dan sa pei, ler i ti anpes dimoun asiz obor semen ; ler i ti pe asir sekirite, ki nou ti tande avek sa bann zans lo lot kote latab ?  Nou ti pe abiz drwa imen dimoun ! Zot ti le zot rights!

Ler Albert Rene ti met lord zot ti dir li i en diktater.  Ler zot pile e Prezidan Faure i les zot fer dezord dan semen e respekte zot rights, pou fer sa, zot vin dir nou ki Prezidan pe zwe bon boug.  Me ki sa LDS i oule finalman?

Ler nou UNITED nou vin avek bann strong men – manman tro for pou zot! Zot kit ring zot taye!

 

(laughter)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Me ler nou vin avek peace maker, zot dir ok annou zwe chess, me zot pa turn up pou match !

 

(laughter)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Me ki sa LDS i oule Mr Speaker?  Realite ki Seselwa i bezwen realize i ki LDS napa plan ! LDS napa vizyon ! Zot en parti an aryer ki viv dan lepase e zot zis pe rod pouvwar pou retourn en sistenm, ki pou benefisye zis serten zot bann dalon !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Zot pe anbet dimoun avek en labwet drwa imen, me i annan en gro mayos pe esper bann ki morde.

Mr Speaker LDS pe koz lapovrete ek drog dan Sesel?  Zot pe blanm United Seychelles ek Prezidan Faure Mr Speaker me annou al dan listwar –  Kote lot kote latab in kritik Parti Inik ; in kritik NYS ; zot in blanm sa konman letan pli fernwar dan listwar Sese !  Mr Speaker avan 1993 dan Parti Inik ti napa eroin Sesel ! Mon pa rapel Seselwa pe koz lapovrete Mr Speaker sa letan.  E sa letan SPPF ki ti la Gouvernman Prezidan Rene ti napa Lopozisyon.

 

Mon pwen donn kredi sa sistenm pou sa ki i ti byen, akoz kot ti mal, zot in fini zize e pe ekri liv lo la ozordi.  Me Mr Speaker apre 1993 in annan en Lopozisyon Sesel.  Eski LDS i realiz son rol dan devlopman pei?  Eski zot krwar zot zis la pou bloke e kritike?  Ki zot rol konman en demokrasi zot?  Eski zot rod zis drwa pou dimoun fer dezord ensilte anba giz ‘’laliberte lekspresyon’’  e apre konplent ler i napa lord ek sekirite dan pei?  Eski sa LDS i realize ki zis pran tou sa lide Lanmerik ek Lerop, e vin aplik li Sesel pa neseserman dan lavantaz Seselwa?

Zot konplent pri lavi; zot fer politik 40poursan, me ler ti annan SMB zot ti dir les dimoun enport keksoz e i a fer pri desann.  Gouvernman in liberaliz lekonomi – la nou vwar tou kalite kosonnyen antre dan sa pei.  Nou vwar fermye konplent nou pe touy lendistri lokal e ki nou vwar?  Pli gran inegalite ant sa ki i annan ek sa ki napa !  Pep Seselwa reflesir! LDS pe fer nou enterese pri lavi ek lapovrete, me sa sistenm ki zot in anmennen, se sanmenm ki pe kontribye anmenn sa ki nou pe vwar ozordi.  E zot oule larg plis ankor zot oule ouver ankor plis lekonomi.

Regard Lanmerik, regard Lerop, ozordi sa ki zot annan i annan e sa ki napa, napa menm ! Sa sistenm Kapitalis ki Msye Rene ti aboli in retournen an 1993 e ozordi nou pe rekolte son fri !  Albert Rene ti annan son defo parey in toultan dir ki i pa en sen li be i pa ti zanmen lesklav en sistenm Kapitalis sovaz !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Fodre Seselwa i fer atansyon Mr Speaker, akoz sa pti Sesel i bezwen rod son prop lidantite dan sa monn globalize.  I bezwen annan son Polisi e vizyon.  Annou pa esey vin pli Angle ki Angle.  Sa letan in fini, sa gras a Albert Rene !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Annou pa zis kopi e koz lo demokrasi avek labous plen e apre konplent ler limit demokrasi i mord nou.  Seselwa annou fer atansyon, akoz sa sistenm class pe retournen Sesel !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

I annan en kestyon ki bokou in demande e zot krwar zot annan larepons, zot dir ki Sesel ti pou devlop osi byen e menm pli byen anba sa sistenm avan 1977.

Ekout sa mon dir sa bann dimoun pa per, nou konnen ki mannyer Sesel ti été dan sa bann letan zot in osi viv e vwar letan ki Albert Rene ti été dan sa Sesel.  E ozordi mon dir zot depi 1993 nou pe vwar sa kalite Sesel ki nou ti pou été si ti napa Albert Rene !

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Akoz Mr Speaker si Seselwa pa fer atansyon nou pe retourn sa bann letan 1976, kot sa ki annan i annan menm e sa ki napa, napa menm !  Lapovrete byensir in retournen depi 1993 !  Inegalite byensir i la avek nou, akoz Mr Speaker ler ou adopte sistenm Lanmerik la ou ganny problenm Lanmerik.  Nou ganny inegalite ; nou ganny milyonner e mandyan ; bann ki dan drog ; bann ki forse al vole ; al vann zot lekor ; perdi valer e ranpli prizon.

Sa bann fleo sosyal ki nou koz lo la ozordi, e ki nou pe rod solisyon, se problenm modern sa.  Se sa ki nou pe vwar Lanmerik !  I annan ki koz labous plen lo valer moral e dir ki nou’n perdi valer, me Mr Speaker annou vin fran.  Ler ou annan en sistenm kot dimoun ek zanfan i annan zot drwa, kot dimoun i annan laliberte lekspresyon, kot i lib pou fer sa ki li i oule, ler i anvi eski nou espekte ki i fer zis sa ki byen ?  i bezwen fer sa ki mal tou.  Dan Parti Inik avek tou son defo ti napa sa Mr Speaker.  Ler mon demann dimoun alor mon demann dimoun annou reflesir byen.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order !  Onorab kontinyen.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Alor mon demann dimoun annou reflesir byen.  I annan en dokter ti koze lo televizyon mon krwar semenn pase lo Prezidan Rene.  I ti dir ki byensir in annan dibyen, me kestyon ki Seselwa i devret demande ozordi, se eski i ti worth the cost ouswa eski i ti vo sa pri?  Ozordi mon le dir Seselwa ki sa bann problenm ki nou vwar otour nou se pri ki nou pe peye depi 1993 pou la demokrasi ! Napa nanryen ki pou nanryen dan lavi !   Pa les LDS fer nou krwar.

Nou’n pey en pri pou Parti Inik pou tou sa byen fe ki Msye Rene in anmenn Sesel e ozordi nou pe pey pri demokrasi.  Se sa la demokrasi.  Se sa sistenm nou adopte depi 1993.  26an Mr Speaker e nou pe vwar son rezilta dan Leta nou Nasyon ozordi.  Byensir in annan progre akoz nou parti United Seychelles in lager pou kit son bann prensip sakre vivan lo sa later Sesel.  Bann prensip parey lazistis sosyal, menm sans e menm loportinite pou tou Seselwa avek akse avek ledikasyon lozman, lasante e sak zonm ek fanm Mr Speaker.

Lepep Seselwa nou dan en demokrasi.  E dan en demokrasi i touzour annan en Lopozisyon.  Sa Lopozisyon i osi annan en rol pou zwe dan devlopman sa pei i pa zis la pou konplent.  Sa Lopozisyon in annan 26an pou ede pou anmenn sa pei pli devan ozordi zot vin dir nou ki tou i mal dan sa pei?  Me kot ti été 26an zot?  United Seychelles in annan 3 Leader pandan sa 26an konman Prezidan sa pei.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order! Order! Onorab Ghislain ti reste li 2minit mon pou bezwen donn li ankor 5minit – ok ?  Onorab kontinyen.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

United Seychelles in annan 3 Leader pandan sa 26an Prezidan sa pei.  Prezidan Rene, Prezidan Michel e Prezidan Faure.  Lopozisyon li in annan en sel Leader e apre zot dir nou ki diktater?  E Seselwa i a mazin Prezidan France Albert Rene konman Prezidan ki’n reste o pouvwar pou plis letan?  Tasyon Mr Speaker sa ki akiz son kanmarad i laswaf pouvwar, se li menm ki pli lafen !  Mr Speaker Leta nou Nasyon pa parfe akoz nou pa’n zanmen parfe okenn de nou pa’n parfe.  Mon demann Seselwa pou ouver nou lizye ouver li byen gran, akoz i annan ki pe vann nou kabri dan sak, me nou dan United Seychelles nou pa pou les sa arive.  United Seychelles i en parti eksperyanse nou konnen ler pou pran desizyon brav pou fer sanzman.

Avek United Seychelles lavenir Sesel i an sekirite akoz United Seychelles i met lentere Lepep premye e non pa bann ki le fer larzan le vin milyonner lo ledo malere.  United Seychelles anba Prezidan Faure i reste sa meyer opsyon pou Sesel.

An konklizyon Mr Speaker in ler pou nou konmans donn kredi kot kredi i merite.  Mr Speaker donn merit kot merit i merite.  Si nou annan en meyer dimoun dan sa pei pou diriz Lopozisyon napa lot zonm ki ozordi i kapab vant son lekor pou match konpetans Onorab Ramkalawan.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

La ki don plas i été me pa Prezidan !  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain.  Yes Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker anba Order 35 (3) mon ti a kontan demann ou permisyon pou permet mon fer en personal explanation without notice akoz entervenan ki’n koz avan mon in mansyonn in sit mon non dan son entervansyon.

 

MR SPEAKER

Go ahead Onorab.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mr Speaker mon krwar i malere, i danzere e i dezonnet pou en Manm ki son background i dan medya, pou pran en sitasyon ki  mwan mon’n dir dan sa Lasanble zis en bout pou mal enterpret sa ki mon ti annan lentansyon pou dir letan ki Minis Larue ti vin isi, e fer en stetment.  E i servi.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order! Order! Mon’n donn order lo tou lede kote latab laparol i pou Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  E i servi sa ki mon en parti mon kestyon pou Minis Larue, e dir ki Lopozisyon i mank vizyon long term.  Minis Larue in vini in fer en stetment. E mwan konman en Manm elekte, mon annan tou dwa demann li ki bann goal short term sa Polisi ki in anonse.  E pou en Manm servi sa konman en dimoun ki annan background medya i malere i danzere e i dezonnet !  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, non.  Order ! Order ! Non Onorab Pillay mon ki annan laparol mon a fini koze.  Onorab Ghislain in fer en stetment in fer mansyon lo Onorab Henrie, Onorab Henrie in anmenn klarifikasyon.  Dezonnet i pa en betiz – i pa en ‘’unparliamentary.’’ Nou tou nou servi kanmarad.  Yer nou annan en Manm ki’n servi preski tou son sitasyon ‘’mensongères’’, ‘’lalang’’ and so on – les pase ; i pa ‘’unparliamentary language.’’  I pa –

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order! Ok.  Onorab Henrie in fer en klarifikasyon.  Si in servi sa term pou mon i pa en term ‘’unparliamentary’’ parey mon dir i annan lezot term ki mon les pase until mon vwar ki keksoz in al pli lwen ok.  Ziska prezan non mon pa vwar ki nou pe servi unparliamentary language – ok ?  So mon napa okenn problenm avek sa in fer son klarifikasyon.  Nou pou rann lantern SBC. Nou ava repran nou travay 1er me avan sa mon annan en pti lanons pou fer.  Bills Committee pe meet deswit dan Committee Room 3 ok.  Nou a Break e nou a repran nou travay 1er apre midi.

 

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.   E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.  Mon prezant en leskiz pour sa retar, an vi ki nou annan en Komite ki ti pe travay e pour bann pti rezon administratif nou’n ganny sa retar.

Nou pour kontinyen nou travay e toudswit mon pour donn la parol Onorab Flory Larue.  Onorab.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Tou Manm Lasanble e tou dimoun dan lakour.

Sa mwan ki vini nou pour ganny 3 progranm televize an direk, ki pour ganny transmet depi “Nekton Deep Ocean Exploration” avek lemonn enternasyonal, atraver Sky News depi anba lanmer Sesel pour la premyer fwa.

Sa i pour edik dimoun dan lemonn antye lo lenportans losean akoz imen an zeneral in dekonekte avek son lanvironnman.  Sa menm teknolozi pour ganny servi pour sey sanz labitid ek konportman imen.  Ironikman avek en bi pour protez nou legzistans e legzistans zenerasyon fitir.  Sa evolisyon dan teknolozi in anmenn diferan progre dan diferan sekter dan lemonn.

Lemonn in evolye parey nou pei in evolye.  E pandan sa dernyen semenn, bokou referans in ganny fer avek nou evolisyon e bann fe istorik nou pei pe ganny re analize e mon apresye ki nou kapab tann diferan pwennvi.

Msye Faure i korek letan i dir ki nou bann Lenstitisyon i bezwen protez tou nou sitwayen e ki nou pei i dan en nouvo letap avek en louvertir Lapres Lib e lekspresyon lib. Kot nou kapab eksprim sa ki nou kontan e pa kontan.

Sa i enn bann evolisyon nou pei kot dan lepase tou dimoun ti kapab fer lamars avek plakar e fer tou bann demann ki zot ti krwar ladan.  Sa menm group dimoun ki ti kapab fer sa avek ansyen Msye Rene antet, ti pran sa bann drwa avek nou atraver Koudeta an 1977 letan nou ti’n deza vin en Nasyon Seselwa.

Anba zot sistenm SPUP/SPPF/Parti Lepep, ozordi United Seychelles ki ti ganny forse lo nou dan nou pei, nou ti viv san sa liberte e lafreyer ti rennyen dan Sesel.

Lalit en group dimoun opoze ki’n sibir disparisyon, mert, lanprizonnman e labi fizik in kontinyelman servi Konstitisyon pour delivre nou pep atraver en solisyon demokratik e non pa par vyolans.

Zot pa’n servi revanz, me o kontrer zot in fer li dan lape, parey demokrasi i sipoze ete.  Laliberte lekspresyon ki nou ti’n perdi totalman, i a akse tou dimoun ki oule eksprim son lekor ozordi atraver sa mazorite LDS dan sa Lasanble.

Se sa vre laliberte. Se sa la delivrans e vre liberasyon ek bann ki ti opres nou.  Se sa perseverans ki pe delivre nou pei e nou pep.  Se sa laliberte ki pe atir dimoun pour zwenn nou e fer sa sanzman pour nou fitir dan lape.

Dan zis 2an nou vwar ki gérance pei in vir 180 degre avek sa nouvo fason fer.  6enm Lasanble in servi teknolozi e lasenn You Tube lo internet, e an kolaborasyon avek medya Nasyonal SBC in transmet e pe kontinyen transmet an direk tou son bann sesyon travay.

Lezislatif in zwe en gran rol lo edik piblik lo zot bann drwa e responsabilite pour ede ranforsi devlopman pei.  Sa travay in sanz persepsyon nou Nasyon lo rol Lezislatif e anmenn en vre konesans lo fonksyon tou bann lebra gouvernans nou pei. Bann sityasyon reel nou pei e aksyon Egzekitiv in ganny devwale par travay kle ki Komite Kont Finans Piblik (FPAC) in fer e mon pran sa loportinite pour felisit tou bann Manm.

Zot travay in anmenn en sanzman latitid dan popilasyon, lo depans Gouvernman – en nouvo lekspektasyon lo ki mannyer piblik i ganny deservi par son Gouvernman.

Sa travay in sok nou popilasyon, e bokou in santi ki zot in ganny trair pa fason ki larzan in ganny depanse.  E pour premye fwa nou pep in antann laverite e vre kou koripsyon ek lopresyon ki’n annan dan nou devlopman anba Gouvernman United Seychelles.

Se sa kalite Gouvernans ki zot oule.  Kot problenm pa ganny toufe, me ekspoze pour trouv solisyon pour amelyor zot lavi an retour.

Me zot note bann ki’n ganny idantifye pa fer fas ek okenn konsekans e Egzekitif pa’n azir.  E i donn en move legzanp sitwayen e sa ki zot konpran i ki isi Sesel napa konsekans pour move aksyon e sa i pa en bon siny.  Egzekitiv pa’n egzekite lo bann revelasyon.  Seselwa in note e zot pa oubliye.

SONA i étale plan pei pour sitwayen atraver Prezidan.  Msye Faure in deza anons proze 2 tinel ki tre anbisye e pour kout R871 milyon.

Premye tinel i kapab pran 15 a 36 mwan pour konplete. En dele letan tre anbisye.  Dan SONA 2017, Seselwa ti ganny promet 24/24/24.  Repons problenm bokou Seselwa ki ti pe esper lakaz.

Dan SONA 2018 nou ganny en revi progre 24/24/24.  E nou ti ganny dir ki tou pe al byen e dan 8 distrik proze pe al lo tender, e sa ti enkli pour Anse Royale.

Letan prezidan i dir i lo tender,   mwan mon ti ekspekte ki savedir; zot in ganny later, zot annan plan, e zot pe rod dimoun pour fer sa devlopman.  E nou ti ganny promet ki a lafen Fevriye sa lannen nou pou’n kapab ofer 600 lakaz nou bann fanmir Seselwa.  Me sa promes in fail!

Mr Speaker olye nou vwar Msye Faure i vin dir nou ki 4 distrik pa ankor ni vwar komansman zot 96 lakaz e lalis rezon: teren i difisil, retar dan re lokasyon, negosyasyon later, retar pour mobiliz kontrakter, problenm avek resours imen e resours finansyel.  En mank planifikasyon reel i met retar dan fanmir Seselwa e fer zot mank lezot loportinite.

Onorab Lemiel i dir ki sa 24 lakaz pour Anse Royale fek komanse.  E sipoze ganny delivre an Desanm sa lannen. Zabitan Anse Royale pe note.  Sa legzanp ki la i vre Leta nou Nasyon.

Mon vreman pa konpran ki mannyer Gouvernman Msye Faure i balans bann proze Nasyonal.  Ki mannyer zot pour kapab garanti en proze tinel dan 15 a 36 mwan avek teren difisil e en mank resours imen, ler zot pa kapab delivre en promes lakaz a ler. Me zot kontinyen fer promes.

Nouvo promes i pour 3,000 lakaz.  Si Msye Faure in kapab delivre zis 178 lakaz dan 24 mwan ki ti sipoze 576 lakaz.   Be sa 3,000 lakaz pour ganny konplete nek dan 16 an.  Nou pour kontinyen espere menm!

Eski deza zot in fini idantifye e negosye teren dan sa bann distrik pour sa premye 600 lakaz ki zot in promet?  Eski zot pour annan resours imen?  Promes, promes e ankor promes.

Msye Faure in anonse ki abilite finansyel bann aplikan ki pe servi sistenm pwen pour ganny later in ganny revize sorti 800, 000 pour vin 550,000.  Si ti annan bon planifikasyon, e Gouvernman ti konnekte ek son pep, zot ti pour konnen ki R800, 000 pa ti pour realistik e sa plan pa ti pour benefisye bokou manm piblik.

La petet bokou a kapab accéder me sa in bezwen ganny refiz-e ankor pour fasilit ankor bokou plis fanmir.

Konbyen fanmir in perdi letan presye ki ti pou’n permet zot deza fini konstrir zot lakaz?  Seselwa menm ki’n ganny met retar.

Retar i osi aplik pour bann flat Ex-Desaubin Estate Takamaka ki ti komans an Out 2015 e in kout Gouvernman R33 milyon.  En problenm planifikasyon avek desarz i fer ki 40 fanmir i lo zot 4enm lannen espere.

Msye Faure ti vizit Minister Labita, Lenfrastriktir ek Transpor an Zilyet 2017.  E nou ti ganny dir ki 800 bout later rezidansyel pour ganny fer disponib par lannen 2020.

Lannen pase dan SONA 2018 Msye Faure ti dir ki 351 morso ti pour komans ganny donnen an Zen sa menm lannen.  Dan SONA 2019 apard defi, pa delivre lo 24/24/24, mon pa’n tann nanryen lo sif later rezidansyel menm si akse ek later in ganny idantifye koman enn nou pli gro problenm.  En madanm ki’n viv tou son lavi Anse Royale in fer aplikasyon later depi 38an pase e in kontinyelman demann leklersisman lo son “file”.

An 2017 in fer kontak direk avek Prezidan Faure e in ganny dir keksoz pe bouze e en morso later in fini ganny idantifye.  E se li ki pour gannyen e sa prosedir pour konplete an Zen 2018.  Byento pour fer 1an depi ler i sipoze ganny son later e sa madanm i annan 58an ozordi e i ankor pe espere.  I dir mwan, ‘’be Flory, lekel sa Labank ki pour donn en madanm mon laz en loan?’’  Sa madanm i ankor reste kot son manman.  Sa i Leta nou Nasyon lo sa ki konsern later.

Be kote zot ete sa 800 bout later ki’n ganny idantifye?  Konbyen i annan par distrik?  Akoz sa bann later pa ganny liste klerman ek zot pri?  Eski sa bann later i deza annan fasilite semen, delo ek elektrisite?  Si non, konbyen tan avan ki zot pour gannyen?

Si sa bann kestyon pa ganny reponn.  I reste bann promes vid e pep Seselwa nepli krwar ladan.

Dan SONA 2017, Msye Faure ti adres bann sitwayen pli vilnerab.  I ti dir nou ki prozeksyon i montre ki par lannen 2020 pour premye fwa, 10poursan nou popilasyon pour par lao 63an.  Sa sanzman pour merit en refleksyon Nasyonal e en preparasyon an term Polisi e stratezi lo soustenabilite.

Minister ti pour met a dispozisyon 4 morso later enkli 1 lo Praslin kot sekter prive ti pour ganny envite pour delivre servis pour bann dimoun aze.

Ziska SONA 2019 nou pa’n zanmen tande kote sa bann later i ete.

Dan SONA 2018, proze pour bann dimoun pli aze ti agrandi.  E ankor promes pour later ti ganny fer pour lenvestisman dan Day Centre pour Elderly, Homes for the Elderly e Nursing Homes.

Bann envestiser ki anvi antre dan sa bann biznes avan 2021 ti ganny dir ki zot pa pour bezwen pey Business Tax pour premye 10an zot legzistans.  Me kote zot ete sa bann later?

Apre promes, lekel ki delivre lo la?  Me si Msye Faure ti serye pour atrakte envestiser, fodre sa bann later in fini ganny demarke e idantifye pour transfer direk letan i annan lentere. Fodre pri e kondisyon atase ek sa bann later i byen definir pour ki sa lenvestiser i konnen kwa ki pe ganny ofer.

