::
Home » Verbatim » 2019 » Verbatim Tuesday 12th March, 2019

Verbatim Tuesday 12th March, 2019

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

 Tuesday 12th March, 2019

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal. Parey tradisyon ozordi avan konmanse nou pou lir mesaz Larenn, pou mark lazournen Commonwealth ki tonm yer le 11 Mars. Mon ava prezan demann Madanm Clerk pou lir sa mesaz ki sorti kot Larenn konman Head of the Commonwealth.  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou Manm e tou dimoun ki a lekout.  Mesaz ki nou’n resevwar from her Majesty the Queen anba Tenm ‘’Connected Commonwealth’’ this year is as follows.

Commonwealth day has a special significant this year as we mark the 70th anniversary of the London Declaration, as the nations of the Commonwealth agreed to move forward together as free and equal members. The vision and sense of connection that inspired signatories has stood the test of time, and the Commonwealth continues to grow, adapting to address contemporary needs.

Today, many millions of people around the world are drawn together because of the collective values shared by the Commonwealth. In April last year, I welcomed the leaders of our 53 nations to Buckingham Palace and Windsor Castle for the Commonwealth Heads of Government Meeting and we all witness how the Commonwealth vision offers hope, and inspires us to find ways of protecting our planet, and our people.

We are able to look in our future with great confidence and optimism as a result of the links that we share, and thanks to the networks of cooporation and mutual support to which we contribute, and on which we draw. With enduring commitments through times of great change, successive generations have demonstrated that whilst the goodwill for the Commonwealth is renowned, may be intangible, its impact is very real.

We experience this as people of all backgrounds continue to find new ways of expressing through action the value of belonging in a connective Commonwealth. I hope and trust that many more will commit to doing so this Commonwealth Day.

Her Majesty The Queen,

Queen Elizabeth.

Thank you Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Bon nou osi tou annan en Act of affirmation of the Commonwealth 2019.  Sa i mark osi 70an ki nou pe selebre ozordi depi London Declaration. Alor mon a demann tou Manm pou debout pour nou kapab go through the Act. Mon pou, yes bann Manm i annan en kopi zot tou mon pou lir sa bout anler e apre i annan sa response ki nou pou fer nou tou ansanm.

We  affirm that every person possesses unique worth and dignity.

We affirm our respect for nature, and that we would be steward of the earth by caring for every part of it, and for it as a whole.

We affirm or belief in justice for everyone, and peace between peoples and nations.

Joining together in kinship, affinity, diversity and unity as members of a worldwide family of nations, we acknowledge our shared inheritances, and celebrate the good will and mutual respects which inspire us to work with one another, for the good of all, through the networks and opportunities offered by the Commonwealth connection.

        Nou ava pran repons.

We affirm our belief in the Commonwealth as a force for good in the world and pledge ourselves to its service, now and for the future.

Mersi Manm Onorab.

Bon avan nou al lo nou Order Paper mon annan en lo ti kominike ki mon pou fer avek bann Manm Lasanble. I en kominike ki tous, tou Manm e osi tou travay ki 6enm Lasanble pe fer.

An vi serten konsern ki pe sorti kot Manm piblik, e osi konsern ki Manm Lasanble in eksprimen avek mwan mon anvi fer komanter swivan. MNA i annan li 3 rol mazer, rol reprezantatif kot reprezant zot distrik kot zot konekte zot pou anmenn zot konsern devan atraver kestyon e Mosyon.

Dezyenm rol oversight savedir kestyonn Gouvernman lo bann size ek lenportans Nasyonal, avek bi ganny lenformasyon korek. E sa i osi vin atraver travay bann komite. Rol Lezislatif sa se kot bann Manm i debat e pas Lalwa ki gouvern pei sa i swa Lalwa ki Egzekitif i anvoy kot Lasanble oubyen en Lalwa ki en Manm li menm i anmenn konman en Private Members Bill.  

En MNA apard ki dan Lasanble ek son distrik, i osi ganny demande pou fer travay bann Komite kot i ganny apwente. E parfwa se la kot bokou plis travay i ganny fer.  Par egzanp nou’n war travay ki Komite Finans i fer, Bills Committee, Komite Lasirans zis pou nonm 3. MNA i osi reprezant Lasanble dan bann konferans, dan bann forum enternasyonal.

Fason e kantite travay ki 6enm Lasanble i angaz li ladan i fer ki i annan bokou presyon lo bann MNA e zot bezwen balans bann komitman e priyoritiz zot letan ant zot distrik ek lezot travay Lasanble Nasyonal.

Ozordi bann Manm 6enm Lasanble zot annan en lofis ek en sekreter dan zot distrik pou ed zot pli desarz zot responsabilite anver zot kominote.  Manm piblik i le war zot MNA pou serten ka, zot kapab al kot sa biro dan distrik oubyen menm call kot Lasanble si zot napa kontak sa sekreter e Lasanble i ava donn zot sa lenformasyon.

Mon ankor fer en lapel ek Manm piblik Lasanble i reste ouver e aksesib pou zot tou. Zot kapab vin swiv sesyon Lasanble e osi ganny sans war zot MNA e enterakte avek li pandan bann break. 6enm Lasanble in fer li posib ozordi pour tou dimoun konnen ki zot MNA pe fer e osi ki kapab swiv bann travay dan en letan reel kot zot war zot MNA an aksyon.

Mon pou tous en pti pe lo biro administrasyon distrik. Ladministrasyon Distrik i reste sa premye lofis ki manm piblik pou ganny lenformasyon oubyen lasistans. Me bann DA, bann administrater distrik, i bezwen ganny empower plis pour zot kapab fer zot travay byen. La mon anvi fer en demann avek Gouvernman atraver Minister Gouvernman Lokal pou donn bann administrater distrik tou siport e resours neseser pour zot kapab travay pou bezwen zot distrik.

Mon anvi konklir lo sa pwen, bokou bann MNA isi ozordi i annan en bon relasyon travay avek zot DA e zot pe fer tou pou zot kapab rezourd zot problenm distrik ansanm e nou anvi ki sa relasyon i amelyore dan serten ka e nou anvi ki i kontinyen pou ki nou kapab desarz nou responsabilite konman Manm Lasanble dan sa bann domenn ki mon pe dir.

Bon nou pou al lo Order Paper e zis pour mwan anons avek zot e osi manm piblik nou’n sanz en pti pe Lord lo Order Paper ozordi. Lo Order Paper bomaten nou annan kestyon pour Minis Lasante, Minis Later Labita ek Transpor lo later, Minis Finans e osi Minis Tourizm Por e Lavyasyon Sivil.

Nou osi annan 2 Mosyon, anvi ki Minis Tourizm Por e Lavyasyon Sivil pe al lo en misyon aletranze pli tar dan lazournen.  Nou’n sanz l’ordre du jour pour nou pran PNQ premye konmsa nou a kapab liber Minis pour li kapab al lo son misyon.

Nou’n osi ganny enformen par Minis Finans ki i pe fer en travay i dan en langazman e i pa pou posib pour li vin dan Lasanble pour li reponn kestyon ki sorti kot Leader Zafer Gouvernman. Alor nou’n deside pour nou kapab pran son kestyon demen bomaten kot i ava prezan pour li, akoz i anvi vin reponn son kestyon li menm.

So, i ava fer ki posibleman ler nou fini kestyon apre midi, nou ava konmans en Mosyon. Demen bomaten nou ava pran Minis Finans pour kestyon e apre nou a kapab kontinyen deliberasyon lo Mosyon. Vwala lanons ki mon ti annan pour mwan fer, mon ava donn laparol Onorab Sebastien Pillay apre Onorab Ramkalawan. Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker. Bonzour tou koleg Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon ou le draw latansyon lo Order 54 (5) nou Standing Orders ki dir ki Conduct of the President, Vice- President Speaker e tou bann lezot dimoun ki ganny mansyonnen dan sa Lord pa pou ganny nonmen dan en fason ki impute improper motives  towards zot e ki si en Manm  osi dan Lasanble anba en lot Order in fer okenn statement i  bezwen substantiate.

Mr Speaker nou’n tann statement ganny fer par Onorab Jean Francois Ferrari Manm Elekte pour distrik Mont Fleuri an relasyon avek Prezidan Larepiblik. E Prezidan Larepiblik i annan share dan en konpannyen ki vann lalkol, sa alegasyon in ganny refuted par State House.

So, mon ti ava demann Lasanble pou gid nou lo si Onorab Ferrari pou provide okenn levidans ki i annan pou montre ki Msye Faure, Prezidan Faure i annan, si ou annan levidans.  E si i napa sa levidans nou pe demande ki Onorab Ferrari i kategorikman retract e apologize sa Statement ki in fer an relasyon avek Prezidan Larepiblik. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Pillay.  Bon ler Onorab Ferrari in fer sa mansyon mon pa krwar in al direkteman pour kestyonn the conduct of the President.  Mon’n okouran mon ti pe ekoute e mon krwar si i ti pe al pli ofon pou kestyonn conduct of the President, mon ti pou enteronp li anba 54, (5) parey ou’n dir. Me mon’n vwar osi tou sa Statement ki’n sorti State House kot biro Prezidan mon’n war menm zour menm Merkredi.

Me ziska maintenant mon pa ankor ganny okenn, mon ti ekspekte ki si Prezidan ti anvi take the matter further, mon krwar in klarifye son pozisyon. E si i ti anvi take the matter, son lofis ti anvi take the matter further, mon ti a ganny en let, mon ti a’n resevwar en let by now pour mwan lir en Right of Reply. E dan sa ka kot mon ti ava demann Onorab Ferrari pour li fer le neseser.

So, ziska maintenant mon lofis pa’n ganny sa e mon mazinen ki statement ki State House in fer i kler pour tou piblik an zeneral, kot Prezidan in dir pour i napa okenn shares dan okenn konpannyen ki pe prodwir lalkol lokalman.  Ok? Yes, Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon konpran tre byen ki ou pe dir mwan.  Sa provizyon Konstitisyon ki egziste konmela i fer ki en dimoun ki ganny aggrieved par sa ki en Manm Lasanble i ganny dir, I pa  akoz en Manm Lasanble i annan liminite ki i kapab dir nenport kwa. I fer ki en dimoun en piblik ki ganny aggrieved par sa ki in ganny dir, i ekrir en let.  Dan konteks en Prezidan oubyen okenn dimoun ki annan okenn post Mr Speaker, se Lasanble Nasyonal li menm ki bezwen protez lentegrite sa Lofis.

Alegasyon Onorab Ferrari si i ti’n vin kan Prezidan Faure pa en Prezidan, konman Msye Faure ti ava ekrir li en let. Me la dan sa konteks Onorab Ferrari in fer alegasyon dan Lasanble ki i bezwen substantiate. So, sa ki nou pe demande se ki Onorab Ferrari i provide nou avek levidans sa alegasyon ki’n fer dan sa Lasanble pour ki i kapab substantiate alegasyon ki in fer.

E i pa dan natir sa sirkonstans pour ki Prezidan i al ekrir en let. Onorab Ferrari se sa ki mon ti a kontan klarifye nou pou bouze from now on?

 

MR SPEAKER                     

Yes, Onorab, mon a fer kler ankor enn fwa.  Mon Lofis avek lofis Prezidan nou annan kontak tre, tre pros.  Ok? Si lofis Prezidan i santi ki nou bezwen al pli lwen, wi nou ava al pli lwen.  Me parey mon’n dir son statement ki’n sorti kot lofis Prezidan in klarifye pozisyon Prezidan Faure.  E in dir klerman ki Prezidan napa okenn shares, napa okenn lentere dan okenn konpannyen ki pe fer lalkol lokalman.  Mon krwar sa i kler.  Si i annan okenn keksoz ki zot anvi mon fer further then i ava ganny taken up with me.  Ok?  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki pe ekoute. Mr Speaker mon krwar dan lavenir ou bezwen vin en pe pli strik.  Ou ruling i final!  E nou fatige tann Onorab Pillay kestyonn ou ruling e konmsi li ki konn tou! Alor mon krwar nou bezwen move dan sa direksyon pour ki Onorab Pillay i aret gat letan s Lasanble.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker. Mr Speaker premyerman mon ti ava kontan, etandonnen ki mon’n fek travel lo Ethiopian Airlines in fact sa avyon ki’n kraze. Mon ti –  se sa menm vol ki son lannmen mon ti pran sorti Sid Afrik pour vin Ethiopie. Konmsi sa sadness ki ti annan lo lapar konmsi bann cabin crew son lannmen letan Ethiopie li menm …

Konmsi zis pour nou konman en Lasanble met en note etandonnen ki sa Airlines i vin Sesel e ki nou annan bann Seselwa osi ki bokou bann Seselwa ki travel lo la e bann staff Ethiopian Airlines. Zis pour note ki pou dir nou debout avek zot an solidarite dan sa moman trazik.

E spesyalman osi ki Ethiopian Airlines i en Airlines Afriken e nou, nou form parti African Union e nou osi dan PAN African Parliament alors nou zis met en note lo la.

Mr Speaker lo lapar LDS mon anvi anons 2 sanzman ki nou pou fer bann Komite. Etandonnen ki se Lasanble, atraver Lasanble ki nou nonm bann Komite.

Premye Komite se lo Komite Defans kot mon pe anons ek Lasanble ki mon pe sorti lo sa Komite Defans ek Sekirite. E mon pe ganny ranplase par Onorab Sandy Arissol e ki LDS pou propoze letan sa Komite i ava fer sa lot meeting ki se Onorab Afif ki ava vin Chair sa Komite.

Dezyenmman Mr Speaker mon pe osi anonse ki mon pe retir mwan konman en Manm PAN African Parliaments with immediate effect e ki mon pe ganny ranplase par Onorab Wavel Woodcock e ki lo kote LDS nou pou propoze ki dezormen se Onorab Regina Esparon ki vin Head of Delegation of delegasyon Sesel dan PAN African Parliament. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Bon mwan osi petet lo lapar Lasanble pour met lo rikord nou eksprim nou kondoleans, e dan sa bann moman douloure pour bann manm fanmir ki’n perdi lavi lo Ethopian Airways. E ankor parey Onorab Ramkalawan in dir Ethiopian Airways i anvol Sesel i fer sa vol regilyerman dan lasemenn nou, a sa moman la nou mazin tou bann staff ki fer voyaz toulezour lo avyon e ki vin Sesel.

E nou panse nou lapriyer i avek zot tou. Bon nou ava kontinyen nou travay la bomaten, mon ava demann Parliamentary Reporter pour apel Minis Dogley. Me antretan nou annan bann Papers Laid mon ava demann Madanm Clerk pour lir bann papye.  Madanm Clerk.

 

MADANM CLERK

Mersi Mr Speaker, konman prezantasyon papye sa semenn nou annan 3 S.I :

S.I 6/2019    Land Reclamation (Retrospective Authority) Order, 2018.

S.I 7/2019       Environment Protection (Miscellaneous) Regulations, 2019

S.I 8/2019       Seychelles Intelligence Service Act, 2018 (Commencement) Notice, 2019

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Mon osi fer rapel ABC, bann Manm Assembly Business Committee ki nou pou rankontre ozordi 1er dan Speaker’s conference Room.

Bon mon ti a kontan dir bonzour e welcome Minis Didier Dogley.  Minis responsab pour Touris Lavyasyon Sivil Por e Lamarin.

Minister i ganny akonpannyen par son PS pour Lavyasyon Sivil Por e Marin Mr Alain Renaud.

Direkter Zeneral Seychelles Marine Safety and Administration Captain Joachim Valmont en Chairperson Marine Investigation Board Ms Emily Gonthier.

Minister avek ou Delegasyon bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal. Toudswit mon ava donn laparol Onorab Ramkalawan pour li poz son kestyon pour Minis. Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker, e bonzour Minis avek ou delegasyon. Mr Speaker kestyon i lir konm swit;

Swivan piblikasyon rapor lo aksidan bato Seahorse o-bor zil Coetivy, Eski Minis ki responsab pour Tourizm e Por i kapab dir sa Lasanble premyerman – akoz ki sa rapor t ti ganny pibliye trankilman lo website SMSA, e ki Lotorite konsernen ti fer komanter e selman apre sa ki fanmir e piblik ti ganny met okouran apre ki bann zournal lopozisyon ti donn li piblisite?

Dezyenmman: eski i kapab eksplik Lasanble bann kontradiksyon bann rapor komite lenvestigasyon ek IDC. Lekel ki pe koz laverite?

E eski pou annan en 2enm rapor? Akoz ki Lotorite ki ansarz tou loperasyon search and rescue ti fail pou pran kontrol sa sityasyon e les plito IDC fer tou travay? E finalman:

ki bann aksyon konkret ki Gouvernman pe pran swivan bann febles ki’n ganny idantifye dan sa rapor? Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi bokou Onorab.  Mon ava donn laparol Minis Didier Dogley.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mon swet en bonzour, mon ti a voudre dir en bonzour tou bann Onorab isi dan Lasanble e tou bann dimoun ki a lekout dan lakour. Mr Speaker mon ti a voudre reponn sa 4 kestyon dan en statement ase konpreansiv dan ki mon tous lo tou sa bann diferan morso kestyon ki Leader Lopozisyon in demann mwan bomaten. I enportan pou konmans par etablir manda sa Board ki’n fer sa envestigasyon.

Marine Accident Investigation Board – ou MAIB ti ganny etablir anba Merchant Shipping Act an 2014. Oparavan sa Board ti apel Marine Board.

Marine Board ti annan 2 fonksyon; Premyerman lenvestigasyon dan bann aksidan lo lanmer e dezyenmman en gran parti son fonksyon ti pou verifye bann sertifika pour bann maren. Pandan bann odit peryodik International Maritime Organization Sesel ti ganny fer konpran ki fonksyon sa Board i annan en pli gran lenplikasyon enternasyonal e sa Board ti ganny demande pou swiv bann rekomandasyon IMO.

Depi sa, sa Board i prensipalman konsantre lo lenvestigasyon lensidan avek bann bato lo lanmer. Sa ki enportan pou fer resorti, se ki bann rapor fer par MAIB i selman pou etabli lakoz en aksidan dan nou delo e bann bato ki’n anrezistre anba nou paviyon.

MAIB i servi son bann findings pou tir bann konklizyon e rekomandasyon pou donn Minister pou fer sir ki sa bann pratik aktyel i ganny amelyore e evantyelman asir sekirite lo lanmer.

I pa rol sa Board pou blanm okenn parti or lorganizasyon okenn personn enplike dan bann aksidan. Annefe sa laspe konfidansyalite i tre enportan pou fer sir ki bann ki annan lenformasyon i vin devan e offer li avek Board san ki zot santi ki zot pou ganny menase dan okenn fason.

I tre enportan pou sezi e konpran ki sa rapor ki ti ganny met lo website SMSA i premyerman rapor preliminer. Son tit e mon ti a voudre quote i ‘’Preliminary report on the investigation into the accident involving landing craft Seahorse.’’

Savedir i en dosye ki i ankor dan son faz travay, ki fer ki loportinite pour fer komanter par bann lorganizasyon ki’n ganny mansyonnen ladan, ti ankor la ler i ti ganny pibliye. Personnelman mon krwar ki i pa ti ankor ler pour nou met sa dokiman a laporte piblik.

An vi ki sa rapor i ankor lo staz preliminer, i normal ki pa tou lenformasyon ki pou dan rapor, e ki pou osi annan divers lopinyon, parske bann ki enplike pa ti ankor fer komanter.

Alors i enportan ki tou bann ki’n ganny mansyonnen, i pran loportinite pou met zot pwennvi devan an ekri ki MAID i kapab konsidere. A lafen nou ou le en rapor final ki konplet e pli konpreansiv posib. Konmsa MAIB i ava kapab idantifye kote i annan defayans e fer bann koreksyon e bann rekomandasyon neseser. Nou’n osi aprann ki pa zis a IDC ki ti pe fer search and rescue apre sa lensidan.  Ti osi annan Coast Guard an kolaborasyon avek SMSA e Seychelles Air Force ki ti pe travay.

Malerezman sa bann lenformasyon pa’n ganny kominike avek Board an detay. Nou ekspekte sa i a dan rapor final sa i ava ganny enkli e korize. Depi ki mwan mon’n ganny sa rapor, mon’n zwenn avek Chairman MAIB e DG SMSA, pou vwar kwa ki bezwen ganny fer pou adres bann mankman ki’n ganny mansyonnen dan sa rapor.

Nou’n deside pou travay lo bann Regilasyon pou asire ki bann guidelines e bann standar sekirite lo lanmer i ganny swiv par bann lorganizasyon, lakonpannyen e dimoun an zeneral. Annefe Chairperson MAIB ki en graduate international Maritime Law Institute in fini propoz regilasyon pour amelyor sityasyon aktyel, pour ki nou bouz devan e deza annan ban travay ki pe ganny met an plas, pour promot sa nivo sekirite ki nou anvi vwar e eksperyanse.

Premyerman: – nou’n vwar li neseser pour devlop en kiltir sekirite dan tou loperasyon. Sesel pour adopte en domesticated management system ki nou pe antisipe ki pou an plas an Desanm sa lannen. Sa i ava ede donn plis responsabilite bann propriyeter e bann ki annan bato.

Dezyenmman:- SMSA in fini zwenn ek IDC SEYPEC pou ranforsi lo bann guidelines pou transport bann dangerous goods. Savedir bann prodwir danzere e tou bann partener in dakor pour aret store fuel dan bann floor bins; savedir sa bann gro tank plastik.

Bann bato lapes dezormen pa pou ganny drwa anmenn okenn dangerous goods konman cargo. Katriyenmman MAIB in ganny demande pour adopte Casualty Investigation Code 2008 dan son bann prosedir menm si Regilasyon in ganny targete pou vin an plas ver lafen lannen.

Senkyenmman:- training lo International Marine Goods Code in deza ganny fer kot SMSA. SMSA pou bezwen met dan lalwa ki pe revize pour ler in pare pou mandatwar pour annan omwen en lekipaz abor sak bato ki pe transport dangerous goods ki’n swiv sa bann training.

Sizyenmman Minister in fini pas Seafarers Competency Policy, ki pe demann tou bann maren ki al lo lanmer pour annan labaz pour li kapab sov son lekor e lezot lekipaz.

Seychelles Maritime Academy in deza fini konmans sa progranm depi lannen pase ziska prezan 80 maren in swiv sa kour sekirite lo lanmer.

Setyenmman ; Minister in demann FPA ki okenn defayans ki annan dan por konsernan port clearance i ganny adrese o pli vit posib Minister pe konsider fer regilasyon dan en fason ki nou formaliz sa bann prosedir.

Wityenmman; sa ki konsern storage plan i aprezan mandatwar ki storage plant i ganny soumet kot SMSA avan ler ki bato i ganny aprouvasyon pou deplase.

Nevyenmman; nou rekonnet ki i annan en kantite linyorans lo bann travay MAIB e bann travay search and rescue. Nou pou met lanfaz lo eksplik pli byen e pli souvan bann diferan rol dan lorganizasyon e osi asire ki bann propriyeter operater bato i fer li zot devwar pou siport e promot en kiltir sekirite.

Dernyerman nou pe menm met li dan nou plan pou konsider bann training lo ki mannyer pou reakte dan bann sityasyon kot nou pou bezwen fer search and rescue, pour bann managers ki lo bann zil elwannyen.

An plis nou’n etablir e emergency response team ki annan bann reprezantan SMSA coast guard e bann volonter, boat owner avek skippers ki deza pe travay ansanm.

Anfen nou pe kontan ki sa rapor in anmenn sa kantite lenpak e ler i pou fini ganny prodwi, nou ava fer en press conference pour eksplik sa rapor, eksplik travay ki sa Board i fer e ankor pe fer.

Parey mon’n dir lo konmansman lentansyon i pou fer bann maren ek piblik an zeneral, pran bann mezir neseser ler zot al lo lanmer. E sirtou ler zot pe transport bann cargo danzere. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker avan mon demann okenn kestyon siplemanter mon krwar ki Minis pa’n reponn serten mon kestyon, ki ti spesifik.  I pa’n reponn mon kestyon 2, ki ti demann li pou eksplik kontradiksyon rapor Komite Lenvestigasyon avek IDC – lekel ki pe koz laverite? Sa bout la, la i pa’n reponn. In dir pour annan en dezyenm rapor e apre sa dan son larepons i annan en keksoz ki pa’n tro kler letan in koz konsernan piblikasyon sa rapor i bezwen annan en pti bout la mon pa’n tro sezi Minis ki in dir.  Si i ti kapab eklersi sa apre mon a demann mon kestyon siplemanter. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Konsernan kontradiksyon ant pozisyon IDC avek sa rapor – parey mon’n sey eksplike sa rapor i en rapor ki ankor preliminer.  I pa en rapor ki pa’n ganny finalize e IDC pa ti ankor anvoy son bann pozisyon lo bann findings lo sa rapor an ekrir.

E normalman ki mannyer keksoz i ganny fer, se ki se ki ler sa lorganizasyon i anvoy son bann pozisyon i annan sa bann findings ouswa bann fe ki’n ganny etabli par sa Board. Se la ki Board i pran en pozisyon pour reakte lo la e konprenezon ki mon’n annan lo la se ki IDC in dir i annan plizyer keksoz ki’n ganny ekrir dan rapor ki li i pa dakor avek.

Me selman ziska aprezan napa nanryen an ekri ki’n antre kot Board, pour nou kapab dir vwala sa egzakteman ki IDC pe dir e vwal ki Board, son bann findings i ete, pour nou kapab dir be la i annan serten keksoz ki pa balanse.

E parey monn dir depi lo konmansman bi sa Board se pa pou al akiz entel ou entel.  Son bi pou etablir kwa ki’n koz sa aksidan, pou fer sir ki dan le fitir pou napa ankor sa bann zafer.

E mon konpran pou dir Board in demann IDC plis lenformasyon pour li anvoy son bann lenformasyon an ekri. Akoz ler i an ekri ki Board pour kapab konsider sa bann keksoz.

Enn keksoz konsernan piblikasyon parey mon’n dir sa dokiman i en dokiman preliminer e normalman ler ou annan e draft ou pe travay lo la i pa devret dan public domain.

I pa devret ganny met a laporte piblik ziska ler in ganny finalize.  Me malerezman mon krwar in annan en fot ki nou bezwen korize dan le fitir, ek lezot bann rapor, pou fer sir pou dir bann dokiman ler i ankor pe ganny travay, i pa ganny met a laporte piblik ziska ler ki in ganny finalize tou dimoun la i a ganny sans pou vwar sa dokiman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, petet mon pa konnen si i pou parliamentary – eski Minis – Minis seryezman espesyalman sa dernyen bout ki ou’n dir, eski ou pe debout lo la ?  Sa dernyen bout konsernan sa rapor, preliminer ensidswit eksetera, eski ou pe debout lo la konman ou pwen largiman – konman ou defans? Mon a les li reponn sa epi mon demann kestyon, Mr Speaker mersi. Parski mon anvi si Minis i dir ek mwan wi i pe debout lo la, tou sa ki in dir i garanti, then mon annan lezot kestyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker si Onorab Ramkalawan pe koz lo fact pou dir sa rapor i en rapor preliminer then mon larepons i wi. E si i en dokiman ki preliminer i en draft – wi i pa devret i pa devret ganny pibliye ziska ler i ganny finalize. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Onorab.

