Home » Verbatim » 2018 » Verbatim Tuesday 31st July, 2018

Verbatim Tuesday 31st July, 2018

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 31st July, 2018

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e ankor enn fwa Bonn Aniverser tou bann Manm ki parmi nou.  Sa i a lokazyon laniverser ki Lasanble Nasyonal in selebre yer.  En bonzour spesyal osi tou pou bann Manm piblik ki tou le semenn zot a lekout oubyen pe swiv lo televizyon travay Lasanble Nasyonal.

Avan nou al lo nou Order Paper, ankor enn fwa mon ti a kontan remersi tou Manm ki dan en fason ou en lot in ede e tou Manm Sekretarya spesyalman sa Komite ki’n organize pou put up sa event, sa show yer, avek sa legzibisyon.  Ankor enn fwa mersi bokou.

Bon bomaten lo Order Paper nou pou annan prezantasyon en rapor par FPAC, sa se rapor lo Music Stadium lo konstriksyon Music Stadium.  Sa pou swiv par en Private Notice Question.  Answit Urgent Question e apre sa nou pou pran – nou pou al bann Bills ki pou al konm swivan.  Constitutional Appointees Emoluments, Elections (Amendment) Truth Reconciliation and National Unity Commission Bill apre si nou pa fini ozordi menm nou ava kontinyen demen, Control and Protection of Dogs Bill.

Nou annan osi en Mosyon ki i annan detrwa semenn i lo Order Paper mon swete ki nou ava kapab pran li sa semenn sinon menm semenn prosenn.

Mon pe zis ankor enn fwa averti bann Manm pandan  lazournen oubyen pli tar demen, nou pou fer en desizyon final, i annan posibilite ki nou pou  sit 3 zour sa semenn e posibilite osi tou semenn prosenn 3 zour pou nou kapab fini en pe travay ki devan nou.  Yes Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Bonzour tou Manm Onorab.  Mr Speaker mon le zwenn avek ou pou enn pou felisit ou pou pran linisyativ pou organiz sa louvertir sa legzibisyon yer.

An menm tan, mon oule swet Bonn Aniverser osi tou bann Manm isi prezan e tou bann ansyen Manm Lasanble ki pas dan nou lespri letan nou pe selebre sa 25an laniverser.

Mr Speaker mon ti a swete osi ki a la venir lefe ki an menm tan nou pe bouz devan, ki sa Lasanble lo en deba by- partizan i kapab zwenn pou nou kapab regard bokou bann size ki nou kapab annan konpromi lo la pou nou kapab enn zwenn avek Prezidan letan i pe dir nou bezwen konmans en

Lasanble konman bann dirizan, edik sa pep osi letan nou bouz devan pou nou anmenn sa linite.   I fer mwan mazin sa sanson ki yer Onorab De Letourdie in sante pou ‘’Bring us together.’’  Mon krwar sa i enportan an mezir ki nou bouz devan konman sa sizyenm Lasanble.  Mersi Bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab William.  Mon krwar Onorab Letourdie in pran en pti pe tenm Onorab Letourdie ‘’Together.’’ Fer sir ki in kapab met sa dan son sanson pou – to bring this Assembly together.

Bon parey in fer sorti yer mon krwar Sizyenm Lasanble i e Lenstitisyon ki pe edik bokou dimoun deor.  I annan kritik ki pe dir ki sizyenm Lasanble pe al personnel pe fer bann latak and all that.

Mon pa krwar sa i leka.  Nou pa en Lasanble ki pe anmenn vanzans me i en Lasanble ki pe rod laverite, ki pe rode kote nou’n al mal pou nou kapab korize ki dan le fitir Sesel i ava pas devan konman en Nasyon e nou fer nou keksoz byen.

Se sa rezon ki Lasanble, Sizyenm Lasanble in ouver, in met tou keksoz dan latransparans e tou keksoz ki nou pou fer nou pou fer li dan tou latransparans pou Manm piblik vwar deor poudir napa nanryen ki pe ganny fer dan manboulouk oubyen anba latab.

E se sa ki mon felisit zot bann Manm Lasanble.  E yer mon’n dir menm bann pozisyon kle ki zot pe pran dan bann Fora Enternasyonal.  I enportan.  Ti pti ki nou ete mon krwar nou annan bokou popu nou partaze avek larestan lemonn.

Sirtou nou bann partner dan SADC.  Menm zot annan bokou, zot vreman kontan ler zot aprann lafason ki nou Lasanble pe travay.  Lafason ki Sesel pe bouz devan.  Nou annan bokou pou nou partaze.

Bon san pli tarde, mon ava pas laparol avek Chair FPAC, pou li prezant rapor.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann koleg dan Lasanble e tou piblik a lekout.  Mr Speaker sa rapor ki mon pe prezante bomaten i travay ki Komite Finans e Kont Piblik in fer e sa i baze lo konstriksyon sa ki nou apel Music Stadium.

Mon anvi premyerman dir avek ou Mr Speaker ki tou bann Manm FPAC, ti partisip tre atantivman dan sa deliberasyon.  E tou bann Manm in aprouv sa rapor.  E parey labitid mon pou eksprim mon satisfaksyon lo lafason ki Komite FPAC i travay e sa devosyon ki tou bann Manm i mete.

Napa okenn moman ki letan nou zwenn bann Manm pa la.  Prezan i toultan en Komite avek tou le 7 Manm prezan eksepte si en Manm i overseas oubyen i annan en rezon vreman valab.

Sa rapor ki mon pe prezante i en rapor i prepare par Oditer Zeneral an Mars 2018 swivan demann par FPAC, ki ti baze lo kritik e konsern par piblik an zeneral  e Lasanble Nasyonal konsernan bann logmantasyon sibstansyel dan kou Proze Kapital dan konstriksyon sa Stad Lanmizik par Gouvernman.

Kopi sa rapor i disponib kot Lasanble Nasyonal e i apel ‘Audit of Outdoor Concert Venue Music Stadium Construction Project ‘e i date Mars 2018.

Lenformasyon dan appendix sa rapor Oditer Zeneral, i ganny reprodwir dan sa rapor konman en referans konvenyan. Bann Lorganizasyon ki’n ganny egzaminen dan sa rapor ti ganny swazir lo baz zot lenplikasyon dan proze depi lo komansman ziska lenplimantasyon.

Sa rapor i ganny organize kot son bann dekouvert i ganny prezante swivan lanket detaye ki’n ganny fer ek bann Lorganizasyon relevan dan sa proze.  Kopi verbatim an antye, i osi disponib kot Sekretarya e kot Sekretarya FPAC pou okenn dimoun ki enterese.

Rezimen Egzekitif.  Sa proze ti ganny konsevwar ver lafen 2014 pou konstrir en outdoor music stadium pou kapab satisfer bezwen bann artis e ti ganny soumet pou laprouvasyon e lenplimantasyon par Gouvernman boner an 2015 a en kou R5.2milyon.

Malgre ki ti annan zis en Bidze R6.5milyon an 2015, proze ti ganny modifye e lapel d’offre savedir tender ti ganny lanse an Oktob 2105 pou en sonm estimen a R13.5milyon. Bann dokiman tender pa ti reflekte bann latous final ki ti’n ganny fer lo sa proze.

Apre ki tender ti’n ganny resevwar, en aprobasyon ti ganny donnen vitman avek Allied Builders Seychelles Limited san menm en analiz de baz bann tarif ki ganny servi ozordi pou sa bann louvraz.

An Zanvye 2016 lakonpannyen Allied ti ganny notis pou konmans travay civil ki ti ekspekte fini lafen Oktob 2016; savedir 10mwan an tou.  Tandis ki proze ti sorti kot Departman Kiltir ek National Arts Council, lenplimantasyon ti ganny donnen avek Ministry of Youth and Habitat.  Levidans in montre en mank kordinasyon ant MLUH ek Departman Kiltir ek NAC pandan lenplimantasyon sa proze.

Pandan 2016 MLUH ti demann kontrakter pou fer sanzman dan design twatir.  Sa ti fer Kontrakter soumet demann pou kou varyasyon pou sa, e osi pou lezot kou ki relye ek bill of quantities ki ti enkli par egzanp kou travayer, twatir ek lezot materyo.  Ti annan kou Kontra ki ti ganny reklanmen par kou varyasyon dan kou elektrik ek travay plonbaz.

MLUH pa ti fer konnen Minister Finans oubyen menm POU – Procurement Oversight Unit lo sa bann sanzman atan.  Ler sa rapor ti ganny fer, kou adisyonnel ti ganny estimen a R10.6milyon.  Levidans i montre klerman, ki sa proze in ganny mal zere e i kler in annan  mankman dan swivi lo sa proze depi staz konsepsyon ziska lenplimantasyon, ki an rezilta in anmenn kou ekstra bidzeter e retar pou konplet proze i kapab desot plis ki 2an.

Bann levennman dan lord ki’n deroule :

Bann levennman ki’n anmenn nou kot nou ete swivan lanket bann parti konsernen i konm swivan.

Dan trwazyenm kar 2014 en sesyon deliberasyon think tank ti ganny fer kot National Arts Council avek artis pou diskit zot bann bezwen pou lavenir.

Sa ti ganny fer sa lepok par Minis sa letan, Mr Alain St Ange.  An Fevriye 2015 Departman Kiltir ti propoze pou fer en outdoor concert venue pou rann lapel a bezwen bann levennman lanmizik, an plen er.

Sa proze ti pou ganny delivre an 3 faz.

E premye faz ti ekspekte kout R5.154.478milyon.  Proze ti ganny amande pou amelyor lasenn li menm e son batiman.

Ver Oktob 2015, kou estimen pou fer premye faz ti’n monte sorti R5.154.478milyon pou vin R13,529. 963sou malgre ki Bidze ki ti’n ganny aprouve an Zen 2015 ti zis R6.5milyon.

Proze ti ganny tender an Novanm 2015, me i paret ki bann bills of quantities ; savedir tou bann detay konstriksyon ki ti soumet dan tender, pa ti reflekte lamannman ki mon’n fek dekrir dan pwen presedan.

Tender ti ganny ouver le 24 Novanm 2015.  Le 25 Novanm 2015 zis en zour apre louvertir tender e en analiz byen vit rekomandasyon ti ganny fer pou donn Kontra avek aplikan ki ti’n met pli ba pri – savedir Allied Builders.

Kontra ti ganny donnen  le 21 Desanm 2015 avek Allied Builders pou en sonm 11,48. 857sou menm ki Bidze proze li menm pou premye staz, ti zis R6.5milyon.

Le 21 Desanm en rankont pou konmans proze ti ganny fer ant lekip proze ek kontrakter.  Departman Kiltir avek National Arts Council ti absan dan sa rankont.

Le 12 Zanvye 2016 Kontrakter ti ganny notis ofisyel pou konmans travay ki ti ekspekte konplete pli tar le 25 Oktob 2016, pou koensid avek Festival Lar an Novanm 2016.

Pandan 2016 zis 7 rankont lekip proze ti ganny fer.

Ti kler byen boner dan bann premye faz proze ki ti annan bann omisyon dan design e lakantite travay pou fer dan sa proze.

Premye demann pou varyasyon, ti ganny resevwar par Tender Board an Zen 2017 pou en sonm R5.5milyon.

Sonm total pou varyasyon ziska 2018 Zilyet, in ganny estimen a en sonm R10.4milyon, ki enkli bann kou revize pou travay elektrik e sistenm twalet, dous e plonbaz ki pli – bann travay plonber ki pli rezilyan kont vandalizm.

Pandan 2017, zis 4 rankont lekip proze ti ganny fer.  Departman Kiltir pa ti pran par dan okenn sa bann rankont.  An Zilyet 2018 proze pa ankor fini.

An Zen 2018 Gouvernman ti fer provizyon pou en sonm R10.6milyon pou fini sa faz sa proze ; savedir premye faz ki anmenn sonm total pou fini proze pou ariv R22milyon.  Sa i reprezant 4 fwa sa ki ti’n estimen lo konmansman sa proze.

Bann Lorganizasyon ki’n ganny egzaminen:

Sa bann Lorganizasyon swivan in ganny egzaminen an relasyon avek sa rapor:

Departman Kiltir:  Departman Kiltir i dir ki menm ki zot ki ti konmans sa proze zot pa ti responsab son lenplimantasyon.  Kou orizinal ki zot, zot ti konnen ti R5.2milyon.  Zot dir zot pa’n zanmen konn bann logmantasyon ki’n arive, akoz zot pa ti ofe ek bann teknikalite konstriksyon e lenplimantasyon.

National Arts Council?  National Arts Council i dir si menm zot, zot ti enplike dan konstriksyon proze li menm parey Departman Kiltir, zot pa ti dan zesyon proze ou son lenplimantasyon.  Zot osi teknikalite konstriksyon e lenplimantasyon.

National Arts Council ti sizere dan bann rankont ek FPAC, ki Gouvernman i devret envestir dan bann lekipman audio vizyel ki vo preski R22milyon.

Sa ti pou azout ankor avek sa 22milyon ki proze i sipoze koute e sa i pou fer ki finalman sa proze pou kout anviron (si nou pran tou sa bann zafer an konsiderasyon) plis ki R44milyon.

Minister Labita – MLUH.

MLUH i dir ki zot manda ti pou enplimant proze an etrwat kolaborasyon ek Lazans kliyan ; savedir Departman Kiltir avek National Arts Council an 2015.

Manager Proze ki ti ganny apwente sete Mr Michel Laporte en enzenyer kot sa Minister.

Mr Laporte ti osi siny Kontra avek Allied Builders e sa i reprezant en depar avek pratik labitid kot se PS Lenfrastriktir ki ti pou normalman siny proze sa groser.

Kontra li menm ti mal ganny ekri kot anplwayer ti’n ganny mete konman Allied Builders e Kontrakter konman MLUH.  Minister ti napa okenn leksplikasyon valab pou eksplik sa.  E akoz i pa ti en zofisye Senior Minister ki ti siny sa Kontra, e ki ti pou responsab proze e non pa en zofisye lenplimantasyon.

Minister pa ti kapab eksplike akoz design proze ti ganny sanze pandan lenplimantasyon, pou enkli en twatir ki’n sispann olye en twatir ki ti ganny siporte par pilye, ki ti pou kout bokou mwens.

Minister pa ti kapab donn leksplikasyon kler, pou

  • sa move estimasyon lo kou proze depi lo komansman e
  • akoz prosesis tender ti ganny akseler-e san en bon evalyasyon tender e akoz ti napa kordinasyon efektiv avek bann Lazans ou kliyan tel parey Departman Kiltir avek National Arts Council dan lenplimantasyon.

Bann kont proze ti osi ganny mal zere.  E an Desanm 2017 kontrakter ti’n ganny peye an plis par R2.3milyon konpare ek bann invoice.  Pou note ki kontrakter in rest trankil e pa’n zanmen raport sa peyman an plis.

PS Choppy ti dakor ki sa proze in ganny en move planifikasyon e ti en ka kler move zesyon.

Minister Finans:  Minister Finans in dir ki i ti aprouv kou proze baze lo evalyasyon prezante par MLUH.

Zot pa ti eksplike ki mannyer Minister Finans ti permet en senp zofisye proze, ki ti enplike dan lenplimantasyon pou li siny en gro Kontra lo lapar Gouvernman e ki zot in mank fer verifikasyon par Biro Attorney Zeneral.

Minister Finans pa ti kapab montre ki zot ti vizit site travay e fer le neseser pou asire ki bann sonm ki ti pe ganny soumet kont proze ti ganny zistifye avan ki Trezor ti fer bann peyman.

FPAC pa ti kapab ganny okenn antretyen avek Allied Builders malgre ki nou ti envit zot pou vini.

Rekomandasyon:

FPAC i fer sa bann rekomandasyon swivan avek Gouvernman.

Okenn proze pa devret ganny aprouve a mwen ki i ganny dokimante klerman e son kou in ganny agree par tou bann parti prenan, avek rikord sa bann Lakor ki’n ganny garde konman referans.

Tou gro Kontra ou proze, i devret ganny sinyen par en zofisye ki pa pli ba ki Sekreter Prensipal oubyen CEO dan Minister Departman ou Lazans konsernen dan Gouvernman.

Tou Kontra i devret ganny verifye par Biro Attorney Zeneral avan i ganny sinyen.

Bann lekip lenplimantasyon, i bezwen ganny met an plas ki konpri profesyonnel avek bagaz dan zesyon proze, evalyasyon kou, negosye Kontra e zesyon kont dan proze.

Dirizan lekip proze i bezwen donn en kont randi regilyerman avek tou parti konsernen, lo tou bann aspe proze ki enkli bann revizyon dan kou, dele dan lenplimantasyon e okenn size ki relevan ou enportan.

Gouvernman i devret etabli lekel bann dimoun ki’n fail pou asire ki proze ti reste lo en bon semen, depi premye zour oubyen pran aksyon kolektif ki ti kapab evite ki napa okenn repetisyon bann lerer mazer ki prodwir bann move rezilta finansyel, parey in ganny souleve dan sa rapor.

Konklizyon.  

FPAC i eksprim son dezapwentman dan lafason bann diferan Minister e Departman Gouvernman asosye ek sa proze, pa’n pran kont zot responsabilite, pou asire ki sa proze i ganny konsevwar byen, aprouve e enplimante.

Tou bann staz depi planifikasyon ti devret ganny sirveye e ti devret annan en o nivo kolaborasyon ant bann akter prensipal pou asir bon valer pou larzan.

I pa akseptab ki larzan tax payers i ganny depanse malapropo.

FPAC i osi eksprim son dezapwentman, dan lafason kontrakter in azir.  I posib ki kontrakter in servi tou loportinite pou ogmant kou konstriksyon.

FPAC i pran sa loportinite pou kosyonn Gouvernman ek National Tender Board, pou rekonnet ki bann soumisyon vreman ba, i kapab kout vreman ser finalman.

An liny ek sa FPAC, i fer en lapel ek Minister Finans, pou fer en lanket dan bann Lof ki’n ganny fer par diferan lakonpannyen pou idantifye sa bann soumisyon ki ti ba, e ki’n finalman kout bokou plis ki zot ti’n bidzete.

Sa legzersis, i devret montre si i annan okenn lakonpannyen ki fer li en labitid pou ogmant kou proze san okenn rezon valab apre ki zot in donn pri pli ba posib dan tender.

Malgre ki napa okenn levidans ki larzan in pas anba latab, FPAC i fer lapel ek Gouvernman pou met an plas en sistenm pli robis, pou sirvey proze e son lenplimantasyon e si fodre met plis resours dan sa direksyon.  Lafason ki sa proze in ganny   zere, i lev bokou kestyon lo si piblik pe ganny valer pou zot larzan atraver sa proze.  

FPAC i pran not sa demann par National Arts Council, pou fer disponib ankor R22milyon pou sistenm son.  Si sa i  ganny enkli kou total pou sa proze pou vin R44milyon.  Etandonnen ki i annan plizyer biznes prive ki ofer sa bann kalite servis ek fasilite FPAC pa rekomann ki okenn Bidze Siplemanter i ganny aprouve dan sa laliny dan limedya, akoz pei i osi bezwen resours dan lezot domenn.

Leksperyans Music Stadium i devret vin en leson e montre klerman lenportans pou reste vizilan dan lenplimantasyon nenport ki proze pe enport son groser.

I enportan ki avan Lasanble Nasyonal i aprouv alokasyon Bidze okenn Proze Kapital, i bezwen satisfer li ki bann preparasyon relevan parey kou detaye, bann plan devlopman e lankadreman pou sirveyans neseser e aprouvasyon par Komite Devlopman Gouvernman i ganny enkli dan okenn soumisyon Bidze ki ganny prezante dan sa lannen.

Savedir la nou pe dir ek bann diferan Departman letan zot vin ek zot capital projects fer sir ki zot vin ek tou bann dokiman akoz sansan Lasanble Nasyonal pou freeze ankor enn fwa.

Okenn proze ki pa lo standar amwen ki i annan  en eleman dirzans, pa kapab ganny enkli dan Bidze.

Sa pou ede anpes en tel repetisyon ki FPAC in vwar avek sa Proze Music Stadium.  Malgre ki sa stad pou ganny servi dan promosyon lanmizik e lezot lar, i pou annan en dimansyon komersyal sa proze ki bezwen ganny enkli dan son komansman.

Alors FPAC i rekomann avek Departman Kiltir pou konmans osito posib preparasyon dan bann regleman zesyon, pou sa stad enn fwa ki in konplete.

Parmi sa bann regleman, i devret annan pri pou lwe fasilite, ki a permet li finans son lekor, e pou anpese ki bann kou ki pa’n ganny prevwar, i pa monte dan Bidze Departman Kiltir a kou term e osi a lavenir.

E Mr Speaker sa i rapor e i donn mwan en gran plezir pou prezant en kopi sa rapor pou Lasanble Nasyonal.  E ankor enn fwa nou rekomande ki rapor i osi ganny anvoye kot Prezidan Larepiblik konman Sef Egzekitif e osi kot Biro Anti-Koripsyon, pou zot regarde si i annan okenn koripsyon ladan e pou zot apre fer zot travay.

Avek sa mon dir mersi bokou ankor enn fwa tou bann Manm FPAC pou sa bon  travay ki ansanm mon krwar nou’n fer pou sa pei.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan ki ti pe prezant rapor FPAC konman Chairman FPAC.

Bon nou ava kontinyen avek nou travay e mon ava demann Parliamentary Reporter pou apel Minis.  Pandan moman ki nou pe atann Minis ek son delegasyon  antre, mon ti a kontan averti bann Manm Bills Committee ki Bills Committee pou rankontre dan Room 3, Committee Room 3  – midi.

Bon pou sa PNQ nou’n osi ganny enformen par Minis Ledikasyon ki sa kestyon i debord en pti pe, e i enkorpor Minis Lafanmir e nou’n aksepte ki Minis Larue konman Minis Lafanmir osi tou i akonpanny Minis Simeon tou bomaten, pou kapab reponn sa PNQ ki devan nou.

Bon mon ti a kontan dir bonzour e welcome le de Minis parmi nou sa se Minis pour Ledikasyon e Human Resources Department – Madam Jeanne Simeon e osi Minis responsab pou Zafer Lafanmir Madanm Mitcy Larue.

Zot ganny akonpannyen par Dr Odile De Commarmond Sekreter Prensipal pou Early Childhood Primary and Secondary Education.

Osi asiste par Madanm William Melanie Sekreter Prensipal pour Zafer Sosyal, madanm Odile Octave Direkter Zeneral pou ledikasyon Segonder, e Madanm Desire Hermitte Kordinater pou Progranm.  Ministers ek zot delegasyon bonzour e welcome parmi nou.
Mon ava prezan pas laparol avek Leader Lopozisyon Onorab Ramkalawan pou li poz son kestyon. Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Bonzour bann Minis ek zot delegasyon.  Mr Speaker eski parski i annan de Minis, eski sa Lasanble i kapab ganny sa bann lenformasyon swivan:-

  • Detay lo sa sant pou bann zanfan avek problenm disiplin ki’n ganny etabli Perseverance.
  • Konbyen etidyan i annan e ki laz zot annan?
  • Lekel ki ansarz sa sant e ki bann progranm ki zot annan laba?
  • Konbyen ansennyan e counsellors ki laba e eski sa bann ansennyan zot kalifye?
  • Eski Minis i satisfe avek sa progranm e ki sistenm monitoring ki an plas? Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon ava pas laparol avek Minis Simeon e si i annan keksoz an plis le de Minis ava partaz kestyon avek repons.  Madanm Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm Onorab e bonzour tou dimoun a lekout.

Mr Speaker dan sa sant ki’n ganny etabli kot Lakademi Ladefans Ile Perseverance an Me sa lannen i annan de progranm ki pe ganny ofer.

I annan en Progranm Rezidansyel ki tonm anba responsabilite Minister La Fanmir e en Progranm Zournalye nou apel li Day Program ki tonm anba responsabilite Minister Ledikasyon.

Letablisman  sa sant i swiv en sinyatir MOU konzwent ant Minister La Fanmir, Minister Ledikasyon ek Resours Imen e responsab Lakademi Ladefans e sa ti ganny fer le 15 Me sa lannen.

Sa sant fodre fer resorti i en fasilite tanporer, pou nou kapab donn en servis sa bann zanfan avek konportman difisil, ki pa pe kapab kontinyen ledikasyon dan zot lekol.  An atandan ki en sant i ganny fer Cap Ternay parey nou’n tande dan medya.

Mr Speaker parey mon’n dir oparavan sa sant i ofer de progranm ki ganny administre par 2 Minister.

Mon pou donn detay lo Progranm Zournalye – Day Program ki tonm anba responsabilite Minister Ledikasyon e answit Minis responsab pou Lafanmir i ava koz lo Progranm Rezidansyel.

Kot i konsern Day Program i annan 21 garson aze ant 13 a 15an.  Bann zanfan – bann etidyan i sorti dan tou le 9 lekol segonder lo Mahe.

I annan ki 4 ki sorti Anse Boileau ;

3 Anse Royale ;

2 Pointe Larue ;

2 Plaisance ;

2 Mont Fleuri ;

2 English River ;

2 Belonie ;

2 Beau Vallon e

2 Ile Perseverance.

Tou le 21 etidyan ki dan sa progranm, i sorti dan laklas S2 ek S3.

I annan 13 dan S2, 8 dan S3.   Seleksyon pou swiv progranm i ganny fer par lekol baze lo kriter spesifik e osi avek konsantman paran.

Swivan sa lekip lo nivo Minister Ledikasyon i fer en evalyasyon e fer seleksyon.  Zanfan avek paran i ganny interview e bann dokiman neseser, i ganny konplete.  Zanfan i osi fer en tes medikal.

Sa progranm i ganny ofer 2 fwa par lannen.

Mr Speaker Minister Ledikasyon ti konmans enplimant sa progranm ki nou apel Alternativ Education Program an 2015 konman en stratezi pou ede adres bann konsern vizavi konportman endezirab par serten etidyan.

Pli spesifikman sa progranm i annan sa bann lobzektif swivan :

Pou ed zanfan devlop bann konpetans ek bann valer neseser ; savoir faire, savoir vivre, ki pou ed zot dan zot lavi toulezour.

Pou modifye esey sanze bann konportman i pa akseptab.

Pou ed zanfan re konekte avek zot lavi dan lekol e zot lavi toulezour.

Pou met lanfaz lo bann lareg e bann regilasyon lekol.

Pou donn sans bann zanfan enterakte avek bann profesyonnel an deor zot lanvironnman lekol ki kapab ed zot sanze pou le meyer.

Sa progranm i nesesit retir zanfan tanporerman dan lanvironnman lekol, e permet zot swiv en progranm entansif e personnel dan en lanvironnman pli striktire pli kontrole.

A lafen dizour, bi se pou ed sa bann zanfan kapab re entegre e re etabli zot dan zot prop lekol.

Mr Speaker sa Progranm Alternative Education pe ganny fer an partenarya avek Lakademi Ladefans depi parey nou’n dir taler depi 2015.  Ant 2015 ek 2017 sa progranm ti pe ganny ofer kot Lakademi Ladefans La Pointe Larue Ile Du Swede.  Depi le 7 Me sa lannen sa progranm in bouz Ile Perseverance kot nouvo Lakademi Ladefans.

Progranm i dir 10 semenn lo en baz 5zour par semenn depi 7.30 bomaten ziska 3er apre midi.  Apartir 7enm semenn dan progranm zanfan i gradyelman konmans ganny re entegre dan zot lekol respektiv an servan en Phased Approach parey nou dir.

Pou premye semenn zot al en zour dan zot lekol 3 zour dan progranm.

Dezyenm semenn 2 zour dan lekol 3 zour dan progranm.

Trwazyenm semenn 3 zour dan lekol 2 zour dan progranm e dernyen semenn 4 zour dan lekol e 1 zour dan progranm.

Mr Speaker sa progranm i tonm anba responsabilite en kordinater ki li i annan en Masters Degree e ki’n fer letid ek resers lo Alternativ Education Program.  Sa dimoun i ganny anploye par Minister Ledikasyon a plen tan.  I osi annan en asistan Kordinater, en Psikolog, en ansennyan ki spesyalize dan Technology and Enterprise ki zot osi zot travay a plen tan.

An plis ki sa 4 travayer a plen tan, sa progranm i osi ganny sipor bann zofisye Minister Ledikasyon ki ede ansenny sa bann zanfan baze lo en lanplwa di tan.  I osi annan lezot Lorganizasyon ek endividi profesyonnel ki sorti dan lezot sekter ki asiste sa progranm tel ki; sorti kot lasante, kot Care, kot SNYC, kot LWMA, kot Lasosyasyon Scouts.

Bann dimoun ki pe travay dan sa progranm zot kalifye e an plis ki sa zot in swiv en progranm formasyon 6 semenn boner sa lannen, ki ti pe ganny fer par Minister Lafanmir.

E sa progranm ti ganny fasilite par en eksper Seselwa dan domenn ledikasyon ek sipor bann zanfan avek bann konportman difisil.