Promes i ganny fer, me apre napa okenn aksyon kler pour fer sa proze pran en laform konkret.  Bann dimoun aze i ganny oubliye anba en ta promes.

Later i osi devret ganny fer disponib pour fer plis lekol prive dan Sesel.  Minister Ledikasyon pe rankontre defi pour delivre en nivo ledikasyon pour nou trezor e nou bann baton vyeyes e dan menn sekter prive.  Pardon e anmenn sekter prive abor, i a kapab ede donn en lot loportinite nou zanfan e ofer en alternativ pour nou bann paran.  Sa ti ava en aksyon reel pour montre en lentansyon konkret pour ede rezourd problenm dan sa sekter.

Mr Speaker en nivo ledikasyon i donn en zanfan en pli bon loportinite dan lavi.  E Gouvernman in vin tro konfortab avek bann defayans.

Lemonn antye in idantifye ki si plis lenvestisman i ganny mete dan ledikasyon “Petite Enfance” e lekol primer i pour anmenn mwens defi dan nou bann lekol segonder.

Dan lekol Anse Royale primer en mank commitment par bann paran i ganny reflekte dan kantite ki pa ni menm vin sers “report” zot zanfan.  Sa mank langazman i vin en defi pour bann edikater.  E mon espekte ki sa i dan tou lekol.  Nou bezwen trouv fason pour angaz paran e rod fason fer li vin mandatwar ki paran i vin kot lekol pour zwenn avek bann ansennyan.

Sa zanfan i responsabilite sa paran, e non pa sa ansennyan.  Bann Lazans i devret vin angaz zot direk dan lekol avek sa bann paran.  Sesel i pti:  idantifye zot e konekte avek zot.  Bann problenm ki zot pe rankontre pour kontinyelman afekte sa zanfan.  Alor annou pa zis demann zanfan pour aprann, me osi ed li avek son sipor familyal, par idantifye e ed sa fanmir ki bezwen.  Sa sipor a ankouraz ansennyan pour focalise lo son louvraz lenstriksyon.

Lefe ki Gouvernman pa pe fer disponib bann teachers kalifye dan bann lekol,  Eski zot osi zot pa pe delivre lo zot prop responsabilite gouvernans?

Mr Speaker, annou pey teacher’s en saler o, pli o ki tou.  Akoz se zot ki form bann fitir ners, dokter, mizisyen, teknisyen, psikolog ek tou nou lafors travayer.

Fer louvraz ansennyan vin swa premye karyer tou bann zenn e egzize ki plis kalifikasyon i pli meyer ankor.  Si Gouvernman i kontinyen negliz sa pwen, i en mank respe pour son devlopman e i montre en mank priyorite.  En mank teachers i osi kree en lanvironnman kot napa kontinyite stabilite dan lavi sa zanfan pandan son lannen formasyon.

Mon pran sa loportinite pour felisit bann paran ki partisip aktivman dan ledikasyon zot zanfan e angaz zot ek lekol e siport bann ansennyan.  Mon remersye bann ansennyan ki kontinyen fer zot mye avek sa ki zot annan pour delivre pour tou nou zanfan.

Msye Faure i dir ki konsonmasyon lalkol par paran e akse avek, pe afekte nou bann zanfan.  Me fodre i osi get dan standar manze ki ganny anmennen kot lekol e ki zot pe sivre Polisi 5 porsyon e kontrol nivo delwil dan manze.  Tou sa pour ede avek en repa ki apetisan e osi ede redwir obezite parmi nou bann zanfan.

Bann paran i bezwen pran byen responsabilite e evite anmenn zanfan dan bann aktivite ki pa apropriye pour zot laz.  Zanfan i dan bann aktivite fancy fair ouswa piknik ziska tar Dimans swar, e sa i fer zot pa kapab al lekol ouswa konsantre lekol lannmen.  En zanfan depi larz 2an ziska 9an i bezwen ant 9erdtan a 12erdtan dormi tou le swar pour li byen devlope. Ed li pour grandi byen.

Bokou fwa zanfan i ganny trouve ziska tar tousel san sipervizyon.  Dan Anse Royale pandan vakans zot mont lo bann bato peser e souvan andomaz sa bann bato.  Sa bann aksyon i afekte sa peser e an retour afekte en lot fanmir.

Paran i bezwen konsyan kote son zanfan i ete. E Gouvernman i oblize met bann lenfrastriktir playground kot tou flat ouswa housing estate pour ede gard zanfan direkteman kot zot paran i kapab siperviz zot pli fasilman e anpes risk labi avek bann predater.

Msye Faure in demande ki nou bezwen raport bann ka labi lo zanfan.  Avek ki?  Eski sistenm i kordinen e striktir an plas pour pran Ankour tou sa ki vin avek en zanfan ki’n ganny abize?

Dan Anse Royale en paran ki’n raport en ka labi lo en zanfan i kontinyen vwar sa zanfan dan menm sityasyon e bann abizer pa sibir okenn konsekans.  Sa i vin en norm son kominote e apre i aret raporte.   Msye Faure i koz lo 112 ka prosekisyon dan sa dernyen 2 an kot zanfan in viktim.  E i annan 55 ka dan prosedir Zidisyer.  Sa kalkil i fer ki dan sa dernyen 2an, sa i fer ki tou le 4 zour en zanfan i ganny abize Sesel, e sa i sif ki’n ganny raporte.  Me konbyen ki nou pa   konnen?

Sa bann abizer i dimoun ki nou konnen, nou travay avek ouswa menm paran ou fanmir zot menm.  Sa i Leta nou Nasyon ozordi.

Sa bann sif i reflekte en lasosyete ki’n tonm dan en dekadans moral e nou ti’n devret idantifye sa depi lontan.

Avek sa bann kantite prosekisyon dan 2an, eski pei pe konsidere etabli en “Sex Offenders Register?’’ Sa a permet nou konnen kote zot ete e fer sir ki zot napa akse ek zanfan dan bann landrwa kot zot travay.

En letan Zidisyer ti fer sir ki okenn dimoun ki annan sarz labi zanfan, ti rimann ziska ler son ka ti fini pase.  Kote sa 55 akize zot, zot ete?  Eski zot annan akse avek zanfan?  Eski sa bann zanfan enplike pe ganny byen proteze kont bann akizer?  Lakour i bezwen fer sir ki sa bann ka i al vit e fer sir ki a tou moman sa bann zanfan i ganny proteze e byen ankadre.

Resaman Mr Speaker, lo medya sosyal in annan en video kot en anplwaye Gouvernman ki travay avek team naze Nasyonal Sesel, ti tous en zenn fiy dan en fason endesan.

Apre sa revelasyon nou pa’n tann okenn lanons pour kondann sa aksyon sorti kot NCC ouswa Gouvernman.  Me pourtan dan SONA Msye Faure i dir nou e mon repete “Les nou konnen pour nou kapab pran mezir neseser.   Lenportans se ki sa labi i ganny arete toudswit, e aksyon i ganny pran kont sa ki koupab.’’

Sa direkter technical dan sa video i ankor travay avek sa Gouvernman e i pe menm vwayaz aletranze avek sa bann zanfan.  Kan ki mezir neseser pour ganny pran Msye Faure dan sa krim ki’n ganny komet pour protez nou zanfan?  Sa i Leta nou Nasyon.

Mr Speaker, eski sa problenm pedofil ouswa labi lo zanfan i nouvo dan nou lasosyete, ouswa nou pe rekolte sa ki nou’n senmen?

Dan le pase, mon’n deza tande ki in ganny dir ki bann zenn fiy dan lepok NYS in kapab enplike dan bann sityasyon endesan avek bann dimoun avek pozisyon dan lasosyete.

Msye Faure in dir nou ki sa kalite labi i kapab afekte en zanfan dan son lavi adilt.  Eski nou pare pour asiste en dimoun ki vin devan pour devwal sa bann aksyon le pase lo nou bann Leaders?  En pedofil i pa aret avek zis en zanfan.  Si i pa ganny dekouver, i pour fer en aksyon sak fwa i ganny loportinite pour larestan son lavi.  Annou pa protez li!

Ozordi dan lemonn i annan en “#Metoo Movement” kot bann madanm pe devwal piblikman bann endividi ki’n komet harcèlement seksyel ek agresyon seksyel kont zot dan bann landrwa travay.  Sa osi i arive Sesel.  Mon ankouraz bann madanm pour vin devan e pa soutir sa bann kalite aksyon e devwal sa bann dimoun.

Mon remersye tou bann profesyonnel dan Lapolis ek bann Lazans ki asiste bann zanfan ki pas dan labi, e ki ede pour anmenn sa bann ka devan Lakour.

Mr Speaker, Lo lendeks Persepsyon Koripsyon dan lemonn, nou premye dan Lafrik.  Me isi Sesel nou ankor pe esper bann rezilta lenvestigasyon bann konplent ki’n ganny depoze kot Biro Anti-Koripsyon.  Parti Lepep, prezan United Seychelles, ti anba lenvestigasyon pour eksplike ki mannyer zot annan plis ki 40 bout later Leta lo zot non.

Depi ki sa konplent in ganny depoze.  United Seychelles in vann 1 morso later La Digue pour R8 milyon, e 3 morso avek STC pour R17 milyon e pe rod vann bann lezot.

Msye Faure in promet pour donn plis      Pouvwar sa lenstitisyon Anti-Koripsyon antretan letan i pase me kabri pe kontinyen manz salad.  Eski i serye letan i dir nou i anvi elimin koripsyon dan nou pei?

Mr Speaker, mon’n toultan pran en letan pour mansyonn zabitan Anse Royale partikilyerman.  Enn zot bann gran defi dan sid Mahe, i problenm trafik.

E la sa in fer en lyen avek nouvo schedule bis ki fer ki plizyer fanmir i bezwen kit Anse Royale depi 6er bomaten e vwar zot ariv Anvil 7er bomaten pour komans travay 8er e apre pe ariv dan lakour 6er diswar.

Letan ou regard en fanmir ki bezwen al depoz zanfan lekol, i vin bokou pli konplike espesyalman akoz zoning sa paran napa fleksibilite ouswa en lot swa.

Pli boner mon’n koz lo striktir pour bann zanfan.  Sa problenm ler ariv lekol, i zwe en rol lo nivo konsantrasyon ki apre reflekte lo bann rezilta zanfan.

Sa paran li i vwar li konstaman pe prese e sa i annan en lefe lo son byennet fizik, mantal e i osi reflekte lo kalite lavi lafanmir.  Pour bann paran tousel i ankor pli grav.

Sa problenm trafik dan sid Mahe i anmenn en kou siplemanter pour karbiran, lo depans pour pyes e i osi pran bokou letan.

Dan sid Mahe tinel pa pour ed bann zabitan.  E sa SONA 2019 pa adres sa sityasyon.

En solisyon ki ti a kapab ed zot i opsyon desantralizasyon pour fer Anse Royale vin en dezyenm Lavil.  Sa propozisyon Mr Speaker lontan in ganny fer.  Me parey bokou keksoz Gouvernman in fail lo zot promes e ti napa vizyon pour vwar bann defi ki zabitan Sid Mahe ti pour kapab fer fas avek.  Ozordi sa i en problenm grav.

Pourtan Gouvernman i annan 14mil met kare later kot Ladministrasyon Distrik i ete kot zot ti a kapab met tou bann lenfrastriktir pour delivre bann servis Gouvernmantal e osi fer disponib bann biro.  Olye fer sa, zot kontinyen servi later vid pour met sa bann servis lo la. Planifikasyon i manke

Apre en gran mankman pour lenfrastriktir, bann zabitan pe osi espere pour konnen kan pour met koltar lo semen depi Anse Royale ziska Takamaka?

Kan eski kouran pour stabilize dan sid Mahe?  Si en sousouri pa pase.

Lopital Anse Royale i ankor vwar li avek zis en lanbilans pour sa rezyon.  Lot in park deryer store akoz napa drayver.  Ki MNA Anse Royale elekte pe fer?  Akoz mon mwan pa ganny enkli dan okenn devlopman sa Lopital.

Kan eski Beach Park ki ti ganny propoze an 2006 pour anfen vwar en plan final?  Akoz la en kord gard, en stasyon tenny dife, en substation PUC in ganny enkli lo sa later avan ki lezot keksoz i ganny azoute lo sa later?  Kan ki i pour konmanse sa Beach Park? Ankor zis en promes san konsiderasyon pour kalite lavi bann zabitan.

Sesel fek resevwar Favourite Beach Destination Award akoz son lanvironnman.  Me parkont piblik i ankor kit bokou salte lo lans apre ki zot in fer piknik ki apre i al dan lanmer.  Annou fyer labote nou pei, rezon ki touris i vin Sesel.  Annou pran labitid anmenn nou bann salte avek nou apre nou selebrasyon e respe nou lanvironnman.  Annou kontan nou pei.

Me par kont li Gouvernman in fail.  Napa bin, napa kabinen piblik lo lans e Beau-Vallon li i ankor pe esper son promes ‘’Golden mile.’’

Gouvernman in osi fer promes pour resikle bann resipyan an ver pour ede avek gérance salte e protez nou lanvironnman.

Anse Royale nou annan en “landfill” ki’n ganny konverti koman sa landrwa kot lobze an ver ti pour ganny depoze depi 2005.

Onorab Lemiel ti DA, Mr Barry Faure ti MNA.  Sa landfill i ankor en moniman e son biro i ganny servi koman housing.

Pei pa’n benefisye avek sa donasyon.  Me sa i reflekte avek bokou bann donasyon ki nou’n gannyen.

Menm Sef Ziz semenn pase apre vizit Msye Faure kot Palais de Justice ti pe eksplik nou dan nouvel bann defi move planifikasyon sa batiman ki ti en donasyon ki annan bokou defayans.

Nou prop batiman Lasanble Nasyonal i annan bokou defi e renovasyon i kout nou bokou.

Bann diferan lekol tel ki Au Cap ek Glaçis ki ti bann donasyon i osi annan defi.  Sa i afekte lavi zanfan e laprantisaz.

Lopital Anse Royale in bezwen fer bokou renovasyon pour rektifye bann problenm apre ki i ti’n ganny konplete.

Bann anplwaye sa bann Lenstitisyon ki travay dan sa bann batiman, i ganny difikilte e i fer pour bann move lanvironnman travay ki fer i afekte servis piblik direkteman.

Tousala akoz en Gouvernman ki pa kordinen pour annan en Polisi kler anver bann donasyon.

Wi nou bezwen pei zanmi.  E mon apresye bann led ki nou pei i gannyen.  Me nou pa kapab aksepte bann kado anpwazonnen!  Gouvernman i drwa sitwayen pour fer sir ki sa bann donasyon i lo en standar apropriye e ki sa bann lenfrastriktir pa anmenn bann kou siplemanter pour nou Gouvernman e nou pep.

Finalman dan Anse Royale zabitan semen Bougainville kot pe ganny agrandi, i vreman ankoler.  Sirtou Mrs Mondon ki’n vwar en morso miray an ros ki ti’n fini ganny fer avan gro lapli grennen boner 2019.  I per ki sa i ariv ek son lakaz osi.  Sa proze i annan 2an.  2an pe fer e zabitan pa konpran akoz i tarde.  Ler proze i tarde, se piblik ki soufer.

Avek gro lapli e louvraz ki pa ankor konplete in koz bokou plis dega dan semen Bougainville, Val D’En D’Or, kot later rouz ek makadanm in blok rigol.  E sa in koz inondasyon dan magazen e dan semen li menm.

Bokou plis louvraz i bezwen ganny fer pour regard tou ban sistenm drenaz otour sa semen ki’n egziste pour bokou letan in bloke net.  Menm PUC in menm met en poto zis devan sa debousman.

Tou Lazans i bezwen koz ek kanmarad pour kapab vwar en solisyon dirab.  Koz ek bann sitwayen, se zot ki konnen.

Lalis i long.  Me i paret zis nou lo sa kote latab ki vwar, e oule trouv solisyon pour sa bann problenm.

Mr Speaker, an konklizyon nou vwar en retar terib dan tou proze ouswa zot pa ganny delivre ditou.  Nou vwar senaryo saret avan bef.

Nou vwar en Dirizan ki kontinyen vini e fer plis promes, me pa met lanfaz ek lenportans lo delivre e delivre a ler.  Telman zot think long term, zot pa kapab enplimant proze.  Ankor promes fun park i en i annan 15an.  Oli li?

Mr Speaker, Msye Faure in ganny dekrir par Onorab Gill koman en zonm ki annan tou bann zengredyen en Dirizan.  E plizyer Onorab United Seychelles in donn li konpliman lo son abilite zer pei.

En Dirizan i kapab annan tou bann zengredyen.  Me si i pa kapab aksepte responsabilite pour son bann promes e demann en leskiz son pep pour sa bann retar.  Alor i plito montre ki en Leader ki feb.  In plito blanm lezot letan in annan defayans e pran laglwar ler tou i mars byen.

Lespwar Sesel i dan LDS, ki pe anmenn dimoun ansanm e ini nou pep e pa polariz nou pep.  Akoz nou respe zot bann swa.

Me nou pa pour ed zot laba lot kote, anbet latet dimoun par retir bann fe dan nou listwar ki’n fer Seselwa egzile, disparet, ganny mertriye, ganny viktimize e ganny defavorize.

Wi ansyen Msye Rene in Prezidan 27an parey bokou Prezidan dan lemonn ki’n servi plis lontan, pli lontan parey sa,  zot in souvan ganny vwar koman bann diktater. E bann ki ti akrose ek pouvwar.

Se pour sa ki zanmen nou’n ganny en Prezidan US dan bwat vote.  Zanmen zot in komans zot manda dan bwat vote.  Zot pa’n zanmen gout demokrasi, menm dan fason ki zot fonksyonnen, menm pour vin o pouvwar,  zot bezwen manipil zot pozisyon.

Koudeta in kree en sikatris dan nou pei.  I en aksyon ki pa ti devret zanmen arive.  Me nou pa kapab retir bann lefe sa levennman ki ti pran laliberte nou pep ki ti pe viv dan laliberte pour antre anba lopresyon e diktatir! Ki ti sanz konportman en pep fyer pour vin en pep mandyan ki ti bezwen anval lakras ek zot lopinyon pour zot kapab bouz devan.

Ki’n ankouraz dimoun kraz zot kanmarad pour zot kapab progrese, olye travay ansanm in fer zot mefye kanmarad.  Akoz sete zis koumsa ki ou ti kapab progrese.

Zot ti enkilke en kiltir protez parti.  ‘’Akoz se parti ki’n donn ou –  alor pa kraz sa lanmen ki’n donn ou!’’

Me sa ti kree lendepandans lo zot, e zot ti anbet Seselwa ki se zot ki ti donnen.  Me kan sete zot prop larzan tax ki ti pe ganny servi.

Gouvernman pa Parti li.  Gouvernman i en Administrater e LDS in liber Seselwa e sa pei!  LDS in ranforsi sa pep.  Alor Seselwa koste e siport sa divan sanzman demokrasi pour sanz direksyon Leta nou Nasyon pour ou ek ou zanfan!  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab  Larue. Mon a donn Onorab Sebastien Pillay.  Onorab.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker,   Leader Zafer Gouvernman, Leader Lopozisyon, koleg Manm Lasanble, frer e ser Seselwa, diskour lo leta nou Nasyon I reprezant en loportinite inik, ki Konstitisyon nou 3enm Repiblik in donn nou, pou konmansman sak lannen,  pou nou antre dan en gran deba Nasyonal.  Pou re kree en nouvo sapit nou lakonplisman, nou dezapwentman e nou lespwar-koman en sel Nasyon ki partaz en sel lavenir e en sel frontyer.

Rasanble anba en sel twa, Prezidan Larepiblik in adres tou le 3 Brans Gouvernman Egzekitif, Lezislatif e Zidisyer ki nou Konstitisyon in konfye responsabilite.  E ki lepep in anploye pou asir en bon leta nou Nasyon.  I en legzersis la demokrasi e lafransiz, ler Prezidan Faure I donn lepep en kontrandi anyel, lo sa ki pe pase e envit lepep atraver nou, son reprezantan dan Lasanble Nasyonal, pou partisip dan sa gran deba.

Se pou sa rezon ki Mardi pase, Prezidan Larepiblik in fer lapel avek pep Seselwa, pou met Sesel an premye.  E ou parey nou ki’n touzour partaz sa menm vizyon, ki enspir nou tou dilon sa vwayaz, pou tenir Sesel pou kontinyen travay dir e reste pozitiv e prodiktiv.  Mesaz Prezidan in enn ki fran e onnet. Me dan sa Lasanble nou’n antann en lot deskripsyon sa mesaz. Nou’n tann dir ki Prezidan pe zwe bon boug.  I pa oule ofans person e ki I pa’n enspir okenn leadership.

Apre ki lannen pase Lopozisyon ti dekrir nou pei koman en fail state,  sa lannen Lopozisyon in penn en lot portre negativ nou pei e nou pep.  Mr Speaker    I enportan dan tou sa ki ganny dir, ki nou etablir vreman kote nou Nasyon I sorti, kot I ete ozordi e adres sa 2 size avek senserite e lonnekte.

Fodre pa ki nou fer krwar ki Sesel ozordi in toultan koumsa e bann loportinite, ki egziste ozordi ti la, a nou porte toultan.  Mr Speaker   malgre en listwar kourt, ki ankor annan memwar moman pli pir ki nou Nasyon in sibir.  Me avek solidarite nou’n reisir.

Bann moman kot tarif elektrisite pa ti en problenm, akoz 90poursan lakaz Sesel ti san elektrisite e lamazorite nou pep ti san en lakaz.  Bann moman kot forex pou etidye aletranze pa ti en konsiderasyon, akoz mazorite zanfan Seselwa pa ti ganny sans al etidye aletranze.   Bann moman kot ti napa konplent lo swa marsandiz dan STC, akoz ti napa marsandiz pou lager pou bann ki ti napa larzan pou aste!  Bann moman kot diri basmati e ponm Lafrik pa ti en problenm, akoz pou mazorite Seselwa ti napa larzan pou konn ni loder diri basmati e ni kouler ponm Lafrik!

Ti napa konplent lo fuel, akoz la mazorite Seselwa pa ti kapab afford en loto.  Ti napa konplent lo data; ti napa konplent lo isi, ti napa konplent lo laba. Be Mr Speaker,    vwala se sa listwar nou pei.  Akoz zenerasyon ozordi, pa pe eksperyans li e zot pa konnen.  En listwar oubliye ki pou disparet si paran sa zenerasyon pa montre nou zanfan,  ki ne dan en bo tan, kwa ki’n ganny fer, pou ki nou ozordi nou zou riy sa lavi e privilez e ki mannyer ki mannyer sa I kapab kit nou,  si zot osi zot pa travay dir e tre dir pou anmenn plis progre e prosperite.  Me gratitid Mr Speaker, gratitid e liminite I touzour fer nou rapel,  ki fodre pa nou krwar ki akoz nou’n reisi anba en sistenm, ki nou nepli bezwen sa sistenm.  E fodre pa ki politisyen ler zot dan zot lopilans pouvwar, zot bliy zot nesans.