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Premyerman mon anvi dir avek Minis mon anvi demann li, si i annan okenn dokimantasyon ki montre ki pou dir sa rapor apart son tit sa rapor ki i dir preliminer, si i al rod byen lo website SMSA? E pour ou lenformasyon Minis, sa rapor i ganny note konman ‘’Seahorse Final Report.’’ E sa i ganny konfirmen konman Chairman Islands Committee, mon’n demann IDC mwan.

E IDC in fer kler ki pou dir napa okenn let ki’n anvoy kot zot ofisyelman pour zot donn zot komanter.  E mon’n ganny osi forwarded let, email sorti kot Ms Emily Gonthier date le 17 Desanm 2018 e pour ou lenformasyon Minis la i la konteni sa let – sa email.

E Mon anvi fer kler ki mon’n ganny sa lenformasyon konman Chairperson Islands Committee e IDC in demann en meeting pou koz spesifikman lo la.  Mon pa pe defann IDC mon pa soz lo la, nou, nou pe rod laklerte! Parski i resanble pou dir i annan bokou konfizyon, e la sa ki ou’n fek dir avek nou i montre konfizyon;

Dear Mr Savy,

I make reference to our conversation on Friday. Please find attached for you attention the final version of MAIB’s investigation into the incident involving Seahorse.

Kind regards Emily Gonthier (Ms)

Chairperson Marine Accident Investigation Board.

E son attachment i apel Seahorse Final Report. Mr Speaker ki nou pou konpran ladan? Sa i mon premye kestyon.

Dezyenmman Minis, Minis, Mr Speaker in dir avek nou, ki ti annan bann lezot azan ki ti pe fer search an rescue e in mansyonn Coast Guard. Ki mannyer Minis i kapab dir nou sa kan lo paz findings one of the findings, finding 10, i dir klerman  i dir Seychelles Coast Guard PV Topaz left Mahe at approximately 0815 on 26 August 2018 and reached Coetivy at approximately 22hrs, 14 hours later. Upon arrival of PV Topaz at Coetivy there was no – ‘’no reported search operation’’ conducted immediately after arrival. PV Topaz remained at Coetivy anchoraged.

Konmsi ki mannyer Minis i kapab dir nou sa? E mon, mon lot kestyon ki obviously sa ki Minis, sa statement ki Minis in fer, i fer lev bokou lezot kestyon osi. Akoz ki ti napa okenn zofisye SMSA lo sa premye avyon, lo findings 7, ki dir;

The first plane that was dispatched to Coetivy had a capacity of 14 passengers but had only 5 persons on board. All of which where IDC staff.  No persons specialized or trained in search and rescue were on that flight as  would have expected.

Ki’n arive avek bann, bann group ki – bann dimoun ki sipoze qualified – specialized dan search and rescue pour zot pa lo sa premye avyon? Akoz ki ti napa personn?  E si Minis i kapab dir nou parski la deswit nou’n war ki pou dir sa lensidan pa’n ganny pran o serye parey i ti devret ete? Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mon a pran sa 2enm bout lo search and rescue. Mon’n ganny konfirmasyon sorti kot Coast Guard pou dir zot ti anvoy zot avyon, in fact zot ti anvoy Seychelles Airforce laba Coetivy depi dan lannwit, kot zot ti pe servi bann infrared cameras pou rod sa bann dimoun. E pou rod bato o premyerman, epi rode si i annan dimoun dan delo sale. Sa bann avyon in fer a plizyer, pandan plizyer zour in fer surveyance dan sa landrwa in rode. Zot ti dispatch Topaz sorti isi apre ki i ti’n refuel, i ti al Coetivy kot i ti lo standby laba Coetivy ziska ler ki avyon ti pou donn li lenformasyon pour li kapab al fer le neseser, me selman ti annan avyon dan ler.

Now, nou pran paz 14 sa preliminary report, nou get 3enm paragraf at 0555hr on August 2018. Seychelles Airforce SAF plane position Seahorse at 317 times 1.8 –  I am not sure sa soz from present landing area – nautical miles from present landing area, at approximately 8 hours that same day, the search resumed with 2 present launches.  The lead boat was eksetera, eksetera.

        Savedir depi 5.53 Airforce ti’n fini arive Coetivy. I bezwen annan en lorganizasyon ki’n anvoy airforce pou dir li ale al rod sa boat e al rod sa bann dimoun dan delo e sa ti pe ganny kordinen par Coast Guard e SMSA isi lo Mahe.

Malerezman sa lenformasyon parey mon’n dir dan mon larepons, i pa’n antre dan sa rapor.  Zot mansyonnen.

Epi si ou al lo paz 16 ankor, after landing he got the first position of Seahorse from SAF pilot Don Dupres who was patrolling the scene in a SAF Dornier SY011 just after 6 hours to the Island Manager.

So ankor i repete poudir ti annan Avyon Seychelles Airforce, ki ti pe sirkile – ki ti pe anvole – i ti pe rode.   Savedir ti annan travay ki ti pe ganny fer par Coast Guard – par SMSA e par Seychelles Airforce ki ti dan sa rezyon.

Me selman malerezman ki mon krwar in arive se bann lenformasyon an detay pa’n Board, pour zot fer li antre an detay pour donn sa lenformasyon dan en fason ki tou dimoun i konpran ki pe arive.

Mon krwar sa ki Board li in konsantre lo la, se ki travay ki ti pe arive lo Coetivy li menm pou dir ki IDC they were the ones ki ti pe kordin travay avek bann prizonnyen pou rode avek bann pti bato.

Me apard sa bann rode ek sa bann pti bato, ti annan avyon ki ti pe fer bann travay. e sa pa ti pe ganny fer par IDC sa.

Prezan pou retourn lo o lot bout ki  mon fek konsilte avek, avek Chairman MAIB ki la, in dir ler li in ekrir sa let, ouswa sa soft copy ki li in anvoy kot IDC,  sa ki li i ti pe mean pou dir sa i the final draft; i pa the final report, it’s the final draft. Akoz the prosedir ki mannyer i ganny marse board i prodwir en draft e tou odit okenn investigation ki ou fer rapor i bezwen ganny validated par sa bann dimoun i enplike dan sa keksoz.

E sa bann dimoun pa ti ankor ganny sans pou validate sa draft, sa final draft. E apre ki zot a’n donn zot bout zot ava’n reponn se la ki sa final draft i ganny transform into the final report.

Mon krwar se sa i annan en pe konfizyon lo terminolozi, me selman lo sa ki kler se ki sa rapor i pa the final report.  There will be, i pou annan en final report ki pe vini.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan ou le kontinyen oubyen mon ava donn en lot Manm kestyon? Yes Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Zis lo sa pwen la.  Mr Speaker mon ok bann leksplikasyon ensidswit, be Mr Speaker en preliminary report i pa ganny pibliye! En preliminary report i pa vin lo website! I pa vin lo website i en lorganizasyon. E sel rezon pour li vin lo en website SMSA se parski it was the final report! En preliminary report ou anvoy kot bann stakeholders pour bann stakeholders anvoy zot komanter and it’s only then ki sa bann keksoz i deroule.

E Mr Speaker mon anvi port latansyon Minis ki pou dir depi ki bann zournal in fer, in donn contents ensidswit, in napa nanryen dan sa direksyon! Mon’n ekout tou bann raport e tou bann raport se bann dimoun pe konmans argimant isi, argimant laba – SMSA in donn son press conference. In donn son press conference e Mr Valmont in koze lo la. Ms Gonthier osi ti lo la dan en progranm dan Telesesel, e IDC in donn sa ki i pe pe met en case Ankour. In fini in fact file en case ankour pour judicial review parski i pa’n ganny, se parske i pa ti en preliminary report. It was the final report, e ki si i ti the final report e ki apre sa zot in dekouver ki poudir i annan lezot problenm, mon krwar Minis i devret dir avek nou this was to be the final report be selman la aprezan, ki nou pe ganny plis lenformasyon e alor nou pou fer en lot bout sa rapor.

Nou, nou pa pe vin lager ek personn nou zis pour nou ganny en keksoz kler pour ki bann keksoz pa ganny repete a lavenir.

Alors eski Minis la i pe dir avek nou i ti sipoze the final draft, me napa anywhere kot the word ‘’draft’’ i aparet.  E the final report ki ganny anvoye kot IDC, the final report ki ganny mete lo zot website. Lo zot website i ganny advertise, in fact i annan 4 rapor ki’n ganny advertised lo zot website. I annan Faith Accident Final Report, Free O Dolphine  MAIB Report, Seahorse Annexes apre Seahorse Final Report. Alor Minis sa i reprezant konfizyon ki annan dan sa Gouvernman? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis leklersisman.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker, pour mwan parey mon dir son tit sa rapor i kler napa okenn ambiguity si dimoun i lir Angle, i mete pre-preliminary report mon annan enn la devan mwan – e menm rapor ki’n al anler lo website SMSA.

E mon dakor avek Onorab pou dir sa rapor pa ti devret dan laporte piblik a sa pwen. E mon krwar pou dir i en keksoz ki nou pou bezwen korize dan le fitir akoz tou preliminary report i bezwen al kot sa bann lorganizasyon e donn zot loportinite pour zot kapab reponn sa bann keksoz.

Akoz ler en investigation i on, ou ganny dimoun ki dir diferan kalite keksoz.  E pa neseserman tou sa bann keksoz i kapab korek. E sel fason pou ou kapab fer sir at the end of the day poudir lenformasyon ki ou’n gannyen i san poursan lefe ou bezwen donn sa bann dimoun loportinite pour zot reponn.

E se sa ki’n ganny fer e ki bann lorganizasyon i ganny demande pour zot reponn. E mon konpran pa tou dimoun ki’n ganny let me selman mon konpran pou dir in annan bann lesanz oral ki’n ganny fer. E mwan personnelman mon’n demann MAIB pour fer sir tou keksoz i bezwen an ekri.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

En moman.  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Zis pour demann Minis la letan nou pe koze konbyen lorganizasyon ki’n ganny en let pour zot fer komanter lo sa preliminary report an ekri? Donn nou zot non, lekel ki’n ganny sa bann let? Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi Onorab, Minis. Bon apre mon ava donn laparol Onorab De Commarmond apre finalman nou ava retourn lo ou. Yes, Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Larepons ki mon’n gannyen avek  Chairman MAIB, se ki i pa’n ekrir zot me in koz ek zot in dir zot silvouple anvoy zot komanter. Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi Minis. Mon a donn laparol Onorab Charles De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou delegasyon e tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou Lasanble, ki mannyer e lekel ki’n met sa rapor dan domenn piblik? Savedir lo sa website la, SMSA? E eski Minis i kapab konfirm ek nou pou dir lafason ki sa rapor in ganny fer i mal, e ki sa bann dimoun lo sa board i enkonpetan.

Akoz pa konmsa ki zot devret fer, mon’n ekout son larepons e dapre ou larepons ou’n dir klerman sa bann antite konsernen. Zot konnen zot sa bann dimoun sa Board i konnen pou dir i annan search an rescue IDC, Coast Guard, lot, lot ki enplike ki devret annan en rol pou zwe.

E letan ou pe fer rapor ou pa konsilte zot ni ekrir zot pou ganny zot pwennvi? Ou pa i war pou dir i mal? Be konmsi Minis prezan ou, ou Minister i les sa ale e ou vin dan nou Lasanble ou vin dir nou sa la, then i annan en problenm!  En problenm serye, e nou le ki Minis avan ou sorti la ou donn nou en garanti ki koreksyon neseser pou ganny fer.

An plis ou vwar pou dir sa rapor lafason ki in ganny fer e ki sorti, si napa koreksyon ki ganny fer, si napa  – zot pa oule fer sa rapor i annan en bearing serye, en lenplikasyon serye direk lo claim insurance sa bann viktim. E bato e tou.  Akoz lasirans i pou pran sa rapor ki ou’n dir, i kapab deny bann claim.

I serye en kantite.  E an plis ki sa, parey mon’n dir zot devret konnen pou dir sa bann antite devret kontakte, let ti devret sorti depi boner. E ou’n dir dan larepons pou dir. E dan ou larepons ou’n menm quote rapor ou’n pou dir non zot pa’n konsilte! So, pour mwan mon war li vreman, vreman serye e sa lensidan i montre mwan en keksoz Mr Speaker e ki Minis ti a bon konmant lo la.

Ki en tel ensidan i montre ki lo serten zil enportan nou bann zil elwanye i devret annan en prezans sekirite search and rescue permanan lo serten sa bann zil. E mon ti ava demande ki serten aksyon en pe vitman lo la. Nou dan Defence Committee nou pou anmenn sa ler nou pou zwenn me selman i enportan ki sa bann keksoz i ganny pran an konsiderasyon. Mersi.  E mon ti a kontan Minis seryezman i donn nou larepons ki laverite. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker. Onorab in dir en kantite keksoz. Mon  pe sey triye pour mwan kapab reponn egzakteman ki sa. Premyerman mon krwar kalite rapor ki’n ganny ekrir, i pa’n tous lo tou bann keksoz pou donn ase detay lo bann issues. Par egzanp mon’n pran legzanp sa zafer search and rescue, ki partially i annan bann pti bout, pti bout ladan ki si ou rode ou konnen pou dir ti annan sa bann keksoz, la ou war poudir i ladan.

Me si ou pa konnen ou zis lir sa rapor ou pa pou vreman konnen ki vreman ki ti pe arive.  Alor i annan bann lezot lenstans dan sa rapor kot sa bann keksoz i parey. Menm dan son findings par ler nou ki langaz ki’n ganny servi i tro kourt e i pa al ase dan detay pou donn sa lenformasyon ki dimoun ki pe lir sa rapor ki pa’n dan sa – ki pa’n enplike dan sa zafer konpran egzakteman ki pe arive.

E mon krwar se la kot sa bann problenm in arive.  E par ler, ler ou lir li i donn ou totalman en lot apersi lo ki egzakteman in arive.  E mon konpran ki i annan serten lorganizasyon ki’n pran li dan en fason ki zot krwar ki zot pe ganny atake, ouswa ki zot in ganny endirekteman bann lenformasyon ki’n ganny donnen ladan i si ou le i kont.

I donn zot en move apersi an piblik.  E i en keksoz ki nou’n diskite e ki nou krwar pou dir sa Board i devret travay plis pou fer sir pou dir bann lenformasyon ki zot gannyen i ganny kominike dan en fason kler, ki dan en fason bann fe i sorti pli kler pou tou dimoun konpran egzakteman ki ti arive.

Lo lot kote osi malerezman dan nou pei ler nou koz safety, nou en Nasyon ki pa pran li ase o serye. E sa i pa en kestyon zis lo lanmer, i lo semen partou. E ler bann rapor i sorti, laplipar rapor akoz sa pa premye rapor ki MAIB i pibliye, laplipar nou i pa met sa lanfaz pou fer sir ki pou dir keksoz i amelyore. Poudir bann keksoz i ganny fer korekteman e ki nou reponn bann keksoz.  E mon krwar sa i ava donn nou loportinite ozordi, pou fer sir pou dir bann rapor ki sorti nou donn sa latansyon ki i devret donnen,  e fer sir pou dir bann keksoz ki si i pa korek nou fer sir ki sa bann keksoz i ganny korize enn fwa pour tou.

Konsernan lo zil ki bann search and rescue lo outer island, i ganny ranforsi mon krwar i en keksoz ki tre enportan. Dan mon larepons mon dir keksoz ki mon pe fer  nou pe osi regarde ki mannyer ki nou pou train parey konmans avek bann managers pour fer sir pou dir zot konnen ki egzakteman.

Kekfwa zot ava annan en checklist pou fer sir ki zot konnen avek en guideline pou fer sir egzakteman kwa ki ou bezwen fer ler ou annan en ensidan kot zil li menm.

Akoz annefe se zot ki premye lo zil.  Se zot ki kouran, ki konn landrwa pli byen. E alors si zot, zot kapab reponn deswit, i enportan ki ou ganny sa kalite repons o pli vit posib, pou kapab rezourd sa problenm.   E nou pa esper li ziska ler keksoz, dimoun bezwen ozordi isi Mahe pou vini, pou vin reponn a bann problenm ki’n arive. Mon pa konnen si i annan keksoz ki mon’n manke? Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Wi, Mr Speaker i annan ki’n manke.  Enn, nou’n demann lekel e ki mannyer sa rapor in al lo, dan domenn piblik?  E an menm tan son bann lenplikasyon lo claim lasirans. E dan sa sans la, Chairman i lo bor ou la demann li e konfirm ek nou.  Eski zot pe – la fason ki ou’n reponn eski zot pe  dir alor sa rapor, parey ou dir napa sa lentegrite li menm, i annan en kantite keksoz ki pa konplet.

Eski zot pe dir ki sa rapor lefe ki dan ou lespri ti en rapor preliminer kantmenm zot in met final draft or whatever. Eski zot pe pare pou met sa rapor de-kote, pour refer en final report e ki zot konsilte tou bann stakeholders, tou bann dimoun ki annan en rol pou zwe? Konmsi fer en keksoz pli profesyonnel, en fason ki tou bann lenstans ki pou annan en rol pou zwe apre avek sa rapor i ava annan en rapor ki annan sibstans ki reel, ki pli profesyonnel. Konmsi donn nou sa konfirmasyon la e ale al lo medya al fer le neseser pou konmsi sa  netway sa ki’n ganny fer. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker premye keksoz se konsernan piblikasyon sa rapor. Sa piblikasyon i ganny fer par SMSA ki zot normalman, se zot ki met bann rapor lo zot web page. Malerezman mon konnen ki i en keksoz ki nou pou bezwen travay lo la e ki nou konnen ki nou pou bezwen korize dan le fitir. Pou dir nou pa met okenn dokiman ziska ler tou dokiman tou dimoun in fini fer zot bout, nou satisfe  poudir ki nou’n ganny pli bon lenformasyon posib; se la ki sa rapor i ganny fini e ganny met a laporte piblik. Akoz a lafen se ki nou le se ki nou ganny en rapor ki montre bann fe ki ed dimoun ki kapab fer pli byen.

2enm keksoz se ki nou bezwen konpran pou dir kantmenm mwan mon pe fer rekomandasyon avek Board.  Board i en lorganizasyon ki endepandan ki’n ganny kree anba Lalwa.  Minis pa kapab zis donn direktiv Board.  Sa ki mon kapab fer se donn rekomandasyon dir zot fer tel keksoz, tel mannyer e a lafen se zot ki pran desizyon ki mannyer keksoz i devret ete.

Akoz a lafen ki nou ou le, nou pa le en bann rapor ki ganny enfliyanse par bann dimoun politik ouswa bann dimoun ki dan Minister.

Alor nou bezwen rekonnet lendepandans sa bann Board.  An menm tan nou fer rekomandasyon pou demann  zot pou amelyor lo bann keksoz ki nou krwar ti kapab ganny fer pli byen.

Konsernan medya, personnelman a plizyer repriz rekomann ek Board ki zot al lo medya zot eksplike, zot eksplik dimoun ki si sa MAIB. Ki savedir sa bann travay ki zot pe fer? Kote zot in arive dan zot envestigasyon? Donn dimoun en update, dan en fason ki dimoun i konpran sa prosedir ki mannyer i marse; ki a lafen nou pa ti pou kapab … Si nou ti’n fer sa nou pa ti pou dan sa sityasyon kot nou pe eksplik sa zafer ozordi.

E sa i en keksoz ankor ki mon pe met lanfaz lo la.  E mon krwar la zot in konpran lenportans donn lenformasyon eksplik keksoz pou avoid annan sa bann kalite konplikasyon ki nou war nou ladan ozordi. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ava donn laparol Onorab Ferrari.  Mon annan ankor 2.  Non, zis mon pou, mon ava donn en pti pe gidans. Mon annan detrwa Manm mon pa pe pran ankor akoz Minis Lasante deza i la me nou pou pran Minis pour Lasante 11er. Nou pou anmenn PNQ la ziska nou fini 10.30 – 10.30 sonnen.  Mon pa pe pran ankor. Mon annan 3 Manm lo sak kote, e mon ava entertain sa 3 Manm. Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mon krwar  bi sa legzersis ki nou pe fer ozordi se pou met, donn en pe repo lafanmir, ki’n perdi zot bann pros, pour zot konnen ki tou keksoz in ganny fer byen. Oubyen sa ki’n ganny fer pa telman byen i ganny rektifye e kote bann problenm i ete. Mon krwar se sa bann sityasyon. Alors mwan mon ti a kontan, i fer mwan mazin en pe sa investigation FIU, kot nou annan lenpresyon kot tou dimoun in fer fot e sakenn pe sey kouver kanmarad.

So, mwan mon ti a kontan konnen dan en fason preliminer.  Si Minis i kapab dir nou ki lo por, relasyon ki Port Authority SMSA i annan avek IDC, eski i menm kalite relasyon kot nou konnen pou dir Mr Savy i en dimoun ki pa toultan en dimoun fasil ki i en dimoun, eskiz mwan pou sa mo en pe dominer.

Eski nou dan en sityasyon ozordi kot Mr Savy in fer sa ki i anvi fer e zot SMSA zot in mank zot responsabilite pour zot fors Mr Savy pou fer, fors IDC pou fer bann keksoz dapre Lalwa ti devret ganny fer ? Par egzanp pa load bann keksoz ki devret pe load dan sa bato.

Load, do proper cargo management eksetera. Eski nou dan en sityasyon ki, akoz nou dan 40an ki dire sa. Eski nou dan en sityasyon Minis kot personn pa kapab dir nanryen ok? E ki IDC i fer sa ki i anvi ok, SMSA pa kapab dir nanryen. Mon pe demann sa kestyon akoz mon ti a kontan osi si ou kapab dir nou kan eski sa rapor in sorti konman en rapor final e in vin en rapor preliminer?

Eski se ler Mr Savy in ganny konesans rapor final ki in mont lo televizyon e in tre ankoler in met zot Ankour. E la prezan ler in met zot Ankour zot in deside, non, non sa rapor pa en rapor final sa. Nou bezwen re al gete la.  Akoz IDC i en pe ankoler.  Nou bezwen re al gete sa bann keksoz konmsa.  Nou pa kapab. Akoz nou pou ganny problenm avek sa msye.  I pe met nou Ankour. Konmsi mwan mon anvi konpran sa dinamik ki egziste dan sa por, akoz i enportan pou dimoun konpran kwa ki pase pou fer si ki sa bann keksoz pa ariv ankor.

E si lafot i lo SMSA, ki pa’n konnen e Port Authority pa’n donnen bann clearance akoz zot per IDC, nou bezwen konnen sa bann keksoz. Zot bezwen dir nou pou dir ki i annan en sityasyon ki pa pe fonksyonnen e a lavenir nou ava fer li marse. So, la i la sa bann kestyon konmsi ki mon ti a kontan ganny demande.

E finalman mon ti a kontan demann avek Minis, Minis eski ou okouran ki MAIB in rankontre apre konplent Mr Savy e ki MAIB in deside ki zot pa pe sanz nanryen dan zot rapor. Eski ou kapab konfirman sa?

Oubyen ou kapab dir nou mon’n ganny en move lenformasyon lo la? Akoz i paret ki MAIB pe ganny met anba presyon pour zot MAIB anmas tou lour – SMSA anmas tou lour IDC, prezan tou keksoz pou mor lo pov MAIB ki li i pe sey fer son travay dan en fason onnet e dan en fason kler! La i la mon kestyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker konsernan SPA ek SMSA, zot annan bann prosedir ki an plas pour tou bann bato ki pe deplase ki pe al dan bann zil elwanye e bann ki pe anmenn sa ki nou apel bann dangerous goods parey fuel dan sa ka.  E mwan mon’n lir sa rapor e mon’n konsilte avek plizyer dimoun konsernan sa depi son CEO acting CEO SPA, depi D.G SMSA;prosedir ki egziste i an plas, i menm prosedir ki’n ganny servi avek laplipar, zeneralman bann lezot lorganizasyon ki ganny servi. Savedir normalman si en bato pe al dan zil, i bezwen premyerman ganny approval avek SMSA ki dir pou dir sa bato i meet minimum safety ki SMSA i demande.

E dan sa ka sa enn bato SMSA ti anvoy en lenspekter pou al fer son travay, ki i ti fer. Ki i ti fer.  Me malerezman lo son nivo i ti’n devret vwar ki s bann tank pa ti devret ganny servi.  Me malerezman i donnen sa soz.  Lo kote SPA, in donnen go ahead e i paret mwan ki i en keksoz ki in leka.

Be selman i pa en kestyon pou dir ki lorganizasyon napa prosedir, napa sistenm an plas. I bann endividi ki par ler i pa mont a la oter ki fer zot louvraz ki devret ganny fer.  Alor nou, nou pa kapab – mwan mon napa levidans pou dir, poudir i annan serten preferans ki’n ganny donnen par serten endividi – dan sa ka Mr Savy ou IDC ou sepa lekel.

2enm keksoz pour rapor sanz son tit – mwan rapor ki mon annan, se rapor ki mon ti gannyen se rapor ki mon ti gannyen depi an Novanm e lo la o ekrir ‘’Preliminary Report.’’ E i pa ankor sanze i ankor lo la.  Alor mwan kot mwan mon konsernen, tit rapor pa’n sanze, i ankor menm tit ki i ti annan an Novanm e menm tit ki i egziste la konmela.

E konsernan MAIB, pou dir si in zwenn, sa mon pou bezwen konsilte apre mon ava retourn kot ou, konsernan si in dir si i pou maintain ou pa pou maintain. Mon napa sa lenformasyon.  Si Mr Speaker i donn mwan en minit.

 

MR SPEAKER

Yes. En moman Onorab.

 

MINISTER DIDER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.  Mon’n ganny bann lenformasyon e ankor i relye avek bann prosedir ki mannyer keksoz in ganny fer. E Board in zwenn e mon konpran ki zot in ganny serten call telefonn sorti kot IDC e lezot, me zot pa pare pou aksepte okenn lenformasyon oralman.

Sa ki zot pe demande se ki tou keksoz i ganny met an ekri. Se selman ler zot a ava ganny bann keksoz an ekrir se la ki zot pou kapab konsidere pou revwar, ouswa enkli li dan annex or whatever desizyon ki zot ava pran.  Me selman, zot pou selman kapab pran desizyon si zot kapab ganny sa bann keksoz an ekri devan zot. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Vitman Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Vitman, mon ti a zis kontan pour nou lenformasyon si Minis i kapab atraver SMSA fer nou ganny de dokiman. Enn bann dokiman pour ki regle transport of dangerous cargos e 2enm dokiman ki regle bann prosedir pour transport fuel – ok? Akoz lenformasyon ki SEYPEC li i annan son prosedir pour li IDC i annan pour li, SMSA nou pa konnen si zot annan.                                       So, sa de bout lenformasyon mon mazinen i enportan. Me selman zis en pti kestyon, eski en zofisye SMSA ki al verifye cargo lo en bato ki pe al lo zil, si i war en wire sorti dan cabin pe al konekte lo en deep ki dan en container, ok eski i kapab fer sa bato, anpes sa bato kit por, akoz sa i en prosedir danzere pou fer en wire pase? Eski zot kapab fer sa? Eski sa zofisye ki fer sa i pou son louvraz pou safe apre?  Eski i annan sa bann zofisye Sesel ki kapab pran sa bann desizyon koumsa sa perdi zot louvraz? Akoz i paret ki SFA in ale, SMSA in ale in war problenm, me selman in en dimoun ki’n per i pa’n kapab dir nanryen pangar i a ganny bate oubyen petet i a ganny – Ou trouve?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi. Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mon krwar nou napa okenn levidans pou dir okenn dimoun ti’n threaten dan en fason ou en lot. I selman bann spekilasyon.  Sa ki nou okouran i wi ti annan en zofisye ki ti ale, e mwan dapre mwan si i ti’n war okenn keksoz ki li i pa an konformite avek Lareg avek bann guidelines pour safety lo bato, i ti devret dir avek sa bann dimoun rektifye sa bann dimoun apre kriy nou, ler nou ava’n vwar pou dir ou’n fini rektifye la ou ava ganny permisyon pou ou ale. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok, Mersi Minis. Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pe sey ganny en konpran egzakteman ki’n arive me i paret pou dir pli ou ekoute pli i vin pli difisil pour mwan kapab ganny en konpran la. So, premyerman mon ti a kontan demann Minis, eski ou kapab provide Lasanble Nasyonal avek rapor lenspeksyon ki sa zofisye SMSA ti’n fer lo sa bato?

