Home » Verbatim » 2018 » Verbatim Wednesday 26th September, 2018

Verbatim Wednesday 26th September, 2018

 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

 Wednesday 26th September, 2018

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab. Bonzour tou dimoun ki a lekout.  E mwan annan en bonzour spesyal pour dezyenm group bann zanfan lekol Anse Etoile ki pe ganny akonpannyen par 2 Mis, sa se Mis Antoinette Dogley e Mis Zita Ernesta.  Welcome bann zanfan ek mis parmi nou.  E dapre zot progranm dan Break 10.30, ler zot pe pran en pti juice, en pti dite, nou pour enterakt.  Mon pe envit bann Manm osi tou en pti pe parey yer ki nou ti fer ek sa lot group pour enterakt en pe avek bann zanfan.

Mon vwar osi tou nou annan lezot viziter dan Galeri. Mwan ti a kontan dir zot bonzour.  E welcome parmi nou.  Bon, bomaten nou pour kontinyen travay lo Order Paper.  E nou annan en Mosyon devan nou.  Mon’n ganny en speech list kote LDS, mwan ti a kontan konnen si kote Parti Lepep i annan en speech list. Mon ti a kontan gannyen.  Napa speech list.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non, bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab, e tou dimoun ki a lekout, bann zanfan tou.

Mr Speaker, lo nou kote napa speech list akoz mwan bann Manm menm ki mon’n demann zot speech list i dir ou’n demande pour mwan donn ou. Zot dir mwan non, zot pa pe donn okenn speech list, zot ava lev lanmen letan zot anvi koze prezan pour zot koze.  Zot dir mwan zot, pour zot right, zot ganny elekte dan Lasanble zot, zot pa pe believe dan sa zafer speech list.  E zot pa’n donn mwan e zot dir mwan zot pa pour donn mwan.  So mon pa kapab donn okenn nanryen. Ok.

 

MR SPEAKER

Ok mersi.  Bon i ti en keksoz ki nou ti diskite dan ABC e nou ti santi – tou le de kote ti dakor ki nou ava fer sa pour bann Mosyon o tan posib.  Apre i annan de moman pour Bidze avek pour Leta Lanasyon.  Napa problenm, nou fleksib lo la.  Me selman i en issue ki taler dan ABC nou kapab relev ankor. Nou ava regard the way forward.  Ok?

Bon avek sa mon ti a kontan, mwan call upon Leader Lopozisyon, Onorab Ramkalawan pour li move son Mosyon.  Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour tou mon bann koleg Manm Lasanble, bann zanfan ki dan galeri, e tou lezot viziter, e tou dimoun a lekout.

Mr Speaker pandan bokou lannen lepep Seselwa in trouv li dan en sityasyon kot malgre i ti annan li en Konstitisyon ki rekonnet son bann drwa, i ti reste anprizonnen dan bokou sans.  E i pa ti met son prop desten.  Son laliberte ti ganny determinen par sa Gouvernman ki ti la. sa byensir in vedir ki SPUP/ SPPF atraver zot dirizan ti’n stanp zot lotorite lo nou bann sitwayen.

Sa ki zenn koman sa ki vye. In vreman en lalit pour ranvers sa sityasyon.  Me nou remersye Bondye ki apartir Septanm 2016.  Savedir 2an pase lepep Seselwa pe komans viv dan en nou peryod son listwar.  E ozordi gras a 15 lo 10, nou Konstitisyon pe reganny en nouvo souf.  E sa i fer ki Seselwa pe finalman briz sa bann baryer ki anpes li bouz devan.  E an 2018, Seselwa i kapab debout pour son drwa, e gouvernen, e Gouvernman i bezwen met en leson kapital antet a tou moman.  E lepep Seselwa ki anploy li.

E sa pep pa pour zanmen aksepte okenn direksyon dan ki ou pe anmenn li amwen ki i satisfe.  Ozordi nou dan en sityasyon kot zisteman lepep Seselwa pa satisfe. E se pour sa rezon ki mon pe table sa Mosyon. Mr Speaker sa ki msye Faure i apel mwan ‘Mon Manda’, i enn ki ou kapab poz en kantite kestyon lo la.

Premyerman in komans avek bokou boulvers, a 2015 sete pa msye Faure ki ti kandida Prezidansyel, me plito Msye Michel.  Pour premye fwa eleksyon ti al dan en dezyenm tour. E nou ti war ki lakantite voter dan dezyenm round ti ogmant dan en fason mirakile. En pe parey letan zezi ti miltipliy dipen ek pwason pour nouir 5mil dimoun.  E sa ti fer ki rezilta final ti donn Msye Michel 193 vot an plis ki mwan koman kandida Lopozisyon.

Sa ti swiv avek en kes kontroversyel devan Lakour Konstitisyonel.  Sa manda Msye Michel ti termin dan en fason souden atraver en lanons lo SBC e anba lansyen ansyen Lartik 55 mye koni koman pas baton par tou Seselwa, Msye Faure ti pran labar.  Eski sanmenm ki Msye Faure i apel ‘Mon Manda.’ Si ou demann mwan mon pour dir avek ou ki le fe ki Lartik 55 in ganny amande, e nepli i annan pas baton, Msye Faure ti’n devret fer keksoz pli onorab posib depi an 2016 letan sa, an 2017 sorry letan sa Lartik dan Konstitisyon ti ganny sanze.  I ti’n devret envit lepep Seselwa pour swazir libreman lekel ki zot anvi diriz zot atraver en nouvo eleksyon prezidansyel.

Mr Speaker bokou in pase depi Oktob 2016 kan Msye Faure in ganny declare Prezidan.  Pa oubliye ki i fer 3enm dimoun ki rantre State House san premyerman pas atraver bwat vote.  Ozordi i kler ki Seselwa ki zot pa anvi okenn Prezidan komans zot manda dan sa fason ankor.  Me ki zot plito oule bann Prezidan ki pas zot tes atraver bwat vote, set a dir dan en eleksyon, e non pa ganny zot license en Dimans apre midi dan en lanvlop.

Sa i fer ki nou dan lopozisyon nou pour kontinyen refer lo sa sityasyon aktyel, koman en peryod tranzisyon ziska ki nou ganny nouvo eleksyon prezidansyel.  Msye Faure i konn sa tre byen.  Son Gouvernman i konn sa. Lasanble Nasyonal i konn sa e alor Mr Speaker sa Mosyon i demande ki sa tranzisyon i terminen.  E ki lepep Seselwa i ganny sa posibilite pour li swazir lekel ki i anvi koman son dirizan anler State House.

An dizan sa Mr Speaker mon oule ensiste ki dan sa swa, personn pa devret menm enpoz, e sey enpoz li lo sa pep.  Akoz nou pep ozordi i konn swazir. I devret enn ki lib kot tou dimoun ki krwar ki se li ki devret vin Prezidan, i kapab partisip libreman.  Mon dir sa malgre ki ozordi LDS ki Parti Politik ki pli aktiv. E pli gran, e ki dan dernyen eleksyon ti ranport laviktwar par distrik. Savedir 15 lo 10.  E osi par vot popiler. Anviron plis ki 200 vot, plis ki okenn lezot parti, spesyalman sa enn ki sorti 2enm Parti Lepep.

En eleksyon par lepep Seselwa, i ava donn lepep Seselwa en Gouvernman ki i merite akoz Mr Speaker mwan mon en dimoun ki toultan dir si ou al dan en restoran e ou order en pwason griye ou pa kapab ekspekte ganny en steak bef. Mr Speaker en parol ki nou tann ase souvan ozordi se ‘’Sesel I Pli Gran Ki Nou Tou.’’ Mon kontan filozofi deryer sa parol.  Mwan osi mon servi sa lekspresyon me malerezman ozordi i resanble ki sa pe senpleman vin en zoli parol ki fer zorey kontan.  Me son realite i lwen avek sa mo.

Deplizanpli se pa Sesel ki pli gran ki nou tou.  Me la fason ki nou pei pe ganny dirize i kler ki serten in fini krwar ki se LI ki pli gran ki Sesel.  Sa pe fer ki pti Sesel pe drive.  Son pep pe viv dan lensertitid. E nou nasyon nepli annan en vizyon ki pour donn li en rev. E alor nouvo lenspirasyon pour li krwar dan son lekor e dan son pei.

De semenn pase mon ti dir ki dan nou fanmir Seselwa i annan 2 sinyatir ki mon kontan sa se sinyatir ‘Lespoir’ ek ‘Lesperance’. Zot reprezant 2 kalite ki lev moral nenport dimoun.  E nou menm refer avek Bondye li menm, koman nou sours lespwar e nou sours lesperans.

Malerezman ozordi Mr Speaker ‘Lespoir’ ek ‘Lesperance’ ek nou pep pe diminyen sak zour.  E la Seselwa pe rod konsolasyon dan en lot sinyatir Seselwa.  Nou pe rod nouvo konfyans pour nou avans devan e mars avek nou latet leve ver en nouvo desten kot nou tou nou pour fyer e nou pour repran kontrol nou lavi ek nou desten.

Mr Speaker Sesel pe vir an ron e nou lavenir pe vin pli sonm sak zour ki nou viv. Se pour sa rezon ki nou bezwen sa nouvo direksyon.  E sa i komans avek bwat vote.  Nou lapel bomaten se pour dir avek Msye Faure ki nou napa nanryen personnel kont li. Parey ki nou viv koman en pep an armoni nou kontan li koman en frer Seselwa.  Personn pa swet li okenn ditor, okenn dimal.  E menm apre ki mon’n prezant sa Mosyon ki mon konnen i eksprim santiman mazorite dimoun isi dan sa Lasanble malgre ki pa tou, ki pour ganny sa kouraz pour vot an faver mon pour kontinyen koz avek li.  Nou lanmitye pour kontinyen.

Mr Speaker napa okenn kapris fase la.  Nou pe plito koz lo sa ki sipoze pli gran nou. E sa se nou pei Sesel avek son pep Seselwa.  Sityasyon dan nou pei i grav e fodre nou not sa byen menm.  Ozordi si nou pa pran en aksyon imedyat, nou pour fini parey sa bato Kenya lo brizan e pour annan konsekans grav, konsekans pli grav Mr Speaker.  Nou pe deza mars lo en semen kot tro bokou zenn Seselwa pe perdi zot lavi.  Sa dan li menm i devret fer sonnen bann siren dan nou lavi koman en pep.  Nou devret rekonnet ki i annan en sityasyon lirzans.  E ki Lanbilans ek Fire Brigade pe rod semen pase. Malerezman nou bann dirizan pe kontinyen dray dan milye semen e dimoun pe mor, pe espere.

Konpran mwan byen – sa ki i annan zorey pour tande e sa ki annan lespri pour reflesir. Nou pei i dan en Leta Dirzans.  E si nanryen pa arive, kabri pour manz tou salad e nou pour vin en pep malere.  Mon pa en fo profet ki pour vin fer dimoun per e senm lafreyer.

Mon senpleman en Seselwa ki pe regard en pe pli lwen e mon pe regard otour mwan e pe dir sa ki mon war an servan menm linet ki ou ek mwan nou servi.  Alor eski nou kapab reste trankil? Mr Speaker, nou lazenes pe perdi konfyans.  Nou lazenes i bezwen lespwar parey nou dir an Angle zot bezwen, zot pe rod – hope H.O.P.E.  Akoz nou annan sitan problenm dan lekol ziska etidyan i bat teacher, sov lekol, al fer sex an brit e pa aprann e la nou’n ariv en nivo kot mwens ki 200 etidyan ki ganny Grad C, B, A.  Zanfan napa en lank Mr Speaker pour zot annan stabilite.  Lafanmir in kase avek drog ek lezot fleo.  Pri lavi in tap zot, 40 poursan lapovrete.

E zanfan napa direksyon. Paran i konsernen avek tenir prop lekor debout. E souvandfwa napa letan pour sa ki zot anmenn dan sa monn. Eski nou pa soke letan nou pe regard laz bokou sa bann zenn ki dan laliny methadone?

Eski nou pa soke sak fwa nou antann ki en lot nou zenn in pran son lavi, letan nou war en zenn fiy anba laz pe ganny abize avek en adilt ki menm pran plezir pour fer en video son leksplwa, konmsi in ganny en meday lord an Zwe Olenpik? Nou pei pe drive. E Berze an Sef, Dirizan Prensipal pa pe kapab pran aksyon apropriye. E se pour sa rezon ki nou bezwen repran labar nou pei.  E retras son larout ver en por kot nou pour kapab sov nou zenn.  Donn zot en lespwar pour en demen ki ava donn zot motivasyon pour leve, aprann, annan disiplin, ek respe, tou an konesans ki i pour ganny sa plas travay son rev e a son tour, kree sa zenerasyon ki pour kontiny sa lalit.

Wi Mr Speaker, nou devret konsernen, e sa konsern i devret fer nou kler pour nou lazenes ozordi.  An mezir ki nou leker i bat byen for pour ganny nouvo kouraz pour les nou determinasyon donn nou kouraz pour briz sa curse ki pe anpandan par lao nou ek nou pei.

Mr Speaker, lepep Seselwa i dezapwente avek la fason ki L’Egzekitiv. L’Egzekitiv i annan koman son latet Msye Faure. Mon Mosyon i fer kler ki se pa zis mwan ki pa satisfe. S e lepep Seselwa e la mon bezwen osi dir se bann MNA Parti Lepep osi ki pa satisfe. Isi dan sa Lasanble, mwan tann bann dezapwentman ganny eksprimen tou le semenn.  E sak fwa ki en MNA, nenport ki kote latab, i bezwen pran son telefonn pour fer en demars pour en sitwayen ki an prensip sa biro kot in ale ti’n devret asiste li, sa i apel dezapwentman e linefikasite.

Mon war tro bokou sa sityasyon partou kote dan bann desizyon ki ganny pran.  E sa i fer ki ozordi, nou annan en L’Egzekitiv ki pe trenn son lipye e tro souvan travayer ordiner pa trouv sa leadership ki zot pe ekspekte e konsekans se lepep Seselwa ki ranmas lepo kase.

En randevou, oubyen en vizit kot Prezidan i senpleman ranpli avek promes o komansman, me sa i fletri byen vit e ganny ranplase avek fristrasyon.  Ozordi nou tann zis problenm ki fer nou soke. Anba direksyon Msye Faure nou pa pe trouv solisyon ki pour anmenn nou devan.  Nou’n pri lo en gran ron pwen e nou pe zis kontinyen fer letour. Letan mon pe koze i annan omwen 10 morso Lalwa devan Lasanble ki L’Egzekitiv in anmennen ki pa ankor kapab pase akoz Gouvernman pa konnen ki i pour fer.

Sa se bann Lalwa Gouvernman.  Serten in ganny anmennen apre retire.  Lezot in ganny anmennen san vreman regard tou son konsekans.  E san konsiltasyon profon.  E lezot ankor i annan tro bokou fot. San dan en sel morso Lalwa, nou dekouver, 173 fot apre ki Konsey Minis in fini egzamin li. Eski sa pa montre ki nou annan en gro problenm? Tou Minis i annan Konseye Spesyal.  Eski zot pa fer sir ki sa bann fot i ganny korize?  Me pli enportan Mr Speaker, eski Gouvernman li menm i pa lir sa bann morso Lezislasyon.  Me pa tou Mr Speaker.

Nou war ki nou napa konsiltasyon. Souvandfwa letan nou pe vin diskit en morso Lalwa, nou dan LDS, nou fer li nou devwar pour diskit avek bann sekter ki pour ganny touse par en tel Lalwa.  E se la ki nou dekouver ki zot pa’n ganny konsilte.  E ki konsekans tel Lalwa pour grav e pour afekte nou pei.  Swa Msye Faure pa pe ganny enformen lo kwa ki pe arive dan son Gouvernman. Swa zot pe koz manti avek li, oubyen i konnen e pe zwe pa konnen.

Nenport kwa ki larepons en keksoz i kler, nou pei pa pe ganny direksyon definitif ki pour anmenn li devan e son konsekans se nou pep ki pe ranmas lepo kase.

Mr Speaker, letan Sesel pe ganny akize pour trafik imen akoz en Departman pa pe fer son travay parey i devret fer e etranze pe reste travay, pe reste e travay san permi valid, lekel ki nou pour blanmen.

E la kestyon ki tou Seselwa pe demande se si napa koripsyon ki pe kontinyen arive akoz annou pa oubliye ki menm sa bann ki ganny faver i osi koze apre.  Wi Mr Speaker mwan mon pour dir byen for ki i annan koripsyon dan tou sa bann zafer.  I annan dalon ki pe ganny soutire. I annan bann laranzman malsen ki pe pase.  E L’Egzekitiv pe fail nou pei ek nou pep.

Msye Faure in fail pour pran aksyon apropriye senpleman akoz i bezwen zwe bon boug.  E i pa anvi mont lo lipye personn akoz sa komodite presye ki apel vot.  En Dirizan, e Prezidan i bezwen fer son travay dan la fason i devret.  Parey tou travayer ki fail pour fer sa ki i devret fer i pas atraver aksyon disipliner dan sa sityasyon aktyel.  Aksyon disipliner se pour li retourn devan lepep Seselwa pour nou pran en nouvo desizyon.  Si zot pardonn li e elekte li bonn sans.  Me si zot desid otreman sa i pran sa sez i ava bezwen travay dir pour remet sa tren lo ray.

Mr Speaker letan egzekitiv i kontinyen zwe ‘musical chairs ‘avek Minis.  En zour enn i ansarz en Minister, e avan menm ki in konnen ki mannyer sa Minister i fonksyonnen i met en plan konkret ater i ganny transfer.  Eski sa pa fer piblik fristre?

Eski sa menm ki apel donn konfyans nou pep.  Anba Msye Faure pandan sa 2 an in annan Minis Lagrikiltir, e tou son bann Minis in pas dan plis ki en Minister.  Sa bann ki ti a pe fer en bon travay in ganny met deor.  E sa ki ti feb avan vin Minis in retourn koman sef dan sa bann menm Minister. Seselwa i annan tro bokou konfizyon ozordi dan nou pei.

Nou pa pe avans devan Mr Speaker.  Nou pei i lo ‘pause.’  E sa Mosyon pe demande ki nou reflesir, nou analize e nou dekouver si vreman si se sa ki nou anvi pour nou desten. Parey nou ser Mina, byen koni koman ‘Dyanman Nwanr’ ti dir nou Dimans dan rali LDS Pointe Larue – ‘ouver nou lizye’, ‘netway nou zorey,’ ‘e servi nou lespri.’  Li in fer egzakteman sa e se pour sa rezon ant dernyen kot i ti debout lo stage Parti Lepep, ozordi i a pe debout lo stage LDS.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mwan Mr Speaker, mon pour fer en lapel avek Msye Faure pour fer sa ki pli onorab posib e pour retourn devan sa pep Seselwa e les li pran sa desizyon.  Si i kontan ek la fason keksoz pe deroule, omwen nou ava konnen ki desizyon nou tou nou bezwen pran, akoz sa sityasyon kot nou ete pa prodiktiv.  Mr Speaker, pour montre ki vreman Mr Faure pa pe pran bann desizyon sarz e ki nou pei napa direksyon, nou bezwen senpleman regard sa size nou sitwayennte.

Nou’n ganny konfirmasyon ki menm dimoun ki pa ankor fer nanryen pour Sesel, me ki dapre Msye Faure i annan potansyel ganny meday Lor dan naze in ganny nou nasyonalite.  Depi ki i Prezidan 59 dimoun in ganny kado nou nasyonalite konmsi sa ti en biye R100 dan son pos ki i donn sa ki i anvi.

Mr Speaker nou nasyonalite – savedir sa mark ki nou’n gannyen koman Seselwa akoz nou lonbri, oubyen lonbri nou gran paran in anter dan sa later Sesel, in ganny degrade pour vin egal en meday Lor dan Zwe De Zil ki napa okenn Lor ladan.  Bann misyonner ki zot travay prensipal se pour rod sitwayennte lesyel, pour zot menm e pout zot pep in ganny delivre nou sitwayennte koman en kado sorti kot Prezidan menm si zot pa ti demande. Nou’n ganny en long lalis yer Mr Speaker, e nou’n menm dekouver ki Lalwa pa’n byen ganny aplike e ki tou sa bann sitwayennte i ilegal e sa i fer ki Msye Faure i menm kas nou Konstitisyon.  Msye Faure i zis fer kado nou sitwayennte konmsi parey Bonnonm Nwel i anmenn kado pour out dimoun.

Eski nou pour zis kontinyen dan sa direksyon e restan trankil? Parey sa pti sanson spirityel i dir ‘’Si nou pa ‘loue ros pour loue.’’ Dan nou ka, si, nou pa dir zenerasyon fitir pour dir e zot pour kondann nou.

Mr Speaker partou kot ou touse ou war en ladministrasyon ki’n perdi direksyon. Mwan envit tou dimoun pour fer en refleksyon serye.  E si zot fran avek zot lekor i evidan ki nou pour idantifye e mank leadership e en mank direksyon. Tousala se bann sentonm kot lanmen dwat pa konnen ki lanmen gos pe fer, e son rezilta se ki sa ki pour li e se lensertitid ki renye.  Pran par egzanp bann pasyan Seselwa ki pe fer dyaliz kot Sant Renesans. Mr Speaker i annan en let kot Minis Larose dan son kapasite koman Minis i konfirmen ki in dakor pour pey tretman Seselwa ki fer dyaliz laba akoz apre tou menm si zot ti fer li sa tretman Lopital, zot ti pour pey parey. Sa let Mr Speaker i la dan mon lanmen date le 13 Avril 2018.

Sa let, sa let ki Minis Larose ti sinyen, i ti fer letan i ti Minis Finans dan Gouvernman Msye Faure.  E Msye Jean-Paul Adam ki ti asiz dan menm konsey Minis i ti deza Minis Lasante. Akoz ki aprezan an 2018 Septanm sa menm Gouvernman i sanz son zistwar? E dir ki zot pa pour peye Mr Speaker?  Sa i montre klerman ki zanmen ou kapab annan lasirans avek sa Gouvernman menm si en moman zot Tenm sete ‘Lasirans’.

Me dan sa ka spesifik ki mon pe koz lo la, kot pasyan pe plede pour zot lasante nou osi war en mank konpasyon.  Mon demann mon lekor kote nou pe ale?  Mr Speaker ozordi apre tou sa bann deba ki nou’n fer lo pri lavi sa ladministrasyon i reste sourd lo Seselwa. Lasanble Nasyonal avek sipor 100 poursan Manm, in fatige donn bann propozisyon lo ki mannyer Gouvernman i kapab entervenir pour asire ki nou pep i ganny en meyer deal; swa atraver STC oubyen avek biznes an zeneral.  Propozisyon i mont State House, promes i ganny fer, me malerezman aksyon i manke. Sa i fer ki nou pep i kontinyen trimouse.  Tandis, tandis ki Parti Lepep i kontinyen ranmas R800mil tou le mwan avek STC ki reprezant lasyer Seselwa.  Kartel i kontinyen miltipliye dan nou pei.  Seselwa ki komans en pti biznes lenportasyon ki pe marse i soke letan i ariv kot serten laboutik i ganny dir nou pa pour kapab kontinyen aste ou marsandiz akoz sa ki ansarz kartel, in dir zot pa bezwen aste avek lezot dimoun.

Mr Speaker mwan mon konn en Seselwa ki’n bezwen zet marsandiz pour lavaler R250mil, zis akoz sa kalite kartel.  Seselwa i trimouse, me malerezman zot napa en Gouvernman ki vin lo zot kote pour siport zot.  Kartel ki renye, ‘Money Changer’ ki kontrol pri deviz e pri lavi i kontinyen ogmante e travayer etranze san GOP i zouir lo lasyer sa pep.

Eski sa pa bann sentonm kler, ki sa Gouvernman in perdi son gouvernay e ki Sesel i parey en koko lo kannal ki ganny bate isi, bate laba? Konm dir sanson popiler SPPF, eski i pa ler pour ‘KAPTENN aranz sa bato?’ Me dan nou pozisyon se sa pep ki pour aranz son bato e met kaptenn ater trankilman.

Mr Speaker dan sa menm laliny nou war sa bann pti biznes zis pe ganny koudpye partou kote.  Bokou etranze ki vin travay isi dan laboutik apre nou war zot pe fer snacks.  E alor ankor enn fwa Lotorite pa ni menm konnen ki pe arive dan lakwizin sa bann laboutik. Tandis ki en Seselwa i a bezwen fer tou sa kalite tes avan ki i ganny en license.

Tousala i fer Mr Speaker, ki Seselwa in fatige.  Seselwa i dekouraze e zour apre zour dimoun pe vin ankoler senpleman akoz zot pa war en solisyon pour zot problenm.  Me plito keksoz i vin pli pir.  Mon pe senpleman met devan zot sa ki mon eksperyanse letan mon koz avek mon frer ek mon ser Seselwa.

Mon demande ziska kan eski zot pour bezwen sibir sa kalite tretman? Mr Speaker ziska kan eski sa Gouvernman pour kontinyen les Seselwa pas dan en tel sityasyon e pa ofer solisyon ki tre senp? Mr Speaker sa ladministrasyon pe fail lepep Seselwa.  Dimoun pe vin malad ek tansyon ek malad leker senpleman akoz zot fristre.  Minis i vin dan Lasanble e letan ou demann zot kestyon souvandfwa zot pa konn larepons, oubyen zot donn ou enn ki kontrer avek sa ki sitwayen pe pas ladan.  Mon apel letan mon ti demann kestyon lo pick up elektrik pour La Digue, Minis ti reponn ki sa pa aplikab pour pickup, me pour taxi e pourtan dan mon lanmen ti annan en let kot en zabitan ti’n ganny dir fodre i anmenn en pickup elektrik oubyen Hybrid.

Se dan sa bann pti demars ki presyon i mote. Seselwa pe gaspir plis letan ek lenerzi pe rod bann keksoz senp. Alor mon demande ki sa Gouvernman pa kapab delivre dan bann keksoz ki senp, ki mannyer i pour anmenn nou pei pli devan? Prizon menm zafer.  Sa Gouvernman pe rod finansman pour konstri en sant reabilitasyon pour bann adikt eroin. Dizon nou konpran sa largiman.  Me ki mannyer nou pour kapab siport sa, kan dan prizon en batiman antoure avek miray e gard arme ek en landrwa rezidansyel, drog pe valse e kondannen i ganny entrodwir avek sa pwazon laba?

Lezot i fer zot biznes par telefonn.  E lezot ankor i ganny touye akoz lapoud. Me tanzantan Mr Speaker nou ganny en distraksyon.  En distraksyon ki dir nou zot pour ‘sonny lisyen eran’, ‘zot pour train lisyen’, oubyen ‘zot pour komans bokse’.  Mr Speaker tousala se bann distraksyon pour bat latet Seselwa. Larepons i tre senp, zot pa konnen ki zot pe fer e napa okenn plan.  En zour se Ghurka ki solisyon en lot zour se Tanzanien.  Kwa lot?

En dimoun i ganny anvoye prizon akoz i pa pey alimoni, olye ganny anvoye travay pour ganny larzan pour sonny sa pti zanfan, sa pti inosan, e ladan menm Mr Speaker i perdi son lavi konmsi i ti’n ganny kondann amor. In al laba pour li ganny egzekite.  Seselwa se sa ki pe arive dan nou pei ozordi! Annou reveye, annou regarde e annou pas lo aksyon.

Mr Speaker nou pe rod konstri en baz Coast Guard Seselwa lo Assomption.  Mon fer kler en baz ‘Seselwa.’ Me ki lankourazman nou pour gannyen. E ki sipor ki nou pour donnen kan en bato i kapab antre 1 kilomet avek Victoria, e mwens ki 2 kilomet avek baz Coast Guard e zot pa kapab detekte li. Si ti en bato teroris zot ti’n fini detri Airport, Por, e Victoria li menm. Mr Speaker mon pas mon letan sekwe mon latet.

E ansanm avek lepep Seselwa mon pe demande ziska kan, eski sa sirk pour kontinyen.  Eski Sesel in ganny redwir pour vin The Circus of Samoa? Mon dir non e mon envit Seselwa pour nou repran nou desten avek sa Gouvernman ki pas serye. Ozordi nou tou Mr Speaker, nou pour rekonnet i annan plis drog dan nou pei, me personn pa ganny arete.  Mr Speaker malerezman larepons i senp; koripsyon in anvair e i an deor kontrol.