 

 

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker  mon pou servi plizyer statistik pou eksplik sa Lasanble lo ki mannyer politisyen ozordi pe oubliye koz laverite avek sa pep. Mr Speaker,   bomaten mon’n tann en koleg Onorab koz lo son distrik.  I dir ek nou koumsa pou dir nanryen pa pe marse.  Dan distrik Anse Etoile, atraver ou Mr Speaker,  dapre Onorab Afif, napa preski nanryen ki’n marse akoz ler mon’n ekout li  bomaten, I paret pou dir Gouvernman I dan en defayans total.

Me mon’n konstate dayer Mr Speaker, ki apre resers ki mon’n fer ki pandan sa 2 dernyen lannen atraver Departman Community Development, i annan 19 proze ki’n ganny konplete dan distrik Anse Etoile.  E dan lezot distrik, I annan plizyer proze ki’n ganny konplete dan sa bann distrik.  Zis sa 19 proze ki’n ganny konplete dan distrik Anse Etoile  I ti en valer R2.2milyon.

Mr Speaker    largiman ki mon oule fer prezan, ler Lopozisyon pa ti ankor ganny Elekte, zot ti toultan blanm bann MNA Lepep pou pa fer nanryen dan distrik. Me bann MNA Lepep ti war zot dan en fason konplekse, akoz mon pou admet problenm ki Gouvernman in toultan annan, se pou li kominik travay ki In fer.  Me ozordi sa bann menm MNA I vin servi menm still konplent, san bliye ki se zot ki ti fer serten lobligasyon atraver bann zabitan zot distrik – pou zot delivre lo laspirasyon sa bann distrik.   So kestyon ki nou bezwen demande si sa bann proze in realize dan tou zot distrik, se Gouvernman kin fer? E zot, zot pa’n kontribye?  Oubyen ler zot pas kot dimoun zot dir se zot ki’n fer e Gouvernman pa ti pou fer si zot pa ti pou la?

Ou konpran? Se sa largiman ki mon ti a kontan konpran ki Lopozisyon I sey fer akoz sa largiman pran laglwar, ler keksoz I al byen.  Me konplent e konplent, koz lo tou sa ki mal sa I en keksoz Mr Speaker    ki Lopozisyon dan nou Lasanble I fer tre byen.  In fact Mr Speaker    Lopozisyon I kapab donn en course dan sa!

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker   mon pou kontinyen.  Bomaten nou’n tann koz lo PUC e sa kontrakter Endyen.  Mr Speaker   mon’n fer li mon devwar pou al rod sa lenformasyon osi. I paret Onorab ti annan sa lenformasyon, petet I pa’n oule partaz ek Lasanble.  Wi I annan defayans ek sa kontrakter.  Me sa ki mon konpran ki Gouvernman pe mete presyon lo sa kontrakter pou delivre.  Akoz mon pe raise sa pwen Mr Speaker, se akoz nou bezwen ilistre bann legzanp ki Lopozisyon I donnen dan Lasanble e lepep Seselwa I bezwen konpran.   Ki pa tou sa ki zot tande dan sa Lasanble ki vre.   Pa les zot ganny anbete par tou sa ki Lopozisyon i dir.   Ek LDS  dan sa Lasanble in vin ‘‘master’’ dan sa kalite travay dan sa Lasanble Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker mon’n ganny dir par PUC ki semenn prosen sa bann invertors ki’n ganny koz lo la pe vin dan pei e ki Gouvernman pe mete presyon lo sa konpannyen. An plis ki sa Mr Speaker mon reste ebete – ebete ler mon vwar en Onorab dan en distrik, kot i annan li 2 zoli proze – en semen ek en Danm ki proze  dan son distrik, i fer  – mon pa oule servi sa tenm ‘’kankan’’  me i konplent lo sa Danm, ki potansyel ed son distrik devlop plis ankor anmenn plis proze zis akoz enn in lot    arive.   Mon krwar sa ki Onorab sa ki i ti ‘n devret fer se rod fason pou fer ki tou le de in materyalize e ki si mon ti li mon ti pou pran laglwar.  Si en Danm ti’n ganny fer dan en  distrik Praslin e dir  poudir lala travay ki mon’n  akonpli, me  Mr Speaker sa i lafason ki LDS i swazir pou fer son politik dan Lasanble.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker i enteresan ki ler mon tann Lopozisyon koz lo sa size 24/24/24 ek bann lakaz.   Lopozisyon i dir nou poudir napa nanryen ki’n ganny fer.  0/0/0.  Permet mwan – Permet mwan Mr Speaker, pou donn en pti kontrandi lo 24/24/24 avek lepep- Seselwa.  Dan distrik Baie Ste Anne Praslin 24 unit in ganny konplete;

Dan distrik Grand Anse Mahe 42 unit in ganny konplete. Dan distrik Mont Buxton Mr Speaker mon ti krwar yer ler Onorab Henrie ti koze ki napa nanryen ki’n ganny fer Mont Buxton!  Akoz sa ti en speech ki enkrwayab. Atraver ou Mr Speaker avek tou respe pou mon koleg me i annan 36 unit ki’n ganny konplete! Dan distrik St Louis i annan 36. Dan Distrik Takamaka   i annan 40.  Mon vwar 178 unit ki’n ganny konplete prezan mon demande – mon demann ek sa Minister mon dir be tyonbo en kou – mon pe ganny dir poudir nanryen pa pe ganny fer me ki pe arive dan bann lezot distrik – ki pe arive?

 

(Off-Mic)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

(Mon pe vin Les Mamelles en pti moman ou)  Anse Aux Pins 18 unit. Au Cap 24 unit. Anse Etoile, 24.  Ahr bon? Anse Boileau – 18.  Sa bann unit Mr Speaker i ongoing.  E mon’n  crosscheck Mr Speaker  –  mon’n crosscheck Mr Speaker ekoute Mr Speaker.

 

(laughter)

 

MR SPEAKER

Les Onorab Pillay kontinyen silvouple.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti ava apresye ganny ankor 5minit pou lefe ki mon pe ganny enteronpe.

 

MR SPEAKER

Pa trakase mon pe pran kont extra time.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker  parmi bann units ki ongoing,  kot ankor enn fwa i montre ou poudir Lopozisyon pa dir laverite. I pa koz lo sa ki pe pase i koz lo zis sa ki pa pe arive! Anse Aux Pins 18; Au Cap 24, Anse Etoile 24, Anse Boileau 18; Anse Royale i annan 24 ki dir i ongoing. Baie Lazare 24 ongoing.  Beau Vallon i annan 24 ongoing.   La Onorab i dir pa ankor fini Mr Speaker, i konfirmen laba. Selman yer ti napa nanryen ki’n ganny fer.  La Digue 20.   Be Les Mamelles konmsi i annan 8 unit ki ongoing.   Ou ti dir nou zero. Bel Air 24. Port Glaud 25. Pointe Larue 24. Perseverance ankor 24. Roche Caiman 16. M Plaisance 22 – Kangard. Mont Fleuri Kangard ankor 16.

Bon prezan Mr Speaker, ler nou koz Letan Lanasyon koman en MNA responsab ou bezwen dir be ok i annan distrik kot pa ankor komanse.  E se la kot mon pou aksepte poudir Gouvernman i bezwen akseler travay pou komans sa bann unit, dan distrik Cascade dan distrik Glacis bann unit adisyonnel dan distrik Les Mamelles; bann unit dan distrik Roche Caiman e byensir bann unit dan distrik Bel Ombre.  Se sa ki nou fer  ler nou koz Leta Lanasyon.  Nou koz sa ki’n arive e nou koz sa ki pe arive e nou donn lepep Seselwa en sans pou li apresye lefe.

Mr Speaker, mon zwenn ek Prezidan Faure e nou lekop lo sa kote  latab pou reafirm – reafirm nou gratitid pou bann ansyen konbatan, e militan ki’n transpire, e lite dan bann letan pli pir pou tir Sesel dan sa fernwar  epe  ki bann dimoun aze i koz lo la toulezour. Nou dir mersi Prezidan Rene Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Nou dir mersi Prezidan  Michel.

 

 

APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Nou reste konvenki ki si yer sa premye  zenerasyon SPUP/ SPPF/LEPEP ti determinen reisi kas sa montanny baryer e  fer fas ek bann defi dan bann lepok pli difisil ozordi sa nouvo zenerasyon United Seychelles i 3fwa pli determinen pou adres bann nou bann  nouvo defi avek rezilyans,  realizm e responsabilite.  Se sa ki United Seychelles i reprezante. Se sa menm rezilyans e determinasyon ki nou vwar dan Prezidan Larepiblik toulezour pou travay pli dir pou rod solisyon Mr Speaker.  Solisyon olye envant fantonm zis pou kree fristrasyon e divizyon e laenn dan nou pep.  Mr Speaker Sesel pou selman reisir si tou Dirizan Politik e mon dir tou Dirizan Politik dan sa pei  i swiv legzanp Prezidan Faure e aret fer cheap politics.

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Osi lontan – osi lontan Mr Speaker ki en kote  i sey aranze e en lot kote i deranze, osi lontan ki en lot kote i sey aprose e en lot kote i sey dekoste nou pei pou tourn  an ron dan en serk visye e nou pou kontinyen zwe sa menm zwe ki  Angle i apel the blame game. Avantyer nou ti blanm SPUP, blanm SPPF.  Yer nou’n  blanm Parti Lepep  – azordi nou pou blanm  United Seychelles.

        Mon demann mon lekor Mr Speaker, ki kalite politik ki ti pou posib pou Lopozisyon LDS dan sa Lasanble si ti napa personn pou zot blanmen?

Mr Speaker United Seychelles pa vin dir ek pep Seselwa ki nou annan tou solisyon pou tou problenm parey  Lopozisyon  LDS i  kriy aotvwa  e pe ser fer krwar lepep Seselwa.

Nou dan United Seychelles ozordi sa zenerasyon annou pa vin dir ek personn okenn nouvo zenerasyon ki i pou siporte ki i pou krwar  ladan.   Sa i ou swa.  I ou swa garanti anba nou Konstitisyon.   E ki nou’n fer? Nou’n fer sir ki nou’n met sa dan nou Konstitisyon kot si demen nou al kont sa ou kapab pran nou  e take nou to task  e dir nou poudir ou pa ti laverite ler ou ti koz lo la.

Mr Mr Speaker mon ti a kontan demann lot kote latab kote ki zot, zot in met sa   dan zot Konstitisyon?  Oli zot Konstitisyon? Mr Speaker ler ou ekoute i paret ki zot annan tou larepons.   E ki atraver en baton mazik tou problenm  pou disparet. Mr Speaker i paret mwan ki demen si LDS i vin o pouvwar, son lannmen tou wayleave ki  pa ankor ganny donnen, pou ganny donnen.  Tou lakaz ki pa ankor ganny fer pou’n fini ganny fer.

 

(Interruption)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker ou tande?  Baton mazik Mr Speaker.

Me Mr Speaker gran mersi dan son sazes, lepep Seselwa in donn zot zis 15 lo 10 akoz si i ti’n donn zot Gouvernman tou, ozordi State House ti pou’n diviz an 4 – nou ti pou annan 4 Prezidan.  Nou ti pou annan 4 Vis-Prezidan.  40 Minis. 4 Speaker Lasanble – 4 Deputy Speaker- 4 leader Zafer Gouvernman e 40 Manm Lasanble, ki ti pou oule en plas proporsyonnel!  Vwala ki mannyer  leta nou Nasyon ti pou  ete e vwala katastrof ekonomik e  politik  ki Sesel in nobou evite.  Akoz? Akoz lepep Seselwa dan son sazes in realize poudir i bezwen donn zot en gou pou gete ki zot fer avek.  E si zot pa a laoter  lepep Seselwa poudir zot OUT!  Zis parey zot dir  lepep Seselwa pe dir Danny Out la, zot pou dir zot LDS OUT!

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Kontinyen Onorab.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker ler LDS i esey fer propagann avek desizyon Onorab Hoareau pou retir son lekor dan Lasanble. Ler zot fer sa kalite propagann zot oubliye ki pa ni menm 1an, pa ni menm 1 an apre 15 lo 10,  sa parasol ki zot ti dir i regroup Lalyans Seselwa, SNP e lezot ti frenmen, frenmen Mr Speaker pa ni menm 1 an, apre 15 lo 10 sa parasol ti frenmen.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Ler Mr Patrick Pillay ansyen Speaker, ti retir son lekor ti kit zot e ale!

 

(Interruption)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Pli pir, pli pir Mr Speaker, pli pir.  Akoz i enportan pou sa pep konnen, kwa ki zot pe dil avek ler zot pe koz ek Lopozisyon LDS!  E si LDS pa serye, si zot pa serye sa 15 lo 10 ki zot in gannyen la, pli pir Mr Speaker pli pir!

Bann manm Lasanble ki zis 1an avan ti koz lo ki mannyer Mr Pillay ti’n donn Lopozisyon loportinite avans devan, ti sot akote e renye sa msye! Sot akote renye sa msye 1 an apre Eleksyon.

Me selman LDS i war Onorab Hoareau pran son retret dan Lasanble – e dayer Mr Speaker, mon krwar sa ki Lasanble i devret fer, se felisit Onorab Hoareau pou sa kontribisyon, ki ou menm ou ou konnen i’n anmennen dan sa Lasanble, e mon krwar i deserve en accolade!

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker sa ki oule konn plis lo sa ki mon’n dir sa zafer Mr Pillay ale la, zot kapab demann Onorab Woodcock, Onorab Mondon, Adelaide or Mr Afif.

 

(laughter)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Son … sa bann Onorab i kapab eksplik nou.  Mr Speaker sa zafer politik bon marse pa en trademark United Seychelles.  Nou, nou swet tou dimoun, tou dimoun nou swete ki tou dimoun i kapab pran son swa ler i anvi en par.

E pou, e pou benefis Lepep Seselwa Mr Speaker, Onorab Hoareau i reste en manm United Seychelles e son kontribisyon dan nou Lasanble parey ou konn tre byen Mr Speaker in enn ki’n san repros.  Onorab Hoareau i annan en fitir briyan dan United Seychelles dan nou Pei.

En zanfan Sesel, en zanfan Sesel, en fran patriyot ki pa pare pou konpromi son lekor dan okenn fason, e ki pou kontinyen donn son kontribisyon pou fer sa pei avanse.  E taler Mr Speaker ler mon pou dir en lot keksoz zot pou konpran.  Ler lir Drwa zot pou war travay Onorab

Hoareau dan nou Konstitisyon United Seychelles!

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker en deba lo leta nou Nasyon i devret reprezant plis ki en loportinite pou fer politik.  I devret en lokazyon kot nou vreman regard nou pei dan en fason obzektif, e koz la veritab ek lepep Seselwa.  Alors Mr Speaker, ki vre leta nou Nasyon?  Ozordi Mr Speaker dimoun pe viv an mwayenn pli lontan.  Konpare ek 1980.  E wi i annan en 40an progre ladan sa.  Konpare ek 1980 kot en zonm ti pou viv an mwayenn ziska 65an, en madanm 62an, ok?

Ozordi en zonm pe viv an mwayenn 70an e plis.  En madanm 78an e plis.  Mr Speaker 1971 lo sak 10 baba ki ti ne 3 ti mor.  An 1977 lo sak 10 baba ki ti ne 4 ti mor.  Mazin langwas pou bann paran Seselwa!  Ozordi Mr Speaker nou tou en, nou tou nou tou mortalite anfantil in desann bokou pli ba.  In ariv Mr Speaker, in ariv dapre statistik ofisyel, dapre statistik ofisyel Biro Statistik 10.9 poursan.

Sa i demontre progre Minister Lasante Mr Speaker.  E pandan sa 42 an sa sistenm ki nobou prodwi bann profesyonnel lasante tel koman Onorab Roucou, Mr Speaker atraver ou.  Onorab Aglae.  E nou felisit nou bann nou bann nou bann profesyonnel lasante, pou travay devosyon ki zot anmennen.

Me parey Prezidan Faure in anonse nou pep pe fer fas avek bann nouvo defi.  E sa bann defi lasante nou bezwen adres li e se pour sa rezon Mr Speaker, se pour sa rezon e mon pa konnen akoz Onorab Roucou in pran sa mal. Ki ler Prezidan Faure in sezi loportinite sa lide ki Lasanble Nasyonal ti siporte pou anmenn posibilite annan tretman spesyalize ki en sant tretman spesyalize, Mr Speaker mon pa kapab ganny en konpran.

Pou nou kontiny sa nivo progre Mr Speaker, Sesel i bezwen en lafors travayer adekwa.  Mr Speaker nou konstate ki i annan 50,553 dimoun ki pe travay Sesel.  I annan en gran poursantaz travayer etranze ladan.  E sa i en defi reel pou nou pei.  Si demen nou fer sa bann etranze ale, eski nou pou annan ase Seselwa pou ranpli sa bann pos?

Larepons Mr Speaker i non.  I pa pou posib.  E sa ki nou bezwen fer Mr Speaker se rod solisyon pou asire ki bann Seselwa ki kapab i kapab pran plas bann etranze ler nou kapab fer li.  Me Mr Speaker, i enteresan ki Lopozisyon pa koze lo la.  Zot in vin dan Lasanble zot in dir nou plizyer keksoz.

Sa ki mwan ti a kontan propoze Mr Speaker, se ki Gouvernman i entrodwi en moratorium lo GOP dan bann ka, kot in ganny trouve ki sa bann travayer pe travay san en permi, pou fer ki lenvestigasyon i ganny fer.

Me Mr Speaker, e la kot mon konsernen, nou pa kapab anpes bann lezot pti kontrakter, pti antrepriz Seselwa ki depan lo travayer etranze pa ganny akse ek travayer pou zot kapab osi vin konpetitiv.  Mr Speaker i annan plizyer kontrakter ki mwan mon’n koz avek, ki war zot difisil pou compete pou bann tender.

Akoz zot, zot napa lakantite travayer etranze, ki lezot ki pli gran.  Ozordi plizyer garaz pe bezwen pran travayer etranze.  Me mon felisit Minister Ledikasyon Mr Speaker ek son progranm TVET.  Ozordi bann zenn ki’n pas atraver sa progranm pe ganny plase dan bann diferan lantrepriz.

Nou annan  zis pou pas  Providence   regarde ki mannyer sa bann zenn pe ganny plase.  Me i enportan ki zot annan en bon latitid anver zot travay.  Mr Speaker sa size travayer etranze i konnekte ek sa ize drog ek lalkol ki pe ronz nou sosyete.  Ler APDAR ti ganny kree Lopozisyon ti fer en ta tapaz.  Ozordi, zot in realiz lenportans sa progranm.  E sa i ilistre ki Gouvernman i annan en plan.  Si nou kapab ed bann ki lo drog vin prodiktiv, fodre nou fer li.  Annou aret annan double standard e zwe lo fristrasyon pou ganny popilarite politik.  En zenn adikt prodiktiv i vedir i en traka an mwens pou en manman, en frer, en ser fanmir.  Mr Speaker mon konnen ki mwan pe koz lo la.

Mr Speaker pa nou tou ki pou tonm dakor lo sa size.  Be nou pa kapab reste lebra krwaze pa fer nanryen.  I fasil konplent me mazin konsekans si nou pa fer nanryen.

Personnelman mon’n vwar lenpak sa progranm e mwan remersi tou bann ki pe travay ki ede pou tackle sa problenm.  Apre size drog i osi vedir adres problenm lalkol.  Ler zot dir ki Prezidan Faure in vin zwe bon boug, Lopozisyon i konn tre byen ki mezir propoze par Prezidan Faure i politikman pli brav ki okenn desizyon ki zot LDS zot in fer dan sa Lasanble.

Nou tou nou konnen ki se pa, sa pa pou fer Prezidan Faure vin popiler parmi serten kours popilasyon.  Me at least i’n annan kouraz pou konmanse.  Atraver ou Mr Speaker mwan oule remind mwan koleg, mon bann koleg lot kote latab nou pa kapab zis konplent, nou bezwen rod solisyon.  Be sa i tipik.  Lopozisyon koz lo problenm e pa adres problenm!

Sa i ti menm latitid ki zot ti pran ler an 2013 Gouvernman ti anmenn mezir pou etablir ler vann lalkol.  Mr Speaker monn koz ek plizyer dimoun ki’n dir mwan ki ozordi zot al laboutik pou rod 1 keksoz, me psikolozikman ler zot ganny bonbarde avek sa ta adverts e akse fasil, bokou zot i anferm kont end up aste en labwason kelkonk.

Annou separ kot lalkol i ganny vann e konmans konsyansye sa pep.  Mr Speaker mwan mon konn tre byen konman en pwennvi personnel, lenpak lalkol lo en fanmir.  Sa bann lalkol ki bon marse e tro aksesib, pe fer vye avan zot ler Mr Speaker,  bokou nou bann frer e ser Seselwa.  Sa osi nou bezwen et brav e dil avek.

I ler pou regard dan lamannman Lalwa, parey Prezidan in envit nou pou fer.  Annou pa koz, pa zis koz lo ban sa bann lalkol, pou ban sa bann lalkol nou bezwen amann Lalwa.

 

 

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Lopozisyon zis vin dir sa oubyen pa rod solisyon Mr Speaker, pa pou anmenn nou okenn par.  Annou asiz ansanm e diskite ki mannyer nou pou kapab ede sanz Lalwa, ki I ava permet bann mezir ganny aplike. Pa vin dir sa I louvraz Gouvernman; Lasanble I kapab anmenn Private Members Bill.  Sa I ava en lapros osi brav ki sa ki Prezidan in pran.

Mr Speaker    kondisyon lasante, travay, labi sibstans I konnekte avek sa size lapovrete.  Me I kler ki olye adres sa size seryezman, Lopozisyon I prefere fer politik bon marse e koz lo konfizyon ki dapre zot, zot nou annan lo sa size.  Mr Speaker    mon repete nou napa 40poursan lapovrete Sesel!  Sa in ganny prouve par IMF.

Me si zot pa oule krwar, sa I vedir ki zot pe aksepte ki apre 15 lo 10, zot osi zot pa’n fer nanryen pou adres lapovrete.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker ler sa letid ti ganny fer avek en group dimoun, ek en sample dimoun saler de baz ti R2900.  Ozordi saler minimum in monte.  In ariv plis ki R5050 ozordi avek bann logmantasyon. Nepli annan income tax lo mazorite saler e avek bann long service allowance, Msye Faure, Gouvernman in met plis larzan dan pos Seselwa; annefe realiz swe ki LDS ti fer ek lepep – met larzan dan pos Seselwa!