Nou le ganny sa rapor lenspeksyon pa rapor MAIB – rapor sa zofisye i bezwen ganny donnen. Nou pa kapab blanm sa zofisye pou dir in enkonpetan  isi, laba. Sa ki nou bezwen fer se regard son rapor e regarde ki sa zofisye in dir.  Ok sa i premye.

2enm ; 2enm kestyon ki mon ti a kontan klarifye Mr Speaker, ki mannyer Minister pe ekspekte prezan ki zot pou rektifye en rapor, ki’n fini ariv dan domenn piblik ki i en lidantite pou bezwen ekri zot prezan?

Ki mannyer pou marse sa prezan? Sa rapor in fini ariv dan domenn piblik.  In fini kree en pake konfizyon, in kree langwas parmi fanmir sa bann dimoun ki’n perdi zot pros lo bato. So kwa egzakteman ki zot pou al achieve avek sa rapor, ki pou sanze diferaman? Mon pa tro konpran sa largiman lo sa kote.

Trwazyenmman Mr Speaker, zot in dir zot pou pran bann aksyon konkret.  Dir nou Lasanble ki aksyon konkret ki zot in pran?  Akoz i paret i annan plizyer konplent ki pe kontinyelman antre kot SMSA, regarding bann diferan aktivite ki konsern swa bann bato charter ki napa dimoun konpetan abor pou fer louvraz. Sa bann charters i kontinyen operate.  Nanryen pa ganny fer pour anpes sa bann charters e ler ou koz ek bann zofisye zot ganny dir pour dir zot konnen ki sa bann keksoz pe arive.

So, klarifye pour nou kwa egzakteman konkretman ki zot pou al fer? Eski nou pe ekspekte ki dan sa bann semenn ki vini zot pou desann en masse Eden island pou al get sa bann bato, ki napa sa bann sertifika? Zot pou al en masse dan bann lezot landrwa kot i annan sa bann problenm? Akoz mon pa konvenki pou dir, avek bann larepons ki zot pe donn nou ki zot on top of things e zot pe fer tou sa ki neseser pour zot dil avek sa sityasyon. Mon annan en lot pti kestyon siplemanter apre sa Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Anvoy ansanm Onorab.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Anvoy ansanm la? Mersi Mr Speaker.

Mon dernyen kestyon ki mon annan pour SMSA; nou’n ganny dir ki i annan 3 antite lo por ki fer sa travay e SMSA i sipoze sa antite ki ansarz safety, whether it concerns  Port Authority, whether it concerns  IDC?    IDC?  Eski SMSA i kapab dir nou ki i pe fer pour ki i asire pou ki tou sa bann antite ki operate lo por, napa enn ki i krwar i annan en rwayonm pour li menm? Ki zot tou pou bezwen abide par Lalwa ki SMSA pe met an plas?

E si sa i pa le ka, eski nou kapab ganny en rapor detaye, lo sa size dan dizon dan 2 semenn ki ava eksplik nou egzakteman sityasyon Maritime safety lo nou bann por, pou fer ki dimoun i ava annan konfidans ki ler bann bato pe sorti zot bann pros ki abor sa bann bato ki pe zot travay pou anmenn larzan pou sonny zot fanmir par deryer, i an sekirite ler sa bann bato pe kit ater?

Akoz se sa rol ki zot la pou fer.  Se fer sir sa bann maren sa bann dimoun ki annan sa bann bato i safe at all times.  E si i ariv en keksoz ek sa bann maren – mwan mon santi mwan responsab, akoz zot pa pe fer zot louvraz si zot pa’n fer li. So, i annan en responsabilite ki zot bezwen pran. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker SMSA i annan en rol pou fer sir poudir, tou bato ki kit por i dan, i meet the minimum safety standard. E i annan bann lenspekter ki nou’n vwar dan sa ka ki i ale i al vwar; i ale i al regard e apre ki li i santi pou dir sa bann bato i meet the minimum standard, zot donn en aprouvasyon pour sa bann bato ale.  E sa i en desizyon ki ganny pran par sa zofisye ki li i i al lo site, i ale get bato.

Me selman fodre nou pa bliye, i parey en loto ou kapab annan ou bann testing station ki vin tyek ou loto. A lafen ou ki pe dray sa loto ki own sa loto.  Ou annan en responsabilite primordyal konman owner konman drayver, pou ou transport.

E se sa ki nou pe demande pou dir aprezan nou bezwen fer sir pou dir nou bezwen met owners osi dan Lalwa, ki sa bann dimoun, sa bann lakonpannyen ki own sa bann bato, e sa bann kaptenn e lezot ki run sa bann bato, zot bezwen pran responsabilite.

SMSA i annan 14 dimoun i pa posib pour SMSA vizit de milye, de milye, e milye de bato. I pa posib sa.  Sa i kapab fer se i kapab tyek en serten nonm toulezour avek 14 dimoun, me bann owners osi i bezwen kapab pran zot responsabilite.

Alor SMSA i ava fer son travay.  I ava kontinyen fer son travay i ava fer bann tyek ki i devret ganny fer me, lo lot kote osi nou atraver Lalwa nou pou bezwen fer sir poudir bann ki annan bato, ki operate bann bato zot bezwen operate li dapre bann minimum requirements ki ganny demande anba Lalwa. Konsernan Eden Island i annan en travay ki nou’n komanse.  Mon zwenn avek DG SMSA tou le semenn tou le Lendi e i raport ek mwan avek PS ki bann site visit apard ki bann lezot keksoz definitivman.

Be osi ki bann site visit ki zot in fer enkli Eden Island, pou vwar si i annan bann ka ilegal kot bato pe ganny charter. An menm tan nou travay tre pros avek Imigrasyon, ki dan en fason Imigrasyon i donn nou lenformasyon sirtou pou bann bare boat ki vini. Ki dan en fason nou ganny bann lenformasyon sorti kot Imigrasyon lekel dimoun ki pe vini e konbyen letan ki zot pe reste ; ki dan en fason nou konnen egzakteman lekel ki la. E an menm tan osi SMSA i annan kontak direk avek bann chartered bato, avek bann lakonpannyen ki charter bato, pou fer sir i ganny bann lenformasyon lekel ki bann skippers ki sorti avek bann bato, dan nou por.

So, alor i annan en bann sistenm ki’n fini ganny met an plas, pour nou kapab swiv sa problenm ki ti egziste.

E si i annan okenn dimoun ki annan okenn lenformasyon ki nou, nou napa nou ti a voudre ki zot donn nous a bann lenformasyon. E nou, nou ava pran aksyon le neseser. Konsernan approval ki ti ganny donnen avek Seahorse par SMSA – wi nou ava donn ou en kopi nou ava fer sir ou ganny en kopi.  E konsernan sa, well i pa en rapor i en approval ki ti ganny donnen sa nou ava fer ou ganny en kopi. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Mr Speaker.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker zis briefly ki mon ti a kontan dir Minis pou dir. Ou pa pou war sa bann keksoz pe ganny fer ilegalman.  Se son konteni apre. Par egzanp ou pou war sa bann bato napa en skipper ki kalifye pou al lo la.  Sa ki ou pou war. Me sa bann rapor in ganny donnen apre SMSA avek plizyer operater.  So, i enportan  ki mon krwar zot sanz en pti pe mindset sa bann lenspeksyon ki zot pe fer.

Bato pou napa problenm avek.   Ou pa pou vwar problenm ek bato fizikman. So se pour  sa rezon ki mon ti a voudre konnen ki mannyer zot pou sanz sa. Sa stratezi ki zot pe fer.  Akoz  la i kler ki dan sa enn ka ki la en bato in ale, in annan  bann defayans ki nou’n les li ale avek.  Ki aparaman ki dapre rapor i annan.  So, nou le ki nou kapab annan re-annan konfidans dan travay ki SMSA i fer se sa ki nou pe rode. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker mwan krwar nou tou nou ti a voudre vwar pour dir sa bann travay ki ganny fer par sa bann Lazans i vin pli profesyonnel. Mon dakor ek ou pour dir i annan bann lakin ki malerezman nou pe sey adrese enn par enn.  E ler mon ti pe fer mon lentervansyon, mwan ti koze. Ti annan 11 pwen ki mon ti koz lo la pour mwan eksplike, ki bann travay ki pe ganny fer pour fer sir pour dir enn fwa pour tou nou adres sa bann problenm. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mwan mon pa kontan ler Onorab Leader of Government Business i dir sa Board i enkonpetan.

Mr Speaker eski Minis pa war poudir i son responsabilite enn fwa ki sa dokiman in ganny fer par en MAIB, in met lo son biro pour li enform tou bann stakeholders?  Premye.

2enm, eski ozordi nou kapab ganny sa lasirans avek Minis ki Coast Guard oubyen, servis ki zot rann, zot annan en fast response team, ki kapab ganny dispatch within sepa 1erdtan, oubyen within 30 minit ki osi annan en on- scene Commander ki kapab kordin en loperasyon safety lo delo sale? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker ankor mon pou repete, pou sir sa rapor ki ti vin kot mwan i pa en rapor final. Alor mwan ler mon ti ganny rapor mon ti anvoy SMSA e mon ti anvoy kot Konmisyoner Lapolis, pour si Lapolis i krwar i annan investigation ki i oule fer, i kapab fer.  E SMSA pour kapab fer son travay. E definitivman ler ou regard prosedir – prosedir en keksoz ki pa ankor fini mwan mon pa kapab pran anvoy partou. Mon bezwen esper sa final report pour mwan kapab anvoy kot i devret kapab, kot bann dimoun ki konsernen parey fanmir eksetera.

E se sa ki Lalwa i dir. Lalwa i dir ler rapor in totalman fini, se la ki Minis i ganny drwa pran desizyon pour anvoy kot bann Lazans ki devret ale. Se zis the final report ki Minis i ganny drwa anvoye. 2enm keksoz konsernan Coast Guard nou bezwen realize pou dir sa ensidan ti ariv Coetivy. E Coetivy pou ariv laba en bato ki ase vit i pou pran li apepre 12erdtan. Savedir kantmenm ou ti pou annan tou ou bann sistenm an plas ki mon krwar Coast Guard ti annan, ti pran 14erdtan avan i ariv laba.

Mon konpran zot ti bezwen re-fuel pou sorti Mahe pou al laba ki pou mwan i fer sans. Alor zot in deplas vit pou al aler lo en zil elwanye, pou al 14erdtan zot in fini arive me an plis ti annan avyon. Zot sant kordinasyon ti anmars, e avyon ti deza pe anvole menm pandan lannwit pour regarde kote sa bato i été, e si i annan okenn dimoun dan delo. Alors sistenm pour mwan i ti deza pe marse.  Mersi Mr Speaker

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Vitman Onorab Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Wi, be bato ti ganny enformen depi 2er bomaten, me zot ti sorti 8.15  bomaten pou zot al Coetivy.  Pandan sa 5erdtan si zot ti’n ariv laba avan, pilot IDC ti dir si zot ti’n ariv avan sa 5 erdtan, zot ti ava still kapab vwar sa bato ki ti on fire laba. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon krwar i en komanter. Minis ou le fer komanter lo la oubyen ou le fer leklersisman?

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker mon krwar nou bezwen regard keksoz dan realite. Si nou lir byen sa rapor nou pou war ki bann kondisyon ti very rough.  Lanmer ti ase azite. Ti vandswet dan milye vandswet an Out le 26.  Ek sa Air Force ti anvoy lekipman sofistike dan lannwit menm avek infrared camera pour zot detekte si i annan dimoun dan delo.

Menm kantmenm ou ti pou anvoy en bato pli vit en dimoun kot son latet i gro koumsa, dan milye lanmer ki azite ti difisil pou ou war. Alor mwan mon krwar ki desizyon ki dimoun in pran, ki Coast Guard ti pran pou anvoy avyon avek bann lekipman sofistike was the correct one ki zot ti pran. E zot, zot annan leksperyans sa kalite louvraz mwan mon pa pou koz zot kapasite ouswa abilite profesyonnel an kestyon. Mon krwar ki i en bann dimoun enkonpetan ki’n fer le neseser.

Mwan osi mon ti a voudre poudir sa bann dimoun pa ti ava’n perdi zot lavi e ki Seahorse ti ava la, me malerezman sityasyon ki mannyer in ete i pa’n dan faver bann dimoun ki ti pe fer search and rescue.

Mazinen i dan milye lannwit – laklerte avek i pa Mahe i laba lo en zil elwanye; bann ki’n al lo zil ki konpran ki mannyer zil i fonksyonnen, i a konpran difikilte ki mannyer i ete pou kapab fer en travay parey anba bann kondisyon parey.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab e bonzour tou Manm piblik ki pe ekout nou.  Mr Speaker mon’n ekout byen bann soumisyon ki Minis in fer e mon krwar ki i annan serten keksoz ki nou bezwen met li an perspektiv. Annou al lo bottomline ki mon kontan apel li premyerman, etandonnen ki Minis SMSA ki oter sa rapor, zot in plizoumwen satisfe ki i annan serten problenm prosedir or protocol.  E zot pe satisfe ki i annan konponan ki ti devret antre dan sa rapor pa’n rantre. Eski Minis a sa staz i kapab fer en deklarasyon e dir ki konman Lotorite Minister responsab sa bann lenstitisyon, i pe tir sa rapor dan domenn piblik?

E ki zot pe retournen, respekte bann protokol entern ki i annan ; fer sir ki i annan en rapor ki tou bann stakeholder in kontribye son konteni ladan enternman, e zot satisfe ki tou bann konponan i dan sa rapor avan-ler ki finalman bouz dan domenn piblik e dir ‘’bon nou satisfe ki nou’n fini e la nou annan en rapor ki piblik i kapab konsonmen.’’ Sa i premye eleman.

2enm eleman eski Minis i kapab dir avek piblik ki protokol ki annan an plas dan sa bann lenstitisyon, letan ki konsern sa bann lensidan parey ki tou sa bann lenstitisyon, i bezwen respekte avan-ler zot anvoy swa en rapor preliminer, swa en rapor final dan konsonmasyon piblik.  Ki protokol ki annan?

3enm eleman ; 3enm eleman eski Minis avek ou lekip ki la, zot satisfe ki bann stakeholders – en kestyon presi ki mon pe demande – e zot satisfe ki bann stakeholders in fourni sa body ki ti responsab pou compile report, avek spesifik timeline zot lentervansyon – de moman ki zot ti ganny rapor lo sa lensidan e ki zot in fourni sa timeline e zot lentervansyon devan sa Board or sa endividi sa detrwa endividi, ki annan responsabilite pou compile sa rapor. Apel li ankor final or parsyel mannyer zot ou le apel li.

Lot pwen e dernyen pwen, i relasyonnen avek reponn nou donn piblik lenformasyon lo lekel ki’n responsab pou pran sa rapor promet lo website? Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab,.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker mon ti a voudre remersye Onorab pour son kestyon. Premye keksoz se ki, mwan personnelman mon’n demann Board pour nou fini sa prosedir.  Savedir pran sa rapor ki zot annan la konmela al laba anver diferan Lazans ki annan en rol pou zwe; ki ti annan en rol pou zwe pandan peryod ki ti annan sa lensidan,  ganny zot pou donn an ekri zot konponan, ouswa eksplik zot lekor ki ti arive, dan en fason ki sa i kapab ganny konsidere dan sa rapor final ki pou bezwen sorti a lafen.

Nou konnen se poudir SEYPEC in deza fer le neseser an ekri – in anvoy en let.  Me in annan ankor lezot ki, e mwan menm mwan mon’n koz ek zot, mon’n dir zot silvouple anvoy zot, zot kontribisyon zot osi.

Akoz a lafen dizour sa ki nou le se ki nou le en rapor ki donn sa bann zouti, pou ed nou pou fer pli mye sa travay ki nou fer, pou fer sir poudir Seselwa e etranze an zeneral dan nou pei an mer, zot an sekirite. Se sa bi prensipal.  Se sa the bottomline ki ou ti pe koz lo la.

Konsernan protokol ti napa en protokol ki zot ti pe swiv an prensip. La ki nou’n dir depi ler sa dokiman in vini, mon’n demande ki zot swiv protokol sa casualty investigation system ki ganny servi par IMO ki enternasyonal.

E zot pe swiv sa prosedir e nou, nou pe fer sir ki sa pe ganny mete dan Lalwa, ki dan en fason ki tou an investigation dan le fitir, pou bezwen swiv sa prosedir.  Ki dan en fason i kler ki tou dimoun i kapab lir pou napa okenn konfizyon ambiguity. Nou pou vwar si zot in swiv ouswa pa swiv.  Se sa ki nou a pe demande.  E kantmenm i pa ankor vin Lalwa, nou’n demande ki zot adopte sa prosedir ki enternasyonal avek tou bann rapor ki pe vini dan le fitir; enkli sa enn ki nou pe travay lo la.

Stakeholders mon’n deza reponn lo la.  Konsernan piblikasyon – piblikasyon parey mon’n dir se SMSA ki’n pibliy sa zafer lo zot web page. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Gill vitman.

 

HON SIMON GILL

Quick one.  Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker Minis pa’n fer en keksoz. Nou pe demann Minis baze lo tou bann lenformasyon ki’n sorti, ki li in provide depi ler i la bomaten, an konsiltasyon avek son lekip ki la ek li, eski Minis i kapab move pou fer en deklarasyon dir – ‘’donnen bann sirkonstans, nou pe retir sa rapor dan domenn piblik e nou pe go back pour nou al fer travay ki nou pa ankor fini !’’

Pour ki personn pa servi sa rapor konman en baz reference e levidans ki kapab kree serten problenm dan bann claim ki bann fanmir i kapab pe fer ! Sa ki’n mor nou konnen nou pa pou kapab refer zot tournen, me bann fanmir i pe esper en lenformasyon konkret, pour zot kapab bouze e ganny serten rekour.

Lo sa premiz eski Minis i bouze e fer en deklarasyon, ki nou pe tir sa rapor e nou pe retournen de moman ki nou’n pare avek en rapor kot tou bann stakeholders in fer zot kontribisyon, e zot in fer zot kritik bann obzervasyon –  nou’n tonm dakor.

Ki tou bann dimoun ki ti devret ganny interview – in ganny interview pou fer sir ki nou annan en dokiman ki konpreansiv e detaye ase, pou ki nenport ki dimoun ki fer referans lo la i a kapab fer the bottom line e from A to Z ki mannyer sa lensidan in arive, e ki mannyer finalman bann diferan stakeholders in enterakte to bring this matter to closure? Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker premye keksoz ki mon ti a voudre dir se ki, bann rapor partou dan lemonn ki’n ganny fer par bann Investigation Board pour Maritim pa zanmen kapab ganny servi Ankour, akoz i annan endemnite ki dir ki sa bann lenformasyon i pa devret, i pa kapab ganny servi Ankour. Sa i pa zis Sesel i atraver lemonn.  Akoz lenportans pou fer en tel rapor, le moman ki ou konmans threaten dimoun ; le moman ki ou konmans threaten dimoun avek bann zafer Ankour, ki arive se ki dimoun pa vin devan pou donn lenformasyon.

Akoz dimoun i per pangar i a ganny enplike dan bann court cases eksetera. Alor enternasyonalman i ganny rekonnet poudir sa bann rapor pa devret ganny servi ankour e bann dimoun i ganny donnen e i endemnite ki okenn lenformasyon ki ganny donnen pa sipoze ganny servi Ankour. Sa i en premye keksoz.

2enm keksoz se ki wi pou nou kot Minister – i vre sa rapor i deza dan domenn piblik e normalman ler keksoz i dan domenn piblik i pa posib pour, pour retire.

Si ou ti annan en kopi ou ti’n donn en boug ou ti ava dir li rann mwan mon kopi. Me ler i elektronik, i pa posib pou ou tire akoz dimoun i annan kopi. Me selman sa ki nou, nou rekonnet, se ki sa dokiman i pa kontyen bann lenformasyon konplet ki neseser, pour kapab donn nou sa konfidans, sa konfor pou dir sa bann lenformasyon  ki konteni ladan, i korek ziske ler, ziske ler ki tou dimoun ki enplike ladan in ganny sans pour zot reponn e donn zot kontribisyon, zot pozisyon lo sa bann findings ki’n ganny trouve dan sa rapor.

Sak fwa sa pa ankor ganny fer sa rapor, i pa kapab ganny servi konman, konman en dokiman ki final, ki tou dimoun i tonm dakor avek. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Vitman kestyon orizinal lo trwazyenm pwen i koz lo Lotorite ki ansarz loperasyon search and rescue. Prezan mon anvi demann Minis lekel sa Lotorite dan Sesel? Si nou annan, kote i baze? Kote resours an term zonm lekipman e son Bidze? En body ki responsab pou search and rescue.

Dezyenmman; depi sa dernyen 2 an la i annan bokou aksidan maritim ki son rezilta in lanmor.  Seahorse 4 dimoun in mor.  Prezan letan nou pe get timeline of event Seahorse. Aksidan le 25 Out 2018; rapor li Minis i konfirmen li i gannyen an Novanm e ozordi an Mars 2019 nou annan en PNQ.  Mon anvi konnen kote li Minis li i debout dan sa senaryo, pou pouse ki tou bann rekomandasyon i ganny fer.

 

Konmsi ki nou kapab asire poudir i annan sekirite maritime dan Sesel. Akoz nou antoure ek lanmer e tou sa bann tranzaksyon ki deroule lo lanmer.

E finalman Mr Speaker, Minis in dir pli boner ki in anvoy sa rapor kot Lapolis avek SMSA. E pou demann zot si zot pou kapab fer further investigation.  Ki mannyer Minis i eksplike, ki i pran en rapor preliminer pou anvoy kot Lapolis pou fer rapor? Pour mwan i kontrandi totalman avek larepons ki in donnen lo kestyon Onorab Gill. Ki ou pa kapab servi en rapor preliminer Ankour par egzanp, selman nou ou le ki Lapolis i fer investigation further lo la. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mersi Mr Speaker. Minis pa kapab donn lord Komisyoner si i pou fer investigation ouswa non.   Sa ki mon ti a voudre dir avek Onorab se ki Lapolis ti deza on site ler ti annan sa lensidan son lannmen lo Coetivy. Alor zot ti deza enplike dan serten travay ki zot, zot ti pe fer ki i annan direkteman pou fer avek zot travay an partikilye. E konman bann Lazans definitivman si i annan bann lenformasyon nou donn zot. Me  desizyon si pou fer investigation ouswa non, i pirman reste avek Lapolis e non pa Minis responsab pou transpor.

2enm keksoz konsernan Minister ki son rol, we ll i annan bann diferan konvansyon ki nou’n sinyen. E i annan lorganizasyon ki dil avek Maritim IMO  – International Maritim Organization plus bann plizyer lezot konvansyon ki nou, nou form parti e ki nou’n siny bann plizyer Lagreman. E sa bann konvansyon e sa bann lorganizasyon i ed nou pour nou kapab met an plas bann striktir, bann prosedir, bann guideline, bann standar pou fer sir ki safety dan delo sale Sesel e menm bann bato ki antre ki anba nou paviyon i ganny aplike.

E konman Minis mon travay tre pros ek PS avek SPA, SMSA e osi ek sa Board pou fer sir pou dir nou revwar tou sa bann diferan Lagreman ki nou’n fer e vwar kote i annan bann lakin. E ler mon ti fer mon premye entervansyon ki Leader Lopozisyon ti demann mwan mon ti dir pou annan en lalis keksoz ki nou pe fer an tou ti annan 11. Ki nou pe fer pour nou adres sa bann keksoz.  E sa nou pe fer atraver nou bann meeting ki nou zwenn – bann diskisyon ki nou’n fer.

E nou’n vwar pou dir vwal baze lo bann rapor ki nou’n fer vwala kot bann lakin ki i ete vwala kot bann mankman i ete. E se sa  repons ki nou pou fer, pou fer sir sa bann keksoz i ganny fer.  E avan sa bann guidelines i zis egziste; par egzanp pou dangerous goods guidelines i egziste. Me selman akoz i pa anba Lalwa i napa ledan.  Prezan ki nou bezwen fer, se fer sir nou met Lalwa an plas ki rekonnet sa bann guidelines  ek sa bann standar ki nou fer.  Ki dan en fason ki si en dimoun i pa swiv, definitivman i pou kas Lalwa.

E la bann penalties ek fines i  a kapab apply, ki pa le ka la konmela.  Alor se sa bann travay ki nou pe fer, pou fer sir pou dir dimoun i pa zis vwar sa bann guidelines me selman zot pa servi li dan la fason ki zot devret ganny servi. Nou le poudir dimoun i rekonnet e i respekte sa bann lareg ki ganny mete an plas.

Konsernan lekel body ki responsab pou safety, pour search and rescue. Me selman SMSA parey mon’n dir ou i annan 14 dimoun, e li konman sa body i sa cordinating body.  Savedir ler i annan en keksoz ki arive dan delo sale premye lorganizasyon ki ganny enformen se DG – SMSA.  E li i napa bato, i napa avyon, i napa tou sa bann lenstriman son partner ki i travay tre pros avek se Coast Guard.

E kot Coast Guard zot annan en sant konmann kot zot asize ansanm, kot zot travay ansanm pou fer sir pou dir zot kordin tou bann travay ki annan pou fer avek search and rescue.  E laplipar  zot larzan ki zot gannyen pou finans sa bann travay i sorti anba c Contingency Fund. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ava donn en dernyen kestyon Onorab De Commarmond, avan nou retourn lo loter kestyon Onorab Ramkalawan. Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMARDMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab konfirm ek nou Lasanble etandonnen bann mankman ki li menm i fer, en lalis ki li menm li in dir nou. Eski prezan la zot pou ekrir – sa Board pou ekrir sa bann antite enkli sa bann prizonnyen osi, zot pa’n konsilte ditou sa bann prizonnyen ki ti premye lo scene laba, pou ede ek zot rapor?  Eski prezan pou annan en lot rapor ki pou ganny fer ? Eski sa lot rapor petet pou ganny fer apre ki zot apwent en nouvo Board pou fer li ? Ouswa menm Board pou fer nouvo rapor?  Ki mannyer konmsi i pou ete? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mr Speaker parey mon’n dir wi, i pou annan en lot rapor ki pou bezwen sorti.  E sa i pou ganny  fer apre ki tou dimoun in ganny konsilte ki santi ki soz.  E ki mwan osi mon’n deza demann Chairman Board pou ekrir. Pour ekrir sa bann organizasyon e demann zot pou fer sa bann kontribisyon an ekri.