Trafiker i dir biznes ti zanmen osi bon parey konmela. Rapor i ganny fer me ladministrasyon i reste trankil. Nou ganny dir ki zot konn tou trafiker.  Me ki son rezilta?  Mr Speaker sa i vin pare you zanfan ki dir ek ou in fer tou revizyon pour son legzanmen e i menm vin ankoler avek ou letan ou mansyonn li revizyon. Me selman letan ou ganny son report in ganny 30 lo 100!

Annou aret zwe ek sa pep ek sa pei.  Annou reveye pour rekonstri sa pei.  Akoz ozordi avek sa ladministrasyon nou pe roul dan direksyon presipis. Mon pe demann Msye Faure pour fer sa ki Onorab e pour retourn devan sa pep. Akoz mwan parey Seselwa nou pa satisfe avek sa direksyon dan ki nou pei in perdi konfyans Seselwa pe dir give us hope, nou bezwen lespwar.  Mr Speaker mon partaz lenkyetid Seselwa ki pandan sa dernyen 2an anba Prezidans Msye Faure, nou trouv en deteryorasyon malgre sa rol konstriktiv e pozitiv ki mazorite LDS dan Lasanble i zwe.

Nou’n aprouv 2 Bidze ki an prensip i reprezant progranm Gouvernman. Malerezman ki nou’n war? Proze Kapital tel ki konstriksyon lakaz dan sa Progranm, 24/24/24 pa’n ganny realize e pourtan larzan i dan Bidze, aprouve par nou Lasanble Nasyonal avek sipor LDS.  Bokou proze kot Lopital, Kapital kot Lopital, kot i konsern lasante osi pa’n ganny realize.  E byensir nou’n ganny bokou leskiz.  Larzan ki’n ganny bidzete in bezwen retourn dan Fon Konsolide senpleman akoz zot in fail pour pran aksyon.

Mr Speaker lo lot kote, nou’n war bann proze tel ki Music Stadium ki ti komans koman en proze 6milyon, finalman ariv plis ki R22 milyon.  E si ou azout sistenm, sa sonm total, pour sot R40 milyon.  Nou’n war move zesyon Gouvernman dan sa problenm fungus kot Bibliotek Nasyonal. Ki fer ki ozordi sa menm Gouvernman pe vin devan Lasanble pour rod R60milyon pour rezourd sa problenm e en lot R30milyon pour pey konpansasyon bann dimoun ki’n ganny afekte.  Mr Speaker, zis mazinen kwa ki nou ti a kapab fer dan sa pei avek R100milyon? Mr Speaker tou Seselwa ozordi i konn sa Komite ki apel FPAC.

Zot in war an aksyon. I enportan ki mwan mansyonn sa akoz FPAC i pa reprezant zis LDS.  Me i osi annan 3 Manm Parti Lepep lo sa Komite.  E Mr Speaker parey ou konnen, e parey tou bann Manm i konnen zanmen mwan mon pa mank lokazyon, pour mwan montre mon lapresyasyon pour sa travay serye ki sa komite i fer. Nou tou ansanm nou met lespri e nou met politik de-kote e nou fer sa travay. Me Mr Speaker nou fer bann lenvestigasyon apre nou fer rapor ki ganny sinyen par tou Manm.  E fodre dir ziska prezan napa en sel rapor ki en Manm in deside pa sinyen.

Me kwa ki arive apre?  I malere pour dir ki ziska prezan zanmen nou’n deza tande ki Mr Faure koman Sef L’Egzekitiv, in pran en sel aksyon kont okenn zofisye dan son Gouvernman. E pourtan in annan tro bokou.  Sa i montre en latitid mank serye. E parey mon ti dir pli avan, en Dirizan ki pa kapab pran desizyon pangar i ava perdi sipor i pa devret pe diriz nou pei.

Mr Speaker dirizan en pei i annan responsabilite pour li diriz sa pei dan semen ki byen pour son pep.  E menm si i son siporter ki pe kas Lalwa i bezwen entervenir e pran aksyon neseser.  Akoz zisteman se Sesel ki ‘Pli Gran Ki Nou.’ Se Sesel Ki Pli Gran ki sa Dirizan. E i pa en siporter oubyen en voter potansyel.

Mr Speaker pli boner mon’n osi koz lo bann Lalwa. E la mon bezwen eksprim mon dezapwentman ki 2 lenstitisyon enportan.  Savedir Komisyon Anti-Koripsyon ek Komisyon Elektoral i ankor pe atann nouvo morso lezislasyon pour zot kapab fer zot travay pli byen zot bezwen sa bann lamannman.  Me malerezman Gouvernman li menm pa ankor kapab ton dakor lo kwa ki pour ganny mete dan sa bann morso Lalwa. Problenm souvandfwa i refoul lo nou dan LDS.  Dimoun deor i demande par egzanp, oli Reform Elektoral?  E zot montre ledwa lo nou konmsi nou ki pe trenn nou lipye.  Larealite se ki tou bann Reform Elektoral?  i anler State House e se zot laba ki pe trenn zot lipye. A n menm tan dimoun i fer konplent Komisyon Anti Koripsyon akoz zot anvi war aksyon e byensir zot anvi war en bon pe sa bann milyon ki’n disparet retourn Sesel. Mwan mon dakor ek sa e mon siporte. Me si zot Lalwa napa ledan e si zot ankor pe espere byensir napa nanryen ki pour arive. La ankor enn fwa Mr Speaker, i malere ki apre se lezot dimoun ki ganny blanmen ka ofet tou responsabilite i dan sa lakaz ki annan 2 gro baro son semen i la, ou pas obor Lorloz e ou mont anler e ou ariv laba.

Mr Speaker tou sa ki mon pe dir i montre ki nou bann lenstitisyon pe afebli.  E letan sa i arive dousman, dousman nou pran semen pour nou vin sa ki Angle i apel a ‘failed state,’ e leta ki’n fail.  Malerezman se ki pe arive.  E i kler ki Seselwa i bezwen reveye e konpran sa byen kler a fen ki nou a kapab bouz devan e fer nou pei vin nou lafyerte. Kan en lenstitisyon sitan enportan parey lapolis i ankor dan gran difikilte e nou war gard pe maltret dimoun, flank kalot sitwayen, oubyen les sitwayen ki dan minot ganny bate par sekirite zofisye prive, i montre gravite nou sityasyon.  Onorab Churchill Gill ti byen dir ki nou bezwen ansenny nou Konstitisyon.  Me malerezman nou kontinyen war sa bann ki’n sipoze aprann sa menm Konstitisyon pe vyol li enkli malerezman parey nou’n war yer enkli Prezidan Larepiblik.

Mr Speaker vreman nou pei pe pas dan en faz kot nou tou devret konsernen.  Ozordi plis ki yer nou zabitan i ankor pe demann kestyon lo lakaz ek later.  Sa ki’n pran son responsabilite e met son pti larzan lo kote i kontinyen war li dan sityasyon pa konnen. Dimoun i vin vye pe espere.  E letan laz i monte, i antre dan sa lot sapit avek tit ou tro vye.  Si travayer i manke pour ede rezourd problenm anploy nouvo dimoun e donn en bon lapey. Me eski se linifikasite ki pe permet sa mank aksyon?  Wi se sa ki mon krwar. E se la kot mon repete ki nou problenm i avek direksyon nou pei.  E parey sa parol ki bokou Prezidan i met lo zot biro i dir the buck stop here. Responsabilite final i avek sa Prezidan. E non pa avek dimoun anba li.

Alor mon espere ki nou ava aret dir sa parol ki Prezidan i ok, me se bann dimoun anba li ki pe trenn zot lipye. Mr Speaker tou coach i sanz zwer ki pa pe zwe alaoter. Kwa ki anpes Msye Faure fer parey?  Mr Speaker ozordi nou kontinyen koz lo Lekonomi Ble. Me mwan konnen ki pour dir letan ou koz ek peser ek lezot dimoun ki dan sa domenn ou antann zis problenm ek konplikasyon.  Nou koz lo lekonomi ble me selman, sorry, Mr Speaker nou koz lo Lekonomi Ble me selman nou por i anba Paviyon Rouz pour Lanmerik kot si serten travay imedyat pa ganny fer bato cargo ki pas dan nou por pa pour kapab rantre Lanmerik.  Peser longliners i kontinyen dan difikilte.  E si zot pa fer zot prop demars e enport zot bann zouti travay zot pour reste anmare avek por, tandis ki loan ek lentere i kontinyen ogmante avek labank.

Leksplwatasyon nou bann resours maren pe kontinyen ganny fer san ki bann lazans tel ki SFA i byen ekipe pour donn nou pli bon lendikasyon posib lo ki leta sa bann resours.  Eski nou vreman serye?  E sa bann ki pe diriz nou pei, eski zot pe vreman traka sa bann operater?  Oubyen zot senpleman ganny plezir letan konsep Lekonomi Ble i ganny mansyonnen dan bann foronm enternasyonal?  Mr Speaker mwan osi trouve ki anba msye Faure nou pe kontinyen avek sa menm leta lespri ‘’ek nou’’ ‘’pa ek nou’’ ki i pli difisil pour met sa polisi an pratik ozordi vi ki Sesel, Seselwa i konn pli byen son dwa.  Me an menm tan nou vwar vilen figir sa latitid letan Msye Faure i fer serten lapwentman lo bann board kot i war li koman en lobligasyon pour nonm bann ansyen politisyen Parti Lepep an priyorite.  Tou resaman nou’n war li nonm ansyen Minis Jaquelin Dugasse koman Chairman Board Fon Pension Fund.

Tou dimoun i konnen ki msye Edwin Palmer ti en lobstak pour zot, akoz i ti pe kestyonnen e i pa ti pe les nanryen pase.  La konmdir Kreol zot in ganny zot zwer e bal i ava rekomanse. I menm latitid lo bann lezot board ankor. Sa i montre ki Msye Faure pe kontinyen fer sa distenksyon. E mwan mon kondann sa tel latitid akoz i pa fer nou okenn dibyen koman en pep e i pa bon pour nou pei.

Mr Speaker, letan mon pe terminen i en posib pour mwan pa mansyonnen ki depi Mr Faure in pran son sez State House e avek sa nouvo latmosfer politik kot LDS in travay dir pour retir lafreyer dan nou pep, donn zot kouraz e nou’n reisir fer zot konn zot drwa, nou’n reisir war plizyer group dimoun, eksprim zot fristrasyon ek lakoler par fer bann demonstrasyon obor lorloz.

Travayer Lasante, Ledikasyon, Air Seychelles, drayver pick up ek lezot ankor, in bezwen fer tande zot lavwa, menm si zot ti komans par koz avek bann Lotorite konsernen. Pour bokou sa bann group dimoun problenm i ankor la. napa solisyon ki zot in gannyen. Eski sa pa montre ki vreman nou pei pa pe al dan sa bon direksyon ki nou ti a kontan koman en pep?  Eski pa i montre nou ki nou pep i bezwen ganny sa loportinite pour deside lekel Gouvernman ki zot anvi?  Wi Mr Speaker in annan gro problenm dan sa manda ki ti komans an 2015.  E alor an 2018 lepep Seselwa pe dir annou remet keksoz dwat e annou ganny nouvo eleksyon Prezidansyel.

Mr Speaker mon pa kapab aret mon prezantasyon san dir ki an plis ki sa ozordi Seselwa i kontinyen trimouse; i kontinyen fer fas avek en pri lavi ki napa okenn siny ki Gouvernman i enterese pour entervenir pour fer li desann. Sa 5 sou ki Seselwa i gannyen e met dan son pos i pa ase pour li kapab fer fas avek lavi.  E alor mon espere ki pour dir pandan sa deba, e osi dan bann semenn ki vini nou ava kapab ankor enn fwa koz lo sa size e fer nou pep konnen ki pour dir wi nou konsernen avek zot sityasyon.

Mr Speaker mon Mosyon i lir koumsa;

Lasanble Nasyonal i eksprim,

Premyerman son gran dezapwentman ki la fason Egzekitiv pe diriz pei,

Dezyenmman, son konsern profon ki napa aksyon efektiv dan ladministrasyon pei.

Trwazyenmman son lenkyetid ki striktir leta Sesel pe deteryore.  E alor Lasanble Nasyonal i demande ki msye Danny Faure, i pran aksyon onorab e demisyonen imedyatman koman Prezidan dan lentere Nasyonal pour permet lepep Seselwa swazir son prosen Gouvernman.  I beg to move Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi, mersi Onorab Ramkalawan.  Okenn Manm ki segonn Mosyon.  Yes Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mwan oule avek en gran loner mon oule segonn Mosyon Onorab Wavel Ramkalawan, e osi mon ti a kontan ganny laparol.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab John Hoareau. Bon Mosyon in ganny segonde. Alor mon envit bann Manm pour komans deba lo Mosyon avek ou menm ou Onorab John Hoareau.  Go ahead.

 

HON JOHN HOAREAU

Mr Speaker Mosyon ki devan nou dan en fason senplifye, pe demann nou pour fer en analis profon lo la fason ki nou pei i ganny dirize.

Mr Speaker menm si sa Mosyon in ganny anmennen par Onorab Ramkalawan, mwan annan en santiman senser ki sa Mosyon i sorti kot lepep Seselwa zot menm.  Akoz ozordi plis ki zanmen kot ou pase dan distrik bann zabitan pe dir ki zot in fatige avek linefikasite dan ladministrasyon Msye Faure.  E zot in fatige avek en weak Government kot napa okenn desizyon ferm ki ganny pran lo nivo egzekitiv pour redres bann malez sa pei.  En Gouvernman ki’n epwize entelektyelman. Malgre bann zoli parol ler Prezidan Faure ti resevwar baton avek Msye Misel, tel koman rann kont, latransparans, bonn gouvernans, me nou’n vwar ki apre 2 an ki tou sa bann zoli parol i vid san okenn aksyon.

Piblik pe kontinyelman pe demande ki Gouvernman i delivre pli byen. E met an plas en L’Egzekitiv pli prop san koripsyon.  Piblik pe demande ki latransparans, the rule of law; set a dir kot Lalwa i aplik pour tou dimoun san get tandans politik, gras ou fonder ou pos. Piblik pe demande ki plis ekitabilite dan fason ki resours pei i ganny distribye e plizyer lezot ankor.  Nou pep i konsernen avek la fason ki travayer Seselwa i kontinyelman ganny met ater e etranze i pas devan zot e ganny bann pli gro saler.

Koman bann Manm Lasanble responsab lo sa kote latab nou pa oule vwar ki nou pei i degrade plis e vin koman en failed state.  Nou pa oule vwar ki nou pei i retourn dan en lot kriz ekonomik, oubyen menm en kriz administratif e politik kot dimoun i vin sitan fristre e kontinyelman al tir zot fristrasyon devan baro State House.   En tel sityasyon nou konnen i pour anmenn risk lenstabilite e lensertitid.  Alor nou oule fer li nou devwar pour demann Msye Faure pour fer sa ki onorab e antre dan eleksyon pour redonn sa pep sa swa pour deside, si zot oule li koman zot dirizan oubyen si zot oule vwar en sanzman ki pour amelyor zot lavi.  En tel Mosyon 2 an apre eleksyon Egzekitif i met an kestyon manda ki Seselwa ti donn Msye Michel dan re eleksyon 3an pase e i met an kestyon manda ki Seselwa in donn LDS dan sa eleksyon Lezislatif 2an pase.

Fodre fer rapel ki Msye Michel ti ganny elekte Prezidan avek mwens ki 200 vot an plis ki Msye Ramkalawan ler ti debout kont li.  Dan eleksyon Lezislatif ki LDS ti pran par, nou’n sorti avek en mazorite 15 lo 10.  Alor avek sa sityasyon konm tel i nesesit L’Egzekitiv e Lezislatif travay an koabitasyon.

Me annou gete ki pozisyon nou ete an se moman.  Nou’n sey travay avek L’Egzekitiv pour anmenn serten sanzman dan bann Lalwa enportan ek bann Lalwa demokratik.  Nou’n osi fer bokou bann lenstitisyon demokratik tel koman Biro Ombudsman, Biro Anti- Koripsyon e lezot ankor ganny ledan pour morde.  Me prezan nou oule war rezilta.  Bokou keksoz fondamantal ki Lasanble in diskite e menm bann ki’n ganny agree lo tou le de kote latab, nou’n vwar ki L’Egzekitiv pa’n pran kont e menm si nou’n annan, menm si zot annan zouti a zot dispozisyon pour kapab fer li marse.

Nou’n donn lide lo fason nou pour kapab pli byen fer e remet nou pei lo son de lipye tel ki fason pour fer desann pri lavi avek Mosyon Onorab Ramkalawan, Mosyon Onorab Gervais Henrie, Mosyon lo lagrikiltir par Onorab Adelaide. Mosyon lo Lasante par Onorab Roucou, Mosyon lo COSPROH par Onorab Mondon, Mosyon lo size later par Onorab Larue, e plizyer lezot ankor.

Prezidan in vin vizit distrik e nou’n montre li tou bann defi.  Nou’n partaze lo ki fason nou Prezidan in vin vizit distrik e nou’n montre li tou bann defi, nou’n partaz lo ki fason nou kapab relev nivo ledikasyon e donn direksyon nou zenn.  Me menm si nou’n met bokou Mosyon, donn bokou lide, kler tors lo koripsyon me bokou lenstans nou’n vwar ki L’Egzekitiv in zis zwe sourd lo nou parey Onorab De Commarmond ti deza dir dan Lasanble e antretan kabri in kontinyen manz salad e dimoun i vin pli fristre.  Linefikasite L’administrative sa Gouvernman i osi evidan dan bokou lakonpannyen parastatal e dan servis piblik.  An plizyer repris nou demande ki zot adopte en biznes modern, en model biznes modern ki annan bann prosedir kler kot zot a kapab rann kont dan lafason ki zot zer larzan piblik e osi demann pou fer detanzaot performance audit pou zot vwar ki fason zot kapab koup bann kou initil e anmenn plis avaler azoute pou Gouvernman e piblik konman  zot shareholders. 

Si par egzanp PUC ti re vwar son Manpower Plan e olye anploy bokou etranze ki zot pe pey ban gro saler e donn bann pli bon kondisyon lapey  loto lwe, benzin, lekol prive pou zot bann zanfan, lasante pou nanryen tandis ki travayer Seselwa i ganny zis e pti lapey fay.

Si PUC ti zis ofer son travayer Seselwa en pti pe plis i ti a kapab atrakte nouvo travayer e retenir sa ban ki deza la.  Koup tou sours gaspiyaz e petet ti a napa nesesite pou fer monte tarif lo delo e elektrik e konsonmater ti a benefisye.

Mr Speaker febles sa Ladministrasyon Msye Faure ki’n fer mwan pli dezapwente e tris se lafason ki nou sistenm ledikasyon pe kontinyelman fail nou zanfan.  Se pourtan li menm in deza Minis pou dan sa seksyon Gouvernman.  Konman en Leader ki’n zistans li avek son prop parti in osi zistans li avek desizyon enportan dan sa pei.  Alor mon pe demann mon lekor kwa ki i pe lead?  Eski i ankor en leader oubyen i en follower?

Mr Speaker la kalite ledikasyon ki nou donn nou zanfan i en endikatif direk lo la kalite sosyete, ki nou anvi vwar e ki pou form la baz fitir nou pei?  Ledikasyon nou zanfan i sitan enportan ki i annan menm potansyel pou menas legzistans nou pep.  San bann profesyonnel Seselwa nou pou kontinyelman depan lo etranze.  San prodwi novo teachers ek dokter, nouvo enzenyer, mekanisyen, mason, sarpantye e lezot konman en pep nou pou fouti.  Nou pou napa travayer pou ranplas sa  ki pe pran zot retret.  Me pli sagrinan en pep ki iletre se en pep ki pa pou kapab fonksyonnen dan sa lemonn modern.  E en pep ki pou fasilman ganny anbete e ganny  manipile.   Zot febles pou ganny abize par bann politisyen ki pou annan pouvwar e zot pou ganny servi konman bann komodite pou  fer larzan vitman.

Zis parey ozordi la kantite dimoun ki nou vwar ki’n noye dan lalkol e drog pe kontinyen ogmante e zot vwar zis fernwar devan zot.  Ozordi i annan 6mil zenn ki’n ganny rikorde konman adikt.  Si napa en sanzman direksyon mon prezimen sa sif pou double dan ankor zis 1an.  E sa pou double parey lavant gato so.  Sa tandans i vreman serye Mr Speaker akoz se nou relev e nou lafors travay ki nou pe koz lo la.  LDS i krwar ki tou zanfan i devret kapab zouir en ledikasyon de kalite kot zot a kapab aprann viv e aprann vin sa ki zot anvi.  An plizyer repriz Onorab Ramkalawan in ankouraz bann zanfan pou etidye e dir zot the sky is the limitLDS in demann Mr Faure pou re vwar sistenm ledikasyon depi la baz.  LDS in osi demande e siport lentrodiksyon en lekol ekselans pou Leta kot an menm tan ki lekol segonder e lekol vokasyonnel i ganny ranforsi, vann zanfan ki pli for ti a ganny met ansanm pou permet zot prodwi pli bon rezilta.  Sa ti a permet ‘A Level School ganny bann pli bon etidyan e pei ti a benefisye devlope avek plis profesyonnel.  Me ki nou’n vwar en zour Gouvernman i dir i pou fer Lekol Ekselans, me lannmen sa proze i cancel.  Sa i ankor mon tre klerman ki napa direksyon e vizyon long term pou amelyor sistenm ledikasyon.

La ozordi menm avek sa bann sanzman dan progranm A level zot pe menm enkyet ki lannen prosenn i pou tre probab ki pou nap ase zanfan pou run ‘A Level School.  Alor zot pou bezwen fer desann ankor zot grad admisyon.  Lakantite zanfan ki fini A level avek Grad C ou plis dan  lekol Gouvernman in kontinyelman desann tou-le-z-an sorti  30poursan an 2013 pou vin 24oursan an 2017 me par kont lekol prive Independent School nou vwar ki sa i par lao 80poursan ki zot zanfan i ganny kalifikasyon pou al liniversite.  Ler nou get rezilta IGCSE ankor nou vwar 34poursan ki’n pass avek C pou pli o an konparezon avek plis ki 95poursan dan lekol prive.

Fodre dir ki la grand mazorite zanfan ki fini letid ziska S5 dan lekol Leta i sorti ni avek en IGCSE.  Kan a lekol prive tou bann zanfan i sorti avek en mwayenn 8 size IGCSE.   Sa i tris.  Kote nou pe ale?  I paret ki nou parey en bato san konpa.

Mr Speaker fodre nou os fer resorti ki teachers i travay tre dir e parfwa  avek zanfan ki annan bokou problenm laprantisaz e disiplin.  Zot saler i ankor ba an konparezon avek lezot profesyonnel.  Me ankor se sistenm by design ki pa donn zot sa sipor ki zot ti a permet zot pou retir de meyer dan zot zanfan.  Mr Speaker parey Onorab Ramkalawan in dir Sesel nou annan bann zoli sinyatir parey Lesperance e Lespoir e nou pe demande oli Lespoir e Lesperance ki sa ladministrasyon Msye Faure pe donn sa bann zenn ?  Oli Prensip ‘one graduate per family?’  Olye one graduate per family nou vwar ki nou pe vin en pep avek one drug addict per family e one prisoner as an acquaintance.

Mr Speaker mon’n donn plizyer legzanp ki montre ki nou napa direksyon.  Nou pei i mank dirizan ki solid.  En ki a kapab anmenn reform fondamantal e enn ki a kapab rezourd nou problenm ledikasyon e parey mon’n fer resorti bann lezot problenm ankor.

Mr Speaker ler mon ti pe ekout Ladres press release Mr Faure ki i ti fer i ti dir ‘’Les Danny Travay!’’ Wi nou’n les Danny travay e nou’ esey travay avek Danny me pandan 2an son manda e lanmwatye si ou le sa ki swadizan i apel son manda.  Me Danny pa’n delivre alaoter.  Konman son sikse in dir ki pou premye fwa plis ki 40milyon (eskiz mwan) dolar in antre dan sistenm banker, an menm tan in dir ki travayer etranze in sorti 17mil pou ariv 21mil.  Me si sak travayer etranze i anvoy $500 se zot tou le mwan  i pou fer nou $10.5milyon par mwan e 126milyon par lannen.  Oubyen 1.700,064milyon ki pou kit nou pei tou le lannen.  Se la kot larzan i ale e se sa ki fer ki menm si i resit i ogmante me akoz nou depandans nou depans i osi ogmante, nou pep pa pou vwar okenn diferans dan son lavi.

Alor problenm se revwar nou resours imen nasyonal nou plan resours imen nasyonal e met Seselwa dan lanplwa, atrakte travayer Seselwa ki’n kit pei e menm si pa posib pou nou ranplas tou Seselwa par etranze.

Mr Speaker pandan sa 2an Mr Faure pa’n enspir sa pep.  E okenn dirizan ki’n vin avan avek bann lide pa’n enspir sa pep.  Leek Kuan Yew dan Singapore ti enspir son pep avek en revolisyon teknolozi e syantifik e servis atraver travay dir.  Sa ti vin moter lekonomi e ti  sanz lavi zot pep me Sesel nou’n koz lo Lekonomi Ble dan vid.

Ler mon ti pe vizit mon distrik en zenn garson ti demann mwan ti dir MNA dir mwan dan ki fason Lekonomi Ble pou sanz mon lavi ler mon vin en adilt? Mon ti eskiz li e mon ti dir li mon napa larepons pou ou se akoz nou pe vir an ron lo sa size.  Plis ki apre 25an ki Sesel in anbark lo Lapes Endistriyel, nou napa ni en bato ton ki pe servi lasenn e ankor nou ankor pe zis anmas zis license fee.  Tandis ki Maurice ki’n komans sa kalite lapes byen lontan apre nou i annan 2 bato lasenn ton e pe prodwir e vann plis ton ki nou.

Mr Speaker alor kestyon ki nou bezwen demande, eski nou koman en Parti ki dan Lopozisyon ki annan en mazorite dan Lopozisyon, nou pour zis ekout nou piblik, e nou pour zis kontinyen met devan propozisyon e plis propozisyon me L’Egzekitiv i zis zwe sourd lo nou? Eski nou asize, nou les nou pep soufer, e pei i kontinyen dan sa dekadans? Eski nou les piblik kontinyen fristre e L’Egzekitiv ki pa delivre konmsi, e nou anmas tou blanm konmsi nou ki dan L’Egzekitiv?

Mon oule dir Msye Faure ki nou osi nou konn nou Konstitisyon, se pour se la nou pa pour fer koudeta parey ansyen dirizan dan son parti ti fer.  Me se pour se la nou pe demann ou pour met Sesel avan ou lekor pare you kontan dir si ou kontan Sesel, e si ou kontan pour vwar ki Sesel i mars an avan, fer sa swa.  Mr Speaker sete sa mon kontribisyon e mon poz sa pour le moman.  Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab John Hoareau. Bon Onorab Ghislain, ou pour annan plis ki 15 minit oubyen, 15 minit ou ok avek.  Ok? Ale mwan a donn ou laparol Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun. Mr Speaker tou sa ki’n grandi lo zil i konnen ki divan vandswet, nou bann Zilwa nou ganny met otaz par kapris letan.

Granmoun lontan ti kontan dir ki vandswet i 2 fas. En moman i pe soufflé en pti labriz pour re afresi ou lapo, lot moman i vire e dekouver ou lakaz, derasin tou pye dibwa dan zanviron e fer sir ki pandan detrwa semenn napa okenn peser ki kapab sorti pour al rod bouyon pour anmenn ater.  Li sa peser i asize lo lans, i war makro pe sot, sote.  Sa peser i konnen ki la ater i annan karang.  Me li sa peser i pa kapab ale akoz i bezwen asize e soutir tou kapris sa letan.  Apre sa letan i re-vire e i kalme konmsi pa ti li ditou ki ti pe fer tou sa fraka.  Me ki ou a fer?  Kapris letan.