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

E si zot pa aksepte sa I vedir zot menm zot, zot in fail dan zot misyon.  Me Gouvernman pa’n reste la Mr Speaker.  Apre ki Sekretarya Mr Dick Esparon ti’n etabli, ki I annan bann fanmir ki ankor pe ganny afekte – Gouvernman Prezidan Faure in kree en Departman, akoz se koumsa ki Gouvernman I fonksyonnen.

In kree Departman avek en Bidze R20 milyon pou ed sa bann fanmir.  Se koumsa ki ou planifye pou adres lapovrete; avek en striktir administrativ, en Bidze e en lenformasyon konkret.  Pa zis vin fer en ta tapaz dan Lasanble Nasyonal e espekte ki sa pou anmenn soulazman pou sa bann dimoun.

A sa pwen Mr Speaker, permet mwan remind, mon bann koleg lo lot kote latab, ki I annan plis ki 100 komodite kot Seselwa ozordi pa pe pey VAT.  Napa tax lo diri, ponmdeter, zonnyon, delwil eksetera, eksetera.  Sa I vedir ki si en gran porsyon travayer zot pa pey VAT e zot pa pey income tax, ledikasyon e tou servis ki Gouvernman I donnen, I free;
pou nanryen pou sa bann dimoun.  Mon ti ava krwar ki nou, nou konman en pep nou ti pou fyer. Nou ti pou fyer ki nou kapab ofer en free health care e free education; en laspirasyon ki bokou pei pe sey travay pou zot gannyen, me nou nou’n fini arive!

Mr Speaker,   United Seychelles I konnen ki I pe fer.  E nou’n pran tou mezir pou met an plas, sa ki neseser pou anmenn plis linite e prosperite dan sa pei.  Nou’n fer bann transformasyon brav e inovativ pou ed Gouvernman kontinyen sa travay, ki nou parti in konmanse 40an pase.  Lopozisyon in sey fer krwar ki leta nou pei e leta nou parti I de organize e napa plan parey leta nou parti.

Alors I enportan Mr Speaker, pou montre zot ki leta nou parti, I an bonn sante. E, e la mon pou demann zot Mr Speaker, eski zot Lopozisyon zot pou pare pou bann lapros parey? Mr Speaker    nou’n fer kler, ki nou pa stand pou en politik partizan e divizyon.  Nou’n fer sir ki bann valer ki anim nou, I ganny an kree dan nou Konstitisyon.  Nou’n komit nou lekor pou enkli tou Seselwa dan devlopman nou pei.

Ou kouler politik pou nou pa enportan.  E sa nou’n met li klerman dan nou Konstitisyon.  Sa ki enportan pou nou se si ou en zanfan Sesel ou devret kontribye dan devlopman nou pei.  Nou’n fer en komitman pou travay pou sa pep e dan nou Konstitisyon noun mete klerman ki nou pou hold tou account. Mr Speaker    permet mwan lir sa lartik nou Konstitisyon;

Mr Speaker    nou’n dir dan nou Konstitisyon, ‘’Where there are sufficient grounds to believe that the leader is in violation; where a leader is in violation of sub Articles 26(1), 26(2), 26(3) 26(4), he shall be requested by the national executive committee to provide an expression in writing and shall be granted the opportunity to be heard in person.’’  Nou azoute Mr Speaker   ki si dan nou parti en Leader I akont bann prensip-

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!

 

HON SEBASTIEN PILLAY

I akont bann prensip ki nou’n mete dan nou Konstitisyon nou rezerv sa drwa pou re call sa leader.  Mr Speaker    mon ti a kontan challenge Lopozisyon pou montre mwan, kote e dan ki Konstitisyon ki zot, zot in mete ki zot pou hold tou account zot bann leaders?  Oubyen sa ki nou pe war ozordi, sa ki zot pe fer pa montre nou poudir zot napa okenn lentansyon pou hold to account bann dimoun parmi zot ki pou komet bann lerer.  Sa I kler Mr Speaker.

Mr Speaker,    ler nou tann koz lo koripsyon nou osi nou le konn laverite.  Nou osi nou le konn laverite Mr Speaker.

Dan nou Konstitisyon noun al pli lwen ki sa; – nou’n enkli li dan nou Konstitisyon e nou’n ekri klerman ki okenn nou bann leaders, okenn nou bann Manm, ki ganny vwar guilty pou koripsyon, I pou annan konsekans!  Me Mr Speaker,   tou dimoun tou dimoun I annan son drwa a en due process.  E sa ki nou nou’n fer Mr Speaker, nou’n fer kler ki ou bezwen eksplik ou aksyon.

Mr Speaker    eski lepep Seselwa I krwar ki seryezman nou dan United Seychelles nou pou condone koripsyon?  Kan koripsyon I tarnish nou zimaz e drag nou len …?  Lekel ki zot pe sey anbete dan sa Lasanble?

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order! Order! En moman en moman Onorab. Bon plis ki nou disturb nou anpes onorab Pillay koze, mon pou bezwen rann li minit ki zot in perdi.  Ok?  Annou ekout Onorab Pillay. Onorab Pillay ou annan ou eske 14.35, mon donn ou 5 minit.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker,   dan United Seychelles nou’n fer kler ki nou pou dil ek sa size gouvernans head-on.  Mr Speaker    I annan en nouvo zenerasyon dan United Seychelles – en zenerasyon ki’n grandi dan en letap diferan; en zenerasyon ki krwar ki nou bezwen anmenn en nouvo kalite politik dan sa pei; en zenerasyon ki krwar ki ou kapab fer bokou plis pou ou pei e ou kapab kontribye pe enport kot ou ete e ou konviksyon politik.

Se sa ki nou krwar la dan Mr Speaker   e se sa ki nou’n ankre dan nou konstitisyon e se sa Konstitisyon ki mwan Onorab Hoareau e lezot Manm, aktivis, militan United Seychelles in travay lo la.

 

(APPLAUSE)

 

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker    wi nou reprezant nouvo zenerasyon United Seychelles.  Me nou pa pou kapab zanmen deny nou pase.  Lopozisyon I oule nou aksepte nou pase avek tou sa ki pa bon.

Me les nou osi aksepte sa ki bon dan nou pase; les nou aksepte bann langazman ki nou’n fer avek lepep Seselwa e ki nou’n delivre lo la.  Les nou aksepte bann keksoz ki nou’n fer ki byen dan sa pei.  Akoz ki nou bezwen aksepte zis sa ki’n al mal?  E zot, zot ava koz lo tou sa ki’n al byen?

Mr Speaker sa I montre ou ki Lopozisyon I annan en lot kalite fason war keksoz.   Sa I listre dan lafason ki Lopozisyon ti tret lanons, bann Lasosyasyon Retailers ler zot ti anonse, ki zot pe frenm bann laboutik a lokazyon lanterman Prezidan Rene. E bomaten Mr Speaker,  mon soke pou vwar Onorab Afif vin sey servi leskiz ki sa Lasosyasyon ti’n ganny struck off!

Me an 2017 Mr Speaker,    sa Lasosyasyon ti fer menm keksoz!  Sa ki kler Mr Speaker    se ki LDS pa’n zanmen gete si ti annan en lanons avan.  Zot, zot ti baz zot largiman – zot ti baz zot largiman lo ki napa presedans!   Sa I montre lepep Seselwa ki la LDS I toultan pare pou li akize san levidans e apre sey rod levidans pou prouv son ka.  Sa I koumsa Mr Speaker.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker nou dan United Seychelles nou pa pou les nou ganny entimide par personn.  Nou’n fer kler Mr Speaker dan nou Konstitisyon ki nou ete.  Nou siport Prezidan Faure dan son lapros ki I pe pran.  Me nou sipor pa vin san kondisyon.

Kondisyon ki tou Seselwa, I ganny enkli dan devlopman nou pei.  Kondisyon ki tou fonksyonner Gouvernman, I ganny trete avek respe e ki nou valoriz zot kontribisyon.  Kondisyon ki nou promot biznes Seselwa e ki tou Seselwa ki kapab I ganny ofer tou loportinite pou fer en biznes.  Kondisyon ki nou bann profesyonnel I pran bann pozisyon kle, ki bann etranze pe ozordi okipe swa dan Gouvernman swa dan sekter prive.

Kondisyon ki napa okenn endividi ou group ki krwar ki I kapab vin enpoz zot lekor lo lepep Seselwa.  Kondisyon ki nou kontinyen okip nou bann dimoun aze e ki bann Manm fanmir I fer tou zot posib pou osi ede.  Kondisyon ki nou travay ansanm pou kre en sosyete Seselwa pli toleran, kot nou tret kanmarad avek konpasyon e ki nou valoriz e ki ti travay dir.

Mr Speaker    kondisyon ki nou gard Losean Endyen -kondisyon Mr Speaker    ki nou gard Losean Endyen koman en Zone lape.  E ki okenn, morso teritwar Sesel pa ganny servi pou okenn baz etranze.  Montre mwan Mr Speaker kote LDS in ekri sa? Kote zot in ekrir sa klerman?  Oubyen zot in zis koz lo la e pa fer okenn statement formel lo la?  Mr Speaker    I kler, I kler ki nou, nou Mr Speaker    .

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ok wrap-up. Wrap-up Onorab.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Bon annou, annou permet Onorab Pillay pou wrap-up.  Mon bezwen donn li, mon bezwen donn li extra time akoz zot pe disturb.  Onorab wrap up – 2 minit.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Taler mon ti dir zot, zot osi zot oule war Onorab Hoareau dan nou Konstitisyon, la mon krwar zot in war li kler la – ok? I montre zot ki pou dir nou, nou annan en plan.  Nou annan en plan lo ki mannyer nou pou anmenn sa pei pli devan. Kot zot, zot dir Danny OUT, sa bann kondisyon pou nou si I ganny rankontre nou, nou dir Danny IN!

(APPLAUSE)

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker mon oule remersi ou pou ou latansyon.  Mon oule remersi lasanble nasyonal pou zot latansyon.  Mon krwar ki ozordi, monn ganny loportinite eksplik pozisyon sa parti ki mon reprezante, pozisyon parti United Seychelles e nou’n fer kler ek lepep Seselwa, ki nou annan en plan, ki nou konnen kot nou pe ale e ki nou, nou pa reste e krwar pou dir 15 lo 10 pou retourn ankor zis koumsa menm san ki nou travay! Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sebastien Pillay.  Mon ava prezan donn laparol avek Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi zabitan Anse Aux Pins.  Bonn apre midi pep Seselwa.  Mr Speaker mon pou demann bann dimoun ki tin tenny zot televizyon, pou remet zot televizyon on, akoz mon konnen zot ti pe soufer e zot ti realize ki pou dir pa vo lapenn zot ekout Onorab Sebastien Pillay.

Onorab Sebastien Pillay  Mr Speaker,    in fer nou krwar isi dan sa lasanble, ki Sesel fek ganny kree.  Ki ti napa en parti politik ki ti o pouvwar e LDS ozordi ki o pouvwar.  Sa I montre lentansyon US avek Onorab Pillay pou mislead pep Seselwa.  Mr Speaker ozordi mon pou pas en pe lo leta Anse Aux Pins.  Sa ladres Leta lanasyon, pa’n pran kont soufrans e difikilte ki zabitan sa distrik pe pas a traver.  I paret ki sa leta la nasyon in plito focus lo old news, ler dan nou pei I annan Breaking News.  Sa I montre vre leta US.  Sesel ti pou en bizou pli ris dan Losean Endyen.  Sa se akoz avek LDS e 15 lo 10, tou Seselwa pe vwar ki mannyer Gouvernman US/PL in vol nou larzan e nou konfyans.

Avan tou, mon oule rapel tou dimoun ki Clifford Andre I Manm Elekte pou LDS Anse Aux Pins.

 

(APPLAUSE)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mon pou reste LDS akoz se sa parti ki annan lonnekte e permet diskisyon parmi son bann Manm.

 

(Interruption)

 

HON CLIFFORD ANDRE

(Alors, 2 minit Mr Speaker    ankor?)  Alors Sesel avek Seselwa pa bezwen ekout rimer ki pe sirkile.  Clifford Andre I pou touzour LDS e mon pou siport sa kandida ki mwan personnelman mon krwar ki I meyer pou Sesel, dan sa prosen Eleksyon.

Parey Onorab Adelaide in dir, oli problenm?   Mon en zonm lib e mon pou egzers sa liberte dan tou son form.  Mr Speaker, pandan lannen 2017 Prezidan Faure ti fer en vizit dan nou distrik.  Parey I ti fer dan bokou lezot distrik.  Pandan sa vizit I ti vin get 5 landrwa e ti promet zot ki sityasyon pou ganny get ladan.  Mon ti la, mon ti tande, e sa bann zabitan tin met lespwar dan son parol.  Ziska ozordi ni enn dan sa 5 landrwa ki I ti vizite pa ankor ganny okenn rektifikasyon.  Ki mannyer nou apele tousala?  Semen dan leo Kapisen bezwen ganny fer.

Akoz sa bann dimoun ki reste dan leo Kapisen, I vreman bezwen sa fasilite -akoz dan letan difisil zot bezwen transpor pou ariv kot zot e anmenn zot konmisyon kot zot e osi ler I annan malad lanbilans pou kapab ariv kot, kot zot kot zot pli vitman e pli fasilman.

Sa ti osi lo latab diskisyon ler Prezidan ti vizit Anse Aux Pins.  Me nanryen pa ankor ganny fer.  Minister transpor lo Later in dir ki problenm se wayleave.  Mon dir e demann zot pou adres sa sityasyon pli vit posib.  E mon pou osi demand Minister pou fer mon ganny sa dosye, ki montre ki wayleave ki problenm.  Mon a fer li marse si zot pa kapab.

Zabitan dan Kapisen I oule zot semen vitman, e zot pa pe kapab esper pli lontan.  Si fodre peye pou wayleave, peye silvouple.  Nou pa pou kapab esper zot pli lontan.  Se sa leta dan Kapisen.  Promes ti ganny fer ki an 2019 sa proze pou komanse.  Me nanryen pa ankor konmanse.  Sa I montre nou, ki pou ganny ki nou ganny zis promes, me aksyon zero.  Sa biznes man ki annan garaz, Mr Audrey Low Tee ti enn bann biznes ki Prezidan ti vizite.  Me ziska ozordi nanryen pa ankor ganny fer. I ankor pe fer son bann loperasyon dan sa landrwa sere.

Sa ki enteresan se ki Prezidan ti dir avek PS
Choppy pou deblok sa later.  Si tou letan si tou sa letan I pran pou debloke, alors nanryen pa pou ganny fer si nou pa war en sanzman dan Egzekitiv.  Zabitan Anse Aux Pins annou fer li nou devwar, pou kontribye dan fer sa sanzman ki pou dan benefis nou pei.  Mr Speaker kot Barbe sityasyon I ankor parey.

Promes sete pou ed son bann garson amelyor zot sityasyon, me zot pe demande kan sa pou ganny fer? Mon pou demande ki Gouvernman I fer sa ki in promet nou zabitan, e non pa esper lavey eleksyon pou fer proze, avek bi pou pran lavantaz dan eleksyon.  Sa pou ganny konstitye koman election rigging.  Akoz parti o pouvwar pou pran assets Leta pou fer konpanny.  Sityasyon peser kot bazar Anse Aux Pins Mr Speaker I en sityasyon; Mr Speaker sityasyon pou nou bann peser I pa fasil.  Lakonpannyen 2020 avek SFA bezwen kordin zot aksyon, pou fer lavi nou bann peser enn ki zot menm, ava santi zot kontan pou fer, pou fer zot kontinyen ganny lafors pou fer nou manz pwason.  Lakonpannyen 2020 Mr Speaker pa zis promet keksoz, be fer aksyon.

Apre ki mon tin ki mon tin ki mon tin dir dan mon repons lo Bidze e apre ki Minister lapes tin ganny entervenir par mwan lo zot Bidze, en miting ti ganny organize e serten solisyon ti ganny propoze par bann peser zot menm, ki tin ganny envite dan sa miting.  Me ziska ozordi Mr Speaker nanryen pa ankor ganny fer.

Ki mannyer nou apele tousala? Leta nou bann peser I grav.  Zot Mr Speaker zot se sa bann dimoun ki riske zot lavi lo lanmer parfwa dan bann kondisyon difisil pou zot donn nou, nou manze prefere.  Sa proze 2020 Ile Soleil in pran bokou retar.  Eski zabitan Anse Aux Pins I kapab ganny dir kan ki nou pou vwar sa plan ganny materyalize?

E osi donn nou lesplikasyon kote retar in vini?  Nou vwar nou vwar nou pe kontinyelman tourn an ron. dan sa menm laliny ir, lakonpannyen 2020 pe trenn zot lipye lo konpansasyon pou bann zabitan ki reste pros avek Ile Soleil.

Akoz ler zot ti fer piling sa bann lakaz ti ganny afekte.  E zot a ler aktyelman annan bann crack ki pe koz konsern serye.  Sa bann dimoun I oule war finalite lo sa bann negosyasyon, pou ki zot a kapab move on e remet zot lakaz dan en bon kondisyon.  Si 2020 napa mwayen pou peye dir sa bann zabitan e zot ava met zot case Ankour kot zot ava ganny finalite dan zot demars.

Mr Speaker lapli I reste en defi serye e fondamantal pou devlopman nou distrik. Anse Aux Pins I noye ler lapli I tonbe. Mon ganny apele sak fwa lapli I tonbe, akoz anba bor lanmer kot bann Mary Anne, Sylvia e lezot lafanmir Pillay e osi semen ki bann Sinon, Uranie, Esparon I reste I servi zot, zot, zot vreman soufer.

Ki mannyer Parti Lepep/ US in fer semen pan gete ki mannyer delo pou sirkile ler lapli I tonbe?  Mon fer li mon devwar Mr Speaker pou al vwar pou mon menm, sa bann sityasyon e osi diskit avek zabitan sa landrwa. Silvouple Prezidan Faure mon pe adres ou direkteman, akoz partou kot nou pase I paret I annan blokaz.  E si ou pa debloke mon krwar mon pou bezwen lo lapar zabitan sa 2 landrwa, blok en kou Bidze pou blok en kou Bidze pou nou vwar akoz zot pa oule fer sa proze, e pou fors zot adres sa sityasyon irzan.  Mr Speaker sityasyon I osi parey Anse Faure kot bann Esparon I reste.

Depi mon’n ganny Elekte dan sa lasanble, monn touzour koz lo sa bann sityasyon dan Bidze e osi monn, mon’n diskour lo reaksyon Leta Lanasyon, e tou loportinite ki mon’n gannyen.  Me nanryen pa ganny fer.  Zabitan Anse Aux Pins, mon pou demann zot pou fer en diferans dan sa prosen eleksyon, dan sa prosen Eleksyon Egzekitiv ki pou fer byento.  Vot LDS pou anmenn en vre sanzman dan Sesel pou benefis tou Seselwa e non pa pou benefis personnel, ou pou en parti politik.

Mon oule donn zot langazman LDS ki sa parti ki pou fer Sesel bouze e vin sa bizou dan Losean Endyen.  Mr Speaker sityasyon kot Planning Authority; Mr Speaker    Planning Authority I en lorganizasyon ki’n fail!  Mon dir sa Mr Speaker   akoz laba letan bann teknisyen I dir ki serten keksoz pa pe kapab ganny fer, e sa dimoun  I al vwar serten Minis ou CEO li menm, toud en kou laprouvasyon I ganny donnen.  Ki mannyer nou apele sa?  Mon  a donn zot en legzanp kler Mr Speaker.  Anler Anse Aux Pins kot Mr  Alone, bann Endyen in ganny permisyon pou fer devlopman kot en larivyer kot en larivyer I pase.  Planning in dir li arete, apre ki bokou konplent in ganny fer.  Me akoz Planning pa vin gete si son stop notice pe ganny enplimante?

Sa msye Endyen I kontinyen fer son devlopman.  Sa bann dimoun I bezwen kontinyelman fer konplent.  Akoz nou annan en Lotorite si I pa pe fer son travay? Frenm sa Lotorite oubyen sanz CEO.

Mr Speaker nou klinik I reste en defi mazer.  Ozordi nou vwar ki diskisyon pe ganny fer pou nou ganny nouvo fasilite klinik. I paret ki lo Ile Soleil zis 3240 square meters ki’n ganny rezerve pou sa proze.  Plan I paret gro. me lenformasyon se ki ziska ozordi design sa klinik, pa ankor ganny fer ant Minister Lasante e bann arsitek.

Mr Speaker    bann pti biznes, I reste dan fernwanr.  Akoz zot napa en landrwa pou zot operate Anse Aux Pins.  En landrwa afordab ki zot ava kapab fer en biznes profitab.  Mon oule demann en kestyon avek Lotorite konsernen, eski I normal pou ler en dimoun ki anvi fer en biznes take away avek mobile van ou bezwen anvoy son aplikasyon kot MNA? Kan MNA pa Minister Lasante li, ni Minister Lanvironnman ou lezot Lotorite konsernen.  Si mwan mon dir wi zot pou donnen?  Selman ler zot pou donn lakaz, MNA pa ganny enplike li Mr Speaker.

Sa se akoz lakaz zot pou donn zot dalon e fer politik avek.  Ler zot oule zwe avek pep Seselwa anvoy kot MNA LDS.   Apre pou zot blanm nou, me ler pou fer zot politik sal zot fer zot tousel.  Sa pou zot sa se pou zot ganny vot Mr Speaker. Me fodre ki zot konpran kler ki Seselwa in fini debiste zot, apre ki LDS ek pep Seselwa menm ti dir avek PL ki in forse sanz son non pou vin US, ‘’Unlimited stealing’’ ki se ki se LDS e 15 lo 10 ki pou delivre Sesel.

Alors pa seye!  Kile! Zot letan in fini.  Les LDS travay. Si pa LDS dir mwan lekel? Sesel ti pou’n koule.  Mr Speaker parey de zot Manm lasanble trafik I osi en defi mazer toulezour.  Bann propriyeter transpor I pey tax pou ganny license me kondisyon semen I kontinyen deteryore e transpor I kontinyen kase pli vit.  E pyes I osi reste en defi akoz ou rod pyes ou bezwen esper anviron 3 semenn pou ou gannyen, e sanz sa menm pyes.  Alors mon pou demann Gouvernman US pou get en pe dan sa bann semen.