Akoz mon konpran in koz ek zot, me selman nou bezwen fer ki keksoz i formel. I  an black and white ; ki dan en fason ki demen personn pa kapab dir mon pa’n ganny kontakte ; ouswa ou demann mwan sa ou pa ti demann mwan sa.  Be ler keksoz i an ekri, tou dimoun i konnen ki tel dat ti annan en let ki sorti  t al kot Msye entel, ki’n demann li pou fer son kontribisyon. E mwan osi mon ti a kontan servi sa loportinite pou lans lapel ankor.

Bann ki annan lenformasyon konsernan sa case, pou apros devan, edonn Board sa lenformasyon ki korek. Ki a lafen nou ava annan en rapor ki reflekte egzakteman ki ti arive, ouswa pli pre posib ek sa lensidan ki ti arive Coetivy avek Seahorse 26 Out.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Lo kestyon Board mon krwar ti en 2enm kestyon ki Onorab ti demande. Minis.

 

MINISTER DIDIER DOGLEY

Mon pa krwar la anse moman nou devret sanz Board.  Mon krwar nou bezwen donn Board loportinite pou fini sa travay ki zot in konmanse. Akoz zot in konmans en travay, les zot fini. Ler nou ava’n fini la apre nou ava war poudir si zot in serye pou dir, mon pa war lesansyel pou sanz dimoun. Akoz mon konnen poudir i annan dimoun ki tre konpetan lo sa Board ki annan sa bann kalifikasyon neseser pou fer sa louvraz, me aprezan nou bezwen donn zot loportinite pou zot prouv zot lekor e fer en keksoz ki byen. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Non dernyen mon pou donn loter kestyon, Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker …

 

(Interruption)

 

 

MR SPEAKER

Non, non, non. Order! Onorab Ferrari, Onorab Gill. Onorab Ramkalawan laparol i pou ou.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mersi bokou pou donn mwan sa dernyen parol. Apre ki mon’n ekout sa sesyon kestyon bomaten mon sorry pou dir avek Minis ou pa konn ou Lalwa1 Sa lenvestigasyon ti ganny fer anba Seksyon 170 – lo paz 2 i mete klerman. Lenvestigasyon ti ganny fer anba Seksyon 170 of the Merchant Shipping Act. E letan ou al regard 170 ki la devan mwan se ki le moman ki ou’n donn – in ariv en lensidan in ariv en lensidan swa ki dimoun in mor oubyen in annan serious injury – The Marine Investigation Board i ganny etabli.  E apre sa, sa Board la letan i fini son rapor, i donn sa avek Minis anba 171. Sa lenvestigasyon pa’n ganny fer anba 204!

204 ki ou prezant en pre-eliminary report.  E mon ti ava kontan Minis avek ou bann dimoun ou fer sa …  E sa ki sa Board in fer, malgre ki Onorab De Commarmond in dekrir zot konman enkonpetan, mon pa kontan sa mo enkonpetan.

Sa Board in fer egzakteman sa ki i devret fer anba 170. Alors annou pa vin koz lo lenkonpetans – annou konn byen Lalwa ki mannyer i été.  E sa ki Minis pe dir konsernan 2enm rapor ensidswit tousala sorry i pa egziste anba 170.  Anba 170 letan Board i prezant son rapor i apel final !  E se pour sa rezon ki dan let ti servi sa mo final parski i ti final.

Mr Speaker sa ki nou’n war la bomaten, e letan nou pe regard tousala, e Minis  letan i pe dir in prezant rapor avek Lapolis ensidswit ; ou prezant en rapor preliminer ek Lapolis ou prezant en rapor final ek Lapolis e non pa bann soz preliminer. Mr Speaker i vreman sad, sa ki’n arive la, mon zwenn Onorab Gill letan i pe koz lo bann fanmir, parske lo tou sa bann konfizyon ki pe arive ,fanmir pe soufer plis.

Eski Seahorse ti’n ganny konstri pou li – ti’n ganny permisyon pour li anmenn fuel?  Sa i en premye kestyon ? E larepons se non.  Parske fuel ou pa met li lo deck.  Fuel ou met li under deck.  SMSA i konnen tousala.

Dezyenmman Mr Speaker SMSA letan ou pe regard rapor, rapor i mete klerman ki pou dir SEYPEC li i pa servi sa bann containers pour li fuel. Selman letan i al laba i met fuel dan bann containers ki li, li menm li e pwen No. 2 dan bann findings i dir, ‘’SEYPEC sa the distributor of petroleum fuel should not have loaded Mogas in IBCs.

Savedir la nou war osi SEYPEC tou i annan en rol pou zwe ladan.  I dir, ‘’It is to be noted this practice is not acceptable in their depot.’’ Laba kot zot, zot pa fer?  Selman letan zot al laba zot fer?  En pwa – de mezir! Mr Speaker blanm i ganny mete lo kaptenn.

Konman finding No.1;’’ the onus is on the master of the vessel to ensure the cargo is properly loaded and stowed.’’ Mwan mon anvi dir fodre pa ki nou zet kaptenn anba bis, kaptenn pa devret al anba bis akoz kaptenn i fer en travay e apre sa i sipoze annan en lo Lotorite ki vin regard li pou rektifye si i fer sa ki byen e sa se SMSA! SMSA in fail sa bann dimoun! In fail pep Seselwa! In fail sa bann fanmir ki zot byenneme in mor ozordi.

Mr Speaker e dan milye tousala ki nou pe war, menm si zot pe dir lasirans sa dokiman pa kapab ganny servi konman lasirans be dapre ou Lasirans pa pou al regarde tousala? Lasirans li i pa pou anvoy son investigator? Rapor in la, lasirans pa pou servi sa konman en mwayen?

E  Mr Speaker se pour sa rezon ki IDC pe met zot Ankour pour rod judicial review. Parski sel fason e Minis tou sa bann zafer2 rapor i totalman fo!  Akoz anba 170 rapor i ganny met lo ou latab.

E mon ava – ok i dir avek ou klerman lo letan rapor i ganny mete nou ava regard tou sa bann Seksyon apropriye ki Minis, kote Minis i kapab anvoy son rapor ok – i kapab liste sa anvoy kot, i kapab si li i anvi donn fanmir, donn isi donn laba.  Ok si li i anvi.  Me rapor i final anba 170! Mon ti ava kontan ou montre mwan kote ki dir ‘’preliminer’’ anba 170 e 171.

Mr Speaker avek tousala eski Minis i kapab dir avek nou, e letan nou ‘n ekout sa senfoni – sa litany, bann defo – bann fot ki’n arive lo son search and rescue tousala, eski Lasirans dan ou lopinyon, i pou pey konpansasyon pour ki fanmir sa bann dimoun omwen zot a kapab ganny en 5sou pour zot kapab aste en fler pisanli pou met lo latonm zot byenneme?

Oubyen eski avek tou sa bann litani defo ki’n arive, pa pou ganny nanryen e bann fanmir pou zis mars avek larm dan zot lizye? E Mr Speaker mon ti ava kontan dir ki avek tou sa litani ki nou’n tande, be i kler ki poudir nou annan nou en gro problenm! E mwan mon met tou sa bann problem linefikasite kare kot lipye Msye Faure konman Prezidan sa pei akoz ziska aprezan i pa ankor dir nanryen ni lo sa rapor, nanryen, nanryen, nanryen e si i annan 4 dimoun ki’n mor. E gran mersi Mr Gappy li in kapab naze – Be konmsi nou pa pran lavi dimoun serye? Depi lanbarkasyon sa bann, depi loading, ziska rescue operation tousala fail partou kote! Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis komanter?

 

MINISTER DIDER DOGLEY

Mr Speaker, prosedir pou swiv i la kot SMSA, i la kot SPA a guidelines pour bann bato swiv letan zot annan dangerous goods i an plas. Gouvernman in met bann sistenm an plas.  Si i annan bann endividi ki fail dan zot louvraz nou blanm Msye Faure, blanm striktir, blanm  tou sord kalite dimoun pou fer zot vin viktim viktim keksoz ki lezot dimoun ki’n  fail pou fer zot louvraz ki mannyer i ete.

Lasirans i pou bezwen fer son prop investigation li menm parey Lapolis si i le fer i bezwen fer li menm. Prosedir parey mon’n eksplike pour sa investigation ki i pe ganny fer par MAIB, i baze senpleman pour idantifye egzakteman kwa ki’n koz sa lensidan, ki nou’n vwar in arive an Out 2019. E pour le moman parey mon’n dir a plizyer repriz nou napa tou bann detay pour nou blanm Msye entel, blanm entel ouswa blanm madanm entel.

Nou bezwen fini sa travay ki nou’n konmanse pou fer sir nou etablir bann fe e ki enn fwa pour tou, tou dimoun i ava konnen egzakteman ki ti arive le 26 Out 2018.

An plis ler mon’n regard Lalwa, mwan mon pa en avoka, mon pa pe dir pou dir mon en avoka, me ler mon lir la anba seksyon 172 (2) as follows,’’… where an enquiry has been held the MAIB or the person who held it, shall make a report in writing of the findings to the Minister who may make a copy of the report available.’’

Now sa Lalwa pa dir ou si ou pou fer preliminary si ou pou fer, si kwa. I dir ou bezwen annan en rapor in writing.

 

(Off-Mic)

 

MINISTER DIDER DOGLEY

Ya be nou pa ankor arive lo final report, sa Lalwa pa spesifye Onorab.  I pa spesifye.  Mon pa pe dir mon avoka, e sa knowledge ki mwan mon annan,  pour mwan i pa dir konkretman poudir ou pa ganny drwa fer en preliminary report apre final report. I pa mete ladan.  I pa mete

 

MR SPEAKER

Order!

 

MINISTER DIDER DOGLEY

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou pou konklir sa Sesyon. Vitman Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, Minis pa pe, mwan osi mon pa en avoka ,me selman, akoz ki ou Merchant Shippping Act i fer referans avek 204? 204 i sel landrwa ki sa mo ‘’preliminary’’ i ganny mete. Se parski anba 170 letan MAIB i prezant son rapor, se son rapor final ki ganny prezante! E Mr Speaker, Minis pe dir nou bezwen mansyonn Msye Faure, sanmenm sa ki apel responsabilite L’Angleterre letan en tren i fer aksidan Southhall son Minis Transpor ki demisyonnen! E sa ki nou pe war la ozordi, e finalman en Gouvernman i tonbe, akoz bann dimoun anba li pa’n fer sa ki in fer akoz the buck stops at the President’s feet!

E Mr Speaker, finalman konmsi sak fwa nou diskit Bidze SMSA, nou soz nou ganny problenm.  Se akoz bann problenm koumsa parski ziska aprezan nou pe trouv tro bokou len..kon..pe..tans ! Se sa ki fer nou ankoler, e la dan sa ka se zis lenkonpetans ki nou pe war!  Mersi bokou!

 

MR SPEAKER   

Mersi Onorab.  Bon nou pou konklir Sesyon kestyon PNQ avek Minis bomaten. Zis pou note Minis, i annan 4 keksoz ki Lasanble Nasyonal in demande; sa se bann prosedir bann dokiman – ‘’Prosedir pour load bann dangerous goods lo bann bato’’;

‘’Prosedir pour transport fuel lo bato’’ e kopi ‘’Rapor Lenspeksyon’’ sa zofisye SMSA ki’n fer lo Seahorse. E Non sa zofisye osi tou i ava enkli dan sa dokiman, ok sa pour bann demann ki Lasanble Nasyonal in fer la bomaten from both sides of the Chamber. Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker zis pour mwan dir ki sa dernyen dokiman ki nou pe demande la zafer sa zofisye pou napa; akoz ti ‘’NAPA ‘’okenn zofisye SMSA ki ti enspekte okenn keksoz lo sa bato Seahorse avan ki i ti ale!

 

MR SPEAKER

Nou ava regarde.  Nou’n fer demann avek Minis ek son delegasyon.  Bon avek sa mon ti a kontan remersi Minis avek son delegasyon e nou swete ki dan en dele letan vreman, vreman pros, nou a kapab ganny sa bann dokiman.

Mwan osi mon ti a kontan prezant mon leskiz avek Minis Adam – Minis Lasante ek son delegasyon ki’n depi 9.30 bomaten in la in pare.  Me an vi la fason ki sa Sesyon kestyon in ale and all that, mon’n pa’n kapab aret sa sesyon pli boner, akoz ti annan en pti pe konfizyon ki’n ganny eksprimen lo tou le de latab ki nou ti anvi en pti pe plis leklersisman.                                So nou pou Break e nou ava pran en tea break 20 minit.  So, dan 11.35  koumsa nou ava retournen, pour nou kapab pran kestyon pour Minis pour Lasante e apre midi nou ava kontinyen avek Question Time pour Minis Charlette. Nou ava break e nou retournen 11. 35.

 

(BREAK)

 

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava repran nou travay.  Bon ava dir bonzour e welcome Minis Jean-Paul Adam Minis responsab pou Lasante ki ganny akonpannyen par Dr Danny Louange CEO pou Health Care Agency Dr Loren Reginald ki Special Adviser to the Minister e Dr Danny Louange General Director Public Health. E Mr Marty Vidot  ki personal assistant Minis.  Minis bonzour e welcome dan Lasanble e ankor enn fwa lo mon kote from the the Chair Minister mon prezant ou avek ou delegasyon lekskiz pou sa pti retar ki nou’n gannyen e sa moman ki ou‘n atan pou ou vin reponn ou         kestyon.

Bon nou ava pas direkteman mon ava donn laparol Onorab  Sophola pou li demann son kestyon.  Onorab.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour ti Manm Onorab.   E tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki mezir ki Minister Lasante pe met an plas pandan ki zot pe esper konstriksyon nouvo Lopital lo La Digue, pou met en incinerator, pou ki sa lensidan ki ti arive le 28 Zanvye pa repet ankor.  E dezyenmman eski Minis eski ou kapab eksplik sa Lasanble, ki protokol ki travayer lasante an zeneral e travayer Lasante an partikilye i bezwen swiv kan en tal sityasyon i arive?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sophola.  Mon a donn laparol Minis Adam.

Minister.

 

MINIS JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker tou bann        Manm Onorab e tou bann dimoun ki pe swiv nou ozordi.  I en en plezir pou nou vin ankor enn fwa pou nou kapab koz lo bann size enportan pou Sekter Lasante. E nou remersye Onorab osi pou sa kestyon ki permet nou donn bann nouvo lenformasyon baze lo lenvestigasyon ki nou’n fer lo sa lensidan.

Parey  nou konnen lensidan ki ti arive le 28 Zanvye i konsern en madanm, ki ti raport kot Lopital La Digue e ki ti sibir en pert son pti baba, ki ti en fetis.  Dan bann prosedir Lazans Swen Lasante normalman letan en pert i arive Mahe oubyen Praslin, sa fetis i ganny brile dan ensinerater.  Vi ki napa en incinerator  La Digue in dan pratik la Digue, pou anter sa pti baba konvenab.  Sa  i ganny prevwar dan Polisi e gidans lo Prevansyon e Kontrol  lenfeksyon pou bann travayer lasante, e i annan  en manual  ki lo sa size ki bann travay lasante i travay avek. Dan sityasyon  La Digue bann lanterman  bann fetis dan sa kalite sityasyon, in en pratik ki kapab swiv depi en bon pe letan.

Dan serten ka osi dan lespas bann fetis i ganny anvoye lo bato Praslin.  I annan menm ka kot in ganny anvoye Mahe pou ganny brile dan en ensinerater.  Dan serten ka in ganny raporte dan lepase ki in annan serten rezistans par bann operater bato, e sa i rezon osi akoz sa bann fetis ti ganny antere La Digue menm.

E parey mon’n dir   dan prosedir in deza prevwar sa fezab tan ki sa i ganny fer an konformite avek sa protokol ki an plas.  Byensir nou tou, nou ti konsernen letan nou ti vwar sa video ki ti ganny montre letan nou vwar sa fetis pe ganny antere.

E dan bann  lenvestigasyon i kler ki sa  prosedir ki ganny servi i pa reflekte  lafason ki sa prosedir i devret ganny fer menm si parey mon’n dir i sa fetis i kapab  ganny antere.

Swivan sa lenvestigasyon nou’n adopte plizyer mezir pou adres bann konsern ki’n monte.

Bi sa lenvestigasyon se   pou vwar si bann travayer lasante in met sa bann prosedir an plas an se ki konsern swen pou pasyan, e osi demars pou anter sa fetis.

Sa lenvestigasyon in paran kont gidans parey mon’n dir sas dokiman – gidans  pou  prevansyon e kontrol lenfeksyon e son tit an Angle i Infection Control Policies and Guidelines Manual for Health Workers.

An se ki konsern swen ki sa pasyan in resevwar sa tretman ti apropriye pou son kondisyon e pasyan ki ganny transfer Mahe pou asire ki ti napa pli konplikasyon. Sa rapor in fer sorti ki letan lenstriksyon ti ganny donnen avek sa porter pou anter sa fetis, parey ti dan prosedir La Digue sa porter, pa ti  ganny ase detay e lenstriksyon lo prosedir pou swiv pou  li fer sa prosedir.  Ti kler osi ki i ti mank serten sipervizyon dan sa aksyon. Lefe ki sa lensidan ti ganny filmen i osi an kontravansyon avek Kod Kondwit pou bann profesyonnel e servis lasante.  Swivan sa lensidan nou’n revwar bann prosedir pou bann tel sityasyon e nou’n met an plans bann gidans kler e prosedir pou swiv e an se ki konsern La Digue spesifikman tou restan anatomi imen enkli fetis pou ganny met dan sak apropriye e pou ganny garde dan chiller kot Lakaz Mor La Digue ziska ler i a kapab ganny transfere Praslin pou ganny brile kot ensinerater. Laranzman in ganny fer avek en lakonpannyen bato pou fer sa transfer letan i apropriye.  E tou sa bann eleman i an plas.

An plis ki sa nou pe viz  fer transformasyon formasyon lo bann  aplikasyon, gidans lo Polisi prevansyon en kontrol lenfeksyon e osi lo ranforsman  lentegralite swivi  pour bann manman ansent.

An se ki konsern nesesite pou annan ensinerater lo La Digue, nou’n fer en revi pou evalye posibilite pou enkli sa fasilite  dan nouvo  Lopital La Digue. Aktyelman  lakantite materyo ki bezwen ganny brile  sorti La Digue i pa bokou. E bezwen lo lenformasyon ki nou annan, i pa pou ase pou fer ensinerater lo La Digue ekonomik.

La Digue an mwayen i  pe transport apepre 10 bwat diferan materyo; i pa zis bann materyo anatomi imen.  I osi parey bann sereng eksetera  pou ganny brile Praslin me son pwa i pa bokou.

Annefe ensinerater Praslin i ganny servi zis apepre tou le 2 semenn  e i bril tou bann materyo ki sorti Praslin ek la Digue.   E an zeneral sak fwa sa ensinerater i ganny servi i pe bril mwen ki 60 kilogranm parfwa.  E i pran sa ensinerater  apepre 1erdtan pou bril sa kantite materyo.

Mr Speaker nou pe osi sa lannen bouze lo nou proze Lopital pou La Digue, e parey zot tou zot konnen i annan R5.6milyon dan Bidze pou 2019.

Tender pou sa total Kontra Zesyon  in fini konplete e nou deza annan en konsep pou sa Lopital ki baze lo 2 batiman ki pou konstri  lo sit aktyel kot Logan Hospital.  E letan sa konsiltan pou travay pli detaye, pou soumet son plan  final, nou ava demann li pou regard pli an detay bann statistik otour materyo ki bezwen ganny brile e si i pou neseser pou annan en e ensinerater spesifikman lo La Digue.  Me baze lo lenformasyon ki nou annan aktyelman, nou santi ki sa i kapab ganny adrese dan en fason adekwa, atraver sa prosedir ki nou’n met an plas swivan sa lenvestigasyon.

Nou remersye Manm Onorab pou sa kestyon e pe donn sa loportinite pou eksplik bann  mezir ki nou’n pran pou adres sa sityasyon.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker. Minis nou’n koz Mahe, Praslin avek La Digue e Silhouette osi nou konnen ki i annan bokou zabitan laba, e ki pou arive lo Silhouette?

E si sa incinerator lo Praslin i tonm en panne, eski outou keksoz zou bezwen al lo Mahe? Eski prosedir ou Minister pe fer dan sa letan ki napa en dele ler sa keksoz i arive? E sa bann prosedir osi konmsi pou  la Digue kan ki pou komans ganny met anmars?  E eski tou keksoz pe ganny fer ek met bato, resipyan apropriye i la e  kan ki i pou vin pare?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker. Mersi Onorab.    An se ki konsern Silhouette prosedir ki deza an plas se ki tou bann materyo i ganny transporter Mahe pou ganny brile dan ensinerater.  E deza lakantite sorti Silhouette i vreman limite. An se ki konsern Praslin e an se ki konsern         Mahe, alor lo sa risk si ensinerater Praslin i pa marse.  Prosedir ki an plas se ki nou anvoy materyo Mahe.  E i ti enportan pou nou annan osi sa ensinerater lo Praslin akoz zisteman li osi i vin en sipor pou Mahe, si a en moman par egzanp nou annan en problenm ek sa enn Mahe, nou kapab osi servi sa enn lo Praslin.

An se ki konsern stokaz bann materyo avan ki i pas dan ensinerater, i annan diferan materyo e sakenn i annan son protokol. Alor par egzanp pou en keksoz ki – en materyo anatomik imen, sa byensir nou kapab gard li dan chiller e sa i ganny prevwar dan lakaz mor ziska ler o moman ki i kapab ganny transporte.

Menm si i ariv Praslin menm si i pa ganny brile deswit, i ganny mete dan Lakaz Mor ziska ler i ganny brile.  Me sa byensir i diferan konpare ek lezot keksoz ki pas dan en ensinerater – sa i  enkli par egzanp bann sereng, ki li i bezwen ganny garde dan en bwat spesifik ki pou bann sharps – mon  krwar ban dimoun ki konn  bann prosedir lasante i konn sa. E ziska ler i kapab pas dan ensinerater. Alors sa bann diferan eleman i annan son diferan protokol.

Eski mwan Onorab si ou kapab zis fer mwan mazin en pti pe dernyen parti ou kestyon. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Mini.  Onorab.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Minis sa nouvo prosedir ki ou’n koze sirtou pou La Digue pou ganny met an mars; par egzanp avek met bato si negosyasyon in ganny fer? Si resipyan ki transport sa in pare e tou lezot keksoz ki asosye avek?  Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Onorab.  Ekskiz mwan si mon ‘n manm en pti bout. Sa bann prosedir i deza an plas. Nou’n bouz devan e parey ou konnen sa bann lakantite lensidan pa ariv souvan, me sa rapor in fini terminen. E nou’n endik avek travayer lasante La Digue lo sa prosedir ki zot bezwen swiv e sa i enkli osi  bann resipyan ki bezwen ganny  servi  transport sa bann materyo.

E parey mon’n eksplike resipyan i diferan pou par egzanp annan serten konpare avek bann materyo anatomik imen e sa i deza an plas.

E osi konsernan laranzman pou transport lo bato osi, sa i deza an plas.  Sel keksoz ki i reste pou nou fer se pou nou kontinyen avek sa ranforsman formasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Mins. Onorab Clive Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis. Bonzour tou Manm Koleg Onorab.  Mr Speaker mon premye kestyon pou Mini. Minis in fer referans ek sa incinerator Praslin e lakantite waste ki i brile. Mon anvi demann Minis byen detay lo tou bann lakantite waste ki sa incenerator pe brile Praslin an relasyon ek sa bann fakter emisyon ki i large?

E mon 2enm kestyon, mon pe demann Minis apard  sa lensidan ki ti arive an referans  avek kestyon le 28 Zanvye, eski Minis i annan okenn statistik konbyen fetis oubyen bann anatomi ki’n ganny antere La Digue, oubyen dan vizinite Lopital an referans avek sa lensidan ki’n arive?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi onorab. Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab. Sa ki ganny servi dan sa ensinerater i larzman  a ki nou  konsider – sa ki nou apel an Angle medical waste. Byensir ladan ou annan lamazorite i bann keksoz parey sereng oubyen bann materyo ki’n ganny servi avek en pasyan spesifik – ki bann dressings par egzanp e i bann keksoz koumsa.

Lakantite ki bann materyo anatomik imen, i vreman, vreman limite.  Napa bokou. I bann ka kot par egzanp i annan en pert parey nou dir an Angle en miscarriage oubyen i annan en lavortman ki’n ganny fer swa ki’n arive natirelman, oubyen malerezman parfwa kot i annan lenterferans. E alor dan lamazorite ka i vreman limite.

Statistik ki mon annan pou 2018, se ki i annan 7 lensidan an 2018 kot ti annan swa en pret savedir en miscarriage or partial miscarriage, oubyen en lavortman en kalite ou en lot.   Alor i annan 7 ka an 2018.

Pour bann lannen presedan, mon napa statistik la avek mwan me nou ava kapab rode. Me an bref sa i statistik ki nou annan. Mersi.

 

MR SEAPERK

Mersi Minis.  Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek son lekip. Minis ou’n dir ki bann medical waste i ganny raport Praslin ou ganny brile dan incinerator. Eski sa i osi enkli bann lezot parti lekor ki’n ganny amputated?  Eski Minis osi i kapab – i annan raport ki dan lepase serten bann medical waste in ganny zete lo landfill. Eski i annan bann lot mwayen ankor ki zot depoz – ki zot debaras a sa bann medical waste apard ki anvoy Praslin? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi onorab. Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  Pou fer kler ki bann prosedir medical pou bann amputations pa fer lo Praslin.  Si i annan en pasyon ki bezwen amputation nou anvoy li Mahe.  Bon petet ou annan en aksidan – petet ki’n arive – en keksoz koumsa me i vreman rar –   i pa bokou.   E nou prosedir se touzour sa bann materyo i bezwen ganny anvoye dan ensinerater. Prosedir ki an plas i koumsa. Mwan mon pa’n ganny okenn rapor ki sa in ganny anvoye dan landfill.  Alor mon pa krwar poudir sa i en realite.  Me si ou annan lenformasyon ki Onorab ou ava donn nou e nou ava fer lenvestigasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker pou konpran tre byen larepons Minis an relasyon avek usage en incinerator, me eski i pa ti ava pli konvenab ki petet Minister Lasanble i regard dan fer resers lo bann pti unit en ensinerater ki kapab pran – ki pa neseserman pran en gro load me ki kapab pran load, ki Lopital Logan i provide, pou avoid ki i annan okenn transhipment okenn medical waste ki sorti La Digue ki pou al okenn lezot landrwa.  Efektivman cut-off okenn posibilite.

Mon pa pe dir ki bann protokol an plas pa pe ganny swiv, me i koup okenn posibilite ki kapab annan en onward transmission of en lenfeksyon, si par egzanp en keksoz i arive sa protokol oubyen dan sa prosedir, i annan en breakdown ki arive.

Eski i pa posib? Akoz aparaman sa bann ensinerater ki pli pti – bann pti unit i pa kout sitan ser.  E i annan available.  Mon pa eksper mon pe regard online mon vwar poudir i annan.  So eski sa i en opsyon ki zot in konsidere?  E petet pa ti ava bon pou koman en solisyon lonterm, pou annan   sa ensinerater lo La Digue atase ek Logan Hospital?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi bokou Onorab. An se ki konsern sa propozisyon, nou toultan anvi byensir fer le meyer.  E an se konsern en ensinerasyon pou bril sa bann lakantite materyo, i touzour le meyer solisyon.  Me menm dan bann pei devlope – bann pei pli avanse, zot annan bann sant lasante parfwa ki dan bann landrwa izole, kot nou napa sa kapasite pou fer  en keksoz  brile.