Mr Speaker dapre Verbatim Oktob 2016 ler LDS ti anmenn Mosyon pour reviz Konstitisyon pour demann Prezidan Faure pour demisyonen, mon ti dir en mon quote;

SNP i bezwen eleksyon la akoz par lannen prosenn i pour tro tar e pour pli move dan 4 an. Problenm se ki pour kit sa koalisyon ouswa maryaz lenkonvenyans ansanm,” unquote.  konmsi sanson  ‘chobi chouwak’ ‘’Alala pa mank lekou.’’ Vre apre 1an, zis zournen bann lanmoure 14 Fevriye kales i kase.  En pti moman divors.  Lafreyer, laenn, e tout sord kapris i sorti.  La ozordi nou’n ganny en lot enterpretasyon Konstitisyon. Lamannman Konstitisyon lo sa zafer ‘pas baton’ pa ti vedir ki pos prezidansyel, Msye Danny Faure pa ti Konstitisyonnel akoz Lalwa pa retrospektiv. Beni nou demokrasi, nou Konstitisyon ler i dan zot lentere e pe deserve zot lobzektif. Me kas tou si pa dan zot gou.  Anfen kapris letan!

Mr Speaker Sesel nou kapab agree i en pei beni. E en parti enportan son benediksyon se tou son bann zanfan ki’n pare pour ralye e koste zepol ansanm pour fer keksoz avanse.

Pour ilistre mon pwen, mon zis bezwen servi nou menm isi anndan dan sa lasal koman legzanp. Lepep Seselwa ti koze an desanm 2015.  In koz for e nou’n kote, e nou’n tande. In donn Parti Lepep ki ti ose enkli zot Vis-Prezidan, msye Danny Faure State House pour diriz L’Egzekitiv. In donn LDS sa ki zot tip e rode en pti mazorite Lezislatif dan Lasanble pour zot travay.  Me i byen note ki en senp pti mazorite en diferans zis en pti zafer 226 vot, pa mazorite absoli parey zot oule fer Seselwa krwar.

An fen tou diferans de-kote, nou’n pare pour travay ansanm, ‘TOGETHER’ malgre tou lobstak pour nou ede pour fer nou pei avanse. Mwan konnen ki nou tou anndan dan sa lasal nou anvi trouv solisyon, solisyon pour nou pei, solisyon pour nou pep, solisyon pour nou zanfan.  Mon konnen ki nou tou isi anndan, nou prosed bann bon lentansyon. Me souvan sa ki nou trouve se ki bon lentansyon i pa ase.  Ou kapab komans lo laliny depar avek en tre bon lentansyon me si ou napa kouraz, lafors, e disiplin dan semen tou sa bann non lentansyon pour senpleman ganny evapore e ganny ranplase par dout e lafreyer.

E ler zonm i komans azir dan dout e dan lafreyer, e pli move si leta lespri e kondisyon zonm in toultan noye e anglouti dan en rev, lanvi e en laswaf sa fen, se zisteman la kot tou keksoz i komans gate.  Anfen, mon kapab dir ‘kapris letan’ sa.

Mr Speaker nou zonm nou inik lo sa later.  Nou’n ganny kree avek pour vwar desten dan nou lanmen. Nou le sel vivan lo sa planet later parmi tou bann kreatir Bondye ki kapab tenir lefitir dan nou plak lanmen. Se nou ki tyonbo labar nou lavi pour donn li direksyon. E non pa kouran lavi ki antrenn nou a gos e a dwat parey fey bodanmyen dan divan vandswet.  En vre zonm fodre i ferm dan son desizyon. Fodre i posed lafors pour defann son bann bon konviksyon.  En zonm i sipoze posed en moral an beton, non pa enn ki ganny sekwe par divan. I normal pour ti zwazo dan ler anvol isi, anvol laba, apoz isi, apoz laba.  Me en zonm li i sipoze posed en konpa moral pour gid li.  E en lafors konviksyon ki permet li pour tenir son direksyon. Pe enport ki direksyon ki li i swazir pour trase.

Mr Speaker Labib i fer kler ki i annan en diferans ant zonm e en pti zwazo dan ler.  Pour mwan redye sa dan Mathieu 6 verse 26 i dir ‘get bann zwazo, zot pa ni semen, ni rekolte, ni menm nanryen zot pa met an rezerv, pourtan zot papa ki dan lesyel i nouir zot. Eski zot pa vo bokou plis ki bann pti zwazo?’ En senp kestyon tre senp ki vedir bokou. ‘Eski zot pa vo bokou plis ki bann pti zwazo?’

Mr Speaker i sipoze annan diferans kler dan la fason ki en zonm i azir e la fason ki bann pti zwazo dan ler i azir.  En zonm i sipoze posed ase fortitid moral pour li senm legren, pour li rekolte, e pour li ranmase, prezerv son rekolt.  I pran kouraz, pran disiplin, e i pran en lafors eksepsyonnel pour en zonm azir koman en vre zonm letan ki i fas avek adversite.  Me sa ki nou vwar souvan se ki fas avek adversite serten nou, tou nou kouraz e fortitid moral i evapore sa i domaz.  An fen kapris letan.

Mr Speaker Mosyon lo latab devan nou aporte par Parti LDS i montre en leta konfizyon total dan kan sa parti lopozisyon.  Pozisyon ki LDS pe pran ozordi lo sa Mosyon i ranvers tou pozisyon ki zot menm zot ti’n deza pran lo sa menm size, zis enn de mwan pase.  Ozordi sa ki Parti LDS pe fer se ki zot pe adopte pozisyon Anbasader Patrick Pillay san ki zot rekonnet vreman lekel loter sa politik ki zot pe sey anmennen. Pandan sa kourt letan ki mon’n travay isi avek, dan Lasanble mon’n arive devlop en lantant ase kordyal avek lanbasader.

E mon pa krwar ki i pou fer nou pep zistis, si nou pa rekonnet ki se li ki vre loter sa Mosyon LDS ozordi.  Toudmenm mon war sa sityasyon ki nou ladan ozordi koman enn kit re ironik.  Letan ki Anbasader Pillay ti dan LDS e i ti pran sa menm pozisyon ki LDS pe pran ozordi, zot ti lev en manman tanpet avek li zis pour esey fer li arete. Sa lepok LDS ti bay! E zot ti kapab fer per zot prop Speaker!

Me la ozordi ki Lanbasader Pillay in kit zot, i menm nepli dan politik kouran, zot arive sitan per li ki zot bezwen vol son pozisyon politik e vin prezant koman en Mosyon zis pour esey kontenir domaz ki i pe fer dan ran Lopozisyon!  Me pli gro lipokrizi se ki ler Prezidan pa dan pei zot demann li pour demisyonen!  Me ler i retournen zot al asiz avek li pour fer en plan travay pour trwazyenm trimes avan lannen fini!  Mon kestyon i eski an prive osi laba State House, dwat devan li zot demann li pour demisyonen?  Me mwan mon plis ki krwar ki zot krwar, ki ankor krwar dan son kapasite pour dirize.  Me zis zot per an piblik pour rekonnet ki Danny Pe Travay!

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

La gete kan Mosyon i ariv devan Lasanble ler i pa la! Ankor zot dir li demisyonen.

Anfen nou tou nou konnen ki i annan 2 langaz ki Lopozisyon LDS pe koze ozordi. Ler zot koz an prive avek Msye Danny Faure, Prezidan Larepiblik zot koz en langaz.  Me ler zot dan piblik zot koz en lot langaz avek zot bann siporter.  An fen ‘kapris letan’ sa.  Mr Speaker, mwan koman bann Parlmanter, nou koman bann Parlmanter sa ki nou toultan bezwen gard nou lizye lo la, se lasante nou demokrasi. Eski dan pe deservi nou fonksyon nou pe avans lademokrasi. Eski nou bann aksyon pea port plis ou mwens laliberte demokratik pour nou pep.  Annan bokou ki pour argimante ki sa ki Mosyon pe demande pour an realite anmenn pli lademokrasi pour nou pep?

Bokou pour menm dir ki en eleksyon la, dan sa moman i le sel form lekspresyon demokratik ki nou pei i bezwen. Me si nou pe pans koumsa. Alors mon pour forse demande be ki’n arive avek eleksyon Konsey Distrik? Ki’n arive avek eleksyon Konsey Distrik mon demande? Si nou ti sitan bezwen eleksyon dan sa pei. Akoz ki eski nou ti asize ansanm pour fer en desizyon pour touy sa eleksyon Konsey Distrik. Akfer eski ki in annan lagreman mityel ant le de parti? Anfen ‘kapris letan’ sa.

Mr Speaker pour diriz en pei i bezwen bokou plis ki asize soutir kapris en endividi ouswa en group.  En pei i bezwen en Leader, me pa en Diktater. En pei i bezwen en zonm ki posed abilite pour pran responsabilite pour son aksyon.  Me pa enn ki pour touzour rod en pour blanm son aksyon lo la.

En pei i bezwen en zonm ki pres lape, me pa en zonm ki senm laenn e disansyon.  En pei i bezwen en zonm ki posed abilite pour sirmont tou kritik me pa enn ki tir son grif e montre son vilen figir sak fwa i ganny kritike.  En pei i bezwen en zonm ki konm pardonnen.  Me pa en zonm ki profit sak moman pour ouvertman fer konnen son laenn anver en dimoun ki nepli partaz menm prensip avek li!  En pei i bezwen en zonm ki sa parol ki i koze ozordi i vin en lenspirasyon pour son pep me pa en zonm ki son parol i en ensit larogans e lensilt pour lezot.  An fen en pei i bezwen en zonm for, me pa en zonm ki annan kapris. Donk mwan mon dir annou kontinyen fer travay ki sa pep in donn sakenn de nou pour fer. Kontinyen reste ferm dan nou konviksyon. Gard nou latet anler e tenir for, tenir, tenir, tenir.

 

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Me parkont si nou vreman anvi eleksyon anmenn en Mosyon devan sa Lasanble, nou a fer en aksyon onorab nou tou, nou a lev nou lanmen, dizourd sa Lasanble nou a fer eleksyon.

 

(APPLAUSE)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ghislain. Zis pour rikord mwan anvi met en keksoz dwat. Petet atraver ou entervansyon. Manm piblik deor i kapab enterpret ki Sekretarya in swazir oubyen ABC in swazir kan sa Mosyon pour vini dan labsans Prezidan.

Sa Mosyon i lo Order Paper, i annan en 2 semenn mon krwar depi ler nou’n antre dan 3enm trimes. E sirkonstans travay, kantite travay ki nou’n annan ki pa’n posib ki Mosyon in monte.  E yer nou ti pour komans Mosyon. Ti reste nou apepre e demi erdtan. Si nou ti pour pran en Break en demi erdtan e mon pa’n santi ki i byen ki nou komans en Mosyon yer. I ti pour zis ganny segonde e nou, nou ti pour overlap ozordi.

So Mosyon in vin la ozordi. Wi i dan labsans Prezidan, Prezidan pa dan pei.  Me i pa akoz petet in ganny dirize pour ariv la. Ok.  Zis mwan anvi fer sa kler.  E ABC osi tou nou’n koz lo la. Non i zis en pti sa an ka ki Manm piblik deor i kapab enterpret li lot fason. Bon avek sa nou ava pran en Break. E nou ava retournen 11er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay. prosennman lo speech list from LDS, nou annan Onorab Terence Mondon. Onorab Mondon laparol i pour ou.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa Mosyon ki devan nou Lasanble i fer en lapel senser e direk avek Prezidan Larepiblik. En Mosyon ki demann Prezidan Faure pour met lentere Sesel e Nasyon Seselwa avan tou lezot konsiderasyon.  En Mosyon ki ava permet Nasyon Seselwa ekrir en nouvo sapit, enn ki ava retras en nouvo parkour politik ki nou pei i bezwen.  En sapit ki pour anmenn vre transformasyon lavi nou pep.  E kot sakenn de nou i ava kapab refer viv sa ki meyer dan nou menm.  En sapit ki ava osi enspir lespwar dan tou zanfan Seselwa.

Mr Speaker, nou pei in ariv a en pwen vreman kritik ki nesesit en sanzman fondamantal dan la fason dirize e dan la fason fer keksoz. Mosyon pe demande ki Prezidan Faure i redonn pep Seselwa sa loportinite pour swazir en dirizan ki ava kapab gouvern nou pei avek en direksyon kler e en lapros travay pli dinamik e efikas.

Mr Speaker Prezidan Faure avek son lekip L’Egzekitiv pa’n fer sa ki neseser pour deal avek bann ka koripsyon ki’n ganny devwale ziska Prezan. Travay ki lekip LDS dan Lasanble in fer pandan sa 2 lannen ki’n pase nou’n ekspoz plizyer ka koripsyon kot resours leta e pli presizeman resours pep Seselwa in ganny abize e menm partaze dan en fason malapropo.

Ziska prezan nou pa’n vwar sa lazistis ki Prezidan Faure ti promet dan son Diskour ki ti fer isi dan sa Lasanble le 25 Zilyet 2017. Mr Speaker sa fame $50milyon ki ti rantre dan Labank Santral en bomaten e disparet menm zour in fer Seselwa kestyonn lentegrite sa Gouvernman o pouvwar. I fer plis ki 1 an depi ki nou’n anmenn sa ka devan Komisyon Anti-Koripsyon.  E ziska ozordi nou pep pa ankor konnen ki’n arive avek sa larzan.  Mon’n aprann ki i annan serten endividi lo bord sa Komisyon ki pe fer tou pour retard sa prose lenvestigasyon.

Alor kestyon ki nou bezwen demande, se akoz ki i annan sa blokaz dan en lenvestigasyon sitan enportan pour pep Seselwa?  Pli enportan ankor akoz ki Prezidan Faure pa ankor entervenir pour retir sa blokaz? Mr Speaker nou bezwen en dirizan ki annan kouraz pour ekspoz bann aksyon koronpi, sirtou ler sa i ariv devan son laport e dan son prop lantouraz.  Nou bezwen en Dirizan ki senser e ki koz tou laverite avek son pep. Dan son Diskour lo Leta Lanasyon an Mars 2018, Prezidan Faure ti dir ki an Zen sa lannen i pour anmenn en Prozedlwa ki pour amann Lalwa Anti-Koripsyon e donn sa lenstitisyon plis ledan pour morde. Nou pour ariv Oktob e mwan pa ankor vwar sa Prozedlwa devan nou Lasanble Nasyonal. Nou lekip ti osi anmenn en Mosyon pour demann Gouvernman pour met plis resours a dispozisyon sa Komisyon.  E parey labitid L’Egzekitiv anba direksyon Prezidan Faure i fer le minimonm posib.

Seselwa pe demande akoz ki Prezidan Faure avek son lekip pe trenn lipye, pour donn sa lenstitisyon sa lankadreman e resours neseser pour zot fer zot travay?  Mr Speaker, i kler pour mwan ki Prezidan Faure pe zwe avek letan pour protez son parti politik avek tou son lantouraz.

Ler nou ti ekspoz sa ka kot madanm en ansyen Prezidan in ganny plizyer kare later Leta pandan ki plizyer Seselwa ki ti pe rod en morso later pour fer biznes e zot ti ganny dir ki napa later pour lamazorite Seselwa. I ti kler ki sa i en labi pouvwar.  E ozordi nou konnen kote koripsyon i komanse.  Me ziska prezan selman en morso later ki’n ganny retournen avek leta.

Sa i fer mwan kestyonn senserite dan parol Prezidan Faure, ler i dir ki li i annan ‘Zero Tolerans’ kont koripsyon.  A mon avi si Prezidan ti vreman senser lo sa size i ti ava fer sa madanm redonn Leta tou sa bann morso later ki i pa’n devlope e menm sa morso kot Headquarters Airtel i ete.  Si i fer sa pep Seselwa ti ava omwen benefisye avek milyon ki sa Madanm pe kolekte avek Airtel tou-le-z-an.

Mr Speaker Mosyon ki nou lekip ti anmennen an relasyon avek COSPROH ti swiv par kreasyon en Komisyon lanket me ziska prezan nou ankor pe espere.  Lannen 2020 pour ganny letan arive, e Seselwa pa pour ankor konn laverite.

Mr Speaker dan en pei modern dan lenvestigasyon parey i ganny trete dan en fason serye e agresiv.  Malerezman aksyon Prezidan Faure pa anmenn okenn lespwar ki nou pour annan lazistis pour pep Seselwa.  Mr Speaker nou ti osi dekouver ki STC pe pey Parti Lepep R800mil par mwan pour en morso later Leta ki Gouvernman pe lwe pour en sonm bokou pli ba.

Sa ki enteresan dan tousala se zis apre ki ansyen Minis Finans msye Peter Larose ti dir isi menm dan sa Lasanble  Nasyonal ki sa pa akseptab e ki pour bezwen deal avek sa sityasyon, detrwa semenn pli tar Minis ti ganny demande pour demisyonen.

Mr Speaker si en Minis i ganny demande pour demisyonen par Prezidan Larepiblik, ler i dir i pour met lord kot i annan labi, i kler ki Prezidan Faure pa enterese protez resours pep Seselwa.

E ler i pran en desizyon parey i pa pe desarz son responsabilite dapre serman ki i ti pran pour respekte Konstitisyon Larepiblik Sesel.  A mon avi Prezidan Faure pa pe fer son travay avek tou senserite e lonnekte ki sa lofis i bezwen.

I pa met lentere Sesel e nasyon Seselwa avan tou dan en ka parey Prezidan i devret demisyonen.  Mr Speaker, pandan ki koripsyon i kontinyen ronz nou pei, nou pep i bezwen pey le konsekans anba Gouvernman Prezidan Faure Seselwa i perdi tou lespwar ki zot pour reganny zot byen.  Nou vwar tou zot mendev pour retard prosesis lenvestigasyon.  E mon repete ankor ki Prezidan Faure pe zwe avek letan avek bi protez son parti e son prop lantouraz.  Mr Speaker Sesel i bezwen en Prezidan ki pour angaze pour lalit kont koripsyon e ki an retour nou pep i kapab rezouir en lavi pli abordab e enn bokou pli prospere.

Si Prezidan Faure pa pare pour ekspoz bann dimoun koronpi dan son lantouraz, i pa devret pe kontinyen diriz nou pei.  Mr Speaker performans pei pandan sa de dernyen lannen pa anmenn okenn lespwar pour nou pep pandan sa dernyen 2 an bokou in ganny dir, e parey labitid bokou promes in ganny fer.  Seselwa i espere avek bokou pasyans san okenn gran soulazman.

Ler mon regard otour mwan mon pa vwar gran keksoz ki pour donn lespwar nou pep. Kondisyon semen depi lakot Les ziska Sid, e menm Sid Was i reflekte leta nou pei. Tou disorganize e kas kase. Lenflasyon lo manze i reste tre o a en nivo 3 poursan, e lenflasyon zeneral i kontinyen monte e fer kou lavi vin pli o de zour an zour. Kou pour bann bezwen debaz tel ki delo e elektrisite i kontinyen ogmante. Lentere labank lo loan pa vreman desann kontrerman avek sa ki Prezidan ti anonse dan son Diskour le 25 Zilyet 2017 pandan sa dernyen 5 an nou’n toultan ganny dir ki lakonpannyen Aeryen Nasyonal Air Seychelles ti pe fer profi, me nou dekouver resaman ki an realite sa lakonpannyen ti pe perdi larzan.

Air Seychelles ti’n komans pran fon. E enn bann fakter ki’n kontribye pour en tel sityasyon se move zesyon e labi lo resours lakonpannyen. 156 travayer Seselwa kalifye ti perdi zot travay e sa ki pli feb i pey le konsekans. Mr Speaker lanvironnman biznes i defavoriz la mazorite Seselwa. Fasilite pour fer biznes i reste konplike e difisil. Lo klasman ‘’ease of doing business ‘’pour 2018 Sesel i reste plizoumwen menm pozisyon; setadir 95enm parmi 190 pei.

Tandis ki Maurice i sorti 49enm an 2017 pour vin 25enm an 2018.  I mont 24 pozisyon dan lespas 1an.  Tandis ki Sesel i kontinyen vir an ron e tir la met la. kot i annan loportinite pour tender pour en proze selman serten kontrakter ki ganny tou loportinite, tandis ki lezot i ganny met akote pour bann rezon ridikil.

En proze ki sipoze kout R10milyon i finalman kout nou pei 2 a 3 fwa plis parey nou vwar avek proze Stad Lanmizik. Move planifikasyon dan bann proze, pe kout nou pei ser e sa i kontinyen lannen apre lannen.

Komers enportasyon i anba kontrol en pti group komersan lorizin Endyen e zot in form en kartel ki permet zot fikse pri komodite o detriman konsonmater.  Nou pa vwar okenn zefor sorti kot L’Egzekitiv pour adres sa sityasyon. Pourtan nou annan lenstitisyon e Lalwa apropriye pour deal avek bann sityasyon parey.

En Seselwa ki esey fer en pti biznes enportasyon, i vwar li preski enposib pour met son komodite dan bann laboutik kot sa cartel komersan Endyen i kontrole.  Bann laboutik Endyen pe refize pran par egzanp prodwir kot Shark Ice Cream akoz, zis akoz zot bezwen protez ARUN Ice Cream ki en prodwi fourni par enn bann gran marsan.  Dan serten lenstans, sa bann marsan i menm ganny menase par sa cartel enportater. I kler ki Seselwa pe ganny met akote dan son prop pei.  E Prezidan Faure avek son lekip pa pe fer nanryen pour defann zentere nou sitwayen Sesel.

Mr Speaker Seselwa in viv e swiv avek bokou lentere sa sesyon kestyon lo size sitwayennte Seselwa anmennen par Leader Lopozisyon.  E atraver larepons Minis, nou’n kapab konstate ki Prezidan Faure pe abiz son prerogativ anba seksyon 5 (1) ler i swazir pour pa respekte kondisyon ki atase avek sa provizyon anba Lalwa.  Prezidan i donn nasyonalite Seselwa 59 dimoun dan 24 mwan. I reprezant omwen 2 dimoun par mwan.  E sa i pe ganny fer zis anba prerogativ Prezidan.  I reste pour nou vwar konbyen dimoun pe ganny nasyonalite anba seksyon 5 (2) kot bann lezot dimoun i fer laplikasyon pour sitwayennte.  Dan en pei kot 40 poursan nou popilasyon pe viv plizoumwen dan lapovrete plizyer parmi i ankor pe esper lakaz konvenab.  Akoz ki Prezidan i bezwen fer kado nou sitwayennte e met an koz sa pti morso resours ki nou pei i posede.  Ziska ki tan nou pour gard en sistenm ki pe kontinyen fail Seselwa?

Prezidan i dir ki sa Sesel ‘I Pli Gran ki Nou Tou,’ me dan sa menm pei i annan serten ki pli gran ki sa Sesel akoz personn pa kapab tous zot. Serten dimoun i kontinyen ganny viktimize e dan serten distrik dimoun i ankor pe ganny asiste dapre afilyasyon politik menm dan ka emergency lasistans i annan en kouler politik.

Mr Speaker, mwan enn parmi ban dimoun ki krwar ki koabitasyon ti neseser.  E mon osi krwar ki sa prosesis in viv son letan. Apre sa 2an nou vwar ki nou pei i bezwen en nouvo lelan. Prezidan i devret permet Seselwa pran sa desizyon.  Mr Speaker si nou kontinyen avek sa menm vites nou pei i riske tonm a en pwen kot i pa pour pa kapab refer, e ler sa pour arive lamazorite Seselwa pour bezwen viv en lavi plizoumwen soubalter. Nou pa kapab les nou pei ariv dan sa sityasyon e i nou responsabilite koman Manm Lasanble pour reazir e fer sa demann avek Prezidan Faure.  Wi Mr Speaker Sesel ‘I Pli Gran Ki Nou Tou,’ alor annou donn Sesel en sans. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Mondon. Mon ava pas laparol avek Onorab Churchill Gill.

 

HON CHURCHILL GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm, tou dimoun a lekout. Mr Speaker Msye Danny Faure ti vin Prezidan pei anba Lartik 55 Konstitisyon Sesel.  Alors pour li dan sa Biro State House koman Head of State i Konstitisyonnel e i lezitim.

Alors okenn lentansyon pour retir o pouvwar i osi bezwen ganny fer dapre Konstitisyon. Par egzanp Lartik 54, i dikte tou bann prosedir ki dwatet ganny swiv dan lenstans kot sa Prezidan i vyol bann dwa anba Konstitisyon, ou menm mal konport son lekor dan en tel pozisyon.  Apard sa ki mon’n mansyonnen i annan lezot fason ki en Prezidan i kapab ganny retire e sa i konm swivan.

Dan lenstans kot sa Prezidan i mor swa i soumet son demisyon, e kot i ganny forseman retire o pouvwar par de tyer vot Manm dan Lasanble.

Nou kapab swiv dan laktyalite kot en tel provizyon in ganny met an mars dan lezot ziridiksyon parey Sid Lafrik in fer avek Prezidan Zuma.  Dan konteks lokal nou vwar ki Prezidan Faure pe ganny demande pour demisyonen atraver en Mosyon.  Nou tou nou konnen ki lobzektif en Mosyon.  Nou Standing Order i dir ki okenn Manm i kapab met devan en propozisyon atraver en Mosyon pour konsiderasyon Lasanble Nasyonal.  Me mon osi konnen ki Mosyon i pa binding. Mr Speaker i annan bokou kestyon ki nou kapab demande lo bann kalite ek kapasite en endividi pour vin en Prezidan.

Me kwa ki fer Prezidan Faure diferan dan tousala? Prezidan Faure i premye Prezidan Sesel ki pe diriz Egzekitiv. Me avek en minorite sipor dan Lasanble Nasyonal pour aksepte pour diriz dan en tel sirkonstans politik, sa dan li menm i definir klerman son kalite e son kapasite e son karakter koman en Prezidan.

Dan sa letap ki nou ladan nou bezwen en Prezidan ki for, ki toleran, ki annan en leker pour tou Seselwa, ki annan en zorey pour ekoute, ki krwar dan abilite en devlopman son pei. En Prezidan ki krwar dan konsiltasyon avan pran bann desizyon enportan pour pei.  E en Prezidan ki krwar dan promouvwar linite e pardon.  Lo sa not mwan anvi fer sa Lasanble mazinen ki premyer fwa kot lafet Nasyonal Prezidan Faure in reisi anmenn tou bann dirizan leaders sirtou bann leaders politik ansanm.  Sa i en demonstrasyon reel sa lespri travay ansanm anmenn linite dan nou pei.

Mr Speaker mon pou met en pe plis lanfaz lo sa m linite akoz mon santi ki sa i eleman primordyal ki nou bezwen aktyelman sirtou dan sa konsanti kot nou été ozordi.  Prezidan i osi konsyan e i pe fer bokou travay pou zisteman anmenn linite total antre nou pep dan sa pei.  E bokou nou sitwayen, i krwar e pe ankouraz en tel lapros akoz zot santi ki ti annan en mankman linite dan nou pei.  Dan son Ladres Inogirasyon i ti fer resorti ki pou reisi anmenn linite Nasyonal dan son vre sans i pou neseser ki nou pas an traver en prosesis vre rekonsilyasyon.

Depi premye zour i ti konsyan rod ki Lasanble Nasyonal i kapab zwe, pou realiz sa lobzektif.  Dan sa konteks plizyer fwa in vin adres sa Lasanble parey in tin promet e in menm kree en Leader’s Forum lo ki bann leaders dan Lasanble i ganny sans dyaloge avek L’Egzekitiv.

Ankor dan sa lespri linite Nasyonal Prezidan Faure in siport demars 6enm Lasanble pou anmenn Lalwa lo kreasyon Komisyon Laverite e Rekonsilyasyon.  En tel lapros pe ed nou pei en kantite an term mentenir en nivo stabilite.

Mr Speaker konman Manm Elekte pou Baie Ste Praslin mon ti a kontan donn en kontrandi bann demars ki’n ganny fer pandan sa dernyen 2an lo Praslin par Prezidan Faure.

In anmenn Praslin pou lefitir, Praslin i 2enm pli gran zil Sesel an term grander popilasyon.  Bann devlopman ki pran plas lo sa zil, i osi byen ki bann aktivite ekonomik pe kontribye sibstansyel an dan lekonomi nou pei.

Tout an rekonesans sa, ti annan en nesesite pou bann lenfrastriktir lo Praslin pou ganny revwar.

Prezidan Faure ti fer li son devwar pou envit bann Manm Egzekitiv Lasosyasyon Biznes lo Praslin dan en meeting kot in kapab diskit bann size ki pe afekte lanvironnman fer biznes lo nou zil.