Mr Speaker lanplwa di-tan pou sa progranm i enkli Matematik, Lektir, Teknolozi Lenformasyon, Lar, Lartizana, Lagrikiltir, Ledikasyon fizik, Lanmizik, Dril, Ledikasyon Lasante, Ledikasyon Spirityel, Ledikasyon Personnel ek Sosyal ki nou apel PSE, Servis Kominoter ki enkli  vizit e enteraksyon avek pasyan Lopital North East Point par egzanp, lanbelisman Lopital La Fanmir Perseverance, e lezot ankor.

Zanfan i osi kapab fer bann nature walks, bann vizit e kanpman.  Mr Speaker baze lo lenformasyon bann ankadrer sa progranm, bann paran, bann Lotorite Lekol, bann zanfan zot menm pou le moman Minister i ase satisfe avek progre ki laplipar sa 21 garson pe fer.

Fodre – par kont fer resorti ki i pou anmenn sanzman dan konportman behavior change parey nou dir, i pa en keksoz ki ariv di zour ou lannmen.

Sanzman pou a lafen depan bokou lo lenvestisman e zefor personnel sa zanfan; ki mannyer i resevwar sa led ki lekol avek sa progranm pe ofer.  I annan osi plizyer fakter ki an jeux sa progranm i ofer selman serten konponan pou anmenn sanzman.

Sistenm monitoring ki an plas i a 2 nivo.  Nivo Lakademi progranm kot Lakademi e nivo kot lekol.  Pandan ki zanfan i lo progranm monitoring i enkli kontak avek paran, one-to-one monitoring e counselling bann zanfan.

Tou le Vandredi en sesyon i ganny fer pou vwar ki mannyer la semenn in deroule e en rapor i ganny prodwi.

Defi ki monte i ganny travay lo la dan semenn ki swiv.  Ler zanfan in ganny re entegre dan lekol bann zofisye ki travay lo progranm i swiv zot, i fer follow up.  Follow up visits dan zot ban lekol.

Zot zwenn avek bann ansennyan avek direksyon lekol e osi avek bann zanfan endividyelman pou diskit zot progre.

Apre sa 10 semenn pase dan progranm, tou zanfan i retourn kot Lakademi tou le vandredi pou en debriefing e sesyon swivi ek sipor.

Zofisye Progranm i osi fer sesyon spesyal pou paran parenting pou ed zot kapab donn sipor zot zanfan e osi partaz lenformasyon lo progre ki zanfan i fer kot lakour.

A la fen progranm en evalyasyon zeneral i ganny fer lo sak zanfan baze lo zot konportman, latitid, progre edikasyonnel ki zot in fer lo progranm e  osi lo nivo lekol.

Deroulman ek lefikasite sa 2 progranm, Progranm Zournalye avek Progranm Rezidansyel i ganny swiv de pre par en joint Steering Committee ki konpri Minis ek zofisye sa 2 Minister konsernen.

Sepandan Minister Ledikasyon i rekonnet ki i annan ankor bokou travay pou fer, pou amelyor sa progranm e osi sa laspe re entegrasyon bann etidyan dan zot lekol.  I annan en bezwen pou tou bann partener partaz menm vizyon, menm laspirasyon, e kontinyen travay an etrwat kolaborasyon, pou kapab anmenn en sanzman dirab dan latitid e konportman sa bann zanfan ; pou permet zot kontinyen benefisye zot ledikasyon e vin bann sitwayen responsab demen.

Mon ti a kontan sezi sa lokazyon pou remersye tou nou bann partener enkli Minister Lafanmir, Lakademi Ladefans, Minister Lasante, tou nou bann paran, tou nou bann  Direktris nou bann lekol pou zot sipor ek zot langazman.  San zot  nou pa ti pou kapab delivre en tel progranm.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.  Eski Minis Larue responsab pou zafer Lafanmir ou le azout keksoz?  Minister.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab, e bonzour tou Manm a lekout.

Mr Speaker mon a konmans avek premyerman Progranm Rezidansyel kot Lakademi Ladefans ti ganny laprouvasyon Cabinet an 2018 e desizyon pou konmans sa progranm kot Lakademi Ladefans ti baze lo leksperyans Minister Ledikasyon, ki ti ofer sa progranm lo baz rezidansyel dan letan vakans pou sey ed serten bann adolesan ki ti annan konportman difisil.

E ozordi petet mon ti ava donn en pti pe rezondet Progranm Rezidansyel.  Sa progranm rezidansyel, se pou empower bann  zenn ki’n ganny idantifye ki zot a risk par zot konportman e travay ek zot pou anmenn en sanzman pozitiv, pou zot kapab fer bann bon desizyon e pran zot lavenir an men pou fer keksoz pozitiv e grandi e vin bann sitwayen responsab.

Mr Speaker bann lobzektif prensipal, se ki sa bann zanfan i bezwen annan respe pou Lotorite kapab annan kontrol lo zot lemosyon sirtou lakoler, aprann ki mannyer pou rezourd bann konfli, sipor zot nivo laprantisaz e ranforsi sa ki zot deza annan.

Konbyen zanfan i annan dan progranm e ki laz zot annan, pou le moman progranm i kapab pran selman 9 zanfan e selman garson.

Laz sa bann zanfan i konm swivan.  Nou annan 4 zanfan  a laz 15an, 4 a laz 14an  e 1 12an.  Sa bann zanfan i sorti dan sa bann distrik swivan, Baie Lazare, Roche Caiman, Mont Buxton, St Louis, Plaisance, Cascade, Praslin, Anse Royale e Port Glaud.

Lekel ki ansarz sant e ki progranm i annan laba?  Pou le moman nou pe sey rekrit en direkter malgre diferan advert ki nou’n mete nou ankor pe rod en dimoun.  Sa konsiltan avek sipor Sekreter Prensipal Zafer Sosyal, pe donn koudmen oversight e sa 2 zofisye Senior pe get roster travay e kordin ban aktivite avek bann zanfan.

Progranm i fer provizyon pou serten kantite erdtan pou bann size literatir ek kalkil, size ledikasyon sosyal e personnel e lezot size life skills.  Sa i ganny konplimante par sesyon lar ek craft osi byen ki lanmizik.

Mr Speaker mon oule fer resorti ki pa tou sa bann zanfan ki dan progranm ki kapab swiv en sesyon 40 minit dan en laklas normal.  Sak zanfan i annan son limitasyon e bann ansennyan kalifye ki pe donn koudmen e progranm, i rod diferan fason pou asiste e fer ki zot kapab partisip aktivman dan bann sesyon.

I enportan pou dir ki sityasyon i pa fasil, e parfwa serten menm pa reste dan laklas e bezwen pran time out.  Nou sey entrodwi serten aktivite sportif pou vwar zot lentere avek bi ankadre zot dan en spor ki zot kapab kontinyen ladan pli tar.

Sa 2 disiplin spor i petank kot nou’n ganny son Chairman Federasyon Petank pou fer kozri avek zot osi ensi ki karate.  Apard sa zanfan i detann zot atraver lezot aktivite ki bann staff i fer avek zot tel ki; lapes, video games e menm foutbol.

Nou osi an diskisyon avek komandan lakademi ki mannyer nou pou entrodwir lezot spor enn fwa ki lespas apropriye pou zot i ganny idantifye.

Demars i osi ganny fer pou vwar ki mannyer nou pou kapab ankadre zot atraver bann attachment dan bann Lendistri dapre zot swa ensi ki zot kapabilite.

Sa demars a ganny finalize enn fwa ki mon zofisye a zwenn avek zofisye Departman Lanplwa pou eksplor bann diferan opsyon ki zot annan.

Mr Speaker i enportan pou fer remarke ki sa bann zanfan i bann zanfan ki’n pas atraver ban sityasyon difisil, e lapros avek sakenn de zot i bezwen osi diferan.

Zot bann zanfan ki bezwen bokou sipor e bokou konprenezon.  Me malgre bann difikilte, bann staff e ansennyan i esey zot mye pou konpran sa bann zanfan.  Mon Minister byento pe al met advert pou esey pou kapab idantifye kandida potansyel pou anpli bann pos vid.

Pou le moman nou annan 3 pos Youth Support Worker, en post Direkter ek en post Program Coordinator ek en pos Admin Assistant.  Kot i konsern staffing tou staff ki pe travay avek sant, in pas atraver en formasyon 6 semenn avek konsiltan Seselwa ki’n vin spesyalman pou ede met sa progranm an mars.

Sa menm dimoun i ankor la pe donn sipor bann travayer dan sa progranm e osi mentor zot.  Pou le moman nou annan nou 9 staff e osi nou annan nou 2 ex-ansennyan ki zot pe ganny asiste osi par en Zofisye Militer pou mentenir serten kontrol.  Bann staff zot travay shift par egzanp shift lazournen, 7.30 a 5.30 diswar, 2 staff asiste par en militer e osi en personnel edikasyonnel.  Shift aswar 5.30 a 7.30.

Anba sirkonstans normal nou annan 3 staff sorti kot Minister e 1 militer.  Shift kourt pou lazournen 1 dimoun 7-30 a 12. 30.  12. 30 a 7.30 diswar pou ede avek bann aktivite.

Lezot sipor ki nou annan provisional psychologist nou annan de fwa par semenn, dan Merkredi avek Vandredi avek bann Social Workers.  E bann konsiltan kot sant, zot toultan On-call pou donn sipor an ka ki i annan okenn problenm.  E menm Direkter Sosyal e Sekreter Prensipal zot osi toultan zot pran call e menm donn bann sipor neseser kan i annan serten issues.

E Sekreter Prensipal i osi rann vizit tre regilye kot ant pou vwar en pti pe bann zanfan ensi ki staff.

Eski Minister i satisfe avek sa progranm?  Mr Speaker anba sirkonstans difisil ki nou pe delivre sa progranm, mon pou dir ki mon apresye tou zefor ki pe ganny mete par konsiltan, bann staff ki lo teren kot sant, ensi ki lezot staff dan Departman Sosyal ki pe donn sipor ek soutyen.  Mon konstate ki annan serten defi e ki lanvironnman i pa neseserman permet nou fer plis ki nou ti a swete fer.

Mon osi apresye kolaborasyon etrwat avek Minister Ledikasyon e Lakademi Ladefans, ki esey konpran sityasyon difisil sa bann zanfan.

Detanzaot Sekreter Prensipal i annan diskisyon avek Komandan pou adres bann pti problenm ki leve.  Mr Speaker mon pou dir ki sa progranm in donn rekour serten paran ki ti pe mars ek lanmen lo latet e pe rod led pou zot zanfan.  Malgre bann defi ki nou’n idantifye sa progranm i permet sa bann zanfan ganny met dan en lanvironnman en pe pli kontrole, ki kot zot paran.  Zot konnen ki zot anba en lord Tribinal Lafanmir pou en peryod 6mwan e sa i kapab prolonze depandan lo konportman e zefor pou sanze, e alor i dan zot lentere pou zot korpere avek  bann ansennyan e ankadre dan en progranm.

Serten sa bann zanfan pa ti pe al lekol pou bokou letan e  souvandfwa ti pe absant lakour zot paran, e pas bokou zot letan lo semen avek bann adilt ki trenn zot dan bann aktivite  ki pa apropriye.

Zot pe servi bokou langaz semen e pe demontre bann konportman ki pa zot laz. Zot in perdi bokou sans viv zot lanfans akoz zot pe fer aktivite ki pa zot laz e dapre zot sa i ok.

Mr Speaker mon’n ganny sans personnelman pas letan avek sa bann zanfan, e mon’n konstate ki nou pe sey fer nou mye pou anmenn serten sanzman pou le meyer.

Eski nou pou reisi totalman ?  Sa se en kestyon.  Se lavenir ki pou dir.  Lenportans se fer sa bann zanfan konnen e konpran ki lavi i en traze ki bezwen ganny planifye.  En traze kot zot bezwen pran tou loportinite ki zot gannyen e apresye tou sa ki pe ganny fer pou zot.

Mon asire ki sak bann travayer malgre defi, i annan en keksoz ki zot pe kontribye pou tou sa bann zanfan  e fer en pti diferans dan zot lavi.  Tou keksoz i konmans avek en pti pa, me kot i annan volonte nou kapab ariv bokou pli lwen.

Kot i konsern monitoring bann zanfan mon oule asir Lasanble ki sa i ganny fer lo en baz toulezour.  Konsiltan i donn en kont randi sa ki pe pase kot sant avek Sekreter Prensipal.

Evalyasyon konportman bann zanfan i ganny fer tou le semenn par travayer sosyal ansanm avek konsiltan.  Psikolog provizwar e bann travayer sipor.  Konsiltan i osi fer son lobzervasyon e rapor tou le mwan i ganny fer lo bann size konsern i ganny diskite e anmenn a mon latansyon.

Rankont i osi ganny fer avek paran avan progranm ti konmanse.  En dezyenm rankont avek paran ek zot zanfan ti ganny fer 1 mwan apre ki progranm ti konmanse.

Kot i neseser travayer sosyal i zwenn ek paran  dapre plan travay ki’n ganny etabli avek zot pou zot pli tar pli byen kapab manage zot zanfan.  En lot rankont e sesyon travay akademik zournen ti ganny fer Sanmdi le 7 Zilyet avek bann paran e en lot in ganny planifye pou lafen Out.

Kot i konsern laspe akademik, evalyasyon i ganny fer par bann ansennyan.  Diskisyon ki nou’n annan avek Kordinater Day Program nou’n konstate ki 3 zanfan ki dan Progranm Rezidansyel pou byento bouz lo Daycare Program avek bi prepar zot pou re ganny entegre dan lekol normal.

Mr Speaker parey nou’n konstate lanvironnman travay dan sa progranm i highly stressful e laranzman pe ganny fer pou en lot profesyonnel fer serten sesyon mentoring avek bann staff, pou ed zot osi kontinyen fer fas avek zot lanvironnman travay.

Nou ekspekte kapab met sa servis tre byento apre ki tou formalite in ganny fer e parey Minis Ledikasyon in ganny dir nou annan osi en joint Steering Committee kot nou zwenn pou fer bann evalyasyon konplet.

Alor mon ti a profite Mr Speaker pou remersye tou nou bann travayer ki pe travay lo sa sant rezidansyel tou bann pran ki pe korpere avek nou Minister ledikasyon ek tou lezot dimoun ki donn zot sipor Lakademi Ladefans mon oule dir zot en gro mersi akoz san zot sipor sa progranm rezidansyel pa ti pou kapab kontinyen.

E mon a demann osi bann zanfan ki dan sant pou zot osi kontinyen konport zot otan ki posib pou ki zot kapab re entegre dan zot ledikasyon e entegre dan lasosyete a lavenir.

Alor an gro Mr Speaker mon pou dir, ki nou pe fer nou mye e tou zefor pe ganny fer pou nou kapab rektifye bann problenm ek bann febles ki nou annan, pou nou kapab bouz de la van.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Larue.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker nou’n ganny en kantite detay e mwan mon anvi premyerman dir avek tou lede Minis ki mon’n demann sa kestyon, akoz en paran ki son zanfan i sipoze dan sa sant ti pe pase Mont Fleuri e i ti vwar son zanfan lo semen.

E i ti retourn laba e la i ti ganny dir avek bann zans laba e son zanfan li menm li ti rakont son paran akoz ki i ti’n sorti dan sant.  E bann problenm i kantite.  Alors mon anvi premyerman demande eski vreman kot sa sant i été, i annan kontrol pou ki zanfan i reste dan sa sant?  Oubyen eski tou sa bann problenm pou ki sa bann zanfan in ganny tire dan lekol in ariv laba, e laba osi tou napa kontrol akoz zanfan i sorti dan sa sant, kan zot anvi, ler ki zot anvi e i menm kontinyen annan sa bann problenm zoure, lager, menm lalkol, ensidswit.  Sa i mon premye kestyon. Ki kontrol vreman sa sant i annan pou gard sa bann zanfan laba?

Dezyenmman eski zot kapab dir avek nou vreman ki follow-up i annan avek lekol kot sa bann zanfan i sorti?  Eski vreman i annan en follow- up oubyen eski zis Headteachers i vwar en zanfan ki annan problenm, zis i aparet kot lekol, san ki i vreman annan en bon kordinasyon?  I annan en kestyon la ki letan zot in – sa konsiltan la si zot kapab dir avek nou lekel sa konsiltan ki pe ansarz sa sant?  Sa 2 parski mannyer mon konpran i annan en msye ek en  madanm i de expatriates, sey dir avek nou … ok oubyen donn nou detay bann etranze ki pe travay dan sa sant, ki bann ki lapey ki zot pe gannyen?  Konmsi donn nou en pe si vreman  zot santi ki poudir sa 2 etranze la pou sa letan ki zot pe travay i ok?

E an menm tan osi sey dir nou si napa okenn lezot Seselwa ki’n travay dan sa domenn e ki’n menm ede pou etabli sa bann progranm parski sa bann progranm ki zot in koz lo la i familye akoz mon’n deza tann pe koze – mon’n deza tann en Seselwa pe koz lo sa bann progranm lo televizyon lo bann progranm eski vreman napa Seselwa pou ede dan sa domenn oubyen eski zot pe sideline Seselwa ki kapab fer sa travay?  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Kot i konsern kontrol kot sant pou Day Program parey mon’n mansyonnen zanfan i vini bomaten zot parey nou dir zot clock-in.  Si zot annan pou zot sorti i annan ki annan apwentman dokter annan de ler i annan lezot apwentman zot bezwen clock-out so dimoun ki kot sant i konnen kan zot in antre bomaten e kan zot pe sorti.

Si i annan zanfan kot sant bomaten sa i en lot zafer e nou pa konnen si i malad, me si i annan plis ki de zour ki nou pa vwar sa zanfan nou kontakte lekol pou vwar si in vin lekol osi si i malad ouswa si zis i pa’n raporte.

Alor kontrol i annan kot zanfan i antre e i sorti dan sant.  I anba kontrol.  Kordinasyon avek lekol parey mon’n mansyonnen lo nivo lekol i annan ansennyan, i annan counselor i annan sa ansennyan e sa Direkter Lekol ki li i bezwen pran ansarz sa zanfan letan i vin kot lekol dan son 1 zour. 2 zour, 3 zour 4 zour parey mon’n mansyonnen e zot bezwen swiv son progre.  Parey mon’n dir e i annan travayer ki pe travay avek sa bann zanfan lo progranm ki vizit lekol, ki annan antretyen avek direksyon lekol, avek ansennyan ki pe ansenny sa bann zanfan letan zot dan lekol e pou zot diskit lo progre ki zanfan i fer.

So mon kapab dir ki sa kordinasyon ant progranm avek lekol i egziste, mon pa pe dir poudir i parfe, i 100 poursan, me selman parey mon dir nou bezwen kontinyen travay an  partenarya, montre sa langazman pour ki progranm  i kontinyen.

E lekol parey nou dir a lafen la semenn nou annan sa evalyasyon ki fer kote progranm e lekol li i bezwen donn son input pou vwar letan sa zanfan ti kot lekol dan son 1 zour, 2 zour, 3 zour ki progre i pe fer, ki defi i annan e parey mon’n dir bann defi ki monte i ganny adrese dan semenn ki vini.

Lo kote staff sa lekol sa progranm parey mon’n dir staff nou annan nou an plen tan nou annan nou kordinater progranm ki en Seselwa, Asistan Program Coordinator i en Seselwa.  Nou annan nou en psikolog, en  psychologist li in marye avek en Seselwa e i pe viv Sesel.  In marye avek enn nou bann ansennyan e i pe viv Sesel.

Sa ki ansenny Technology & Enterprise i en ansennyan ki’n ganny train dan sa domenn.  I annan en sertifika vocational education.  Parey mon’n dir sa bann nou konnen defi ki nou annan dan pei, lo kote sa bann travayer spesyalize pou kapab travay avek sa bann zanfan.  Bann psychologist i vreman byen rar akoz lo nivo Minister Ledikasyon, nou osi nou pe rode pou ed nou avek lekol an zeneral.

So nou’n kapab anploy sa msye ki annan li en Masters Degree in psychology counselling and psychotherapy e i pe fer en vreman bon travay avek sa bann zanfan li en nivo tre profesyonnel.

So nou depan lo li bokou nou remersye li bokou e i ava ed nou prouv sa progranm e nou ava vwar ki mannyer lavenir i ale, si nou kapab annan en lot dimoun, en lot Seselwa ki pou kapab ranplas li me pou le moman nou pe depan lo li akoz nou napa plis zot pou kapab ede.

Mon krwar mon’n reponn kestyon Onorab. Mon pa konnen si Minis Larue i annan keksoz pou azoute.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Simeon.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon ti a kontan donn de leklersisman kot i konsern kot nou sant rezidansyel kot nou annan definitivman nou annan konsiltan ki pe travay lo baz konsiltan e sa konsiltan se Mr Frank Underwood i pa en etranze i en Seselwa, me son madanm i en francaise.  Mr Underwood i annan 17an lannen leksperyans dan domenn travay avek zanfan ek difikilte e son madanm osi in travay dan sant reabilitasyon an France pou en kantite letan avek bann zanfan avek difikilte.

E fodre note ki sa post nou ti advertise nou pa ti ganny dimoun apre nou ti bezwen anvoy kot procurement pou nou pey li anba local consultancy e nou pe pey li R36, 400 par mwan e son Kontra i fini an Septanm sa lannen.

Apre psikolog Minis Ledikasyon in nonmen akoz nou pe servi son psikolog e apre nou annan sa Seselwa ki Onorab petet in mansyonnen se Ms or Madam Patricia Francourt ki li i ti donn nou en pe led pandan training.  In fer en pe travay avek nou e byento se li ki pe vin donn training lo psychotherapy nou bann travayer kot sant.

E byensir post ki nou pe dir taler mon’n fek dir nou pe advertise en post pou Direkter ki pe ansarz sant e nou pe al met tou sa bann advert lo NASYON pou ki dimoun ki enterese ki annan kalifikasyon neseser, i kapab join pou kapab travay avek sa sant.

Lo kestyon kontrol mon pou dir pou dir i vreman difisil parey taler mon’n dir i vreman difisil, kot ou annan sa bann zanfan zot pa ti dan lekol parey mon’n dir o komansman i bann zanfan ki ti’n fini kot lekol zot ti pe lo semen plito e zot annan sa langaz semen.

E landrwa kot nou pe donn sa servis i en landrwa ki i pa fenced. I open parey nou vwar.  E zanfan i kapab, i kapab arive ki zot sove, me selman nou  tant nou mye pou nou fer sir ki sa pa a rive.  In arive de fwa.  In arive e zanfan in ganny apele, in ganny diskite in fer zot vwar poudir sa zot pa devret pe fer parski i kapab ariv en keksoz avek zot.

Me landrwa li menm li i pa condusive selman erezman nou annan sa landrwa kot nou kapab sey otan ki nou mye pou nou kapab kontrol sa bann zanfan.  Akoz nou annan bokou defi sirtou avek sa bann kalite zanfan.  E si nou ganny nou kantite travayer ki neseser petet la osi i a kapab amelyor en pti pe sityasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  bon avi konstrent letan bann Manm  ki mon annan lo mon lalis, mon’n fini ferm lalis osi.  En Kestyon Siplemanter par Manm.  En kestyon e nou kestyon direk nou pa fer okenn statement.  Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker Minis in fer, 2 Minis sakenn zot in fer sakenn en statement, so i en pe difisil pou nou demann en kestyon en Kestyon Siplemanter, silvouple.

 

MR SPEAKER

Onorab.  Onorab en kestyon.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis mon kontan Minis Lafanmir, mon ti a kontan demann Minis Lafanmir – mon kontan letan  Minis Lafanmir in dir poudir bann zanfan zot an sekirite anndan dan sant.

Mwan osi mon ti a kontan dir poudir i annan paran ki’n call ki dir son zanfan ti ganny anmase aswar dan aktivite, lapolis ti anmas zot met zot dan kaso larg zot 10er bomaten.  Nou annan en problenm sekirite.  Letan Minis Ledikasyon ki’n vini in fer en statement in dir ek nou poudir zot anmans bann zanfan zot met zot dan ban landrwa ki condusive, pli an sekirite, mon ti a kontan alor demann avek Minis si letan nou pe koz tou sa bann byenfe pou sa bann zanfan, an mazinan Dylan ki nou’n perdi en zenn garson en pe letan pase eski Minis La anmir ki la avek Minis Ledikasyon ki la, eski zot okouran dan tou sa lespri anmas bann zanfan, eski zot okouran nou annan en Mario en garson 9an ki pe reste dan sant avek bann dimoun mantal Anse Royale?

I annan 1an preski – 1an in ganny tire avek son papa akoz son manman in mor in ganny mete dan en sant matal Anse Royale.  I en garson ki byen, i napa okenn problenm mantal selman in ganny plase laba akoz senpleman li i  annan en problenm disiplin.

Eski Minis Ledikasyon, Minis La Fanmir zot kapab dir avek nou Lasanble Nasyonal dan tou sa lespri anmas sa bann zanfan ki annan problenm, ki pou arive avek Mario ki pe al ganny li 10an an Out apre ki in laba pandan 1an e vwar bann aksyon ki pa neseserman son laz.  I pe viv avek msye ek madanm dan en sel Ward letan bann dimoun zot annan en problenm mantal.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mersi Onorab.  Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker petet pou Onorab Mario i dan sant Wellness Centre depi le 14 Novanm 2017.  Ok?  14 Novanm 2017  e petet Onorab in dir poudir Mario napa en kondisyon medikal petet mon ava – kondisyon medikal- eskize, kondisyon medikal ki lasante in donn nou i annan kondisyon mantal vedir disorder with attention deficit disorderDifficulty to treat so Wellness li i pe provide medikaman e behavioral base lo clinical programs.

Se sa ki in ganny met laba. Fodre fer resorti ki definitivman Wellness Centre i pa landrwa ideal pou sa garson.  Definitivman nou vwar sa.  Akoz dan lepase Wellness Centre ti annan en landrwa kot bann marmay pli zenn anba 12an ti ganny mete ler zot annan sa bann problenm.  Me dernyerman avek problenm drog sa nepli fer e bann zanfan si i annan – si i annan i ganny met ansanm avek bann lezot dimoun, me selman bann ki diferan, diferan disorder ki zot annan.

Nou ki pe arive nou pran sa an kont definitivman ansanm avek Minister Ledikasyon, nou pran sa an kont sa garson sa bann letan ki in fer e i progrese lo nivo son medikaman ki i pe pran, i pe progres tre vit lo son konportman eksetera, e premyerman pou dir zis in ganny arase, fodre pa nou dir koumsa i pa ti ganny arase selman, me ti annan serten problenm osi ki sa garson ti pe fer e serten problenm ki i  napa manman parey nou konnen, e i annan serten problenm avek kot lakour.

E la sa garson pe sorti dan Wellness Centre la sa weekend e ler i pe sorti i pe  enn son tantin in pare pou pran li pou reste avek li.  E en progranm spesifikman pou li pe al ganny met an mars, an plas dan mwan Out kot sa garson apre i pou kapab al swiv son progranm avek dan day care kot ledikasyon.

So vwala en pti pe kot nou ete avek problenm sa pti garson akoz nou personnelman nou osi nou pe rod fason ki nou kapab ed sa garson akoz nou pa anvi annan en lot Dylan parey nou dir, akoz sa i en keksoz ki nou pa kapab les arive ankor.  I enportan pou nou pran – regarde ki mannyer nou kapab retir sa garson dan sa sityasyon e fer li demen, li osi  vin… Me selman parey mon fek dir ti annan son problenm, sa problenm mantal osi, e dokter in aprouve ki i annan sa e sa, sa ki i pe ganny tretman ozordi.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Yes Onorab De Commarmond

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, bonzour Minis ek pou delegasyon.  Mon pe rode mon pe kalkil sa larepons ki Minis pe donnen lo leksplikasyon maladi sa garson,  mon  pe rode si nou byen kot nou pe ale?

 

MR SPEAKER

Bon mersi Onorab.  Kestyon in provok en tel repons.  Kestyon ti pe demande ki Mario a laz 9an i fer dan en tel sant?  San –  Minis mon i pa’n – mon pa santi ki Minis in lir en rapor medikal lo sa pti garson.

Me in bezwen donnen ki kondisyon ki i ete pou fer ki rezon ki i dan sa sant.  Mon konpran mon konpran lapros direksyon zot pe ale me mon pa santi ki in li in fer piblik en rapor medikal.  Ok?  Yes Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker zis en point of order pou klarifikasyon.  Mon konpran kekfwa sa kestyon pe demande, be anvi ki nou pe koz en sant kot bann zanfan i annan problenm disiplin, e nou dan nou vizit konman COGA letan nou ti pe vizit sant anler laba, nou ti vwar en garson ki nou ganny dir par dimoun ki travay medikal poudir sa garson i annan en problenm disiplin, in ganny retire avek son paran.

Alor mon pe rode si li osi konman en zanfan ki nou’n dir son laz, san mansyonn son bann kondisyon ki i annan  eski li osi i kapab ganny mete ansanm avek lezot zanfan?