E alor se pour sa nou bann protokol Nasyonal, ki sa gidans pou bann travayer lasante lo prevansyon e kontrol lenfeksyon i baze lo en dokiman enternasyonal.  E alors se pou sa ki nou annan sa previzyon par egzanp dan bann ka parey La Digue.  E dan sa dokiman i osi prevwar bann kondisyon transpor. I osi prevwar bann eleman ki ou bezwen met an plas pou transport li par egzanp lo  dan en transpor teres – dan en veikil oubyen  osi si ou bezwen transport li dan bato.

        Me byensir sityasyon bann zil se souvan ki parfwa ou bezwen annan parey nou dir an Angle bann redundancies.  Definitivman baze lo statistik ki nou annan, ekonomikman i pa pou neseserman fer sans.  Me sa ki nou pou demann sa konsiltan pou fer letan i pe regard  nouvo  proze lopital, se pou regard vizavi protokol ki an plas; eski i pou vo lapenn pou nou annan en ensinerater koman en eleman, ki pou permet nou pli byen swiv meyer pratik posib? Alor nou pou kontinyen regard sa koman en opsyon, me sa pou depandan byensir lo son vyabilite e osi larzan ki disponib.  

Akoz menm si i relativman  bann ensinerater i pa kout ser, lafason  mannyer mon konpran i   kanmenm pe rapros  dan R100mil.  E nou tou nou konnen larzan i presye;  e  parfwa i en  pe difisil.  Me nou pou demann sa konsiltan pou regard sa kestyon dan en fason aprofondi. Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker e bonzour Minis ek ou delegasyon.  Minis mon ti a kontan demann ou si avek sa lensidan ki’n arive si ou satisfe ki parey Angle i dir the lesson has been learnt e ki tou bann anplwaye Minister Lasante ki ti involve, si zot in ganny zot tour koz avek – zot in ganny interviewed – reprimande si fodre – well felisite si fodre – si tousala in ganny fer pou fer sir ki tou dimoun i byen konpran natir sa problenm – son konfidansyalite avek?  Mon pe demann sa kestyon Minis akoz malerezman mon fek vwar lo rezo sosyal en asistan ners dan Lopital Sesel ki pe eksplike ki mannyer i ti benny defen Msye Rene  …

 

 

MR SPEAKER

… Onorab … Onorab …

 

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

… ki mannyer i ti kouver li avek en lenz rouz …

 

MR SPEAKER

… Onorab … Onorab …

 

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

… konmsi bann keksoz konmsi ki…

 

 

MR SPEAKER

.. Onorab ok ou’n demann ou kestyon annou pa al dan bann detay.  Ok?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non mon ti zis lo sa kestyon konfidansyalite. Mon ava fer Minis ganny sa rapor konmsi zis pou nou vwar.   Me vi ki sa i premyer kestyon.  Mon 2enm kestyon vi ki nou vin dan en pti kominote Minis, a sak fwa ki i annan en lensidan koumsa ki arive, bann dimoun i resanti sa dan en fason personnel parey – e nou’n vwar osi Mr Speaker – avek ou permisyon – serten lenformasyon ki sorti kot bann MNA ki sipoze en pe pli etik, pou akiz en asistan ners  La Digue konmkwa li ki ti responsab pou tou sa bann keksoz!  Konmsi dir nou Minis eski i tou bann dimoun – ou  satisfe  ki tou sa bann dimoun – tou bann ners in ganny byen – zot in byen ganny interviewed e zot in byen konpran? 

        E mon kestyon, se eski i annan okenn asistan ners ki ti ganny akize – ki’n ganny pini akoz sa lensidan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.   Dan en fason kler e direk Onorab  in demande si  nou’n aprann bann leson avek sa lensidan.  E  mon  la en panse se wi.  E atraver sa rapor  ki nou’n fer – sa lenvestigasyon tou bann dimoun  ki ti enplike in ganny konsey – zot in ganny gide e dan serten ka zot in ganny montre klerman ki kote zot pa’n an konformite avek lekspektasyon servis lasante e vizavi bann protokol ki an plas.

Akoz sa bann protokol i kler e tou travayer lasante i devret konnen.  I vre ki parey mon’n dir dan mon lentervansyon lo komansman, se ki par egzanp enn bann defayans se letan sa porter ki’n ganny demande pou fer sa travay, li petet i pa ti’n ganny sa gidans ki ti neseser, avan ki i fer sa travay e swivan sa in ganny sa briefing ki neseser.

An se ki konsern aksyon disipliner; alor premye eleman ki pa akseptab se pou filmen en lensidan ki otour en prosedir medikal.  Akoz en fetis ki rezilta en pert i swivan en prosedir medikal.

Alor nenport ki travayer lasante, menm si sa travayer lasante ki la dan sa ka pa ti en ners – pa ti en dokter, me kanmenm i en travayer ki travay dan domenn lasante, i bezwen respekte sa prensip konfidansyalite dan  lasante. E osi pou respekte bann prosedir e osi dinyite bann prosedir medikal.

An se ki konsern sa ward assistant ki ti filmen, i nepli travay avek Lazans Swen Lasante. I ti en dimoun ki ti’n ganny anplwayer atraver Cleaners Corporative e i nepli pe travay avek nou.

An se ki konsern  travayer lasante tou dimoun ki ti enplike an se ki konsern bann  ners, bann fanmsaz, an se ki konsern sa porter, an se ki konsern tou bann travayer La Digue, zot ti’n ganny en debriefing kot nou’n demann zot osi bann eleman ki bezwen ganny amelyore.  Sa ki sa lensidan in montre nou.

E mon kapab dir ki byensir in annan eleman ki nou pa satisfe anver lafason ki zot in adres sa size, me nou annan konfyans dan zot lentegrite koman bann profesyonnel medikal.  E nou’n fer le neseser pou zot konpran bann eleman ki bezwen ganny adrese a lavenir.

E parey mon’n dir dan mon lentervansyon avan, ki nou’n met en plas en nouvo gidans kler, lo lafason  ki  en tel sityasyon i bezwen ganny adrese a lavenir.  Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Minis baze lo bann larepons ki ou pe donnen. Ou‘n fer mansyon ki ti annan en porter ki ti ganny involve ladan, eski dan sa nouvo manual ki zot pe met an plas dan prosedir protokol dispozisyon bann fetis ouswa bann lezot remains, eski zot pe   konsider ki bann staff medikal profesyonnel, ki handle bann sityasyon parey, e ki i ava annan proper recording – premyerman. E dezyenmman kot si i annan okenn lensidan ki a lavenir ki ava arive i ava annan bann prosedir accountability ki a evite ki ledwa i koumsa isi, laba. Eski zot pe konsider sa dan sa nouvo manual prosedir?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Onorab.   Lapros accountability i santral dan Lasante.  E pou nou kler, deza dan nou prosesis ki nou annan ki letan nou’n fer sa lenvestigasyon, nou’n regard sa kestyon accountability.

E parey mon’n eksplike dan mon lentervansyon avan, nou’n vwar klerman kote ti annan mankman. E par egzanp ti annan mankman sipervizyon. Alor nou pa’n dir i lafot en dimoun.  I en problenm ki’n arive, akoz plizyer eleman ki pa’n ganny adrese dan lafason ki ti devret ganny adrese.

An menm tan bann pratik de-baz ki ‘n ganny swivi. Si ou regarde zot in swiv bann eleman de-baz ki ti annan dann sa protokol ek sa gidans ki ti deza egziste.

E sa ki nou’n fer lean nou’n al pli devan  nou’n met pli klerman bann  prosedir pou adres sa bann size bann materyo an sa ki konsern par egzanp bann materyo imen – bann materyo anatomik imen. E nou’n met pli klerman ki lo lafason par egzanp ki  pou ganny transporte.

        Akoz nou’n pran en desizyon prezan ki i pou nepli antere La Digue. Alor sa pou nou kler. E sa pou ganny transporte Praslin.  E nou’n met klerman an ekri e tou bann travayer konsernen pou ganny sa gidans.  Apre sa ki konsern travayer lasante; i enportan pou nou mazinen ki travay lasante i en travay par lekip. Alor i annan serten prosedir ki nou pa kapab dir i en toultan en ners ki pou fer, oubyen toultan  ki en dokter ki pou fer; i bezwen en travay par lekip.

I  pa vedir ki  en lot dimoun i pa kapab fer, me i enportan ki i annan gidans; ki sa dimoun i konpran ki i pe fer. E ki i osi annan sipervizyon. E osi ki si en dimoun i pa sir, ki nou annan sa kiltir, ki sa kiltir pou demande si mon pa sir ki mannyer pou fer en keksoz, mon bezwen rod en gidans ki mannyer pou mwan kapab fer li byen.

Me atraver sa lensidan in permet nou ranforsi nou bann prosesis  e nou’n met li klerman lo papye, lo ki mannyer nou pou al pli devan.  Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Dernyen kestyon Onorab i ava loter kestyon – Onorab Ramkalawan.

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker, avek tou sa ki mon’n antann Minis dir bomaten e tanzantan in servi sa mo ‘’desizyon aprezan’’ – konmsi tou sa ki’n arive in vin en ‘’eye opener’’ dan en serten sans.  Eski Minis dan sa ka olye ki zot in pous sa travayer zot pe devret felisit li, parski in fer zot vwar en pratik ki pa ti normal ki ti pe arive!  E se gras a sa dimoun ki ozordi zot pe adopte nouvo protokol!  Sa i mon premye komanter.

Dezyenmman Mr Speaker, letan La Digue Trust Fund ti aparet devan FPAC zot ti dir ki zot ankor annan en larzan plis ki R200mil mon krwar e nou, nou ti fer en propozisyon ki kekfwa zot a kapab  – parski zot ti pe rode ki mannyer zot pou depans sa larzan e ki en incinerator e zot ti resevwar sa byen; eski Minister Lasante i ava konsidere an lyezon avek La Digue Trust Fund pou regarde ki mannyer imedyatman zot kapab fer vini en pti incinerator  parey pe dir  ki kout ant 5mil – 8mil Dólar pou ki La Digue i ava annan li son prop pti incinerator, ki letan ou ava annan  nouvo Lopital –  vi ki ou’n koz lo volim, ou kapab transfer li kot nouvo Lopital, pou ki sa sityasyon once and for all parey e lentansyon nou tou i ava fini.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker. Bon premyerman pa akoz nou krwar en keksoz i mal, ki nou pa kapab swiv bann etik medikal.  E mon pou dir ki dan nenport ki ka, si i annan en travayer i vwar en keksoz ki mal dan son travay, premye keksoz ki i devret fer se lev son konsern avek sa dimoun  ki pe siperviz li.  Akoz nou kler dan lenvestigasyon ki nou’n fer, sa dimoun  ki’n ganny demande pou anter sa fetis pa’n ganny  okenn lenstriksyon  spesifik! 

Alor definitivman dan nou rapor nou‘n bezwen idantifye ki lefe ki sa dimoun  pa’n ganny en lenstriksyon spesifik, i en mankman e sa  i bezwen ganny adrese.  Me lefe ki ou  pa’n ganny en lenstriksyon spesifik apre letan sa keksoz i ganny fer en dimoun i deside filmen, eskiz mwan!  Me mon krwar a lapros lozik  pou nenport ki dimoun si ou krwar en keksoz i mal, – se ou dir avek sa dimoun ki’n donn ou sa lenstriksyon pou al fer sa travay, ou dir be akoz i koumsa?  Mon krwar nou bezwen annan sa prensip etik dan servis piblik an zeneral.

E ankor pli enportan dan servis lasante.  Akoz dan servis lasante ou bezwen respekte dinyite;– premyerman bann pasyan me osi lefe ki sa i bann prosedir ki afekte nou tou finalman.

E alor premye lapros si ou vwar  en keksoz i mal ou bezwen lev sa avek sa dimoun ki responsab pou sa prosesis. E mon krwar nou pa devret kree en presedan dan nou lasosyete ki sak fwa nou santi en keksoz i mal dan  en prosedir medikal, ki sa i ganny filmen e ki ganny mete en pe partou.  Akoz sa pa pou ed nou adres sa  konsep accountability ki nou’n koz lo la.

I enportan pou nou konpran dan nou ki dan sekter medikal, nou pe swiv bann standar e ki sa ki nenport ki verifikasyon i bezwen fer vizavi en standar e ki si en profesyonnel medikal i annan okenn konsern i annan son fason fer pou li kapab met devan son konsern.

An se ki konsern incinerator; annefe La Digue Trust Fund in osi apros nou e demann nou sa kestyon. Nou pa kont byensir ganny en ensinerater ganny rode, me i annan serten kestyon ki vini otour par egzanp en ensinerater. Par egzanp sa enn ki nou annan Praslin e sa enn ki i annan lo Mahe, i spesifikman sa ki nou apel bann medical incinerator.

E aloe nou kapab met tou keksoz ladan. Nou kapab met bann sereng; nou kapab met bann keksoz ki vreman, i bezwen ganny brile a bann tanperatir vreman o.  Sa ki nou pa sir – mon pou dir ou onnetman Onorab  – nou pa  kapab reponn ou la deswit, se ki si ou pou rod zis enn sa bann ensinerater ki nou kapab  aste  bann zeneral ki apepre en 7-10mil Dolar si i ase par egzanp pou sereng.

Nou konnen i pou ase pou bann biological waste me si i pou ase pou adres bann keksoz parey sereng ki ou bezwen met li a bann tanperatir vreman eleve, mon pa kapab dir ou 100poursan.

E nou annan osi serten lezot priyorite ki nou’n met propozisyon La Digue Trust Fund, pou ede zisteman avek transportasyon bann materyo sansib ki pou ed nou amelyor lenplimantasyon sa standar ki nou’n koz lo la.

Me byensir letan nou regard bann proze La Digue Lopital La Digue ki sa kestyon ensinerater i ganny pran kont vizavi bann diferan standar ki nou annan – bann diferan kategori medical waste.  Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab. 

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Mon a donn dernyen laparol Onorab Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti’n deza fer sa demann incinerator avek La Digue Trust Fund me selman mon apresye ki lanfaz in ganny mete osi lo la dan FPAC.

 

(laughter)

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mr Speaker mon kontan ki Minis in ekler sa sityasyon lo La Digue pou byennet tou dimoun.  Akoz ti annan bokou bann fo konsep e ki i parfwa zot pe poz kestyon zot ti napa larepons, e la mon krwar zot byen kler.  E lo kote medikal osi staff a bezwen swiv protokol ki’n ganny met an plas e parey nou’n dir bann tel sityasyon pa repet ankor.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis oule fer dernyen komanter?

 

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Non mersi Mr Speaker.   E mersi Onorab. Nou apresye sa loportinite pou nou kapab donn osi sa update baze lo lenvestigasyon ki’n ganny fer.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon avek sa nou remersye ou avek ou delegasyon ki’n pasyante depi bomaten, me nou kontan ki ou osi ou’n al byen. Ou’n donn mon krwar leklersisman ki Lasanble ti bezwen – ti pe demande.  Minister ek ou delegasyon mersi nou ava ekskiz ou parmi nou.

 

 

(MINISTER ADAM AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

MR SPEAKER

Bon parey mon’n dir bomaten n ou pou kontinyen avek Question Time apre midi. Nou ava pran Minis Charlette depi 2er e mon osi anonse ki Assembly’s Business Committee pou meet 1er dan Speaker’s Conference Room.  Ok nou a kontinyen nou travay apre midi 2er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.  Mon ti a kontan osi dir en bonn apre midi e welcome Minis responsab pour Later, Lenfrastriktir e Transpor lo Later Minister Pamela Charlette ki ganny akonpannyen par Direkter Lotorite Planning Mr James Chang Tave, Mr Wilson Denis ki Road Transport Commissioner, Mr Ravi Valmont Technical Advisor, Mr Yves Choppy PS pou Lenfrastriktir, Mrs Fanette Albert ki PS pour Later e Mr Denis Barber ki PS pour Housing.  Minister avek ou delegasyon bonn apre midi e welcome dan Lasanble Nasyonal.  Nou ava al direkteman lo kestyon e mon ava pas laparol avek Onorab Phillip Arissol.  Premye kestyon Onorab.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.  Kestyon i lir koumsa;

An vi ki sa kantite sityasyon lo konmansman lannen kot lateras in grennen e okazyonn bokou domaz – sirtou lo bann lakaz prive, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, ki son Polisi ki i annan an plas pou asire ki i annan sipervizyon enn fwa laprouvasyon in ganny donnen pou lateras ganny kase pou konstriksyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab e bonn apre midi tou Onorab dan lasal.  Mr Speaker zis pou lenformasyon Onorab, Anse Boileau tousel depi konmansman sa lannen ti annan 10 ka lateras grennen ki’n ganny raporte avek Lotorite.  Dimoun ki anvi kas lateras pou ganny plas pou fer konstriksyon i bezwen fer en plan ki Lotorite Planning i aprouve.  Normalman sa kestyon kas lateras in devret fini ganny konsidere dan son desen e detay ki i soumet avek Lotorite Planning.

Ler i pare pou konmans son konstriksyon lo sit i fer laplikasyon pou li ganny permisyon pou konmans kas lateras.  Sa demann pou permisyon i sa 2enm check ki fer ki son sit konstriksyon i ganny verifye par en dezyenm group teknisyen ki osi konpri Teknisyen Lanvironnman pou fer sir ki sa landrwa i posib pou kas lateras.

Pou fer sir ki sa travay kas lateras pa pou  afekte lanvironnman e lezot dimoun dan zalantour.  E pou fer sir i pa kit en sikatris lo peizaz.  Permisyon i ganny donnen avek en lalis kondisyon.  Enn parmi sa bann kondisyon i sa ki kas lateras i bezwen pran responsabilite pou li enplimant bann mezir atenasyon ; savedir bann mezir ki pou retain sa lateras li menm.

Sa i enkli fer miray, plant vezetasyon, kas lateras avek en slope ek steps pou fer sir ki i pa kit en danze.  I bezwen montre kote i pou met later ki in kase eksetera.  Bann Zofisye Lotorite Plan e Lanvironnman i vizit laplipar sit ler lateras pe ganny kase, pou fer sir ki bann kondisyon pe byen ganny swiv.

Par kont i annan plizyer endividi ki fer bann travay kas lateras ilegal e san okenn permisyon san obzerv okenn kondisyon.  Zot plito rod en dimoun par egzanp en operater excavator ki pa ni pran an konsiderasyon lenpak zot aksyon lo vwazinaz.

E ler lapli i tonbe nou ganny dega, menm lateras i grennen.  Delo later rouz i koule.  Sa domaz ki nou vwar lo bann sit ek propriyete lo vwazinaz laplipar letan  i koute avek en kantite lenkonvenyans.

Kot Lotorite Plan nou prefere ankouraz dimoun pou konsider desin zot plan pou adapte avek kondisyon teren pou evite koup bann gran lateras akoz nou konnen i koute pou fer miray lateras e apre pou antretenir.

Konmela teknolozi konstriksyon i kapab ganny servi pour konstrir san bezwen koup bann gran lateras ki kout en kantite.  Alor Planning i bezwen ranforsi son monitoring e train son staff pou kapab prevwar tel risk.  Plis monitoring pe ganny fer dan weekend akoz plis sa bann ka ilegal i raporte sirtou dan weekend.

Alor i annan staff ki lo stand by pou kapab deal avek bann sityasyon kan i ganny raporte.  Osi dan nouvo Planning Bill 2019, dan part 7 kot ‘’offences ek penalti’’ sa in ganny ogmante pou vin R250mil olye ki zis R4mil oparavan, oubyen 6mwan lanprizonnman.

Responsabilite i osi ganny mete lo propriyeter sa later e Kontrakter e zot liable pour sa bann dega ki zot koze.  Planning i osi donn advisory notice kan i ganny raporte ki bann dimoun ki kas lateras pe fer ilegalman e sa i permet zot- i permet Planning pou advise zot ki mannyer pou antretenir sa lateras.

Lotorite Plan i donn plizyer servis pou konsey piblik pou ganny zot devlopman byen pour ki zot kapab viv an sekirite.  Me serten dimoun i kontan annan en persepsyon ki Planning i la pou pini zot, oubyen i zis la pou anpes zot fer zot devlopman ki pa leka.

Pour sa rezon nou bezwen kontinyen travay avek tou zabitan pou ki sa devlopman ki zot anvi fer i  ganny fer byen.  Apre tou zot devlopman in kout zot bokou larzan ki zot in travay dir pou gannyen, alor i neseser ki zot konstriksyon i byen ganny fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Mersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab dir sa Lasanble si son Minister i annan plan pou re stabiliz sa bann lateras, sirtou dan semen Montagne Posée akoz mon’n pas laba Dimans i ankor pe poz en danze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa i annan bann travay ki pe ganny fer par SLTA pou kapab stabilize.  So nou pe fer en pe  louvraz pou nou kapab fer le neseser pou stabiliz sa lateras.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Jude Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi.  Bonn apre midi tou koleg Onorab, Minis e delegasyon e tou manm piblik ki pe swiv nou.  Konsernan lateras Minis, mon ti a voudre demande ki arive si parey lakaz ki Gouvernman in fer me selman apre sa dimoun in fini peye in vin lakaz prive, me selman zot pa’n pran kont sa eleman lateras deryer ki’n ganny koupe e apre i arive ki i tonbe?  Eski ou Minister i annan okenn – zot kapab fer okenn provizyon pou ede secure sa lateras?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Normalman nou advise Planning Lotorite ler sa dimoun i prepar son plan i donn li en advise.  Mwan mon’n deza vwar plan kot dimoun in ganny advise pou fer miray oubyen pou fer drainage me i pa’n ganny fer.  Apre nou’n vwar poudir i ariv e dega ki Gouvernman prezan i kapab i antre ladan pou sey ede.

Me pou sa bann keksoz koumsa nou annan en Disaster Fund ki nou kapab servi pou ede.  Nou pa dir nou pou pran tou kou me selman ki nou ede e sa nou osi nou travay an kolaborasyon avek DRDM ki advise nou par egzanp ler pou fer vizit avek osi Departman Lenfrastriktir nou met latet ansanm nou gete, nou analize konbyen pou koute e ki mannyer  Gouvernman i kapab ede dan sa re medyasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Stephen Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker enn parmi kestyon in ganny en pe repons, me mon ti a kontan demann Minis lo sa prosedir ek sa zafer dezas ki’n arive ki lateras in grennen, me i pa bann Planning ki fek donnen i bann vye lakaz ki’n deza konstrir me ki parey ou zofisye in vizite sirtou Au Cap.  Zot donn zis en pe plastik pou met lo lateras e apepre 2mwan la depi ler sa dezas follow up pa ankor vini, file pa ankor arive kot Planning dapre bann lenformasyon kot Housing.

E i resanble i annan en pe priyorite mon a dir fran ki serten dimoun isi  dan parti ek zot file i arive si zot  pa konnen lekel file i tarde.  Au Cap i annan en lensidan ki parey mon pe dir ou 2mwan sote plastik pe grennen pe ale mon’n sey rod file kot zot, mon’n sey rod en lenformasyon avek en zofisye ziska prezan nou pa ankor konnen ki pou arive.

 

MR SPEAKER

Kestyon Onorab.

 

HON STEPHEN PILLAY

Sanmenm sa kestyon, ki pe arive avek sa bann file e ki prosedir ki zot ed sa dimoun ki’n ganny afekte avek sa bann domaz?   2mwan deza ki prosedir zot pe fer pou anpes dega vin pli pir?

Epi en lot kestyon bann lateras ki’n ganny koupe en pe letan pase parey mon pe dir me lo boundary wall.  Responsabilite i pou lekel si i ariv okenn dezas grennen?  Sa dimoun mon kapab dir en 10an dela in fer sa lateras me si sa lateras in grennen lekel ki responsab pou – eski Gouvernman pou antre ladan oubyen – which one of the two ki pou – ?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mon pa tro konn sa case spesifikman ki ou pe nonmen Au Cap, me selman nou konnen poudir parey mon’n dir oparavan nou fer en louvraz ansanm avek DRDM espesyalman si i annan en ka dezas ki’n arive.

Pou en lateras avek boundary parey mon’n dir avek Onorab previously, ki nou Gouvernman nou osi azir konsansis e nou asize nou analize e nou gete ki mannyer nou kapab ede pou amelyor sa sityasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Pillay.

 

HON STEPHEN PILLAY

Kekfwa Mr …  ou advisor –o-bor ou i konnen anler Gaza kot mon krwar zot ti al vizite ansanm avek DRDM anler – ou konnen ki mon pe koz lo la.  Se ki prosedir, akoz nou ankor pe espere parey mon pe dir.  I pe de grennen dousman,  dousman i pe ale si zot kapab pran en aksyon ase imedya lo la please?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Lenformasyon sorti kot Planning se ki, DRDM ki ti pe take up.  E zot pe vwar kote funds pou sorti pou ede.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.  Minis swivan ou bann larepons ki ou’n donnen koman – enn bann fakter petet ki pe koz bann lateras grennen, se ki ler i annan bann devlopman miray pa pe ganny fer a tan.  Mon ti a kontan konnen ki ou Minister pe fer ki entansifye ki ler bann devloper pe konmans fer zot devlopman, se ki bann kondisyon retaining wall i ganny respekte.  Akoz parfwa i annan dimoun i dir ou i kout li tro ser pou li fer sa miray e i get away ki i mont son lakaz apre pou li fer.

E dezyenmman, eski ou Minister osi pe konsider sirtou bokou devlopman ki pe ganny fer dan leo, pou konsider fer bann assesssment en pti pe pli profon kot i konsern bann seasonal stream ki pe ganny obstruct e li i ale i  al afekte bann lezot propriyete pli ba e sa osi pe koz serten dega?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Onorab parey mon’n dir nou seye advise dimoun toultan ler i anmenn son plan pou li fer sir ki i annan son miray, oubyen son drainage, oubyen nenport keksoz ki kapab ed li dan son konstriksyon.  E mon krwar i plan Planning Authority pou li kapab enforce en pti pe sa bann kondisyon.

E ler parey mon’n dir oparavan dan mon lentervansyon, i annan bann kondisyon ki i mete me selman pa toultan dimoun i swiv.  Sa nou’n remarke.  Me mon krwar in ler pou nou konmans enforce.

Mon krwar avek kekfwa nouvo Lalwa ler i a vini nou  a pli fasil akoz par egzanp mon pe dir penalti ki ti annan avan dan sa Lalwa sa current Lalwa i pa ase for pou kapab fer dimoun – pou nou enforce.  So avek sa nouvo Lalwa ki ava vini i ava pli bon fason pou nou kapab kekfwa enforce e kontinyen edik dimoun pou dir zot ki bann risk ki i annan si zot pa pe fer zot miray oubyen si zot pa pe fer zot drainage ki ede pou laplipar letan pou fer lateras grennen si en gro lapli i tonbe.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  I annan en 2enm part kestyon.  Bann konstriksyon ki pli o dan montanny dan leo, ki pe blok bann seasonal streams?