Vertically integration ti en Polisi tre pertinan ki ti ganny diskite e ganny aprouvasyon Cabinet sa lannen menm.

Me solman mon konstate ki sa Polisi ti devret al en pe pli lwen an konsekan mon’n fini soumet en kestyon avek nou Lasanble pou demann Minis pou vin donn plis lesplikasyon lo sa Polisi vertical integration.  Size sekirite i enn ki’n preokip nou lo Praslin.  En peryod letan nou ti pe anons souvan bann latak lo bann touris, lo lans e menm ler zot sorti tir larzan lo bann masin ATM.   Sa ti tre popiler dan nouvel Nasyonal lo rezo sosyal.  E menm ganny diskite dan nou Lasanble.  Sa topik in osi ganny aborde pandan ki Prezidan Faure ti vizit Praslin.

Ozordi avek bokou soulazman ki mon kapab dir ki sa sityasyon in amelyore en kantite en tel amelyorasyon i pa’n vin lo li menm.  In annan toultan en travay kolektif parmi bann diferan Lazans e partenaire Gouvernman.

Sertennman lakantite touris ki vizit nou zil, in ogmante e sa pe met presyon lo nou bann lenfrastriktir ki enkli semen, proze sewage, proze lo Curieuse, semenn Laplenn Hollandaise ki pe konekte Grand Anse Praslin ek Anse Possession.  I osi annan propozisyon pou konstri en ring road la nou pe koz lo semen Zimbabwe avek semen Cherimont.  Dan ka lenfrastriktir lapes i annan en Komite ki’n ganny met an plas ki enkli tou lede MNA lo Praslin e diskisyon i tre avanse pou met lenfrastriktir peser dan tou lede distrik lo Praslin.

Mr Speaker Rezerv Fond Ferdinand osi i ape ganny revwar dan son totalite, pou lev standar bann fasilite e servis tel ki restoran en point d’acceuil  e en kreasyon en sant resers e en landrwa kot listwar sa Rezerv a ganny ekspoze.  Sa proze pou kree bokou plis lanplwa pou dimoun Praslin e byen sir plis larzan i ava rantre dan nou lekonomi.

Sa semen Laplenn Hollandaise ki Prezidan Faure ti’n promet o komansman sa lannen demars i pe tre avanse  e sirtou keksoz i mars byen nou espekte ki sa semen i a konmanse avan lafen sa lannen.  E sa pou annan en benefis direk pou nou zabitan Anse Boudin, Zimbabwe, Pasker, akoz ozordi zot pe depans bokou lo transportasyon sirtou materyo konstriksyon avek sa semen i pou koup zot kou depans plis ki lanmwatye.

An menm tan sa semen pou anmenn gran benefis pou biznes touristik, sirtou bann ki dan zalon trou kot sa semen pou pase.

Mr Speaker lo sa progranm 24 lakaz dan 24 distrik dan 24 mwan lo Praslin i pe byen marse.  Tre byento Minister pou al fer alokasyon lakaz avek 12 fanmir dan Baie Ste Anne e sa i  a fer 24 fanmir ki a benefisye an tou e sa i kler ki sa proze pe byen marse e in ganny delivre.

Mr Speaker, me mon osi konsyan ki Praslin i osi annan serten keksoz ki ti pe ganny fer pou bokou lannen nou bezwen sanze.   A lokasyon bidzeter pa pe ganny fer dan en fason ki zabitan Praslin pe zourir vre benefis kontribisyon ki Praslin i fer dan kof Gouvernman.

Nou swete ki Gouvernman i a revwar alokasyon Bidze proze Praslin avek La Digue.  Zabitan Praslin pe kontinyen vwar zot pe fer plis depans, ki dimoun ki pe reste lo Mahé akoz zabitan Praslin i vwar li i bezwen vin pou serten servis i bezwen desann Mahé e sa i bezwen bour lanmen dan son pos, pou li kapab pey tou son depans pou vin ganny sa servis lo Mahé.  Sa osi nou krwar in ler pou ganny revwar e mo swete ki tre vit dan lavenir Praslin i ava ganny li en Biro Administrasyon kot tou sa bann servis ki dimoun Praslin ek La Digue i bezwen desann Mahé tou i ava ganny donnen dan sa ladministrasyon e sa i a fer ki sa bann depans ekstra ki dimoun    i bezwen fer i ava ganny koupe.

E sa i montre pou dir bokou demars in ganny fer dan sa 2an i annan ki’n fini realize i annan ki pe al realize e i annan ki demars p byen marse.  Mersi Mr Speaker.

 

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Churchill Gill.   Mon ava donn laparol Onorab Ahmed Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.   Bonzour tou ban Manm Onorab e tou dimoun a lekout.   Mr Speaker mon pou konmanse an dizan mon dir ou mersi ki ou’n koz en keksoz taler ki Onorab Ghislain ti’n dir ki nou fek anmenn sa Mosyon.  Mersi pou sa koreksyon.  Ankor enn fwa i montre en pti pe diferans ant nou kote e lafason ki Parti Lepep i fer keksoz.  Kot nou fer keksoz dan lonnekte.

Zot a rapel ki par egzanp ler ti annan – nou nou’n vini nou’n prezant en Mosyon i ganny pibliye i lo website tou dimoun i konnen.  Msye Faure i tande kot i ete.  E ler Mosyon i a pase Msye Faure pou retournen dan pei.  I pou annan drwa retourn isi i pou kontinyen koz ek nou i pa pou ganny deklare konman en dimoun ki pa annan drwa vin isi.

Me tandis ki lo kote Parti Lepep le 5 Zenn ’77 sete Parti Lepep atraver Msye Rene ot sa letan i ti dan Gouvernman Msye Mancham ki ti premye Minis zot ti   avan i al L’Angleterre i pa ti la i ti ale anbras li.  E ler i tournen ler in fini ale ti ariv en Koudeta.  E i ti annan drwa tournen.  Se sa diferans.  I pa ti drwa tournen pou li vin vwar en pti pe kapris letan ki ti annan isi.  I pa’n tournen ziska ’93.  Sa sete en diferans ki annan ant nou avek Parti Lepep.

Onorab i dir be anmenn en Mosyon pou dizourd Lasanble.  Eski nu bezwen anmenn en Mosyon?  Msye Faure in dir dan son Press Conference in fer lapel tou pep Seselwa.  Kart i dan son lanmen e i kapab fer li ler li anvi. Anmenn zot mesaz laba dir li fer li.

Mon konmans koumsa Mr Speaker me mon ti a kontan dir ki sa Mosyon ki devan nou i enn ki enportan.  Sa demann se ki Prezidan i demisyon nen e donn nou pep en sans pou swazir son prosenn Gouvernman toudswit.  Loter Mosyon in donn 3 rezon pou zistifye sa demann.

Premye dan son dezapwentman dan lafason ki Egzekitiv pe diriz pei.

2enm set akoz napa aksyon efektiv dan ladministrasyon pei.

3enm se ki striktir leta Sesel pe deteryore.

Les mon konmans an dirzan ki mwan mon dakor ek sa Mosyon.  E pou liste 10 legzanp kler ki Gouvernman pe fer.  Lapovrete, ozordi Rapor Labank Mondyal ki dir nou annan 40poursan nou popilasyon ki lapovrete.  Sa dan li menm i en sif alarman.  Parske fer krwar i annan devlopman si ou pep pa benefisye.  Eski nou vwar lapovrete pe desann?  Larepons non.  Mwan mon vwar problenm sosyal pe vin pli grav ki vedir lapovrete pe zis a grandi.  Sa i levidans letan ou desann anvil pas kot en magazen e zis pa dan kanton kot gento pe vin pli gran e pli sokan.

Ledikasyon: ler lafanmir pov son zanfan i pov e kan napa en fondasyon sosyal parey manman ek papa kot lakour ki okip li sa zanfan pe tonm dan presipis.  Pa pou kapab aprann lekol.  I pou donn lenfinite lekol e apes lezot travay enkli sa ansenyan.  Eski sa pe arive?  Wi.  Eski sityasyon pe amelyore ou pe vin pli grav?  I pe vin pli grav.   Parske nou kontinyen vwar dezord dan lekol lager labi ansenyan pe ganny bate.  Deplizanpli lekol pe tonm dan mal.  Eski Gouvernman pe reisi?  Non.  Administrasyon pa efektiv.  Striktir Leta pe deteryore.

Sistenm sekirite 3enm ler dan kanton e dan lafanmir fondasyon in kase. Se la kot dezord i propaze e ou ki bezwen en zefor ekstraordiner pa ou sistenm Lafors Lapolis e sekirite pou met lord ek lape.   Eski nou vwar vol otour nou pei pe desann?  Larepons non, o kontrer i pe vin pli grav ki sivilyen pe pran Lalwa dan son lanmen e si pa bann volonter lo rezo sosyal ki donn en koudmen, sityasyon ti pou pli grav ankor.  Eski Gouvernman pe reisi?  Larepons non.  Administrasyon pa i efektiv striktir Leta pe deteryore.

Katriyenm etranze dan nou pei.  Ozordi nou annan plis ki 21mil etranze dan nou pei akoz nou nepli annan en lafors lokal ki kapab reponn a lapel nou lendistri prensipal; setadir touris ek lapes.

Me pli move ankor kot nou ti annan nou dimoun po nou fer louvraz senp, parey anmas bin, netway pwason, balye, gard sekirite, gard prizon netway lakaz fer zarden.  Ozordi nou vwar nou pe fer vin etranze pou fer sa bann louvraz. Oli nou sistenm ledikasyon ki ti sipoze form nou lazenes – dokter    ansenyan pou ranplas etranze?

Ozordi nou ankor mank en gran nonm sa bann domenn nepli grav nou napa mendev dan travay pli senp ki Seselwa ti travay pli byen avek gran lafyerte.  Ankor administrasyon i pa efektiv.  Striktir Leta pe deteryore.

Annou get en kou konbyen sa kantite etranze pe kout sa pei.  Mon konnen en lot Onorab in koz en pe lo la.  Mwan mon dir si sakenn dan sa 21mil dimoun anvoy kot li $500 i anvoy zis R1000 se li tou le mwan i fer R21milyon ki kit nou pei tou lemwan pou okip 21 mil fanmir aletranze.

Pa bliye ki nou annan anviron 30mil fanmir Seselwa.  Savedir nou pti lekonomi pe soutenir,  51mil fanmir prezan. 40poursan ladan etranze.  Eski nou sirprann ki nou annan 40poursan lapovrete?

Sa ki pli grav Mr Speaker, se ki ozordi Gouvernman pa ni konnen lekel ki pe travay dan pei avek en permi.

Dan detrwa lannen nou pou vwar preski 25 a 30mil etranze dan sa pei si nou pa sanz direksyon.  Lapovrete i pou vin pli grav e i pe vin pli grav akoz prezan nou bezwen plis elektrisite plis loto, plis delo, plis lekol, plis lakaz e plis manze pou soutenir 25mil etranze dan nou pei.

Gouvernman i bezwen al prete pou agrandi semen.  Rod plis zenerater, agrandi danm pou fer desalinasyon e zeneralman anfons nou pei dan plis det.  Eski nou vwar sa Gouvernman pe annan en plan pou ranplas sa bann etranze?  Non.  Mwan mon pa vwar.  Napa plan.

Etranze pe anploy etranze.  Gouvernman napa kontrol e Seselwa l pe tonm dan sibstans ek en serk vise pe kontinyen vis li pli sere.  E byento Seselwa pou vin en minorite dan son pei.

Zot a dir ba sa i egziste dan lezot pei tel ki Dubai, Abu Dhabi akoz devlopman.  Sa i vre. Me zot fouy en trou dan later e Lor Nwanr i sorti.   E zot kapab pey tou etranze i vin dan zot pei san met presyon lo zot lekonomi. Me nou, nou napa lor nwanr.  Gouvernman i koz lo Lor Ble ki nou annan. Annou get en kou sa lor ble oubyen sa ki zot apel Lekonomi Ble oubyen nou Sekter Lapes.

E la mon 5enm pwen lapes. Lekel ki benefisye ek sa Lor Ble?  Ozordi nou peser lokal dapre SFA i anmenn ater apepre 4 mil tonn pwason tou le lannen.  En pti morso i eksporte.  Bato lapes etranze zot, zot dir debark plis ki 60mil tonn pwason e sorti dan nou delo.  Sa dapre zot deklarasyon. Savedir ki nou debark dan semenn sa ki nou, nou debark dan 2 semenn etranze li i demark dan en zour.  E si nou get benefis ki fer an ser van nou Por e nou fasilite.  Larzan ki nou fer dan en mwan li i fer dan en zour.  Eski sa se rannman dan Lekonomi Ble?  Oli nou laflot peser e bato Seselwa. Ki Gouvernman in fer pou aranz sityasyon? Ozordi etranze pe kontrol delo pe lapes ilegal e nou Lotorite pa ni vwar bato ilegal.  Ziska ler i mont lo brizan Ile Au Cerf a ni menm 2mil nautique ek nou Airport Enternasyonal 3mil nautique ek nou baz Coast Guard e kot i ete, kot i ete zot kapab naze pou zot ariv ater kot i annan de lotel kot i annan touris.  Ki nou ti pou fer si teroris ti dan sa bato? Bondye konnen. Oli nou sit sirveyans?  Nou Bidze i pey plis ki R300 milyon tou le lannen pou Lafors Militer.  Oli zot pou anpes sa bann aksyon ilegal?  Larepons Administrasyon pa efektiv.  Striktir leta pe deteryore.

6enm transpor annou retourn lo later Mr Speaker.  Ozordi sirkilasyon in vin en gro problenm pou bokou zabitan sirtou dimoun dan sid.  Si ou reste Takamaka e ou pran bis ou bezwen lev depi 4:30 bomaten pou ariv anvil.

Dan detrwa lannen si sa Gouvernman i kontiny parey, ou pou bezwen lev 4er bomaten ki plan zot annan pou rezourd problenm trafik?  Mwan mon pa vwar.  Sel lide ki zot in koz for lo la sete Msye Faure li menm ki ti entrodwir sa konsep, sete en tinel.

Avek to respe sa lide pa pou rezourd nou problenm.  E mwan mon krwar bokou nou ki’n fer en pti refleksyon i pou dakor avek mwan.  Premyerman i pou kout enormeman.  E nou pou andete ankor.  Dezyenmman nou pa konn son lenpak lo lanvironnman.  E trwazyenmman i pa pou deblok anbouteyaz ki dan zalon trou Victoria dan lavil li menm.  Nou pa bezwen tinel.  Si oule sorti Was Mahé pou ou vin dan les ou kapab pas La Misère oubyen Sans Soucis, i annan semen. Si ou pas dan sid Montagne Posee oubyen Les Canelles.  Si ou dan nor ou kapab pas St Louis ou Le Niole e Bel Air tonm devan National House semen nou annan.  Seselwa i ganny tro bokou retar dan semen, dan trafik. Nou bezwen elarzir serten semen met layby pou bis; met overhead pas lo highway kot pyeton i bezwen koupe pou nou pa bar trafik.  Drayver ki aret dan semen kot pa fodre bezwen ganny sanksyonnen pou anpes retar.  Oli sistenm pou deal ek drayver ki ensousyan?

Tir gard dan roundabout dan bomaten tir lalimyer dan roundabout.  Sa osi i vin en lobstak Plaisance.  Tir lalimyer devan taxi stand plen fwa ler i alim rouz napa personn lot kot e trafik zis asize e kree plis retar.  Aranz transpor piblik e met li lo standar menm ki i pou kout en pe plis.  Tinel pou kout 10 fwa plis e pa pou anmenn solisyon.  Nou bezwen vre solisyon. Ankor enn fwa Administrasyon pa efektiv striktir leta pe deteryore.

7enm kou lavi.  Kou lavi i ser Sesel pou plizyer fanmir premyerman, akoz i annan mwens travayer pou sonny plis dimoun ki ti travay e ki pa oule travay ozordi.  I pa’n kas lebra ou lipye li.  I soufer ek adiksyon. I lo street, akoz i lo sibstans.  I annan lezot rezon akoz serten fanmir i soufer.  Bokou manman tousel i trouv zot dan problenm akoz zot partner i napa responsabilite.  I abandon son zanfan.  Ankor enn fwa tou lour i tonm lo sa manman, pou pey loan lakaz e sonny son fanmir li tousel.  Eski nou blanm li ler i koz lo pri lavi?  Byensir non.  Me ki nou pe fer pou fer sir ki tou dimoun ki kapab travay i vreman travay

Ozordi nou annan nou en sistenm Welfare ki li menm i ganny abize.  Mwan mon personnelman konman en MNA mon’n refer bokou dimoun kot Welfare.   Me sak fwa mon fer li mon fer sir ki sa enn i enn ki merite.   Sa dimoun i malad oubyen i dan bezwen reel in en problenm e toultan set en mezir tanporer.  Me nou pa kapab annan en pei kot dimoun i viv lo welfare, e i deside pou li pa travay menm ki i kapab travay.  Sa sistenm pou fail.   Parey in fail dan tou pei ki’n sey li san kontrol.  Parey Venezuela ki ozordi malgre son gro Rezerv delwil son prop dimoun pe sofe pou al La Colombie, Brazil e lezot pei akoz zot in faid.  E sistenm ki ranpli ek labi oubyen koronpi.

Isi Sesel tro bokou labi i egziste.  Akoz Administrasyon pa efektiv.  Striktir leta pe deteryore.  Si nou koz lo pri lavi ki Gouvernman in, fer avek son lakonpannyen ki li menm i sipoze redwir pri lavi STC.  Eski i ankor pe kontinyen?  Pei Parti Lepep R800mil preski R10 milyon tou le lannen pou en pti landrwa pou stok materyo.  Si i annan 9mil fanmir ki fer shopping kot STC se zot ki pey sa R10 milyon.   I vin R93 tou lemwan.  E sak fanmir pe pey pou Parti Lepep.  I preski ekivalan sa logmantasyon dapre elektrisite, ki PUC in anonse pou sa fanmir.   Ki i vedir? Administrasyon pa efektiv.  Striktir Leta pe deteryore.

8enm telekominikasyon. Konbyen fwa nou’n koz lo pri telefonn isi dan Lasanble.  Eski zot in vwar zot bil desann?  Non.  Me ki nou tande?  Nou pe al fer en lot kab soumaren ki pou kout probableman ankor $30 milyon pou pres ki R500 milyon.  Gouvernman pou vin la i pou vin dir ek ou be pa nou ki pou peye, sekter prive – (PPP) gran mo sa.  E sekter prive pou vann sa kab e son servis avek ki pa nou menm.  Ki zour nou bill telefonn pou bonmarse?  Ki zour DATA ki ozordi nou tou nou servi pou vin pli bonmarse?

Eski zot ti konnen Mr Speaker ki sa kab ki deza an plas ozordi, nou pa ankor servi ni menm 2poursan son kapasite.  88 i ankor la poursan.  Me nou pe al met 2enm.  Oli lozik dan sa plan.

Gouvernman i dir si sa kab i kase satelit, pa pou ase pou tenir kominikasyon, se sanmenm sa zot pe al met 2enm.  Me kab pa kase dan defonse.  I toultan kas obor lakot.  Akoz nou pa debrans sa kab obor lakot annan plizyer koneksyon pou ariv ater, e annan en switch ki kapab sanz koneksyon par later si enn i ganny andomaze ek lank bato?  Sa pou kout bokou mwens ki al met en ab antye pou sorti isi pou al zwenn en kab separeman Pakistan.

Akoz zot fer sa pep depans larzan ki nou napa e fer nou pey 2 fwa plis pou DATA.  Ankor enn fwa larepons administrasyon pa efektiv, striktir Leta pe deteryore.

9enm proze Kapital. Mr Faure i dir nou ki nou pou bezwen depans 216 milyon Dolar pou fer proze LNG Liquefy Natural Gas akoz nou bann zenerater pe fini.   Se pourtan se pourtan – se pourtan depi 2011 tou le 2 a 3an nou pe aste zenerater nef sorti Rootsila bann ki 8 megawatt.

        Lannen pase zot ti pe fer tender pou ankor 2 masin 8 megawatt.  Mwan mon ti al louvertir an 2011, 2masin nef sorti Rootsila ki Abu Dhabi ti fer kado.

Dapre plan Seychelles Energy Commission, tou le 2 a 3annou pou bezwen aste sa bann masin ki kout apepre selon PUC $8milyon.

Eski sekter prive Sesel i dir i kout bokou mwens?  Les sa de kote.  Sa bann masin pe marse zot.  Zot kapab fonksyonnen pou bokou lannen ankor si nou annan en progranm serye pou fer maintenance e ranplase kot fodre.

Akoz ki nou pe abandon zot?  Kan nou pa ankor menm fini pey loan lo zot.  Pou al pran nouvo loan pou en lot sistenm ki pou al kout preski lanmwatye nou det eksteryer nou pei?  Petet pa pou zanmen redwir pri elektrisite pou ou dan lakour.

Oli letid ki’n ganny fer pou montre i sa i en opsyon ekonomik pou Sesel ozordi?  Dan en rapor Seychelles Energy Commission ki ti ganny amande an Oktob 2016 e ki apel integrated Energy Study for Seychelles 2015/ 2035.  E mon quote zot rapor lo paz 42 i dir ‘HFO Diesel plant’ sa ki nou annan ‘HFO diesel plants en landfill gas power plants’ sa nou pa ankor gannyen,  ‘seem to be the most cost effective plants during the period.’  Zot prop rapor Seychelles Energy Commission.  Lo ki baz en sel kou nou’n vwar ki LNG pou rezourd nou problenm kan nou drwa latet ziska lipye, enkli sa bann masin ki nou pe al abandonnen e ki ankor mars tre byen mersi?

Avek respe eski nou pa’n bite parey dan tinel?  Eski sa se pa en lavantir pou detrwa dimoun byen pase me pep Seselwa pou reste dan fernwanr?

Nou’n vann nou laliny Aeryen nou anbet dimoun a drzan ki ti pe fer larzan ler zot kont i montre klerman ki zot ti pe perdi larzan.  Sa ki Mr Lalanne ler i ti vin dan Lasanble i ti apel sa ‘organic loss’.  Me ki nou bann dimoun senp nou, nou, nou apel sa loss oubyen pert.

Se sanmenm sa Gouvernman ki ti pe al vann nou Airport ankor ek etranze.  Malgre ki menm sa Airport i anmenn plis ki R458 milyon reveni an 2017 e plis ki R179milyon 2017 konman profi.   Lekel Gouvernman responsab ki vann son bizou ki annan plis valer?  Akoz zot anvi vann share dan SEYPEC?  Ki ozordi i ekstrememan profitab e son profi pey tax dividends ki pou vin larzan Gouvernman pou li kapab met lenfrastriktir pou son pep.  I pa zis pou detrwa dimoun.  Larepons Ladministrasyon pa efektiv, striktir Leta pe deteryore.

Mon dernyen pwen Mr Speaker Sport.  Sa al tro an detay ki mannyer Gouvernman i donn sak distrik lokal R8 mil par an pou sport. Oubyen R22 par zour pou en distrik.  Nou a ganny nou en boutey delo toulezour pou partaz ek manrmay foutbol, basketball, volleyball eksetera, me pa en fars?  Nou bezwen met lanmen lo sa kanser ki pe ronz nou lazenes ek nou popilasyon.  Sa se labi sibstans.   Pou anpes nou bann zenes tonm dan lenfliyans kree lanvironnman pou zot al dan sport.  Eski dan distrik ou kapab fer sa ek R8 mil par an? Ankor enn fwa avek tou respe Mr Speaker Administrasyon pa efektiv striktir Leta pe deteryore.

Pou mon konklir Mr Speaker letan pa permet mon kontinyen, me pou senpleman dir i mwan mon napa konfyans dan direksyon ki sa Gouvernman pe anmenn sa pei.

Konman en Lopozisyon nou’n fer nou devwar. Nou’n anmenn plizyer ka devan FPAC Lasanble enkli sa bann Fame Irlande ki’n fer disparet plis ki R200milyon dan kof Gouvernman swadizan pou sekter sekirite.  Ziska ozordi FIU li pa’n fer naryen pou fer lanket lo sa bann Irlande.  Menm ki nou’n donn tou sa levidans move pratik ki zot konman zofisye Gouvernman zot in aprouv gro peyman e dizenn, dizenn milyon Roupi pou zot prop lakonpannyen prive dan Bidze kan Larme ti dir i bezwen R100 milyon pou aranz Topaz, rappel byen 2016.  E nou vwar ki Topaz ti’n fini aranze.  Se nou ki’n sov sa pei R100milyon.

Ki Gouvernman li in fer?  Mon pa konnen.  Oli son responsabilite?  Eski i pa ti vwar sa bato ti’n fini aranze? Ti bezwen esper nou pou al rode, mon pa konnen si ‘kapris letan’.  Li osi in pas parey.  Eski okenn dimoun in ganny sanksyonnen par Gouvernman pou anbet nou?  Non.  Ki montre nou Administrasyon pa efektiv striktir Leta pe deteryore.

E deor lepep Seselwa pe kriye pe dir nou be ki pe arive?  E nou bezwen eksplik zot sete pa nou ki anploy dimoun ki la e ki pe donn move lenformasyon, ki anbet lepep Seselwa.  Sa se Gouvernman i pa efektiv ki’n bliye ki nou bezwen mazin travay dapre Lalwa, yer nou’n vwar sa.  Kot nou pe donn paspor anba 5 (1) 5 (1) konmsi en nespes palto fann deryer li.  Nou bezwen annan en serten moralite.  Serten edik e fason fer.  Kot in’al  mal.

Nou konman Manm Lasanble nou annan no limit nou osi.  E zot pe fer sa pei depas limit.  Se sanmenm sa rezon ki nou pe dir byen for Mr Speaker ‘Enough is Enough.’ Les pep Seselwa swazir si i pou kontinyen dan zete oubyen nou fer en nouvo larout.  Mon per pou mazinen ki ti pou arive si nou pa ti ganny 15 lo 10 dan dernyen eleksyon?  Akoz lot kote latab zot pa ti pou demande en kantite sa bann kestyon.  Rezon mon dir zot pa ti pou demande akoz zot ti annan  en mazorite deza nou’n tann zot demann kestyon koumsa, zanmen.  Ki kantite abize sa pep ti pou gannyen akoz sa Gouvernman pa ti pou fer naryen.  Sa pou mon i kler.

To lesanz pa’n desann e Dolar i pli, ser ki 5an pase.  E i pou vin pli ser ankor.  Akoz malgre ki nou annan plis touris, plis larzan pe al, deor akoz lakantite etranze ki pe travay dan nou pei.  Gouvernman napa en sou lide lo pou li zot fer proze san okenn konsiderasyon pou vre pri dan sa pei.

Nou annan en Fon Pansyon ki’n kraz en batiman dan lavil preski 3an kot ozordi pe perdi de milyon Roupi.  Me i asize nou ankor pe fer rezon ki mannyer pou vin ek en proze avek detrwa zero an plis lo kou konstriksyon.  Zis akoz zot ti anvi detri en dimoun, ki ti apel Ramadoss sa letan.  Se pa pei ki premye.  Se pa pei ki premye.

E pa bliye nu pe dir ek travayer ou bezwen travay plis prezan akoz Fon Pansyon pa fer ase larzan pou soutenir son lekor.  Mon konnen sa se pa larzan leta.  Me Gouvernman i annan en rol enportan dan Fon Pansyon akoz se Prezidan ki apwent son Board.   E sa administrasyon ek zot bann kou ki toultan tre o nou pe kontinyen andete.  Nou ti pou fer nou det desann 50poursan GDP ver 2018 sa lannen.  Apre in pouse pou vin 2020 la mon krwar i 2021 e byento  zot pou dir i vin fer li vin 2023.  Dan mon distrik Anse Etoile ki kantite nou ki pe pouse ki pe pase, en kantite nou pe pouse parey kot lasose devan me zot konnen proze ki Gouvernman in anonse formelman 24 lakaz ni en blok pa ankor met pou fer sa 24 lakaz ki’n ganny promet.  Lalis lakaz se zis la en lalis, ni zot pwen zot napa.

Selman in ganny demande pou espere pou zot design sistenm pwen i annan 2an ot donn ou en lalis napa pwen lo la ek sa lalis.  Avek tou respe avek tou respe Mr Speaker en Gouvernman ki’n bite.  Pou sa bann rezon en krwar mon  i annan bokou plis ankor mon konsider sa Gouvernman pa efektiv dan ladministrasyon.