I osi enportan pou asire ki semen pa parey lanmer pandan Vannswet.  Dan bomaten si ou sorti Anse Aux Pins 7er dimaten, I garanti ki ou pou ariv anvil pli tar ki 8er.  E par fwa ou ganny marke koman late.  Ki en dimoun, ki en dimoun ki annan zanfan ler lekol I dir ou ki avan 7.30 I pa responsab ou zanfan. Ki ou fer?  Si en aksidan I arive Pointe Larue pli move, trafik pa bouz ditou.  Mr Speaker apre travay, apre travay pli move ler ou fatige e ou bezwen asiz dan trafik depi lo Highway ziska Anse Aux Pins I vreman fermal.  Sa mon pe koz lo mon leksperyans personnel.  Me mon konnen sa soufrans ki bann ki reste Au Cap, Anse Royale e pli lwen I pas atraver.  La ler mon get Onorab Adelaide e Onorab Mondon ki si zot bezwen ariv anvil 8er bomaten, zot bezwen kit kot zot 4.30 bomaten.

 

(Interruption)

 

HON CLIFFORD ANDRE

2 minit Mr Speaker?   Sa solisyon propoze par Onorab Valmont pou zwenn Anse Aux Pins avek Pointe Larue, pa pou rezourd sa problenm Mr Speaker.  Akoz sa pou fer ou tonm dan sa menm sityasyon ler ou ariv kot Airpor, ou en pti pe pli devan.  Alors annou rod en solisyon.  Pa zis fer bann politik sal. I enportan pou nou annan bann fly over.  Ki trafik ki pe desann direk anvil zot a pran.  Zot a pran sa larout direk e I ava annan bann exit.  Kot si serten pe al Cascade, Plaisance, Les Mamelles e lezot landrwa, zot ava sorti e sa I ava osi ede.  Sa bann fly over ava al termin dan bann diferan exit.  Si nou pe rod led pou fer tinel, akoz nou pa rod led pou fer vre solisyon e fer bann fly over?  Sesel I bezwen en solisyon pli vit posib e nou fatige dan bomaten, vin bann lesklav e si pa ti Paradise FM mon krwar bokou nou ti pou perdi pasyans mon oule felisit sa.  Mon oule felisit bann stasyon radyo, pou sa bon travay ki zot pe fer.

Mr Speaker SPTC I en problenm mazer Anse Aux Pins.  Bann zanfan ki lekol STA, dan bomaten letan zot dan uniform, si zot in mank bis oubyen si bis pe vin pli tar zot napa drwa pran bis ki I apel piblik.  Be eski zot pa manm piblik? Zot pa pe demann pou zot servi bis pou nanryen.  Zot pe pey sa bis e akoz ki SPTC pa pran zot pou anmenn zot lekol.  Menm parey Mr Speaker se ler zot fini lekol boner, oubyen I annan kek aktivite si zot al lo Bus Stop bis SPTC pa pran zot akoz zot dan uniform.  Ki mannyer I apele sa? Mr Speaker zot pe pey larzan ki zot paran in donn zot oubyen larzan ki zot in gannyen atraver zot allowance pou zot desann anvil pli boner, ou pou zot ariv kot zot boner pou zot fer zot pti devwar ki zot annan pou zot fer.

Mr Speaker Lapolis, Lapolis pa pe fer zot travay an konformite avek Lalwa ek konstitisyon Sesel.  Ler lapolis I aret en dimoun e pa anmenn li an kour apre 24erdtan.  Sa I en Lafors Lapolis ki bezwen ganny re vwar e sa I pe komet en lofans Mr Speaker.  Ki bezwen ganny, ki pa kapab ganny condone par en Lakour.

En Lafors Lapolis ki teoriz son dimoun,  ki teoriz dimoun parey Onorab leader Lopozisyon ti dir, ek bann zenn ki pe asiz dan semen.  Kot zot kapab sosyalize e partaz enn de parol lo mannyer zot lazournen in pase, akoz zot napa en lot landrwa pou ale Mr Speaker,  sa I en vyolasyon zot drwa anba nou konstitisyon ki garanti ki zot annan en drwa pou zot enjoy  laliberte.

Mr Speaker fasilite spor Anse Aux Pins;  bann fasilite spor I reste en defi. I fer plis ki 2 an ki lalimyer lo kort Basket pa pe marse.  Monn adres sa sityasyon a plizyer repriz kan monn ganny en loportinite, me minister Gouvernman lokal I sourd lo mwan.  E sa bann sportman e sportlady ki oule fer zot practice aswar akoz zot travay pandan lazournen.  Sa Mr Speaker en old news.  Mon pe donn en lord ozordi, pou pou met sa fasilite a prop pou fasilit training nou bann atlet.  Sa I en Breaking News.  SBFA Mr Speaker I en old news.  An 2013 SBFA ti ganny kree par en Lalwa.  Ozordi Mr Speaker DBS in pran sa batiman kot SBFA ti ete e pourtan Mr Speaker.  Lapolis in ganny ordonn-en, file in ganny transfer avek li e in ganny ordonn-en pou li carry out en investigation lo bann dealings SBFA.  Ki aparaman R80 milyon I unaccounted for e in ganny misuse.

Ozordi Mr Speaker ozordi Mr Speaker sa bann computer ki frer Herminie ti ape servi, ki bann lezot dimoun ti ape servi, CEO ti a pe servi, I nepli la, ki mannyer Lapolis pou fer investigation, letan lekipman ki bezwen pou li anmenn Ankour pou li prodwi levidans in fini ganny disparet oubyen in fini ganny tempered with? Mr Speaker.

Mr Speaker I enportan pou note ki si en Seselwa I fer en dealings kot in ganny R5,000 I ganny rimann.  E akoz en dimoun kin fer dealings avek R80milyon larzan Seselwa pa pe ganny rimann? Akoz Chairman sa Board pa pe ganny rimann?  Pa ni anmenn sa Ankour.

Mr Speaker sa I montre nou ki sa sityasyon de klas, ki Onorab Ghislain in koz lo la I egziste ozordi.

 

(APPLAUSE)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker Onorab Ghislain in dir ki sistenm klas pe retournen.   Mon oule dir avek bann ki’n ganny anmenn Ankour, pou lefe ki zot ki zot ki akoz serten difikilte pou re pey zot loan avek SBFA, zot lakaz, zot later in ganny sezi e vann, ler sa menm Onorab ti pran loan an 2013 ler SBFA ti formen ti ganny formen.  Me zot pa ti peye zot, zot in menm fer zot piti al pran loan Mr Speaker, ki zot pa pe peye ziska ler sa sityasyon ti ganny anmenn dan Lasanble.

 

(Interruption)

 

 

MR SPEAKER 

Ok.  En moman, en moman, en moman.  Onorab eski ou prefere referans ek okenn Manm dan Lasanble?  Si ou pa pe fer preferans direk ek en Manm dan Lasanble.

 

 

 

 

 

HON CLIFFORD ANDRE

(Off-Mic)

Non, non mon pa’n nonm non personn.

 

MR SPEAKER  

Si ou pa pe mansyonn non personn. I pe mansyonn depi 2013. I kapab nenport Manm ki ti servi Lasanble.  Se sa ki mon pe rod klarite.  Eski ou pe fer referans ek Manm dan Lasanble a sa moman?

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker mon’n dir zot ti fer zot piti; mon pa’n dir – a zot anvi pran, zot kapab pran li pou zot, mon pa konnen.

 

MR SPEAKER  

Non, non.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Selman mwan, mon pa pe fer referans lo personn.

 

MR SPEAKER  

Non, non vwala,

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER 

Non, non, non, non.  In dir I pa pe fer referans lo personn. Kontinyen Onorab.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker.  Sa menm Manm I dir ki US pa oule vin benefisye lo ledo malere.  Me  ou vwar Mr Speaker ki in annan lenstans  kot US in pran lavantaz lo bann lezot dimoun ki zot, zot pa’n kapab peye e zot in bezwen sibir le konsekans.  Sa I bann fo propagann Mr Speaker.  Pep Seselwa, se sa, se sa leta US.  

Land Use I reste en lot defi kot bann dimoun I vwar li difisil pou zot konpran.  Mr Speaker mon annan bann zabitan Anse aux Pins e mon konn enn Au Cap ki’n ganny later avek land bank.  Me Gouvernman pa’n fer fasilite semen pou sa bann dimoun ariv kot zot.  Ozordi sa bann dimoun pe lager antre vwazen, pou zot kapab ariv lo zot teritwar ki Gouvernman in donn zot.

Mr Speaker mon annan en sityasyon kot en madanm ki’n ganny later land bank, I annan son pti larzan pou li konstri son lakaz, napa semen pou ariv kot li;  e letan in apros Lotorite, zot dir li, li ki pou bezwen fer semen.  Me son larzan se zis pou li fer son lakaz, pa pou li fer semen Mr Speaker.  Mon demann avek Gouvernman US, pou al vwar sa bann sityasyon, remet sa bann sityasyon annord pou ki sa bann zabitan I ava kapab zouir en lakaz pou zot. Akoz dan sa 18 ki’n ganny dir dan proze 24/ 24/ 24.  Letan ti dir ti dir 24 pa ti dir 18 Mr Speaker.  24/24/24.  24 in fini pase.  Nou pa ankor ganny ni enn.  Mr Speaker mwan mon’n pase.  Mwan  mon’n al gete Mr Speaker e mon kapab dir ou fondasyon ki ankor la.  Napa nanryen ankor.  Akoz mwan koman MNA Anse Aux Pins ki’n ganny elekte anba banner LDS mon’n al gete.

E mon pe dir avek pep Seselwa ki Onorab Pillay pe mislead sa Lasanble avek pep Seselwa!

 

(APPLAUSE)

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker mon pe dir sa akoz I reel e sa I leta ki US I ladan.  Mr Speaker mon’n ganny aprose yer par bann teacher. Anse Aux Pins lekol primer P3 I sipoze annan 3 laklas.  Me ozordi I annan zis 2 laklas avek 36 manrmay dan sak laklas.  Sa I fer ki manrmay pa pe kapab konsantre, akoz I annan tro bokou zot.  Teacher I pa pe kapab delivre – pa akoz I pa anvi.  Me akoz I annan tro bokou zanfan avek diferan latitid pou li ansennyen.

Mr Speaker mon demann avek Minister Ledikasyon, si I vre ki I annan nou zanfan a ker, pou al vwar sa sityasyon e rektifye sa sitasyon imedyatman – that is Breaking News Mr Speaker.    Mr Speaker   en lot konsern se bann travayer I.O.T.

Zot pe demande ki zot osi zot ganny konsidere dan sa 5poursan logmantasyon.  Mon konnen zot in ekrir Prezidan Larepiblik.  Mon konnen zot in anvoy en kopi kot ou.  Mon konnen zot in anvoy en kopi kot Leader Zafer Gouvernman e osi kot Leader Lopozisyon.  Mr Speaker   I enportan ki nou pran konsiderasyon tou nou pep, akoz zot tou zot Seselwa e zot zabitan Sesel, ki bezwen ganny konsidere letan nou pe get leta nou Nasyon.  Avek sa Mr Speaker   mon oule ankor enn fwa dir, ki sel parti ki pou ofer en solisyon lo prosekisyon bann malfeter, ki’n vol nou larzan se LDS non pa US.

Viv LDS!  Viv Sesel! Ki Bondye I kontinyen beni Sesel an partikilyerman –

 

(Interruption)

 

 

HON CLIFFORD ANDRE

2 minit Mr Speaker?    An partikilyerman Anse Aux Pins.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Bon zis lo sa pwen IOT mon ti’n menm ganny demande ki bann travayer ti anvi  rankontre bann Manm Lasanble.  Mon ti fer mon par pou mwan enform bann Manm Lasanble. Ti en zour Sanmdi.  Ti pou rankontre kot Sant Konferans.  Ti annan mwan Onorab De Commarmond avek Onorab Flory Larue ki ti traverse me ti napa personn kot IOT ki ti turn up.  Si zot ti kennsel zot meeting zot pa’n enform nou, me Onorab De Commarmond, Onorab Flory Larue avek mwan menm mon ti prezan  me unfortunately nou pa’n tann nanryen ankor.  Ok.  Nou konnen poudir in kapab annan serten problenm laba me meeting pa’n pran plas.  Bon mon ava donn laparol Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Nou de Leaders dan Lasanble Nasyonal, Manm Lasanble Nasyonal, zabitan distrik St Louis avek lepep Seselwa.  Mr Speaker  mon pou al La Digue avan.  Mr Speaker letan Onorab Ghislain ki asiz la dan nou Lasanble Nasyonal, ki sorti dan en parti resikle parey li menm in dir taler e li konman en Manm ‘’resikle’’ ‘son parti parey li menm in dir taler, i vin dan nou Lasanble  Nasyonal e i koz lo e listwar ki li in pri ladan, ki in koz lo la taler.

 

MR SPEAKER

Onorab mon anvi aret ou lanmenm la boner.  Ok.  Annou vey en pti pe bann parol ki nou servi avek enn nou Manm koleg.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker son mo ki i ti servi taler.  I dan verbatim sa.  Dan verbatim!

 

MR SPEAKER

En moman.  En moman ok.  Nou la i annan de

 

HON SANDY ARISSOL

Yes.

 

MR SPEAKER

I annan de moman kot nou depouy Polisi e politik kanmarad, sa se en moman Bidze apre moman Leta Lanasyon.  Me annou fer li  dan en fason kot nou touzour tenir sa respe pou l’un a l’autre ok ?  Parey mon’n dir yer i annan tenm ki nou kapab servi me annou mazin respe.

 

HON SANDY ARISSOL

Mon dakor avek ou 100poursan me selman taler in servi ou pa’n aret li ditou letan in servi mo resikle kont nou koman en parti resikle Mr Speaker.  Onorab Ghislain ki ti dir!

 

MR SPEAKER

Servi ou term parey mon’n dir atak Polisi kanmarad me pa al personnel.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker mon a repran.

 

MR SPEAKER

Kontinyen.

 

HON SANDY ARISSOL

Letan onorab Ghislain konman en Manm Lasanble Nasyonal ki sorti dan en parti resikle e i vin dan nou Lasanble Nasyonal e i koz lo en listwar ki li in pri ladan.  Ki son listwar ki i ti koz lo la Mr Speaker?  I ti pe fer nou rapel ki li i mazin letan i ti al dan en kabinen trou, apre ki i ti’n manz zaret pwason dan bouyon bred.  E dan  sa gro kannson kwen tapi ki son frer ti mete!  Mr Speaker me sa ki Onorab Ghislain en Manm Lasanble Nasyonal ki sorti dan en parti resikle i bliy listwar ki modern.  Mon a rapel li listwar modern. Onorab Ghislain Mr Speaker i bliye poudir Mr Mancham ki en fwa ti deza Leader Lopozisyon dan sa pei.  Sa menm Onorab Ghislain Mr Speaker i bliye ki konman en Manm Lasanble 5enm Lasanble i ti konplis pou David Pierre vin Leader Lopozisyon dan sa pei!  Mr Speaker sa menm Onorab Ghislain i bliye ki i ti form parti 5enm Lasanble pour ki Francesa Monnaie i vin Leader Lopozisyon dan sa menm Lasanble!  Eski Onorab i bliy son listwar Mr Speaker?

Mr Speaker letan Onorab Ghislain i akiz Onorab Ramkalawan konmkwa ki zis li ki’n Leader Lopozisyon Onorab Ghislain in bliy son listwar modern Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

Letan Onorab Ghislain i koz lo  class Mr Speaker, eski i bliye ki class lontan i egziste dan sa pei?  Letan zot ti entrodwir ‘’ek nou pa avek nou.’’  Sa enn pou gannyen sa enn pa gannyen ki mannyer ti apele sa ?  Pa ti apel class sa Onorab Ghislain, atraver ou Mr Speaker?  Letan dan sa menm pei anba son parti ki’n resikle ozordi zot in vin US,  Mr Speaker, letan zot ti donn loan zot dalon en bann ti peye, lot pa ti peye ki mannyer i apele sa pa i apel class sa?  Letan en bann ti peye en lot pa ti peye?

Mr Speaker mon anvi dir ek Lasanble Nasyonal, pa vin  dan nou Lasanble pou koz manti parey Onorab Pillay in avoue dan sa Lasanble son bann Manm i fer.  Mr Speaker letan Onorab Ghislain i koze i dir avek dimoun veye pa vot pou LDS akoz nou pou retourn ankor kot nou ti ete.  Sa vye kanpanny nou’n tande Mr Speaker.  Eleksyon ki ti fer zot ti dir,

‘’soley pa pou leve,’’ ‘’larivyer pa pou koule,’’ ‘’avyon pa pou apoze.’’

Ozordi mon kontan letan Onorab Lemiel Manm Elekte pou Anse Royale i vin dan nou Lasanble i konmans son lentervansyon avek ‘’en nouvo zour –  en nouvo lannen e soley pe klere deor !’  Mr Speaker anba LDS soley pou toultan klere pou nou pei.  Mr Speaker tenm sa lannen se valoriz kiltir travay dir dan Sesel.  Leta en Nasyon i depan lo travay dir son sitwayen.  Ozordi mon fyer koman en travayer ki mon paran Nancy ek Jean Baptiste Arissol in  enkilke dan mwan pou travay dir e fer li byen e fer li avek lonnekte.  Eski en Gouvernman ki devret pe zwe en kaset ‘’Leve, Debourye’’ konman en fason pou valorize son pep pou travay dir?

Fodre pa nou oubliye ki Seselwa ti en Nasyon debouryer li.  En Nasyon ki ti travay dir.  Toultan Onorab Gill ti remind nou sa e i ti  travay dir pou son pei.  Legzanp i la.  Plizyer batiman, moniman, miray, rezervwar delo e plizyer  lezot keksoz in ganny konstri par Seselwa dan sa pei.  Sa i laprev travay dir nou pep ki apel Seselwa dir Mr Speaker.

Alor  kestyon ki nou bezwen demann nou lekor.  Kote nou’n al mal ? I enportan pou zenn laba deor parey Onorab Valmont avek Onorab Herminie  Mr Speaker atraver ou pou zot konnen ki sete sa menm Gouvernman ki’n la pou plis ki 40ans, ki ozordi zot in resikle zot lekor e zot in appel zot US, ki ti enkilke dan nou pep’’ lespri lapares.’’  Zot ki ti dir avek nou pep zot pou responsab zot depi nesans ziska lanmor.  Sa menm Gouvernman US ki’n donn welfare sa ki pa bezwen dan nou pei.  E sa ti vin koman en rekonpans politik pou bann ki ti byen vey zaksyon zot prosen e al raporte avek sa parti resikle ki apel zot lekor US.

Sete sa menm Gouvernman ozordi  – US – ki ti donn loan zot dalon apre fer zot pa ti  anpes zot dalon peye.  Sa menm sa ki apel linite, legalite, fraternite, ki mon’n tann Onorab Ghislain in dir bomaten Mr Speaker? Se sa menm Gouvernman ki ti penalize Seselwa ki pa ti siport zot e bann dimoun ki pa ti – sa ti fer ki bann dimoun pa ti ganny travay.

Se sa menm Gouvernman US ki ti dir ek Seselwa ki ti anvi travay dan en latmosfer zis onnet e travay dir ki si zot pa kontan ek latmosfer SPPF sa letan kit pei e ale. Se sa Gouvernman ki’n la tou sa letan ki’n kiltiv sa kalite dan nou Seselwa.  Alor letan sa in arrive zot in profite pou promot etranze dan plas sa Seselwa Mr Speaker.

Zot in sey touy bann pti biznes  Seselwa e donn priyorite etranze dan nou pei. Pou Seselwa fer biznes zot in envant tou kalite lanpayaz pou sa Seselwa degoute, la mon’n aprann ki en Pilipino ki pe ouver en biznes lo en parking kot Space anvil, Space 95, lo en parking in azout en bout e li in ganny priyorite pou li al fer snack shop.  Mr Speaker ler ou apply pou en biznes dan sa pei zot demann ou bin site, zot demann ou parking facility.  Alor li ki semen in pase ?  Mon poz sa la.

Wi in arive ozordi Mr Faure pe sant valoriz kiltir travay  dir e se zot menm ki  responsab Mr Speaker e sa ki fer Leta en Nasyon se lafors son travayer.

Se sanmenm sa  Gouvernman US ki ti anploy en madanm State House zis pou pez dimoun dan balans an servan security clearance,  se sa Leta nou Nasyon anba US Mr Speaker.  Zot ti entrodwi Ladministrater Distrik pou manipil nou zenn ek nou vyeyar, par servi sant kominoter pou donn dibwa, tol ek lezot materyo enkli larzan pou Seselwa depan lo zot sistenm.

Letan ou ti rod en plas travay se la kot ou aplikasyon ti ale ti al kot DA e se li ki ti dir ‘’swa i  ek nou swa i pa ek nou.’’ Letan zot ti busy pe okip zot lekor parey Msye Rene ti dir Onorab Gill dan son zorey Seselwa son saler in reste 5,050 me etranze in ganny R100mil pou train lisyen !  Tou sa la anba parti SPUP/ SPPF ozordi lepep ozordi zot in resikle zot in vin US.

Zot ti  napa kouraz pou enstri sa pep dan travay dir, me zot ti pe rod vot pou zot reste o pouvwar ; pou zot reste pyer e pou zot kontinyen servi nou pei koman zot lanpir personnel. Me ler in sonnen kot Seselwa in lev son latet e in ouver son lizye e se sa ki zot in fer.  Zot pa pe fer ankor Mr Speaker menm anba sa non US.

Zot in manipil Eleksyon.  Aste kart idantite, anbet Seselwa, azout non lo rezis voter parey nou’n tande dan bann case ki’n pase Ankour.  E se apre Onorab Hermine i vini i dir ek nou nou’n perdi Eleksyon pandan 8 fwa.  Si listwar ti byen, si Lalwa Eleksyon ti zis dan sa pei, Onorab Herminie pa ti pou dan sa Lasanble konman Manm Elekte pou distrik Rivière Anglaise Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

Zot ti napa en vizyon kler e zot ti still napa vizyon.  Zot pe  mars lo lipye kanmarad.  US in fer stasyon petrol napa semen ; enn i anvi en sant reabilitasyon, lot pe fer lamars kont sa menm sant.  Lakaz Takamaka in fini pandan 4an me napa sistenm desarz.  Piti papa prezan ki pe  rode.  Msye Rene ti dir zenn pa pou anmans koko ankor – parey mon frer in dir taler, me zenn pe  anmas PET.