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Normalman sa bann konstriksyon anler dan leo si i annan en seasonal stream zot osi Planning i advise zot i devret pe advise zot ki kalite konstriksyon zot kapab fer.  Wi i nesesit petet pou fer bann pli gro assessment me sa nou bezwen kekfwa rod en pti pe led pou bann dimoun kapab fer sorti kot Lanvironnman oubyen kot Departman Lenfrastriktir.

Me selman nou a kapab koz ansanm tou bann stakeholders ler pou al fer vizit sirtou, akoz i annan en tim ki ler i annan sa bann aplikasyon par egzanp pou konstriksyon zot ale zot vizite, e zot vwar kondisyon teren mannyer i ete e advise sa aplikan ki mannyer pou proceed avek zot bann konstriksyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kontan mon tann Minis pe eksplike ki servis Planning i en servis pou ed bann dimoun ki pe devlope pou zot fer zot devlopman byen.  Me selman Minis in osi azoute ki i annan serten persepsyon ki servis Planning i la pou bann serten rezon negativ, sorry mon pa mazin byen ki Minis in dir.

Me mon ti a kontan demann Minis vi ki sa bann persepsyon i egziste e parey nou konnen i annan dimoun dan lepase in dir sa i zis persepsyon apre nou’n vwar poudir i en realite –   persepsyon savedir i annan serten difikilte kek landrwa.  Ki Minis pe fer pou fer ki Planning Authority i vin en zanmi bann devloper pou kapab ed zot fer en bon devlopman, plito ki en lorganizasyon ki zis la pou zot pini pou fer malis pou deside si ou ek nou ou pa ek nou.  Ou a ganny ou permisyon si ou pa ek nou ou pa pou gannyen.  Konmsi ki travay ki zot pe fer pou fer sa lorganizasyon vin pli friendly avek piblik?  Sa i mon premye kestyon.

An sa ki konsern bann lateras ki grennen, mon ti a kontan si Minis ti kapab dir avek nou ki zot Polisi lo sa ki zot, zot apel ‘’application in retrospect?’’ 

Akoz i annan plizyer ka kot ou tande poudir dimoun i pa fer aplikasyon li, akoz i vwar li bokou pli fasil plito ki al pas atraver Planning ki zot vwar li konman en  lorganizasyon ki la zis pou anpes zot fer zot travay, zot ale zot fer lo zot menm san laplikasyon apre zot ganny demande pou fer application in retrospect.  Retrospective application.  So ki mannyer sa i marse ?  Eski i annan en Polisi ki gid sa pratik dan ou Minister?  E eski enn fwa pour tou nou pou kapab fer ki tou dimoun, tou Seselwa i ganny trete par menm kalite lareg e i pa bezwen kas en kontour apre vin demann pardon Planning pou li ganny son permisyon – retrospektivman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Sorry. Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mon krwar kekfwa pou sanz sa persepsyon Planning i bezwen travay avek la kominote li menm li, Local Government e bann dimoun rezidan li menm.  Parey mon’n dir fodre toultan i annan sa konsiltasyon ant sa kliyan.  Si i annan en issues avek son Planning application then sa kliyan i bezwen ganny enformen poudir i annan en issue avek ou laplikasyon, menm si pa direkteman avek sa kliyan li menm, son Lazans plito akoz zot servi bokou agent ki submit sa bann laplikasyon.

So i bezwen annan en kominikasyon oubyen en sanzman, en sanzman nide oubyen en sanzman lo bann keksoz ki pe mars mal avek bann keksoz avek zot aplikasyon.

E osi ou 2enm kestyon lo kote retrospective application sa i egziste ler dimoun in fer keksoz ki i pa devret fer, me selman son fees i en hefty fee. Akoz la i pe al dan ler i fer retrospective nou sarz li en pti pe plis pou nou kapab zis dekouraze.

Me selman ler en dimoun in fini fer en keksoz i pa fasil pou li al re met sa keksoz parey i ti ete avan.  So sanmenm sa ki nou fer li fer sa retrospective application.  Me selman pou dekouraz sa nou pe fer en fee ki very hefty, so i dekouraz dimoun pou pran sa larout.

Me selman annan de ler pou nou regularise keksoz nou bezwen servi sa retrospective application pour Planning.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava pran 2enm kestyon.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.  Bonn apre midi tou Manm.  Kestyon i lir koumsa ;

  1. a) Eski Minis i kapab enform sa Lasanble kan ki zil Praslin pou ganny son stasyon teste transpor lo later ki ekipe avek tou lekipman neseser?
  2. b) Vi ki zot in fini ganny later eski Land Transport i bezwen esper Lotorite endistriyel, met lenfrastriktir avan ki proze i demare?
  3. c) Akoz ki Lotorite Transpor lo Later i annan lekipman neseser i pa kapab met son lenfrastriktir e proze i kapab demare? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mr Speaker dan lannen 2013 en morso later ti ganny idantifye lo Zil
Eve pou vehicles testing station.  E sa later ti ganny allocate avek SLTA pou konstrir en lofis avek son bann lekipman pou teste.  En plan ti’n ganny fer e laprouvasyon nou ti’n fini gannyen avek Planning.  Pandan sa 3 dernyen lannen sa proze in ganny propoze dan bann Bidze ki’n pase, me selman nou pa’n zanmen ganny ase finansman pou nou kapab enplimante.

Me parey mon pe dir nou’n fer li detrwa lannen so nou pou kontinyen met li akoz nou krwar poudir i en stasyon ki devret – en lenfrastriktir ki devret annan lo Praslin.

Pou le moman Mr Speaker nou pe fer tes enn fwa par semenn Praslin tou le Lendi e nou  rekonnet poudir sa i pa sifi pou le moman.  Nou pe sey demann Minister Finans pou nou rekrit ankor 2 examiner pou fer sa louvraz dan nou Midyear Review ler nou zwenn ek zot pou nou kapab ganny en pe finansman adisyonnel.  Akoz letan nou tir 2 examiner lo Mahe sa i afekte en pti pe loperasyon osi lo Mahe.  

So sa de zofisye ki al Praslin tou le semenn, zot pe teste anviron 40 a 50 transpor par semenn.

Nou challenge dan lepase se pou ganny travayer lo Praslin li menm pou fer sa – pou ed nou fer sa louvraz me enn de advertising ki nou’n fer oubyen en lansman pou recruit, nou pa’n ganny dimoun ki’n apply.

Pou mon pran ou kestyon ‘b’ ek ‘c’ tou lede ansanm i osi enportan pou note ki nou pa bezwen esper lenfrastriktir pou nou met sa batiman an plas pou konmans sa proze akoz later i osi annan akse avek semen ki apropriye.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  I en pe dezapwentan pou dimoun Praslin akoz mon’n note dan mon resers ki stasyon Mahe in fer depi 1996. E la nou 2019 nou pe demann en stasyon, me Bidze pa ankor kapab gannyen.

So akoz ler mon koz ek licensing mon get statistics lo kantite reveni ki bann dimoun Praslin ki annan transpor in peye, mon vwar poudir ti devret kapab apre 1996 en desizyon i ganny pran kot Bidze i ganny mete sa stasyon i vin an plas.

I domaz.  Me selman rezon ki mon’n me sa Minis se akoz ozordi ki pe arive pou letan tes i ganny fer en fwa par semenn, prezan bann dimoun ki annan transpor lo Praslin zot vwar zot pe pey surcharge ek penalti akoz zot transpor i ganny letan sa road tax i ganny letan expire, akoz sa zofisye ler in vin Lendi zot bezwen esper Lendi ankor pou transpor teste.

E prezan ler zot al pey zot road tax Licensing i sarz zot surcharge.  E sa i pe arive pa akoz zot fot.  I akoz en servis ki devret la Praslin i pa la e i ganny donnen dan en  fason tre limite e zot vwar zo,t zot pe peye.  Alors dan limedya ziska ler sa proze i met an mars, mon pe gete si Minis pa kapab revwar la kantite fwa ki sa tes i ganny fer.  Mon’n tann ou ou’n dir ki i en pe challenging pou tir zofisye Mahe, me selman mon krwar pou sa bann dimoun osi ki pe pey surcharge mon krwar i as challenging.   So petet  ti a bon nou pran sa serye kot nou i konsider met en lot zour pou teste transpor ziska ler proze i demare e mon ti a sizere ki la nou pe al travay  lo Bidze tre byento ki sa stasyon i ganny fer antre silvouple.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.   Onorab mersi pou ou konsern. Nou osi nou konsernen, me selman i annan loportinite pou bann dimoun ki, pa esper dernyen minit pou zot teste zot transpor.  Menm de semenn davans zot kapab teste zot transpor apre ganny zot approvalSo sa kekfwa en keksoz ki nou bezwen dir piblik.

Pa esper dernyen ler pou zot met apwentman pou zot al teste transpor.  Wi nou a kontinyen sey met li dan Bidze akoz ler mon pe get Bidze RTC li menm i ganny li en Bidze 10milyon e en proze koumsa pou kout nou apepre ler nou’n kalkile apepre 5.5milyon pou son batiman apre testing station li menm.

So i lanmwatye en Bidze RTC li menm.  So nou pou mete me selman dan Midyear Review osi nou  ti dir nou pou mansyonn sa apre dan Bidze ler i konmanse nou ava fer – nou a diskit avek Finans ki mannyer nou pou kapab fer sa arive – menm si pa tou antye pou premye lannen me selman nou a fer konsidere  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Minis sityasyon i pa sa bann dimoun zot esper dernyen Minit pou zot vin teste zot transpor.  Problenm i se akoz i zis Lendi.  Mon a donn ou leksplikasyon akoz.  Nou annan en bann dimoun endividi ki annan transpor apre nou annan bann car hires.  Parey ou konnen Praslin i annan bokou car hires.  E prezan ler 2, 3 car hires in met zot booking pou zot teste zot transpor deza sa slot in plen.  So sa dimoun endividi li i napa swa oubyen lezot car hire ki reste zot bezwen – annefe SLTA menm ki dir zot i plen nou pou bezwen esper lot semenn.  Ou konpran?  So sityasyon i koumsa.

Apre Mr Speaker zis an pasan dan repons SONA mon ti fer sorti ki Inner Island in ler pou alokasyon Bidze fer diferaman avek bann distrik lo Mahe.  La i en legzanp.  Nou bezwen stasyon e prezan Bidze depi 96 pe ganny allocate li me selman ziske la 2019 nou Praslin nou pa ankor kapab ganny nou stasyon pou teste transpor.  So la i en legzanp tipik akoz ki mon dir pou Inner Island Bidze i devret allocate avek en lot formil.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon panse sa kestyon osi i kapab vize ver Minis Finans.  Ok ?   Me Minis si ou le reponn oubyen si ou fer leklersisman.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Mon krwar nou a gete si nou kapab ogmant osi zour ki nou mont Praslin kekfwa i a tir en pti pe sa dele letan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.   Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker mon en pe konsernen.  Mon ti ava kontan Minis i re – si in dir kekfwa mon pa’n tro tande – re dir nou kan egzakteman ki lannen ki son Minister ti prezant premye proze pou demann Bidze avek Gouvernman?  Kan zot ti fer li premye fwa?  Kan zot ti fer li 2enm fwa?  E si zot kapab dir avek nou si sa bann chiffres zot ti – zot in deza aparet dan Bidze, dan Bidze ki’n ganny aprouve, ki lannen  silvouple ?

Dezyenmman, eski Minis pa ti ava konsidere parski mwan mon anvi vwar en solisyon.  Onorab Gill in koz lo problenm me annou al lo solisyon.  Antretan ki sa litani problenm ki Onorab Gill in mansyonnen, ki bann dimoun Praslin pe eksperyanse, eski Minis pa krwar ki zot kapab e parski i annan garaz Praslin.  Eski zot pa krwar ki absoliman parey SPTC ki en garaz e ki servi –  pou zot lans en laplikasyon,  en tender pou de dimoun lo Praslin ki annan garaz pou fer – pou ofer sa servis!

E  sa dan li menm li i ava rezourd – parski avan menm lo Mahe ti napa testing station.  Ti konmans – lapolis ki ti fer lontan Kordgard Santral ?  Apre sa bann garaz ki ti ganny fer?  E nou konnen dan tou pei – Mote L’Angleterre napa en stasyon ki fer li me garaz.  E alor eski antretan pa kapab degaz sa lasasen e zis pou fer sir bann standar i lo la?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab pou kestyon.  Zis pou mwan klarifye Onorab par egzanp pou lannen pase ti en propozisyon ki nou ti met devan.  E mwan sa ki mon konpran depi ler VTS i anba SLTA, tou-le-z-an zot in demande pou sa stasyon.  E mwan ler mon’n vini mon ti annan lannen pase propozisyon ki nou ti mete, en breakdown, konstriksyon office building, apre ti annan equipment pou new building.  Pou equipments.  Apre salaries staff osi nou ti’ mete tousala dan Bidze me selman i pa’n, Bidze ki nou’n gannyen i pa’n permet. Ok?

Me selman sa i ti propoze dan Bidze.  Proposals yes.  I pa’n – pou mwan ler mon ti demande i pa ti’n aprouve dan  Bidze li menm.  Ok?  Apre par egzanp pou le moman la nou ti’n deza konmans koze avek SPTC pou ed nou avek bann tes e nou servi zot landrwa osi pou fer enn de tes.

Laplipar nou pe fer laba kot zot stasyon i ete zot menm.  Apre par egzanp nou annan en lofis ki – en container office ki nou’n bezwen fer monte ki nou’n met kot SPTC, zis pou nou kapab ed nou bann staff ler i monte akoz zot napa en lofis konvenab.  So me selman ou nide nou a kapab analize apre nou a gete ki mannyer nou kapab fer li.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker e mersi Minis pou ou larepons.  Mon kontan ou larepons Minis parski parfwa la letan ou nonm Bidze dan Lasanble, persepsyon oubyen propagann ki apre i ganny fannen se ki LDS ki pa oule donn Bidze!  Alors Mr Speaker mon krwar ki Minis i byen ki in fer kler ki poudir propozisyon ki zot in fer, se son Gou..vern..man ! Minister Finans ki pa’n zanmen met sa propozisyon dan Bidze e ki zanmen in deza dan liv Bidze ki’n vin devan Lasanble Nasyonal!

 

Sa mon krwar nou bezwen ganny li kler e petet Onorab Gill osi tou fodre i retourn laba Praslin pou dir ek son bann dimoun ki pandan tou sa bann lannen ki depi retour miltiparti kot Parti Lepep ki’n MNA isi dan sa Lasanble, zot pa’n reisi fer  zot Gouvernman pou donn sa stasyon parey ou pe rode ozordi mon frer.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi mon – Minis ou le dir keksoz lo la?  Si non nou ava bouz lo lot kestyon.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mr Speaker mon krwar as a Gouvernman nou osi nou annan en priyorite.  So ler nou propoze toultan nou propoz bann keksoz an plis ki nou propoze avek Minister Finans, e avek sa ceiling ki i donn nou, then nou gete kwa ki pou kapab ganny fer.  Akoz ou pa kapab fer en – sa larzan par egzanp ki mon’n dir ki nou’n gannyen 10milyon or pou nou fer en proze kan i annan lezot keksoz parey recruitment staff pou nou peye bann keksoz koumsa.  So mon krwar en – well nou pou kontinyen i pa vedir ki i pa pou zanmen vin dan sa Bidze, me selman  nou pou kontinyen propoze pou nou kapab ganny en stasyon Praslin.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava pran kestyon No.3.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  An vi ki’n annan lanons par Gouvernman ki di-si 2020 pou annan 800 bout later dan proze Land Bank ki’n pou’n pare pou alokasyon, eski Minis pou later i kapab donn sa Lasanble detay swivan:-

  1. Dan ki distrik sa bann bout later i ete?
  2. Konbyen bout later i annan dan sak distrik pou alokasyon?
  3. E finalman ki siperfisi total sa bann bout later par distrik?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Nou ava zis pran en minit pou nou move en pti pe bann zofisye devan.  Mr Denis, Mr Chang-Tave.  Ok. Mersi bokou.  E devan nou ganny PS Barbier avek PS Choppy ki pe akonpanny Minis.  Minister.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  O kour lannen 2016 Minister ti konmans travay lo en lalis proze baze lo bann later ki ti’n ganny idantifye avek potansyel pou rezidansyel.  Baze lo prozeksyon fiskal e kondisyon teren Minister ti prioritize lalis lenplimantasyon konm swivan:  Mr Speaker mon pou pran li parey kestyon in demande par distrik.

 

MR SPEAKER

Yes go ahead Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

  • Anse Boileau nou ti’n met provizyon pou 68 plot. En siperfisi 60.8mil square meter.
  • Baie Lazare 53 39, 400 square meter.
  • Baie St Anne Praslin 29 plot. 23, 300 square meter.
  • Beau Vallon 30 plot. 12, 800 square meter.
  • Bel Ombre 21 plot, 16, 800 square meter.
  • Grand Anse Mahe 50 plot 33, 800 square meter.
  • La Digue 10 plot. 8mil square meter.
  • Perseverance 35 plot. 12mil (sorry) 250 square meter.
  • Anse Etoile 124 plot. 91, 500 square meter.
  • Anse Royale 55 plot. 44mil square meter.
  • Au Cap (sorry) 4 plot 3, 200 square meter.
  • Glacis 10 plot.  800mil square meter.
  • Takamaka 20 10, 400 square meter.
  • Port Glaud 9 plot. 7,200 square meter.
  • Point Larue 38 plot. 30, 400 square meter.

Mr Speaker nou annan ankor bann plot ki ti ganny allocate individually, me selman nou napa sa detay distrik plito mon a donn ou par lannen konbyen.

2017 – ti annan 83.

2018 – 41.

2019 zis 6.

Apre dan sa lalis ki nou annan ki nou ti vin avek i annan ki nou kapab dir ki nou’n lost.  Par egzanp Pti Lavil ki ti annan 10 plot ki nou’n bezwen met li akote pou re lokasyon PUC.  Kot biodiversite osi i annan 7 plot ki nou’n bezwen relinquish.  Apre 14 plot kot Anse Royale Landfill ki nou’n bezwen relinquish.  Apre i annan en lalis ki par egzanp Cascade, Grand Anse old The Forestry Road, Les Mamelles apre Ma Joie ki i annan potansyel me nou pa ankor fer ase analiz lo la pou nou konnen lo kote konbyen plot nou pou annan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Sa ki mon ti ava kontan demann Minis, se  ki mannyer sa bann sif ki in anons nou i tie-in  avek sa bann alokasyon later la ki pe fer an se moman, ki i annan en revizyon, ki nou’n tann en sif 215 yer swar lo televizyon.  Sa i premye kestyon.

E dezyenmman letan ki premye fwa sa lanons 800 plot ti ganny fer, Prezidan Larepiblik ti ganny dir poudir 2017 zot ti pe al allocate 200 be solman zot ti’n vwar 215. Ti annan en logmantasyon.  E prezan letan mwan mon’n kalkile poudir be ok savedir zot pou donn 200 plot tou-le-z-an ki pou fer zot 800 total.  Eski alor zot lo target pou achieve sa 800 d-isi 2020?  Eski zot lo target?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  E  nou’n deza en pe an retar lo sa target ki nou ti’n gannyen.  I ti en target ki ti vreman anbisye.  Me dan sa bann dernyen lannen 2017/2018 i annan bokou ki’n ganny fer lo kote lenfrastriktir.  Ler nou pe gete se plito lenfrastriktir ki’n met nou en pe an retar.

E osi nou ti’n bezwen fer en pli gran analiz lo sa bann bout later pou nou konnen kote vreman ki i buildable pou nou kapab delivre.

Ler ou pe koz lo par egzanp 2017/ 2018 bann later – i annan land bank ki’n fini pare, me nou pa ankor allocate.  E se sa ki nou pou allocate anba nou sistenm pwen pou 2019.  I annan ki’n deza pare, me selman i annan ki pou pare pandan sa lannen 2019 osi.  Mon pa konnen si mon’n reponn tou ou kestyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ava donn la parol Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis ek ou lekip, tou koleg Onorab bonn apre midi.  Manm piblik bonn apre midi. Mr Speaker nou pa kapab koz later an izolasyon avek bann aplikan e par laswit bann prosedir ki an plas.  E bann aksyon ki Minister in pran.

Dan sa konteks nou konnen in annan en revizyon dan bann prosedir etablir Minis.  Eski i pou pran zot Minister bokou letan or ki dele letan ou Minister dan konteks sa revizyon ki in annan, pou kapab retour kot sak sa bann aplikan ki’n deza ganny en korespondan ki zot pa’n kalifye e par lefe ki sa revizyon i fer ki bann dimoun pou kalifye, dan ki dele letan ou Minister i kapab re retourn kot sa bann aplikan pou met keksoz a zour, e pou ki nou kree lespwar dan sa bann aplikan ki’n ganny dir zot pa kalifye e ki avek revizyon la zot pou kalifye?  Mon ava atann repons lo la epi ou permet mwan ankor zis de kestyon Mr Speaker.  Mersi bokou.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Mr Onorab revizyon in preski terminen.  Nou’n anonse yer swar ki bann dimoun ki’n deza kalifye zot pa pou ganny afekte e zot, zot alokasyon pou pran lefe sa lannen konmansman Zen.  Pou bann dimoun ki pa’n kalifye sa lannen, nou pou ouver legzersis dan katriyenm kar sa lannen, pou nou kapab pran bann update e osi pou nou re pas bann dimoun akoz zot bezwen vini pou fer zot update pou nou kapab fer zot ganny konsidere lo sa point system.

Akoz zot pe fer sa? Akoz nou konnen  poudir i en kantite dimoun pou dir nou poudir depi 2017 ziska la son sitasyon pou’n sanze. So nou pe donn zot sa loportinite pou zot vini pou zot update zot lenformasyon, pou nou kapab konsider zot pou next round ki nou pou fer.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker with respect to the Minister avek son tim akoz esper dan katriyenm kar sa lannen?  Akoz nou pa demare toudswit e revwar sa bann aplikan ki nou’n deza upset zot, kree en problenm psikolozik dan sa bann fanmir, dan sa bann endividi ki la zot pe atann, pe dir bon petet demen apre demen nou ava kapab ganny re apele.  Akoz esper dan katriyenm kar?

Si i annan pou kalifye zot ava- i ava bann nouvo aplikan or bann ki deza dan sistenm ki pa ti pou’n kalifye avek zot prosedir ki ti egziste e tou sa la nou batch up ansanm!  Nou donn priyorite bann ki pa ti kalifye anba sistenm avan e ki avek revizyon zot in kalifye mon pa vwar rezon pou esper katriyenm kar – ankor enn fwa with respect Mr Speaker.

 

(APPLAUSE )

 

HON SIMON GILL

Dezyenmman, dezyenmman Mr Speaker, Minis in dir nou poudir zot en pe an retar avek zot prozeksyon ziska 2020.  Ki bann mezir entern dan ou Minister pe pran pou ki zot antre e fer sir ki zot delivre di-si 2020 lo target ki’n ganny prozekte ki vedir sa 800 kare?  Ki bann problenm ki annan?  Ki bann kontrent ki pou anpes zot malgre serten  retar achieve sa target ki’n deza ganny deklare e i dan konsonmasyon piblik?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Pou reponn kestyon No. 1, nou’n pran sa lapros Mr Speaker akoz nou bezwen fer li dan en fason striktire, pou nou pa fer bann fot ki nou’n fer dan premye round.

E ler ou pe donn lenformasyon dimoun i bezwen annan bann checks ki bezwen ganny fer adisyonelman e  sa i pran bokou resours e osi i pran bokou enteraksyon avek bann lezot Lazans.  So nou oule donn en pe letan nou bann zofisye osi pou kapab fer sa legzersis.

So nou anvi fer li dan en fason striktire ki at least nou konnen kot nou pe ale.  So pou 2enm kestyon ki nou pe fer pou nou kapab reach sa target internally?  Lenfrastriktir li menm li i ti nou main issue.  Nou pe recruit additional team, en tim adisyonnel pou ed nou sirtou lo bann kote design e nou osi pe fer monitoring.  Nou annan en – tou le de semenn en technical meeting ki nou fer ek Lenfrastriktir pou nou kapab swiv sa bann proze ki lo nou plan.

Apre osi i depan bokou lo Planning.  Planning e i annan en process ler ou’n al lo en sit land bank i annan son design, i annan son survey ki i bezwen vin avek.  I bezwen annan son planning prosedir.  Menm si i dan survey kot nou i bezwen go through planning procedure e tousala i pran en pe letan me selman nou, nou konsantre en kantite lo planning akoz mon krwar sa i plito enportan pou nou, plan bann survey pou nou fer sir ki sa bann later par egzanp ki nou’n mete i kapab ganny donnen ek dimoun.  Lo kote lenfrastriktir parey mon’n dir nou annan sa monitoring ki nou fer.  Nou annan bann additional teams ki nou pe met an plas  pou nou kapab sak tim ganny son kantite proze pou li kapab konsantre lo la.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Gill – vit.

 

HON SIMON GILL

Mersi.  Dernyen dan mon 3kestyon Mr Speaker.  En konponan enportan dan provisionnement later Minis se surveyor.  Eski dan ou Minister zot in konsider lefe ki sa tim surveyor ki annan i limite?  E eski i annan provizyon pou ogmant tim surveyor avek bann teknisyen konpetan?  Or si i konbinen avek kapasite entern dan Minister, zot in konsider al dan prive, lokaliz bann surveyor prive, met en tim pour ki nou kapab akseler sa prosesis surveyor.  Fer son plan e anvoy kot Planning, donn priyorite pour ki nou kapab ankor enn fwa achieve sa bann target ki’n ganny defini?  Mersi bokou Mr Speaker pou donn mwan sa loportinite pou mon 3kestyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Nou napa adisyonnel pou nou recruit me selman nou annan outsourcing vote ki nou pou servi pou nou kapab outsource, en pe survey works si i bezwen.  E apre osi nou ankouraz – kot nou kapab nou ankouraz pou fer overtime osi.  Sa osi i en porsyon dan nou Bidze ki nou kapab servi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Wilbert Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.  Minis si mon’n ganny konpran ou byen, ou dir koumsa sa bann dimoun ki’n fer zot appeal la zot pe esper ziska 3enm kar sa lannen pou zot ganny zot larepons, sa ki ou’n dir?  Sa ki mon’n tande?  Sorry.

 

MR SPEAKER

Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Non Mr Speaker.  Bann dimoun ki’n fini fer appeal zot appeal pe ganny konsidere at the moment.  I annan en bann ki ankor pe antre e nou’n met en dele letan ziska Avril pou nou kapab fini avek tou bann appeal cases ki nou annan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Savedir zot pou ganny allocate zot later avek sa batch ki’n kalifye la dezaman?  E mon lot kestyon i pou bann dimoun ki annan bann plot endividyel.  Ler nou pe dir plot endividyel nou pe koz bann later ki o-bor bann fanmir parey ou annan e fanmir i annan en pti bout later Gouvernman o-bor.  Ki prosedir ki zot pe mete an plas la pou kapab fasilit alokasyon sa bann later akoz sa bann prosedir konmela i pran plis ki 2 a 3an e sa pe met en serten fristrasyon.  Kwa ki bann mekanizm zot pe met an plas la konmela pou nou kapab deal avek sa sityasyon?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Zis pou mon klarifye avek Onorab.  bann appeal cases wi i pou ganny konsidere dan sa batch alokasyon ki nou pou fer 2019.  Regarding processing of bann lezot cases, nou annan bokou bann processing cases ki ankor pending akoz parey mon ti pe dir resours i limite e ler nou’n fer sa LPS in pran lamazorite nou staff nou’n bezwen met li pou travay ladan.