Akoz li pou li son ka in pli spesyal ki li in ganny mete dan en sant avek  bann dimoun ki annan bann problenm mantal?  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Pwen in ganny note.  Zot Komite COGA ava fer swivi, akoz Minis in dir ek nou poudir sa zanfan pe sorti sa weekend e apre sa i ava ganny mete dan en lot landrwa.  Bon.  Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon ti ava anvi konnen, akoz Minis in fer referans lo bann size ki ganny donnen laba dan sa Daycare Program.  Mon ti ava anvi konnen si i satisfe ki i annan ase fasilite e resours pou kapab accommodate pou sa bann size ki ganny fer par egzanp; Technology an Enterprises?

E dezyenmman mon ti a kontan konnen si ki son success rate, ki kantite zanfan ki nobou re antre, re engage dan lekol e ki kantite ki pa kapab re engage dan lekol e ki a rive avek bann ki pa re engage dan lekol?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.  Madanm Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Pou sa group zanfan Technology and Enterprise ki zot fer i la baz.  Nou pa pe rod gro, gro lekipman pou nou kapab montre zot fer keksoz.

Sa ki enportan se ki zot kapab angaz zot dan en progranm ase basic, ki zot ava kapab prodwi keksoz ki zot pran avek bokou valer ler zot in fer sa keksoz.  E sa ansenyan ki pe ansenny zot i en ansenyan ki konpran zanfan, ki annan sa bann problenm koumsa e i kapab travay avek zot avek basic resources.

So nou pa pe koz ban gro, gro lekipman ser ki nou bezwen enstale laba dan sa sant.  Ok.  Pou teknolozi lenformasyon of course i annan computer e sa i enn bann leson ki zot vreman kontan, zot vreman kontan fer IT.

Pou lezot size resours ki nou annan i parey dan lekol.  Ok?  I annan bann resours ki nou servi ki nou pran kot zot bann lekol ki nou anmennen pou zot kapab share, pou zot kapab servi e i annan lezot ki Minister Ledikasyon i met a zot dispozisyon.  

So pou success rate parey mon’n mansyonnen avan nou pa pe anvizaze change in behavior pa arive ozordi pou demen.  I annan bokou travay ki bezwen ganny fer e i annan bokou langazman dimoun, i annan bokou langazman personnel sa zanfan li menm ki i pe mete dan sa progranm.

Parey  Minis in dir taler i depan bokou lo zot pou montre sa lanvi sanze.  Nou, nou donn zot tou sipor ki nou kapab ki a lafen du jour nou a vwar en sanzman me pou nou kapab dir ou poudir sa progranm i 100% mon’n mansyonnen taler i 100% successful nou pa pe kapab dir sa.  Ok?

Nou nou anvi vwar en – a change of behaviour lo en range.  Ok.  Nou konnen kote nou ti pran li son baz e nou esey anmenn li from this point to that point.  Si nou kapab arive fer sa nou vreman satisfe, akoz pou nou i en gran keksoz ki nou’n vwar en sanzman in arive.

Si nou kapab osi anmenn li pli lwen all the better, me selman sa ki nou lobzektif parey nou dir se progresivman anmenn en sanzman konportman sa zanfan ki i kapab re entegre dan son lekol.

Akoz la letan nou ti pran li kot lekol la i pa ti dan laklas ok?  I ti pe parfwa sove, roam around the school.  I annan ki ti mank lekol bokou.  Menm paran pa konnen.  I sorti dan lakour bomaten i pa ariv kot lekol.  Dan son uniform fully dressed son sak me selman i pa raport kot lekol.

Lekol i krwar i malad, paran i krwar i kot lekol.  Ok?  I annan ki zot konportman zot menm dan lekol i pa akseptab ok?  Nou annan nou behavior policy dan lekol e zot in kas sa a plizyer repriz par zot konportman.

So a lafen di-zour si sa zanfan i kapab annan en sanzman lo sa bann laspe swivan ki mon’n mansyonnen si i kapab vin lekol 5zour dan en semenn avan ki i ti pe vin zis 2 zour edmi, si i kapab reste dan laklas menm pou trwa peryod dan en zournen nou kontan akoz nou pe anmenn li petet demen mwan prosen i ava reste pou en semenn antye so nou pa pe kapab dir ou poudir sa enn in vreman- i annan ki sanze i gradyel i annan diferan level of change.  I annan ki kapab sanz pli vit ki lezot.

I annan lezot ki rekalsitran ki nou konnen i annan bokou travay ki nou pe fer avek zot.  Se sa osi ki nou ti pran zot dan sa age range 13an/15an dan S2/S3 ki nou kapab kontinyen travay avek zot e anmenn zot pli devan.  

So savedir nou pou le moman nou satisfe avek nou’n dir progre ki laplipar sa bann zanfan pe fer.

Progre ki laplipar sa bann zanfan pe fer.  Nou konnen poudir i annan ki pa pou fer sa progre ki nou, nou pe anvizaze ki nou, nou ti a kontan zot fer me nou pe fer tou.

Nou bann staff i donn bokou parey Minis La fanmir in dir.  Ok?   Zot invest en kantite dan sa bann zanfan e bann dimoun ki pe travay avek sa ban zanfan se bann dimoun ki nou pa’n zis pran zot a azar.

Se bann dimoun ki nou’n vwar dan zot i annan, i annan sa kapabilite, i annan sa lanvi pou zot kapab ankadre sa bann zanfan ki nou konnen zot konportman i ase difisil.  I ase difisil pou Management Lekol kapab kontrole.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a zis aviz Minis osi tou pou sey fer son repons en pe bref.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.   Bonzour Minis ek ou delegasyon e tou dimoun a lekout.  Minis i annan rapor konmkwa drog ek lalkol pe antre lo sa sant.  E osi i annan rapor par Manm piblik konmkwa Sanmdi pase 4 zenn ti sove pou en aktivite Perseverans 1 e zot ti ganny anmase par lapolis e met dan kaso.

Eski sa bann keksoz ti pe ganny arive e par lefe ki ou menm ou Minis mon krwar Minis Larue in admet ki sa sant pa neseserman condusive pou sa bann manrmay avek bann problenm anti-sosyal, problenm konportman.

Kan eski sa sant Cap Ternay pou konmanse e konplete pou kapab accomodate bann zenn ki dan sa problenm?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Parey mon’n dir o konmansman sa sant i kot nou ete i pa telman condusive, parey in arive sa lensidan weekend ki’n arive ben nou pe fer en pti lanket ladan pou nou vwar ki mannyer sa in arive eksetera.

Me sant Cap Ternay nou sipoze lannen prosenn akoz tou bann keksoz in ganny fer, plan in fini ganny pe ganny finalize, i annan Bidze in ganny met an plas pou ziska 2020.  E nou, nou pe ekspekte ki sant i kapab konmanse sa lannen e si tou keksoz i al byen.

E byensir sa progranm ki nou pe fer la i vin parey en pilot program ki pou ed nou pou nou vwar nou bann weaknesses, nou bann pwen for pou nou kapab vreman train bann dimoun e osi met pare akoz ou pa zis annan en sant, kot ou met en gro building ater apre ou napa dimoun pou travay dan sa landrwa.

Alor i enportan ki sa de keksoz i mars ansanm, training rod dimoun kapab, pou kapab run sa sant; koumsa ler nou ouver parey ozordi, nou sant i cater pou bann garson, nou napa fiy.

Me nou annan osi bann fiy ki annan osi bann problenm konportman.  So sa sant li i pou cater pou bann garson en si  ki bann fiy tou.   So pli tar petet nou pou kapab vin zwenn avek bann Manm Lasanble pou kapab donn zot en pti pe plis detay lo sa sant li menm.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Bonzour Mr Speaker. Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou koleg Onorab.  Bonzour Minis avek ou tim e bonzour tou Manm piblik.

Mr Speaker dan repons ki le de Minis in donnen lo kestyon ki devan nou Lasanble mon pa’n santi, ki zot in fer resorti en pwen ki mwan mon konsider tre enportan e sa pwen i senp.

En zanfan i annan en konportman lekol, i manifester lekol nou tir li nou anvoy li dan en sant pou nou reabilit li. Apre 6mwan nou dir son letan ki reste dan sa sant, nou ekspekte ki son konportman in ganny modifye atraver bann swivi ki nou’n fer.

Me sa i lekol.  Sant.  Kestyon ki poze ki progranm ki annan?  E ki swivi si i annan en progranm ki le de Minister in met an aplikasyon pou kapab adres lanvironnman kot sa zanfan i sorti meaning kot son paran kot i reste, dan kominote.  Akoz mon krwar ki nou success i pou osi depan kalite progranm ki nou met an aplikasyon pou adres lanvironnman lorizin kot sa zanfan i sorti.

Dan en lot mo mon pe dir senpleman en lapros konpreansiv pou servi bann mo ki nou servi detanzantan en lapros holistic, pou nou kapab vreman adres  sa bann problenm konportman bann zanfan avek problenm.

Bon si mon kapab osi nou kapab ganny serten leksplikasyon lo la,nou kapab vreman satisfe ki sa progranm pou vreman annan en lefe e annan en rezon det ki nou pe met li an aplikasyon.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Si mon’n konpran byen ki Onorab Gill pe demande se ki progranm ki nou annan.  Sa ki nou’n dir li sa se sa progranm ki apel reabilitasyon kot nou pe travay avek tou bann partener, pou nou kapab parey in dir reabilit zanfan pou donn li en sans pou li kontinyen son ledikasyon e fini son lekol, ouswa antre dan lemonn travay ki i kapab kontribye dan devlopman son pei.

Minister Ledikasyon li menm li i annan son progranm pou edik bann zanfan depi laz Daycare ziska tersyer e sa i en progranm konpreansiv ki pe donn ledikasyon zanfan e ler i pe koz ledikasyon nou pe koz lo holistic development of the child.

Nou pe get pa zis son lakademi; nou pe get son kote sosyal, son kote psikolozik, son kote emosyonnel.  So nou pe get tousala.  E nou konnen osi ki lekol li i travay an partenarya avek paran.  Nou napa – kot lekol napa en progranm pou nou fer spesyalman paran.  Nou annan bann progranm spesifik ler nou vwar paran i annan zanfan difikilte i annan parenting skills ki nou donn bann zanfan sa lekol i ofer li a baz needs of the school needs of the parent and the student.

Sa bann zanfan ki nou pe koz lo la i sa bann zanfan ki nou’n vwar i annan en breakdown dan lakour.  Nou’n annan problenm kot lekol, e si nou gard zot parey zot ete dan lekol nou pe konpromi osi ledikasyon lezot zanfan.

So nou retir zot dan sa lanvironnman kot lekol, nou esey travay avek zot entansivman parey mon’n dir avek bann progranm vreman vize, vreman ki pou anmenn en serten rezilta e parey nou’n dir esey vwar si zot kapab ganny entegre dan zot lekol, pti a pti pou zot kontinyen parey mon’n dir benefisye avek Ledikasyon ki Minister Ledikasyon i ofer pou tou zanfan dan lekol.

Minister ledikasyon in toultan dir poudir i travay bokou an partenarya avek paran.  Ok?  Paran i annan en gran rol pou zwe e la nou pe vwar poudir nou pe – kot lo kote Minister Ledikasyon nou pe donn sipor paran e nou pe osi la Zanvye 2019, nou pou al met an plas sa ki nou apel en Social Contract ki pou vreman bind nou avek nou bann paran ; kot paran i ava konn egzakteman limit son responsabilite ki i annan anver son ban zanfan letan i dan sistenm edikasyonnel e osi an deor lekol.

E i annan osi responsabilite lezot partener son ansennyan e responsabilite sa zanfan li menm.  Parfwa nou vwar letan i annan breakdown lo nivo fanmir zanfan i soufer.  So nou anvi travay avek tou lede partner me si Onorab ou pe koz lo lekel sa progranm, paran nou napa en progranm tou le zour pou ki nou ofer paran.

Paran nou donn li sa sipor parfwa nou fer bann parenting sesyon ki donn li bann skills, akoz nou konnen poudir i annan paran ki li osi i ganny problenm pou li kapab elev son bann zanfan, swiv son ledikasyon, nou bezwen être fran.

Nou bezwen, nou konnen ki mannyer nou sosyete i ete ozordi e i annan paran ki bezwen sa. I annan paran ki napa li menm li pou li donnen. Ok?  I annan menm lekol ki sey annan parfwa ban pti rankont avek paran pou sey donn en pti pe sa ledikasyon sosyal, ki mannyer- emosyonnel ki mannyer nou kapab swiv sa bann zanfan, ed zot lo nivo lakour akoz kot lekol annan de ler zot vin demontre bann konportman vreman enkyetan.  Ok?  Ki anti- sosyal ki nou bezwen anmenn paran pou fer zot realize poudir zot zanfan i annan sa.

I annan  paran ki deny ki dir ou mwan dan lakour napa pli bon piti me selman nou ledikasyon i nou devwar pou fer konnen paran sa ki pe manifeste dan lekol, e ansanm  ki mannyer nou kapab donn li sa sipor.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour tou mon bann koleg.  Bonzour tou dimoun ki a lekout dan lakour.

Mr Speaker Minis in koz lo sa progranm pou bann garson mon anvi  demann Minis dan ler aktyel la ki pe arive avek ban fiy ki annan problenm disiplin oubyen petet problenm kelkonk parey bann garson?

E mon anvi zis demann Minis ki garanti ki i pe donn nou ki sa enn progranm pou marse ki i pa pou fail parey YRTC e lezot?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis.  Minis Larue.  Minis Larue petet ou kapab  briyevman tous en pti bout lo kestyon Onorab Simon Gill, lo en pti pe kwa ki ou Minister pe fer osi tou vizavi la fanmir, kominote apre ou a kapab reponn kestyon Onorab Roucou.  Go ahead Minis.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Wi lo kote lo kestyon Onorab i parey zot konnen, parey Minister Ledikasyon i konnen i annan bokou travay ki nou fer ansanm avek Ledikasyon; par egzanp i annan serten case ki’n ganny refer osi avek Sosyal akoz nou deal avek.

Me nou, nou travay plis avek bann paran, lakominote ok?  Nou kapab, nou bann Social Worker i travay avek ban paran ki nou santi par egzanp nou annan bann dimoun – bann manrmay ki dan progranm rezidansyel.  Pa neseserman zis zot.

Nou osi annan lezot fanmir ki annan serten lezot problenm avek la fanmir, zanfan eksetera kot nou, nou bezwen target nou travay plis avek sa ban dimoun e nou pe osi mazin annan parey ou pe dir pa en progranm sa- me met en keksoz an plas kot nou pli target nou bann fanmir, kot i annan sa bann problenm pou kapab dan lafanmir nou ede apre i kapab ed sa zanfan pou li kontinyen dan sosyete.

So i annan en travay, me nou annan osi bokou mankman lo kote Travayer Sosyal, ozordi ki nou bezwen rekrit ankor plis avek la kantite problenm sosyal ki nou annan nou bezwen bokou plis travayer konpetan pou kapab fer sa bann travay.

Me i annan keksoz ki nou fer aktyelman pou nou ed paran.  Nou fer parenting, nou fer counselling, nou fer en kantite me nou pe anvizaz fer en progranm kot nou pou pli target bann paran ki annan bann issues ki konsern pou ki bann zanfan demen i vin sa zanfan en pe pli responsab dan sosyete.  Mersi.

Lo kestyon Onorab, mon krwar Onorab i dir progranm pa marse oubyen in fail – is that…?  Mon pa’n konpran ou tro byen.  Si i pa marse?

 

(Mic Off)

 

MR SPEAKER

Ki progranm i annan pou bann fiy.

 

MINISTER MITCY LARUE

Anr ki progranm i annan pou bann fiy.  Bon pou le moman nou parey mon’n dir dan Progranm Rezidansyel i senpleman pou garson, akoz nou napa.  Nou ti kapab pran bann fiy nou napa lespas.

Nou pa le met bann fiy ansanm avek bann garson sa laz sirtou.  Me dan Cap Ternay pou annan pou fiy ensi ki pou garson.  Ki arive ek bann fiy ozordi petet mon a les Minis Ledikasyon reponn si i annan bann fiy ki annan problenm disiplin dan lekol.  Ok mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, Minis avan mon pas laparol avek Minis Simeon, i annan zis sa pti bout ki in demande si sa progranm pa pou vin parey pou YRTC?  Eski i annan en garanti ki le de Minis ler i pe swiv sa progranm ki i pa vin parey YRTC?  Minis Larue.

 

MINISTER MITCY LARUE

Wi Mr Speaker.  Wi nou, nou pou fer sir, parey mon’n dir nou pou fer sir ki sa progranm otan ki posib i marse.  Nou evalye.

Parey nou dir i annan sa Steering Committee from Minister Ledikasyon avek nou menm ki nou zwenn kot nou evalye the whole program pou nou gete e se la ki ler ou fer en evalyasyon ki ou vwar bann febles e ou bezwen rod bann  solisyon pou sa bann febles.

Akoz ler nou’n fer sa la nou pou kapab ler nou move Cap Ternay nou pou’n konnen vreman ti annan bann issues e nou’n adrese ki laba petet nou pa ganny menm kalite problenm ki nou pe gannyen ozordi.  Ok?  Mersi

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Zis pou azoute ki sa Progranm Alternative Education ki Minister Ledikasyon i pe ofer parey mon’n dir i pe ofer li depi 2015 e nou pe kontinyen.  Nou napa lentansyon arete vi ki nou vwar i annan zanfan ki an difikilte ki bezwen sipor, ki bezwen sa lasistans.

So progranm nou pa pe arete nou pe kontinyen e se sa rezon ki pou sa lannen la nou’n konmans anploy bann dimoun a plen tan.  Avan nou ti depan bokou lo part timers e sa la nou’n – apre ki nou ti fer evalyasyon nou’n vwar poudir nou bezwen annan staff ki la permanan ki kapab annan sa swivi, sa kontinite dan progranm.

Akoz ki nou napa fiy dan progranm, fiy osi i annan son problenm konportman serten fiy son problenm konportman lo nivo lekol me souvandfwa nou vwar ki bann garson ki manifeste sa pli ouvertman  e i annan plis defi lo nivo garson.

Par kont dan progranm 2015 avek 20116 ki Minister Ledikasyon ti ofer kot Lakademi Ladefans Pointe Larue nou ti annan 9 fiy lo progranm.

Me sa osi a sa letan avek staff ki nou ti annan  nou ti vwar poudir i ti vreman difisil pou nou kapab kontrol both fiy avek garson.  So si fasilite, fasilite ki nou pou annan dan lavenir Cap Ternay, ki pou custom build laba nou pou kapab pran garson avek fiy akoz fasilite pou pli gran.  Nou pou annan plis staff ki pou travay dan sa bann progranm.

So nou ava kapab enkli bann fiy osi ki annan bann konportman difisil, me pou le moman parey mon’n dir nou vwar ki sa bann garson ki’n ganny selekte la se zot konportman i en pti pe pli ekstrenm ki bann fiy dan zot bann lekol.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker mon ti a kontan – Minis in dir ek nou i annan 2 Progranm, enn Rezidansyel kot i annan 9 zanfan e  en Progranm Zournalye kot i annan  21 zanfan.  Mon ti a kontan demann Minis eski sa 2 group zanfan zot pe swiv menm progranm oubyen zot annan progranm diferan?  E ki diferans i annan ant sa 2 progranm?  Sa ki Rezidansyel ki reste laba avek sa ki pe vin toulezour 5 zour par semenn?

E pou lo kote nou’n koz lo sekirite i annan 2 kestyon  an relasyon avek drog ek lalkol ki pe rantre dan sa sant la e mon pa’n tann Minis adres sa size ditou, i pa’n reponn lo la ditou.  Mon pa konnen si i pe evite.

Mon ti a kontan demann Minis dir nou klerman ki sistenm verifikasyon i annan  an plas laba pou asire ki sibstans pa pe rantre?

Parski ou annan ou en group zanfan ki pe reste laba, ou annan ou en group ki pe antre tou le zour, 5 zour par semenn, i annan en sistenm verifikasyon en body search en keksoz koumsa pou asire ki zanfan  ki pe vini toulezour  pa pe anmenn sa bann sibstans pou sa bann zanfan ki laba rezidansyel ki reste laba pa pe ganny akse avek an deor?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon oubyen Minis Larue ou le pran sa bout avan.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker kot i konsern progranm i diferan, akoz Rezidansyel zot parey taler mon’n donn en pti pe bann progranm ki zot swiv baz en pti pe plis lo en pti pe tou.

I annan lakademik, i annan lezot rekreasyonnel ek lezot.  Akoz zot pe reste la zot, landrwa i landrwa rezidansyel.  I annan lezot progranm pou travay avek en pti pe zot mantalite, latitid, eksetera.  Tandis ki pou day program sa Minis a kapab eksplike i plis mon krwar akademik o nivo akademik, apre mon krwar i annan zot follow-up pou zot kapab retourn dan zot lekol.

Me nou i en sistenm kot i annan sa 6mwan kot zot bezwen la, kot zot bezwen sey sanz sa zanfan dan tou son laspe konman en imen.  Sanz li sey regarde ki mannyer nou kapab sanze li, popu entegre li petet dan lemonn travay, oubyen retourn kot lakour, oubyen retourn menm dan ledikasyon.  Ok?  Sa i en pti pe sa diferans.

Kot i konsern sistenm verifikasyon, i annan serten verifikasyon ki ganny fer akoz  bann zanfan i ganny  -ler bann zanfan sirtou Daycare ler i vini zot ganny search pou gete si napa nanryen.  E nou osi nou bann zanfan ler i sorti i al an deor zot osi zot ganny search pou regarde ki napa sa bann keksoz ki antre avek zot.  Ok?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi minis.  Mon a donn laparol parol Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Yes mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon kestyon i annan pou fer avek bann zanfan. Konmela nou konnen poudir bokou bann zanfan dan lekol depi primer, zot pe servi bann langaz ‘lari,’ Minis in kapab dir sa.

E bokou sa bann zanfan zot konmans demontre manifeste sa bann problenm disiplin depi dan primer and then zot mont avek dan segonder.  Finalman zot end up dan sant.

Ki Minister Ledikasyon pou fer pou adres sa ban konportman depi zanfan i ankor ti pti dan primer, pou evite zot anmenn sa dan segonder and then zot end up dan sant?

E mon dernyen pti kestyon Minis ou’n dir poudir  sel letan ki manrmay i sorti se letan zot annan bann randevou dokter e nou tou nou konnen poudir, ou’n dir poudir sa bann zanfan ki laba i ant laz 13an a 15an e tou dimoun i konnen ant laz 13an a 15an pou al kot dokter u bezwen al ek ou paran.  Eski paran i vin sers sa bann zanfan laba ouswa zis zot vini ek papye zot dir nou zot pe al kot dokter?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Nou konnen ki bann zanfan i miner e pou kapab pou zot ale, zot paran i vin sers zot.  Me avan zot ale zot bezwen sinyen konmkwa zot pe ale avek zot paran.  Nou sinyen e ler zot retournen zot sign in si zot pa’n ganny konze dokter zot sign in ki zot pe antre.  Mon’n aprann osi la ki i annan en sistenm osi kot paran i ganny demande pou bann ki vreman annan problenm difisil, bann paran i ganny demande pou call bomaten tyeke si in arive.  E zot fer sa zot akoz paran i anvi zot zanfan zot zanfan i avail themselves of sa progranm.

So paran i call demande Mis in arive kot lakademi?  E nou dir li in arive.  Ok, so i annan sa sistenm kontrol.  Kot i konsern behavior parey ou konnen Minister Ledikasyon i annan son Pastoral Care System dan lekol.  I annan son Whole School Behavior Management kot zanfan i annan serten kontrol, serten sanksyon ki ganny donnen si i dezobeir lareg lekol eksetera, me i osi annan sa sipor ki nou donnen.  Nou pa zis sanksyonnen i annan osi sipor ki nou donnen atraver nou school counsellors, nou annan lezot teachers lo nivo lekol, Deputy Head Pastoral, par egzanp ki annan sa sipor pou  nou fer tou pou nou esey sanz konportman.

Me parey mon’n dir taler Minister Ledikasyon pa kapab fer tou keksoz li tousel, nou bezwen, nou bezwen langazman, nou bezwen sipor paran akoz ler sa piti i vin lekol i sorti dan lakour, ler i sorti lekol i antre dan lakour e pou bann zanfan nou bezwen annan en konsistans si nou anvi sanz behavior there must be consistency.

Nou tou nou bezwen koz menm parol. Behavior ki pa ganny aksepte kot lekol nou pa pe ekspekte li ganny aksepte kot lakour.  Me parey ou konnen nou annan defi.  Nou annan defi lo sa nivo ok?

Parfwa sa ki nou, nou pe promouvwar dan lekol nou pa vwar i ganny siporte i ganny strengthen lo nivo lakour.  Ler nou koze si nou pe regarde la nou pe koz bann zanfan ki annan problenm vreman difisil.  Nou pe koz 2, 3, 4 zanfan par lekol.  Ok?

I annan bokou zanfan dan nou lekol ki annan bann konportman egzanpler.  I annan  bokou zanfan ki sey bokou pou li abide by code disiplin dan lekol.  I annan bokou zanfan ki paran i donn bokou sipor pou asire ki zot zanfan lo nivo lekol pa pe donn problenm, konportman i bon, paran i vin lekol pou vin regarde.

Nou annan Open Days kot lekol kot nou kapab diskit problenm zanfan.  So letan nou pe gete, sa group zanfan i en pti group konpare avek nou whole school cohort ki nou annan dan lekol segonder.  Nou annan 21 ki nou’n bezwen pran zot, fer zot swiv en progranm spesyal pou nou asire ki zot devlop sa bann  valer, ki zot amelyor zot konportman.

E letan zot pe swiv sa progranm laba, nou pe osi kontinyelman donn zot, zot lakademi pou zot pa perdi.  Ok?  Nou pa pe al laba zis pou al get lo behavior nou osi annan sa lakademi, pou zot kapab ede re entegre zot dan zot lekol, pou zot pa perdi.

Me parey mon dir lamazorite bann zanfan dan nou bann lekol primer ek segonder i annan bann konportman ki nou kapab apel nou satisfe avek fason zot konportman.  E nou satisfe nou pli satisfe avek sa bann osi ki parey nou dir zot bann zanfan model kot i konsern konportman zanfan.

Akoz lo nivo segonder nou annan menm bann peer educators, bann zanfan ki annan sa konportman ki travay avek lezot son bann zanmi kot lekol pou kapab fer zot osi arive lo en serten nivo mon kapab dir mon kapab remersye nou bann zanfan ki pe demontre vreman bon konportman, bon latitid anver zot letid, ki’n tann sa mesaz ki nou’n anvoye poudir zot letid i vreman en portan akoz se sa zot lavenir demen.

Nou remersye bann paran osi ki pe donn tou sa sipor ki montre nou zot langazman akoz zot osi zot anvi zot zanfan progrese.  E menm bann paran ki zot zanfan i dan sa progranm paran in konpran nou, paran osi pe montre sa lanvi pou son piti sanze petet li i pa pe kapab fer li menm.

I vwar nou pe donn li sa sipor e i apresye ok.  I annan ki pe rode, Mis be li i pou zwenn progranm term prosenn li mon vwar li kot lekol ou a krwar i en pti pe distracted – i en pti pe divolter, zot pou pran li lo sa progranm?

Me nou annan kriter parey nou’n dir.  Ok?  Annandler pa tou zanfan ki meet sa kriter pou zot antre.  Ok? I kapab kontinyen dan lekol avek sipor bann personnel lekol.  So nou remersye vreman tou bann dimoun ki ozordi dan nou bann lekol pe fer en diferans, e tou nou bann zanfan ki montre sa bon konportman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon a pran dernyen kestyon avek Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker nou’n ekout en kantite keksoz bomaten me i annan mon krwar i ankor annan mil kestyon ki nou Lasanble ti a kontan- problenm i konmans dan lekol primer.  Kwa ki pe arive dan lekol primer?  Eski i annan okenn progranm pou lekol primer?

Sa bann dimoun ki pe travay eski zot in fer okenn course lo special education needs, parski sa i spesifik sa i pa zis lo en psikolog ou en – ou annan en Masters ensidswit, me i en progranm spesifik.

Bann saler ki pe ganny ofer, nou’n tann 36mil eski se sanmenm saler normal ki bann lezot osi tou ki, bann lezot Seselwa ki anvi apply zot pou gannyen?

Mr Speaker Residential Program a lannen kot ordinerman zot annan en Residential Program an Out kot zot pran 40 zanfan e kot bann etidyan Praslin ek La Digue osi tou i kapab benefisye.  Eski i pou annan?

E finalman Mr Speaker  mon bezwen dir ki ou konnen nou koz lo sa enteraksyon avek piblik, malerezman i annan sa kestyon ki in reponn an relasyon avek Wellness Centre mon’n ganny en nurse ki travay laba in dir sorry sa ki Minis in dir pa vre, e napa okenn progranm ki pe ganny fer.  Prezidan ti promet ki sa zanfan ti pou ganny anvoy Maurice, me nanryen in arive ziska aprezan e ki sa ki in ganny dir – alor mon demande si letan nou 2 Minis pou sorti isi eski vreman zot pou satisfe ki poudir tou sa ki zot in dir avek nou i solid e i konkret e ki i pe al dan bon direksyon, oubyen zot pou dir gran mersi 11er pe sonnen.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Mon ava pas la parol avek Minis Larue avan apre Minis Simeon.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mon a reponn kestyon Onorab dernyen kestyon.  Be mon krwar pa ners ki diagnose en pasyan, se dokter ki diagnose.  Akoz nou nou’n ganny lenformasyon avek dokter.  Ok?