Onorab De Commarmond ki asiz dan sa Lasanble Mr Speaker ti dir Basil pa pou kite me Basil pa’n kite Mr Speaker  in bate! La zot pe fer rezon si zot pou met Miss Manmi Fe, swa madanm Fanny Fe!  Lot opsyon ki zot pe mazinen Mr Speaker oubyen ki zot pe fer rezon lo la se pou profite pou fer Eleksyon boner koman sa detrwa pti siporter ankor dan deloryonm senpati, alor roul Eleksyon ladan menm.  Konmdi Petra 200 pou plere, 400 pou kriye – 800 pile kriye e roul ater.  Eski en biznes enformel sa Onorab Valmont?

Pou zot pa montre zot linyorans zot sanz non. Zot resikle zot lekor.  Msye  Rene pa ti krwar dan zot akoz i ti aras zot son non,   parti SPPF e i ti donn zot Lepep letan i ti pas labar avek Msye Michel.  Msye Michel menm pa’n krwar dan konpetans Msye Faure alor li osi ki in fer in repran son non Parti Lepep  avek zot.  Alor la zot in resikle zot lekor e zot  apel en parti  – UNSKILL oubyen ‘’US.’’

La anba US zot vini e zot fer lapriyer Jesus, Marie, Joseph je vous donne mon cœur,  mon corps, mon âme est ma vie.’’  Parey Onorab Herminie i vin sant menm sanson dan sa Lasanble Nasyonal Mr Speaker ‘’baba lo nat bibouk dan bol.’’  Zot letan in fini bann US !  La zot in nepli 15 lo 10 nou 15 lo 9 – get byen obor zot !

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

Zot fer krwar zot fer lapenn zot koz pti lavwa, zot dir ‘’mersi’’, ‘’silvouple’’, ‘’Together!’’ Zot servi bann mo parey ‘’valorize’’, zot koz ‘’Senyer’’ e zot osi koz ‘’pardon.’’ Se sa bann zes ki nou’n vwar zot dan kler !  Zot pe rod senpati avek sa pep akoz Eleksyon pe aprose.  Parey zot abitye apre ler Seselwa ava donn zot ankor 5 zot avar tir zot grif e komans trangle tou dimoun dan sa pei.

Seselwa pa bliye ki anba ‘’LEKER DAN LEKER’’ zot ti vann nou later antre zot !  Plizyer arpan se pou sa rezon  sa madanm anler Grand Anse ki Onorab William in koz lo la  i ankor pe esper en morso. ‘Be what you want to be’ zot in vann nou paspor avek bann mafya, bann voler e bann bandi konplote par bann MNA SPPF sa letan ki’n deklar zot lekor bann US!

Anba ‘’PET AN FLER’’ zot in fer bann deal sal avek bann Irlande  – FIU e FIU li in pet an fler e milyon Roupi in fleri! Anba lasirans zot in permet etranze pou kontrol tou biznes  Sesel e la zot ganny toupe pou anonse ki laboutik pou fermen Zedi, kan zot Lasosyasyon ki nou’n koz lo la in ganny strike off lo lalis Rezistrar depi 2014.  E zot napa en sou manda pou vin fer lord dan nou pei !

SPPF/US li i tay ek sa, lev Nasyon, koz lo la, kriy lo la.  Zot unskill, zot napa vizyon !

 

(laughter)

 

HON SANDY ARISSOL

La anba ‘’TOGETHER’’ zot ganny lodas vin dir nou valorize – valoriz kiltir travay dir.  Too little too late parti US! Zot in zwe politik ‘’I take – you take.’’ La sed laplas!   Pa vin fer parey Prezidan Algerie pou rod en lot manda menm dan en wheelchair e plis 80an!

 

(laughter)

 

HON SANDY ARISSOL

En konsey nou pe donn zot.  La zot ava vin zwe kaset United We Stand?          Be zot an retar LDS lontan nou pe zwe sa kaset nou, me zot pa ti krwar ladan.  Letan nou santer ti pe konpoz nou Lim Nasyonal nou ti pe unite sa pep Mr Speaker ‘’KOSTE SESELWA.’’

Letan nou ti pe lager pou bann Seselwa atraver lemonn kapab ganny sa posibilite pou vote nou ti pe unite sa pep. Letan nou ti pe etabli komite Rekonsilyasyon Nasyonal, Anti-Viktimizasyon, e ankouraz en komisyon pou ekout bann ka labi par solda  lepep,  swa bann  lapolis lepep, e osi pou bann Seselwa ki zot byen parey later ti ganny pran malapropo.  Tousala Mr Speaker sete pou ini sa pep.

Apre ki zot dan US zot tin servi vyolans, lanmertim, rankin ek laenn pou diviz nou Nasyon! Too little to late – US.   LDS i par devan zot pe travay pou sa pep. Tou sa rekonsilyasyon se LDS dan Lasanble Nasyonal dirize par  Leader Lopozisyon Wavel Ramkalawan en zonm ki annan vizyon, e i annan kouraz pou adres bann defi e pou rod tou mwayen neseser pou re inifye sa pep.

Mr Speaker mon distrik St Louis son leta anba Mr Faure se zis desann dan nou bazar Sir Selwyn Clarke kot nou aste nou manze debaz, swa legim, lavyann, pwason  sa i reflekte Leta nou Nasyon koman en pep anba enn menm Gouvernman pou plis ki 40an.

Mr Speaker Lari Bazar in en topik plizyer Lorganizasyon, groupman, parti politik, e la Prezidan ek bann endividi, e osi touris ki frekant leker nou pei. Ozordi in nepli gou dan lavil akoz Seselwa i dir avek ou ki ou pa kapab antre dan en magazen, tro bokou mandyan, santer in sante, e kozer in koze.  Labi lakol, gran lizour dan tou pti kwen nou lavil.  Zabitan distrik St Louis ki’n temwanny nou lavil pou plis ki lanmwatye nou santener parey lafanmir Kim Koon, Meghee,  Mrs Ahtou, Lailam e plizyer lezot.  Ler ou vizit zot, zot dir ki i nepli annan lord ek lape ; tapaz, nwizans ek aksyon deplorab e aksyon anti sosyal in vin en window shopping dan li menm.

Bazar kot manze i ganny vann in vin en landrwa pa izyenik.  Bwar lanmenm, lirin lanmen, krase lanmenm, lera lanmenm, e se la ki reprezant leker nou lavil.  Sa se leta mon distrik e i reflekte leta mon pei Sesel.  Kot Sumas dan labousri, zot pa an sekirite, desarz pa bon, Minis ek tou delegasyon in vizite Mr Speaker.  Napa aksyon.

Mr Speaker akoz?  Kestyon ki plizyer dimoun pe demande se lekel ki responsab pou dil ek sa bann keksoz ki monn fer resorti? Lekel Gouvernman ki o pouvwar? Lekel ki’n la pou plis ki 40an.  Lekel ki sipoze donn  direksyon e pran desizyon pou nou pei?  Lekel ki a latet Gouvernman?  Se pa lot ki Mr Faure koman  Prezidan  sa zonm for ki zot koz lo la tou lazournen.  Se li ki bezwen pran desizyon e aksyon kont sa ki mal dan sa pei. Me ki nou’n tande se mersi pou sela,  mersi pou selo.  Eski se sa manda en Prezidan?  Zis vizite donn ponnyendmen travayer e pa pran aksyon kot i neseser ?  Si i napa kouraz i bezwen sed laplas Mr Speaker !

Mr Speaker lalkol dan lavil ti’n devret en priyorite pou en Gouvernman serye, me non pa esper rapor rezyon santral 1apre ki nou’n fer en rekomandasyon la Gouvernman i koz lo la .  I annan 12 outlet retail dan lavil ki vann lalkol, e sa i fer ki bann delenkan ki sorti partou i vin fer ta bel dan lavil e sa i vin en lenkonvenyans pou touris e osi nou bann Seselwa ki servi lavil pou zot tranzaksyon.

En Gouvernman i bezwen annan kouraz pou pran aksyon.  Letan mon lo size lalkol, be sa fame Pti Ponm, ki tou dimoun i koz lo la.  Dan tou foronm e ki Minister Lasante osi in deza fer en mansyon lo la Mr Speaker.  Letan Onorab Ernesta ti challenge mon Leader mwan mon anvi challenge Prezidan Larepiblik Mr Speaker atraver ou konman Speaker Lasanble Nasyonal, pou li vin devan e deklar son lentere Mr Speaker parey nou, nou fer konman Manm Lasanble an relasyon avek sa lakonpannyen ki prodwi Pti Ponm.  Parski tou koze deor se sa lakonpannyen i sipoze pou li.  Fodre li i vin devan konman Prezidan deklar son lentere lo la Mr speaker.  Si i serye ek sa size lalkol alor li menm konmans par fer aret prodwi sa kalite labwason ki pe touy nou zenn.  E pa bliye se sa bann bwar ki bann adikt pe bwar dan bomaten avan al pran zot doz methadone.  Se sa ki mon appel bann desizyon serye konman en zonm e osi konman Prezidan. Pa zis fer bann gran gran koze.

Rezyon Santral 1 e nou dan LDS nou siport en tel manev pou pa renouvle okenn license sa bann retail outlet dan lavil.   Mon profite pou felisit konsey rezyon santral 1 pou sa bon travay lekip. Me mon anvi osi anvi dir Mr Speaker ki Onorab Gill ki sekreter parti US Sekreter Zeneral e Onorab Herminie ki Manm elekte pou distrik Rivière Anglaise,  zot refize vini pou partisipe Mr  Speaker.  Zot pa vin devan pou donn e koudmen pou partaz zot lekspertiz.  Sa i montre ki i annan en konfizyon total parske se zot Gouvernman ki ti inisye sa atraver zot e la zot pa pe donn sipor.  Napa plan?  Oli siport pou zot DA avek zot Gouvernman Mr Speaker?

Letan mon lo size lalkol annou pa bliy son ser drog.  Fodre Gouvernman i pronons son lekor lo drog.  Annou  pa zis koz lo prevansyon ek reabilitasyon.  40ans ki zot la ozordi zot bezwen konnen kote e lekel ki anmenn drog dan sa pei.  Si  zot konman en parti politik zot ti pini Seselwa akoz zot ti konnen si i ek zot ouswa pa avek zot,  zot bezwen konnen lekel e kote drog i ete.  Akoz zot kontinyen reste trankil lo size drog.  Lazans ki konbat kont drog i konn zis serten landrwa ki vann drog lezot landrwa zot pa konnen.  Eski zot ganny lord pou al sela me pa al selo ?  Kwa ki Gouvernman in fer pandan tou sa letan pou konbat drog? Zis  zot in sanz non pou sorti Drugs Squad, vin NDEA, la ozordi AND.  Sa ki Seselwa i anvi. I anvi aksyon ,en bon sistenm deteksyon lo Airport ek Por ki bann Custom officer pe rode pou zot kapab detekte bann aksyon, lobze, ek sibstans ilegal ki pe kontinyen antre dan pei.   En scanner ki nou’n ganny promet  ki kapab scan bann containers.  Plis resours an term imen e fasilite parey bato, pou vey nou lanmer. Aksyon ki Seselwa pe rode. Pa plis Tanzanian pou prizon.  Olye rod led enternasyonal pou konstri en sant reabilitasyon ki Onorab Aglae pou fer en lamars kont, rod led enternasyonal pou ranforsi bann mezir konkret an relasyon avek drog.  Aksyon.   Pa zis koze silvouple bann US.

Msye Faure pa’n dir nanryen lo sa size an term aksyon me in koz lo progranm.  Menm Mr Patrick Herminie ki responsab pou sa Lazans pa’n montre lenportans dan vin ekout diskour son Prezidan an relasyon ek size ki konsern pei?   Parey lezot Sekreter D’Eta dan biro Prezidan i fer.  Pwen pou reflesir lo la.  Sa i trwazyenm lannen ki i boycott speech son Prezidan Mr Speaker.  Ki arive?  Oli problenm?  Eski en en sant reabilitasyon pou vreman ede ?   Seselwa pe demande.  Ti deza annan en komansman Coetivy ki’n arive avek ?  Eski zot pou annan ase resours ?  La zis Wellness Centre zot mank mendev.  Souvandfwa zot rod lasistans ek Lapolis.  Zot napa en HR, e i annan en pe letan zot pe rod en Deputy CEO.  Sa 4ners ki zot annan pe travay an tro.  Lezot  ners pa oule vini  akoz ners ki ansarz pou zot pou zot i en junior e bann ners i santi ki i mank konpetans pou ansarz zot.

Pa bliye sa menm Lenstitisyon pe anploy plizyer kandida perdan parti lepep e osi bann ansyen travayer Lasanble Nasyonal parey zot Legal Advisor ki zot fek pran la.  Mr Speaker nou bezwen fer atansyon ki sa pa  vin en lot pti lanpir dan li menm.  Nou bezwen serye dan bann desizyon ki pou enplik plizyer milyon Roupi  Seselwa an term resours imen ek zesyon sa sant.

Mr speaker letan mon lo size drog, lalkol, zanfan, lakominote e osi lafanmir i anmenn mwan lo en fame size ki tou dimoun pe ganny en kriz kardyak avek sa se size lakaz ek son fame Pwen, Ki Mr Faure in koz lo la dan son diskour.   Premyerman mon redir avek sa Lasanble Nasyonal ki distrik St Louis pa ankor gannyen 24 lo 24 dan 24 ! Mon re dir ankor Mr Speaker distrik St Louis pa ankor gannyen proze 24 lo 24 dan 24.  Parski letan Prezidan Faure ti entrodwir proze 24 Oliver estate ti’n fini demare en bann lannen pase alor pa vin servi sa konman proze 24 dan 24 lo 24 pou zot ganny pwennvi oubyen mileage politik Mr Speaker.

Onorab Pillay i avoue dan nou Lasanble Nasyonal ki i annan plizyer keksoz ki ganny dir dan sa Lasanble ki pa vre.  Mr Speaker la i enn sa ki Onorab Pillay in dir taler pa vre i en mensongère ki St Louis in ganny 24 dan 24 lo 24.

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

E annou pa bliye Onorab Hoareau in ale parski zot osi zot ti koz mensongère avek li alor in kit zot e in ale.

Sistenm pwen in vin en kosmar akoz zabitan nepli konnen lekel ki kalifye.  Konbyen pwen pou bezwen pou ou kalifye.  Ki kriter vreman zot Servi ?  Lekel vreman ki asiz lo sa komite ki fer pou pran  desizyon final an relasyon avek lakaz ?

Mr Speaker mon anvi partaz avek Lasanble Nasyonal e osi tou bann ki pe ekout mwan laba deor, bann leksperyans bann zabitan dan mon distrik, ki mon’n vizite pandan recess e osi bann ki vin anmenn zot konsern kot mwan personnelman an relasyon avek size lakaz ek son pwen ki vin avek. Bann defi ki zot santi ti kapab amelyore pou fasilit lezot fanmir pou zot benefisye en lakaz zot osi a lavenir.

Pwennvi zabitan mon distrik.  Se ki i annan zabitan ki ganny en flat avan lezot.  E li in profite ganny enn dan en lot distrik san ki Lotorite distrik i konnen. E, i okouran e  deplis i napa zanfan li.  Zanfan ti en priyorite e son ka pa ti en priyorite lo lalis ki sipoze sorti St Louis.  Kestyon se ki Sistenm Pwen zot in servi pou li ?  I annan ki’n ganny flat e son flat i reste vid akoz  lokater i sorti dan flat ki in gannyen e i al dormie en lot landrwa.  E li in bar plas en lot.

I annan lokater ki’n kit en lakaz dormi e in ganny en lot lakaz, e pou Gouvernman sa i en priyorite.  I  annan zenn ki mwens ki 25an ki’n ganny lakaz me i annan dimoun ki’n lo lalis pou plis ki konbyen letan, ki’n vin gran manman, ki’ n fer peyman ki’n ariv plis ki R100mil  kontribisyon e resi mon annan Mr Speaker, alor kestyon ki kriter, ki sistenm pwen zot in servi ?

I annan zabitan ki la zot aplikasyon ti demann trwa lasanm zot in ganny de lasanm e zot kondisyon pa konfortab Mr Speaker.  I menm annan zabitan ki pa sorti St Louis ki’n ganny enkli lo lalis St Louis.  E in bar plas en lot ki’n espere pou plizyer lannen lo lalis St Louis.   Zabitan i fristre.   Zabitan i ankoler e zot anvi aksyon, akoz i annan zot in fer sakrifis Mr Speaker.

Zot in  sanz zot fason viv, zot in sanz fason depanse akoz senpleman zot pe mazin aste e fer en kontribisyon pou en lakaz pou zot kapab abrit zot zanfan. I malere ki keksoz i kontinyen ganny fer lo en baz politik pou rekonpans bann ki’n byen fer kanpanny e partaz papye lo distrik St Louis Mr Speaker.

I malere e sa kalite latitid nou St Louis nou kondannen e nou demande ki i arete deswit e mon pe demann avek Mr Faure si i serye pou revwar sa komite alokasyon Mr Speaker pou ki mwan konman Manm elekte pou distrik St Louis ki’n ganny elekte pou reprezant mon distrik mon ganny enkli lo sa Komite pou mon byen reprezant mon distrik an sa ki konsern lakaz.

Mon dir sa Mr Speaker akoz personnelman mon santi ki desizyon ki’n ganny inisye par Lotorite distrik i pa neseserman final.  Akoz  lanmwatye semen i sanze?   Lekel  ki sanze mon pa konnen.  Akoz  i sanze mon pa konnen akoz senpleman mwan koman MNA Elekte mon pa lo sa komite alor zot manipil sa lalis.  E mon demande pou mwan ganny enkli lo sa komite alokasyon dan lentere mon distrik, e la ki nou annan en konsey rezyon ti avar byen si nou Chairman li osi dan sa bann desizyon i ganny konsidere si Gouvernman i serye avek sa zafer konsey rezyonal Mr Speaker.  Senpleman ou annan en bann dimoun ki pa konn nou zabitan me selman zot ki  desid pou nou zabitan.   Sa i mal e pa akseptab.

Later li son ka i pli spesyal Mr Speaker.  Mon a eksplik ou Mr Speaker byen an detay sa zafer later la.  Onorab Henrie in koz lo la yer li.  Dan mon distrik.  I annan dimoun ki’n fer laplikasyon pou ganny later.  In al fer son interview parey ti ganny demande Mr Speaker.  Ler i ariv laba i fer son interview i prezant tou son ka devan, ler i partaz let li i ganny son let.  En madanm avek en msye zot reste dan mon distrik.  Lo zot let i mete poudir i regretab ki zot pa pou kapab ganny asiste avek en bout later Mr Speaker, akoz letan zot in fer zot resers, sa madanm ek son msye ki’n marye, zot annan zot zanfan i annan 1, 2, 3, 4, 6 morso later lo zot non.

Premye morso later J14.  Dezyenm J18. C376, H1567, H2131 and J361.  Prezan sa madanm ki i fer li,  I desann en kou kot Registrar parey nou tou nou kontan fer, pou al gete dan Rezistrar be zot dir mwan  mwan mon annan later mwan mon pe rod later, be ou a dir mwan lekel ki met en bout later lo mon non? Bann dimoun lot kote laba ki en pti pe sage dan zot lapros Mr Speaker?  Alor i desann. Ler i ale pou son sirpriz dan sa 6 mon’n anmenn zis de Mr Speaker pou mon pa pran bokou letan Lasanble en –  be selman i enportan pou zot konnen.  Premye morso later ki ti sipoze lo son non avek title No. C 376 i sorti dan distrik Mr Speaker – Lasanble Nasyonal.  Sa dimoun ki sa non i sipoze – sa later i sipoze lo sa madanm St Louis ler i al gete i lo en lot dimoun, Rene Albert Vidot Bel Ombre.

Sa le 28 Mars 2012 Mr Speaker.  28 Mars 2012.  Dokiman i la, stanpe, orizinal.   Prezan sa ki enteresan avek sa anba kot i dir, anba kot i dir ‘’Duty paid ‘’ li i free li – i  i pa’n pey nanryen.  2enm morso later Mr speaker ki sipoze lo sa madanm dan mon distrik.  2enm morso later nimero J361 i lo Alderic Tirant of  Bel Ombre in transfer lo Mr Danny Antoine Loizeau of Bel Ombre le 03 Zilyet 1997.  Duty paid li 17mil.  Mr Speaker laprev i la. Dokiman i la.  Let i la.  Tousala se bann manipilasyon anba Gouvernman ki’n la 1997 e Gouvernman ki zot in resikle zot lekor ozordi.  Alor nou bezwen aksyon Mr Speaker.  Nou bezwen aksyon.  E pa bliye tou sa bann manipilasyon in ganny arive anba Leta Sesel dirize par Msye Rene, Msye Michel e la Msye Faure.

Pou konklir Mr Speaker mon ti a kontan dir en sel keksoz – sel keksoz ki garanti dan lavi se lanmor.  Ni ou fanm, ni ou mari, ni ou lakaz pa garanti.  Ou fanm en lot dimoun i kapab pran.  Ou zonm osi en lot dimoun i kapab pran.  Ou lakaz i kapab ariv en dezas i ganny arase avek ou. Ni transpor, ni menm ou lanplwa pa garanti akoz anba sa sistenm ‘’ek nou pa ek nou’’ zot in aras plizyer dimoun lanplwa.   Me lanmor i sel keksoz ki garanti dan lavi e nou tou nou bezwen pas atraver sa.  Ozordi Msye Rene ki zot in koz lo la.

Demen i kapab Mr Arissol ki la pe asize pe fer tapaz  dan sa Lasanble.  Alor i enportan pou mwan konman en kretyen, mon respekte – emontre respe pou le mor.  Me dezyenmman mon ti a kontan dir avek lafanmir defen Mr Speaker, pou zot osi respekte bann komanter ki bann endividi pe fer, ozordi.  Akoz parey Onorab Gill in dir ek nou, in rapel nou Msye Rene pa ti en Sen – e pa ti en Lanz.  Letan i annan detrwa zot ki leker i lour pou Msye Rene, mazinen i annan dimoun la deor ki zot leker in reste lour pou plis ki 40an, akoz letan Msye Rene pe ganny en fineray ‘’D’Eta’’ i annan fanmir la deor ki pa’n zanmen ganny sans donn zot defen en bon servis fineray.

 

(APPLAUSE)

 

HON SANDY ARISSOL

I annan fanmir la deor Mr Speaker enkli dan ou distrik ki pa’n zanmen vwar zot defen anba rezim Msye Rene. Mon toultan mazin lafanmir Hoffman dan mon distrik ek  lafanmir Hassan Ali ek lezot fanmir dan Sesel e osi aletranze.  Ki Bondye i kontinyen beni nou pei, kont bann move lespri ki’n egziste pou plizyer lannen dan nou pti pei Mr Speaker.  Mersi bokou pou zot lekout.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Arissol.