Bann lenstitisyon pe fail e Sesel i bezwen sanzman.  Wi nou kapab dir ki konstriksyon Konstitisyon pardon i permet Prezidan kontiny son manda.  E ki lo baz eski i fer sa, kan i trouv pei pe koule kan ou regard li lo plizyer dimansyon.

Mr Speaker personn pa swet okenn ditor lo Msye Faure.  Ni son bann Minis.  Ni son ban administrater.  Nou annan respe pou zot. E Msye Faure i konnen ki mwan mon pou toultan respe li konman en imen e konman en zanmi, i konn sa li.

E mon konnen si zanmen Msye Faure son bann zofisye i bezwen sorti dan zot plas personn pa pou atakin zot.  Si zot pa’n fer okenn krim pou aksyon mal a propo. Me sa ki nou pe dir se sa pei bezwen nouvo souf.  Sa pep i merit ganny loportinite dan moman pli vit pou li kapab deside lekel ki krwar ki ranvers sa glise ki nou pe fer anver en presipis?  Nou pa kapab les nou pei tonbe. E mwan parey ou Mr Speaker ‘Mon Pa Pou Zanmen Les Tonbe.’

Se pou sa rezon mon sipor sa Mosyon pou demande, ki Prezidan i pran en desizyon Onorab e demisyon nen imedyatman dan lentere Nasyonal.  Pou permet lepep Seselwa swazir son prosenn Gouvernman petet i a ganny elekte mon pa konnen me lepep ki pou deside.  Pep Seselwa i a deside.

Mon zwenn ek leader Lopozisyon e nu tou lo sa kote latab dan tou liminite p[ou siport sa Mosyon ki nou pei i al anver en nouvo direksyon.  Kot pp Seselwa i re ganny konfyans dan son Gouvernman dan so lavenir, pou li ek son zanfan.  Mon espere ki sa Mosyon i kapab ranporte par en gran mazorite nou Lasanble Nasyonal. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Mon krwar referans pe ganny fer avek ‘kapris letan’ bokou referans.   Mon krwar mon ti vwar en bato peser dan basen mouyaz Bel Ombre ‘Kapris Letan’ mon okouran La Digue osi i annan enn.  Mon pa konnen si son met pou reklanm son drwa.  Mwan osi tou bokou referans avek sa sinyatir Lespoir mon annan en Mr Lespoir ki ti travay konman en fireman  sak fwa i zwen mon i dir mon en zour i pou bezwen anmenn en kontrandi kot Lasanble akoz i tann son sinyatir ganny servi bokou dan Lasanble.

Me i byen i montre ki pou dir nu pe servi Lespoir wi Dayer osi.  Me dan en bon fason dan fason pozitiv e se ki osi tou ki an reisi nou deba isi dan Lasanble.

Bon mon annan de pti avan nou retourn an ver SBC on annan en de pti lanons, pou mon fer bann Kominote ki pe rankontre ABC pou rankontre toudswit la dan Speaker’s Conference Room e nou annan Komite Anti-Viktimizasyon  mon’n zis ganny dir ki pe rankontre pandan lunch time.   Mon pa tro dan Committee Rm 2 mon pa tro konnen keler me bann Manm mon mazinen zot okouran.

Avek sa mon ava retourn lantenn kot SBC e nou ava repran nou travay 2er apre midi.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou Manm Onorab.  E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout e tou ki pe kontinyen swiv travay Lasanble Nasyonal bo nou ava kontinyen avek nou travay deba lo Mosyon ki’n ganny move bomaten par leader Lopozisyon Onorab Ramkalawan.  Mon ava pas laparol avek Onorab Wavel Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker, tou koleg Onorab e tou dimoun a lekout.

Mr Speaker mon pou rapor mon sipor pou sa Mosyon anmennen par leader Lopozisyon e mon zis eksprim mon gran dezapwentman dan lafason ki Egzekitiv pe diriz nou pei ozordi.

Ansanm avek lamazorite lepep Seselwa mon osi konsernen ki napa aksyon efektiv dan ladministrasyon nou pei.

Mr Speaker fodre fer resorti ki pa zis Lasanble Nasyonal ki pe montre lenkyetid ki leta nou pei pe deteryore.  Me ki i en konsern en santiman for partou dan Sesel ki nou pei i parey sa bato Diamond Ace ki’n pri lo brizan.

Mr Speaker si nou pa fer atansyon sa bato pou koule e lenpak ki pou annan pou fer gran dega dan nou Park Maren.  Dan sa konteks Mr Speaker sa bato se Gouvernman Parti Lepep e Park Maren se nou pei Sesel.

Prezidan Faure in anmenn nou pei lo brizan.  Mr Speaker sa divan Vandswet ki Onorab Ghislain in koz lo la i annan 40an i pe soufle for lo nou pei Sesel.  E in anmenn nou pei lo son zenou.  Sa divan vann swet Mr Speaker in pran plizyer lavi e detrir plizyer fanmir.  E si nou kontinyen les sa divan soufle ni en nespes reken pa pou reste dan nou Park Maren Sesel.

Alor konman en Manm elekte responsab, mon pou zwenn ek sa Lasanble pou demann Msye Faure pou pran aksyon Onorab e demisyonen imedyatman konman Prezidan dan lentere Nasyonal.  E permet lepep Seselwa swazir son prosen Gouvernman avek en Prezidan elekte.

Mr Speaker, mon pou koz en pe lo mon dezapwentman dan lafason ki L’Egzekitiv pe diriz pei.  Mr Speaker dan sa dernyen 2an ou’n annan en rikord dan lakantite Minis ki’n sanze ouswa rotate Sesel.   Ennler ou a krwar Minis ti pe fer musical chair.   I annan Minis ki’n fer selman 2 mwan dan en portfolyo apre in ganny sanze.  Napa kontinite dan Minister.  En Minis i vini e i prezant son plan – son gran Plan Konpreansiv.  2 minit pli tar Prezidan i sanz Minis.  E en lot Minis i vini e prezant en lot plan pli konpreansiv.

Mr Speaker bokou plan – zero aksyon.  En legzanp; Minis pou Lagrikiltir in sanz 4 fwa dan 2an.  Tou sa bann Minis ki’n vini pe vin reviv lagrikiltir.  An atandan legim lokal pe pouri avek fermye, akoz bann lotel, supermarket ek franchise pe refize aste legim lokal zot pe aste legim ki enporte.

Tou Minis ler i pran portfolyo i fer gro, gro promes.  Detrwa mwan plitar swa Minis i ganny met ater swa i ganny sanze sa i ganny rotate dan en lot Minister.   Sa i montre ki annan en problenm leadership.  Plizyer fwa nou’n vwar bann Minis pou anmenn portfolyo ki zot pa konn naryen ladan.  Mon rapel en Minis devan Lasanble ki li i pa konn konte apre in vin Minis Finans.

Ouswa a plizyer repriz ki ou vwar ler zot pe sey zot pran en nouvo portfolyo e zafer i sal Manm Lasanble i demann kestyon, ki zot fer zot pas blanm lo bann lezot Minis ki ti la avan zot.   I vin en blaming game.  

        Personn pa oule pran responsabilite pou bann aksyon e inefikasite lepase.  Mr Speaker les mon donn enn de legzanp konkret kot sa Gouvernman in fail nou pep.  Mon pou konmans avek lazenes.   Ozordi en bann pli gro problenm dan nou pei se fleo drog.  6 mil nou bann frer ek ser sirtou bann zenn fiy ek garson in tonm dan drog.  Sel solisyon Gouvernman pou ed nou bann zenn se methadone.   Wi methadone pe ede redwir bann zenn adikt – adikt ki al kot bann eskobar pou aste drog.  Wi i pe ede redwir en pe ka vol Sesel.

Me eski i pe tir nou bann zenn dan drog ouswa i pe zis substitute en drog pou en lot drog?  Eski sa i pou solisyon lonterm nou problenm?

Mr Speaker i annan en saying ki dir ‘prevention is better than cure’.  Ler bann eskobar pou vwar ki zot market pe diminyen, akoz sa problenm methadone zot pou al rod en lot market.   Zot pou sey enfliyans bann lezot zenn.   Zot pou ranforsi zot zefor lo bann ki pa pe servi drog nou bann zanfan lekol e nou bann lezot zenn.

E si Gouvernman pa fer ase pou ankadre sa bann zenn, zot osi pou kapab tonm anba lenfliyans drog.  Pli gro defayans sa Gouvernman se zot inabilite pou ankadre bann zenn Sesel.  Sirtou dan bann aktivite e rekreasyonnel ek sportif.

Mr Speaker le mon servi Praslin koman en legzanp.  Ozordi nou annan plizyer klib sportif ek Praslin ki pe struggle pou ganny bann resours neseser pour run zot klib e ankadre plis zenn.  Zot napa resours finansyel lekipman e menm landrwa pou pratik lezot disiplin.  Mr Speaker i annan 5an ki Gouvernman in promet en Sports Complex Praslin pou deservi Inner Island pou deservi Inner Island.

An 2017 ex-Minis Lazenes Sport ek Kiltir Minis Larue ti vin lo televizyon e fer gran Deklarasyon ki sa Sport Complex pou ganny fer avek plizyer fasilite pou deservi bann zenn atlet.  Ti pou annan en indoor gymnasium, tartan track, kort pou badminton, squash, ki plizyer fasilite ankor pou promet e ranforsi bann domenn sport lo Praslin.

La semenn pase zis semenn pase Mr Speaker Minis Dezinyen in vin devan sa Lasanble, e in dir ki sa fasilite i is en rev.  Ki napa dan Bidze, napa later.

Selman Mr Speaker later ti’n ganny idantifye plizyer lannen pase Ile Eve plan ti’n fini ganny fer e prezante avek Lotorite Distrik, enkli mwan menm avek Onorab Gill lot kote latab.

Mr Speaker tro bokou promes dan sa Gouvernman Parti Lepep, gro, gro promes ‘zero delivery’ zis zot bat latet Seselwa, zot bat latet Pralinwa sak fwa eleksyon pe aprose.  Ozordi bann meyer atlet dan sport i sorti Praslin.  Bokou zenn pe montre lentere dan sa sport.  Me zot problenm se lekipman.  Lannen pase mon ti akonpanny Minis Larue lo en vizit kot sa Sant Water Sport Grand Anse Praslin e lezot fasilite.

E Minis i promet ki i pou ed sa sant.  Me ziska prezan napa gran keksoz ki’n ganny fer. Konpetisyon sailing in ganny fer Mahe e ni en zenn atlet Praslin pa’n enkli.  Napa ase lavwal, napa ase bato.  E napa ase resours pou ankadre plis nou bann zenn.

Menm si i annan mankman resours Mr Speaker bann zenn Praslin i determinen pli determinen ki Parti Lepep. Mon’n mazin bann  atlet ki pe fer zot mye pou ankouraz e siport bann nouvo atlet bann zenn atlet bann zanfan.  Menm si resours i limite pou antre dan sa sport.  E mon aplodir e remersye sa bann atlet pou zot zefor ki zot pe fer pou ede lev   sport Praslin.

Mon mazin Mr Speaker mon mazin Spear, mon mazin Jean-Marc mon mazin Bertrand, Jaquelin, Jean, Michael bann veteran ki pe donn zot ye pou relev sa sport Praslin.  E Gouvernman pa pe ed zot ase.

Sa Gouvernman p pe fer ase pou nou bann zenn.  Plizyer sport i bezwen plis led ek resours.   Plizyer klib Praslin in apros mon pou plenny zot sor.  Judo napa liniform, napa kimono.  E resours finansyel pou bann zenn al partisip dan bann konpetisyon Nasyonal.  Bann klib pe struggle pou ganny bann resours e lekipman neseser

Mr Speaker nou bezwen ankadre nou zenn.  Nou bezwen envestir dan nou zenn pou fitir nou pei e pou protez zot kont tou sa bann fleo deor – sirtou eroin.

Mr Speaker Sesel nou annan Egzekitiv ki pa proaktiv.  Nou annan en Gouvernman ki zis pyeste.  Zot portan aksyon selman ler problenm i grav ouswa ler problenm i arive, zot dir ki napa problenm ki zot kapab fer.   Ankor mon pou servi mon distrik konman en legzanp.

Mr Speaker enn bann pli gro problenm Praslin se drenaz.   Zanmen in annan en Plan Konpreansiv pou deal avek inondasyon Praslin.  Sak fwa gro lapli i tonbe Praslin i flood, Praslin i anba delo. Plizyer kominote ek biznes ek laferm i ganny afekte.  Depi Anse Kerlan lo blok Amitie ziska Nouvelle Dekouvert i ganny afekte.  Lo kote Baie Ste Anne osi Baie Ste Santral ziska lo plato kot D’Or i inonde.

Mr Speaker 40an ziska ozordi napa en plan konpreansiv, napa en plan drenaz.  E plizyer repriz Mr Speaker mon’n sey adres sa problenm dan Lasanble ouswa an personn avek bann Minis.

Ou konnen ki sa Mr Speaker ou konnen ki en zofisye Gouvernman in deza dir mwan?  Napa nanryen ki Gouvernman i kapab fer pou rezourd sa problenm akoz nou topology si pa topology, Climate Change.  En Gouvernman Mr Speaker ki donn plis leskiz ki solisyon.  Menm zafer ek lerozyon lakot ler Minis Dogley ti Minis pou lanvironnman mon ti demann li ki son Minister pe fer pou protez nou lakot si zot pou konsider rock armouring ouswa breakwater?  Minis i dir ki i pou kout tro bokou larzan, tro bokou larzan pou protez nou lakot Mr Speaker.

Ozordi Mr Speaker depi konsolasyon La Pointe ziska Anse Kerlan nou lakot pe ganny afekte.  Solisyon Gouvernman pou sa problenm se ki sak fwa ki semen i grennen SLTA i pey en kontrakter.  Ki toultan menm kontrakter Mr Speaker detrwa milyon Roupi pou lev en miray obor semen pou bar laroul.

A plizyer repriz sa bann miray i re-grenn ankor.  Sak fwa miray ouswa sa bann pwen MR Speaker touzour ou vwar bann menm kontrakter ki vini ki fer sa bann louvraz ki pa dir pou lontan.  E tou tender Mr Speaker sa i en gro problenm tender lo Praslin se touzour sa bann menm dimoun ki pe ganny en tender!  

Mr Speaker sa Gouvernman i bezwen aret pyeste e les en Gouvernman ki pou annan en Plan Konpreansiv anmenn sa pei.  Lannen ale lannen vini menm problenm napa solisyon.

Mr Speaker partou kot ou tyonbo dan sa Gouvernman i pouri.  Si pa koripsyon se mismanagement of public funds.  La kot tender i konsernen parey mon’n mansyonnen i annan gro, gro defayans.  Ankor mon pou servi legzanp mon distrik Mr Speaker.  Proze Daycare Grand Anse Praslin i sipoze fini an Oktob sa lannen ansanm avek Komite Lasanble COGA nou’n vizit sa proze Sanmdi pase e i ankor lo faz fondasyon.  Tender Board ti donn sa Kontra avek en lakonpannyen Chinois e pey sa lakonpannyen R900mil davans pou konmans proze. Sa lakonpannyen in subcontract avek en lot kontrakter, pou fer fondasyon pou R300 mil.  Premye Mr Speaker sa lakonpannyen Chinois pa’n pey sa kontrakter. E dezyenmman i pa’n fer okenn travay lo sa sit ziska ler presyon sorti kot mon e lezot Lotorite Distrik in fors Gouvernman Lokal pou cancel sa Kontra e re tender sa proze.

Mr Speaker s lakonpannyen FLB i menm lakonpannyen ki pa ti annan son Kontra pou renovasyon Victoria Gymnasium.  Fodre Mr Speaker ki o paravan bann propriyeter sa bann lakonpannyen ti pe servi en lot non.  En lot lakonpannyen pou build bann proze Gouvernman e zot pa ti delivre lo sa bann proze.

Ki zot in fer Mr Speaker.  Ki i annan plizyer zot lakonpannyen ki fer sa.  Zot in al kot Registrar of Companies e an rezistre en lot lakonpannyen e kontinyen bid pou bann proze Gouvernman e zot in reisi zot bid.  

Me kestyon se eski Tender Board i fer en background check lo tou lakonpannyen ki fer ki bid pou en proze lo tender?  Eski zot fer en resers lo lekel direkter sa bann lakonpannyen.  E eski zot get track of record tou sa bann lakonpannyen avan zot award en tender? 

        Akoz Mr Speaker ki toultan menm lakonpannyen ki ganny Kontra menm si plizyer sa bann lakonpannyen in fail an lannen pase e mon kestyon se ki bann kriter ki Tender Board pe servi eski  i vreman transparan e enparsyal?

Mr Speaker PS Finans fek admet i i annan gous ki ganny marse kot award tender i konsernen.   Ki plizyer kontrakter i pey bann civil servant e bann manm tender Board pou zot ganny bann Kontra.  Sa i en pratik ki akseptab le Gouvernman in fail pou garanti loportinite egal pou tou dimoun.

Mr Speaker kot i konsern pri lavi  mon bezwen fer resorti ki pri lavi i afekte zabitan Inner Island pli profon par lefe ki i annan en kou adisyonnel lo transportasyon marsandiz sorti Mahe pou al Zil Pros.

An plis ki sa i annan plizyer servis esansyel ki pa ankor ganny desantralize lo Praslin, La Digue ki fer ki zabitan zil pros nou bezwen al Mahe pou ganny sa bann servis.

Non selman nou pe pey plis bann servis Gouvernmantal e osi tou lezot prodwir  en kou pli eleve ki Mahe.

Mr Speaker Gouvernman Prezidan Faure pa’n pran an konsiderasyon kou adisyonnel ki bann zabitan Inner Island pe fer fas avek.  Ki fer ki pli lavi lo zil pros i bokou pli eleve ki Mahe.  Mon senser krwar ki Gouvernman ti’n merit reviz saler bann zabitan Inner Island sirtou bann ki travay dan sekter piblik pou  donn zot en increment pou kouver sa bann kou adisyonnel.

Me Mr Speaker sa Gouvernman in fail pou konpran konteks nou pei e bann defi ki bann zabitan zil pros i fer fas avek.

Mr Speaker ozordi Sesel in ganny klasifye dan tyer 2 watch list pou trafik i men.  Ki vedir ki trafik imen i vreman o e ki lakantite viktim pe ogmante dan nou pei Sesel.  Ki osi vedir ki napa ase zefor ki pe ganny fer e ki osi annan en mank komikman par sa Gouvernman pou konbat e redwir trafik imen Sesel.

Mr Speaker sa pe afekte repitasyon Sesel bokou e L’Egzekitiv pa pe fer ase pou anpes sa bann labi  drwa imen arive dan nou pei.  I annan bann pratik ozordi dan nou pei ki e ganny overlooked par Imigrasyon.  Bokou fwa akoz gous ki pe ganny marse ouswa seren o zofisye pe  benefisye.

Mr Speaker en Bangladeshi fek ganny rimann akoz trafik  imen.  Me nou bezwen get nou Seselwa osi.  I annan bann Agents Seselwa ozordi ki pe fer en bann trik.  Zot apros bann etranze ki a pe travay isi sirtou bann ki sorti dan bann pei L’Asie, zot fer sa bann etranze pran kontak avek zot bann zanmi ouswa fanmir aletranze ki anvi travay Sesel.  Sa bann Agent zot apros bann biznes Sesel ki bezwen travayer e zot ofer travayer sa bann biznes i apply pou GOP me sa GOP i ganny peye par sa bann etranze zot bezwen sa bann etranze zot ki bezwen al rod larzan pou pey pou zot prop GOP ki parfwa ki kout zot bokou larzan pou non selman pou zot pey zot GOP me osi pou pey pou zot sa bann Agent.  

I annan sa bann etranze ki pran loan sa Agent ki fer li i pran sa larzan ki sa bann etranze i donn l ii donn sa bann anplwayer pou pey GOP e li i ganny ladiferans ouswa li i ganny son gro profi lo la.   Bokou etranze in tonm dan sa trap zis pou kapab vin travay Sesel.

Mr Speaker fodre note ki plizyer bann gran lakonpannyen i ganny soutire par Imigrasyon sirtou bann lakonpannyen konstriksyon e bann gran Super market importer, wholesalers  e retailers pou fer vini de milye, e de milye etranze pou vin travay Sesel e a plizyer repriz sa bann travayer etranze swa napa GOP, swa zot GOP in expire pou plizyer mwan ek lannen.  Imigrasyon pa pe kapab e zot pa pe gard en proper database pou monitor etranze ki rantre e ki pe travay Sesel.

Mr Speaker 21 mil travayer etranze Sesel i tro bokou.  San kon sa bann ki a pe travay ilegalman avek en GOP expire ouswa sa en GOP Sesel.  A plizyer repriz plizyer sa bann etranze sirtou bann ki zot GOP in expire akoz lafot zot anplwayer ki pa’n peye zot ganny abize maltrete e zot pa ganny peye.

Ler zot konplent zot anplwayer i raport zot ek imigrasyon e zot deporte san ganny peye e aksyon pa ganny pran avek sa bann anplwayer.  Sa i en lenzistis Mr Speaker e tousala pe arive under watch Prezidan Faure.

Mr Speaker 21 mil etranze pe travay Sesel, i tro bokou. Mr Speaker enn bann pli gro lenzistis ki pe arive Sesel se lafason ki plizyer manger etranze i tret nou Seselwa.

Bokou Seselwa i ganny abize par etranze dan landrwa travay.  Bann manager etranze zot plifere fer zot zanmi ouswa dalon vin travay dan bann gro post Sesel.  E Seselwa i ganny kit ater.

Mon rapel en lensidan kot mon ti entervenir kot en zenn fiy ti ganny trangle e bate avek en manager Filipino.  Lotel ti’n sispann sa fiy deswit.   E sa manager etranze ti reste lanplwa.

Sete selman apre ki mont ti met sa devan Minis Lanplwa e reaksyon piblik lo s size lo rezo sosyal ki sa msye ti ganny pouse e deporte e sa fiy ti reganny son plas travay.

Menm si i annan bokou Seselwa ki kalifye pou okip bann post manager dan plizyer lotel lakonpannyen Minister Lanplwa pa pe fer ase pou protez nou Seselwa e safeguard bann bon plas travay pou zot sirtou bann zenn ki retournen sorti aletranze avek zot kalifikasyon zot Diploma Degre ouswa Master.  

        Mon rapel semenn pase lo kestyon pou nouvo tarif PUC kot plizyer enzenyer Sri Lankan ti pe ganny saler ant R28 a R35 mil, e tou bann lezot   parey loto, lakaz, ek lekol pou zot zanfan.

Me Selman bann dokter Seselwa kalifye ki fek fini zot letid aletranze in retourn Sesel e zot ganny en basic salary zis R15mil Mr Speaker.

Mr Speaker s se lenzistis.  En lot lenzistis Mr Speaker se bann fotografer etranze ki vin Sesel san okenn GOP pou tir portre maryaz bann levennman pou, de milye de milye Dolar  ek Ero e tir manze dan labous bann fotografer Seselwa.  Sa Gouvernman pa valoriz nou Seselwa anba ladministrasyon Prezidan Faure Seselwa e kontinyen vin dernyen. Nou kontinyen vin 2enm klas dan nou prop pei.

Ozordi Mr Speaker nou annan plizyer cartel Sesel e bokou sa bann cartel zot ganny soutire akoz zot siport Parti Lepep finansyerman dan tou eleksyon.

Ennler Mr Speaker zot ‘get away with murder.’  Ozordi i annan en cartel Indien ki annan monopoli  lo wholesale market Sesel. Zot met presyon lo bann boutikye Indien pou pran marsandiz zis avek zot e pa pran avek bann wholesale  Seselwa.

Plizyer wholesale Seselwa in faid akoz sa.  Ou pas laboutik ou vwar zis ARUN ice cream.  I  annan brand ki cartel Indien in defann dan boutikye Indien aste.  Delo menm zafer Praslin ou vwar zis en bann delo dan magazen.  Zot pe monopoliz e kontrol wholesale ek retail.  Zot pe monopoli marse lokal e Gouvernman Parti Lepep pa pe fer nanryen.

Annan de zour si nou kontinyen koumsa bann businessman Seselwa Sesel pa pou manze.

Mr Speaker zanmen mon pou bliy en lensidan resaman kot Indien ki travay Kannus ki ti ganny bate ziska son labous ti pete devan 3 travayer Seselwa.  Sa lensidan ti osi ganny witness par en lot Seselwa ki ti pe pase deor.  Sa Seselwa ti rapor sa lensidan avek mon ki mon ti refer avek MNA sa distrik e osi avek PS Imigrasyon.

Ladan menm Human  Resource Manager sa lakonpannyen ti threatened sa 3 Seselwa pou pa dir nanryen ouswa zot pou perdi zot plas travay.  Zot pou perdi zot louvraz.

Sa madanm ki ti witness sa lensidan i dir ki sak fwa i rantre dan laboutik Kannus zot swiv li dan zar fer li per akoz i ti a pe sey ed sa Indien pou kontakte son fanmir e bann Lotorite konsernen enkli mon menm.

Sa ki sagrinan Mr Speaker sete owner Kannus supermarket ki ti pe bat sa travayer Indien.  Ziska prezan lanplwa ek Imigrasyon pa ankor fer nanryen menm si i annan 4 temwen.  Sa travayer etranze in sey komet swisid i ankor Sesel e son madanm i malad etranze.  Sel keksoz ki le fe se retourn se li.  E an plis i ti pe travay Sesel san en GOP valid.  En GOP ki’n expired.

Mr Speaker i annan plizyer sa bann gran konpannyen Indien ki akoz zot mwayen finansyel zot pe enfliyans bokou bann gran zofisye dan Gouvernman.  Mr Speaker sa i montre lenkonpetans sa Gouvernman.

Mr Speaker mon pa pou kapab fini mon lentervansyon san koz lo koripsyon.  Sirtou lo koripsyon ki’n pase dan lepase e ki ankor pe pase anba regar Prezidan Faure konman ansyen Vis-Prezidan e la konman Prezidan Sesel.

Mr Speaker FIU bann Irish in vol nou pei plizyer milyon.  SBFA Small Business Financing Agency kot nou vwar 19 MNA Parti Lepep e plizyer zofisye ek Minis Gouvernman ki’n benefisye.  En bann ki zot loan in ganny write-off loan ki ti sipoze pou bann pti biznes.  Mon pa konnen Mr Speaker si ti akoz kapris letan sa bann letan.  In annan menm detrwa sa bann Manm Mr Speaker in fact mon konn enn sa bann Manm ki ankor prezan dan sa Lasanble ki pran 3 loan ek SBFA ki pa ankor kapab peye.

Ladan menm Mr Speaker parmi sa bann dimoun ki ti ganny loan avek SBFA ti annan nanm avek dimoun mor lo lalis ki’n ganny loan.  CEO ek son fanmir ti a pe donn bal e la pa bokou letan pase CEO in ganny sispann.  Nou vwar koripsyon dan liniform prizon koripsyon dan later Leta Ile Eve Praslin, Providence lo konblaz par plizyer endividi byen konekte enkli ex-First Lady e Ex-Prezidan Rene.  Nou vwar kot condominium olye donn bann return graduate in ganny donnen avek bann dalon ek piti Minis ek MNA Parti Lepep.  Toultan nou vwar bann distrik kot menm kontrakter pe ganny award tender, Kontra Gouvernman.

Mr Speaker lalis i long. Tousala anba watch lekel?  Prezidan Faure.  Mr Speaker san oubliy sa fame 50milyon Dolar.  E ki Prezidan Faure in fer Mr Speaker   In lav son lanmen parey ‘Pilat’.  In asize trankil in reshuffle son Cabinet ouswa in fer resiklaz.

La dernyerman in met en ex-Minis ki annan en move repitasyon pou ansarz Fon Pansyon ki zis 2 minit pase ti ansarz en antite politik.

Mr Speaker nou pli gro problenm Sesel se mank leadership.  Leadership ki pa toler koripsyon ek bann move pratik ki pe koul nou pei.

Mr Speaker Prezidan Faure ek son Gouvernman in fail nou pep. Nou sitwayennte pe ganny donnen gos dwat konmsi nanryen ditou.