Me selman nou, nou konnen nou pe fer en keksoz avek sa zanfan parey nou pe dir.  In annan parey nou’n dir in al laba, be in annan Prezidan vre ti pe rod fason popu anmenn li Maurice me nou’n fer en serten travay me pa’n abouti, alors se sa ki prezan nou bezwen fer en lot travay.

Me selman in annan lanvi in la, lanvi i annan pou fer e la vwala parey mon’n dir taler progranm sa garson pou al ganny met lo la, e i pou retourn kot lafanmir, apre i pou ganny met lo Progranm Daycare kot nou a kapab kontinyen avek li.  E i pou kontiny son tretman, akoz sa tretman ki pe ed li lo nivo medikal osi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis Larue.  Minis Simeon.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Mersi Mr Speaker.  Ler nou pe koz lo Whole School Behavior Management Policy i aplikab pou primer avek lekol segonder.

Onorab in dir poudir i annan problenm ki konmans dan lekol primer, wi mon’n dir taler defi ki nou annan.  I annan problenm ki konmans dan lakour, i kontinyen lo kote primer me lo nivo Minister Ledikasyon nou annan nou en manda, pou nou travay avek sa bann zanfan pou nou anmenn en konportman en sanzman dan zot konportman.

Lo nivo primer nou annan nou bann Special Needs Coordinator – ok?  Zot in ganny training e zot pe travay ek sa bann zanfan ki annan konportman.  E souvandfwa zanfan ki annan konportman anti-sosyal zot osi annan problenm laprantisaz.  So sa Special Needs Coordinator i travay lo sa 2 laspe.  Nou annan nou’n mansyonn counsellor ok?

Nou annan nou bann counsellors dan lekol ki zot osi zot ede travay avek sa bann zanfan, travay avek Social Worker, travay avek paran pou nou kapab donn sipor bann zanfan.

Letan Onorab in mansyonn saler mon krwar byen ki Minis Larue taler in mansyonn saler en Konsiltan pou nou bann dimoun ki pe travay lo progranm parey mon’n dir zot travay a plen tan so zot saler i ganny defini par the Schemes of Service ki an plas.

Si i en teacher i tonm anba Teacher’s Scheme of Service.  Si i en Psychologist nou annan Scheme of Service pou sa bann support specialist cadre ki i tonm ladan e zot, zot saler i depan lo zot kalifikasyon dapre Scheme of Service ki an plas.  Ok?

Pou bann Special Needs Coordinator zot annan bann pti refresher courses diran lannen e la pou le moman i annan en progranm ki … SITE kot i train bann teacher, Seychelles Institute of Teacher Education ki nou pe travay konzwentman avek en liniversite Maurice pou devlopman profesyonnel nou bann SENCO.  

Akoz nou’n vwar poudir i demann en kour en pe pli assidue en pe pli long dire pou donn zot sa bagaz.  Parey nou konnen konportman nou bann zanfan i montre ki i on the rise, konportman endezirab, so nou vwar ki i neseser pou zot ganny en bagaz en pe pli, letid en pe pli avanse lo sa bann konportman pou zot kapab donn nou bann zanfan sa sipor. E sa ki nou pe antreprann la, avek liniversite Maurice se en kour ki pou anmenn lo nivo Degre.

Bann SENCO ki nou annan dan nou sistenm konmela, i swa i annan en Diploma ouswa en Advanced Diploma.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Bon mon ti a kontan lo …

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Residential program, silvouple mon’n demande si sa residential program pou fer sa lannen an Out?

 

MR SPEAKER

Ok.  Minis.

 

MINISTER JEANNE SIMEON

Eskize Onorab tou le lannen an Out nou annan nou sa ki nou appel en Youth Integration Support Program.  Nou fer li dan vakans Out e i  dir de semenn e sa i en Progranm Rezidansyel.  Ok?  Ki nou fer pou nou bann zanfan e ler nou fer li nou  fer li pou tou, pou tou lekol segonder, Praslin La Digue osi.  E nou ti fer li in the past kot avek lasistans bann staff Lakademi bann osi nou bann fasilitater e bann ki pe swiv ki lo sa progranm la konmela la sa Day Program zot pou osi ganny entegre dan sa progranm dan vakans pou donn sipor zanfan.

So Minister Ledikasyon la i an kour preparasyon pou sa progranm ki pu arive dan vakans Out.  Mersi.  Wi i pou annan.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis.  Mon ti a kontan osi lo en not final pou fer en lapel avek de komite Lasanble Nasyonal.  Sa se COGA avek Komite Madanm.  Pou organiz vizit kot Lakademi i tou pre avek nou kot nou kapab fer en pti pe swivi lo zot menm sa group zanfan ki laba.  Pli boner sa lannen ti annan en lansman  en progranm Ofisyel kot mon ti asiste.  Mon ti ganny sans koz ek sa bann zanfan e plizyer paran.

Ti pou enteresan ki le de komite osi tou i pran sa onboard e i fer en swivi.  Bon avek sa mon ava dir mersi Minis Larue, Minis Simeon avek zot lekip e nou ava pran en break nou ava retournen 11.30.

 

(BREAK)

MR SPEAKER

Bon, nou ava kontinyen nou travay.  Zis mon ava regarde si nou annan quorum.  Yes, nou annan – zis 17.  Mon ti a kontan dir bonzour e welcome Vis-Prezidan parmi nou.  E Vis-Prezidan i akonpannyen par Mr Berard Dupres, CEO SBC, Mrs Marie-Agnes Brioche, ki Head of Human Resources and Administration kot SBC e Ms Shelda Commettant, Special Advisor Information dan Lofis Vis-Prezidan.

Mon a pas laparol avek Onorab Ghislain, ki mon’n ganny enformen par Leader Zafer Gouvernman.  Dan labsans loter kestyon, Onorab Ernesta, ki mon lofis i okouran i lo Medical Leave, se Onorab Chantal Ghislain ki pou poz kestyon.  Onorab laparol i pour ou.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, kestyon ki Onorab Paul Ernesta, Manm Elekte pour Takamaka ti anvi demann Minis Meriton, ki responsab osi – ki annan pou fer avek Kominikasyon, Lenformasyon kot SBC i tonm dan son Seksyon.  Kestyon i lir koumsa:-

An vi bokou konsern lo la kantite travayer ki’n resign kot SBC tou resaman – No. 1 – eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble si in annan okenn lenvestigasyon pou etablir lakoz sa kantite staf ki’n arete travay? 

No. 2 – eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble konbyen travayer ki’n resign? 

No. 3 – eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble dan ki seksyon e ki bann kategori travay kot plis travayer in kite?

E No. 4 – ki lenpak sa bann resignation pou annan lo sa Lorganizasyon?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm Onorab.  Mr Speaker, annou koz lo ki kantite travayer ki’n demisyon premye.  I annan 18 travayer SBC ki’n demisyonen depi Zanvye ziska Zilyet 2018.  Lakantite travayer a plen tan kot SBC i 221.  Sa 18 ki’n demisyonen i reprezant 8poursan staff.  Sa sif i pa lwen avek kantite demisyon ki ganny resevwar an 2017, ki ti 22.

Mon a pas en pe lo statistik bann demisyon depi 2012.  An lannen 2012, ti annan 23 travayer ki ti demisyonen.

2013 ti annan 12.

2014 ti annan 14.

2015 ti annan 18.

2016 ti annan 7.

2017 ti annan 22.

Avek la Ziska Zilyet 2018, i annan 18.

Ki Seksyon ki’n perdi plis travayer:

Mr Speaker, avek depar ziska, avek depar 4 ziska konmela, Seksyon Loperasyon i seksyon kot plis travayer in kite.  Mon a pas lo bann Seksyon kot bann travayer in kite.

Kot Archiving avek Documentation – 1.

Kot Finans – 1.

Kot News Current Affairs ek Sports – 2.

Kot Marketing avek Corporate Affairs – 2.

Kot Progranm Radyo – 1.

Kot Progranm Televizyon – 2.

Kot Acquisitions, Scheduling avek Transmission – 1.

Kot Engineering avek Teknolozi – 2,

Kot Loperasyon – 4.

Avek kot Content Development – 2.

Lanket:

Mr Speaker, SBC i fer exit interviews avek tou staf ki kite.  Rezon ki ganny donnen dan laplipar di-tan i varye.  An mazorite, dimoun i dir ki zot pe al rod en pli bon lapey.  Zot pe rod pli bon benefis e zot pe rod plis loportinite dan travay.  Oubyen zot pa ganny ase rekonnet pour travay e dan travay ki zot pe fer.  Apard bann exit interviews, omwen en zofisye senior lo Management i rankontre staff konsernen.  Swa ki’n soumet son let demisyon, oubyen ki’n les konpran ki i pe mazinen demisyonen.

SBC i pran konsiderasyon tou komanter, sizesyon, ou menm konplent ki staf i kapab fer.  Sa i aplik dan nenport ki sityasyon – bann ki pe kite, bann ki’n dir sot annan lentansyon kite, oubyen bann ki napa okenn lentansyon kite, me ki la, ki pe travay satisfe avek zot sityasyon.

Kot i apropriye, Management i fer tou sa ki kapab pour regle bann size konsern, oubyen fer amelyorasyon.  Management SBC i annan konfyans ki son lapros konsernan bann kestyon staff i enn ki bon e ki napa nanryen pour kasyet.

 

Lenpak sa bann demisyon lo SBC:

Demisyon i toultan afekte en Lorganizasyon dan en fason oubyen en lot.  Demisyon i pa neseserman en keksoz ki en Lorganizasyon, oubyen dan nou ka partikilye, SBC, ti swete.  Me i form parti sanzman ki pe annan dan nenport ki Lorganizasyon.

I enportan ki anplwayer i pran mezir neseser, pour li meet dan en fason efikas okenn lenpak negativ ki depar staff i kapab koze.

Management SBC, nou’n diskite e zot in enform mwan ki se sa ki zot egzakteman pe fer la.  Zot pe ranpli bann vacancy ek bann nouvo staff pour minimiz okenn lenpak negativ ki sa depar i kapab annan lo servis ki SBC i donnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Minis in dir poudir i annan 18 staf ki’n kite an se moman.  Eski Minis i pe dir, i zis pour a lannen sa – depi Zanvye ziska Zilyet?

Akoz sa ki mon’n aprann, depi nouvo Management SBC, i annan 23 staff ki’n kite.  And i annan ankor ki lo semen depar.  Si Minis i kapab konfirm sa.

And osi, ou’n nonm osi dan kestyon lo bann kategori travayer ki’n kite, i dan Loperasyon, ki bann Seksyon Teknik.  And nou konnen poudir SBC an se moman i dan son staz pour li al DTT, which is Digital Terrestrial Television, and lakle pou fer marse sa nouvo fason fer, fason transmisyon SBC, se son rezon, son kote Teknik e osi lo Marketing.

Lefe ki annan bann travayer bokou ki’n kite dan kote Teknik, e nou’n osi nou’n remarke poudir tou dernyerman i annan bann deteryorasyon ki’n arive dan bann live broadcast.

Par egzanp, Sanpyonna Atletik lately, kot bann zimaz ki pe pase i pa a loter, bann – lo kote teknik vreman.  And, eski sa i annan pou fer osi avek bann dimoun ki’n kite dan rezyon Teknik?

Mr Speaker, nou osi nou’n vwar poudir SBC i pe bouz lo DTT and toutafe avek seksyon Teknik ki mon’n dir poudir i lakle dan DTT – eski i kapab, Minis i kapab konfirmen poudir an se moman, depi ler SBC in bouz lo DTT, eski tou son progranm i DTT ouswa zis Nouvel?

Akoz ou kapab vwar dan kalite zimaz ki ganny pase, ki ganny transmet.  And Mr Speaker, i osi annan pour plizyer semenn, detrwa zour, ki annan bann lasenn televizyon, parey CGTN Français osi…

 

MR SPEAKER

Non!  Non.  Onorab!  Onorab!

 

HON CHANTAL GHISLAIN

osi, i annan pou fer avek teknik, an se ki konsern bann teknisyen ki’n ale sa.

 

MR SPEAKER

Non!  Kestyon i lo travayer ki’n ale, ki’n demisyonen. ..

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Wi.  Me selman …

 

MR SPEAKER

….annou pa al lo progranm.  Annou pa al lo kalite progranm ki SBC pe transmet …

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Ok.

 

MR SPEAKER

… or si tou progranm i lo DTT and all that, ok?  Annou al direkteman lo kestyon …

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Wi, be lefe …

 

MR SPEAKER

…si non, nou pou bite avek letan, ok?  Annou al spesifikman lo kestyon.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mr Speaker, lefe ki se ki nou pe koz lo en Seksyon Teknik kot bokou travayer in ale and nou pe vwar sa deteryorasyon ki annan pou fer avek teknik.  Eski – mon kestyon i lo sa bann lasenn televizyon ki pa pase la an se moman.  Eski i annan pou fer avek lefe ki i annan travayer ki’n ale, ki lefe ki nou pa gannyen sa bann transmisyon, sa bann channel ki annan pou fer avek satelit?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok.  Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO pe donn mwan tou lenformasyon la.  E i dir mwan poudir lefe ki bann channels pa pe montre, napa okenn lyen direk avek depar bann staff ki’n ale.  Non, pa tou progranm ki’n switch lo DTTSBC pe travay pou kapab adrese, e pou kapab adres sa size.

E depi Zanvye ziska Zilyet, i annan 18 manm staff ki’n ale.  Mon napa okenn lenformasyon ki montre ki plis staf ki pe ale – ou’n dir 23.  Be selman lenformasyon ki annan, se 18 ki’n ale la, Mr Speaker.

Wi, Seksyon Teknik i enportan pou fer sir ki DTT i pran plas, i arive.  E Management SBC, konfirmen par CEO, i afirmen ki tou pe ganny fer pou asire ki DTT pran plas e i donn sa servis ki SBC ti promet parey ler nou ti fer lansman pli boner mwan pase.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Mon pou donn ou ankor en sans …

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Non pou sa – an se ki konsern repons …

 

MR SPEAKER

En moman!  En moman!  Onorab …

 

(Interruption)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mwan osi mon en Manm.  Mon pe demann kestyon Paul.  Mwan osi mon annan pour mwan osi.

 

MR SPEAKER

Mwan ki pe chair.  Mwan ki pran desizyon.  Mon pe adres ou Onorab Ghislain.  Mon pa pou donn ou la.  A lafen, koman Loter kestyon, mon ava donn ou sans, ou ava poz ankor 2 kestyon.  Ok?

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Thank you Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Aglaé.

 

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, CEO ek ou delegasyon.  Minis, baze lo ou larepons ki’n ganny donnen, mon ti a kontan demann ou – eski in annan gran sanzman dan Scheme of Service sa lakonpannyen swivan bann nouvo Management?  Tel ki dan zot bann allowances, zot saler ouswa bann lezot dues?

E dezyenmman, mon ti a kontan zis demande – konbyen travayer dan sa 23 ki’n kite, ki bann long service worker?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Aglaé.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, napa sanzman ki’n arive dan Scheme of Service.  Kot i konsern bann ki’n ale, pa 23 Onorab – lenformasyon ki mwan mon annan se 18.  Nou pe get en pti kou lekel bann anplwaye ki’n – 5 anplwaye ki’n travay la pour en bon pe letan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Valmont.

 

HON JUDE VALMONT

Mersi Mr Speaker e bonzour.  Bonzour Vis-Prezidan e delegasyon, tou koleg Onorab e tou piblik ki pe swiv nou.

Minis mon ti a kontan konnen si pandan sa letan ki’n annan nouvo Management, konbyen staff meeting ki’n ganny fer?  E ki 3 size pertinan ki’n ganny met devan?  3 size pli enportan – eski sa ziska prezan ki nivo ki’n ganny adrese?  Mon ti a kontan osi konnen si bann ki’n ale, sa 18 e lezot avan, si zot ti lo Kontra?  Si zot in pey peye zot konpansasyon?  E si eski i vre ki bann ki ti lo Kontra ki aktyelman pe travay, pe ganny demande pou sorti lo Kontra?  E si wi – akoz?

E mon dernyen kestyon se, ler nouvo Board SBC ti ganny apwente, ti annan provizyon ki en travayer i ganny mete lo sa Board pour reprezant zentere travayer.

Me sa ki mon’n aprann, pa 6 mwan dayer la, sa dimoun in ganny sanze.  E alor mon ti a kontan – o nivo Management.  Alor mon ti a kontan konnen si i annan en lot dimoun ki’n ganny mete lo Board pour get zentere travayer?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in fer mwan konpran ki tou le mwan, meeting – tou le 2 mwan meeting staff i ganny fer.  E bann size pertinan – ou’n demann 3 Onorab, se Lapey, se Lekipman pour kapab donn en meyer servis epi se Training.

Kot i konsern Kontra – bann dimoun ki’n arete, total se, konpansasyon ki’n ganny peye se R868mil.

Ou’n dir ki anplwaye lo Bord – mon krwar i sel Lalwa dan pei kot en Board, i annan en provizyon kot en manm staff i ganny elekte pour reprezant staff lo Board.  E sa nou ti fer ler nou ti vin isi pli boner sa lannen – sa lannen, wi e sa in pase.  E CEO in dir mwan poudir pou annan eleksyon pour ki permet en lot staff in vin lo Board pour reprezant zentere travayer.

Kot i konsern Kontra PSE – okenn keksoz ki SBC pe fer, e i pe fer li annakor avek Lalwa Lanplwa e osi avek gidans legal.  E toutfwa si i annan keksoz ki okenn travayer i santi i pe ganny afekte, i annan tou bann avenues pour li kapab ganny re-drese.  Be toutfwa nou devret servi bann mekanizm entern ki annan pour kapab adres bann size.  A lafen lazournen ki en desizyon ki akseptab pour tou le 2, ki annakor avek Lalwa, i kapab ganny trouve.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Henrie.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, mon pou annan 2 pti kestyon.  Be solman pa sa Mr Speaker, mon krwar Onorab Valmont avan mwan ti pe demande kestyon reprezantan travayer lo Board.  Ki yer Komite medya anfet ti zwenn avek Management SBC e sa dimoun ki ti ganny elekte i ankor la e i ti dan meeting avek nou yer.

 

MR SPEAKER

Ou pe poz sa koman en kestyon ou?

 

HON GERVAIS HENRIE

Non.  Mon kestyon prezan i se ki, mon anvi Vis-Prezidan i konfirmen si dan sa 18 travayer ki’n ale – eski i annan 1 ki’n ganny pouse parmi sa 18?  Eski i annan ki’n ganny pouse?  Premye.

Dezyenmman, eski Vis-Prezidan i kapab konfirm avek sa Lasanble, dan son leksperyans koman en Manager, en dimoun ki’n Minis, ki’n ansarz bann Minister, ki annan leksperyans Relasyon Endistriyel – eski i kapab konfirm ek nou, ki i en prosesis natirel dan en lendistri osi dinamik parey medya, ki dimoun in bouze, zot ale, zot vini – it’s a natural process, eski i kapab konfirm ek sa Lasanble si sa i le ka?  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon pa’n nonm non ganny pouse ditou.  So, tou bann dimoun in soumet demisyon – premyerman.

Dezyenmman, wi mon annan en background travayer.  Mon ti komans travay dan Linyon Travayer.  E lobzektif annan bon relasyon ant travayer avek Management se asire ki i annan sa Lorganizasyon i donn bon output.  Byensir sak Lorganizasyon i pas atraver bann diferan staz dan devlopman dan son parkour.

E sa ki enportan se ki, bann travayer i ganny gete koman bann zouti, koman bann asset – pardon.  Koman bann asset pli enportan, koman bann resours pli enportan.  E ki le meyer i kapab ganny fer pour asire ki zot ganny valorize – zot servis i ganny apresye, e ki zot ganny peye dapre, byensir dapre kapasite ki sa lendistri, dapre bann norm ki’n ganny etabli, e dapre zot sertifika, dapre Scheme of Service.

E mon krwar dapre larepons inisyal ki mon’n donnen, SBC pe fer sa travay pou gete pour kapab minimiz bann lenpak ki bann dimoun ki’n ale pou fer sir ki servis SBC pa tonbe.

So, i en travay ki pe ganny fer, pa zis SBC, be dan tou bann Lorganizasyon travay, pou fer sir ki nou mentenir bon relasyon endistriyel.  E pou fer sir ki sa Lorganizasyon i reste aflot.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Noline Sophola.

 

HON NOLINE SOPHOLA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, in en tradisyon pou pran dan sa 7an ki SBC i anvoy en lekip pour transmet bann aktivite 15 Out live lo La Digue.  Eski Minis i kapab eksplik nou akoz sa lannen SBC in deside pou pa onor sa tradisyon?  Si i mank travayer i en fakter.

E eski Minis i kapab asir nou ki si sa aktivite i kapab ganny enkli lo kalandriye SBC tou-le-z-an?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, La Digue parey Praslin, parey Mahé i form parti nou teritwar.  E rol SBC se pour enformen, edike, avek mwan, mon dir egeye, zot dir mwan – ki mo ou’n dir mwan an Kreol?  Diverti.  E La Digue i enn nou bizou.  E bann levennman ki plan plas La Digue ki annan lenportans Nasyonal, byensir SBC li koman the main broadcaster ki ganny finanse par larzan piblik, larzan dimoun ki pey taks, i pa kapab inyor sa lenportans.

E CEO in garanti mwan, i pou anvoye en lekip, en pli pti lekip pou kapab fer sir ki sa ki pase i ganny reflekte lo lasenn Nasyonal, lo lasenn televizyon avek radyo.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Phillip Arissol.

 

HON PHILLIP ARISSOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mon annan 2 pti kestyon.  Eski Minis i kapab dir sa Lasanble ki plan son Minister vizavi SBC Learning Centre, kot bokou travayer i ganny montre labaz radyo ek televizyon.  Kot zot osi ganny en saler pandan 6 mwan.  Apre zot graduation zot ganny anploye e bokou zot malerezman i kite.  Sa i en kestyon.

Dezyenm – vi ki medya i ganny konsidere koman katriyenm pilye lademokrasi e SBC i ganny finansye par Gouvernman, an se moman i annan bokou konpetisyon dan tou form medya – ki Gouvernman i anvizaze fer pou soutenir SBC pour ki i kapab retenir son bann travayer?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan –

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in donn nou garanti ki, en lasirans wi, ki nou pou kontinyen operate sa SBC Learning Centre.  I en keksoz ki zwe en rol enportan.

Kot i konsern – ki mannyer nou kapab retenir nou bann staff?  I annan tout bann size ki in leve dan staff meeting ki SBC in note e pe travay ladan, pe travay lo la.  Pa zis kestyon lapey – lapey i enportan.

Be bann lezot size, bann lezot fakter osi ki pou permet ki travayer i santi li a lez e i kapab desarz son responsabilite – bann erdtan, bann lezot kondisyon ki annan, bann non-monetary, e osi lapey ki li i bezwen ganny diskite ansanm avek Minister Finans dapre bann reglemantasyon ki annan anba bann diskisyon nou pran kot ler nou ariv letan Bidze.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun prezan e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker, mon kestyon pour Vis-Prezidan – eski dan sa 40 travayer ki’n arete travay SBC ant 2017 a 2018, in fer okenn konplent lo CEO ou Depite CEO, pour rezon mank respe oubyen konplent okenn larogansite anver travayer?

E eski lenpak sa bann demisyon pa afekte prodiksyon nouvo progranm ki SBC i kapab broadcast?  Prenon kont ki la SBC pe pas bann progranm ki sa bann travayer ki’n kite ki zot in prodwir depi 2015.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, ler Prezidan Faure ti accède o pouvwar, i ti fer sorti byen kler ki pour li latransparans, bonn Gouvernans ek rann kont, i 3 pilye son prezidans.

E Prezidan – petet par ler dimoun pa’n konpran ki i pe fer.  In kree bann lenstitisyon ki pou permet ki pei i devlope e ki sak Lorganizasyon, sak Minister ek sak Departman, sak Lazans, i zwe en rol ki Konstitisyon e ki Lalwa in donn li pou fer.  SBC, mon krwar nou’n koz lo la taler, son rol se enform dimoun, edik dimoun apre diverti.

E ler Prezidan i kree bann Lenstitisyon, i kree bann Board, i apwent bann CEO, i annan en manda spesifik.  E se dan lespri e dan filozofi Konstitisyon Lalwa, e se dan lespri servis Lanasyon ki bann lenstitisyon i ganny etabli.

E mwan mon napa okenn lenformasyon.  CEO i dir mwan dan sa 40 ki in gannyen, napa dimoun ki’n konplent direkteman kont li, oubyen okenn laspe larogans.

Ler Prezidan i apwent en CEO, pa la nou pe koz neseserman SBC, me en CEO an zeneral pou li deservi en pep, i vin en serviter lepep.  I travay avek dimoun e i travay pour dimoun.  E par ler dan bann sityasyon difisil ki nou fer fas avek – avek piblik, avek nou staff.  Be le moman nou’n aksepte en tel responsabilite, nou lapo i bezwen vin epe akoz da lakwizin i fer so.  Nou bezwen kapab trap lanmans pwalon.

So, mon krwar sa en filozofi zeneral dan Gouvernman ki sak dimoun, i pa en sef me i en serviter dimoun.  Depi Prezidan, bann Minis, bann Sekreter Prensipal, bann Sef Egzekitiv ek tou dimoun, nou la pou servi dimoun.  Akoz se sa manda ki nou’n gannyen atraver bann eleksyon ki ganny fer.  I en Kontra ki nou annan ek piblik e nou bezwen desarz li meyer fason ki nou kapab.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Herminie – en moman, en moman.  Ale Onorab Vidot.

 

HON AUDREY VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Minis in reponn mwan zis enn, ki i dir mwan poudir CEO dir i pa’n ganny sa bann rapor.

Me mon dezyenm kestyon kot i konsern lenpak sa bann demisyon ki si i pa afekte prodiksyon nouvo progranm ki SBC i kapab broadcast.  E ki sa bann dimoun ki’n arete dan sa peryod 2017 a 2018 in prodwir – depi 2015 zot in fer zot bann prodiksyon.  E prezan la ki pe sa – si napa en lenpak lo la?

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Pardon Mr Speaker.  Eskiz mwan Onorab.  Parey mon’n dir taler, sak fwa i annan depar, sak fwa ki dimoun i demisyonen, i annan en trou vid ki ganny kree.  E la i depan lo kapasite Management pou kapab gete ki mannyer i servi bann zonm avek fanm ki annan, bann resours ki annan entern dan Lorganizasyon pour kapab fer sir ki sa servis ki sa group dimoun ti pe donnen i pa ganny afekte.  Akoz ou kapab ganny problenm entern, be selman piblik an deor li, i pa devret konmsi pey lepokase, pour ki i annan dimoun ki’n ale.

Piblik deor i ekspekte, e nou konnen nou piblik lokal i annan en nivo ekspektasyon ki ekstrememan o.  E la kot kapasite Management i bezwen gete ki mannyer i pou servi resours ki i annan – swa entern, oubyen i anploy lezot dimoun pour kapab permet sa Lorganizasyon kontinyen donn en servis.

So, lenpak i annan, me kapasite sa Lorganizasyon pour gete ki mannyer i kapab manage sa pli byen pour ki dimoun, servis ki nou donnen, pa ganny afekte.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Herminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Minis, eski sa bann pos ki – sa 23 pos ki bann dimoun in kite, eski sa bann post pe ganny advertise internally avan?

Mon dezyenm kestyon – vi ki lakantite staff ki’n kite i ase alarman, eski tou sa bann staf ler zot in kite, zot in ganny fer exit interview avek?  E kwa eleman pli enportan ki pe sorti ladan?

 

MR SPEAKER

Ok. 

 

HON WILBERT HERMINIE

Mon trwazyenm kestyon, si ou permet mwan.  Vi ki VP i Minis, Parent Ministry pour SBC – eski zot annan plan pou fer Management Audit vi ki lakantite staff ankor ki pe kite i alarman?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Si nou ti kapab, ekout byen.

 

(Interruption)

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Nou advertise internally avek externally bann vacancies ki’n aparet.  Exit interview – wi i ganny fer e parey mon’n dir taler, i annan diferan kalite rezon ki’n dir.  Bann dimoun ki ale pour plis lapey, bann dimoun ki ti a kontan re-ganny pli byen valorize, bann dimoun ti a kontan bann lezot kalite kondisyon, e bann dimoun ki santi ki i, zot travay pa ganny apresye.