 

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Onorab, ale Onorab.  Order! Order!  Onorab Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti kontan raise en point of order, Order 56.  Mon anvi ki Onorab Arissol i klarifye en statement ki i dir.  In dir  mwan koumsa si Lalwa Eleksyon ti zis, mon pa ti pou la dan Lasanble.  Mon’n anvi i klarifye, substantiate e dir si i pe dir mon’n vol Eleksyon ?  Mon oule i met lo rikord ouswa i retract.

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ok.  Mersi Onorab.  En moman, en moman.  Onorab, Onorab Arissol ou’n reponn.  Met ou mic on ou a reponn sa – ok

 

 

(Interruption)

 

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker senpleman sa ki mon ti pe dir si Lalwa Eleksyon ti azour avek norm enternasyonal dan nou pei Onorab Herminie ki la kekfwa i pa ti pou la.  Parski dan Eleksyon souvandfwa in ariv manipilasyon.  E i annan plizyer case ki’n ariv Ankour kot mwan mon’n asiste. I annan case ki kot dan Eleksyon dimoun in ganny filmen pe montre pe aste kart idantite e sa i en legzanp.  Se sa ki mon’n servi.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok.  I ok.  I pa malapropo.  In dir petet ou pa ti pou la.  I normal.  I normal.

 

HON WILBERT HERMINIE

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

I kapab – non in klarifye.  Ou ti le en klarifikasyon in klarifye.  Onorab Pillay.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker mon ti a kontan koriz de misapprehention ki Onorab Arissol in fer dan son speech, Order 56.  Mr Speaker premyerman dan nou Konstitisyon i ekrir ‘’… we are United Seychelles a progressive patriotic and democratic political movement, heir to the Seychelles Peoples United Party, the Seychelles People Progressive Front and Parti lepep.  Ti fodre fer  kler ki sa ki Onorab Arissol in dir ki en dirizan oubyen en lot pe pran bann non ki United Seychelles isi laba, nou  sey fer kler ki United Seychelles son non i antre tre byen e sa i tre kler.

Dezyenmman Mr Speaker, mon ti a kontan demann e pti klarifikasyon si posib.  Ler Onorab Arissol in raise sa issue sa later sa madanm, mwan osi mon tre konsernen ek sa.  Mon ti a kontan i klarifye ki mannyer nou, nou’n fer sa manboulouk, akoz mon pe vwar en problenm kot Rezistrar.  Akoz mon pa tro ganny en konpran la en.

 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Akoz in nonm Mr Speaker in nonm nou United Seychelles.  So mon ti a kontan sa i ganny klarifye.  Onorab i konpran mwan li i kapab klarifye sa tre byen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker senpleman sa ki mon ti pe dir se ki, tou sa bann zafer ki’n arive – premyerman i annan enn ki’n pey duty, i annan enn ki pa’n pey duty Gouvernman in perdi, e sel Gouvernman ki’n perdi se Gouvernman SPUP sa letan, SPPF lepep ozordi US!  Se zot ki’n perdi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mersi. Bon sa bann deroulman in deroul anba regar Gouvernman o pouvwar.

 

(Interruption)

 

 

MR SPEAKER

Wi se sa, se sa ki mon pe dir se sa ki mon’n fer sorti taler.  Dan sa deba, dan sa deba, zot pe atak Polisi parti, politik parti.  Ok?  I pa’n vize anver endividi – ok?  In fini ganny klarifikasyon.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order !  Order !  Order !  Order !

Bon plis, plis nou pou enteronpe plis nou pou vwar nou pe  kontinyen, e mon anvi ki nou ava kapab pran dernyen entervenan avan ki nou fini.  Me zis mon anvi fer en klarifikasyon.  Akoz mon osi tou mwan ti’n prepar entervansyon mon pa pou fer.  Mon pou deside pa fer akoz mon annan bokou pwen ki mon ti a kontan leve me plizyer zot in touse.  Menm 24/24/24 Onorab Pillay in konfirmen ki Belombre i 0/0/0 !  Mersi pou sa.  Me mon pa pou touse.  E mon pa pou – mon pa enn ki met blanm lo personn – ok ?  Me sa sityasyon ki Onorab Arissol in leve ki ou pe fer referans avek Onorab Pillay.

Sa sityasyon mon pa konnen konbyen Manm ki’n ganny aprose par bann aplikan later ek lakaz.  Mon annan 2 aplikan ki’n vin kot mwan.  E mon annan enn,  konfizyon total.  In al son interview in pas son interview, in tonm pou li tonm dan sa Sistenm Pwen.

E ler i tonm dan sa sistenm pwen i ganny son let i dir ou deza annan en later lo ou non.  Me si i ti annan en later lo son non i pa ti a’n pas sa interview.  E ler – e prezan Minister pa fer sa resers zis i dir in vwar en plot number lo ou non.  Ler li sa malere ki pe travay, i pe travay lo en zil, in bezwen pran en day off ek en lotel –  i desann Mahe. In desann kot Rezistrar i fer resers i vwar poudir akoz sa dimoun ki sa later i lo sa non i annan menm premye non avek li.  Minister – e la kot li Onorab Arissol in servi Gouvernman, i pa’n enterese pou al pli lwen pou regarde, be eski sa lot dimoun i annan en dezyenm non kekfwa parey.  Eski zot NIN i paret?  Eski zot date of birth i parey?  Eski zot landrwa reste i parey?  E ou konnen ki sa madanm in dekouver?  Sa enn ki annan en bout later i reste dan distrik Roche Caiman e li in apply son later e in ne e grandi ziska ozordi i ankor dan distrik Bel Ombre.  Se sa en pti pe bann konfizyon mon krwar ki Onorab Arissol in sey fer resorti. Ok ?    So  annou, annou bouze.  Annou bouze mon annan en dernyen entervenan.  Onorab Jean- Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan la o koumsanmenm dir ki si mon i annan okenn enteripsyon ki ganny lev-e lot kote mon pa pe give way, alors i mon privilez.  Mon pa pe give way – si zot  annan en konplent zot ava fer li an ekri, apre!  Sa mon oule fer li kler.

 

MR SPEAKER

Wi.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Ok? E sirtou pou ou Onorab Pillay akoz ou ensinifyan!

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ok.  Non , non, non, non!  Bon …

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker …

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!     

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, non, non.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, i pa’n insinuate sa.  I pa’n insinuate sa. Onorab Pillay non!  Non, non, non.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Mon kapab ganny lezot Manm – mon pe call lezot Manm osi tou to order. Ok mon pe koz avek Onorab Pillay.  Ok.  Mon pa krwar in insinuate sa.  Ok?  E mwan osi port latansyon Onorab Ferrari ton petet ou’n komans avek – ok?  Fer ou entervansyon e annou fini nou lazournen byen.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Manm koleg Onorab, Ser, Frer Seselwa.  Lepep Seselwa pe reklanm laverite e bokou lakizasyon in ganny lanse dan sa Lasanble depi Lendi. Nou bezwen avans dan semenn laverite akoz sistenm politik ki ti kree par Msye France Albert Rene ti komans avek en gro mansonz!   E i enportan pou met sa gro mansonz deor, pour ki bann Manm parey Onorab Pillay i aret dir poudir mansonz i lo nou kote latab!

Sistenm politik Msye France Albert Rene ti komans par dir, ki en pti group dimoun ti fer koudeta e apre demann li pou diriz pei!  Laverite se ki France Albert Rene ti personnelman diriz Koudeta lo 5 Zen 1977 e sa ti deroul kot mon lakour Sans Sousi!  Mon ti la!  Mon ti war li! Mon ti temwen!

En dimoun ki komans son karyer par en mansonz koumsa ti klerman pou mal anmenn nou pei!  Sa ti swiv par labi pouvwar, koripsyon, labi drwa imen e soufrans pou pep Seselwa!

Ozordi onorab Pillay i kapab montre son Konstitisyon son parti, me sa pa vo ni sa bout papye ki’n ekri lo la!  Zot in ne dan mansonz – zot in diriz atraver mansonz e zot pou mor dan mansonz!  Laverite VRE!

 

(APPLAUSE)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon devwar koman en Manm Lasanble Nasyonal Mr Speaker, se pou reprezant konsern e laspirasyon lepep Seselwa e lo lapar sa pep nou amann en gran lobligasyon  pou reponn sa bann kestyon swivan;

Gouvernman in promet nou en lavenir briyan, eski pou ou lavenir pe briye? Eski ou lavi in amelyore depi Msye Faure in pran baton? Eski i annan okenn keksoz ii nou kapab montre pou konfirmen e si bann promes ki Msye Faure in fer ek son parti zot in delivre?

Sa bann bilyon Roupi ki Msye Faure ti demann nou atraver Bidze Nasyonal e ki nou dan sa Lasanble nou ti donn li eski sa larzan pe byen ganny servi?  E eski ou pep Seselwa ou’n trouv en benefis dan ou lavi?  (Pa sove bann Manm akoz la i annan keksoz enportan ki mon pe al dir zot tou zot ale?) (laughter)

Tou sa bann tax ki ou’n peye eski ou vwar sa bann larzan pe byen ganny servi e pe lev ou standar lavi?  Lepep Seselwa i demann kestyon i annan drwa – kontan – pa kontan, pou li ganny repons.  Lepep i annan drwa konnen ki pe pase e mwan mon’n fer li mon devwar pou mwan dir sa bann repons.

Vi ki Msye Faure li ki’n ganny 1.30 pou li fer son speech e mwan mon annan 30 minit mon pa pou kapab deal avek tou sa bann size ki’n lev-e, me mon kontan vwar ki mon bann koleg in deza dir bokou e mon konsantre lo detrwa domenn enportan ki malerezman in ganny kit de-kote.

Mr Speaker larealite se ki bokou Seselwa in perdi lespwar ler zot vwar Sef Pei pa pe koz lo bann problenm ki pe vreman afekte zot dan zot lavi toulezour.  Bokou i santi ki sa pti Sesel ki nou tou nou kontan pe degrade, me ki tou zefor pe ganny fer par Lotorite pou kasyet laverite.

Depi sa komansman sa lannen 2019, nou’n ganny bokou nouvel tris;-

Labi zanfan,

Swisid pe ogmante,

Pti baba pe mor lopital,

Problenm drog pe vin pli

grav;

Rezilta skoler i move;

Bann progranm devlopman pa pe materyalize;

Koripsyon i rekomans lev son vilen latet, eksetera.

Mon felisit tou mon bann koleg ki’n lev sa bann pwen pertinan.  Nou tou dan LDS nou pe trouv menm keksoz; menm problenm ki pe repete – ki pe agrave.  E sa lannen nou’n ganny sipor 2 Manm lo lot kote latab pou debout avek nou pou montre kote zot prop Gouvernman pe fail!

O komansman sa premyer term Lasanble nou’n komans lo  15 lo 9 swivan depar Onorab Hoareau, ki’n sertennman ganny ase!  E la nou pe envit ankor lezot reprezantan Lepep pou sote dan sa pirog Nanm!  Sote!  Vin dan en pozisyon pou zot travay pou Sesel.  France Albert Rene fek dir zot atraver Onorab Simon Gill ki tousala dan son parti in travay pou zot lekor e zot benefis – Premye!  Msye Rene atraver Onorab Gill in admet ki zot pa ti met Seselwa Premye – me zot’’ POS’Premye!

Ler Onorab De Commarmond i dir ki li i toultan war son ver lanmwatye plen, sa i sirman vre!  Me pou lezot zabitan Cascade, zot ver mon asire, i toultan lanmwatye vid!  Son pos kekfwa parey!

Leader Zafer Gouvernman dan Lasanble i dir napa lapovrete Sesel! Tou le bomaten ler i desann – ler ou desann Onorab pou ou vin anmas ou Tyek ou pa zanmen vwar Garry anba bus stop pe dormi dan lizir di-tan?  Ou pa gete o-bor semen pou vwar sa msye? Ou pos i sitan plen ki ou nepli vwar soufrans ou bann zabitan?

Leta nou Nasyon en Onorab ki lwe en bazar Gouvernman pou R2mil par mwan e i re-lwe sa menm bazar.

 

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

En stasyon petrol ki’n konplete, me napa semen akoz sak ledwa dan lanmen Gouvernman i fer sakenn pou li. En laplenn foutbol Anse Etoile ki’n konplete – ki pare pou servi – byen zoli me napa felisite alor fodre demann FIFA ankor en pe larzan.

10 lanbilans ki fek debarke me 6 ladan pa pe marse.  Zot welcome envestiser dan Lekonomi Ble me PUC pa kapab supply kouran e servis sewage pou Ile Du Port.

12 mwan pou vwar en spesyalis;

18an pou en laplikasyon lakaz;

23an pou en bout later;

5mwan pou en peser artizanal ganny refund son larzan bennzin ki nou dan Lasanble nou’n aprouve e in nepli annan sa fon pou  retourn lo delo sale pou li ganny son lavi!

Wi Onorab Pillay i fermal pou ekout laverite alors

 

(Off-Mic)

(Vwala – al fim en sigaret)

 

MR SPEAKER

Onorab, onorab retract sa pti bout.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi mon retract.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi. Kontinyen.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

En Prezidan ki onnet Mr Speaker, serye e konekte avek son pep i merite aksepte sa bann problenm e dir nou ki son lentansyon! En Prezidan ki kapab zwe sourd lo problenm son pei.  Ler ou pran sa plas menm si ou ganny li par Baton ou bezwen pran ou responsabilite serye!  Si i tro bokou – si i tro so – si i tro lour oubyen i tro for pou tenir, remet dizesyon dan lanmen lepep!  Fer Eleksyon demen – profite dan sa kanpanny ki Onorab Ghislain in monte lo lanmor Msye Rene e kriy sa Eleksyon! Ou pa konnen kekfwa ou pe pou tro mal pase, akoz pli ou espere mon pa tro konnen!

Wi ler Msye Faure I deside pou li pa koz ditou lo koripsyon mon pran sa koman en mank respe, pou tou sa travay ki Komite Finans dan Lasanble in fer depi sa 2 lannen.  Lefe ki Msye Faure i deside pou gard silans i laprev ki i kapab okenn lentansyon pou lev son pti ledwa pou pran aksyon kont bann ki’n vol larzan lepep e ki’n abiz zot pouvwar.

Dimoun i demande toulezour akoz ki personn pa ankor ganny zize e kondannen pou sa bann koripsyon?  Ki Lasanble pe fer?  Oli rezilta 15 lo 10?  Larepons i senp. Lasanble in fer son bout – i pou kontinyen fer son bout.

Dan listwar Sesel napa en Lasanble ki’n fer sitan travay parey sa FPAC ki dirize par Leader Lopozisyon.  E ki mon fyer pou en Manm.  Malerezman Msye Faure ki Sef Egzekitiv ki ansarz Lapolis – ki ansarz Biro Attorney Zeneral – ki ansarz Seksyon Prosekisyon li in deside pou pa fer nanryen.  In deside pou les son bann dalon mars lebra ouver dan lavil apre ki zot in pran 40bout later pe demonstre lo stadium!

        In deside pou pa donn okenn sipor pou retourn sa 50 milyon Dolar ki’n ganny vole atraver SMB.  In deside pa pran okenn aksyon apre koripsyon dan servis dyaliz – koripsyon dan Vilaz Artizanal-  koripsyon dan Kontra Stad Lanmizik – koripsyon dan sistenm GOP – koripsyon dan SBFA parey Onorab Andre in fer sorti; koripsyon par bann IRISH.

Annou pa bliye Mr Speaker, ki lanket in montre ki koripsyon in kontinyen menm apre ki Msye Faure in pran Baton avek Msye Michel!  IRISH in kontinyen fer frod!  Si ti napa 15 lo 10 sa ti pou kontinyen!  I tris me tou desizyon Msye Faure in montre ki sa mo ‘’bonn gouvernans’’ i zis en parol anler ki an realite pa pou zanmen annan okenn aksyon tan ki se li ki i kontrol Egzekitif.

Annou prezan analis apre ki serten lanons ki nou’n tande semenn pase.

Mezir pou kontrol lalkol Mr Speaker – pou mwan sa moratorium License prodwi lalkol i zis en mezir pou fer sa bann dimoun ki fer ‘’Pti Ponm ‘’ganny plis larzan. Ler ou tir  – anpes konpetisyon ou pe zis protez sa ki deza la e sa bann dimoun ki fer ‘‘Pti Ponm’’ se bann dalon Msye Faure – ki dimoun i dir ki li menm li i annan par dan sa biznes!

I ava dir li menm si sa ki mon pe dir i vre oubyen non vi ki la lamannman ek deklarasyon bann asset nou ti pou’n konnen Onorab Pillay si sa bann Lalwa Deklarasyon Asset ti’n vini depi ler ti’n merite vini me la i lo latab – i lo latab e nou ava konnen e Msye Faure i ava dir nou si wi ou non i annan par dan sa biznes!

Vre solisyon dan sa fleo lalkol Mr Speaker se pa pou limit prodiksyon me pou ankouraz prodiksyon bonn kalite lalkol e met BAN total lo sa ki pe touy nou bann frer e nou lazenes!  En BAN lo prodiksyon lalkol i neseser me laboutik separe i zis en lot mezir tir la met la.  Me zot rapel ki SEYBREW ti ganny BAN fer advert pou lalkol lo laboutik? Zis apre ki Fon Pansyon ti aste pare dan SEYBREW zot in larg dilo.

Drog Mr Speaker problenm i vreman grav e koman MNA Mont Fleuri mon vwar sa sityasyon toulezour.  Mon redir ankor sa ki mon ti dir plizyer fwa avan – san okenn amelyorasyon dan kondisyon sosyal tel ki ledikasyon, lakaz, spor e lwazir, problenm pou reste antye.  Vin ek ou methadone si oule, me tousel sa pa en solisyon.

Sirtou ler bann ki ansarz in pran en desizyon pou fer politik avek sa progranm.  Vre solisyon se ler ou tir dimoun dan lakoz pouri dan salte dan dezord e donn zot en meyer ledikasyon pou ki zot kapab reganny lespwar.   Met zot dan louvraz; donn zot bann fasilite pou zot fer ganny rekreasyon.

E ler nou fer lakaz nef eski i pran leternite pou Gouvernman demoli sa bann vye ghetto ki pe aprezan vin bann Kan Drog?

Msye Faure sa pa akseptab.  Mwan dan Mont Fleuri avek distrik e rezyon ek bann zabitan ki pare pou donn lanmen mwan mon pou kontinyen lager pou meyer kondisyon – plis servis – plis lakaz – plis sport ek lanmizman e rekreasyon me solman mon  pe pou zanmen bliye ler Per Lonnie plis ki 25an pase ti sonn la-larm lo sa problenm drog ki zot ti dir?  Ki Msye Rene li menm ki ti dir?  Sa Msye ti dir, ‘’Dir sa Per vey dan son Legliz!’’ Mon repete,

‘’Dir sa Per vey dan son Legliz!

Aprezan pe tay partou dan fernwanr pe rod Per?

Mr Speaker Pri lavi: Mon pa konnen konbyen fwa i fer ki mon dir dan sa Lasanble ki se STC ki responsab pou pri marsandiz sitan ser. Premyerman tou Seselwa i pey Parti Lepep R5 lo sa kilo diri e sa larzan i ganny anmase atraver lokasyon R800,000 tou le mwan kot i vann dibwa. Apre (R800,000 zot pa anmase tou le mwan laba)  Apre plis ki 6an – plis ki 6an ki STC pe lwe sa landrwa,  Gouvernman pe vann sa landrwa R17milyon – pe aste sa landrwa R17milyon avek  Parti Lepep! Lekel ki’n finalman pey sa 77 milyon  pou sa landrwa?  Lekel ki pe peye? 17milyon plis 10milyon tou le lannen pandan 6an lekel ki pe peye? Be se ou mon frer, se ou mon ser, se ou lepep Seselwa ki’n ganny trangle par STC pou met larzan dan kof Parti Lepep, pou zot ganny larzan pou aste OU vot dan bann Eleksyon!

Eski zot konnen ki STC son bil elektrik i plis ki R1milyon par mwan tou le mwan? Lekel ki pey sa bil?  Me se ou mon frer, se ou mon ser. Bannla i met  R2an plis lo sak kilo zonnyon; i met R2 lo en bwat bef e se ou ki pe anmas lepokase.

Trwazyenm kestyon: eski zot konnen ki lo laplipar marsandiz ki STC i enporte i annan bann poursantaz  pou bann middlemen e sa bann middlemen – byento mon pou anonse lekel sa bann middlemen.  Akoz i annan sa bann middlemen!  Sanmenm sa ki fer ki en kilo ponm-de-ter ki sipoze vann R9 i aprezan vann R12.50.

Eski zot konnen – eski zot konnen ki enn bann pli gran supplier STC ozordi se Mr

Mukesh Valabhji? Eski zot konnen sa zot? Atraver Captal Trading?  E la mon dir zot!

E demen,  malerezman  demen dan Stad Popiler, nou pou vwar bann dimoun ki pli mizer, ki pli dan problenm, ki bann pli gran viktim sa lenzistis pe roule ater e pe sant laglwar sa boug ki li menm li avek Mukesh Valabhji, in kree sa STC pou trangle Seselwa!  E mon repet ankor  ler STC i dir avek zot in stabiliz pri i pa’n stabiliz pri la anba mon bann zanmi! In stabiliz pri laba anler. Laba anler ki in stabiliz pri! E mon repet ankor sa ki Onorab Simon Gill in dir nou ki defen in dir li lo son lili-d ’mor ; ‘

’’… fot ki nou’n fer se ki nou’n servi nou lekor premye… !’’

Wi, bann mizerab ki’n siport Msye Rene demen zot pou dan ‘’Cortege’’  – nou ‘n tande lo televizyon pou annan en ‘’Cortege’’ki pe mars apye lo koltar demen, me bann ki’n gro, bann ki’n gra lo lasyer Seselwa pou dan zarden State House, apre anba latant lo stad popiler. Pa bliy Animal Farm!  Mon krwar ki sanmenm ki Onorab Ghislain i apel sistenm Klas. Non?

Lo sa proze en lopital spesyalize Mr Speaker Roche Caiman, mon annan en sel keksoz pou dir: nou oule konnen konbyen ou, Msye Faure, ou’n deside pou peye pou sa later konblaz ki deza pou nou – ki deza pou nou  sa later e ki Madanm Sara Rene ti ganny pou 4 sou? Eski nou pou aste sa ki deza pou nou?

Mon ti ava konsey Nouvobanq pou fer sir in anmas tou sa ki sa group dimoun ti dwa ki ti pe fer sa devlopman ti dwa labank!  Akoz nou, nou pa Toulouy pou pey det ‘’ki bannla in fer, konmdir  Papa Onorab Ernesta. Nou pa pou pey det ki bannla in fer.  Pa nou!  Lepep, ki pou bous sa trou dan Nouvobanq!