Nou’n tande yer Mr Speaker kot Prezidan in donn nasyonalite ilegalman akoz li ek son Minis zot kapab konfyans dan nou atlet Seselwa.  Me selman zot pa oule envestir dan nou atlet Seselwa.  Parey mon’n eksplike lo Praslin.

Mr Speaker lalis i long pou lafason ki Gouvernman in fail pep Seselwa.  Mon pa pou kapab arete si mon pa dres enn de keksoz ki Onorab Gill in mansyonnen.  Kot i konsern 24 lakaz dan 24 distrik kontrerman avek sa ki Onorab Gill in dir proze lakaz Grand Anse Praslin prezan ki i konmanse.

Sanmdi pase COGA ti fer vizit Praslin e sa i en proze ki mn ti lo lalis pou zot follow-up.  

Mr Speaker se selman 18 unit ki pe ganny fer.  Kot i konsern sa lot 7 unit ki ti sipoze ganny fer Mont Plaisir Praslin Mr Speaker sa Gouvernman in fail zabitan Mont Plaisir.  Zot pe rod tou sord leskiz.  Later tro anpant.  Pou kout tro bokou larzan.

E Mr Speaker zabitan Mont Plaisir i bezwen 7 unit. Prezidan Faure in fail pou sa 24 lakaz Grand Anse Praslin i konsernen.

Kot i konsern semen laplenn Hollandaise Pasker.  Pa ankor konmanse Mr Speaker.  Akoz SLTA in demann R40 milyon pou fer sa proze semen.

Bidze pou sa proze pe vin devan sa Lasanble dan Bidze 2019.  Mon 100poursan an faver sa proze.  Annefe dan plizyer lentervansyon ki mon’n fer dan lepase dan sa Lasanble Mr Speaker mon’n pouse pou sa proze vin en realite.

Me i annan en kestyon se lekel sa bann kontrakter ki pou benefisye ozordi Praslin Mr Speaker SLTA i servi preski menm kontrakter prive pou fer preski tou proze semen; roller, GCB SLTA Praslin zot napa.  E lezot lekipman ankor zot napa.  Tousala zot lwe avek kontrakter. Eski Mr Speaker nou pou vwar ankor koripsyon parey nou vwar dan proze Stad Lanmizik.

Mr Speaker atraver ou Onorab Gill i konn tre byen ki mannyer nou tou lede nou struggle ek IEA Industrial Estate Authority pou met lord Ile Eve.   Ki mannyer ou konn tre byen ki mannyer  IEA in bezwen lager ek Planning.  Ozordi si menm nou nobou idantifye 40 later –  40 morso later distribye avek biznes Praslin akoz move planifikasyon Gouvernman napa sewage system, napa delo, ;elektrisite  i mank semen ki tousala i dezord total e i  pe met retar dan alokasyon later Industrial Estate Ile Eve avek bann businessman Praslin ki pe espere pou plizyer lannen.

La par lo la Mr Speaker IA i dir ki later pou ganny donnen lannen prosenn  sa sistenm pwen manboulouk dezord pou ganny servi.  Kot i konsern proze lapes artizanal wi en Komite in formen Praslin ki tou le de Manm Lasanble i lo la.  me pli gro retar ki nou pe fer fas avek i kot i konsern sa de proze Por Lapes.

Retar ki nou pe gannyen Mr Speaker se zanmen reprezantan MLUH i prezan pou en meeting; ki montre e mank komikman par sa Minister e en mank respe pou sa Komite ganny formen pou get dan lendistri lapes sirtou lapes artizanal lo Praslin.

Ladan menm Mr Speaker Lasosyasyon Peser pou Grand Anse Praslin FBOA i dezapwente avek plizyer lezot proze e komikman ki SFA in fer dan lepase.

A plizyer repriz peser in an vi fer strike lo Praslin.  Tou lede CEO SFA ek PS pou Lapes in admet ki pou plizyer lannen peser Praslin in ganny neglize.

La Onorab Gill atraver ou Mr Speaker pou agree avek mwan ki keksoz pe debloke Praslin akoz travay e presyon ki tou lede MNA sa zil pe mete ansanm avek PBA Praslin Business Association FBOA Fisherman Boat Owner Association e PFA Praslin Fisherman Association.

        Si pa sa Lasanble ek sekter prive sa bann proze pa ti pou zanmen bouze.   Se sa Lasanble Mr Speaker ki pe sey trenn sa larout kare ki apel sa Gouvernman Parti Lepep.

Mr Speaker an konklizyon pli gro fason ki Prezidan Faure in fail Seselwa, se par lefe ki i pa en Prezidan elekte. Ganny sa byen mon bann frer ek ser koleg Onorab lo lot kote latab.   I pa en Prezidan elekte.  E plis ki 60poursan Seselwa i le en Prezidan elekte.  Konstitisyon in ganny amande pou  tir’ pas baton’.  Me Prezidan Faure i ankor pe tenir son baton ‘pli for ki zanmen’ menm si nou pei in fini pri lo brizan parey sa bato Diamond Ace.  

        Mr Speaker se kaptenn ki anmenn bato.  Ler kaptenn i mont lo brizan i pa kapab blanm lekipaz  i bezwen pran responsabilite. En kaptenn i sote Mr Speaker.  lot kaptenn i met bato lo brizan.  Sant ‘pa file kaptenn si zot oule’.  Me Mr Speaker in ler pou en nouvo bato.  In ler pou en nouvo kaptenn ek en nouvo lekipaz pou anmenn sa pei pli devan.  Avek sa Mr Speaker mon pou siport sa Mosyon e demann Prezidan Faure pou pran aksyon Onorab e demisyon konman Prezidan dan lentere Nasyonal pou permet lepep  Seselwa ganny en Prezidan elekte parey nou deserve konman en pep.  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Woodcock.   Mon a donn laparol Onorab Paul Ernesta.

 

HON PAUL ERNESTA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker bann koleg Onorab.  tou dimoun a lekout presizeman lo ban dimoun Takamaka mon dir zot tou en bonn apre midi.

Mr Speaker mon ti ganny elekte par Seselwa pou travay a kote Egzekitiv pou amelyor lavi Seselwa.  Lezislatif I en lot lebra sa menm Gouvernman ki ozordi sa mosyon pe blanmen.

An dot mo si nou pe dir Gouvernman pa pe delivre dan sa ka.  Nou osi dan sa Lasanble nou pa pe delivre.  Me nou merit alor parey Onorab Ghislain in dir pli boner dizourd nou lekor!  Sa ki’n anmenn sa Mosyon I merit annan sa kouraz pou dir annou dizourd.  E I tat son delo e I tap son sans pou ganny sa de tyer pou li vin tir Prezidan Faure.  Annou aret gaspir letan Lasanble. Avek bann Mosyon initil e ki pa vo lapenn.

Mr Speaker pou kre en stabilite ek bann Mosyon parey sa enn pa dan lentere pep Seselwa.  I Selman dan lentere en sel dimoun ki krwar ki son sans I la pou li vin Prezidan.

Me la ankor sa pa mars koumsa.  Akoz pouvwar I toultan dan lepep Seselwa.  Zot ki vote e ki deside.  Me I a dan lanmen en zonm ouswa detrwa zonm dan Lopozisyon ki pe rod plis pouvwar e privilez.  Zot ti promet pou fer vin ou Lasanble.  Me kwa ziska prezan ki nou konman en Lasanble nou’n fer pou amelyor lavi Seselwa.  Zis retour an nanryen.  Me par kont nou’n toultan pe zis blanm Gouvernman.

Nou leskiz se ki nou pe fer sir ki larzan leta pa ganny gaspiye.  Me si Gouvernman ti pe gaspir larzan Leta.  Seselwa ti a mor lafen.  E pei ti pou annan en deklinasyon e ti pou napa devlopman.

Mr Speaker Mosyon prezante par Onorab LOTO i striktire an trwa parti.

Premye parti I baze lo son lobzervasyon konsernan performans Gouvernman oubyen sa ki nou apel service delivery par Gouvernman.

 

MR SPEAKER

En moman Onorab.  En moman.  Annou ler nou refer ek en Manm koleg annou refer li son proper tit.   LOTO Ii en pti zafer ki nou servi en pti abrevyasyon par egzanp LGB tou.   Se sa rezon ki nou refer avek en LGB konman Onorab Zafer Gouvernman Onorab De Commarmond e Onorab Leader Lopozisyon oubyen Onorab Ramkalawan.  Nou sey evit sa bann pti abrevyasyon.

 

HON PAUL ERNESTA

Sorry Mr Speaker dan menm lespri ki mon ti  pe servi parey abbreviation mon leskiz Mr Speaker.  Mon ava refrain from doing so.

 

MR SPEAKER

Ale kontinyen Onorab.

 

HON PAUL ERNESTA

2enm parti e si ou analiz lo performans Gouvernman.  3enm parti I son konklizyon ki in fer baze lo son analiz.  Fransman pou dir mwan mon pa pare ni pou partaz ni son analiz ni son konklizyon.  Nou tou nou ti a swete vwar en servis delivery amelyore.  Enkli Prezidan Faure me annou realis nou travay ek dimoun.  E nou ofer servis piblik I pa sipoze en keksoz ki fasil.  Me sa i pa zis pou Sesel.

Mr Speaker loter Mosyon I dir ki I annan en gran dezapwentman avek lafason ki L’Egzekitiv pe diriz pei.  I annan en konsern profon ki nou napa aksyon efektiv dan Ladministrasyon pei.  E ki annan en lenkyetid I striktir let ape deteryore.  Lontan zot ti dir ki i annan politik dan Gouvernman.  E zot ti blanm Parti Lepep. La konmela  Prezidan Faure in fer sir ki in met laplipar striktir dimoun ki toultan afilye zot ek Lopozisyon.  Ti zot sans pou fer marse sa bann striktir.  Eski Leader Lopozisyon e dir zot pa pe travay.  Pli boner ankor nou’n dir zot in menm kestyon performans sa bann teknisyen sa bann zofisye ki dan bann pozisyon kle SPTC, PUC, Cable and Wireless ensidswit ki zot in mansyonnen ski zot pe kestyon konpetans sa bann dimoun?  Me kan ki i pou marse?

I en keksoz pou lanvi vin Prezidan.  M en lot keksoz pou blanm tou dimoun e denigre travay tou dimoun.  Ozordi dan Gouvernman i annan en lekip zenn profesyonnel ki pe delivery zot pa pe get zot ler fini zot kontan pou travay anba leadership Prezidan Faure.  Akoz zot kontan son skil travay e prensip.

Me la olye nou ankouraz zot pou zot kontiny zot karyer nou anmenn Mosyon pou atak zot e dekouraz zot.

Mr Speaker nou admet ki i annan defi akoz koabitasyon pa fasil.  I en premye leksperyans i riske pou nou pei.  E annou pa pare pou detri nou lape e linite an servan sa konman leskiz.  Krwar mwan ki nou osi nou pa vreman nouvo model ler nou pe koz lo delivery ek performans.  Ladministrasyon Prezidan Faure i katriyenm ladministrasyon ki Sesel i konnen depi lendepandans, e 3enm ladministrasyon Parti Lepep ki nou pei in konnen.

Ozordi Sesel pe top L’Afrique ek larezyon dan domenn imen.  E son swen lasante son Curriculum lekol i bokou pli o.  Nou zanfan pe kas rikord lo nivo mondyal.  Plis ankor bann etidyan Lalwa premye lannen ki an rezistre ek Cambridge me ki lo campus UniSey in fer dan legzanmen ki etidyan Cambridge L’Angleterre.  

        Ladministrasyon Prezidan Faure i inik.  Akoz i pe fonksyonn dan en konteks koabitasyon.  E zenn pe apresye li e zot annan konfyans lavenir anba son direksyon.

Par kont dan lopozisyon nou pa kwa ki bann ki aspire vin Prezidan e ganny menm aklamasyon.

Mr Speaker lavwa lepep Seselwa se lavwa bondye.  Sa i vedir ki lavolonte Bondye ek nou pei i ganny manifeste atraver aksyon e desizyon lepep Seselwa.

Lefe ki lepep Seselwa in donn de parti  politik diferan lamazorite ..

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab

 

HON PAUL ERNESTA

Sa i vedir lavolonte  Bondye …

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Order!  Order!  Order!  Order!  Order!  Order! Order!   Bon annou fer atansyon bann parol lo bann term ki nou servi.   Mon krwar depi bomaten Mosyon pe al ase byen annou zis fer atansyon.  Ok?  Onorab Ramkalawan ou annan en point of order.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon konnen ki pou dir mon napa drwa reponn a lafen.  Me selman mon trouv li konman mon devwar koman en dimoun ki’n ganny ordonn-en pou mwan letan mon tann en heresy savedir letan nou pe dir en keksoz ki kont krwayans kretyen pou mon fer konnen.  Sa zafer lavwa lepe Seselwa se lavwa Bondye i en heresy e mon krwar fodre mon bezwen dir sa parski si mon dir sa mwan mon pa ava pe fer mon devwar konman en krwayan.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Bon Order!  Order!  Silvouple Onorab Ramkalawan lalis the Chair les mwan mon a pran en desizyon.  Mersi.

Onorab Ernesta mon ti a kontan ou retourn lo sa speech e retract mon pa krwar i en term apropriye pou nou servi dan nou Lasanble.  Please ou pe al byen retract sa bout apropriye ou a kontinyen.  Mon pa krwar menm ou i pou fer ou dibyen deor ok?  Zis retract sa bout e kontinyen ou lentervansyon.

 

HON PAUL ERNESTA

… me solman an menm tan nou bezwen realis zot osi zot servi ‘’Lord deliver Seychelles.’’   E zot dir sa se lavwa …

 

MR SPEAKER

Sa i en lot fason.

 

HON PAUL ERNESTA

Mon ava kontinyen Mr Speaker.  Lefe ki Lepep Sesel … …

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab ou pa ankor retract ok?  Retract sa   morso. I pou ou prop dibyen mon krwar ok?  Retract sa bout apre ou kontinyen ou entervansyon.

 

HON PAUL ERNESTA

Ok. Mr Chair mon ava kontinyen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok kontinyen Onorab.

 

HON PAUL ERNESTA

Mr Speaker i annan en lot later  ki fodre pa nou bliye.  Tou lede parti politik Parti Lepep ek LDS ti ranport zot eleksyon avek en pti mazorite.  Menm si LDS i kontan fer referans avek son mazorite 15  lo 10 dan sa Lasanble Nasyonal, fodre ki pa piblik Seselwa i oubliy ki tou lede parti ti ganny zis 49 poursan dan dernyen eleksyon Lezislatif.  E rezilta 15 lo 10 pe anmenn pa mal problenm dan Sesel.  E zot dan Lopozisyon zot pe konfize e dan sa process zot blanm Gouvernman.

Laginy dan Sesel se lafason ki serten nou pe servi larogans e pe fe dominer pe imilye e akiz tou dimoun ki afilye e Parti Lepep.  Sali Parti Lepep ki mannyer zot anvi.  Servi nou Logo pou fer zot promosyon avek ki mannyer zot anvi.  Me met antet i Parti Lepep i sa sel parti politik dan Lasanble ki zis enn menm.  E pli for! Me parkont lo lot kote mon vwar zis en kwen tapi ki’n konmans desire.  E ki pe fail sa bann voter ki’n fer li konfyans.

Mr Speaker lademokrasi i ganny gide avek bann prensip nob.  enn sa bann prensip se respe pou nou Konstitisyon.  E semenn pase nou fek koz lo lenportans pou montre Konstitisyon dan tou nou bann lenstitisyon skoler.  E nou tou ki ti la prezan nou ti vot an faver sa Mosyon.

Malerezman ozordi nou vwar nou Lopozisyon anmenn nou Mosyon ki al kont prensip nou Konstitisyon.   Sa kalite sityasyon Mr Speaker, i fer mwan realize ki nou osi konman Manm Lasanble, nou bezwen al aprann nou Konstitisyon e met son bann prensip an aplikasyon.  Ki dan sa fason nou pa ava dan en fason inyoran ou menm ekspre, abize ankor dan lefitir pou akonpli nou lanbisyon personnel.

Mr Speaker avek sa mon pou bouz  lo en lot prensip lademokrasi.  Sa se respe rezilta eleksyon ki ganny fer dan en fason lib e zis e relasyon Gouvernman.   Sa 2 dernyen eleksyon in ganny sertifye konman lib e zis.  Alor nou bezwen respe swa Seselwa.  Ki parey mon’n dir pli boner sa i zot lavwa i sa ki zot anvi pou nou pei.

Respe pou rezilta eleksyon i vedir respe sa 2 rezilta pou zot manda respektif an antye i 5an.  Ou pa kapab lo non nenport ki preteks pou sey ranvers sa manda.   O kontrer sa ki nou bezwen fer, se travay avek manda ki lepep in donn nou.  Sa respe pou rezilta eleksyon i annan pou fer osi avek nou Nasyon, ant bann Lenstitisyon Gouvernman prensipalman L’Egzekitiv e Lezislatif ki tou lede in ganny elekte.

Nou konstitisyon i egzize ki L’Egzekitiv, Lezislatif ek Zidisyer i merit fonksyon dan en fason endepandan e i anpese ki en lot Brans i abiz son pouvwar lo lot Brans.  Donk i kler ki L’Egzekitiv napa drwa enpoz son volonte lo Lezislatif.  Lezislatif osi napa drwa enpoz son volonte lo L’Egzekitiv.  Annefe dan nou konteks nou pe viv lo koabitasyon ek kot le de parti in enport en eleksyon avek en ptipti mazorite, okenn ant le de sa pouvwar L’Egzekitiv oubyen Lezislatif napa drwa pou enpoz son volonte lo lot Brans pouvwar.

Manda sa 2 Brans Gouvernman parey lepep Seselwa in donn zot e [parey nou Konstitisyon ki Lalwa Siprenm dan nou pei i enpoz lo zot, e pour zot travay ansanm.

Mon rekonnet e denons bann egzazerasyon mon parti dan lepase pou zwe ek bann dat eleksyon.  Okenn parti napa drwa sanz okenn Lalwa eleksyon ki nou Konstitisyon in enskri.  Lo sa pwen mon anvi lans en lapel avek Lopozisyon zwenn nou.  Parey zot in toultan demande pou met en Clause dan nou Konstitisyon pou etabli bann dat eleksyon dan sa fason i ava asire ki okenn parti politik pa ava tante pou vin sanz dat eleksyon.

Si zot fer sa nou a konnen ki zot vreman pare pou ranforsi nou demokrasi e travay pou nou pei.  Me si parkont zot pa an faver sa propozisyon lepep a ziz zot pou sa ki zot ete.

Mr Speaker, menm si nou pa partaz menm konviksyon politik nou bezwen travay ansanm pou lentere pep Seselwa.  L’Egzekitiv i annan responsabilite ou li pran desizyon e lamazorite dan Lasanble i annan responsabilite oversight lo sa bann desizyon.  Me Lasanble ki dan son gran mazorite i Lopozisyon pa kapab servi son mazorite pou blok L’Egzekitiv ouswa menm pran bann desizyon pou afekte ou menm retard progre L’Egzekitiv.

Malerezman nou’n vwar ki a plizyer repriz Lopozisyon in servi son pouvwar kontrol lo bann desizyon Gouvernman pou blok serten sa bann desizyon e anmar lanmen Gouvernman.

Lepep Seselwa mazin sa 2 moman kot Lasanble ti ‘zet anba’ nominasyon bann Minis avek zot largiman barbar.  Premye ka zot ti dir zot pa oule politisyen pou vin Minis zot oule technocrat e la zot ti zet anba 3 kandida e parmi ti annan en madanm.

Dan 2enm ka Prezidan ti  vin avek bann bon technocrat, bann teknisyen profesyonnel dan zot domenn; byen kalifye, konpetan.  Ankor ki zot ti fer?  Zot ti ‘zet anba’ menm.  Ankor ti annan en madanm. Bann madanm Seselwa ouver zot lizye en pe.  Gete sa kalite Lopozisyon ki pe aspire pou diriz pei demen! Sa Mr Speaker i enn parmi plizyer moman dan 2an ki LDS dan mazorite in mank respe pou nou Konstitisyon e met lanpayaz dan semenn L’Egzekitiv.

Mr Speaker Lopozisyon pa kapab li menm kontribisyon pou fer en sityasyon vin difisil me apre li menm sot laba e lav son lanmen parey mon koleg taler Mr Speaker in dir lav son lanmen koman ‘Pilat.

Annou serye dan sa pei! Annou pran responsabilite aret azir koman bann Coward!  En vre Leader i fer parey Prezidan Faure in fer i pran responsabilite pou son aksyon.  I pa blanm Personn.  I pa ni menm taye pou dir ‘lanmans pwalon i so!’

Mr Speaker pou retourn lo sa konponan striktir en Leta i annan 3 fonksyon.  E sa se kapasite pou defann son teritwar kapasite pou aplik Lalwa lo son teritwar e kapab site pou antre an relasyon avek bann pei.  I pa fer okenn dout ki i annan kriminalite e posibleman en logmantasyon dan kriminalite.  Me nou pa dan en sityasyon kot i annan lanarsi oubyen breakdown dan Lalwa. Nou osi pa dan en sityasyon kot Seselwa pa kapab defann son teritwar oubyen pa anterniz relasyon avek lezot pei lemonn.

Plis ankor Mr Speaker la sa lo sa pwen mon pou quote enn mon zabitan ki ti dir mwan letan mon entervenir lo sa Mosyon fer zot realize – fer zot konpran ki Sesel nou bann zanfan pe kontinyen leve tou le bomaten pou al lekol; travayer pe kontinyen al travay – nou bann sant lasante ankor pe ankor ofer lasante debaz e gratwit pou nou popilasyon.   Nou lekonomi pe kontinyen fer progre.  Ozordi nou demokrasi pe montre siny an bonn sante kot nou vwar ban dimoun kot pe detanzantan pe manifeste zot lopinyon letan zot pa an faver letan serten desizyon in ganny pran ki afekte zot.  Pou sa bann rezon parey bann ki ti pe dir pli boner ki Sesel i en ‘failed state’, mon refize – mon refize pou aksepte pou tonm dakor avek zot ki Sesel i en ‘failed state’.  Sesel pa Somalie.  Sesel pa ni Chechen.

Menm si vre ki nou striktir Leta pe fer fas avek plizyer defi, mon pa partaz loter Mosyon ki nou bann striktir Leta pe deteryore.  Mr Speaker parey mon‘n fer kler dan mon lentegrasyon mon rekonnet ki Gouvernman atraver L’Egzekitiv e Ladministrasyon Piblik pe fer fas avek bokou defi.  Mon osi rekonnet ki bann striktir Leta pe osi fer fas avek serten defi.  Me mon rezet  konklizyon ki loter Mosyon i demande ki Prezidan Faure i demisyonen e call en novo Eleksyon akoz mon krwar ki si tou travayer i travay dan respe nou bann valer demokratik e Konstitisyon pei nou kapab sirmont tou sa bann difikilte.  Mon osi krwar ki lepep in donn Gouvernman en manda 5an e i devret fini son manda e mon rezet lide ankor – mon rezet lide ki Sesel i en ‘failed state’.

E Mr Speaker ava mon terminen mon ti ava kontan pas en remark – pep Seselwa get moman ki Lopozisyon i swazir pou esey kree enstabilite e zot in menm dir pou fer lamars.  Pep Seselwa i reste 3 mwan pou lafet Nwel en lafet ki mazorite lafanmir Seselwa i selebre dan lape, lazwa e lanmour.  Bann pret Katolik e Anglican i konn pli byen ki mwan ki Nwel i pa zis en lafet me pli enportan en lafet Relizye ki en plas sakre dan leker e dan fanmir Seselwa.  Annou aret kas cool nou bann fanmir Seselwa.  Annou aret met laginy.  Annou aret senm malediksyon dan nou pei.  Pou sa bann rezon Mr Speaker mon pou vot kont sa Mosyon.  Silvouple annou tir tou lanpayanz dan semen.  Les Danny Faure travay!  Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Paul Ernesta.  Yes Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker mersi. Mon ti ou le zis demann en pti leklersisman Mr Speaker.  Ki Order ki Onorab Ernesta in breach?  Akoz le i ti pe mean sa gran dikton ‘Vox Populi, Vox Dei’. ‘’Le peuple c’est la voix de Dieu.’

 

MR SPEAKER

Wi on okouran sa.  Sa ti ganny kree, envanter par zonm, par zonm – ok ?  Mon pa krwar ki a okenn dan Labib and all that ki dir ki –

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

(Off-Mic)

 

MR SPEAKER

… non, non.

Parey mon dir annou conscious pou nou pa ofans okenn kominote deor.  I parey.

 

(Interruption)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Order!  Order!  Ok mon pa’n dir breach.  Anfen i annan dan sa ou bezwen vey content of speeches and all that – ok?

        Mon’n gannyen sa pti not sa ki mon’n fer en pti siny Onorab Sebastien Pillay.  Akoz mon konnen pou annan bann quote Latin.  Ok?  Bon nou pou kontinyen nou travay.  Onorab Gervais Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Speaker ozordi Lasanble Nasyonal pe debat en Mosyon table par dirizan Lopozisyon ki pe demann Msye Faure pou pran en aksyon Onorab e demisyonen imedyatman konman Prezidan, dan lentere Nasyonal permet lepep Seselwa swazir son prosen Gouvernman.

E letan nou pe prezant sa Mosyon se ki nou pe prezant en case avek lepep Seselwa lo par bann dimoun ki nou reprezante.  E nou pe dan en fason lozik, met nou bann largiman byen.  Teknik ‘fer nou per’ Mr Speaker parey Onorab ki’n koz avan mon Manm elekte pou distrik Takamaka Onorab Ernesta nepli marse, pou fer per pou vin avek bann konmsi Lopozisyon pe detrir tou bann keksoz nepli marse sa dan Sesel an 2018.

Alor pou 2enm fwa dan sa 2an, depi ke ansyen Prezidan James Michel in fer Msye Faure vin Prezidan Sesel, san lotorizasyon ou permisyon pep Seselwa, nou Lasanble pe debat lo en Mosyon ki pe demann Msye Faure pou demisyon-nen e organiz en Eleksyon Prezidansyel pli boner posib.

Nou ava rapel ki premye fwa ti an Oktob 2016, letan lo sa kote latab nou ti vot an faver en Mosyon anmennen par Dirizan Lopozisyon ki ti demande ki Lartik 55 Konstitisyon i ganny amande pou ki zanmen ankor en Prezidan i ganny enpoze lo nou.

Dan sa menm Mosyon nou ti demande ki eleksyon i ganny organize dan pli kourt dele letan pou permet pep Seselwa ganny dirize par en Prezidan ki zot, zot in swazir e kontan pou annan konman zot Sef Gouvernman.  Me non pa enn ki rantre par laport deryer atraver en mannev politik ki apel ‘pas baton.’  E ki ladan menm pou ensiste i oule fini son manda ki personn pa’n donn li.  malgre nou demann an Oktob 2016 Msye Faure in ensiste i pou reste State House.  Dan son prop mo in dir, ‘’Les Danny travay! ‘’

Nou dan LDS nou’n les li travay.  Pou sa de dernyen lannen nou’n anmenn pake ki pa ti pou nou.  Akoz piblik Seselwa in fer nou konfyans plis ki Msye Faure avek son Ladministrasyon.

An konmansman par lenvestigasyon dan bann peyman Kontra fer par NDEA, FIU, State House, Lapolis avek SPDF pou en group Irlande baze Sesel ki ti pe kout plis ki R8 milyon par lannen e ki nou’n peye pou plis ki 10an.  Depi sa bann revelasyon, Seselwa in realize ki Gouvernman Msye Faure i plito en lanpayaz avek nou lipye.  En lanpayaz akoz menm si in fer len presi dir letour Sesel pandan sa dernyen 24 mwan, enkli dan distrik ki mon reprezante Mont Buxton, Msye Faure pa ankor kapab adres dan en fason serye bann size ki pe annan en lenpak direk lo lavi toulezour.

Sa i enkli depi sirkilasyon trafik dan Victoria deteryorasyon dan sekter lasante, lendepandans Fon Pansyon e kou lavi parmi lezot.  I vre ki nou pa’n ekspekte li tousel vin avek solisyon pou tou sa problenm ki mon’n mansyonnen LDS in ede atraver Lasanble Nasyonal kot nou’n kapab Onorab Ernesta.