Kot i konsern Management Audit – ler prezan i kree bann Lenstitisyon, sak sa bann lenstitisyon pour rezon rapor e pour rezon raporte, swa o nivo Lasanble oubyen o nivo Cabinet, i annan en Parent Ministry.  E SBC i tonm anba portfey Lenformasyon ki anba mon portfey.

Anba Lalwa SBC i dir ki Minis i kapab fer bann regleman, bann Regilasyon pou met an aplikasyon bann provizyon anba Lalwa SBC.

I pa lentere Gouvernman, i pa lentere Minister pou enterfer dan travay SBC sirtou ki SBC, medya is the fourth estate.  Nou travay an etrwat kolaborasyon avek SBC.  Me selman si ou santi i annan en nesesite pou fer en lodit dan travay ki pe ganny fer, SBC in fer mwan konpran ki zot napa pou kasyet – en travay, en lanket i kapab ganny fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Ou’n demann 3 kestyon.  In reponn tou le 3 kestyon.

 

(Interruption)

 

HON WILBERT HERMINIE

Ekoute, mon pe address the Chair mwan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab!  Onorab Pillay!

 

HON WILBERT HERMINIE

Konbyen Speaker i annan?

 

MR SPEAKER

Ale Onorab Heminie.

 

HON WILBERT HERMINIE

Mon kestyon ti spesifik mwan.  Mon’n dir koumsa lo sa 23 staff ki’n ale, si Vis-Prezidan i kapab konfirmen si tou sa 23 staff in fer exit interview.  Sa ti mon kestyon spesifik.

 

MR SPEAKER

Ok, wi.  Mersi.

 

HON WILBERT HERMINIE

I dir en pe in fer – i pa’n konfirmen.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Wi Mr Speaker, tou le 18 ki’n kit depi Zanvye ziska la – Onorab, exit interview – lenformasyon ki mon annan i montre ki in ganny fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan. 

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order! Annou sey omwen, annou sey montre serten respe.  Mon donn laparol Vis-Prezidan, zot pe kontinyen koze.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, vi ki an se moman i annan plizyer pos vakan, e alors sa i probableman vedir ki i kapab annan en pe lespas bidzeter pou fer serten amelyorasyon dan kondisyon travayer.  Eski Management SBC pe ganny korperasyon DPA pou kapab ofer meyer saler bann travayer ki deza dan lanplwa e ki pe travay en pe plis?  Akoz i annan bann post ki vacant.

 

Me osi bann meyer kondisyon pour bann ki pe vini.  Sa i mon premye kestyon.

Dezyenm kestyon se, vi ki nou koman en Lasanble, nou’n pas dan menm sityasyon, kot bokou travayer apre 15 lo 10 ti demisyonen an blok, en pensant ki Lasanble pou collapse – i pa pou travay, i pa pou kapab fonksyonnen;  eski lenformasyon ki Minis pe gannyen se ki, sa i en sityasyon tanporer, tranzitwar, lye avek sanzman ki bokou dimoun apre 40an pa kapab cope avek sa sanzman?

E si i lentansyon son Gouvernman pou donn tou sipor SBC dan sa moman tranzitwar difisil pour kontinyen edik Lepep Seselwa lo zot drwa e lo demokrasi dan nou pei?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, i annan 8 vacant posts.  I pa nou lentansyon pour nou servi larzan savings si ou kapab dir, pour kapab pey oubyen amelyor kondisyon bann ki la o detriman travay ki annan pou fer.  Akoz si ou fer sa, ou pou bril sa bann ki deza en kantite letan.  Lentansyon SBC ki CEO in konfirm ek mwan la, se ranpli sa bann post.

Me an menm tan, in konfirmen ki in deza fer en demann avek Minster Finans pour kapab pou ganny plis resours finansyel, pou kapab anbelir son fason travay, tout en gardant bann lobzektif prensipal, nob ki SBC i la pou desarze.

Mr Speaker, dezyenmman – i lentansyon Gouvernman, en lentansyon sakre pou kapab asiste tou Lenstitisyon, swa kot i konsern sekirite alimanter, oubyen proteksyon nou teritwar, oubyen kot i konsern ledikasyon nou zanfan, oubyen donn lenformasyon nou popilasyon, pou asire dans la mesure du possible, e pour être realis pour nou kapab ed sak bann Lorganizasyon.  E  la SBC pou li kapab pas atraver bann moman ki i pe traverse, parey pei pe traverse.

E nou’n fek pas Lalwa Akse avek Lenformasyon e latansyon Gouvernman pou kontinyen en servant tou mwayen, tou platform, enkli SBC pou kapab donn drwa sitwayen a lenformasyon – fer li viv sa, Mr Speaker.  So, wi i nou lentansyon e nou pou fer li otan ki posib.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker – bonzour.  Bonzour Minis e bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout e ki pe swiv nou.

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Vis-Prezidan dan son kapasite koman Minis ki pe reponn kestyon ozordi, pou dir ek nou Lasanble – in dir poudir i annan 2 staff ki’n kite dan Engineering, mannyer mwan mon konpran i 2 long serving staff.  Eski depar sa 2 staff pa pe ozordi afekte transmisyon bann progranm, tel koman TV5?  Ok?

E dezyenmman Mr Speaker, Vis-Prezidan in osi dir ki dapre sa ki SBC, lenformasyon ki SBC pe donn li, i annan 2 staff ki’n kite dan Content Development.  Eski i kapab dir nou, ozordi a ler aktyel, konbyen staff ki annan ki fer Content Development kot SBC?

E si an relasyon avek sa 2 staf, ki mon konpran ki i annan en Mr Anderson ki’n travay SBC pandan plizyer lannen, an relasyon avek sa bann staff – si tou sa bann staf in resevwar zot peyman konpansasyon?

Akoz apre tou Lasanble nou, nou la pou defann lentere travayer e rod lenformasyon kot nou santi ki travayer zot lentere pa’n ganny regarde.  Mon prezimen ki tou dimoun ozordi pe ekout sa ki pe pase dan Lasanble.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in konfirmen poudir sa 2 staff ki’n sorti dan seksyon Engineering avek Technology.  Zot depar pa’n afekte progranm TV5.

Kot i konsern Content DevelopmentCEO in konfirmen ki Content Development, seksyon Content Development avek Seksyon Prodiksyon in merge ansanm pou fer 4 dimoun.   E tou bann travayer ki’n arete – CEO in konfirmen ki zot in ganny peye zot konpansasyon.  Wi, zot in ganny peye zot konpansasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Vis-Prezidan.  Mon kestyon i konm swivan – eski Vis-Prezidan i kapab dir nou si enn bann rezondet akoz ki plizyer staff in arete SBC i annan pou fer avek sa nouvo sanzman?

Kekfwa Minis i ava konfirm avek mwan, si i en desizyon DPA ouswa en desizyon Management ouswa Board SBC.  Kot plizyer travayer ki lo Kontra, mon krwar Kontra 2an, ki zot in tire lo Kontra e zot in ganny instead met lo continuous employment.  Ki normalman apre 2an zot ti ganny zot konpansasyon.

Si sa i enn bann rezon akoz plizyer staff in arete.  E si sa i en rezon DPA ouswa ki Board ouswa Management SBC ti pran?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Woodcock.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon’n dir taler ki ler bann staff ti demisyonen ti annan exit interview ki zot in koz lo sa 4 gran rezon akoz zot in arete.

E se sa ki SBC in rikorde.  I a ed li koman en baz referans pour li kapab amelyor sityasyon, kondisyon dan Lorganizasyon pou kapab retenir staff.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Yes Onorab Woodcock.

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mon krwar Vis-Prezidan pa’n konpran mon kestyon.  Mon kestyon i annan pou fer avek sa sanzman ki’n arive ki, kot plizyer staff ki ti lo Kontra, zot in ganny dir poudir dezormen zot pou nepli lo Kontra, zot pou instead ganny mete lo continuous employment. 

E mwan mon pe demande si sa desizyon i en desizyon Board ouswa desizyon DPA ki sa en keksoz osi ki kapab pe afekte performans ouswa dekourazman staff ki fer zot kite SBC?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in aviz mwan, in konsey mwan ki okenn aksyon ki zot in pran, zot in swiv gidans sorti kot DPA avek Departman Lanplwa.

E mon’n dir pli boner, si okenn travayer ki santi ki son kondisyon in ganny dezavantaze avek okenn sanzman, i annan rekour ki i kapab pran anba Lalwa ki’n ganny etabli dan pei.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour VP avek ou delegasyon.  Mr Speaker, mannyer Vis-Prezidan in reponn kestyon i donn mwan posibilite pou fer detrwa konklizyon e an menm tan dan form kestyon.

Premyerman, nou’n konpran ki en kestyon lozik i ganny poze – eski CEO li menm li i satisfe avek exit interview ki bann staff in donnen?  Koman sa dimoun ki a latet sa Lorganizasyon, eski i pa regretab ki dan en moman ki nou pe anbras sanzman, zot pa’n kapab retenir bann staff ot kalifye, avek en kantite lannen leksperyans, ekspertiz pour kapab soutenir kalite bann progranm e soutenir lenformasyon ledikasyon ki Lepep Seselwa i donnen, or i gannyen or nou bezwen.  Sa i premye kestyon.

Dezyenm kestyon Mr Speaker, i enportan ki nou konpran 2 keksoz.  No. 1 – eski CEO avek son lekip a tonm dakor avek nou Lasanble ozordi pou revwar tou sa bann staff ki’n kit SBC in ale avek largiman baz ki nou annan en Management ki tro arogan, en Management ki pa krwar dan lentere bann staff, en Management ki pe met staf dan en dezyenm plato olye met zot koman en konponan enportan dan sa Lorganizasyon?  E ki pe dir travayer laport i ouver, sorti ale or zot kapab ale.

Mr Speaker mon pou aret la avek sa 2 kestyon.  Mon annan ankor 6 kestyon, si loportinite i donnen, mon pou demann tou le 6 mon kestyon.  Akoz sa pa en moman pour nou ni bavarde, ni fer rigolage isi dan sa Lasanble.  I bann keksoz ekstrememan enportan ki nou pe trete.  E nou bezwen donn li tou son lenportans ki i merite ganny donnen.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi.  Order!  Order!  Mersi Onorab Gill.  Vis-Prezidan –

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!   Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon a komans ek dezyenm kestyon.  CEO i dir mwan, kategorikman i rezet sa lakizasyon.  Tou bann keksoz ki’n arive in baze lo fe.  I annan tou bann rikord bann interview ki’n ganny fer.  E li in fer mwan konpran, in konpran Polisi Gouvernman se travay avek dimoun.  Me pa dir dimoun leve ale parey persepsyon ou a dire i ete.

Eski CEO i satisfe avek exit interview?  Exit interview i ganny fer e CEO i dir mwan ki i regretab byensir, dan en moman kot i annan sanzman dan en Lorganizasyon.  I pe antre dan en lot moman.  Taler nou’n koz lo DTT e i regretab ki i pa’n kapab retenir tou bann staff malgre zefor ki in mete.  E byensir, sak fwa ki en staff i kite, i kapab enn – be la i annan 18 depi Zanvye.

I kapab afekte Lorganizasyon e sanmenm, parey taler dan en kestyon mon ti pe reponn avan, nou’n bezwen merge 2 seksyon pour kapab adres bann size ziska ler en nouvo, bann nouvo anplwaye – mon’n dir i annan 8 vacancy, i ganny anploye pour kapab donn en servis, kontinyen donn en servis ki popilasyon i bezwen.

        Nou tou nou konsyan lenportans SBC.  Petet par ler i vin koman en palto fann deryer, in vin koman en fe akonpli, ki nou pa apresye rol ki en Lorganizasyon i donnen.  E nou komans apresye sa ler serten difikilte e mon krwar kestyon ki’n leve ozordi i montre defi ki SBC li osi i per fer fas avek pour kapab kontinyen mentenir en servis ki tou dimoun pe ekspekte.  Ki tou dimoun i ekspekte 6er bomaten ler i ouver son radyo, i tann en dimoun pe koze.

Tou dimoun i ekspekte ki ler i met on son televizyon, i ekspekte i war nou lanblenm SBC e bann progranm pe pase, swa lokal oubyen enternasyonal.

I bann defi ki bann lekip i annan e CEO in konfirmen i regretab ki sa in arive.  Be i bezwen kontinyen travay pou fer sir ki en servis i ganny kontinyen donnen.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab Norbert Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Mr Speaker, mon anvi demann Minis en kestyon ki pou swiv par en lot kestyon ki pou relye avek.  Eski Minis i kapab dir nou si dan seksyon Engineering avek Operation i annan nouvo dimoun ki’n pran sarz sa 2 Departman?

E en demandant sa, vi ki bokou bann dimoun ki’n kite dan zot post dan sa 2 Seksyon, zot in kite pour rezon ki zot appraisal – zot pa’n satisfe avek lafason ki appraisal in fer lo zot.

Eski alors Minis, eski ou kapab dir nou, sa Lasanble, si i oke pour en dimoun ki annan, meton 6 mwan ou mwens ki 1an dan sa pos ansarz – eski i ok pou li fer appraisal lo en dimoun ki annan plis ki 38an servis, eski ou kapab dir nou sa?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in konfirmen pou dir wi, dan seksyon Engineering avek Teknolozi i annan nouvo dimoun ki’n ganny anploye.  E ki dimoun ki’n ale, wi ti annan appraisal ki’n ganny fer.  E i kapab annan, parey i annan dan nenport Lorganizasyon, serten dimoun ki pa satisfe avek appraisal.

E CEO in konfirmen ki en lot appraisal par en lot dimoun ti ganny fer en servant bann données ki annan, e menm konklizyon in arive.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Vis-Prezidan avek ou lekip.  Mon ti a kontan demann Vis-Prezidan, swivan kestyon Onorab Woodcock – lefe ki nou pe koz Kontra, mon anvi konnen parmi bann diferan Seksyon, lekel bann Seksyon e bann pos ki Kontra in ganny terminen, ki’n vin routin?

E dezyenmman, i annan bann travayer – par egzanp, drayver ki pe travay bokou erdtan.  Mon anvi konnen si zot bann erdtan overtime, ouswa ‘Off pe ganny respekte, pe ganny peye byen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, lenformasyon ki mon annan la i ki, tou bann seksyon nou pe revwar bann Kontra swivan gidans sorti kot DPA avek Konsey Legal.  E sak bann anplwaye pe ganny aprose, pe ganny koz avek.  Kot i konsern overtime avek time off, sa pe ganny respekte par SBC.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab William ou 2 kestyon in reponn?  Ok.  Non, napa ankor kestyon.  Onorab Ramkalawan apre Onorab De Commarmond.  Onorab Ramkalawan

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mersi bokou.  Mon krwar ki i enportan osi pour nou koman en Lasanble remersye SBC, ki pe ede dan sa lespri transparans parey Vis-Prezidan in dir, ki son prezidan i krwar ladan.  Akoz ozordi – yer swar par egzanp, nou’n tande bann ansyen manm Parti Lepep ki dir Lasanble pe fer en bon travay e sa se gras a sa transmisyon ki SBC i fer.  Alors, mwan mon anvi premyerman remersye SBC pour donn sa loportinite.

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek nou premyerman, pou konfirmen – kan eski nouvo CEO ti ganny apwente?  Eski sete pa Out/Septanm 2017?  E eski sa 20 dimoun ki ti demisyonen an 2017, pa ti demisyonen letan ansyen CEO ki ti la?  Alor, mon ti ava kontan Minis, si ou konfirm sa.

E an menm tan, dan sa menm lespri, baze lo bann chiffre ki ou’n donn nou, Vis-Prezidan.  I vedir ki an 2017, ant 2012 a 2017, SBC in perdi 96 travayer.  E mon ti ava kontan demann ou Minis, kan eski dan sa Senkyenm Lasanble a okenn moman Parti Lepep in demann kestyon lo konbyen travayer ki’n perdi zot plas?

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

E si sa pa montre ki poudir sa kestyon i zis en kestyon revanz.  Akoz SBC i vin endepandan e ozordi zot pa kapab kontrol SBC parey zot ti kontrole avan.

E mon dezyenm kestyon Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis, Vis-Prezidan, eski se CEO ki pey travayer sorti dan son pos?  Eski se CEO ki donn Bidze pou aste lekipman?

Oubyen eski sa pa ganny fer atraver Gouvernman dan Minister Finans letan i prezant son Bidze?  E si tou sa bann kestyon ki ou demande, ki mon’n demande Mr Speaker, i ganny reponn – eski ou ava dakor avek mwan ki ozordi lepep Seselwa i kapab ganny plis lenformasyon?  E i bokou annan en pli gran sa bann travayer kot SBC ozordi, pe permet ki i annan plis bann progranm kot i annan enteraksyon avek bann dimoun ki anba vye SBC, pa ti pou zanmen reve pou vin donn zot lopinyon lo sa Medya Nasyonal.  Mersi bokou.

E mwan mon, e mwan Mr Speaker, mon pou felisit nouvo CEO pou sa bon travay ki i pe fer.  Mon dir avek li – keep it up!  E annou ale, e nou ava byen fer.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Vis-Prezidan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  I annan diferan kalite bat lanmen.  Mr Speaker, SBC i toultan santral pou donn lenformasyon nou popilasyon.

Onorab i pa zis depi Out 2017 ki SBC in fer, in donn lenformasyon dimoun.  Depi 1983, RTS ti la.  E depi RTS in vin SBC, in marse e in akonpanny devlopman sa pei tou dilon son parkour – nou aksepte sa.  Sa nou kapab donn en lanmen pour tou sa letan ki in travay.  In en fondasyon lo lekel nouvo CEO, avek nouvo lekip in antre in komans en travay.  Nou bezwen obzektif si nou oule koz lo lenformasyon, donn lenformasyon ki obzektif – ou dakor avek mwan Onorab?

 

(Interruption)

 

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Speaker…

 

MR SPEAKER

Kontinyen Vis-Prezidan.

 

THE  VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

… nou toultan debout lo zepol ki ti la avan nou.  E ansyen CEO avek son lekip in fer, in zwe son rol dan devlopman pas lenformasyon dan pei – fodre pa ki nou nier.  E kontrer parey ou’n dir, nou bezwen remersye li.  E kapab aksepte nouvo CEO avek son lekip, ki’n antre dan en nouvo lanvironnman politik, en lanvironnman politik kot Lopozisyon i kontrol Lasanble Nasyonal.  E kot bokou bann keksoz i sanze dan en serten fason.  Ou’n demann en kestyon – akoz avan bannla pa ti demann kestyon?  Be akoz Lopozisyon pa’n demann sa kestyon?  Mon anvoy boul retour.

Mr Speaker, so – Mr Speaker, sa kestyon in antre dan en letan istorik, materyel spesifik pou kapab adres en size, parey tou le semenn nou pran bann PNQ avek bann Urgent Question ki tous kor, swa en servis nou pe donnen oubyen sor travayer.

E mon krwar i gou mon’n vin isi avek tou lanmour, avek lonnekte, ansanm ek CEO pour nou kapab donn lenformasyon.  E se sa ki nou pou kontinyen fer.

Dan sa pei in annan en revolisyon ki mannyer pou donn lenformasyon.  En revolisyon avek Lalwa ki nou’n pase, en Lalwa entrodwir par Gouvernman Prezidan Faure – Access to Information Act ki ti ganny assent, aprouve le 22 Me, avek assent le 20 Zilyet pour kapab donn sa sitwayen pouvwar, drwa, akse a lenformasyon.  E SBC i en platform enportan dan sa demars pour kapab fer sa arive.

Mr Speaker, nou tou nou pe travay ansanm.  Parey en kederonn, nou pe byen kolabore pou fer sir ki nou pe deservi sa ki pli gran ki nou, ki lepep Seselwa.

E Mr Speaker, wi Onorab, sa 18 dimoun ki ti kite, i ti pandan letan ansyen SBC, ansyen CEO SBC.  E li i ti antre an Out lannen pase.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Vis-Prezidan ek ou tim la, CEO SBC e tou, e tou dimoun ki pe ekoute.  Mr Speaker, eski Vis-Prezidan i kapab dir nou akoz ki menm ki SBC in ganny plis Bidze pour progranm, me zot pa pe montre nou nouvo progranm?

E zisteman yer, nou pe, yer, avan ti yer, nou pe swiv e nou vwar poudir ti annan News Extra.  E la nou war poudir –

 

 

 

 

(Interruption)

HON CHARLES DE COMMARMOND

… (ekoute silvouple!)

 

(Interruption)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ki mannyer nou pou al pli serye dan sa Lasanble Mr Speaker?

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Kontinyen Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Onorab Pillay pa’n koze li.  Laba lot kote ki pe koze.

 

Interruption)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon pe ekoute, mon pe swiv.

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Onorab kontinyen.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

E alor …

 

(laughter)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

E sa bann komanter ensinifyan sorti lot kote – apre nou a dir nou Lasanble pe avanse.  Mon pa war ki mannyer sa kalite komanter Mr Speaker, i pou fer nou avanse.  Si nou pa serye nou, i pa vo lapenn dimoun i re-elekte zot ankor dan sa Lasanble.  Mersi.

Mwan mon kontinyen ek mon kestyon, Mr Speaker, ki fer ki, mon re-pran li.  Lefe ki Bidze pour progranm in ogmante, akoz napa ase nouvo progranm?

E lefe ki zisteman News Extra – nou’n vwar ki poudir Jules Hoareau ki pe fer, prezan mon’n telefonnen pe rode oli ou, be i pa la.  Me zot in dir mwan progranm in fer depi avan.  E savedir nouvo progranm i manke.

E an menm tan, lefe ki i annan sanzman dan paramet sa DTT la, e an menm tan ki sa kestyon Kontra ki bann travayer ti lo la i pe ganny tire.  I paret sa lenformasyon ki mon’n gannyen, zis 2 dimoun ki pe reste lo Kontra – se CEO ek Depite CEO.  Eski sa sityasyon i fer ki bann staff i santi zot mal, i santi zot ki kondisyon pa korek?  Parey taler in ganny dir, dan exit interview en pwen ki ti sorti, se kestyon saler, kestyon larzan.

Eski sa i annan pou fer avek kantite travayer ki pe ale?  Ki lefe i pou annan lo SBC?

E an menm tan, eski alor sa kestyon Kontra la, letan zot pe sanze, i pa pou met bann staff finansyerman an aryer?  Konmsi zot pou perdi.  E sa pa aksepte normalman dan en Lorganizasyon, letan ou pe fer sa bann sanzman, kot staff i perdi sa ki i ti pe gannyen, sa package ki i ti pe gannyen avan.

Eski alor sa i kapab annan en komanter ki dekouraz, en keksoz ki dekouraz sa bann dimoun?

Dan sa sans, dernyen pwen – eski Vis–Prezidan i kapab dir nou Lasanble, ki alor saler CEO, Depite CEO ek bann manm Board?  Akoz en letan ti dir pou sanze, nou pa konnen si in sanze.  Si i ti ava dir nou pour nou kapab balanse, vwar ki pe arive.  E ki challenge alor SBC pe fer fas avek pour li vreman deliver, delivre pli byen?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in fer mwan konpran ki in napa ogmantasyon dan Bidze an zeneral e Bidze pour progranm.  Zot Bidze i reste R80milyon total.

Kot i konsern nouvo progranm Mr Speaker, CEO in brief mwan la ki i annan bann progranm ki i ti’n prepare depi avan.  I annan bann progranm ki’n prepare depi ler nouvo lekip in vini.  E ki bann progranm pe al lanse apartir an Out sa lannen nou pou war bann nouvo progranm.

Kot i konsern Kontra, mon’n fer sorti avan ki ler i annan en sanzman, e sirtou kot i – ler Kontra, ler sanzman i tous kondisyon, benefis, lapey travayer, i pa kapab ganny fer san sa travayer donn son gré, son lakor, son laprouvasyon.  Travayer pa devret ganny dezavantaze kot i ganny, ler i annan en sanzman.  E toultan mon dir, i annan en rekour ki kapab ganny fer.

Be an vi ki mon war sa kestyon pe ganny repete la, ti a bon annan en sistenm, petet al vwar.  Mon pa konnen si DPA i kapab al vwar en lanket, vwar ki mannyer sa pe pran plas.  Pour ki i asire ki bann travayer p ape ganny afekte.  Ki bann travayer zot rol i ganny apresye.

E ki an menm tan, i ava annan kot bann lobzektif personnel, avek lobzektif organizasyonnel i zwenn ansanm.  Pa rod detriman kanmarad, pou asire ki SBC i kontinyen desarz son responsabilite.  So, sa i en keksoz ki Gouvernman i ava antreprann.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Yes Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

In pa’n reponn mon 2 pwen – lo saler apre lot challenge ki SBC i annan la.

 

MR SPEAKER

Ok.  Mersi.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Kot i konsern – wi bann saler i ganny etabli, i annan serten sanzman dan saler.  Be mon napa bann sif spesifik.  Nou kapab fer Lasanble gannyen parey labitid.  Ou’n nonm bann zafer Board Fees – sa en keksoz ki Minister Finans avek SBC pe travay lo la dan lankadreman en Polisi, pour kapab fer sir ki lotonomi ek lendepandans i pa al an deor norm zeneral pei, pou fer sir ki keksoz i plizoumwen annakor avek tandans.  Wi, wi, mon ava fer zot ganny sa lenformasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bann challenges, Vis-Prezidan.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ki bann challenges?  Ki bann difikilte ki keksoz ki pe vreman, vreman anpes zot bouz devan ki mannyer zot ti ava anvi bouze pour donn Seselwa en pli bon deal, kwa?

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Ok.  Mr Speaker, mon krwar resours imen i santral parey tou Lorganizasyon.  Ou bann staff ki ou annan, zot kapasite, zot kalifikasyon, zot devouman i en keksoz ki enportan.  E SBC pa’n ganny eparnye dan sa prosesis.

SBC in dir mwan ki kontinyelman zot pe travay avek lezot Lenstiti pour gete ki mannyer zot kapab, lokal e enternasyonal, perfeksyonn kalite zot bann resours imen.  E an menm tan annan bann lekipman i odeganm, state of the art, pour kapab permet ki zot a kapab parey bann lezot lasenn dan rezyon, pe donn en servis ki nivo, ki zwenn nivo lekspektasyon popilasyon Seselwa.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Mon donn dernyen parol Loter kestyon, Onorab Chantal Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, zis pou repran – Minis taler ti dir nou poudir depi Zanvye 2018 ziska Zilyet 2018 i annan 18 travayer ki’n kite SBCAnd

 

(Mic Off)

 

HON CHANTAL GHISLAIN

(Onorab ou kapab esper, les mwan demann mon kestyon silvouple?)  E ladan in dir i annan vacancy pour selman 8 dimoun.  Mon pe zis demann mon lekor – akoz ki i annan zis 8 vacancy?

And, mon lot kestyon Mr Speaker, mon ti anvi konnen ek Minis – ki lefe ki depar Deputy Sef Enzenyer i annan lo lefe ki SBC pa pe ganny bann sinyal, bann stasyon televizyon?  Akoz i ti sel dimoun pou konnen ki mannyer pou rod sinyal satelit.  And, ki zot pe fer?  Depi ler in ale ziska la nou pa pe ganny sa bann sinyal.  Eski i kapab konfirmen avek sa Minis.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order!  Order!  Onorab Ghislain kontinyen.  Order!  Kontinyen Onorab.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

And Mr Speaker, eski Minis i kapab konfirmen pour ki, pou dir ki SBC an se moman in fini anploye en lot dimoun dan sa pozisyon san ki’n advertise sa post?

And, mon dernyen kestyon Minis i, lefe ki zot in dir poudir staf i ale e zot anploy nouvo staf e nou konnen dan broadcasting i pa en kestyon zis anploy nouvo staf.  Pour ou vin en good broadcaster, i depann bokou letan training, bokou letan pour ou kapab master sa travay pour ou kapab vin en bon broadcaster.

Depar sa bann dimoun SBC, lefe ki’ nou’n vwar osi ki napa nouvo progranm depi Zanvye ziska la napa nouvo progranm lo SBC e deteryorasyon dan transmisyon e menm bann progranm ki pe pase lo SBC an se moman – eski Minis i kapab dir sa Lasanble, ki Gouvernman pe fer ansanm avek SBC pour zot kapab re-dres sa sityasyon, re-met SBC lo nivo kot i ti ete?  Ki dimoun i kontinyen regard SBC, non pa regard zis Nouvel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Vis-Prezidan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, CEO in konfirm avek mwan poudir 10 vacancy in ganny, 10 dimoun in ganny anploye.  Savedir i reste 8 vacancy pour ranpli.  Apre in ganny fer sorti ki pa zis Depite Sef Enzenyer ki kapab – ki mannyer ou dir?  Ki kapab detekte stasyon satelit.  I annan lezot dimoun ki pe fer.  Be selman sa kestyon problenm satelit, i en problenm resan ki fek arive.  Sa pozisyon ti ganny advertise avan ler ti ganny ranpli.

Mr Speaker, avek depar sa kantite, sa 18 dimoun ki’n arive, SBC i pe kontinyelman met lanfaz lo rekritman.  Parey nou’n dir, i annan 10 dimoun ki’n deza ganny anploye.  Byensir apard ki kalifikasyon, i bezwen annan konpran kiltir sa Lorganizasyon ki ou pe travay ladan pour ki ou konesans avek ou leksperyans i kapab tonm anliny avek kiltir sa Lorganizasyon, avek fason operate – ki mannyer bann lezot staf i operate.