E ler nou lo sa size larzan, dir nou Msye Faure kote ou pe mazinen ou pou pran sa $6milyon tou le lannen pou donn Air Seychelles?  Ou pou al rod sa 50milyon ki’n disparet ?  I pa ti a tro mal.  Akoz pa krwar ki ou pou zis vin lo televizyon e anonse ki ou pou donn sa sonm e ki nou, nou pou zis lev lanmen parey ou bann MNA ki zis balans latet parey La Sainte Enfance !

Ou Minis fek dir nou si nou aret al Lerop e Air Seychelles ti vin rezyonal, tou pou korek. Ki’n arive depi lannen pase ler zot ti pous en kantite travayer?  Kwa Etihad i dan problenm e se nou aprezan ki pou sibvansyonn Etihad? Byen vit nou ekspekte en leksplikasyon lo sa size!

Lo kestyon Lanplwa, la osi mon demann e pe plis laverite e en pe plis lonnekte.   Ler Msye Faure i dir ki sif nivo mank lanplwa i 3.5%, sa ki i pa dir nou, se ki sa sif i zis bann dimoun ki pe rod en louvraz. Akoz i pa donn nou sif bann dimoun ki annan laz travay me ki pa pe travay?  Se sa sif ki enportan.

Si nou kasyet laverite nou pa pou zanmen kapab atak sa problenm dan en bon fason. Dapre resers ki mwan mon’n fer larealite i tre, tre diferan.  I paret i annan plis ki 21% adilt Seselwa ki annan laz travay ki  e asiz kot li e ki bokou ladan pe viv lo welfare. Nou Gouvernman i zwe pa konnen si sa bann dimoun i egziste?  E okenn zefor pa pe ganny fer pou met zot dan en lanplwa prodiktiv?  O kontrer, Prezidan Faure i anonse, ki i annan 22mil etranze – mwan mon ti pou en pe kanmi – me li in anonse byen fyer – ki pe travay dan nou pei. E ki i pou fer pou redwir sa sif? Nou pa konnen.

LDS in demande ki – konman en komansman – en limit i ganny mete lo etranze dan Sekter retail ek wholesale. Zot, nou pa kapab anpese ki se Endyen oubyen Bangladeshi ki met marsandiz lo letazer! Marmay lekol pe demann en pti louvraz apre ler – pe demann en pti tyak!  I annan osi bann dimoun ki’n retrete ki pe rod en pti ekstra!   Zot, zot pa pou ganny  en sans pou fer sa bann pti louvraz?  . Si napa Seselwa pou fer sa bann keksoz?

Lekel ki pou kontrol etranze ki pe vin konze Sesel apre  ki pe travay lo bato Eden Island oubyen lo zil? Gilbert Victor ki pou vin gard dan plas gard?  Oubyen Imigrasyon ek SMSA pou konmans fer zot devwar ?

Lasante  Mr Speaker, mwan mon ti premye pou propoze ki tou dimoun ki annan le mwayen, i kontribye en pe pou servis lasante. Gouvernman in propoz pou konmans ek R25 pou sak preskripsyon. Kot nou été ozordi? Nou pa ankor tann nanryen ! Eski sa in ganny abandonnen? Kote nou pou ganny sa larzan ekstra pou rekonpans nou dokter, nou ners, nou asistan ners, nou cleaner, nou travayer teknik dan Lasante? Tou sa bann dimoun ki devoue lannwit lizour  nou pa pou get zot? Ler sa zenerasyon travayer lasante i ale, mon pe dir zot nou pou rod  bann ranplasan lo map akoz nou pe tro negliz bann dimoun ki pe devoue lizour – lannwit.  Parey labitid, nou fer en plan pou nou ganny  en pe plis larzan pou nou donn zot apre nou kas sa plan nou menm ; apre nou   vini pou nou dir nou fer en lot Plan – pli bon ankor sa lot plan ki pe vini.  Wi, wi nou fer en Plan Konpreansiv apre.

Akse ek en later i en bon legzanp; Apre ki nou’n donn bal dan later,  (pa nou zot) zot in donn bal dan later  – bann dalon in ganny 40 bout, madanm Msye Rene in ganny sepa konbyen arpan li, li-menm li Msye Rene in pran plis ki 10 arpan, apre ki zot in donn bal dan later Linyon La Digue, (personn pa koze la ?) aprezan zot mont ek en Sistenm Pwen. Sa i zis pou anbet dimoun.

E semenn pase Msye Faure in anons ankor mazorite dimoun pa kalifye. Me Dolor Ernesta, Madanm Sarah Rene, Msye Rene li menm, Onorab Sophola, Onorab De Commarmond, Msye Rene Vidot, ki nou’n fek tanse Brigadye Payet, ex-Prezidan Michel,  tou sa bann dimoun, lo ki Sistenm Pwen  zot in kalifye zot?  Bann frer Savy lao Sans Soucis, dan National Park,  konmsi kot zot sistenm i été zot? Ki mannyer zot  kalifye?

La  i annan sa enn dernyen  pli pti ki apel Francis fek ganny ankor en kare zis dan larantre  ki kot sa santye ki al Copolia. Anba ki sistenm in kalifye li  sa Msye? Eski nou annan en Lafanmir Wayal Sesel? Eski nou’n vin en Abu Dhabi  nou?

Alors, mwan – mon bezwen demande, kan eski sa detrwa zabitan Mont Fleuri pou finalman ganny en pti kare later?  Silvouple, Msye Faure, sa bann dimoun zot larzan in pare i annan! Zot in save zot larzan plizyer lannen. I fer plizyer lannen ki Mervin, Farrah e lezot pe espere. Aret fer zot soufer! Aret sa sistenm egois!  Ekout sa ki Msye Rene in konfes avek Onorab Gill e pa get zis zot lekor! Get en pe lezot dimoun.

Ler mon pe koz lo size later ek lakaz, mon sipliy Departman ki apel Planning pou aret pini e fer martir dimoun. Zot la pou ed Seselwa; zot ganny peye pou ed Seselwa; rod solisyon, pa zis kree problenm.  Ed sa pei devlope, pa met fren lo Sesel. Detrwa lannen pas zot in kraz Pirates Arms zis pou pini Dr. Ramados, akos i ti’n kite ek Parti lepep. (Parey Onorab Hoareau li  osi in maron) 5an – apre sa landrwa i reste vid. I   Vid!  Me i  fer onte. Konbyen milyon Fon Pansyon ti ava’n kapab anmase?  Met dan nou Fon Pansyon?   Pou pey pansyon nou bann travayer?  Zis pou fer malis!  Zis pou pini e Sesel antye.

Dan Ledikasyon Mr Speaker mwan mon ava dir pli gran failure, pli gran defet ki nou pei in rankontre sa dernyen 40an se dan Sistenm Ledikasyon. Nou’n ariv koumsa zis akoz nou’n annan en gouvernman ki ti anvi ki son pep i vin bann enbesil, bann mouton ki swiv san demann kestyon, bann lesklav ki zis lev lanmen dan Lasanble ! Sanmenm rezon akoz nou’n annan NYS, nou’n ferm bann pli bon lekol,  bann lekol parey kot Onorab De Commarmond in ale. Sa ki ti bon pou Msye Rene, pou Msye Faure, pou Mr  Maurice Lalanne, pou Mr Joe Belmont, pou Ferrari, pou  Georges, pou De Commarmond ti bon pou zot sa. Pli bon pou nou sa, me selman sa pa ti bon pou lepep. Zot in kraz tou sa ki ti marse e la ozordi zot pe sey re-kol bann bout ansanm.

Zot menm zot, pe plennyen ki napa disiplin e rezilta pa bon dan lekol. La ankor en landrwa kot sa Gouvernman Msye Faure premye ki responsab akoz i ti Minis Ledikasyon. E kekfwa in ler pou li tonm lo son zenou li osi e demann pardon pou bann desizyon katastrofik ki li ek son Gouvernman in anmennen. Akoz li osi i ti Direkter NYS.

Avan nou sey sanz sa ki mal, nou bezwen premyerman rekonnet nou fot.  Mon krwar dan nou larelizyon se sa ki nou dir.  Avan nou ganny pardonnen nou bezwen demande pardon.  Akoz mwan mon ava dir zis Per Alcindor ki demann pardon dan plas son kanmarad!

Wi, i pli difisil pou detri ki pou rekonstri Mr Speaker!  Me i annan lespwar e nou dan LDS nou pou fer li. Dousman, dousman lespwar pou retournen avek sa lot zenerasyon ki pe monte.

Nou dan Mont Fleuri les mon a dir zot, kot nou lekol primer e segonder, nou pe vwar en pti lalimyer dan sa fernwanr. Mon pa konnen ki mannyer,. mon pou remersye sa lekip management ek ansenyan kot nou 2 lekol, zot bezwen en gran laplodisman.  Dapre mwan, zot ti ganny anvoye Mont Fleuri pa pou reisi me pou fel. Malgre sa, avek sipor lakominote, sirtou Printec ki en partner privilezye, DA, travayer sosyal, travayer lazenes e serten paran, mon annan gran loner pou anonse ki nou pe fer progre remarkab.

Rezilta legzanmen segonder i bokou meyer.  Bann zanfan P6 in fer tre byen lannen pase, lensidan lager e vyolans in preski disparet, zanfan pe partisip byen dan bann aktivite ekstraskoler e zot pe anmenn bokou meday. Zot osi mon dir zot mersi pou zot zefor. Mon felisit tou travayer me sirtou Sir Marc avek Mrs Daniella Antat pou zot devosyon ek kouraz koman bann Headteacher. En lekol i souvan en refleksyon son Headteacher e lekol Mont Fleuri Primer ek Segonder i sanse ki zot annan 2 dirizan eksepsyonnel. Mon swete ki tou lekol i osi annan dirizan de kalite e mon lans en lapel pour ki bann ansenyan, sirtou bann Headteachers i ganny pli byen rekonnet e rekonpanse.

Mon osi pran sa lokazyon pou remersye tou bann manager ek coach  bann tim kip e donn zot letan, laplipar letan gratwitman pou ankadre nou bann lekip sportif.  Zot pe fer en zoli travay.  En pli meyer – tou fason en pli meyer travay ki APDAR, me  akoz zot pe anpes bann manrmay tonm dan drog.  Zot, zot pa pe ganny rekonnet pour zot zefor.  Felisitasyon tim foutbol Mont Fleuri, pou zot win yer zot premye game dan 2enm divizyon; felisitasyon Foresters e tou lezot tim basket, volley, handball, eksetera. Mersi bann coach.  Avek Onorab Loizeau, sa lannen nou pou lager pli for pou zot ganny rekonnet.

Pour bann travayer distrik, kontinyen donn zot devosyon e zot kouraz pour Mont Fleuri. Les bann ki ozordi pe kriye ki Ladministrasyon Distrik i LDS. Dan sa bann biro Ladministrasyon Distrik napa okenn politik! Nou pe travay pou nou distrik e mon demann Gouvernman pou regard en kou lapey bann travayer distrik, sirtou bann field technicians ki ankor pe ganny R5,200 par mwan. Aret tret zot konman poul dan kazo ki merit zis mai ek lakok pistas. Apre i merit en pasaz dan en pirat pou zot desann pou zot al vote! Arete! Annou rekonpans tou bann dimoun ki pe travay dir.

Mr Speaker avan mon terminen  mon bezwen koz lo Lapes: Lapes i 2enm pilye nou lekonomi e mon sir zot in remarke ki Msye Faure pa’n nonm sa mo ‘lapes’ ni en sel fwa semenn pase ! Sa pa akseptab ; sa i iresponsab. Sirtou ler en resers reklanmen zisteman par Gouvernman zis en mwan pase in montre ki sa lendistri i anba lao.

Nou napa direksyon, nou napa syantis.  Nou pa konn negosye ek nou partner etranze.  Nou stok ton i anba menas.  Bokou bato semi-endistriyel ki pou Seselwa i anmare ek lasose. Lala bann pwen ki’n sorti.  Eski i akseptab ki Msye Faure i reste trankil? Eski i akseptab ki peser artizanal pe esper depi Out lannen pase pou ganny zot larzan fuel?

Mr Speaker, sak zour ki Msye Faure ek son Gouvernman i reste o pouvwar,  mwan mon vwar nou lendistri lapes pe pran fon pli vit. La, Por komersyal pe al aranze e bann bato ton pe rode kote zot pou koste pou desarze e transborde. Ou krwar Gouvernman i enkyet? Non, zot pe pran zot sweet time.  Bann operater lokal in finalman dakor pou met zot larzan ansanm pou konstri en lot lasose. Fer sa fasil silvouple. Akey zot ek lebra ouver. Akoz  ler problenm pou grav, se nou bann frer stividor ki pou soufer!  Se nou dan LDS ki pou bezwen desann lasose.    Akoz zot ler i annan problenm zot pa desann zot!  Zot pa anmenn sekour pou nou bann frer! Sanmenm sa bann dimoun lo lot kote latab e zot menm zot ki pou kriy, ’’lala dezord’’, nou  pe anmenn dezord ler nou pe anmenn sekour pou nou frer!  E lekel premye?  Onorab Ghislain premye pou kriy ‘’dezord!’’.

Pour sa bann peser banbara, silvouple Minis Bastienne, onor ou parol e nonm sa lot processor ki pou  anmenn  en pe plis konpetisyon dan laliny biznes e anmenn en pe plis larzan dan pos sa bann dimoun ki pe riske zot lavi.

Msye Faure, Leader Lopozisyon e Onorab Afif in lans en lapel tre, tre for avek ou pou get sa lendistri dan en fason irzan.  Zot in propoz bann solisyon kler pou sov sa lendistri e asire ki i soutenab. Ekoute silvouple akoz si ou pa ekoute, ler ou pou rann pei, nou pou nepli annan en keksoz ki apel en lendistri lapes!

La mwan, mon pe dir klerman ki nou pa pe aksepte ki Lasanble i kontinyen pa ganny enkli dan sa bann negosyasyon enternasyonal lo nou lendistri lapes ! Nou pa kapab fer konfyans !  Bann eksper pe dir nou ki nou pa kapab fer konfyans Gouvernman  pou negosye en bon  Lakor pou nou pei.  Met nou!  Si  zot pa kapab fer sa travay  Zet sa travay lo LDS nou, nou ava ale e fer sa travay!

Akoz nou determinen pou nou fer li.  E si Gouvernman i  ensiste pou kit Lasanble ater,  Mr Speaker mwan koman en  Manm e mon krwar nou tou  lo sa kote latab  nou kaba dir tre kalman pa vini avek okenn Lakor pou nou ratifye si zot pe met nou osi par dan negosyasyon.

Ler mon pe al lo mon konklizyon, Mr Speaker, mon ti ava kontan koz en pe lo sa moman istorik ki nou pei pe pas ladan. Leta nou Nasyon se enn kot bokou nou sitwayen pe soufer lanmor e disparisyon enn zot byenneme.  Sa ki’n arive sa semenn i re-konny en pe en boubou ki  kekfwa i ti’n komans sape dan lespri serten nou bann dimoun.  Me nou pe fini en letap douler pou bokou Seselwa.  Mon espere.  Nou dan LDS nou konpran sa douler  – nou konpran sa soufrans e se pour sa rezon ki  nou pa oule met okenn lanpesman  lo laverite.

O kontrer nou’n pouse e mon remersye lot kote latab pou ganny sa Komisyon Laverite e Rekonsilyasyon.  Akoz i enportan pou nou konnen ki pe pase.  Nou swe se ki nou bann frer ek ser i retrouv lape dan zot leker.  Nou lespwar  i vin avek lefet ki se nou – se nou sa zenerasyon ki finalman  ki pou ekri sa liv Listwar e  pou ekri  liv Listwar Koudeta e Parti Inik!  Se nou ki pou ekri li.  E sa ti en promes ki mwan mon’n deza fer avek Msye Rene.  Mon ti dir li,’’ fer sa ki oule  pa ou ki pou ekri sa liv!  Se nou ki ou ekri sa liv!’’

Pou bann ki’n deside partisip dan sa legzersis Laverite, Rekonsilyasyon mon felisit zot. Pou bann ki’n deside pou reste dan prizon lepase, m parey nou’n tande depi detrwa zour sorti lot kote latab. Mon zis dir zot ki i annan en sel keksoz ki zot kapab fer. Zot bezwen sant sa pti sanson – mon krwar zot konnen sa pti sanson ki dir,   ‘’ …wi nou pe ale, ansanm avek nou Prezidan …’’Zot konnen sa pti sanson?

 

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Ale! Si zot pa oule partisipe – Ale ! Ale avek zot parti, pe ale. Zot Prezidan in ale, ale ! Les – Annou komans – annou fer en nouvo komansman.  E annou lev nivo sa pei e met li lo en pwen depar nef e pou tou Seselwa ganny son plas.

Mon lapel final ozordi se pou pep Seselwa rezet sa mank leadership ki Msye Faure pe fer nou sibir e donn Sesel en nouvo sans, dan lape, dan fraternite.  Wi dan lape !  Akoz si i  annan lape dan Sesel ozordi mon krwar zot tou zot bezwen konnen  poudir lape ek stabilite se akoz nou lo sa kote latab ki’n anmenn lape – ki’n respekte lape ! E ki’n promot lape ! Alors mwan mon ava dir zot, donn Sesel sa nouvo sans ! Annou ralye deryer Wavel Ramkalawan ki lead sa semen lape e adopte en nouvo proze pour devlopman sa pei ki nou kontan.

Wi, ler nou get sa bann dimoun ki pe diriz Sesel ozordi,  ler mwan mon get zot, mon annan lespwar akoz relman, mon konvenki ki i tre difisil menm enposib pou fer pli mal ki zot. Mon rapel parol Papa Onorab Herminie ki ti dir ofisyelman an 2016 ki Parti Lepep i en parti ki ‘’Intellectually Spent !’’.

 

(APPLAUSE)

 

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon  pa war okenn lanmen  ki’n lev-e savedir i bezwen vre! Mon krwar ki se sanmenm sa parti ki ’Intellectually Spent’’ ki ozordi i apel US!  Mon krwar  – non?

 

(Off-Mic)

Wi.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi, nou pe antre dan en letap istorik e nou ti ava kontan konmans nou travay rekonstriksyon sa pei demen menm si posib.  Pa bar nou silvouple, kil en pe msye, les nou pase.  Nou annan sa lenerzi. Nou annan sa progranm – nou annan sa kouraz, nou annan sa lide ! Sesel i Pli Gran ki Ou Msye Faure, alor met Sesel premye.  Met Sesel devan ou prop laprid.  E kriy sa Eleksyon. Nou kapab fer pli byen. Nou pare! Nou devret bann sityasyon parey nou’n viv sa bann dernyen moman i devret dan listwar. Nou bezwen travay pou sa pei ki nou kontan e alors kil en pe. Les nou!  Al kot lepep demann avek lepep son lotorizasyon – demann avek lepep sa ki i anvi.  Nou, nou pou toultan respekte lavwa lepep.

 

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Nou pou toultan respekte lavwa lepep!  E nou konnen ki lepep pe appel nou e ki lepep pe demann nou en nouvo direksyon!  Mersi Mr Speaker. Mersi. Mon demann ou o Non Sesel mersi pou sa posibilite ki nou pe demande pou nou servi nou pei en pe pli lwen – en pe pli o e en pe pli a loner!  Mersi!

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Bon, an vi ki mon’n deside pou pa fer okenn entervansyon malgre mon’n fer preparasyon mon annan en distrik mon krwar mon bann zabitan-

 

HON SEBASTIEN PILLAY

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Nou’n fini avek bann entervansyon Onorab. Donn mwan en sans pou kapab koze.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

Ler ou’n lev-e in fer komanter lo ou mon’n demann li pou li retract in retract.  Ou ti annan temwen la – ti annan ou bann Manm deryer la e zot konn tre byen poudir Onorab Ferrari in  retract sa komanter ki in fer lo ou.  Ok?  Mersi bokou.

Bon pou zabitan Bel Ombre mon ti a zis kontan dir sa ki zot konnen  mon fason ki mon travay mon annan en biro Bel Ombre mon clerk se Nathalie e mon travay tre, tre pros avek mon DA Bel Ombre pa ezite pou apros swa biro DA swa mon biro.  I annan bokou proze ki nou pe travay ansanm lo la.  Nou’n achieve en kantite 2018 e nou annan en kantite osi dan nou progranm pou 2019.

Mon ti a zis fer mazinen zabitan Bel Ombre ki nou annan en meeting piblik dan sant Kominoter Zedi lo 14 Mars 5er apre midi e nou envit zot pou konn en pti pe bann travay ki nou pe fer dan distrik. Mon annan en pti mesaz osi pou bann travayer Air Seychelles ki  mon’n zwenn plizyer ki’n dir ek mwan poudir zot sityasyon i ankor difisil akoz zot pa konnen kan i kapab arive en lot redundancy.  Mon swete ki Lasanble i a kapab repran ankor sa size Air Seychelles an vi ki la i annan en lot lanons ki Prezidan in fer dan son mesaz Diskour Leta  Lanasyon e nou kapab adres tou lezot problenm.  Me sa lemorazi ki       Gouvernman ti diso0poze stop avek Air Seychelles pa’n stop. E sa i met an dout sekirite travay bann Seselwa.  Bann travayer menm bann cabin crew i kontinyen travay anba bokou presyon me  zot touzour donn sa sourir – touzour donn sa servis Creole Spirit parey zot LOGO i dir.

Me zot pa secure dan zot travay.  Pour lezot bann zabitan bann ki’n apply lakaz pa’n gannyen mon pe deal avek en pe bann sityasyon ki devan mwan; bann fanmir ki lakaz in brile ki pa ankor gannyen zot an kontak avek mwan e mwan ansanm avek DA nou pe pouse ki omwen sa lannen nou ava kapab vwar en solisyon.

Sa madanm ki dan Emergency Housing pandan 23an  ki ansanm ek Prezidan, nou ti vizit li ankor nou pe sey pouse ki sa lannen nou a kapab v war en solisyon. So vwala en pti pe ki mon ti a kon tan partaz en pti pe an bref akoz ozordi mon pa anvi ki n ou al pli lwen.  I Merkredi de  desann i annan bokou dimoun ki pe al asiste servis, ki pe fer la dan bokou bann parwas.

Alor Lasanble i fini son travay lo repons Letan Lanasyon. Nou ava pran nou travay normal savedir Kestyon, Mosyon avek bann Prozedlwa depi Mardi le 12 Mars. Lasanble alo i adjourn e nou repran nou travay Mardi Le 12 Mars 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)