Pou Lasante 2an konsekitiv nou’n annan mazorite nou ki annan mazorite la anndan nou’n aprouv Bidze Lasante pou asir servis avek lapey.  Nou’n aprouv Overseas Treatment Bill, nou’n kestyon Kontra AMSA, nou’n demande ki Biro Oditer Zeneral i fer en lanket spesyal dan son Kontra avek Minister Lasante.  E Onorab Roucou in anmenn en Mosyon ki’n propoz servis lasante spesyalize.

Pou Fon Pansyon nou’n debat to the Seychelles Pension Fund (Amendment) Bill 2017.  Nou’n kestyonn sa sonm 450 milyon ki zot ti le servi pou rekonstri batiman Pirates Arm.  Nou’n reste konsernen avek soustenabilite sa Fon.  E nou pe pouse pou vwar meyer rannman avek Fon Pansyon pou tou Seselwa.

Lo kestyon pri lavi sa nou ankor pe lager lebra kase menm.  Nou’n demann kestyon e anmenn Mosyon STC kot nou’n montre e propoz avek Gouvernman Msye Faure, kote ki sa lakonpannyen Gouvernman e biznes an zeneral i kapab donn Seselwa en meyer deal par fer biznes pou ede fer desann pri lavi.  Propozisyon i mont State House en meeting i ganny fer depi an Mars, me ziska ler nanryen konkret pa ankor ganny fer resorti piblikman e nou pa ankor vwar rezilta.

Nou’n antann koz lo kolaborasyon avek bann pei zanmi dan demars pou fer desann pri lavi.  Msye Faure li menm li in al Maurice, Kenya L’Emirat Arabe Uni e Prezidan Botswana in vizit Sesel 2 fwa.  Size pri lavi in enn bann item pli enportan dan sa bann rankont.  Nou’n ganny dir ki tou sa bann demars ti pou anmenn en soulazman dan lavi nou pep.  Me nou ankor pe espere.

Eski sa bann mank aksyon pa pe montre ki ladministrasyon pei pa efektiv e ki striktir pei pe deteryore?

Mr Speaker i annan en malez Nasyonal ki pe ravaz nou pei  ki nou konman en Lopozisyon responsab nou anvi adres li dan en fason for.  E sa se fason ki servis piblik pe ganny delivre.

Msye Faure dan sa dernyen 24 mwan li menm li in lo rikord ki i pa ti ofe avek serten laspe larealite Sesel.  En legzanp sete letan i ti vin vizit Mont Buxton.  Bokou nou bann defi parey labi ek trafik drog.  Ouswa move kondisyon semen i an grand parti akoz linefikasite si pa inabilite, bann zofisye sinyor servis piblik pou denigre responsabilite ki zot in ganny konfye.

Me van ou demande ki sa i annan pou fer avek Msye Faure demann ou lekor lekel ki Sef Brans Egzekitif Gouvernman.  Demande lekel ki merit pe dirize dan lord, lankourazman e motivasyon.  Lekel ki merit pe asire ki tou dimoun pe travay pou menm bi?  Kouraz devosyon e disiplin.  Me pli enportan konpran lobzektif sa travay e asire ki target i ganny zwenn a ler.

Kote blanm i arete?  E lekel ki merit pran responsabilite pou sa bann mankman defayans lenkonpetans  bokou fwa pares?  Si nou LDS nou ti donn Gouvernman mon promet ou ti  pou annan lefikasite dan PUC.  Ti pou annan plis konstriksyon lakaz.  Ti pou annan plis prodiksyon agrikol.  Mwens gaspiyaz e meyer gouvernans par bann ki pe fer marse bann diferan lorganizasyon e antite Gouvernman akoz nou, nou pa soutir personn dan LDS.

        Pa bezwen blanm nou demen pou bann fot ki administrasyon Faure i fer ozordi.  Pou sa parti ki ozordi pe siport administrasyon Faure dan son letarzi mon dir zot kontinyen zot a zis drive parey li menm.  Anfen kapris letan.

I kler ki direksyon Sesel pe ale nou pa pe demann ou pou ou i kler ki direksyon pei pe ale  e nou pe demann ou pou zwenn nou le demande ki nou redres direksyon nou bato.

I annan en standar ki nou dan LDS nou espekte avek Gouvernman.  I annan en minimum zot kapab fer i vre.  I merit fer.  me nou bezwen elev standar.  Nou pa kapab nou pa ankor perdi me nou dan direksyon kot nou kapab perdi.

Menm si mazorite Seselwa    ki ti vot pou kandida Parti Lepep dan Eleksyon Prezidansyel Desanm  2015 in donn nou 15 lo 10 i annan en limit ki nou’n arive.  Nou pa pou kapab anmenn li pli lwen.  Mon dir o komansman mon prezantasyon ki nou les Msye Faure travay  omwen  2an.  Si i neseser sa peryod koabitasyon, en peryod stabilite apre lepok divizyon politik.  Sa lapros ti dan lentere byennet Sesel.  Me la ozordi in ariv ler pou tir en laliny.  E dir avek Msye Faure san  okenn lensolans ou arogans ki lobligasyon demann li pou demisyon-nen.  Si i tarde sa ki nou akonpli nou pou perdi.  Nou bezwen se sa moman la akoz sityasyon pe deteryore.  Nou pe demann Msye Faure pou fer aksyon Onorab dan lentere Nasyonal. Son demisyon a donn lepep Seselwa loportinite fer odit lo sa 2an ki fer konman sef, Egzekitif pei e pas zot verdit.

An dizan sa Mr Speaker i kler ki nou pa pe dir Msye Faure ki i pa annan drwa debout ankor.  O kontrer i ganny en vite pou partisip dan sa nouvo Eleksyon Prezidansyel sirtou, sirtou si i krwar li osi for.  Sa i a osi son premye eleksyon ki a konteste.  Par envit Msye Faure pou li osi partisipe nou pe montre ki i pa en kestyon LDS i en pasyan pou rantre dan  Gouvernman.  I pa akoz nou pe pran plezir pou eleksyon tou lazournen. Sa ki nou pe fer atraver sa Mosyon se devwar en Lopozisyon responsab.

Lenvitasyon pou sa  eleksyon i al pou Prezidan osi.  dan  lentere Nasyonal i ti a byen i donn Sesel en nouvo konmansman.

Nou vwar sa ki pe pase.  Nou latet pa dan disab.  Depi bomaten Mr Speaker nou’n antann serten MNA Parti Lepep pe koze mon’n ekout zot e mon annan sa pou dir an repons serten komanter zot in fer.

Premyerman annou pa bliy parol ansyen leader Zafer Gouvernman dan katriyenm Lasanble e en bout 5enm Lasanble Nasyonal Mrs Marie-Louise Potter dan progranm TET A TET.  Mrs Potter ti admet lo SBC ki Gouvernman Msye Faure pa dan menm gir.  LDS i vwar sa.  I vwar sa gir pe gannyen.  Alor nou pa kapab esper plis letan ki sa.

E sa i ankor leka.  Regard bomaten Mr Speaker ler ou ti demann kestyon speech list, ki ABC in tonm dakor lo la koman en Komite.  Onorab De Commarmond i vin isi anndan e dir nou konman dirizan Gouvernman Lasanble Nasyonal bann MNA Parti Lepep pa oule ekout li e zot in dir zot pa pe met okenn non lo speech list?  Ki mannyer nou apel sa? Poor leadership.  Si,    isi anndan zot napa disiplin ki bonn gouvernans zot espekte zot pratike dan Gouvernman. Pou lezot MNA ki’n koze annou demande akoz ozordi zot pe defann en zonm ki’n detase e kanmi pou asosye avek zot?  Mon konnen akoz serten pe defann.  Zot pe defann akoz zot ganny soutire pa pey zot bann loan avek Gouvernman.  Menm ler zot in pran plis ki omwen 3 Onorab Ghislain i konpran byen sa sityasyon.  Menm ler malere Mont Buxton pe ganny trangle.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab, Onorab …

 

Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Order!  Order!  Order   Order!  Onorab mon fer en referans mon fer referans avek Standing Order ok?  Kot nou pa kapab kestyonn conduct en Manm Lasanble.  E ou’n fer, ou’n fer,

 

Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Mon annan laparol silvouple.  Ou’n fer en referans zeneral me ler ou al direkteman ou pe montre lo en Manm i pa byen.  Ok ?  Mon ti a kontan zis sa bout la ou retract. 

 

HON GERVAIS HENRIE

Mr Speaker mon a retract me selman mon zis dir ki Onorab Ghislain i konn byen sa sityasyon.  Mon pa’n dir mon pa’n zanmen dir …

 

Interruption)

 

MR SPEAKER

… non Order!  Order!  Order!  Ok. Nou konnen ki sa i enplike.  Nou konnen ki ou pe sey dir Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mon prezant mon leskiz Mr Speaker mon pa konpran ki bann Manm zot konnen selman mon pa konnen.  Mon retir sa komanter  …

 

MR SPEAKER

Retir sa bout – kontinyen.

 

HON GERVAIS HENRIE

… me mon napa okenn konesans ki drwa loan la anndan.  Mon napa.

 

MR SPEAKER

Kontinyen, kontinyen.

 

HON GERVAIS HENRIE

So mon ava kontinyen pou dir menm ler ki malere Mont Buxton pe ganny trangle pou pey PUC plis e menm pey ziska tax lo disik byento.  Tandis ki bann avek bann koneksyon i kontinyen ganny soutire avek ladministrasyon Msye Faure.

Zot pe defann akoz zot pe endorse paspor bann etranze ki pe ganny nou sitwayennte an-traver laport deryer parey nou’n antann ka 59 zot yer.  I annan ankor ki konpran ki nou pe dir.

Zot defann akoz zot ti krwar zabitan Baie Ste Anne ouswa La Digue pou kontinyen soutire ziska amen pou ganny lavantaz lo vot popiler.  Me promes kase lo konstriksyon san kiltirel avek Dojo lo Zil Eve re alokasyon zenerater elektrisite, e kou lavi lo sa 2 zil ki osi o konpare avek Mahé malgre e kontribisyon sa de zil dan lekonomi Sesel pe konmans sakouy sa pye bodanmyen laba.  Sa ki’n arive Grand Anse Praslin byento pou repran se zot.

Mr Speaker Sa Mosyon pe fer en evalyasyon lo Brans Egzekitiv Gouvernman dirize par Msye Faure e non pa lo Brans Lezislatif.

Msye Faure i manm son Cabinet ki’n pli lontan dan Gouvernman depi 1998 i Minis Ledikasyon, Lazenes, Finans Komers avek Lendistri, Ladministrasyon Piblik ek Teknolozi Lenformasyon.  Ki vre lekspektasyon piblik lo son abilite pou anmenn nou pli lwen konman en Pti Leta Zil in plito kit piblik Seselwa dan dezapwentman konsern e lenkyetid.  An pasan i enportan note ki zis lannen pase an 2017 Msye Faure in fer li 13 voyaz aletranze.  Son Lofis, Lofis Vis-Prezidan Meriton e bann Minis in depans en total R6.9milyon ki ti en ogmantasyon 20poursan konpare avek sif ki   ti neseser ti depanse an 2016  lo voyaz aletranze ki benefis in anmenn ou konman en tax payers.

        Ziska prezan an 2018 Msye Faure in fer 7 voyaz aletranze.  An Mars i ti L’Inde, Avril L’Angleterre, Zen Canada, Zilyet L’Inde, an Out L’Arabes Unis e sa mwan Septanm in an Chine avek New York.  La i New York konman nou pe koze.  Ki benefis ki sa in anmenn nou?

E konman nou pe dir i pa la en keksoz pep Seselwa i bezwen sezi byen,  nou nou’n anmenn en Mosyon ki parey nou dir en case ki nou pe prezante avek piblik Seselwa e lo zot par pou bann ki’n elekte nou. Zot, zot santi sa dezapwentman zot in koze avek nou, nou’n ekout zot, zot nou’n anmenn sa Mosyon.  Nou pa pe profit okenn moman ki Msye Faure pa la konmsi nou pe fer koudeta, pa koudeta sa.  Koudeta ti ganny fer an ’77 ek fizi dan lannwit zot ti planifye letan Prezidan pei ti kote menm zot ti’n anbras li ‘orevwar’ lo lale Airport. 

        E sa akt ti en akt traizon e akt ilegal.  Me apre zot ti konnen zot pa ti pou kapab fer koudeta ankor dan 3enm Repiblik.  Zot met en mannev legal dan Konstitisyon.  Kas Konstitisyon ki Seselwa ti’n vot lo la an ’93 pou entrodwir ‘pas baton.’

Apre zot ti pas baton en fwa 2004.  Letan Msye Rene in pas en Msye Michel.   Li i pase i pas baton ankor an 2016 e se apre 15 lo 10 parey mon’n dir dan konmansman Mosyon an 2016 konman nou vini nou’n anmenn Mosyon ki demande avek sa Lartik Konstitisyon 55 in sanze ko pou napa ankor ‘pas baton.’   Nou, nou fer keksoz dan en fason kler onnet, nou pe get zot dan zot figir nou pe dir zot pou dir nou’n ganny eleksyon de nouvo ki Sesel i kapab ganny en nouvo konmansman.

An konklizyon Mr Speaker.  Zabitan Mont Buxton, siporte Parti Lepep konman LDS in demann mwan pou vin isi e eksprim zot fristrasyon avek lafason ki keksoz in ale dan Ladministrasyon  Msye Faure. E mwan mon konman MNA mon pe fer li mon devwar lo zot par pou vot ‘Non Konfyans’ kont Msye Faure.  Mersi pou zot latansyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Avek sa nou a pran en Break nou ava retour 4er pou kontinyasyon deba.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen nou travay deba l o Mosyon ki devan nou.  Mon ava pas laparol avek Onorab Audrey Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker, tou Manm Onorab, zabitan Roche Caiman e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker sa Lasanble i ‘Nou Lasanble’ pa ‘ZOT’ Lasanble.  E dan sa Lasanble nou’n annan laliberte lekspresyon.  Nou respekte nou Standing  Order e dan laliberte lekspresyon nou’n eksprim nou lekor avek nou leader.  E li in respekte nou demann.  Ou vwar i paret zot lot kote zot napa sa.

Anfen …. ‘kapris letan’.  Mr Speaker Sesel pa en state fail pa en ‘failed state’ eskiz mwan.  LDS aret fer per Seselwa.  Mon krwar ki petet LDS pa konnen kwa en ‘failed state.’

        Mr Speaker tou resaman nou’n koz fortman lo lenportans laprantisaz nou Konstitisyon pei.  I kler pou nou tou ki Konstitisyon Sesel i enn ki donn nou stabilite.  E menm si nou’n, rantre dan en sanzman klima politik Sesel i reste n priyorite pou nou bann leaders  respekte nou bann nou Konstitisyon par gard sa stabilite parmi nou pep.

Mr Speaker i pa fer premye fwa ki mon dir devan nou Lasanble.  Ki en Lasanble serye le ki anvi anmenn sanzman pozitiv pou pep Seselwa e donn bann bon legzanp.

Mon repet ankor Mr Speaker.  i tre enportan ki nou bann Manm Onorab nou reflesi byen.  Ki mesaz nou pe pas avek nou pep Seselwa dan nou bann liberasyon.

Mazinen ki zis akoz serten komanter ki ti ganny pase pandan nou bann deliberasyon lo Mosyon, laprantisaz Konstitisyon Sesel.  Seselwa in reazir pa mont lo medya sosyal e konmans maltret e mank res pe pou nou bann pret laparwas ki pe pres lape ek lanmour pou nou pti pei Sesel e son pep.  E sa i tro regretab Mr Speaker.

Mr Speaker Msye Danny Roland Faure i enn nou bann leaders ki annan gran respe pou Konstitisyon Sesel e pep Seselwa. Prezidan i ganny en manda pou travay pou pep Seselwa e Sesel.  E i pe fer li atraver en lanvironnman kot napa divizyon e kot i annan dyalog avek tou piblik e groupman dan pei, pe enport si zot annan en diferan lopinyon e lafason vwar keksoz.

Mr Speaker piblik ki mon’n koz avek, e ki ti menm vot pou LDS pou dernyen eleksyon pe demande ki motiv sa Mosyon devan nou Lasanble ozordi.  Apre ki Egzekitiv ek Lasanble Nasyonal in ganny sakenn son manda pou travay e delivre pou pep Seselwa.

Prezidan Faure in fer li byen kler ankor pou bann ki mesaz pe tarde anrezistre ‘’Les Danny travay.’’  E LDS i  bezwen respekte desizyon pep Seselwa e donn sans nou piblik vwar travay Egzekitiv ek Lasanble Nasyonal pe fer atraver manda ki nou’n gannyen.

Me si LDS son laswaf eleksyon i sitan for, annan sa kouraz pou dizourd sa Lasanble.  Mr Speaker pep Seselwa li konn tre byen ki pei i dan en faz kondisyon.  Alors pou Egzekitiv kapab rann kont avek pep Seselwa ki pe pase dan pei, i bezwen antrenn tou son bann travayer dan n nouvo fason fer kot latransparans, rann kont e bon gouvernans i ganny byen pratike.

Mr Speaker leaders i vini leaders i ale.  Me lenstitisyon i reste pou desarz son responsabilite.  Prezidan Faure pe travay pou asire ki pep Seselwa i annan len laport ouver pou li adres son bann konsern e konplent.

E piblik pe koz pozitiv lo Prezidan Faure.  An dizan ki en Dirizan avek konpasyon pasyans e tre realis.  Seselwa laba deor i konnen ki Prezidan Faure pa en leader one men show.  One men show i pou bann diktater.  E nou konn tre byen lekel ki diktater dan sa pei.

Mr Speaker dan lavi si ou’n akonpli bokou avek bon latansyon, ou persiste ziska ou kapab fer li.  Me i annan moman kot ou bezwen pran avek ou lekor ou pa kapab kontinyen dormi lo yer  per pou vir paz.  Si apre plizyer lesey ou pa’n arive fe li ou bezwen pran en aksyon onorab e bouz délavant.

Mr Speaker nou siport desizyon Onorab ki Prezidan Faure in pran pou fini son manda e travay pou sa pep Seselwa.  Tan ka LDS i a toultan fikse pou donn latansyon bann ki mal.  Kan i annan leker Seselwa ki prop la ater,  ki pe anmenn bokou positivité dan nou pti pei Sesel.  Nou konman en Lasanble nou merit swiv legzanp Prezidan Faure par kontinyen fe nou travay ki pep Seselwa i met konfyans dan nou pou fer.  E annou respekte desizyon lepep Seselwa dan sa rezilta eleksyon 2015.  Les Danny travay e  fini son manda.

Mr Speaker LDS i annan en CD reye ki zot zwe a sak fwa ki zot anvi fer latak lo Parti Lepep, oubyen fer krwar avek pep Seselwa ki 40an Gouvernman pa’n fer nanryen, e konmkwa leadership pa pe travay.

Tou positivité sa Gouvernman ki’n anmennen LDS i kit ater.  E  problenm yer zot pe les vin en problenm e en baryer pou ozordi.  Me listwar e rikord i la pou prouve kantite lakonplisman pozitiv ki sa Gouvernman in fer dan sa 41an.

E lo sa not Mr Speaker mon pou koz lo mon distrik Roche Caiman proze konblaz.  Mr Speaker proze konblaz in enn bann lakonplisman sa Gouvernman  menm si Lopozisyon SNP sa letan pa ti le tann konblaz.  Ozordi menm si nou tou la anndan menm an deor pa 100poursan dakor avek lafason proze konblaz in ganny partaze, me nou tou dan n fason ou en  lot nou’n benefisye avek proze lakaz, biznes, semen e akse avek fasilite komersyal.

Mr Speaker proze lakaz mon rapel tre byen –  SNP ti dir nou zabitan Roche Caiman Gouvernman in donn nou lakaz lapen.  E sa lannen Roche Caiman i ganny 23an depi ki’n kree pou vin en kominote.  E fanmir in agrandi ki fer lalis lakaz non konman en MNA Roche Caiman mon tre satisfe ki apre konsiltasyon e bon dyalog avek sa Gouvernman ladministrasyon Prezidan Faure i ekoute e pran aksyon.

Gouvernman in aprouv en nouvo plan pou zabitan Roche Caiman ki anvi agrandi zot lakaz pou akomod zot zanfan.

Avek sa nouvo plan, bann propriyeter lakaz pou kapab azout plis lasanm, lakwizin, e lasanmben san bezwen pey okenn larzan pou ganny enn sa plan.  E sa in ganny fer avek lentansyon pou gard larzan dan  pos Seselwa.  Zesyon lo  demann lakaz e donn plis valer nou bann lakaz.

Mr Speaker Roche Caiman i rekonnet travay ladministrasyon Prezidan Faure atraver bann proze ki sa distrik pe benefisye swa lo nivo proze Kapital oubyen kominoter.

Proze miray ki balizaz avek semen piblik pou ranplas bann baraz ki’n kase pe kontinyen ganny fer e nou pe fer li par faz.  Later pou konstrir en Daycare Centre in fini ganny rezerve e nou, espekte nou proze Daycare lannen prosenn.

Travay ek teren in deza an kongre konstri en multipurpose court pou bann zenn Eden Village.  Travay in konmanse pou klersi teren pou proze lakaz 2019.  Ankor mon remersi Prezidan Faure avek son Ladministrasyon, pou ekout konsern e demann zabitan Roche Caiman pou enkli nou dan sa proze 24 unit dan 24 distrik.

Mr Speaker alors, avan LDS i oule fer krwar avek pep Seselwa ki nanryen pa pe marse annou dir mersi.   Mersi sa bann zofisye servis piblik e sa bann profesyonnel dan Gouvernman ki pe donn tou dan ladministrasyon Prezidan Faure.  Mazinen i annan leker ki prop e pozitiv la ater.  Alors avan zis nou sot anler e kritike oubyen dir ‘zet anba’ Seselwa pa bliye nou bann profesyonnel parey Mrs Luciana Lagrenade, Mr Patrick Payet, Mr Billy Rangasamy ki bann teknisyen profesyonnel ranpli avek bagaz e ki ti kapab donn lanmen fer marse nou ban servis piblik.  Ki nou vwar?   LDS i ‘zet anba’ lapwentman sa bann profesyonnel Seselwa.  Ozordi LDS a vin dir Prezidan Faure sanz zwer parey coach, me aret ‘zet anba.’  Arete zet anba nou bann profesyonnel.  Anyway tou fason pep Seselwa pe note.  Akoz sa bann aksyon ki nou Lasanble pe pran avek nou bann zenn lazenes pe demande ki lavenir zot annan anba Gouvernman LDS?

Mr Speaker si la LDS pa oule politisyen pa oule teknisyen profesyonnel vin Minis. Zis akoz zot oule blok travay Gouvernman e fer li fail ki lavenir nou bann zenn deor ki annan en rev pou vin en fitir dan sa pei.  Akoz i paret sa malad ‘ek nou pa ek nou’ ki zot ti dir Parti Lepep  i annan, in fini enfekte LDS.  Anyway pep Seselwa pe obzerve.

Mr Speaker in ler pou LDS vin fran.  Fran avek zot bann siporter.  Annan sa kouraz pou dir avek zot bann dimoun ki zot en parti liberal.  E ki zot siport liberalizasyon.  E napa nanryen ki LDS i kapab fer pou adres zot problenm.  E la mon mazin parol Msye France Albert Rene ler i ti dir mon quote ‘’[ler nou liberalize nou pa pou kapab ale’’, unquote. 

Mr Speaker pou manm piblik ki pe ekout nou.  Nou tou ansanm nou merit ‘’tenir for pa large !

 

(APPLAUSE)

 

HON AUDREY VIDOT

Tenir pou lavenir  Nnou zanfan e nou pei ! Les Msye Danny Roland Faure travay.  E pou nou Lasanble ozordi annou pa senm divizyon, rankin, persekisyon e larogans.   Annou respekte desizyon pep Seselwa e les Seselwa respire.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Vidot.  Mon kontan ou’n ekout sa pti konsey sorti from the Chair mon pa’n demann ou pou retract nanryen.  Mersi Onorab.  Mon ava donn laparol Onorab Flory Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun.  Bonn apre midi tou Manm.

Mr Speaker letan ou, dan en deba ou konmans ganny maltrete souvan savedir sa dimoun napa diskisyon pou fer avek ou.  Alor zot retourn zis pou  fer diskisyon.

Mr Speaker nou Prezidan i souvan ganny apele en ‘Prezidan pas baton.’  Me i pa sel Prezidan pas baton ki nou’n annan.  Nou kapab menm dir ki nou pa’n zanmen annan okenn Prezidan ki’ n ganny son syez pa en vot direk pou met li dan sa pozisyon.

Msye Mancham i sa Prezidan tranzitwar letan nou ti ganny lendepandans.  Msye Rene ti vin Prezidan par servi vyolans ek zarm le 5 Zen 1977.  Apre in pas son manda avek James Michel an 2004 an traver en provizyon dan Konstitisyon ki Seselwa i apel ‘pas baton.’

Nou’n koz an plizyer repriz lo valer nou Konstitisyon isi dan sa Lasanble.  E nou’n eksplik piblik ki se sa dokiman lenstriksyon ki gid mannyer  bann prosesis ganny en Prezidan i marse.

Sa dokiman ki ti ganny kriy avek en serten lespri sa bann draft-er e ki ti pase le 21 Zen 1993 atraver en referendum ti napa en pozisyon Vis-Prezidan ladan.

Sa sanzman ti vin 3an apre parey Lasanble mazorite SPPF sa letan ozordi Parti Lepep.  Zot ti servi zot pouvwar pou amann Konstitisyon an 1996.

Mr Speaker mon oule fer mazinen piblik ki Msye Danny Faure ti en Manm proporsyonnel Lasanble Nasyonal an 1996 ansanm avek son frer Msye Barry Faure letan sa Bill ti ganny anmennen.

Mr Speaker letan mon pou koz lo sa Mosyon e sirtou lo lefikasite Egzekitiv, pou pran bann desizyon ki serye e ki fer nou pei bouz devan, mon ti a kontan ki dimoun i gard antet Msye Danny Faure ti vot an faver azout sa provizyon Vis-Prezidan e dan sa prosesis sa pozisyon ‘pas baton’ an 1996.          Sa zour Onorab Potter ti eksplike ki mannyer Lopozisyon ti bann poupet ; i ti nonm tou sord kalite poupet, poupet sifon, poupet laso, poupet labarb.  Lensilt lo konpetans Lopozisyon ti etonnen pou lir.  Tyek verbatim zot ava vwar.

Me sa kalite mantalite pa’n sanze.  Ozordi nou tann ‘kapris letan.’ Apre en bon pe saboule lesplikasyon pa’n ganny donnen.  Lesplikasyon ti ganny donnen kot Kongre SPPF ki zot ti’n fini deside pou azout pozisyon Vis-Prezidan ki dan lenstans orizinal letan Konstitisyon ti ganny diskite zot ti kont.  Mrs Potter ti felisit sa en  ti ganny nominen koman sa enn ki pou vin premye Vis-Prezidan Msye Michel.

Msye Michel i ti a pe vin Prezidan ‘pas baton.’ Dan sa deba nou ti ganny dir ki nou Konstitisyon i vivan e grandi e se pou sa zot pe siport lamannman.

Mr Speaker Parti Lepep avek son mazorite ti amann zot Konstitisyon e olye grandi ozordi i retourn kot ti ete.  Konstitisyon ti ganny amande apre ki Konsey Minis a Mars 2017 ti pas en rezolisyon anba direktiv Msye Danny Faure. E pozisyon Vis-Prezidan in vin en pozisyon ki i caretaker e tranzitwar ki fer si en Prezidan i demisyon-en ouswa kit Lofis pou nenport ki rezon eleksyon i bezwen ganny fer dan 90 zour.

Onorab Simon Gill ti dir dan son lentervansyon dan sa deba avan vot katriyenm amannman Konstitisyon, ki en zour en dimoun pou fouy dan listwar sa deba e pou fer referans avek mannyer nou pou regard nou lavenir e vwar son rezilta.

Wi mon’n fer sa pou rode pou konpran ki mannyer nou annan sa Gouvernman ki nou annan ozordi e 22an apre olye grandi nou back to square one lo sa topik.