E osi an menm tan, ki mannyer in-house training e training ayer i pran plas pour kontinyen permet ki sa ta letan ki sa bann dimoun ti annan ki ou pa pou gannyen overnight – be o pli vit ki posib ou kapab recover e fer sir ki sa pa afekte zimaz, performans e kalite servis ki sa Lorganizasyon, e la nou pe koz SBC.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Bon, mon ti a kontan remersye ou, Vis-Prezidan, CEO, ou – Mrs Brioche koman Ansarz Departman Human Resources e Ms Commettant.

Vis-Prezidan, apre midi ou pou retournen pour nou pran bann Bills, so nou ava vwar ou pli tar.  E avan nou pran break, mon ti a zis ankor enform bann Manm Bills Committee ki deswit la nou pe rankontre dan Committee Room 3.

Mon zis prezant mon leskiz pour petet zis 5 minit.  Mon annan en manm piblik ki pe esper depi midi.  Zis mon a kapab vwar sa dimoun en pti moman, apre mon a kapab join zot.  Me Bills Committee i kapab komans son travay.

Bon, avek sa nou ava pran en break e nou ava retournen 2er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou napa en quorum.  Yes Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker.  Bills Committee zot fek pase zot fek fini.

 

MR SPEAKER

Mwan osi mon sorti dan Bills Committee.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Ok be mon vwar zot.

 

MR SPEAKER

Onorab John Hoareau in sorti dan Bills Committee Onorab Deputy Speaker in sorti dan Bills Committee.  Me mon a konpran labsans Onorab De Commarmond Onorab Gill, me lezot Manm.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon krwar Onorab Hoareau in al sinyal zot.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon mon krwar nou annan en quorum nou a kapab konmans nou travay.  Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Bonn apre midi Vis-Prezidan, bonn apre midi Mr Frank Ally Attorney General e avek son asistan Mr Victor Pool.  Bon nou ava pran nou travay lo Order Paper pour apre midi.

E sa se Second Reading Public Bills.  Nou ava konmans avek premye Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Bill, 2018.  Mon kapab ganny en Mosyon pour Second ReadingYes Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi Vis Prezidan ek ou delegasyon.  Bonn apre midi tou Manm e tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker mon le move ki Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Bill. 2018 I ganny lir en Dezyenm Fwa.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Okenn Manm ki segonde?

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker.  Bill in ganny segonde.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill.  Bon Bill in ganny segonde.  Mon ava envit Minis pour entrodwir Bill avek Lasanble.  Vis-Prezidan.

 

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pe prezant mon pe prezant Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Bill, 2018 ki en senp amannman premyerman.  I pe fer sanzman dan saler Chairman la an vi ki travay pa a plen tan e ki son saler I vin lo Band 8 step 15 oubyen R16,093mil par mwan.

Mr Speaker sa nouvo saler Chairman Elektoral I pour egzakteman parey Chairman PSAB ki li osi I pa en pos a plen tan.  Fodre note ki osi bann Manm Ordiner Komisyon Elektoral zot saler I deza parey bann Manm ordiner PSAB.

Dezyenmman Mr Speaker nou pe osi retir dan sa Lalwa eleman pansyon pour Chairman Komite Elektoral.  I osi annan serten terminolozi ki’n ganny modifye dan Lalwa pour klarifye ki mannyer saler bann Manm e Chairman I progrese lo latab saler servis piblik apre sak lannen servis dan sa bann pos.

Mr Speaker nou pe osi fer provizyon dan Lalwa pour asire ki okenn dimoun ki deza pe zouir okenn benefis anba sa Lalwa I pa ganny dezavantaze, e ki pour kontinyen zouir son benefis ki I ti pe gannyen avan sanzman dan sa Lalwa.  Mr Speaker mon pe soumet sa Prozedlwa a Lasanble pour konsiderasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis Prezidan.  Bon Bill I devan Lasanble.  Nou pour pran deba lo merit zeneral avek prensip sa Bill.  Okenn Manm ki le entervenir.  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa Bill parey Minis in dir I straight forward, I annan en sanzman.  Me selman mon krwar ki an menm tan mon bezwen fer serten komanter ki mon ava rod leksplikasyon mon ava ganny leksplikasyon.

Dan Seksyon 2 nou pe ganny demande dan 4(1) sorry dan Seksyon 4(1) Lalwa ki an aplikasyon, nou pe ganny demande pour repeal paragraph A avek B e pour ranplas li avek en nouvo A avek B.

Seryezman mon konpran akoz ou pe repeal paragraph A pour ou sanz li, akoz paragraph A I koz lo Chairperson, e li definitivman an 2013 letan I ti fer lamannman lapey Chairperson e se sa ki I annan zis en Chairperson of the Electoral Commission sa lapey ti tonm R44,366mil.  E la letan nou pe fer sa lamannman vi ki pour nepli lo en baz permanan parey ou’n eksplike, I pe desann I pe al lo step 15 Band 8 ki vedir I pour en lapey R16,993mil.

Me selman sa ki mon pa ganny en konpran se akoz ki ou bezwen repeal B parske B dan Lalwa 2013 i step 1 Band 6 R11,186mil e dan Lalwa 2018 I menm zafer.  I step 1 Band 6 R11,186mil.

So mon ti ava kontan si zot ava eksplik mon akoz ki zot in santi nesesite a mwen ki mon mank keksoz e mon krwar pa ki mon mank keksoz akoz mon regard son Lalwa li menm e an plis ki sa mon’n osi regard dan Bidze parske dan Bidze sa bann lapey e mon vwar ki sa  B I menm parey, eksepte ki la dan sa konmsi zot in zis sanz enn de pti mo ki pa fer okenn diferans.  Parske son lenportans se sa lapey li menm so for 1B I parey sa ki zot ti pase an 2013 the present Law as it stands. 

Bon ok sa 4A kot nou pe retir sa pansyon lefe ki pansyon dan Konstitisyon in ganny tire pour sa pozisyon.  Me an menm tan osi mon krwar ki I ase enportan pour nou fer en komanter lo  8 dan sa de ki nou pe amande C by repealing in section 8 paragraph O.  Paragraph O efektivman I koz lo the Chairperson of the Electoral Commission.  E mwan mon krwar enn bann keksoz ki nou fer ki nou pa ti devret fer se pour met the Chairperson of the Electoral Commission konman en Constitutional Appointee.

Parske son prosedir pour li ganny apwente I pa en prosedir the Chairperson I ganny nonmen par dan Lalwa I ganny nonmen direkteman par Prezidan ok?

Ombudsman I pas dan prosedir CAA Auditor General I pas atraver CAA; Attorney General tou fason dan Konstitisyon Attorney General mon pa konnen si letan ti ekri Konstitisyon lefe ki ti annan en Attorney General ki ti enn bann konseye legal prensipal ti fer sir kid an Konstitisyon ti mete poudir ki I ganny en pansyon.

I sel pozisyon konmsi ki in ankadre depi 1993 e alors li I ok me bann lezot Constitutional Appointees byensir nou pe apel zot Constitutional Appointees akoz I annan en prosesis Konstitisyonnel ki byen ganny etabli e I bezwen ganny swazir, I bezwen pas serten tes Ombudsman I bezwen pas en tes avan I ganny avan I vin Ombudsman.

Nou konman Manm Lasanble nou bezwen pas en tes I en tes avek elektora.  Prezidan I bezwen pas en tes e letan li I pas sa tes aprezan son bann Minis tou I ganny kouver anba sa tes ki li in pase.

Me tandis ki sa pozisyon Chairman Electoral Commission li pa bezwen pas okenn tes li Prezidan I kapab la aprezan I annan en serten I annan en sanzman.  Me sa enn avan I pa ti bezwen pas en tes sa enn la aprezan la ki bezwen pas en tes, me selman lefe parske I ganny apwente atraver CAA.

Me selman lefe ki dezormen I pour nepli parey Ombudsman me plito parey Chairperson CAA oubyen PSAB then I vin lo en lot nivo.

Me selman an menm tan osi, mon krwar ki zis konman en refleksyon, zis konman en refleksyon lefe ki sa bann dimoun la zot bezwen pas tes zot e zot pozisyon I ganny spesifye dan Konstitisyon.

Pran par egzanp CAA son Chairperson avek son bann Manm I dan Konstitisyon. PSAB parey I dan Konstitisyon.  CAA ki bezwen nonm zot. Chairperson Electoral Commission osi tou la I kler ki poudir I dan Konstitisyon e I bezwen pas tes.

So mon krwar ki petet at some point nou bezwen konman letan nou pe regard Konstitisyon pour nou regarde an relasyon avek sa bann zafer pansyon parske nou zis met en lord.

I pour enportan pour ki I annan en lord, pour nou konnen kisisa sa standar parske la ozordi Wityenm lamannman nou ti mete Nevyenm nou tire.  Konmsi sa bann zafer la, I pa reflekte byen.  Alors mon krwar ki I pour bezwen annan en lord ki ganny dirize par en prensip e an menm tan osi pour regarde pandan responsabilite ki sa bann dimoun I annan.

I mean en Ombudsman, en CAA ki pe ede pour apwent bann Ziz bann Ziz dan Lakour Siprenm, bann Ziz dan Lakour D’Apel, ki pe swazir bann dimoun ki kanmenm tenir bann responsabilite tre enportan.  Alors mon krwar ki poudir fodre nou ava tyek sa.

Mr Speaker mon konnen ki poudir sa A D.  Sa A D. pe dir, ‘’no person to be affected adversely. ’’ Sa I en prensip ki nou krwar ladan, I en prensip ki nou krwar ladan lo sa baz byen – konmsi en laki si ou pe ganny en keksoz I en laki ou pe ganny li anba en Lalwa e Attorney General I am sure I ava dakor avek mon ki poudir letan en Lalwa I permet ou pour ganny en keksoz, ou pa kapab zis pran sa keksoz avek en dimoun.

Me nou parey zot konnen nou bann Manm Lasanble enkli Onorab Simon Gill lo lot kote, latab ki ti annan en moman kot ki nou ti gannyen ti ganny tire.  Ok pansyon pour bann Manm Lasanble.

E nou pa al pli lwen pour nou al fer pour nou al devan Lakour ensidswit.  Me selman nou konnen poudir an prensip I ti ilegal sa ki I ti pase nou konnen si poudir nou al Ankour poudir be sa I en aki ki ou ti pe gannyen e dan Lalwa li menm li zot ti fer provizyon pour mete egzakteman parey I la dan A D.

E petet taler Onorab Afif I ava pas lo la kot ti’n mete spesifikman an 2013,  an 2013 ki zot pa kapab sanz nou keksoz dan en fason advers.  Me apre sa 2016 zot in zet sa Onorab Afif I ava I annan tou bann seksyon avek li I ava pase.

Alor an prensip si nou pe koz met lord tousala se bann keksoz ki nou bezwen met lord ladan.  Me ankor enn fwa la Mr Speaker mon krwar ki nou bezwen osi fer atansyon e Onorab Ferrari mon konnen parske mon koz avek li I pour fer en propozisyon pour nou an relasyon avek sa pansyon.  Ki arive ki si en dimoun in dan Lofis li ok en dimoun in dan Lofis in travay me letan I aret travay apre sa nou dekouver ki poudir be letan I ti pe tenir sa Lofis, in fer bann keksoz ki pa normal; in fer bann keksoz ki kont prensip e alor ki ou fer zis ou kontinyen donn li en pansyon?

Par egzanp konmsi kwa ki fer sa aki kwa ki fer ou perdi sa aki?  E sa mon krwar I ava en size ki Vis-Prezidan avek Attorney General e bann Avoka zot ava kapab ekler nou lo la.

Par egzanp ok Konstitisyon I fer provizyon pour en Prezidan ganny en pansyon.  I osi fer provizyon pour Manm Lasanble ganny en pansyon.

Be si letan ou sorti konman Prezidan, oubyen ou sorti konman en Manm Lasanble, ki al dekouver ki poudir ou’n abiz ou lotorite pandan ki ou ti dan Lofis?  Ou dekouver ki poudir en Manm Lasanble in apir serten keksoz dan en fason I pa’n deklar son lentere, e apre sa in atraver son aksyon, atraver son aksyon in nobou ganny en kantite larzan ki’n vin konman en bribery e ki in osi vin konman en sityasyon kot in promot koripsyon.  Si ou dekouver sa ki ou dekouver sa apre ki in kit Lofis eski nou pa devret annan en provizyon?

Pour ki sa dimoun I kapab perdi son pansyon parske lepep Seselwa ler la I ava pe pey en dimoun ki’n azir dan en fason malonnet.

E parey mon pe dir mon pa pour dwell lo la akoz mon konnen poudir Onorab Ferrari in fer en pe travay lo la.  E sa se bann provizyon ki egziste dan serten ziridiksyon.

Donk Mr Speaker mon pa krwar ki sa ki nou pe dir, nou kapab kit sa Bill parey I ete sof ganny en pti leklersisman me nou kapab azout en keksoz avek li ankor, pour ki I ava annan en kondisyon pour ganny sa proteksyon.

E an fezan sa nou ava pe promot en Kod Etik en standar etik ki pour o pour ki okenn dimoun ki dan okenn Lofis I konnen ki poudir mon bezwen travay drwat, mon bezwen tenir en prensip, tenir en standar parske si mon pa tenir sa standar apre ki mon sorti dan Lofis e mon ganny dekouver mon kapab perdi tou sa ki mon ti krwar mon pour gannyen.

So Mr Speaker avek sa detrwa parol definitivman nou pour pas sa Lalwa.  E mon espere ki Vis Prezidan I ava aksepte sa bout ki nou anvi azoute e sa I ava ganny fer imedyatman.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Mon ava pas laparol avek Onorab Ahmed Afif.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Vis-Prezidan.  Bonn apre tou bann Manm Onorab e tou dimoun a lekout.  Mr Speaker sa lamannman ki devan nou I annan efektivman 6 morso ladan ki pe amann Constitutional Appointees’ Emouluments Act.

Sa 2 premye se vreman pour sanz nivo saler Chairperson avek pour sanz nivo saler Manm annefe.  Zot in entrodwir parey Onorab Ramkalawan in dir en provizyon ki ranplas en lot provizyon, me selman ki gard saler bann Manm Electoral Commission egzakteman parey.

Alor mon mazinen rezon zot in sanz sa, se pirman kosmetik.  Mon pa vwar vreman akfer sa sanzman in ganny mete akoz bann Manm Komisyon pour ganny egzakteman menm saler.

E ler mon regard lafason in ganny ekrir I preski parey sa ki ti deza la.  Chairperson nou eksplike nou konpran, akoz I sorti 44mil pour ariv 16mil.  Answit 3enm kot nou pe repeal seksyon 4A e 4A li ti fer provizyon pour en pansyon pour Chairman Electoral Commission.

Alors sa osi lefe ki dan Konstitisyon li menm ki bezwen annan en provizyon si zanmen ou anvi pey en dimoun en pansyon atraver Consolidated Fund, fodre I ganny definir dan Konstitisyon.

E dan Nevyenm amannman Konstitisyon sa provizyon 115(C) ki ti fer provizyon pour pey en pansyon pour Chairman Electoral Commission, ti ganny tire.  Lefe ki I ganny tire pour mon I vedir ki ou’n tir okenn posibilite pey okenn pansyon pou okenn dimoun dan Electoral Commission atraver sa.

Answit I kontinyen dir i pe repeal sa se 4enm repeal seksyon 8(O).  8(O) li I ti kree sa pos konman en pos Dezinyen – designated office e vi ki pe in tir pansyon dan Konstitisyon in tir son pansyon dan sa Act, I pe osi retir sa pos.

I fer 3 aksyon kler par Gouvernman, pour dir sa pos son pansyon I pa devret egziste, e in tir li dan Konstitisyon – 3enm aksyon e probableman aksyon pli enportan.

Se la kot mon pe kestyonn 5enm morso lamannman dan sa Bill ki devan nou, kot prezan I pe entrodwir en provizyon 8(2) ki li I dir ‘a person shall not under the commencement of the Constitutional Appointees’ Emoluments Act, be affected adversely but shall continue to enjoy the salary or the pension no less favorable by those enjoyed by the person before such amendment’.

Savedir I pe dir sis a dimoun ti pe deza ganny en pansyon ou pa kapab sanz li dan en fason ki I ganny mwens; par egzanp soutir li se sa ki I pe dir.

Mon pwen ki mon pe dir se lefe ki dan Konstitisyon se laport prensipal ki nenport dimoun ki pe rod en pansyon atraver Fon Consolidated Funds I bezwen pase, premye laport pour al rod ou cheque se Konstitisyon.

2enm laport se Constitutional Appointments Emoluments sa ou 2enm laport sa la ou antre ou pran ou cheque ou sorti.

Me lefe ki premye laport Konstitisyon I fermen, ki mannyer ou kapab ganny akse avek laport ki li I dir ou kapab menm ki laport I fermen ou kapab pas dan back door, ou kapab vini ou kapab ganny en pansyon.

Pour mwan I pa fer sans ki in ganny met la etandonnen ki dan Konstitisyon 115(C) nou fini ferm sa laport.

2enm rezon ki mon ti a kontan servi konman en largiman se ki an 2013 anba National Assembly Emoluments Act ti annan en provizyon ki ti ganny entrodwir ki ti dir anba 4D ‘no person shall e sa ti an 2013 ‘no person shall on the commencement of the National Assembly members Emoluments Act 2013 be affected adversely and shall continue to enjoy the salary gratuity or pension no less favorable than those enjoyed by  them before such commencement’.

Savedir I pe dir an 2013 okenn Manm Lasanble ki ti pe resevwar en pansyon, pa pour kapab ganny afekte par okenn keksoz ki arive avan sanzman dan Lalwa.

Me malgre sa – alor sa ti en proteksyon pour Manm Lasanble.  Me an 2016 le 6 Avril ti pas en lamannman anba Constitutional Appointments Emoluments Act ki dir ki si ou en Designated Minister – si ou Speaker oubyen ou LGB oubyen ou LOTO oubyen ou Deputy Speaker oubyen ou en MNA ou pa pour kapab ganny ou pansyon eskan ler ou ariv 63an.

Sa ti an 2016 ki ti pase.  Savedir an 2016 zot koup pansyon tou sa bann dimoun ki mon nonmen si ti napa 63an.  Me eski ou pa’n afekte – par egzanp privilez en Manm Lasanble?  Parske Lalwa ti donn li sanmenm sa provizyon ki zot pe entrodwir ozordi anba 8(2) sa kalite proteksyon.  Me I pa’n marse.

I pa’n marse e la zot pe re entrodwir en provizyon ki pour mwan si nou pour servi menm largiman, ki ler ou koupe son lefe I aplike be then si ou koupe son lefe I devret aplike.  Me la zot pe dir non I pa kapab ganny afekte.

Alors pour mwan sa I en keksoz ki I anomaly – anomali selman prensipalman akoz dan Konstitisyon, laport in fermen.

E laport ti fermen semenn pase kan Bill ti amande Konstitisyon anba Nevyenm  amannman ti ganny amande pour ferm laport pour pey okenn pansyon, pour okenn dimoun dan Electoral Commission.

Alor pour mwan, mon pe lir sa 5enm amannman ki pour mon I pa fer sans baze lo sa ki mon’n dir.  E Sizyenm amannman ki mon vwar la, I plito en typo ki mon vwar I pe zis dir poudir diferan pozisyon I fer en progresyon dapre sa salary table ozordi.  Alor sa I en pti netwayaz ki zot pe fer dan Lalwa.  I pa grav.

Mr Speaker mwan osi mon krwar poudir nou bezwen annan serten provizyon ki protez larzan tax payers, dan lesans kot si nou annan bann pozisyon ki pansyon pe ganny peye atraver larzan tax payers ou pa kapab les li san okenn kondisyon.  I bezwen annan serten sanksyon poudir serten dimoun I pa’n swiv le norme.  I pa’n swiv lekspektasyon dimoun ki finalman pe pey sa pansyon.

E parey Onorab Ramkalawan in propoze mon osi mon antyerman dakor, ki I bezwen annan serten provizyon pour kapab retir sa bann benefis pansyon dan bann ka kot I kler, poudir I annan serten move pratik ki’n pase, sirtou pandan sa letan ki sa dimoun ti pe ganny peye avek Fon Piblik.

Alor avek sa mon poudir ki mon dakor avek premye 4 lamannman 2D ki entrodwir en nouvo eleman mon pa dakor ek sa.  Mon krwar I pa fer sans.  2E mon napa problenm avek, me mon ti a demande ki en provizyon osi I ganny mete pour protez larzan piblik dan lesans kot sa bann dimoun ki nou pe donn en saler, en pansyon plito I pa alaoter lekspektasyon lepep Seselwa.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi.  Bonn apre midi tou Manm ki a lekout oubyen pe swiv nou e bonn apre midi byensir Vis-Prezidan e Attorney General.

Mr Speaker nou deba ozordi I santre lo en provizyon Lalwa ki fer li neseser oubyen met kad legal pour ki nou annan an provizyon pour donn en saler – en  Gratwite pour en kad anplwaye dan sa kad spesifik bann dimoun ki pour travay avek Komisyon Eleksyon; son Chairperson e bann Komisyoner Eleksyon.

Mon osi regard sa Lalwa e bann provizyon ki annan dan sa Lalwa, e mon osi regard bann provizyon ki nou pe tire e bann provizyon ki nou re-mete dan sa Lalwa pour zisteman al lo en prensip fairness.  Akoz pour al lo en prensip fairness Mr Speaker set akoz dan bokou ka I annan lamazorite ka kot ler en dimoun I annan en lanplwa, ler kondisyon sa travay sa dimoun I sanze bann eleman fondamantal ki ganny konsidere se ki si sa dimoun pour ganny unfairly affected par sanzman dan kondisyon sa Lalwa.

Mr Speaker mon’n tann bann largiman ki’n ganny avanse ler ti annan sanzman dan provizyon Lalwa, an se ki konsern pansyon pour bann Manm Lasanble.

Sa provizyon pa ti ganny retire antyerman. I ti ganny amande pour fer ki bann Manm Lasanble sa letan, ki ti pe ganny en pansyon ti pour efektivman resevwar sa pansyon a laz 63an.

Eski sa lamannman li menm was fair?  Si nou al lo en baz largiman ki popilasyon sa letan ti pe avanse e sertennman bokou nou si nou regard dan bann zournal politik or otherwise, ki ti pe kriy lo sa size nou pour konstate ki poudir ti annan en largiman ki bann Manm Lasanble ti pe vin bann zenn pansyoner.

E ki lo en baz fairness lo sa laspe ti annan en largiman ki sa wasn’t fair.  Me lo son lot kote Mr Speaker, mon kapab dir ki si nou regard lozik e lefe ki ti annan Manm Lasanble ki ti sorti dan Lasanble mon koleg akote mwan I enn – bann koleg lot kote latab serten zot i larestan, nou kapab osi dir pour fer sa lamannman was also unfair.

Me prezan nou si mon ekout lentervenan byen avan mwan, nou pa nou re aranze sa provizyon.  Nou’n remet sa provizyon dan en konteks, e pour servi largiman ki enn mon koleg lo lot kote latab zisteman aliny zisteman avek lamannman ki annan well Lalwa ki annan an se ki konsern Lalwa Fon Pansyon.

Savedir se ki en dimoun I ganny akse avek son pansyon a laz 55an.  E se sa ki Lalwa ozordi I prevwar dan ka bann MNA pour koriz en persepsyon – dan largiman ki en entervenan avan mon in fer.

Me si mon ekout son largiman prezan, nou pe propoz pour retir en provizyon dan en Lalwa ki fer ki si en dimoun pe resevwar en pansyon a en moman la, baze lo bann sanzman ki nou fer dan Lalwa, nou bezwen met serten kondisyon oubyen menm retir sa provizyon (mon a reste pour mwan ekout propozisyon lamannman) retir sa provizyon ki fer ki ozordi I pe zouir en pansyon.

E prezan nou retourn back to the fundamental question Mr Speaker se eski sa I fair?  Eski sa I al dan laliny e prensip fairness ki nou pran en langazman dan Lasanble pour nou travay towards?

Eski si en keksoz ki ti ganny fer dan en sans kot nou dir I mal, par refer en lot keksoz ki mal, I pour fer li vin byen?  Se sa largiman ki nou bezwen anmennen. Lalwa pa devret ganny lir zis dan lafason ki in ganny ekri.  I bezwen ganny lir in the spirit of which it was written.  And the spirit if which it was written dan sa ka spesifik la, se ki si en dimoun pe zouir en pansyon nou pa kapab advers li met kondisyon oubyen met derogasyon ki adversely afekte li.

Me si nou vin lo largiman ki’n ganny avanse, akoz ki nou bezwen met derogasyon e met kondisyon e nou analiz sa bann largiman, nou bezwen fer li avek en lapros obzektif.  I demande ki dorénavant alors dan sak Lalwa, dan sak Lalwa ki preskrir en pansyon pour okenn Constitutional Appointee ki sorti dan Lalwa Tax Payers parey Onorab Afif in remind nou, nou pour bezwen met derogasyon.

Nou pour bezwen fer menm seri anmannman ki poudir ki si I annan okenn keksoz ki’n arive si sa propozisyon lamannman si I annan okenn akt ki sa dimoun in komet I perdi son pansyon.  Me en pansyon I vin entitlement ki en dimoun I gannyen apre servis ki’n donn dan en fonksyon.

Nou kapab apre the fact demande si sa dimoun I a la oter son fonksyon nou kapab kestyonn sa byensir.  Nou kapab after the fact demande si sa dimoun pa’n komet okenn act pandan letan ki I dan sa fonksyon.

But until nou kapab prouve until ki nou kapab prouve, ki en dimoun I fer okenn act nou pe envit nou lekor pour fer en lamannman, ki si nou regard Lalwa dan tou pei – dan la mazorite pei demokratik parey nou menm, I napa menm kondisyon in regards to pansyoner.

Me, me nou bezwen osi rapel nou lekor ki nou pa viv dan en vaccum Sesel.  E I annan de ka kot ou pe koz lo for feature ou pension. I arive sa.  Me sa ki mon pe envit nou Lasanble ozordi pour konsidere se ki nou bezwen fer okenn derogasyon an sa ki konsern the forfeiture of the pension en keksoz ki vreman kler e en keksoz ki baze lo prensip fairness.

Sa Lasanble ki nou ladan ozordi Mr Speaker malgre ki nou bokou lo nou bann diferans nou toultan apros oubyen nou sey apros la mazorite deba ki nou fer lo en baz fairnessWhat is fair?  What is fair? 

E wi Mr Speaker mon koleg lo lot kote latab zot very quick pour remind mon dan Senkyenm Lasanble dan bann Lasanble oparavan nou pa ti apros li dan sa fason, be mon krwar I annan en keksoz ki zot bezwen mazinen.  Ler zot ti al dan eleksyon parey nou zot MOTO ti ‘’Fer li nou Lasanble.’’ Nou MOTO se ‘’Pa fer li vin Lasanble lepase. ‘’

Napa enn ant sa 2 parti dan Lasanble ozordi ki’n koz lo fer li vin en Lasanble lepase.  Napa enn dan sa 2 parti ki’n dir annou retourn repet bann menm keksoz oubyen bann menm fot ki nou krwar nou fer dan lepase.

Nou kapab pran sa ki byen dan lepase, e nou bezwen admet I annan bann keksoz ki byen avek sa ki in arive dan lepase, in annan keksoz ki’n ganny fer ki byen.  Me nou bezwen tir leson lo bann keksoz ki’n ganny mal fer.

So ozordi letan nou trouv nou la kot nou ete ozordi, nou bi se anmenn sa pei devan.  Nou bi se anmenn bann provizyon legal, bann provizyon transparan bann provizyon fair pour asire ki nou pei I avans pli devan.

Lalwa ki devan nou Mr Speaker I prevwar ki nou annan en Komisyon Eleksyon ki son bann dimoun ki travay I prevwar sa salary band ki Chairman Komisyon Eleksyon pour al ladan.  Lamannman Konstitisyonel ki nou ti fer ti par lefe ki sa pos sa Chairperson Komisyon Eleksyon, I pa en pos ki en dimoun pe fulfil li a plen tan.  E pour sa rezon ki nou ti anmenn sa lamannman.

Me sa ki reste enportan pour nou Mr Speaker, se ki nou pa devret fer okenn largiman, nou pa devret avans okenn persepsyon nou pa devret avans okenn size. lo en baz malis and forethought.

Nou bezwen avans li lo en baz ki nou pour regard keksoz ekitabilite e pou asire, pou asire ki a okenn moman, okenn dimoun ki entame en fonksyon piblik a o nivo kot en pansyon oubyen okenn entitlement I ganny prevwar anba Lalwa, sa dimoun I bezwen a la oter son fonksyon, pour ki demen si I pa a la oter son fonksyon I ava evit en forfeiture of State pension.