I annan  en restructuring ki pe ganny fer pou sertennman deal avek processing e sa structuring pou fer sir ki nou donn – osi ganny target pou bann dimoun ki fer processing e sa i fer zot vin accountable akoz nou ti remarke ki processing pa vin accountable avek bann louvraz ki annan.  So se sa ki pe al konmans – ki nou pa’n konmans – nou’n fini konmanse pou nou travay lo sa sa restructuring of processing Department.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.   Eski Minis i kapab donn nou pou benefis piblik pou bann dimoun ki pe ekoute, bann ki zot case i plis ki 2an, si ou kapab donn nou en dele letan ki zot kapab ekspekte ki zot kapab vin owner zot prop later?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

I difisil pou dir Mr Speaker, akoz sak ka i diferan.   So ou pa konnen kwa ki enplike.  Ler ou pe dir processing i annan processing ou bezwen al fer survey.  Ou bezwen- par egzanp survey i pran ou apepre 80 zour ler nou fer nou process map pou nou gete internally, i kapab pran up to 80 days pou kapab e survey ganny fer, ganny aprouve.  So diferan ka sityasyon i pou diferan.

Me selman ki nou pe fer Mr Speaker parey nou pe dir nou annan bann processes ki nou pe met an plas pou nou kapab at least met a laporte piblik pou zot vwar akoz i annan dimoun i krwar ler ou pe fer survey ou ale ou al – zis ou ale ou monte ou mezire ou met en beacon.  Be non i annan en prose ki arive par deryer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Mon krwar Minis in – sa lenformasyon ki in donn nou sak distrik mon krwar i tre enportan, akoz  sa i a ede pou Minis kapab vin piblik ler in rekonsilye  bann laplikasyon dan sak sa bann distrik.  Par egzanp dan ka Baie Ste Anne mon vwar i dir i annan 29 plot me selman petet in ler pou Minis vin piblik gete par egzanp pou Baie Ste Anne be konbyen dimoun ki annan ki’n apply pou later.

Eski 29 oubyen i 40 oubyen i 50?  Si sa i leka Minis i devret mont lo televizyon deklare pou tou distrik lala kantite nou annan e prezan dimoun baze lo laplikasyon dimoun i ava dan en pozisyon pou zot deside be gete eski mon konmans fer en lot demars la oubyen  mon espere mon tant mon sans? Koumsa i a pli kler akoz la bann larepons i ou pa kalifye, i pa pe neseserman donn sa dimoun en direksyon oubyen pou li kapab pran en desizyon ki i fer ek son laplikasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mon krwar sanmenm sa lapros ki nou pe pran.  Sa lenformasyon i vreman.  Sa lenformasyon ki nou annan ki nou’n anmase avek sa 1,841 aplikan i vreman en lenformasyon enportan, akoz i permet nou dan le fitir pou pran bann desizyon baze lo facts ki nou annan.  Rather than en dimoun i monte i fer demagozi oubyen i dir nenport kwa.

Sanmenm sa ti met sa an plas.  Sa bann lenformasyon i vreman enportan akoz i pou dir ou osi ki kalite prodwi kekfwa ki sa dimoun li menm li i bezwen.  E nou, nou pe servi sa lenformasyon bokou, pou nou kapab plas nou bann aplikan ki avek nou, menm si pou  diriz zot ver en lot prodwi ki pou pli  adapte avek sa ki zot, zot kapab afford.  Ou konpran?  So wi sa i nou lapros.  Nou annan osi nou bann Polisi ki nou pou

byento lans avek tou bann DAs ansanm avek Local Government, pou nou kapab fer sir ki nou tou nou pe koz menm langaz osi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Vitman Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Petet Minis in mank en bout le pwen ki mon ti pe fer.  Le pwen ki mon ti pe fer, mon a pran legzanp Baie Ste Anne nou annan zis 29 plot, prezan dan ou Minister zot devret kapab rekonsilye gete be konbyen dimoun ki’n fer laplikasyon pou later dan Baie Ste Anne.

Prezan ou a monte piblik ou a fer konnen dimoun Baie Ste Anne pou dir gete i annan 100 laplikasyon Baie Ste Anne me selman  nou annan nou annan zis 29 plot.  Prezan sa bann dimoun i ava dan en pozisyon pou konnen zot posibilite gannyen i very marginal.  Zot a deside ki zot pou fer.

Me  dan lenstans kot zot pa konn sa bout lenformasyon zot toultan pe krwar zot pe al gannyen.  Se sa le pwen ki mon ti le fer sorti.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.  Wi mon konpran ou pwen.  Mon krwar se sanmenm sa ki evantyelman nou bezwen work towards pou nou dir sa dimoun – well wi ou’n kalifye, ou’n ganny priyoritize me selman ou tel nimero lo lalis, Baie Ste Anne i annan tel kantite dimoun e vwala kekfwa dan 1an, dan 2an ou kapab ganny en bout later.  Ya.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Dernyen kestyon Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Mon pou al dan menm laliny avek entervenan avan mwan.  Savedir ozordi ofisyelman, nou’n ganny dir poudir nou annan 1,841 aplikasyon later e ladan i annan mon krwar 215 ki’n kalifye savedir i fer ki 1626 pa’n kalifye.

Solman letan nou’n kont tou sa bann bout later ki Minis in dir nou enkli bann ki zot in met a lekar parey kot sant bio diversite ouswa Anse Royale kot landfill, mwan mon’n ganny en total 721.  721 bout nationally.

Savedir si nou pou pran sa sonm 1,841 tir 720 ou deza annan ou 1120 dimoun napa later pou zot, 1120.  So mon oule ki Minis i dir nou – pa dir nou, dir bann dimoun ki a lekout en parol pe esper later, ki pou arive ou ki lespwar ki annan pou zot?  Premyerman.

E dezyenmman vitman Mr Speaker an vi ki i reste en balans 79 plot pou ganny sa promes 800 ki ti ganny fer, ki konsiderasyon Gouvernman ava fer pou pran en pe sa 60 bout later ki Parti Lepep i annan e menm parmi sa 50 tenn ki ansyen Minis i annan pou ganny sa balans 79 kare ki reste?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Zis pou enform Onorab, 1,841 dimoun ki’n apply pou later me pa neseserman ki 1,841 dimoun i pou eligible pou later.  Sa ki nou le fer sorti.  Nou annan  226 ki’ kalifye pou later e se sa rezon ki parey mon’n dir oparavan ki nou bezwen diriz dimoun ver en prodwi ki si zot pa pe ganny en later kote zot pou kapab ale.   Se sa.

Pou ou 2enm kestyon mon krwar sa balans ki ou’n nonmen nou kapab tir li en pe dan sa bann potential sites  ki nou’n idantifye avan.  Nou pou fasilman ganny sa balans dan Cascade parey mon’n nonmen.  Enn de potential sites ki nou pa ankor vreman fer bokou analiz lo la me selman ki ti dan lalis pou nou analize e gete si nou kapab ganny other land banks ladan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Kestyon No.4.  Onorab Egbert Aglae.

 

HON EGBERT AGlAE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker malgre Minis in tous serten bout sa kestyon, mon pou demann li avek bann siplemanter ki pou  swiv.  Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki staz alokasyon land bank pou distrik Port Glaud e kan i pou finalize?

 

MR SPEAKER

Mon krwar Minis i a pran sa dernyen bout non, kan pou finalize.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mr Speaker dan Port Glaud i annan de landrwa ki’n idantifye pou land bank.  Sa i Dan Limon avek Des Arpents.  Dan Des Arpents i annan 5 bout later ki’n osi fini ganny survey e layout in aprouve par Planning.  I annan deza provizyon semen e bann bout later i sipoze ganny distribye 2019.

Dan Limon i annan 4 bout later ki’n fini survey e layout in ganny aprouve par Planning e nou pe esper aprouvasyon Planning lo plan semen.  Depandan lo sa kou, sa kou semen e finansman, nou ti a kontan konmans konstriksyon sa semen pli tar 2020.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Aglae.

 

HON EGBERT AGLAE

Minis mersi pou larepons.  Me selman Minis pou en distrik parey Port Glaud ou’n fer en mansyon poudir i annan 9 plots ki’n pare e nou tou nou konnen poudir Port Glaud i en distrik ki pli  gran 27 kilomet kare avek pli pti popilasyon.  Alors Minis, ki ou pe fer pou akseler  en pti gin sa bann  prosedir pou kapab at least anmenn lenfrastriktir pou sa bann lezot land bank ki nou pe earmark nou’n vizite ansanm, pou  fer ki nou ava ganny ase kare later, pou nou kapab satisfer nou bann kliyan ki deza lo lalis.

E si ou osi ou kapab donn nou en prozeksyon.  Vi ki pou annan en konponan bidzeter, avek sa bann lezot landrwa ki’n deza ganny earmark avek son potansyel, si ou kapab don nou en prozeksyon dan ki dele letan ki nou kapab vwar bann lenfrastriktir pe vin met an plas pou nou kapab fini met sa bann land bank annord e allocate zot koman i neseser?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker. Msye Onorab parey ou’n konstate nou’n ale nou’n fer enn de vizit ansanm dan distrik.  Me malerezman nou pa ti ankor ganny sans pou nou fer bann assessment ansanm avek Lanvironnman e lezot bann stakeholders,  survey pou nou kapab vreman met en plan devan lo kote land bank Port Glaud.

Nou ti’n plizoumwen konsantre lo sa de sit ki nou’n nonmen Dan  Limon avek Des Arpents.  E menm par egzanp Des Arpents i annan son faz 2 osi ki nou pe gete akoz li osi i annan en problenm semen.  Me apre ler nou’n asize nou’n diskite nou vwar poudir semen kekfwa pa pou tro vyab pou nou ganny kekfwa zis 4 plot.

So nou a fer li nou devwar sa lannen  pou nou kontinyen fer nou bann assessment lo nou bann sit ki nou’n deza vizite ansanm avek ou pou nou konnen ki lapros nou pou pran e then nou a bezwen met li dan Bidze pou le fitir.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou ava bouz lo kestyon No.5.  Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.  Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.

An vi ki proze lakaz 24/ 24/24 dan distrik Beau Vallon in konplete depi lannen pase, mon anvi ki Minis pour Labita, Later, e Lenfrastriktir ek Transpor lo Later i donn en leksplikasyon sa Lasanble e sirtou zabitan mon distrik, akoz ki ziska prezan bann dimoun ki bezwen en lakaz pa ankor ganny lakle zot lakaz?   Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Parey – si ou’n pas Pascal Vilaz  Beau Vallon ou pou vwar poudir lakaz in konplete e sa ti konplete lafen Novanm 2018.  Me alokasyon lakaz pa ti ganny fer akoz sa proze i bezwen ganny konekte avek sistenm sewage PUC.

Konman parti sa proze Minister in bezwen extend laliny sewage PUC sorti kot laboutik Bas ziska kot sit ki nou proze i lo la.  Nou ti’n finaliz plan pou sa laliny koneksyon an Zen 2018 pou en laliny anviron 200 met longer.

Nou’n ganny retar avek sa konponan proze akoz retar pou ganny wayleave lo serten mansyon later.  Sa ti nesesit ki an Oktob 2018 nou revwar larout ki nou laliny tiyo ti pou pase e apre konsiltasyon teknik avek PUC, nou ti tonm dakor lo nouvo larout ki ti anviron 270 met pli long ki nou ti’n prevwar.

An se moman nou’n fini fer negosyasyon pri avek Kontrakter lo sa nouvo larout e lenstalasyon pe al konmanse byento e i ankor annan serten materyo prensipalman – serten fittings ki nou ankor pe aste.  Me si tou keksoz i al byen nou ava kapab konplet sa koneksyon dan 6 a 8 semenn.

E i annan ankor en pe louvraz ki nou zofisye later avek DA ansanm pe fer, lo anmas lenformasyon lo bann household ki lo Sistenm Pwen pou fer sir ki nou pa mank personn dan distrik.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis pa krwar poudir in mank bis?  Parske si ou get depi ler sa proze in ganny konsevwar, akoz zefor pa’n ganny fer pou rod wayleave depi sa bann lepok?  Zot in fer li lo dernyen moman e la dimoun i bezwen sibir konsekans gro lapli dan lakaz koule e pa ganny lakle zot flat.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Mon pa’n konpran sa premye pti bout – ki Minis … ?

 

HON JOHN HOAREAU

Mon le dir ki Minis in an retar avek negosyasyon way leave, in kit li lo dernyen moman e se sa ki pe koz sa retar mank planifikasyon.

 

MR SPEAKER

I pli meyer i pli byen.  I pli meyer ou’n re phrase akoz mon krwar pti bout avan pa ti tro, tro apropriye.  Mersi Onorab.  Minis.  Retar, pa mank bis, retar.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mon krwar tou lede ti fer an paralel, konstriksyon e osi lo kote network pou konekte PUC me selman par ler negosyasyon i pa abouti e nou bezwen re konmanse e dan sa ka nou’n bezwen re konmanse  al rod en landrwa kot pou fer pase pou nou kapab kontinyen sa proze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker senp kestyon pou Minis.  Mon ava demann li si dan tou sa bann distrik or rezyon, kot bann provizyon later pe ganny fer.  Lenfrastriktir semen, delo, elektrisite pe ganny fer.  Zot konnen bann prozeksyon entern ki kantite lakaz pou ganny fer e si pou bezwen bann STP system ?  Eski i annan okenn lobstak ki zot pe rankontre an term early planning pou kapab fer sir ki tou sa bann keksoz i an plas avan ler bann endividi or avan ler menm Gouvernman i antreprann en proze social housing dan sa bann landrwa.

 

MR SPEAKER

Onorab.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Minis kestyon i spesifik lo sa proze Beau Vallon.  Alor reponn spesifikman lo proze Beau Vallon.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mr Speaker si Onorab ti kapab re pran sa kestyon fer li spesifik pou kekfwa Beau Vallon.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab fer li spesifikman lo proze Beau Vallon.  Mon konnen ou konsern se sa proze STP ki sa bann proze lenfrastriktir i mars ansanm avek devlopman.  Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker, avek plezir Minis.  Ou konnen i senp.  Nou pe fer en prozeksyon pou dizon 800 ou plis kare later.  E Gouvernman i annan son progranm 24/24/24 dan konteks nou social housing program.  Nou konn kapasite sa bann landrwa kot nou pou al fer sa bann devlopman.  Swa endividyel oubyen ankor enn fwa social housing program.  Nou konnen kote nou pou bezwen bann sewage treatment plant.

Now dan sa konteks si nou pe fer Planning – early planning prozeksyon kan sa bann proze lakaz pou fini ?  Si nou pou bezwen sewage treatment, eski nou’n fer sir ki nou’n etidye tou bann fakter ki antre an jeux pou fer sir ki ler en housing project in fini nou pa esper 2mwan, 3mwan, 4mwan oubyen menm plis 1an pou nou kapab allocate sa bann lakaz avek bann fanmir ki voudre antre dan zot lakaz.

E pou bann endividi byensir ankor enn fwa eski tou sa bann lobstak la nou pe get li boner an term nou forward planning program, pou aboutir delivre lo nou social housing program, ki nou Prezidan in koz lo la e ki i byen in ankre  dan Konstitisyon United Seychelles to deliver for Seychelles?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis pran li zis dan sa konteks Beau Vallon.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Wi mon krwar dan bann proze ki nou’n konmanse nou pa’n fer ase planning.  Me selman ki nou’n – nou’n esey catch up.  Par egzanp dernyen bid ki nou ti fer, nou ti fer sir ki nou fer en tender pou tou bann proze ki nou’n analize nou pou bezwen STP avek.

Nou ti tender li pou 3 plot ki’n fini deza ganny awarded.  Pa 3 plot, 3 lot.  Nou ti fer 3 lot e en lot i enkli Glacis e dan Zil Belombre i annan  en lot Au Cap, Anse Aux Pis, Pointe Larue.  Apre en lot lot pou Anse Boileau, Anse Royale, Foret Noire, Port Glaud, Baie Lazare e osi Riverside Port Glaud.  So nou’n bezwen play catch up e nou annan nou lalis bann proze ki nou bezwen STP e nou’n fer le neseser pou nou kapab fer sir ki sa bann proze i ganny zot STP on time this time.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Mon ti anvi zis demann Minis akoz ki Gouvernman, son Minister i kontinyen ganny permisyon Planning Authority ki la ozordi apre midi, pou fer bann lenfrastriktir sa groser, me selman an menm tan  sa bann lenfrastriktir napa sa ki nou pe koz lo la ozordi sa sistenm STP?

Me zot, zot kontinyen gannyen zis parey bann housing estate ki nou pe koz lo la ki nou’n koz lo la dan le pase, zot kontinyen ganny permisyon Planning Authority sa ki zot annan bann Fire Hydrant ki zis parey  letan en endividi pe ouver en biznes, tou sa bann prosedir i ganny met devan kler avek li sansan i pa ganny okenn occupancy avek Licensing, oubyen son license pa ganny aprouve.  Sa i mon premye kestyon.

Mon dezyenm kestyon Mr Speaker anvi ki nou pe koz lo bann flat 24/24/24 dan distrik Beau Vallon, mon ti a kontan demann Minis ki son Minister pe fer pou bann dimoun ki dan flat, la zot pe fer pou Beau Vallon ki’n deza fini ganny zot flat e ki zot in fini peye pou plizyer lannen.  Ki Minister pe fer pou sa bann dimoun ganny sa dokiman ki bann Seselwa i apel son lavant ?  I kontan annan en pti dokiman dan son lanmen ki prouve pou dir ou mon’n fini pey mon flat, sa i mon flat ki an relye avek bann flat dan Beau Vallon ki nou pe koz lo la, ki Onorab Ernesta pe mangonnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab mon krwar ou dezyenm, ou 2enm morso kestyon i deborde.  Mon konnen ou pe sey link li ek Beau Vallon, mon pa krwar i annan pou fer avek sa blok apartman ki dan kestyon lorizin Onorab Hoareau.  Ok?  Wi.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker ler nou submit Planning nou submit li avek son whether i son sewage system oubyen i son STP.  Me design par ler i pran en pe letan pou nou fer.  Son design li menm li i vin apre. Se sa. Planning kantmenm i aprouve i aprouv li avek son STP oubyen son sewage system apropriye.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker, Minis e  delegasyon e tou bann koleg Onorab.  Minis an prenon kont bann difikilte ki pe annan an negosyasyon pou way leave pou konplet sa proze Beau Vallon eski zot annan en plan ‘B’ pou ki asire ki sa proze i konplete pou ki bann dimoun kapab ganny zot lakaz antre ladan?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Pou sa proze li menm li la in fini akoz nou’n fini ganny en lot larout so i napa okenn issue wayleave anymore i zis pou nou prezan konekte, fer nou koneksyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Onorab Sandy Arissol in tous en pe lo mon kestyon, me solman larepons ki Minis in donnen  letan in dir the Planning approval i an 2 step.  Savedir i annan desen pou konstriksyon apre i annan desen pou sewage.  Be si enn pa ankor pare pou fer konstriksyon, nou ganny sa ki nou pe gannyen la sa retar ;  ki mannyer Planning i approve en proze ki napa en sewage plan pou al avek? Konmsi mon pa konpran ki mannyer sa approval i ganny donnen an de faz pou en sel proze.  Si i ti kapab eksplike?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Ler lenfrastriktir i submit en plan kot Planning i montre ki sistenm i pou servi.  Me selman ler pou son design, son detailed design vreman i vin apre akoz i annan bann – well sa prosedir ki nou pe servi son detailed design i vin apre.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.   Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.   Mr Speaker sa i paret ki i aplik zis pou Gouvernman.  Eski i aplik pou bann biznes ek bann private home?

Akoz i annan dimoun osi ki letan zot dan difikilte zot pa gannyen lot alternativ zot.  Zot bezwen donn tou, vwar tou solisyon first time round.  Eski sa i en fleksibilite ki Gouvernman i donn ek tou dimoun?  Me solman plan STP sorti Beau Vallon, ti la already zot bezwen konnen ki sa pa ti ankor konplete pou zot kapab konekte letan ou fer sa plan inisyal.

So ki kantite detaye zot ti bezwen pou draw a line from ‘a’ to ‘b’  letan zot submit sa initial plan pou fer full approval for the full project? Mon pa konpran sa par bout.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Planning normalman par egzanp en dimoun ler i prezant en plan i annan bann konsep ki i aprouve apre sa dimoun i submit son detailed design.  I annan sa.  I arive.  E pou Beau Vallon i pa en STP i zis e koneksyon laliny.  I zis en laliny ant en estate avek sewage system.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker i annan serten larepons ki Minis pe donnen la ki mon pa ganny en konpran.  En concept ok. Ou aprouv en concept me sa concept i pa the planning– i pa ou detail soz lo ki zot donn ou Planning permission.  Alor ki mannyer pou Beau Vallon – mon a les li fini konsilte?

 

MR SPEAKER

Kontinyen Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker.  Minis in dir en keksoz la.  Planning i kapab aprouv concept.  FineConcept ou pa ganny planning permission lo concept.  Ou ganny sa initial approval ki pou dir mon proze mon kapab aprezan  al depans larzan pou mon fer tou son detay.  E se letan detay i ganny prezante se lo la ki ou ganny planning permission.  E  sa detay i sipoze enkli sewage.

E alor, eski Minis pe dir avek nou ki dan ka Beau Vallon ki kler ki poudir Planning, akoz anba sa menm Minister pou Gouvernman i servi en pwa, pou piblik i servi en lot pwa !  Akoz si en manm piblik ki ti’n prezant son plan san ki i ti donn en clear sewage plan, san ki i ti’n fer sa, i pa ti pou gannyen permisyon.  Be ki mannyer li Gouvernman dan ka Beau Vallon i kapab konstrir tou dilon e apre sa pri lanmenm parski prezan ki i pe al rod wayleave ; prezan ki i pe balans isi? Savedir Mr Speaker ankor enn fwa nou pe koz en pwa de mezir.  Eski Minis i kapab eklersi nou lo la?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Onorab klarifikasyon ki nou’n gannyen se ki ler en plan i ganny soumet Planning i aprouv son arsitektir e lokasyon son STP e i met bann kondisyon avek.  E apre bann detay osi i ganny soumet avek Planning e i pa fer sa avek zis bann proze Gouvernman, bann lezot dimoun osi piblik i ganny sa fasilite koumsa.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker eski Minis  i kapab donn sa Lasanble, detay bann dokiman lo dat ki zot ti soumet tou sa bann dokiman avek Planning Authority e dat ki zot ti ganny approval, pou nou enn fwa pou tou ganny sa size Beau Vallon kler.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Ou pe demann pou Beau Vallon?  Ok.

 

MR SPEAKER

Minis i ava fer Lasanble ganny sa bann detay.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Dan la semenn menm nou ava anvoye.

 

MR SPEAKER

Yes.  Ok, dakor.  Bon avan nou pran kestyon No.6 mon ti a kontan zis demann Loter kestyon Onorab Jude Valmont si part C ex-Charlesia i tonm dan Nageon Estate ?  I tonm dan Nageon Estate.  OkGo ahead Onorab.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi ankor enn fwa a tous.   Mon kestyon i lir koumsa.

An vi ki premye faz re devlopman Nageon Estate in konplete, eski Minis responsab pou lenfrastriktir i kapab donn sa Lasanble detay lo sa bann pwen swivan;

 

  1. Eski tou bann defo avek sa bann nouvo lakaz in ganny rektifye?
  2. Kan ki 2enm faz pour ofisyelman demare?
  3. Ki status proze lakaz Ex Charlesia ki trouve dan Nageon estate e kan ki i ekspete demare?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Dan sa proze re devlopman faz 1, nou’n konplet konstriksyon 11 unit.  Parey tou Kontra konstriksyon ki Minister i administre, nou annan en peryod  garanti 12mwan kot si i annan  okenn defo konstriksyon Kontrakter i annan responsabilite pou remedye.

Bann lakaz dan sa proze ti konplete a diferan moman, e alor zot annan diferan peryod kot bann garanti in fini.  Minister in ganny rapor serten defo miner ki in transmet avek Kontrakter e an mezir ki sa in ganny raporte nou’n kapab rektifye sa bann defo ki ti annan.  I plito defo en pti pe avek plonbaz, avek design ki mannyer in fer.

Dapre nou rikord tou sa bann keksoz in ganny rektifye apartir le 30 Zanvye 2019.  Apard ki i annan bann landrwa kot i annan hairline cracks, ki an rezilta settlement ki ekspekte avek en lakaz ki fek konstrir.

Nou enzenyer pe obzerve me nou pa ekspekte i annan okenn konsekans signifikan pou le moman.  Pou reponn kestyon ‘b’ ek ‘c’ dapre nou alokasyon Bidze anba PSIP dezyenm faz pou redevlopman pou konmanse an 2020.   Sa i enkli anviron 10 a 15 lakaz depandan lo Bidze ki nou gannyen.

Sa lannen 2019 Minister pou konmans konstriksyon 4 unit, 2 lasanm lo sa sit ex- Charlesia Nageon Estate.  Sa bann unit i ava servi pou re lokasyon tanporer, pou fasilit konstriksyon sa 2enm faz.  Nou ekspekte tender sa proze lafen Avril 2019 e konmans konstriksyon an Out 2019.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi pou repons Minister.  Mon ti a voudre demann de kestyon pou follow-up. Parey nou konnen ordinerman ler nou konmans premye faz proze, i konmans avek en meeting ek sa bann dimoun konsernen.  Mon konnen en louvraz in ganny fer ant Lotorite distrik avek ou Minister.  Alor mon pe demande ki pli vit zot kapab fer sa meeting avek sa bann dimoun at least, pou konmans angaz fanmir pou gete ki bann requirements ki zot annan, ki pli vit zot kapab fer sa ?

E 2enm se i annan osi bann defo avek lakaz me selman i pa bann defo, ki ou kapab dir se Planning ; nou’n vwar ki i annan bann twatir ki bokou tro kourt e delo i fann dan lakaz and whatnot.  Alor mon demande si eski Minister pou pran responsabilite pou aranz sa bann twatir namely kot 3 lakaz, kot lafanmir Ah-Kong, Lafanmir Dubel avek lafanmir Finesse?

E 3enm kestyon se pou premye faz anvi ki i annan 11 lakaz ki’n konplete, me selman i annan en lakaz ki ti ladan ki ziska prezan pa ankor konmanse, e sa se lafanmir Auguste.  Alor mon anvi demande si Minis i konnen kan ki finalman sa lakaz pou konmanse?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Ordinerman wi parey proze nou’n fer avan nou pou meet avek bann dimoun pou nou konnen zot bezwen prensipalman e mon napa en dat la pou mon donn ou me selman mon a kominik ek ou kekfwa.  Kekfwa dan mwan lafen Mars nou kapab konmans demars pou nou koz ek zot pou get zot bezwen.