Mon regard sa sityasyon konman enn ki nou’n perdi letan sa pep, e osi loportinite pou nou pei fer keksoz en lot fason.  E nou’n erit 2 Prezidan ‘pas baton’ dan sa prosesis.

Sa dan li menm pa i fer nou kestyonn bann desizyon ki sa parti atraver Egzekitiv in pran dan zot rol gouvernans?

Mr Speaker petet zot vwar mon pe fe letour sa size Prezidan’ pas baton.’  Me ozordi nou Sef Egzekitiv Msye Danny Faure konman Prezidan Sesel, pe fer desizyon pou tou Seselwa.  E li in kapab vin Prezidan 2016 an traver sa lamannman 1996.

Seselwa kote nou merit nou Prezidan ‘pas baton?’  Lefe ki pa nou ki’n swazir li akoz rezilta ti pou Msye Michel me li ti sove 9 mwan apre kit nou anpandan.  I ti pas sa baton avek Msye Faure.

Letan nou regard kot nou ete ozordi, eski nou kapab annan konfyans dan bann desizyon ki Msye Faure i pran?  Avek sa sityasyon eski i pa donn nou en dout lo si sa parti i annan okenn direktiv?  Pa bliye bokou son bann manm kle   ki okip bann post Minis dan Gouvernman ozordi.

Mr Speaker sa aksyon ti ganny pran an 1996 in fer ki Seselwa in bezwen aksepte en Prezidan ki pa zot ki’n swazir.

Msye Faure in dir kontan pa kontan li nek an 2020 ki i pou ale.  Ozordi napa pozisyon Prezidan ‘pas baton.’ E eski li i pe respekte sa Konstitisyon ki i dir i krwar ladan mannyer i ete ozordi?

Mr Speaker letan lamannman Konstitisyon ti azout pozisyon Vis-Prezidan an Out ’96 imedyatman sa ti ganny aplike.   E Msye Michel ti vin Vis-Prezidan an Out 1996.

Mr Speaker sa i fer mon reflesir lo bann lefe ki annan ler en dimoun ki pa’n ganny swazir i vin Prezidan me i ganny forse lo nou.  Me sa i bezwen refleksyon Msye Faure.  Akoz in fer demars pou retir sa dan Konstitisyon pou sa pa ariv ankor.

Me pandan sa peryod Mr Speaker nou’n tann bokou Manm koz lo bann inefikasite e plizyer lensidan kot bann rezilta in plito desevwar piblik.

Sa bann desizyon in pran finalman  par Mye Faure konman Prezidan e Sef Egzekitiv.  Zis mazinen si en dimoun ki pli konpetan ti pran en lot desizyon.  Ki bann benefis ti pou annan pou nou pei?

Avek sa rezonnman mon demann mon lekor ki opportunity cost ki Sesel in perdi?  Opportunity cost Mr Speaker i kou loportinite ki nou’n manke konman en pei, akoz ki mannyer i pe ganny dirize, e sa dimoun ki pe dirize.  Ki bann loportinite ki nou’n manke ouswa perdi konman en pei anba son gouvernans?

E kwa ki pei pou kontinyen perdi si li i deside pou reste akrose ek sa syez ziska 2020 menm si tou lendikasyon i montre ki pep Seselwa pa aksepte lafason ki in ganny pouvwar.

An retour pa li menm retir ‘pas baton’ dan Konstitisyon Msye Faure in osi montre ki i pa ti dakor avek sa.  Mr Speaker atraver ou Onorab Ghislain in koz lo bann valer ki en zonm for i bezwen annan.  In nonmen ki en zonm i bezwen annan konviksyon pou tenir son direksyon.

Mr Speaker si Msye Faure ti en Onorab ’96 ki ti siport sa sanzman  ki son parti ti deside enplimante toudswit, akoz i pa servi menm presedans le fer sa ki Konstitisyon i demande tout swit kriy en eleksyon?

Sa Onorab Ghislain ti a montre ki i pa konfize.  Anler i fer par n keksoz me i pa le fer par en lot me sa nou konpran akoz i zot fason fer.  Zot napa konsistans, zot, fer sa ki dan zot lavantaz e s aki meyer pou zot e non pa lentere piblik.  Get dan zot listwar e aplik sa ki korek moralman.

Mr Speaker se Sesel ki perdi letan nou pa ganny loportinite pou fer en pli bon swa.  E o pli vit posib.

Dan mon lopinyon Onorab Ramkalawan i annan rezon pou demann Mr Faure pou konsider pran aksyon onorab demisyon-nen imedyatman dan lentere Nasyonal.

Mr Speaker mon fer en analis ki’n tras listwar fason ki nou’n     sa Prezidan e in fer 2n ki pe travay pou pei.  In fer plizyer promes, me eski in delivre.  Eski i kapab delivre?

Annou pa bliye ki SPPF ti propoz sa propozisyon pas baton pou promot kontinite.  Dan ka Gouvernman sa i fer ki Polisi Gouvernman i kontinyel pou li kapab delivre bann gran plan.  Si i annan en Polisi sa Gouvernman pa’n kapab delivre lo la, se garanti loportinite lozman ouswa later pou Seselwa.  Dan lepase nou’n tann bokou legzanp kot plizyer dimoun dan Gouvernman ouswa apros avek Gouvernman, in benefisye personnelman avek later.

Plis sokan ankor mon ti devwar lefe ki SPUP/SPPF/ Parti Lepep i annan 40 bout later e ki preski tou sa dokiman ti ganny sinyen par Msye Danny Faure konman reprezantan Parti Lepep, an menm tan ki i ti travay dan Gouvernman.  Si rekonsilyasyon i sitan enportan Msye Faure Onorab Churchill Gill ti dir sa taler. Akoz i pa ankor fer demars pou rann sa bann later pou fe plis later disponib pou devlopman Nasyonal?

Mon ti al vwar Mr Faure mon menm personnelman pou demande ki pran aksyon pou regilariz sa sityasyon.  Me 2an apre napa nanryen ki’n arive.  Si li avek tou son pouvwar pa pran aksyon dan lentere Nasyonal pei pou kapab promot e ranvers bann pratik ki’n met noua retar dan nou devlopman,  eski nou pa kapab dir ki nou dezapwente?  Akoz ki personn pa ankor ganny met anba lenvestigasyon pou sa bann zafer later?  Sa Sistenm Pwen i plan  gran kosmar bokou Seselwa en leritaz en sistenm lepase ki ozordi pe donn nou en rezilta kot in anmenn plis konfizyon e bokou dezapwentman.   I en fe reel ki i annan dimoun pe esper later ouswa lakaz depi plis ki 20an. Ozordi nou’n kapab desifre ki ti napa bann striktir kler pou deside ki mannyer dimoun ti ganny lakaz ouswa later.

Mr Speaker mon resers i montre mwan ki depi 2014 en konsiltan ti pe travay lo Sistenm Pwen.   An Mars 2017 Mr Andy Jean-Louis ti fer en prezantasyon pou eksplike ki mannyer sa i fonksyonnen.

Minis pou Later sa letan Mr Charles Bastienne ti prezan e PS Jasmin ti osi koz lo son merit.  E mansyonnen ki sa pou ede klarifye konbyen tan en dimoun pou espere e kote i ete dan sistenm.

I ti konpar li avek bann pei tel ki Nouvelle-Zélande, Lacoste, Canada, Ireland, Australie e L’Angleterre ti annan bann sistenm lozman sosyal avanse.            Dan sa prezantasyon Mr Jean-Louis ti dir i ti annan 9,564  aplikasyon lakaz e ladan zis 3,507 ki annan bann kont aktiv e pe pey zot kontribisyon pou Home Saving Scheme.            Bokou dimoun ki mon’n koz avek in dir ki zot ranpli form dan distrik a plizyer repriz, e zot form i perdi e zanmen zot in ganny lenstriksyon pou kontribisyon sirtou parmi bann zenn profesyonnel.  In annan en mankman de lapar Gouvernman, pou zis kapab fer disponib bann later ki’n ganny demarke pou sa prosesis.            E menm kot zot in demarke, zot pa fer sa lenformasyon piblik tel ki lo zot sit web pou dimoun konnen konbyen morso ki disponib.            Mr Speaker zeran later i fer aksesib sa komodite kle, ki kapab promot en kominote ki stab, e ki pou kapab, delivre pou pei in enn bann pli gran defi sa Gouvernman.            Sa dan li menm pou mon i pli gran fail ki sa gouvernans in anmennen.  In annan en mank planifikasyon pou delivre solisyon.  In annan en mank donn sifizaman latansyon ek priyorite sa Departman pou annan tro bokou letan ki ozordi nou sityasyon i preski enposib pou trouv en solisyon.            Solisyon pou bezwen ekstrenm.  E pou redonn lespwar nou pep fodre nou annan en dirizan ki pare pou pran desizyon  pou rod solisyon.  Non pa zis pou sa 3,500 ki annan kont aktiv.  Me sa lezot 6mil e menm plis dimoun ki pe rod en lozman pou amelyor zot lavi, lavi zot fanmir.           Me Ladministrasyon pei e lenplimantasyon bann progranm pa anmenn gran lespwar pou lamazorite sa group pou eklersi demann.            Mr Speaker dapre bann letid ki mon’n, regarde problenm lozman i anmenn a avek li en deteryorasyon dan nivo ledikasyon zanfan, abilite pou paran kapab partisip dan labi zot zanfan akoz swa zot viv separe ouswa travay 2 ou k3 louvraz pou anmenn sifizaman larzan dan lakour.  En sityasyon overcrowding i anmenn en break down dan striktir familyal e en mank sekirite dan stati sosyal sitwayen.            Lapovrete, en mank ledikasyon e en mank striktir familyal i anmenn bann zenn ki pli feb pou fasilman tonm dan sibstans.            Mr Speaker zerans sa bann devlopman i direkteman dan lanmen Egzekitiv.  Si ot sanz zot plan souvan si zot pa kapab konplet bann devlopman a tan.  Si zot pa fer planifikasyon efektiv sa bann keksoz i akimile.            Me ozordi Msye Faure konman Sef sa Gouvernman pa kapab delivre solisyon ki’n akimile akoz li inefikasite menm si zot en parti ki krwar dan kontinite.            Si ou’n la 40an e ou pa  kapab progrese avek ou bann progranm, eski savedir ki napa aksyon efektiv dan Ladministrasyon ?  Sistenm Pwen Mr Speaker in ganny enplimante dan zis de distrik Saint Louis e Grand Anse Mahé.  E zis en pti group dimoun ki’n ganny met lo en lalis kan servan sa sistenm dan distrik Takamaka pou alokasyon lozman sosyal.            Letan i pase.  Lalis i vin pli long e se Seselwa ki kontinyen soufer.  En mank aksyon efektiv dan sa Minister pe koul dan tou lezot sekter Gouvernman akoz i annan en relasyon direk ant problenm lozman e an menm tan avek krim, prodiktivite, nivo ledikasyon e lasante.     Planifikasyon itilizasyon later i osi ede pou fasilit devlopman.   Nou vwar sa Gouvernman ki la ki’n de koul sa Gouvernman presedans avek prensipalman menm Manm pe fer menm fot anba direktiv Msye Faure.            Nou tou nou konn zistwar Industrial Estate Providence.  Me la nou vwar devlopman Ile Du Port ki prensipalman ti pou promot e soutenir lendistri lapes.  Me parkont nou vwar SPTC      Depot i lanmenm obor – stasyon petrol dan rn ron kwen parey sa enn kot Stad Linite ki kan 20 loto ki al met karbiran ansanm sa ron pwen i bloke ki a son trou i blok trafik ki a son trou i fer en kon-zesyon total.  Nou’n vwar dan lepase ki kan lokal obor semen prensipal parey Independence School, International, Montessori, e tou lezot ki blok trafik dan bomaten i ofer konzesyon.  Me nou vwar Planning aprouv en lekol obor en ron pwen.  La deza kot devlopman kot sa morso semen pa ankor konplete i annan en gran blokaz dan bomaten.          Nou’n vwar en gran morso later ganny donnen an premye avek Jj Spirit pou fer Espace.  Oli plan lonterm pou sa por e tou son lenfrastriktir ki pou donn sipor bann servis ki pou pase laba?  Mr Speaker i annan dimoun ki’n abitye fer sa sistenm e zot pa pou vwar li en problenm.  E mazorite dimoun i vreman enkyet lo ki mannyer blokman pou ete dan lefitir ki sa menm fason desid lo keksoz i kontinyen.            Eski Egzekitiv in form par Gouvernman kontinyel pa fer analiz progre? En legzanp trennen i proze Ile Soleil kot bokou dimoun ti krwar dan Gouvernman e envestir avek Gouvernman.  Me sa osi in fail.  En proze date depi 2016.  Eski dan sa Gouvernman zot pa asize ansanm pou diskit bann problenm esey pa repet li ankor?  En fwa i en fot.  Me de fwa mannyer i apele?  E sirtou lekel  ki pou konsekans?

Mr Speaker Sesel i en pei ki sn zeneral i annan en Polisi Gouvernman, ki’n dir nou pe swivre en Polisi devlopman soutenab e ekolozik.  Ki nou krwar dan lenerzi renouvlab.  Lapes soutenab.  Devlopman soutenab.  E zerans salte pou en lanvironnman pou pli ekolozik.            Me nou vwar ki pei napa pandan tou sa letan n plan a lonterm realis pou en pli itilizasyon lenerzi soutenab.  Se prezan apre 40an ki tou bann lenfrastriktir PUC pe ganny modernize.            Nou’n vwar en devlopman ki desid envestir dan desalinasyon en pei kot i annan larivyer en bon kantite lapli tonbe me akoz i napa planifikasyon nou vwar nou pei pli ser pou lenerzi ek delo.            Menm bann teknisyen ti vin Sesel pou enplimant desalinasyon ti dir, ki sa opsyon i pa konvenab pou nou pei.  E plito nou sakrifye envestir dan danm stokaz delo.  Menm si ti pou kout bokou pou enplimante sa letan bokou lannen pase i pli bon pei a lonterm.  En pei ki’n aksepte wind turbine me nou annan plis soley ki divan.          Mr Speaker lenerzi, ek delo i de keksoz kle dan gard pri lavi ba.  E promot devlopman e prodiksyon           Letan dan gouvernans sa bann plan pou delivre bann bezwen lenfrastriktir, baze pou pep i bezwen priyorite ki reste kler e ganny enplimante akoz ou bezwen vwar lonterm.  Bann striktir pe deteryore.  Sa Mr Speaker i kler pou tou dimoun vwar.  Si mon kapab donn en legzanp aktyel se vreman problenm konzesyon trafik.  Ler en pei pou plizyer lannen pa’n envestir dan en devlopman semen prensipal, i vwar li en sel kou avek n  kriz Nasyonal depi dan Nor dan Sid.  Kot son sitwayen i bloke dan trafik pou en gran peryod letan e en traze normal i pran 3fwa pli lontan pou konplete.            Lefe ki s Gouvernman pa’n devlop en sistenm transpor pli efikas.  Plis dimoun i fer sakrifis pou aste en transpor pou amelyor zot lavi ki’n ogmant kantite trafik lo semen.  Ler an realite bokou letid i montre ki si ti annan en sistenm transpor piblik efektiv de kalite, plis dimoun ti pou swazir sa opsyon.            Dimoun in menm kapab swazir alternativ tel ki marse ouswa mont en bisiklet.  Mr Speaker napa planifikasyon pou trotwar e menm dan bann nouvo semen napa promosyon pou en ki kapab dan lefitir promot itilizasyon bisiklet.

Lo sa menm term Sesel napa en plan propozisyon pou redevlopman bann larout prensipal ki fer letour Mahé/ Praslin.            Avek sityasyon ki montre ki nou bann semen lakot pou kapab bloke akoz zot tro ba.  E lanmer pe kas sa bann lenfrastriktir nou pa annan en planifikasyon pou montre kou refer sa bann semen pou prosen 10an, pou garanti popilasyon ki trafik pou kontinyen sirkile.            Dan Sid Mahé kot semen kat mason sa semen i plake avek en glasi granit ki date depi lepok Anglais.  Sa semen son lenfrastriktir in fini ganny afekte e peser ki sorti dan delo dan sa zanmirant i dir ki i pe grennen par anba.            I deza etrwat.  Eski osi en semen ki danzere?  Eski en letid in ganny fer pou asire ki en zour bomaten nou pa tande ki sa morso semen in efondre ?  Sa i bann legzanp ki sitwayen p demande pou plizyer lannen san en larepons.  Olye Mr Speaker nou tann Prezidan vin dir nou, nou pou ganny 2 tinel.            Mr Speaker letan ki nou tande ki popilasyon travayer etranze in ogmant par 4mil dimoun dan 9 mwan, nou pa tann ankor ranforsisman bann Polisi ki ti pou garanti, ki bann post kle dan pei pou annan en Seselwa an formasyon pou ranplas bann etranze.  O kontrer plis Seselwa i dezapwente e enkyet lo loportinite travay sirtou ler zot regard zot saler ki pa e ek sa travayer etranze ki pe fer menm louvraz avek zot.  Mr Speaker sa i bann legzanp ki nou isi dan sa Lasanble nou mansyonnen plizyer fwa pandan koabitasyon nou ti fer l i pou kler bann defayans e anmenn zot dan latansyon Egzekitiv.  Nou ti ganny dir zot ‘’sourd lo nou’’.   Konstaman nou vwar nou pe re anmenn problenm devan Egzekitiv.  I olye solisyon nou vwar ki Minis i sanze ouswa i pa konnen ki i pe pase.  Lagrikiltir ki ti sipoze berso nou stabilite e sekirite alimanter nou pei in sanz Minis 4 fwa dan 23 mwan.            Mr Speaker lekel ki responsab pou ziz sa enn de legzanp ki mon’n donnen, si ki pa sa enn ki ansarz?  Espesyalman letan sa bann keksoz i kontinyen repet son lekor.          Dan zis s dernyen de semenn Egzekitiv in anmenn li en Bill sibstansyel pou adres bann siz pertinan dan Imigrasyon, nou vwar ki Gouvernman i withdraw sa Bill zour ki pe al ganny diskit lo la.            Sa kote latab ti’n pas 2 lazournen pou regard merit sa Bill in met pare pou fer deba lo la.  ki mannyer en Gouvernman i kapab dir i responsab si en Bill ti’n ganny pare pou ganny propoze avek sipoze bann, meyer propozisyon pou pei i ganny retire?  Me si nou pa ti serye lo nou kote, e nou pa ti regard li byen i kapab ki n Lasanble rubber stamp ti pou pas sa Bill.           

E apre sete Zidisyer ki ti pou bezwen gete ki sans i fer letan bann ka i Lakour.  Dan sa sityasyon se lafason en dimoun i rantre lo teritwar ki ti pou an zwe.  E sa i lye direk endirek avek sekirite nou bann points of entry.            Sa Mr Speaker i tonm direkteman anba Msye Danny Faure akoz son manda prensipal avan tou i pou fer sir ki tou Seselwa i an sekirite.            Mr Speaker sekirite pei ti ganny met an dout detrwa semenn pase, letan en bato ti’n ariv pre avek lakot e avek lavil Victoria pa ti ganny detekte.  Eski nou an sekirite?  Eski Msye Faure pe delivre koman en Commander-in-Chief of sa pei?

Msye Faure ti promet Digwa ki ti pou vann zot share dan Linyon Estate.  E i ti eksplike ki sa ti pou anrisi zot.  Me apre nou, dekouver ki sa biznes li i plen avek det, e an plis napa okenn kontrol lo son zerans.          Eski i normal ki en Prezidan i ofe son pep en keksoz ki pa ankor verifye si i pou delivre sa ki i pe promet?            Mon sizere ki plito i ti’n fer Parti Lepep rann Gouvernman sa bann bout later dan sant La Digue, pou ki bann digwa ti a kapab devlop zot zil kot sa aksyon i pe met sa zil retar.            Dan dernyen Konferans Depres State House Msye Faure in dir ki lekonomi pe fer byen.  E in siport sa an dizan ki i annan $400milyon ki’n antre dan Labank Komersyal.           I presize ki se pa labank santral e apre i repete i dir in rantre dan Labank Santral.  Lekel ki ti korek Mr Speaker?            Msye Faure i okouran ki sa progranm ki ti lo la ti ganny regarde par pep Seselwa pou ganny en direktiv.  Alor nou ti espekte ki i ti ganny en larepons ki sa i kler pou tou Seselwa konpran.  Eski Mr Faure ti responsab  pou zis donn en sif e pa eksplike ki mannyer sa i mon tre ki lekonomi pei pe byen fer?           Si $400milyon in antre eski sa i net?  Konbyen ki’n sorti dan pei?  Fodre pa ki nou bliye lekel ki ti Minis Finans letan Sesel ti fer fait an 2009.  Mon santi ki sa pa ti en aksyon responsab.   Akoz in abiz sa Forum pou li fer en lenpresyon ki i pa’n zistifye. Mr Speaker mon krwar i ti pe fer politik bonmarse espesyalman letan pri lavi i enn bann douler nou pep.

Sel sif ki enportan se balans bann peyman.  Dan premye kar 2018 sa sif i negatif par $61 milyon.  I toultan negatif akoz nou enport plis ki nou eksporte.          Dan ka pri larzan apre sa prolonzman Msye Faure mon vreman enkyet pou direktiv nou lekonomi.   Plis ankor letan parey Onorab Roucou ki’n mansyonnen nou annan en Minis Finans ki ti vin dan nou Lasanble i ti menm pa konn konte.            Mr Speaker mon pou ,siport Onorab Ramkalawan. Akoz mon senserman krwar ki Egzekitiv pe trouv li vreman difisil pou,diriz pei.  Sa i kapab ganny montre zis par lefe bokou bann Minis ti vin dan nou Lasanble donn en sel larepons pou nou bann kestyon.

Nou pa okouran.  Me nou a fer en lenvestigasyon e nou a retourn ek en rezilta ki souvan nou pa vwar.            Nou vwar plan ki pa ankor ganny enplimante, me zot retournen avek nouvo plan pou ranplase.  Sa i sorti kot en menm Egzekitiv ki la pandan 40an e avek preski menm dimoun.  Zot fer bokou promes me parey en dikton Anglais i dir ‘talk is cheap.’  Se aksyon rezilta ki Seselwa pe rode ladministrasyon Msye Faure in fail dan son totalite.            Mr Speaker nou’n osi vwar dan sa Lasanble kot ban sef administrativ li blanm bann anplwaye sekter piblik e blanm zot pou inefikasite pou sa blokaz  ki arive.          Mr Speaker letan en Gouvernman pa’n met devlopman imen o sant devlopman en pei, ou pa kapab ekspekte avek s bann menm dimoun ki pa’n ganny loportinite promosyon akoz merit zot kapab delivre letan zot pe fonksyonn en sistenm ki pa promot egalite, loportinite me olye in toultan donn privilez zanmi e fanmir.          Mr Speaker tou aksyon i annan son konsekans.  Pou en sistenm kapab fonksyonnen fodre tou son departman i lo menm laliny e nou pa sakenn pe fer pou li.            Onorab Potter ti dir ki pa tou dimoun ki lo menm gir dan sa Gouvernman.  Menm Onorab Henrie in repet sa ozordi.

Pou en striktir kapab delivre lo son bann promes fodre i pe mars lo en kart kot tou son bann lezot seksyon i konplimant li pou ariv a son bi.

Letan nou’n annan en fason fer kot dimoun in travay dan lafreyer e kot zot lopinyon pa ganny respekte rezilta i sa ki nou pe vwar ozordi.  E letan sa i arive se pa zis sa group e zot fanmir ki ganny afekte.  Me pei annan tye.          Mr Speaker mon osi demann Mr Faure re get definisyon rol en Prezidan e vwar ke son pep ki soufer letan son abilite dirize i ganny kestyonnen.  Si i krwar ki li i annan manda pou delivre dapre s aki pep Seselwa i oule fodre ki i swiv Konstitisyon.  Mon ti a kontan re anmenn latansyon lo lefe ki ozordi i en Konstitisyon pa permet en Prezidan ‘pas baton’ me en Prezidan ki en caretaker.  Si en Prezidan ki respekte Konstitisyon mon zwenn avek Onorab Ramkalawan  pou osi demann Msye Faure pou fer sa aksyon onorab e demisyon nen dan lentere Nasyonal.   Mersi.   

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  Bon ler ki’n arive nou pa pou pran okenn lezot Manm.  Nou ava kontinyen sa deba pou prosen Sitting ki pou semenn prosenn.            Mon ti a kontan zis en  form Lasanble pandan break mon’n al fer en pti resers lo Vox Populi, Vox Dei’ resers rezilta ki mon’n gannyen se vox populi vox dei i en fraz Laten.  A mon ava esper Onorab Pillay pran son seat.           Onorab Pillay mon’n al fer en pti reser sa quote ‘Vox Populi, Vox Dei’ e rezilta i koumsa ‘Vox Populi, Vox Dei’ i en fraz Laten ki vedir lavwa lepep i lavwa Bondye.  ‘The voice of the people is the voice of God.’  Sa fraz ti ganny servi konman tit pwen sa ki nou apel en Whig Tract an 1709  ki ti ganny prolonze ziska 1910 pou apre ganny reprodwir konman ‘the judgement of whole kingdom and nations.  In ganny prezimen ki loter sa fraz i kapab swa Robert Fergus oubyen Thomas Harrison.            Sa morso in ganny plis koz lo la dan sa versyon revize i lir koumsa.   Mon pou quote li an Anglais “There being no natural or divine Law for any Form of Government, or that one Person rather than another should have the sovereign Administration of Affairs, or have Power over many thousand different families, who are by Nature all equal, being of the same Rank, promiscuously born to the same Advantages of Nature, and to the use of the same common Faculties; therefore Mankind is at Liberty to choose what Form of Government they like best.”         

Litilizasyon sa fraz Latin an 1709 ti konsistan avek sa lizaz pli ansyen  Vox Populi Vox Dei’.  Dan listwar politik Anglais Depi lannen 1327 ler Arch bishop of Canterbury Walter Reynolds ti anmenn en saz kont lerwa Edward II dan en sermon ‘Vox Populi Vox Dei.’         

Depi sa letan lizaz sa fraz dan konteks politik ti kapab ganny servi san fer referans avek son konteks orizinal parey i ti ganny servi par Alcuin an 739 ki ti konsey emperor Charlemagne atraver en  let pou reziste sa nide demokratik danzere. ‘Vox populi, vox dei’ ki i ti en proverb Gouvernman ti ganny re pibliye son lannen an swit 1710 anba tit’  ‘The judgement of whole kingdoms and Nations,’ avek serten azisteman konsiderab.

10enm fwa ki sa ti ganny pibliye dan son fason revize ti an 1771.  Sa tit ‘Vox populi, Vox Dei’ ti osi sorti dan en pamphlet Jacobite pou argimant kont bann Whigs an 1719 ki ti fini par lanmor en zenn enprimer  John Matthews ki zot ti pann li.  Ok?  So vwala i en pti pe danzere mon krwar pou nou servi sa akoz nou ti vwar lanmor sa en primer ki ti enprim sa ki i ti ganny pann.  Alor annou zis petet fer atansyon bann quote ki nou fer.             Bon mon kontan ozordi nou’n kapab konmans deba e nou fini lo en bon not.   Mon annan de pti lanons pou mon fer demen i annan meeting FPAC i pou en live meeting ki pou ganny air lo SBC, lo radyo e televizyon sa pou ganny fer dan Committee Rm 3 e Komite FPAC i pou konsider scrutinize rapor Oditer Zeneral lo size Emodyaliz.  I pou annan bann envite ki pou sorti kot Minister Lasante and so on – ok? 

Mon osi fer en mansyon ki demen i 2enm laniverser 6enm Lasanble Nasyonal.  Demen i egzakteman 2an ki sa Lasanble ki la ti sermante.

Nou premye Sitting ti le 4 Oktob.  Me demen laniverser.  Anfen zis de pti mo mon anvi dir mon krwar nou’n achieve en kantite.  Senpleman nou’n achieve en kantite e i en Lasanble ki in anmenn bokou keksoz e in kapab fer n diferans dan nou pti pei Sesel. Ok?           Avek sa, nou ava adjourn e nou ava repran nou travay Mardi le 2 Oktob 9er bomaten.

(ADJOURNMENT)