Me nou bezwen rapel nou lekor ki tou dimoun has a right of due process anba the Law; tou dimoun I annan egalite Lalwa anba nou Konstitisyon.  E nou bezwen reste lo baz ki nou Konstitisyon I prevwar.  Mon le remind Lasanble Mr Speaker ki yer menm pandan bann ladres ki ti ganny fer nou ti koz lo Konstitisyon as the supreme document ki bedrock nou la demokrasi e nou bezwen reste santre lo la e nou largiman I devret toultan baze lo la.

So an konklizyon Mr Speaker mon krwar si nou pe koz the issue of forfeiture of pension, I annan en travay pli larz ki nou bezwen fer.  Nou bezwen fer sir fer tre atansyon ki nou pa ganny vwar konman nou pe koz forfeiture of pension atraver okenn endividi an relasyon avek okenn dimoun akoz I enportan pour nou ganny vwar konman en Manm Lasanble apre tou nou en Lasanble, e nou rol se pas Lalwa; pa lo baz ki Lalwa I afekte en endividi, me lo baz ki Lalwa I prevwar ki nou annan en pli bon mezir, pli bon striktir pour fasilit e fer lavi nou pep vin pli byen.

Mr Speaker avek sa mon remersi ou e mon remersi Lasanble pour son latansyon.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Sebastien Pillay.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou dimoun e Attorney General pa ti la bomaten bon apre midi.

Mr Speaker ler mon ti ankor lekol kolez en zenn gayar, mon rapel mon manman pa ti kontan akoz mon ti annan en zanmi ki ti en pe bandi; ti en bonpe bandi e toultan I ti dir mon ‘pa kontan mon vwar ou pe frekant sa bandi’.

E mwan vi ki mon ti vreman kontan sa zanmi, mon ti devlop en largiman poudir ‘pa trakase manman pa li ki pour fer mon vin bandi, mwan ki pour fer li vin drwat. ’

E finalman ozordi mon kapab dir sa zanmi I ankor la, I ankor en zanmi e finalman I pa en bandi ditou I en successful businessman.  Mon akont sa zistwar akoz ler mon ekout Onorab Pillay pe koze, mon mezir zistans ki sa dernyen 18mwan ki sa zistans in voyaze pour li anbras bann prensip fairness, lazistis ki dan mon lopinyon, pa ti dan son vokabiler ziska 18mwan pase.

E sa I montre ki nou pe avans dan en bon semen.  Nou pe avans dan en bon direksyon e ki sa fairness ki Onorab Pillay pe koz lo la konman en prensip ki devret gid nou travay dan sa Lasanble, I en prensip iniversel ki finalman apre en 40enn lannen nou pe konmans viv par sa prensip.  E sa pour mon I en gran sikse ki nou isi lo sa kote latab nou’n kapab anmennen pour nou pei.

E zisteman sa detrwa mo ki mon annan pour dir lo sa Lalwa, I baze lo zisteman lo fairness e I baze lo rapel parey nou Komite dan Lasanble lo Truth and Reconciliation. I toultan enportan pour nou met laverite deor si nou pa konnen.

Par egzanp pour bann dimoun ki laba deor ki ekout lentervansyon Onorab Pillay ti a krwar poudir Onorab Pillay,  ti la ler zot ti koup nou pansyon san okenn rezon, par malis, e ki nou ti annan en drwa ki’n ganny retire e nou ti bezwen sa ki ti bezwen retourn anba son aircon, anba son fridge;sa ki ti bezwen al fer en lot pti travay pour al grate – sa ki in bezwen al fer pirat pour li viv, nou’n fer.

E mon pa’n kalkile – mon pa’n kalkile konbyen mon ti devret gannyen ki mon pa’n gannyen me la ou pe fer mon mazinen Onorab Pillay ki mon bezwen al kalkil en kou e mon a fer ou konnen ler mon a fini fer sa kalkil konbyen sa prensip fairness or unfairness in kout mwan e mon bann koleg bokou mon bann koleg isi lo sa kote latab.  E enkli Onorab Gill – enkli Onorab Gill ki en viktim parey nou.

Me anyway lo sa Bill ki devan nou parey mon 2 koleg in koz avan mon, mon santi poudir I neseser pour nou fer lamannman 2 mon pa pour retourn lo la akoz I bezwen ganny met annord avek sa prensip ki a lavenir pour napa en Electoral Chief Electoral Commissioner ki or Chairperson of the Electoral Commission ki ti en osi Executive Officer, me I ava 2 pos diferan.

Donk mon al direkteman lo pwen 8(2) ki pe ganny propoze pour ganny insert apre 8(c).  Sa seksyon wi non mon pe al antye lo sa bout la 8(2) ki propoze ki okenn lamannman ki nou fer pa afekte bann drwa aki bann dimoun ki’n servi dan sa office of Chairman of the Electoral Commission.

Mr Speaker mon koz isi konman en Manm Finance and Public Accounts Committee, e mon krwar si mon pa lev sa pwen I pour en mankman a mon devwar pour mon asire ki mon fer mon travay byen, non selman konman en lezislater me konman en dimoun ki pe fer oversight lo finans piblik.

I pa pour en sekre pour personn, ki I annan en investigation ki pe deroule I annan bann Hearings ki’n ganny fer o nivo FPAC e ki I annan en travay ki nou pour bezwen konklir byento.

Mon pa anvi baz mon largiman lo en dimoun.  Mon ti a kontan baz mon largiman lo tou dimoun ki pour servi dan sa pos avek responsabilite egal se a dir bann Constitutional Appointees.  Me selman si sa I aktyalite ozordi se zisteman akoz nou pe fer en lanket.

I kler Mr Speaker ki parey Onorab Afif I dir as we stand hear today the former Chairperson of the Electoral Commission has no pension it has been repealed.  

Anything to do with the pension for that office has been repealed and has been repealed twice or maybe 3 times.  In ganny tire dan Konstitisyon in ganny tire dan bann subsequent Lalwa Constitutional Appointments Emoluments Act. 

So napa nanryen pour le moman.  Nou bezwen gete – zot Vis Prezidan pe propoze ki nou annan en Lalwa, en amannman ki re etabli dan en sans, ki I re etabli sa dimoun ki’n serve dan sa biro avan.

Mwan mon premye reaksyon se poudir annou aret la, annou zis tire 8(2) e kit li ater. I pa pour fer okenn diferans.  Me mon pour al lo sa prensip fairness e mon krwar I mon devwar pour mon entrodwir en posibilite ki en dimoun ki apre ki in servi dan sa Lofis si I ganny maler pour li ganny akize e convicted e trouve koupab, pour en fe – en fot profesyonnel whether I ankor dan Lofis or whether he is out of Office ki nou bezwen annan en prosedir forfeiture of pension.

Mon krwar sa I pa en keksoz ki unfair e I ava permet nou kontinyen fer nou travay, e I ava anvoy sa mesaz ki nou anvi anvoye ki Leader Lopozisyon in anvi anvoye a lavenir.  Akoz ki nou pe rode?  Nou pe rod the highest ethical standards dan nou pei.  Nou pe rod ki tou bann dimoun ki dan highest office dan nou pei I viv par sa bann standar enpekab.

So mon pour bezwen mon mazinen Mr Speaker ou ava get mon la si nou pour al dan Committee Stage ouswa mon pour bezwen demann liv of the Speaker under 67(1) under Order 67(1) pour nou pour mwan propoz en lamannman mon ava lir apre ou ava rule lo la, si nou pour bezwen al dan Committee pour nou pran li.  Mwan sa ki mon ti a kontan, sa ki mon ti a kontan propoze, I baze mon ti a kontan tir latansyon Onorab Sebastien Pillay lo la, I baze lo Lezislasyon ki egziste dan plizyer pei Common Wealth.  E mon propozisyon I baze lo resers lo bann Lalwa Ostrali – ok. 

An deor Commonwealth Lanmerik osi I annan sa bann provizyon.  Donk I pa en keksoz ki konpletman foreign avek nou Lalwa isi Sesel.  Sa propozisyon ki mon ti a kontan fer Mr Speaker e se pour azout 8(e) apre 8(d) ki ava lir ‘a person in receipt of a pension by reserve by held office of a Constitutional Appointee, who is convicted of an offense of an abuse of his office or abuses of Public Funds shall upon conviction shall forfeit any rights to receiving a pension’. 

So mon pa en ziris mon pa konn drafte – sa I prensip ki mon pe met devan e mon krwar nou ava kit li ouver pour Attorney General, pour lezot dimoun gete si premyerman si I constitutionally swetab si I posib ki nou fer sa e si wi ki I ganny worded dan en in the proper legal gargon e la nou ava move on.  So Mr Speaker sa I mon propozisyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Mon ava pas laparol avek Onorab Basil Hoareau.  I annan en propozisyon pour en amannman, me nou ava regarde apre ler Minis I fini donn son Right of Reply.  Onorab Basil Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa lamannman ki nou pe anmennen la dan Constitutional Appointees’ Emoluments Act I en lamannman ki marye avek de lezot lamannman enn ki pas devan nou e enn ki pe vini e plitar sa I sa amannman avek nou Elections Act.

Mr Speaker semenn pase nou amann Konstitisyon e amendment to the Constitution nou amann nou Konstitisyon kot nou dir poudir Chairperson of an Electoral Commission pa pour entitle pour ganny en pansyon.

E rezon pour sa nou ti eksplike nou ti dir anvi ki dan sa lamannman ki pe vini avek Elections Act nou pour annan en Chief Electoral Officer ki li ki pour annan sa duty to be forwarded to the management of the Commission, then Chairperson of the Electoral Commission I en part time job – it’s no longer a full time job.

E se pour sa rezon ki ozordi nou pe amann sa bann lamannman dan the Constitutional Appointees’ Emoluments Act pou dir par egzanp kot nou fer son saler ganny redwir, parske I pour nepli annan menm responsabilite.  Son responsabilite pour redwir e alor I osi normal ki son saler I ganny redwir.

Issue ki’n ganny raise e ki in vin en point of contention to certain extent se sa lamannman dan 8(d) ki dir poudir en dimoun ki ti pe resevwar okenn pansyon, apre ki sa lamannman I ganny vin an fors I pa pour perdi sa pansyon.

E par egzanp dan ka si nou pour pran ka spesifik nou pour pran former Chairperson of the Electoral Commission sa I pour ganny preserve, akoz menm si dan Konstitisyon I dir I nepli entitle to en pansyon me lefe ki sa former Chairperson of the Electoral Commission li I ti desarz en full time job, se li ki ti responsab for the day to day management of the Electoral Commission a sa moman ti napa en Chief Executive Officer.

E alors dan lamannman ki ti ganny fer an Desanm – le 27 Desanm 2017 dan sa pa le 27 Desanm me an Desanm 2017 e I ti ganny assented by the President sa lamannman le 27 Desanm 2017 – Act 23 of 2017, nou ti fer provizyon ki Chairperson sa Lasanble li menm, ti fer provizyon ki Chairperson of the Electoral Commission, I ganny en pansyon ansanm avek lamannman ki nou ti anmennen pour Ombudsman e Auditor General.

Nou ti fer sa 3 lamannman dan sa Act 23 of 2017, kot nou ti fer sir ki Chairperson of the Electoral Commission, Ombudsman e Auditor General I ganny en pansyon.  Me la ek sa lamannman an relasyon avek pansyon Chairman Electoral Commission, nou pe dir poudir I pa pour I pour nepli gannyen e nou pe tir sa provizyon, nou pe repeal sa provizyon ki dir anba Constitutional Appointees’ Emolument Act, ki dir poudir Chairperson of the Electoral Commission pour ganny en pansyon; nou’n tir sa net, apre nou azout 8(d) poudir li sa former Chairperson e at least vi ki I ti fer en fulltime job, son pansyon I ganny proteze, I pa ganny afekte.

E mon vwar osi lozik deryer lamannman ki ganny fer par lot kote latab, an relasyon pour annan en provizyon – en provizyon ki pour apply pour tou Constitutional Appointees, kot si demen zot ganny trouve koupab pour en lofans an relasyon avek zot Lofis, then zot perdi sa pansyon.

Mon krwar sa I tre lozik e mwan mon siport sa 100poursan.  Annefe ler mon’n tann Onorab Ramkalawan koze ek Onorab Afif, mon ti en pe dan dout dan lesans mon ti pe dir be ki mannyer nou determin sa, fodre sa dimoun I ganny convicted of an offense.  E letan Onorab Ferrari in koz lo la, e in move dan son lamannman ki I en konviksyon en lofans, I korek.  Mon dakor avek.

E annefe letan vitman la mon ti pe fer en pe resers vre I dir I annan Ostrali I annan sa Lalwa ki egziste e dan serten state Ostrali napa sa Lalwa.  E ki I annan politisyen ki pe reste dan prizon, ki dan prizon e pe resevwar pansyon.

E I annan en lobby extreme ki pe arive ki pe dir be annou amann sa Lalwa; amann sa Lalwa pour sa politisyen pour li ki’n ganny convicted of an offense of misconduct of son Lofis, pour li resevwar sa pansyon.

Lanmerik ti annan Lalwa ki’n ganny pase depi lannen ’54.  E resaman Lanmerik 2017 zot in anmenn en Lalwa ONUS Leadership and Open Government Act ki fer kler poudir bann congressman pa pour resevwar pansyon si zot in ganny convicted of bribery, perjury ouswa conspiracy; ouswa okenn lezot kalite lofans ki annan pour fer avek zot Lofis.

Ki swa ki zot in ganny sarze sa lofans pandan Lofis ouswa apre Lofis.  E mwan mon krwar poudir sa I en bon prensip, parske si evantyelman en dimoun malgre ki in servi pei, ouswa in perdi son Lofis, me apre nou vwar poudir ti annan keksoz wrongdoing kot ki tantamount to a criminal offense, se sa dimoun I ganny kondannen pour sa criminal offense, me I normal pour ou pa donn pa kapab donn li en pansyon.

Apre tou laplipar sa bann pansyoner avan ki nou pran Lofis nou pret serman lo nou Konstitisyon, pour nou protez e prezerv nou Konstitisyon e nou pei.  E si nou vwar poudir sa dimoun ouswa okenn office holder pa’n maintain or uphold sa oath ki’n ganny pran, nou dir ek li be sorry ou pa pour gannyen ou pansyon.

Be selman nou dir se pa person ki determin sa se Lakour se Zidisyer ki determin sa e zidisyer I determin sa 2 case kriminel e nou konnen poudir case kriminel se beyond a reasonable doubt. 

So I pa en standar fasil li.  I en standar ase o ou pour bezwen en dimoun ganny pourswiv, in ganny found guilty beyond the Board a reasonable doubt of an offense an relasyon ek son Lofis.  E mon dakor avek sa term poudir abuse of office parske akoz pour mwan abuse of office, i encompass tou keksoz ki mal ki en dimoun I fer dan on Lofis.  E mwan mon siport sa, mon krwar sa I dan laliny bon gouvernans, I dan laliny transparans e mon krwar avek sa nou ava kapab pas sa Bill.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Basil Hoareau.  Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pa pour long, me mon ganny provoke pour mon dir enn de pti parol letan mon ekout dernyen entervenan.

Onorab Hoareau in dir poudir nou bezwen annan en prosekisyon ek en konviksyon parey Onorab Ferrari in sey propoze, e sa I tre bon e koumsa ki keksoz I devret marse.

Me mon konsern letan nou pe get sa lamannman la, si nou pour azout sa bann propozisyon ki Onorab Ferrari in fer, eski ki sennla ki pour fer en konplent pour annan en prosekisyon kriminel?  Eski nou pour annan en prosekisyon kriminel?  Par egzanp si FPAC I fer prosecution I interview I vwar serten defayans apre eski li konman sa Lotorite ki in investigate sa in vwar serten krim ki li I konsider in ganny komet eski li konman Lotorite I kapab fer en konplent kot Attorney General oubyen avek Lapolis?  Pour li dir be mwan FPAC becomes the complainant akoz I bezwen annan en complainant Attorney General,  I la.

I bezwen annan en dimoun ki fer konplent pour kapab annan en prosekisyon demen, akoz sa dimoun I pou bezwen ganny kriye konman en temwen, oubyen en seri dimoun ganny kriye konman en temwen, pour zot kapab vin donn levidans pour zot kapab annan en konviksyon.

Savedir eski letan nou pe met sa, nou pe fer ki zis nou a pe mete koumsa menm e I pa pe ganny aplike, alors zanmen nou pour vwar en rezilta lo sa baz oubyen nou pe dir ki nou pour serye.  Akoz dimoun deor ozordi nou pe koz lo pansyon, bokou dimoun deor I dir ou be nou pansyon pa koz lo la, pa ogmante?

Wi i annan en letan pour nou koz lo tou keksoz, la nou pe koz lo sa enn nou ava dir zot poudir pour annan zot tour letan I vini.  Me selman parey mon pe dir fodre nou serye pour nou kapab vwar ki mannyer nou ganny en konviksyon,  finalman.

I pa zis en keksoz kot nou pe dir e ki nou pa fer, zis nou pe dir pour nou pas en Lalwa, me selman vreman I pa ganny aplike.  Sa I mon kontribisyon Mr Speaker.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Napa okenn lezot Manm ki le entervenir.  Ok Onorab Simon Gill.  Non mon pa’n vwar ou Onorab eskize.  Laparol I pour ou.

 

HON SIMON GILL

Mersi.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pour ekstrememan bref.  Lamannman ki devan nou Mr Speaker I en lamannman ki mon vwar li neseser nou bezwen bouze.  An menm tan konman en 2enm pwen mon ava dir avek nou House ki fairness, fairness I en vye konsep.

E in egziste depi ler sosyete zonm in egziste.  E si I annan okenn moman ki okenn zonm, fanm ki’n dan pozisyon pour mal servi e mal enplimant e respe sa konsep fairness, ki malerezman listwar letan pour catch up avek zot.

E I enportan Mr Speaker, ki dan sa moman ki nou pe traverse nou pe koz bokou lo fairness e nou bezwen kontinyen koz lo fairness.  Nou pa kapab fer nanryen ki pour afekte okenn endividi unfairly e nou dan sa Lasanble osi lontan ki nou kapasite rezonnen, refleksyon I anmenn nou pour konpran sa prensip de baz ki devret diriz nou sosyete, nou bezwen fer sir ki zanmen nou form par okenn desizyon ki afekte okenn endividi dan Sesel ozordi, e a lavenir unfairly.

Nou bezwen dan lamezir ki posib Mr Speaker acknowledge e koriz sa ki bezwen ganny korize.  E nou annan Vis-Prezidan isi dan nou Lasanble nou a dir li sezi loportinite pour li make good sa ki neseser pour met good.

 

(laughter)

 

HON SIMON GILL

Lot keksoz ki tre enportan ki nou bezwen tonm dakor lo la, se ki an menm tan ki nou pe koz fairness, nou bezwen asire ki tou bann dimoun enkli nou menm nou isi dan sa Lasanble, ki nou bezwen e touzour fer maximum pour nou perform a la oter nou Lofis e egalman nou espekte ki tou bann dimoun ki dan bann pozisyon responsab, I osi perform a la oter zot Lofis.

E se pour sa rezon ki mon personnelman, mon napa okenn problenm pour aksepte sa provizyon ki’n ganny propoze par Onorab Ferrari.  E dan sa direksyon mon ava demande Mr Speaker ki nou move avek nou biznes lo sa Bill lo sa Prozedlwa e nou a kapab pas en vot lo prensip e merit zeneral sa Prozedlwa.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill.  Yes mersi Onorab Sebastien Pillay.  I fer en propozisyon I pa’n move li as such akoz I pa ankor.  Ou le move ou propozisyon konman en formel amannman.  Ok Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi Mr Speaker.  Si ou pare pour aksepte li an seans premyer mon ava move li.  Mon ti vwar AG ti pe pran not.

 

MR SPEAKER

Lir sa amannman.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

E I ava lir koumsa ‘a person in receipt of a pension by reason of having held office as a Constitutional Appointee who is convicted of an offense relating to abuse of his or her office or abuse of Public Funds shall, upon conviction, forfeit any right to receive or to be receiving a pension or the pension it (has) shall forfeit any right to receive the pension linked to the office’.  There might be other pensions but that are not linked to the office.  Anyway …

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Onorab Basil Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Thank you Mr Chair Mr Speaker.  Mr Speaker mon a segonn sa lamannman.  Mon pa vwar personn pe segonn lamannman, mon a segonn lamannman  eksepte I annan zis en pti keksoz mon pa pe konpran akoz ou’n dir eski ou’n dir si I ganny convicted after or during holding office?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

(Mic Off)

 

HON BASIL HOAREAU

Non zis ou kapab zis re lir petet.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

(Mic Off)

 

MR SPEAKER

Ok.  Yes en moman.  Onorab Ferrari re pran ou propozisyon.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Onorab Hoareau I annan rezon, akoz nou pa’n spesifye sa bout ‘in office’ or ‘after leaving office’.  Me mon propozisyon se ‘a person in receipt of a pension by reason of having held office as a Constitutional Appointee, who is convicted of an offense relating to abuse of his or her office or abuse of Public Funds shall, upon conviction…’

So whether it is in office or after having the conviction after having taken place after having left office’. 

 

MR SPEAKER

Ok.  Yes Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon krwar son lenportans ladan e lafason ki in ekri osi mon krwar I byen kot it’s the ‘abuse of the office’ ok? Whether you abuse it when you are in office or after you have left office I ganny dekouver ki whilst you were in office, ou ti abize.  Se sa ki enportan ok?  Ki poudir ok ou’n abiz pandan ki ou la, ou pa pe gannyen, be letan ou’n sorti I dekouver poudir ou’n abize, sa osi tou I fer ou forfeit the pension.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Basil Hoareau ou pronons ou lekor ki ou pe segonde sa lamannman.

 

HON BASIL HOAREAU

Wi mon pe segonde.  Me selman mon ankor annan sa issue ek sa wording mon pa konnen si akoz mon pa pe vwar li devan mon so mon pe sey mazin sa ki in ganny dir.  So si zis mon ti kapab zis vwar sa wording I ava ede petet.  Selman an prensip mon siport lide definitivman.

 

MR SPEAKER

Eski nou zot santi plito donn Right of Reply VP e apre nou ava al lo Staz Komite.  Nou a break apre nou a repran apre?  Wi les mon ava nou ava donn dwa repons Vis-Prezidan lo Bill mon pa konnen si Vis Prezidan I le tous osi tou lo sa amannman e apre nou ava pran lezot.  Vis- Prezidan laparol I pour ou.

 

THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran li ki nou pour al lo Komite Staz apre pour depouy sa amannman?

 

MR SPEAKER

Yes.

 

THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Speaker.  Mon ti a kontan premyerman donn leklersisman Onorab Leader Lopozisyon kot I konsern seksyon 4(1)a, 4(1)b wi 4(1)a avek 4(1)b,  I annan 4(1)a I annan en diferans dan step kot nou’n bouze sorti step 11 Band 15 wi e alafen nou sanz en mo sorti ‘table’ pour vin ‘band’ ou a remarke.

Avek 4(1)b nou pa’n sanz nanryen a leksepsyon avan dernyen mo ki olye Salary ‘Table’ I vin salary ‘band.’  Diferans la se ki dan salary band apre ki ou’n fer en lannen ou kapab progrese lo sa band. Nou’n santi ki fer en keksoz pli zeneral ki met li Salary Table ler ou’n bite alafen sa band ou kapab sot anler prezan.

Vwala la diferans ki petet ou pa vwar ler ou zis lir sa mo. Sa premye keksoz.  2enm pwen Onorab Afif zis mon ti a kontan eklersi en keksoz, I pa en pansyon atraver laport deryer li, I en pansyon ki reflekte ki valoriz travay ki se zofisye (la nou pe koz Chairman Eleksyon – Komisyon Eleksyon) ki in deza fer pour lekel I pe ganny sa pansyon, akoz nou’n tir sa akoz bann sanzman ki pe arive dan striktir Komisyon Eleksyon, ki Chairman Komisyon Eleksyon pour nepli kapab kalifye kapab ganny en pansyon, me ki en dimoun ki’n deza servi avan.

E alors nou pe met en proteksyon parey ou’n dir ou menm ki I pour bezwen gannyen.  En lot pwen ki’n ganny souleve ankor Mr Speaker Onorab Ferrari in koz lo mon dakor avek ou Onorab pa amann Lalwa par malis; pa anvi baz mon largiman lo en dimoun me nou pe koz keksoz bokou pli larz, so I ti pour mal si Lasanble I ti pe baz nou deliberasyon an vizan lo serten endividi spesifik lo en dimoun.

Nou pe fer en keksoz pli larz nou pe kree bann prensip ki demen I a kapab ganny enplike pou nenport ki evantyalite, e pou nenport ki dimoun.

Mr Speaker mon ti a kontan fer sorti sa kestyon fairness avek zistis pa’n konmanse 18mwan pase.  Fairness avek lazistis in konmanse depi plis ki 40an pase.  Akoz si ti napa lazistis ek fairness, Sesel I pa ti pour rank lo nivo ki I rank dan lemonn. I annan en kantite lazistis ki in arive si ozordi nou pe zouir nivo lavi ki nou pe zouir.

Listwar – listwar i en fe obzektif e nou bezwen aksepte I annan en kantite bon keksoz ki in ganny fer, me I annan keksoz ki nou pe aranze – bann lerer ki nou pe korize.  Annou get li dan sa perspektiv, dan sa loptik byen koze I fer byen konpran, mal koze ki fer diskisyon.

Mr Speaker mon krwar sa propozisyon ki’n ganny met devan par Onorab Ferrari, tou lede kote latab I dakor me selman I annan serten teknikalite ki nou bezwen gete, pour fer sir ki nou pa pe ankor enn fwa pe met serten dezord ek fer li dan en fason ki byen.

Taler dan Staz Komite AG avek zot permisyon a ganny sans pran laparol, pour kapab donn nou serten klarte.  Me selman Mr Speaker mersi pour ou donn mon laparol pour Right of ReplyThank you.

 

MR SPEAKER

Mersi Vis-Prezidan.  Bon nou ava pran en desizyon nou ava pran en vot lo merit e prensip zeneral Bill ki devan nou.  Mon ava demann tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi bokou Mr Speaker.  28 Manm an faver.  Personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Madanm Clerk.  Bon savedir vot in pase lo merit e prensip zeneral.

Bon nou pa pour pran Mosyon pour nou al dan Staz Komite la.  Nou ava pran en break e le de kote ava diskite pour lo sa propozisyon sa lamannman e ler nou ava antre nou ava move dan Staz Komite nou ava kapab debat en pti pe lo sa amannman avan nou pran en vot final.  Avek sa nou ava break e nou ava retournen 4er.

 

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou a kontiny nou travay eski nou pour skip Staz Komite oubyen nou pour al dan Staz Komite?  Ki desizyon zot in pran?  Yes Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker.  Avek bann Manm Mr Georges – Mr Hoareau avek AG, nou’n sey fer en nouvo propozisyon ki respekte tou bann norm kekfwa Mr Georges I ava Onorab Georges I ava fer lektir sa propozisyon and then we can move.

 

MR SPEAKER

Eski nou ava al dan Staz Komite?  Wi. Ok, nou ava move dan Staz Komite.  Mon ava demann Sergeant pour move MaceYes Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair annefe dan Staz Komite nou annan devan nou lamannman propoze par Onorab Ferrari, me osi amannman propoze par Bills Committee ki ti sirkile.  Avek ou permisyon mon ava zis trouv sa.

Si mon kapab konmans o konmansman.  Premye lamannman Mr Chair ki Bills Committee in propoze in propoz 2 lamannman premye I dan clause 1 subclause 2 1(2) premye mo ‘it’ pour ganny ranplase par ‘this Act,’ mon mazinen mon napa gran problenm avek sa.

2enm lamannman ki Bills Committee ti’n ganny propoze ki mon mazinen pa pe ganny pourswiv se anba Clause 2 (d) 2(d) akoz sa in vin apre en lektir diferan sa ki Bills Committee ti’n lir ki 8(d) propozisyon nouvo 8(d) se ki sa Chairman ek sa bann Manm ki pe ganny apwente ki pa pour ganny zot saler afekte akoz nou ti lir li koumsa e mon ava eksplike akoz nou ti fer sa lektir.  Akoz e nou ti’n krwar sete sa lentansyon pa en previous Chairman ki ti pe ganny afekte.

Nou ti krwar ki se sa incoming ki ti ava kapab retenir okenn lapey, ou pansyon ki zot ti pe gannyen dan zot fonksyon avan zot apwentman, an plis ki sa Emolument ki sa Bill pe donn zot swivan zot lapwentman.

Me I kler an ekoutan deba apre midi ki sete pa sa lentansyon e lentansyon ti konpletman diferan.  E si lentansyon I pour protez en dimoun, en Chairman ki pe deza ganny en pansyon mon krwar I annan 2 keksoz ki nou devret regarde la dan nou Staz Komite.