Lo kestyon extend of pou twatir wi Minister pou take care of sa kou.  E regarding sa lot lakaz en unit ki pa ankor konstrir nou ti annan en problenm avek Planning regarding right of way.  E akoz ti bezwen annan en Lagreman legal pou nou re aliny li.  Me solman nou pe ekspekte pou met li lo tender end of March.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Minis pli boner dan ou larepons ou’n nonmen ki bann garanti lo sa bann lakaz in fini.  Normalman konbyen bann letan peryod zot donnen lo bann garanti?  Enn.  E apre pou konsonmasyon piblik ki prosedir Minister i annan an plas pou adres bann defo ki i annan avek bann lakaz pou zot kapab konnen ki mannyer pou zot go aboutThank you.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER PAMELA CHARLETTE

Garanti ki nou annan pou sa ban lakaz spesifikman Nageon Estate, i 12mwan e i pa ankor fini, me selman akoz ki mannyer zot in konmanse sakenn i annan son dire letan ki i pou fini.  Si ou pe koz mwan zeneralman lo kote defo, laplipar letan bann defo pandan konstriksyon dan son liability dan sa garanti peryod la se Kontrakter ki take care of.

Me selman si par egzanp si bann, bann lakaz PMC par egzanp apre i annan bann maintenance, then PMC i fer bann maintenance lo lakaz.  Me si kekfwa sa dimoun in fini aste son lakaz then sa dimoun li menm li i pran son responsabilite pou maintain son lakaz.

Me si i annan bann defo mazer ler nou pe dir mazer striktirel, then Departman Lenfrastriktir i antre ladan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Nou’n ariv a lafen kestyon pou Minis Charlette.  Nou ava remersi Minis avek son delegasyon.  E nou ava eskiz zot dan Lasanble.

 

(MINISTER CHARLETTE AND HER DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

 

 

MR SPEAKER

Bon nou ava pran en Break.  Nou ava retournen 4.15 kot nou ava ekout Onorab Bernard Georges prezant premye Mosyon lo Order Paper.  .

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay lo Order Paper.  E parey mon ti’n anonse nou pe al lo Mosyon.  E mon ava donn la parol Onorab Bernard Georges pou prezant son Mosyon. Onorab.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun isi dan sa Lasanble e an deor.  Mr Speaker dan mon repons lo mesaz Leta Lanasyon semenn pase, mon ti mansyonnen ki mon ti pou anmenn en Mosyon devan sa Lasanble lo size dekonzeste lavil Victoria. Annefe parey bann ki pe regard mon Mosyon devan zot a realize mon Mosyon i al pli lwen ki senpleman dekonzeste lavil.  E i annan konman bi fer 4 keksoz.

Save larzan Gouvernman lo biro ki pe ganny lwe pou bann Minister.

Santraliz Gouvernman dan en sel landrwa.

Dekonzeste lavil Victoria e bouz lavil administratif pou sorti dan sant lavil Victoria e pou vin isi Ile Du Port.

E sa Mosyon i al ankor en pe pli lwen, akoz dan lafason ki mon pou plito dan lafason ki sa Mosyon in bezwen ganny anmennen i osi pas en zizman lo mank planifikasyon a long term, lo mank vizyon e lo mank en lespri ekonomik lo lapar Gouvernman.

Mon Mosyon Mr Speaker pe regard devan e non pa deryer.  E i pe propoz en seri lide pou reform kondisyon dan lekel Gouvernman i  travay.  Mon bi se pa selman souliny problenm, me plito met en seri solisyon devan, ki mon swete i ava ganny sipor nou Lasanble e a transform Lanvironnman dan lekel nou bann travayer servis piblik i travay tou an ekonomiz larzan e depans ki Gouvernman i fer.

Mr Speaker mon en zanfan en public servant.  Mon defen papa ti travay dan en sel Departman DPA tou son lavi.  In konmans konman en clerk e 35an pli tar in fini konman PS.  Dan son letan tou biro Gouvernman  ti ganny trouve dan en sel batiman.  Queen’s Building ki ozordi nou apel li Liberty House.

Avek devlopman pei swivan Lendepandans in annan gran  lagrandisman dan lenfrastriktir Gouvernman. Avek plizyer Minister Gouvernman in vwar li neseser pou konstrir National House epi Unity House.

E answit Independence House pou bann Minister ek Departman.  E malgre sa i annan bokou Departman ek Minister ki bezwen lwe biro pou zot kontinyen travay.  Se sa enn bann bi prensipal ki’n anmenn mwan konsider sa Mosyon ki devan nou ozordi.

Ler Gouvernman ti anonse ki batiman Lasanble Nasyonal kot nou pe asize ozordi ti pou bouz isi Ile Du Port.  Sa ti dezapwent mwan e mon ti koz kont.  Pou mwan sa ti en plan swa mal kalkile san gran rezon apard fer batiman lo en bout konblaz ki vid.

Swa i ti en plan byen kalkile pou met senbol nou demokrasi, senbol nou Nasyon byen lwen kot dimoun pa ti pou vwar li e donk pa ti pou donn li son lanpler.  Ler desizyon pou met batiman Lakour Siprenm osi isi Ile Du Port ti ganny pran mon ti parmi bann ki ti kritik sa lide.  Me sa fwa si pou en lot rezon.

Mon ti dir ki sa ti pou kree bokou lenkonvenyans pou dimoun ki servi sa Lakour e ki napa zot prop transpor akoz zot ti pou bezwen pran en 2enm, ouswa en 3enm bis pou ariv kot Lakour.  Epi mon ti annan en lot difikilte.  Mon ti krwar e mon touzour krwar ki senbol parey nou Parlman i devret en senbol Nasyonal vizib dan milye lavil e konstrir par nou Nasyon e pa par en pei ki son kredibilite demokratik i pa parey sa ki pou nou.  E nou Lakour Siprenm parey.

Li in ganny konstrir par menm pei ki son laplikasyon Rule of Law nou konnen i vwale.  E parey mon’n fer dan lezot ka e la parmi sa mon pou mansyonn enn.  Gras a en let ki mon ti ekrir dan zournal Seychelles Nation ozordi ansyen batiman Lakour Siprenm o-bor Lorloz in vin Mize Listwar e vye batiman Lakour D’Apel State House in vin biro Mer Lavil.

Sa ti akoz en linisyativ ki mwan mon ti pran.  Parey mon ti fer dan sa ka, mon’n diskit avek plizyer dimoun anndan e an deor Gouvernman lo ki mannyer nou kapab gard nou de senbol anvil dan Victoria vizib e fyer.

Mon propozisyon a sa moman, sete ki nou demann Gouvernman La Chine olye konstrir sa batiman Lasanble ek Lakour Siprenm, konstrir plito isi Ile Du Port oubyen Perseverance en stad.  Dan en fason ki premyerman zabitan Victoria Nor isi Perseverance e lo Mahe a kote ti pou ganny en stad parey zabitan Victoria Sid i annan  Stad Linite.

E dezyenmman sant Victoria kot Stad Popiler i ete ozordi, ti pou ganny lespas pou batiman Lakour Siprenm ek Lasanble Nasyonal dan milye nou lavil kot nou ti kapab vwar li.  Me sa parey nou konnen Mr Speaker pa’n arive.

Alor pa vo lapenn regard an aryer parey mon’n dir.  Sa ki’n arive in arive e mwan parey zot konnen mon pa travay lo problenm me mon travay lo solisyon.  Parey Angle i dir annou ‘make a virtue out of necessity’.

De brans Gouvernman in fini ariv isi Ile Du Port.  Commonwealth Garden i isi Ile Du Port.  Byento Biro Attorney Zeneral pou isi Ile Du Port.  Akoz nou pa al full speed, full out e fer Ile Du Port vin lavil administratif e anmenn  3enm brans Gouvernman; setadir Egzekitiv isi osi.  Kekfwa pa State House akoz i byen ki Prezidan i travay State House me tou larestan Egzekitiv, akoz nou pa anmenn zot isi e fer isi vin sa lavil administratif.

Mon’n demande ki sa Mosyon Mr Speaker in pas boner, akoz letan pe pase e parey nou vwar batiman pe ganny konstrir lo sa zil.  Toulezour nou vwar sa ler nou vin isi.  Si nou pa bouz vit taler pa pou annan ankor plas e nou pou perdi nou loportinite.  E loportinite perdi Mr Speaker malerezman se en fleo lo Sesel.  Permet mwan fer en parantez.

Batiman Espace.  Pandan letan, pandan letan ki Prezidan Michel ti Prezidan kot i ti sipoze pe travay pou Nasyon Sesel, pou konstri bann  batiman pou met bann Minister ladan, nou’n vwar o kontrer ki in swazir en zoli morso later ki in aste pou en pri byen rezonnab e kot in fer konstri, lev larzan fer konstri en batiman pou son Fondasyon.

Sa mon pa vwar li i byen.  Ler ou en Prezidan en pei ou annan en sel bi e sa se konstri batiman pou ou Nasyon.  Ler ou’n arete ou ava fer sa ki pou ou.  Mwan mon krwar ozordi nou’n mank en gro loportinite.  Fer la kot Espace ti ete – i ete ozordi en batiman pou servi nou Nasyon e non pa en Fondasyon prive.  Ankor enn fwa in ganny fer annou kit li ater.

Nou tande la prezan ki L’Inde, Gouvernman L’Inde pe al donn larzan pou fer en Government House.  Mon pa konnen kote sa Government House pou ete.  Nou pa’n ganny dir.  Posib ki i pou isi Ile Du Port. I posib ki i pa pou isi.  Mwan mon pe envit nou konman en Lasanble ozordi mazin bokou pli gran e get bokou pli lwen.  Annou pa mazin nou gannyen.  Annou pa mazin demen.  Annou regard 10an devan nou.  Annou regard 20an devan nou.

Ile Du Port Mr Speaker parey nou konnen,  i landrwa kot Lendistri Lapes i sipoze baze.  In ganny planifye pou sa.  I sa landrwa parey son non i dir ki pou vin Por Lapes Sesel.  E deza parey nou vwar lo sa bout ki pli pre avek Victoria, i annan konstriksyon ki’n konmanse warehouse, nouvo por, nouvo dock, tou sort kalite keksoz, lasanm froide byento nou konnen enn gran pe al fer.  E sa i byen.  E sa i byen e se sa bi ki i ti’n ganny propoze.

Be malgre sa –  malgre sa lo sa zil nou’n vwar Lasanble Nasyonal Sesel, Lakour Siprenm Sesel parey mon’n dir taler byento biro Attorney Zeneral Sesel.  Nou vwar stasyon SEYPEC.  Nou’n vwar en lakres ek en lekol.  En laplenn foutbol.  Gro batiman o-bor Lakour Siprenm ki pe ganny fer pou bann dimoun prive.  E la dan sed, dan sed o-bor nou kote drwat ler nou pe vin Lasanble, kote gos ler nou pe al anvil en masiv batiman pe ganny konstri.  En masiv batiman pe ganny konstrir dan milye Ile Du Port.  E sa batiman se IOT ki pe fer li e i en gro batiman 4 kote ki pou annan 500 lozman ladan pou travayer IOT !

La isi lo sa Ile Du Port la an fas nou Lakour siprenm avek nou batiman Lasanble.  Byento ler nou pou pase lo sa semen la nou pou vwar lenz in ganny tale lo balkon parey nou vwar partou, nou pou vwar bann pti kannson bann madanm lo lakord partou deor.  Se sa ki nou fer.  Mon demann mon lekor Mr Speaker lekel ki’n fer sa plan?  Akfer ti fodre met 500 en batiman pou 500 unit dan milye Ile Du Port?

E rezon mon dir sa ozordi se ki lo nivo planifikasyon ankor en fwa, zot in koz lo la lotrozour lo Ile Eve Praslin.  Nou’n vwar Providence.  Nou’n vwar – semen highway i bezwen annan kontour ladan akoz pou evit batiman.  Isi nou pou konmans vwar parey.  Ou annan en zil ki plat nou pa kapab fer semen drwat lo la.  Semen zis i annan kontour partou.  Pou sorti Anse Etoile pou ariv anvil lo en bout later plat i en semen ki annan otan kontour ki sa semen ki annan plis kontour isi Sesel semen Montagne Posée.  Epi nou vwar Mr speaker isi menm lo Ile Du Port, nou vwar Independence School in fer en morso son lekol byen  e in fer en laplenn foutbol me konbyen  zot ki konnen ki ant Independence School ek laplenn foutbol i annan 2 plot?

Enn pou fer  batiman pou Scout – enn pou fer en lot batiman ki pou vir avek semen.  Ki mannyer ou’n kapab planifye en landrwa kot nou pa kapab met laplenn foutbol en lekol o-bor son lekol be ou bezwen met de lezot plot ant pou li bezwen pas atraver pou li ariv lo sa laplenn foutbol?

Alor Mr Speaker rezon mon’n demande parey mon’n dir pou ki sa Mosyon i vin vit ozordi, se ki si nou pa plan vitman nou pou mank en loportinite.  E si nou mank en loportinite mwan mon krwar personnelman nou pou fer disservice avek nou pei e nou pou mank en gran  loportinite.

I ankor annan en pe plas isi anler.  La o-bor nou obor Commonwealth Garden i still ankor annan en pe plas e annou bouz vit akoz i posib ki menm sa plan ki mon pe al detaye la i tro grandyoz pou sa lespas ki reste e kekfwa nou bezwen al fer li en pe pli lwen.  Kekfwa lo lot kote Perseverance kekfwa menm lo Ile Aurore, ki pa meyer solisyon.  Akoz si ou pou annan en Kapital administrative i devret otan ki posib osi pre ki Kapital komersyal en pei.

Mon propozisyon Mr Speaker se demann avek nou Lasanble ozordi reve ansanm avek mwan e vwar en fitir ki pa parey avek sa ki nou annan ozordi.  Me en fitir ki radikal e ki gran.  Mon vwar en lavil administratif avek en seri batiman Gouvernman kot tou Minister pou kapab annan en biro dan en larsitektir modern.  En lansanm, en konpleks avangard, kot i pou gou pou travay.  E sa pou anmenn plizyer lavantaz a mon pwennvi.

Premye lavantaz parey mon’n dir, se ki bann Minister ki pe lwe batiman ozordi parey Minister Tourizm ki pe lwe Botanical House Mont Fleuri.  Ouswa ki pe pey loan parey batiman kot bann Minister ki dan Independence House Annex ki en public private partnership, pou benefisye lo sa lokasyon ki zot pou arete peye ler zot dan zot prop batiman.

2enm, dezyenm lavantaz se dekonzeste lavil Victoria.  Nou’n koz lo la a plizyer repris dan Repons Leta Lanasyon.  Nou tou nou konnen, tou dimoun i konnen ki Victoria ozordi in vin en problenm kon zesyon trafik.  Si, si sa plan ki mon pe propoze ozordi i ganny aprouve ki mon pou vin lo la dan en minit, lavil Victoria i a kapab vin en lavil komersyal ek touristik, la ki nou pe ganny bokou plis touris ki vin isi lo bann cruise ships eksetera ki kontan mars dan Victoria.  Kot serten semen  dan Victoria, i a kapab ganny pyeton nen, pedestrianized.  Kot lespas a ganny fer pou ki dimoun ki travay anvil a kapab detann.  E kot travayer pou annan plis aktivite pou zot fer.

Ozordi enn bann rezon ki lavil i mor 4.30, i senp.  Se akoz bann biro Gouvernman i fermen 4er e tou dimoun i mont kot zot. Se enn bann rezon ki lavil i fermen.  Ler ou al Londres e ki ou al dan City of London parey ou vwar  i mor ler in ariv 5er.  Me larestan Londres  ki komersyal i vibre i kontinyen.

Alor si nou – si mon annan rezon e ki nou transform lavil Victoria dan en lavil komersyal nou pa pou vwar li vin en dezer ler in ariv 5er apre midi, me i pou kontinyen annan aktivite dan sa lavil.

E 3enm lavantaz ki mon vwar avek sa propozisyon se smart GovernmentSmart Government ki nou fer nou Gouvernman travay dan en landrwa ki smart e donk ou donn bann servis ki smart e dan la fason ki donn sa bann servis, zot ava donn bann servis ki pli efikas.

Akoz ler ou travay dan en zoli landrwa, dan en landrwa ki apropriye parey isi dan sa Lasanble nou vwar ki bann desizyon, ki ganny pran i bann desizyon ki smart e bann desizyon ki alaoter.

Ler ou pe travay Mr Speaker parey bann gard ki nou vwar dan serten Kordgard, oubyen bann travayer lasante ki nou vwar dan serten  klinik ki pa apropriye obviously ou lebra pou tonbe.  Ler ou dan en zoli landrwa ou output in ganny prouve i bokou pli gran.

Alor, mon rev, mon’n demann zot rev ansanm avek mwan.  Mon rev se sa enn.  Ki parey mon’n dir en seri batiman i ganny konstrir isi lo Ile Du Port pou house tou bann Departman ek Minister Gouvernman.  E sa bann batiman se pa bann batiman parey nou’n vwar.  Se pa parey Independence House Annex.  Sa tou dimoun i kapab fer.  Me sa ki mon pe propoze se bann batiman avek green credentials. Bann batiman ki pou respekte lanvironnman.  Nou en zean, nou en zean lanvironnman.  Annou montre ki nou kapab konstri bann batiman ki pou annan water management.  Ki pou annan recycling.

Kot olye annan parey isi air condition ki pe servi lenerzi kot nou kapab fer smart cooling.  E i annan bann teknolozi kot ou plas ou batiman dan serten fason.  Ou met bann vit ou met bann ovan lo bann lafnet dan en serten fason kot lasaler pa antre e ki ou bezwen depans mwens pou ou fer.  Kot nou kapab lans, kot nou kapab lans en konpetisyon parmi tou bann arsitek ki annan isi Sesel pou zot partisip ansanm oubyen enn apre lot dan realizasyon sa proze.

Kot nou pou annan solar panels, en group batiman ki kapab vin en show case environnemental  avek bann sistenm ki servi mwens lenerzi.  Mon vwar Mr Speaker en seri batiman kot pou annan bann pwen resiklaz pou tou bann keksoz ki ganny servi.  E ki enn fwa ki parey nou’n vwar dan bann lezot pei.  E ki enn fwa ki sa group batiman i kapab montre ki sa i marse dan en fason soutenab, sa i kapab ganny expand dan bann housing estates, dan bann lezot landrwa isi Sesel.

Mon vwar tousala dan en lanvironnman kot i annan bokou laverdir.  Kot pa zis en bann batiman ek beton me kot i annan lespas ver.  E kot i annan en bor lanmer akoz apre tou nou annan en zoli pei e akoz ki bann dimoun ki travay pou Gouvernman pa kapab zot osi benefisye avek en zoli view lo por.

Isi lo sa zil nou kapab fer li.  Mon vwar en landrwa kot i annan enn oubyen de oubyen trwa depandan lo grander food court.  Konmela bann dimoun ki travay pou Gouvernman bokou zot bezwen al aste en take away parey nou isi dan sa Lasanble isi nou fer, e manz sa take away swa dan biro swa lo en bor miray anvil, swa lo en peron somewhere.

Mon vwar en food court avek latab parey nou vwar dan tou pei, bann nou ki al Maurice nou vwar sa dan tou bann shopping centre Dubai eksetera.  Kot bann dimoun a kapab vin ofer zot servis.  Bann piblik, bann dimoun ki dan biznes fer manze  i ava vin anmenn zot manze la, e dimoun ava aste e asiz lo en sez dan en lespas agreab pou zot dezennen.  Mon vwar en landrwa kot pou annan bann fasilite konferans.

Olye sak Departman, sak Minister annan son pti conference room ki ava annan plizyer fasilite konferans tou bann sort grander ki kapab ganny partaze pou fer li vin pli ekonomik akoz tou dimoun pou dan en  sel landrwa.

Me mon al pli lwen.  Mon vwar en landrwa kot pou annan gym pou bann  travayer ki kapab ale midi. Pa enn kekfwa de.  Plis oubyen ankor, kot pou annan bann fasilite sport.  Squash court,  en  laplenn volleyball or whatever pou bann travayer Gouvernman kapab detann si zot anvi.  Mon vwar Day Care pou bann travayer kapab les zot zanfan dan en menm landrwa.  Al travay apre pran zot zanfan al avek.  En konpleks ki pou entegre e kot biznes prive ki pe donn sa bann servis pou annan zot osi zot fonksyon.

Mr Speaker mon vwar en sistenm kot ou park ou loto bann ki annan loto en fwa.  Ou park li bomaten epi ou antre ladan aswar pou ou ale olye annan en va et vient sak fwa ou pe al en meeting ou bezwen sorti isi ou bezwen al laba bann travayer Gouvernman zot pas tou zot lazournen zis pe sorti en meeting al en lot, anbark dan en loto pran ale eksetera.

Si nou fer li dan en fason entegre tousala nou kapab eliminen.  E dan sa konpleks, dan sa konpleks si i annan en nesesite pou vwayaz dan en veikil nou kapab fer li dan bann veikil elektrik.  Sa nou’n vwar partou.

E pou bann dimoun ki napa loto e ki travay dan sa konpleks annan en shuttle elektrik ankor enn fwa regilye ant sa konpleks Gouvernman avek sant lavil pour ki bann dimoun ki bezwen vin isi i kapab monte desann.  Mon vwar Mr Speaker an dot mo en Government mile, en smart administrative complex.

Bi alor se amelyor travay work force Gouvernman.  Amelyor akse piblik avek Gouvernman.  Koup depans e fer ki tousala i kapab ganny achieve par zis en pe planifikasyon a long term.  Bokou pei in fer sa move deza.  Nou pa pe vin envant nanryen la.  Serten in fer li lo bann lesel grandyoz.  Mon pe koz Brasilia kot lavil antye in sanze.  Dodoma Tanzania, Kuala Lumpur.  Nou vwazen Maurice la zot zot in fer Ciber City.  La zot pe al fer Smart City Moca.  Epi pli tar zot pe al fer Administrative City Highlands anler o-bor Curepipe.  Nou pa devret pe swiv zot.

Mwan mon vwar Mr Speaker ozordi kot nou’n arive i plis ki tan – letan in fini pase pou nou kapab met en keksoz an mars ki pou fer nou pei fyer e ki pou fer nou parey mon’n dir vin en sanpyon.  Akoz nou, nou pa pou fer keksoz parey tou lezot dimoun, nou pou fer enn ki environmentally sustainable.

E ki pou arive donk avek bann biro Gouvernman anvil ler sa pou arive ?  Fasil.  Zot pou ganny lwe.  Si ou pe sorti dan Independence House, Independence House i kapab ganny lwen avek bann biznes prive, bann komers anba,  e bann lofis anler.  Apre tou annou pa bliye ki Unity House avan sa i ti Minister Plan.  Apre i ti Minister Lanplwa e la ozordi i prensipalman en batiman komersyal.  Nou kapab fer menm zafer avek tou lezot. Natirelman i annan serten servis ki pou bezwen reste anvil.  Lapos par egzanp, lapolis ou pa pou demann dimoun vin isi.  Me sa i ava en minimonm olye ki tou keksoz i dan milye lavil.

Dezyenm keksoz lekel ki pou peye?  Lekel ki pou peye pou tousala?  Akoz natirelman i pou annan en kou.  Mr Speaker sa ki mon pe dir la mon pa pe dir annou met premye pyer demen bomaten e fini li le 31 Desanm.

Sa keksoz koumsa sa ki mon pe demande ozordi se ki nou fer en plan e nou blok en landrwa pou nou fer sa kalite keksoz.  E apre nou pran nou letan nou fer li.  Nou kapab pran 10an si nou anvi.  Nou pa bezwen fer li imedyatman.

E 10an i pas vit parey nou konnen.  Nou bann ki’n ganny elekte 5an a lafwa en pti kou 5an i pase  ou vwar ou dan en lot eleksyon ankor.  10an nou kapab fer tousala.  E atraver 10an nou kapab fer li avek nou prop larzan me osi avek larzan nou bann dimoun nou bann pei ki donn nou led. Mon pa vwar okenn problenm mwan pou demann La Chine ed nou pou fer en batiman.  Ek L’Inde ed nou pou fer en lot.  Zot in promet in any event pou zot fer.  Mon pa vwar okenn problenm pou al rod enn ek L’Angleterre enn ek La France.  Mon pa vwar en problenm akoz sa se bann batiman administratif e sa bann pei i devret pe ede pou ed nou achieve sa bi.  Mon prefere vwar Gouvernman La Chine fer en batiman administratif ki fer en Lakour Siprenm oubyen en Lasanble Nasyonal pou bann rezon ki mon’n donnen taler.  Vwala Mr Speaker.

Mon’n reve.  E mon konnen ki mon rev i pa zis en rev me i kapab ganny transformen an la realite.  Pou lanmour nou pei mon demann zot sipor.  Tou bann Manm isi dan sa Lasanble pour ki Gouvernman i montre nou enn fwa pour tou ki i pare pou ekoute e i pa per pou fer en pa ki non selman pou anmenn bokou lavantaz lo kote devlopman imen me pou osi montre avek lemonn ki nou en pep avangard ki pa swiv me ki lead.   E vin en model devlopman soutenab san konpromi lo labote ek lo konfor.  Mon sir, mon espere ki sa fondasyon ki mon’n depoze la apre midi Mr Speaker i ava permet lezot Manm konstri lo la e aport lezot lide.

Mon napa en monopoli lo lide mwan.  Mon annan en lide ki mon krwar nou kapab e nou devret pe met an aplikasyon.  Me mon pe zis anvoy en lide, en rev ek en fondasyon.  Annou silvouple konstrir lo la an di-z-an ek Gouvernman think ahead, blok en landrwa, fer en plan, angaz nou bann zenn, nou bann architect,  nou bann engineer isi Sesel menm fer en keksoz ki nou pou proud avek e fer en proze ki nou menm nou, nou pou kontan e ki nou zanfan pou remersye nou.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Petet mon’n manke eski ou’n lir ou Mosyon from the Order Paper, pou ou move ou Mosyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Ou annan rezon Mr Speaker.  Mon kontinyelman konman Chair Standing Orders Committee dir avek tou bann Manm ki dan Standing Order fodre nou lir nou Mosyon avan ki nou ale, vwala.

Mosyon ki mon pe demann ganny zot sipor apre midi i lir koumsa ;

Etandonnen ki de brans Gouvernman in deza sitye Ile Du Port, etandonnen ki bann biro Gouvernman i eparpiye en pe partou e serten pe lwen lespas dan  batiman prive e avek bi santraliz bann Departman ek Minister Gouvernman e dekonzeste sant lavil Victoria, Lasanble Nasyonal i demann Gouvernman pou etidye posibilite konstrir plizyer batiman Ile Du Port pou bann Minister ek Departman Gouvernman.  Mon demann en dimoun segonn mon Mosyon.  E mon demann zot siport li silvouple. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Okenn Manm ki segonn Mosyon ki’n ganny moveYes Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mr Speaker, bonn apre midi tou dimoun.  Mon ti a kontan segonn Mosyon Onorab Georges, me selman mon ti a kontan fer en lentervansyon lo la.  Me i en pti pe long si nou ti kapab anvoye?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Dakor.  Eski i annan okenn Manm ki annan en short intervention ki i oule fer?  Si non, si non Mosyon in ganny move nou ava kontinyen avek deba lo la demen.  Ok?  Bon parey mon ti’n anonse demen bomaten mon pou pran nou pou resevwar Minis Finans kot nou pou pran sa kestyon ki Onorab De Commarmond in anmennen. Apre sa nou ava kontinyen avek deba lo Mosyon Onorab Georges e apre nou ava regarde how far nou arive dan lazournen.  OkSo nou ava adjourn pou ozordi e nou ava rankontre demen bomaten 9er.

 

(ADJOURNMENT)