Ou vwar Mr Chair Bills Committee I lir sa akoz sa 2enm a person.  Ou vwar mannyer 8(d) I lir pour le moman ‘a person shall not under commencement’ eksetera ‘be adversely afected’.  Annefe ler ou lir sa any person ki ganny en pansyon, kanmenm en teacher kanmenm en zofisye Lapolis, anywhere ki annan pour fer avek Constitutional Appointments Emoluments ki pa en Constitutional Appointee, I ganny kouver.

Setadir ki okenn dimoun ki apre ki sa lamannman I vin an fors pa pour kapab ganny son pansyon ganny afekte oubyen son saler.  E mon pa krwar ki se sa lentansyon.

Eeven if its in the Act a person means a person, a person is not defined in the ActWhat is defined e se sa ki sa pwen ki mon ti pe vini, is a Appointee.  Ler nou regard the Act a person under the Act zot apel li an Appointee ok?  Si I ti met dan Constitutional Appointee parey propozisyon amannman Onorab Ferrari in mete, oubyen an Appointee nou ti ava konpran ki sa en Constitutional Appointee, but a person I bokou pli larz.

E se pour sa e se sa ki endwir nou dan Bills Committee an erer.   Donk sa se premye pwen.  Mon krwar si nou pour gard 8(d) avek lentansyon nou pour bezwen sanz sa 2enm mo from a person to an appointee.

E si nou regard the son main Bill nou ava vwar ki ladan zot ganny defini konman en appointee with a small a or Constitutional Appointee ok?  Dakor?  A Constitutional Appointee or an appointee.

La I ava fer kler ki se selman bann Constitutional Appointees ki ganny afekte, non pa the Public or pension drawers or salary drawers at large.

2enm keksoz e sa mon signal li selman I pa en kestyon amannman mwan mon krwar ki etandonnen ki nou’n amann Konstitisyon, ki sa provizyon ki an enabling provision eskiz mwan  nou napa en mo Kreol an enabling provision ki permet en pansyon lefe ki nou tir sa, mwan mon krwar ki 8(d) napa okenn lafors legal.

E I posib ki si en dimoun I anmenn sa devan Lakour Konstitisyonnel I pour ganny challenge.  Me mon pa pe fer okenn prononsman lo la.  Sa se en keksoz ki’n ganny mansyonnen dan Lasanble e I en keksoz ki mon krwar we take onboard.  Nou bezwen konsyan e proceed avek sa amannman 8(d).  E mon vin finalman lo nouvo amannman ki’n ganny propoze par Onorab Ferrari, e Onorab Ferrari in demann ou Mr Chair permisyon etandonnen ki I pa ti table sa lamannman avan 72 erdtan pour li fer li la dan Staz Komite e mon konpran etandonnen ki nou dan Staz Komite, ki ou’n donn li sa permisyon.

Son propozisyon I ava apre diskisyon parey in dir avek Attorney General legal draft person Mr Pool avek Onorab Hoareau ki sa pour vin konman en nouvo seksyon 9 section 9 Constitutional Appointments Emoluments Act e si annan en 9 deza sa 9 I ava vin 10.

The amendment I ava lir koumsa nouvo seksyon 9 ‘not withstanding any provision in any law to the contrary, a Constitutional Appointee or former Constitutional Appointee convicted of an offence relating to abuse of office or abuse of Public Funds shall not, after such conviction be eligible to receive a pension relating to that office’.

Sa se formilasyon ki’n ganny retenir par sa bann dimoun ki mon fek mansyonnen.  Alor Mr Chair sa se seri lamannman ki lo latab an koneksyon avek sa Bill ki devan nou.  Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  8D ou pe pran sa lamannman ki’n propoze lo rapor Bills Committee me ou met zis a Constitutional Appointee?

 

HON BERNARD GEORGES

Wi nou pe rezet sa nou pa pe move sa enn ki lo papye, sa enn ki’n propoze.  Nou pe zis senpleman propoze ki olye ki a person dan 8(d) nou met an Appointee or a Constitutional Appointee.

 

MR SPEAKER

E larestan I reste parey?

 

HON BERNARD GEORGES

Wi si Constitutional Appointee capital C capital A si appointee small (a) either one will be fine e nou a les Attorney General swazir enn.

 

MR SPEAKER

Ok mersi.  Okenn Manm ki le fer komanter lo amannman.  Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon pour siport sa bann propozisyon lamannman, par lefe ki sa lamannman ki nou propoze nou bezwen fer kler poudir I pa relate zis avek Electoral Commission, me I relate basically avek tou Constitutional Appointees.

E sa I al dan laliny travay ki nou pe pase lo nou kote latab osi, pour anmenn pour asir plis latransparans, dan lafason ki nou fonksyonnen konman en nasyon konman en pei konman en groupman.  E I enportan.

Me zis mon ti le ganny en klarifikasyon lo nou prosedir la, lamannman ti ganny move par Onorab Ferrari previously e I ti ganny segonde par Onorab Hoareau.  So nou lo menm baz lamannman mon krwar so nou bezwen pran en vot lo sa lamannman.  Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Bon mon ava donn laparol AG pour fer komanter.

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Mersi Mr Speaker.  Mr Chairman mon krwar poudir sa lamannman ki Onorab Georges pe propoze an relasyon avek 8(d) petet ti a pli bon si nou swiv sa bann provizyon Lalwa pour nou dir en ‘appointee’ specified dan section 1 parey ki that nou kit en consistency lo la.  Mon a rezerv mon komanter pou sa propozisyon ki in anmennen par Onorab Ferrari apre.  Thank you.

 

MR SPEAKER

Ok.  Vis-Prezidan ou napa okenn komanter?  Vis-Prezidan? Non?  AG?  Yes AG.

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Mon a koz lo propozisyon ki in anmennen par Onorab Ferrari.  Mon krwar petet ti a bon nou tre konsyan detrwa keksoz ki’n ganny anmennen par sa lamannman par sa propozisyon.

Enn se ki I annan Sesel ozordi bann dimoun ki bann Constitutional Appointee e ki zot in desarz diferan pozisyon.  Par egzanp I kapab en dimoun ki’n si nou pour get sa lalis si nou get lalis Constitutional Appointees’ Emoluments I annan Speaker Lasanble Nasyonal, Sef Ziz, Prezidan Lakour D’Apel, Designated Minister, Minis, Attorney General, Leader of Government Business, Leader Lopozisyon, Deputy Speaker, Justice of the Bill, Puisne Judge, Member of the National Assembly.  Ok?  E I ok.

Sa I mon pe sit sa Lalwa parey I ti ete an 2007 – ok?  E I annan bokou bann dimoun bann Constitutional Appointee ki’n ganny apwente dan diferan Lofis.  E I kapab ki pandan ki in Lofis Speaker in egzers son fonksyon tre byen, san okenn problenm.  E – me parkont kan in sorti Speaker in al pran en lot Lofis, I koz, i komet en lofans I komet en act ki evantyelman I pran retret e apre ki in pran retret proceedings I ganny anmennen kont li e la I vwar li pe perdi son pansyon ok si I ganny kondannen pour sa lofans.

E nou tou e mon bezwen draw latansyon sa Komite ki en appointee I kapab draw only 1 pension at any given time which shall be the highest ki sa appointee I entitled to.

Savedir si demen I tir Speaker Lasanble Nasyonal e apre in pran en lot fonksyon ki I pe ganny I sipoze ganny mwens pansyon, e dan sa fonksyon ki I komet sa act ki rezilta sa lofans I pour perdi sa pansyon ki in egzers en fonksyon san okenn problenm.  Ou vwar?  So nou bezwen align to sa,  sa ki sa Lasanble I anvi fer par sa propozisyon.

E petet mwan si Lasanble I bon in favor of pas sa lamannman, mon ti a prefere vwar enkli ladan ki sa lofans I dwatet ganny komet kan sa dimoun ti pe egzers sa fonksyon.

Akoz notwithstanding any provision in any law to the contrary a Constitutional Appointee or former Constitutional Appointee convicted of an offense relating to a abuse of office or abuse of Public Funds ‘whilst the person was exercising that office’ shall not after conviction be eligible to receive a pension relating to that office.  Ou bezwen link sa komisyon sa lofans, sa act avek ler I ti pe egzers fonksyon sa Lofis.  Me parey mon’n dir we have to be align to the possibility ki evantyelman sa dimoun I perdi tou.  Ok?   So these are  my … Sa I mon kontribisyon.

 

MR SPEAKER

Mersi AG.  Onorab Basil Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Chair mersi bokou.  Mon konpran pwen AG e mon dakor ek li to a certain extent to dernyen pwen ki in dir poudir wi ou annan bann dimoun ki’n kapab hold different designated offices.  I kapab en Speaker; I kapab en moman en Manm Lasanble en lot moman Anbasader a en moman en Minis.

So e nou bezwen fer sir poudir nou determinen si nou pour dir ek li poudir be gete ou pa pour entitle sa pansyon an relasyon avek ou Lofis ki ou ti pe hold ki an relasyon e ki ou’n fer en labi, ouswa ou pa pour entitled pour okenn pansyon anba sa Lalwa.

E I vre ki sa dimoun I pour pran sa pansyon ki pli o ant sa bann Lofis.  E savedir si demen si sa dimoun in abiz son Lofis konman en par egzanp annou pran en legzanp ou’n en MNA ou’n abiz ou Lofis – ou’n fer en lofans konman en MNA, me ou pa pe letan ou pa pe tous en pansyon konman en MNA, me ou pe tous en pansyon konman en Anbasader par egzanp,  sa dimoun poudir ek ou be mon pour still entitled pour mon pansyon.  The present wording I sa.

E la kot mon dakor avek AG e petet ki nou devret fer – mwan mon krwar dan en ka koumsa sa dimoun pa devret ganny okenn pansyon.

E mwan mon dir petet la nou azout – olye ki nou dir sa dernyen bout kot nou dir ‘relating to that office’ nou dir ‘relating to any designated office’.  ‘Designated office’ being the term used dan section 8(1).

So nou pe dir ek ou poudir gete si ou’n fer en labi dan nenport ki Lofis, sansan I pa morde pour serten dimoun.  I pa pe ganny … Malgre ki ou’n vwar li pe fer labi e  mwan mon krwar nou dir ek li as a policy decision, nou devret dir konman en Lasanble poudir gete si ou’n abiz ou Lofis no matter kote ki ou’n ete – as long it is a designated office tou will not be entitled to a pension.

Sa ki … e petet la nou a sanz sa word ‘office’ dernyen mo to ‘designated office’.  Mon krwar an relasyon – nou’n mete nou fini dir poudir offense relating to abuse of office, nou’n dir poudir I fini kler poudir nou’n dir ek ou poudir si ou’n abiz ou Lofis konman en Constitutional Appointee.  

So mon krwar sa premye bout I answer issue ki AG in raise son 2enm issue whether or not, I selman an relasyon avek sa bann Lofis.  Nou’n dir relating to tou sa Lofis.  E mon krwar poudir sa I ganny kouver konpletman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Hoareau.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pour agree avek sa ki Onorab Hoareau in dir akoz mon ti pe spesifikman letan in dir in fer sa proposal ki fer ki si en dimoun Speaker e in deservi byen, napa okenn lofans, I dir par lefe ki mon pour ganny en o pansyon dan Lofis Speaker oubyen in delivre dan en Lofis Minis,  aprezan I arive ki in nepli kapab perform oubyen I dir osi I a pran en keksoz ki en pe pli leze, in delivre byen e letan I al dan sa lot I pare pour li komet en lofans laba.

E I ganny convicted with regards to that offense.  Savedir I pour still ganny sa pansyon baze lo sa ki I pe dir I pour still ganny sa pansyon.  Oubyen sa ki nou pe sey diskite la I pour still ganny sa pansyon which is the highest akoz I pran the highest pension, menm si in komet en lofans.

Savedir akoz I pa’n komet sa lofans dan sa Lofis of the Minister or Speaker ki I fer ki I pour benefisye no matter what having been convicted of a criminal offense.

So mwan osi mon an faver ki letan en dimoun I pare pour li okip bann pozisyon kle, bann pozisyon Konstitisyonnel, I bezwen annan en standar ki o, kot I ava fer sir ki as much as possible I delivre dan sa Lofis pour satisfaksyon pep Seselwa e ki I pa komet okenn lofans.

I kapab arive ki serten sityasyon I arive me selman tou defwa nou bezwen konpran ki letan nou pran en desizyon, ou pour bezwen annan serten konsekans ki vin avek si ou komet serten lofans.

Alors ou pour perdi e mon osi an faver ki dan sa konteks I pour bezwen perdi tou.  Nou deservi dan Lofis MNA apre nou al deservi dan en lot ;ofis si nou komet en lofans letan nou laba fer en criminal offense and convicted parkont – e I byen ki nou met and convicted akoz en dimoun I kapab ganny sarze dan en lofans, me pa neseserman ki Lakour I vwar li koupab.

Oubyen ler i fer en lapel Lakour I kapab vwar li koupab e I fer en lapel e Lakour D’Apel I dir non sa dimoun pa’n komet sa lofans I find him not guilty.  So I kontinyen ganny son pansyon.  Me parkont si in komet en lofans e ganny vwar koupab par tou staz Zidisyer mon krwar ki I devret perdi son pansyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon pe ekout avek latansyon sa deba.  In fact mon pa ti konpran Attorney General parey I sanble mon ban koleg in konpran li.  Mon krwar Attorney General ti pe fer en pwen ki sa labi I fodre in ariv pandan ki sa dimoun I pe hold sa Lofis.  Si sa labi I ariv a en lot moman I pa pour ganny penalize.

Be mon krwar anfen mon pa vwar ki mannyer en dimoun pour abiz en Lofis oubyen Fon Piblik unless ki I pe okip en Lofis.  E mon krwar Onorab Attorney General unless I annan en keksoz ki mon pa pe swiv, sa I deza konpri dan sa formilasyon mannyer I ete.

2enm pwen ki’n ganny fer se eski sa pansyon ki ou perdi, I bezwen relate sa Lofis kot sa konviksyon in arive kot sa labi in arive oubyen eski irespektiv kote sa in arive ou perdi tou ou drwa a en pansyon?

E lo la mon plito tant an faver koup ou pansyon kot sa lofis kot ou’n abize.  Akoz si ou desarz par egzanp en Lofis Manm Lasanble avek distenksyon pandan bokou lannen e ou annan en pansyon apre ou pran en pos Anbasader kek par e laba ou fer en labi ou Lofis epi ou pran en pansyon natirelman ou pran sa pansyon Anbasader akoz I pli o – malgre ki sa ki dimoun deor I krwar pansyon Manm Lasanble I pli pti pansyon ki annan parmi bann Constitutional Appointees.  Alor ou pour pran sa enn ki pansyon Anbasader epi ou ganny kondannen.

Ou perdi ou pansyon Anbasader be ou retonm toultan lo ou pansyon MNA ou pa kapab perdi ou pansyon ki ou’n servi dan en Lofis ki ou’n servi avek distenksyon.

Mwan mon krwar formilasyon relating to that office I fer sa distenksyon, I pini ou wi akoz si ou annan zis en Lofis ou pour perdi ou pansyon me si I annan de Lofis ou a perdi enn e ou ava tonm lo lot.  Ou pa pour zanmen oubyen ou a perdi sa enn pli ba si se la kot ou’n komet sa lofans, me ou a ganny sa enn pli o kot ou pa’n komet en lofans.  Mon vwar – personnelman mon vwar formilasyon mannyer I ete I koresponn avek sa ki mon krwar I fair.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker.  Mon bezwen pa dakor avek Onorab Georges e dakor avek Onorab Hoareau.  Mon krwar enn bann keksoz ki ganny ekspekte avek bann dimoun ki pran bann pozisyon Konstitisyonnel, se en standar.

E alor letan ou’n ariv lo sa nivo kot ou pran sa standar then ou bezwen konnen ki poudir ou pa kapab fer sa bann keksoz parey.  E alor mon pour tant pour dakor parske si non ok ou fer en lofans dan enn me selman I mars lo lot.  Mon krwar the bottomline se lepep Seselwa ki pe pey ou sa pansyon.  E alors ou annan en serten accountability.

E si nou konman politisyen nou accountability vizavi lepep Seselwa se ki si nou pe servi dan Lofis parey ozordi nou dan Lasanble bann ki annan lentansyon re debout ankor dan zot distrik zot bezwen retourn kot sa pep e sa pep ki pour pas en zizman lo zot.

Be mwan mon krwar ki zizman ki lepep Seselwa atraver sa lamannman ki nou ava pe pase se ki nou espekte ou standar I o, e si ou kas sa standar e ou ganny en konviksyon.

Parske la ou pa pe zis dir si demen Gouvernman pa kontan ou I kapab deside zet ou non.  Ankor enn fwa pour ou perdi sa pansyon I o parske I pe rod en konviksyon.  E en konviksyon I bezwen pas atraver sa prosesis lakour ou bezwen defann ou lekor ou bezwen tou sa bann keksoz.

Alor mon krwar ki any office I fer ki ou perdi ou pansyon.  E sa I en mesaz non selman ki nou bezwen anvoy premyerman pour nou menm parske nou deza dan en Constitutional Office, me nou e pour bann ki annan laspirasyon pour al pli o e dan en lot ensidswit.  Parske I annan plizyer Manm Lasanble ki’n sorti konman Manm Lasanble apre sa zot in al Anbasader.

So e Onorab Pillay tou I anvi vin en Anbasader.  So wi en loner.  Ok?  Demen ou pa ti a kontan Anbasader Sesel kot UN? Be byensir.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

(Mic Off)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Egzakteman.  So … so, nou bezwen si nou annan laspirasyon pour nou fer sir ki sa bann laspirasyon I swiv avek en serten standar.

Me selman pli boner mon ti tann osi so lo sa kote mon napa problenm mon siport sa ki Onorab Hoareau in prezante.  Lo lot kote Mr Chairman mon kestyon, parske taler letan mon dan break parske I annan sa lot eleman Konstitisyonalite, si nou pa pour bezwen osi al dan Konstitisyon pour nou met li kekpar?

Parske I ok mon zorey mon ti pe bwar en tas green tea, me an menm tan osi, mon ti pe tann serten largiman e apre sa mon war ki zot pa’n take sa up la.  Etandonnen ki parske sa Lalwa i enferyer avek Konstitisyon.

E nou annan sa prensip ki ou pa kapab donn en dimoun en keksoz ki mwens ki I pour gannyen oubyen ki I pe gannyen.  Par egzanp Attorney General well sa dimoun plito pa Lofis sa dimoun ki Attorney General li son pansyon I ganny mete dan Konstitisyon.

E alor e dan Konstitisyon I donn li en pansyon.  Be si sa Lalwa ki la si demen letan in sorti Lofis dan Lofis Attorney General I komet en lofans ok I komet en lofans I ganny en konviksyon aprezan dir be anba Emoluments la I annan en zafer ki ou pour perdi ou pansyon, be si napa nanryen dan Konstitisyon, I pour kapab al devan Lakour Konstitisyonnel e argimante ki poudir be tyonbo en kou be mon dan Konstitisyon ki mon ganny mon pansyon mon pansyon I ganny konfirmen dan Konstitisyon e alor ou pa kapab tous mon pansyon atraver ou Lalwa.  Parske ou Lalwa I enferyer.

Ofet I a menm kapab argimante ki poudir sa Lalwa I anti-Konstitisyonnel.  Ki mannyer eski sa nou debout?

Eski, eski efektivman letan mon pe swiv letan mon swiv sa pti keksoz ki’n soufle dan mon zorey, eski nou pa devret osi rod met en keksoz dan Konstitisyon?  Egzakteman parey nou mete la, si en keksoz I antre dan Konstitisyon, pour ki tou dimoun I ganny touse e ki aprezan si Attorney General I komet en lofans apre ki in sorti dan I konnen ki poudir be Konstitisyon I donn sa Lalwa son full lafors.

E ki I pa pour kapab annan en leskiz.  Konmsi mon pe dir ki si nou met serten standar parey nou anvi fer konman Lasanble then nou bezwen met li dan Konstitisyon li menm, pour ki sa brans ki efektivman sa Lalwa, sa brans I ava konnen ki poudir be son pye I dan Konstitisyon.

E ki ler la tou keksoz I vin kler.  Nou kapab konmans par sa Lalwa parey nou pe propoze, me selman letan nou pe fer sa revizyon sa I en pwen petet nou bezwen met devan letan, nou pe fer sa revizyon Konstitisyonnel ki pour bokou pli larz, 10enm Lamannman Konstitisyon ki sa osi tou I ganny antre dan Konstitisyon.  Se sa mon kontribisyon Mr Chairman.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  mon annan ankor 3 Manm ki le entervenir me mon ava donn laparol AG avan, apre mon ava pran lezot.

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Mersi Mr Chairman.  Bon nou take note of sa propozisyon ki Leader Lopozisyon Onorab Ramkalawan in fer e I en pwen ki nou note e nou konmans sa prosesis pour fer bann constitutional amendments mon krwar sa I en pwen ki nou bezwen met sezi e fer bann propozisyon neseser.

Mon pwen ki mon ti anvi fer se an relasyon ankor avek sa propozisyon fer par Onorab Ferrari mon pa antyerman dakor avek Onorab Georges e Onorab Hoareau dan la mezir kot I dir ‘relating to abuse of office or abuse of Public Funds’ mon pa krwar sa provizyon I fer kler poudir sa lofans ouswa sa act, I ganny komet – e son konsekans I selman ler ou’n egzers sa fonksyon konman en Constitutional Appointee.

Mon krwar sa propozisyon I ase broad, I ase larz kot I anmenn ladan let’s say en zenn politisyen en zenn Constitutional Appointee, e ki deside pour li ler in fini kalifye pour li ganny son pansyon I deside pour li abandonn son karyer konman en Constitutional Appointee e I ale I al travay dan sekter piblik, e ler I dan sekter piblik I komet en abuse of office or an abuse of Public Funds e la I vwar ki I perdi son pansyon ki li in earn apre en karyer parey Onorab Georges in dir avek distenksyon dan sa Constitutional Appointee dan sa fonksyon Konstitisyonnel.

E I vwar li pe perdi sa, pour en senp rezon akoz in al komet en abuse of office konman en public servant let’s say en direkter or en direkter zeneral or en sekreter permanan dan en Minister.  Mon krwar pour nou kapab fer sir ki anmenn sa klarite e pour fer sir ki nou I pa ganny enterprete an deor mon krwar si sa propozisyon I ganny aksepte, par sa Komite se ki nou dwatet fer sa presizyon, mon krwar I tre enportan.

 

MR SPEAKER

Yes Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon krwar ki petet AG pe mal konpran nou.  Sa ki nou pe dir sa dimoun fodre I komet en lofans e I ganny konviksyon an relasyon avek son Lofis so sa zenn MNA in servi avek distenksyon – parey mon mon’n ariv 25an dan Lasanble, ok mon ganny mon pansyon sa lofans ki mon fer I napa nanryen pour fer avek mon Lofis li – mon ale demen dan kek sityasyon mon touy en dimoun.  E Lakour I kondann mwan lavi prizon, mon ganny kondannen lavi prizon me sa napa nanryen pour fer avek mon Lofis.

Sa servis ki mon rann konman en Constitutional Appointee. Letan mon anler Montanny Posee mon pansyon I marse li.  Se sa ki nou pe dir it’s got to be an offense linked with the office ki parkont mon sorti konman MNA apre sa ou’n al en pe pli o ou vin Vis-Prezidan, oubyen ou’n vin Prezidan, si dan okenn sa bann Lofis la ou komet en lofans e ou ganny kondannen, la ou perdi tou.

Ou pa pour kapab dir be ok mon komet sa lofans letan mon ti Prezidan, me selman mon a desann en pti git pli ba mon a vin pran sa enn letan mon ti Vis-Prezidan oubyen mon a desann enpe pli ba letan mon ti MNA.  Non.  La ou perdi tou mon krwar se sa presizyon ki mon anvi fer.

 

MR SPEAKER

Bon AG.

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Mr Chairman mersi.  Mon krwar sa Onorab Ramkalawan in sezi mon tre byen lo la.  Mon konpran sa avek tou klarite, me sa ki mon pe sey dir, se ki sa propozisyon I bezwen pli presi.  I pa en kestyon komet en lofans ki pa abuse of Public Funds I en lofans ki en dimoun apre ki in desarz en responsabilite avek distenksyon avek tou unblemished character dan sa fonksyon Konstitisyonnel apre I ale, I pran en pos ki pa ditou Konstitisyonnel, me selman ki I vin en public servant e konman en public servant I komet en lofans abuse of office, abuse of Public Funds sa lamannman ki in anmennen I pa ase presi I kapab fer I pour perdi son pansyon dan sa Lofis ki in dan sa constitutional post. 

So mon krwar I enportan mon, mon ti a kontan ensiste petet ki nou met en presizyon avek sa ki nou avoid okenn dout.

(Mic Off)

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Mon’n propoze Onorab Georges dakor.

 

MR SPEAKER

Mersi.  En moman nou annan nou 15minit e mon ti a kontan ki nou kapab rezourd sa e nou kapab pran en vot lo la avan nou rann lantern SBC.  Vitman Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Mr Chair the only way ki nou kapab kit en politisyen, se ki nou fer sir ki bann entitlement I gannyen anba Lalwa I ganny constrain oubyen I ganny retire oubyen forfeited, ler I komet en lofans.  We have to move in that direction.  That is very important.

Prezan sa propozisyon ki Onorab Georges ti fer oparavan, mon krwar nou tou nou sezi li byen.  I annan en konteks kot ou al dan en Lofis pli o, e sa pansyon I pli o, e ou annan en konteks sa Lofis avan ti pli o ki sa enn 2enm ki ou ale.

Se sa ki mon krwar pwen ki Attorney General pe impress lo nou.  E mon krwar Onorab Hoareau I annan en solisyon ki I le propoze.  So annou ekout sa propozisyon parey ou dir nou annan 15minit pour ki nou kapab move avek sa sityasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Laparol I pour ou Onorab Basil Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Chair.  I paret mwan Onorab Pillay ki’n donn mon laparol.  (laughter) Mr Chair mon konpran ki AG pe dir, mon vwar son pwen.   Malgre ki mon krwar ki dir wording I ase kler e letan ou met li dan son konteks me selman parey nou dir as an abundance of caution pour nou pa kit okenn ambiguity, me apre tou sa deba ki nou pe fer demen I kapab ganny servi devan Lakour poudir be vwala bann Manm ti zot lentansyon, zot  lentansyon ti kler.

Me selman petet mon pa konnen si Onorab Georges I osi annan en wording, petet nou fer referans avek designated office, pou dir par egzanp mon pa konnen ‘relating to abuse or the designated office’ or ‘abuse of funds belonging to a designated office.’ Dan sa laliny mon krwar nou bezwen link sa designated office one way or another si nou pour le vin fer sir poudir nou le dir sa I an relasyon avek sa Lofis.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chair abundance of caution on an abundance of caution, mwan mon ti pe al propoze e mon swiv toutafe lespri sa ki in ganny dir e mon krwar ki annou fer sir ki nou boukle tou bann laport, nou ferm tou bann lafnet nou pe al fet tou bann trou.  ‘Abuse of office or abuse of Public Funds committed while the person was occupying a designated office’ mon krwar Attorney General I ava dir mwan lir li antye ‘notwithstanding any provision in any law to the contrary a Constitutional Appointee or former Constitutional Appointee convicted of an offense relating to a abuse of office or abuse of public funds committed while the person was occupying a designated office, shall not after such conviction be eligible to receive a pension relating to that office’ … ‘to any designated office’.  Well it follows ok let’s put that.  Me selman if you did it in an designated office it will be that office.  So ‘relating to any designated office’.

 

MR SPEAKER

Ok mersi Onorab Georges.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker.  Konman mover sa amannman mon krwar I kadre byen, akoz si ti annan okenn dout ki mon oubyen okenn Manm ti pe target en dimoun then we would go for that office ou en dimoun ki’n servi dan zis en one office.  Be la nou bezwen pran konsiderasyon how to deal avek en dimoun ki’n occupy plizyer office – one or more.  So mon krwar sa amannman la it takes care of that.  Thank you.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Tou mon bann konsern in fini pran ka avek akoz mon toultan sa enn ki pas apre tou sa bann ki’n fini koze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon.  I annan en konsantman parmi tou mon ava donn dernyen parol Vis-Prezidan.

 

THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman.  Zis swivan propozisyon ki Onorab Georges in fer mon ti a kontan nou elimin ‘a person’ e senplifye li.  Si Onorab Georges I kapab re lir sa ki ou’n dir dousman, e ler ou pe ariv kot ‘a person’ zis met ‘whilst discharging the function of any designated office’ period.  I aranz ou byen.

 

MR SPEAKER

Ok.  Bon ok si napa okenn lezot komanter lo la, nou ava pran en vot lo bann amannman sa I a konpri sa 2 amannman osi ki in ganny fer par Bills Committee avek sa …  Yes Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker.  Non, non, mon krwar nou annan en problenm.  Nou pe koz lo any designated office there is a reason why, akoz anba Lalwa si ou dan en Lofis ki pli o be sa pansyon I pli ou pe resevwar sa pansyon pli o ou.  Ou kapab annan en Lofis ki pli ba komet lofans laba, ou pour still resevwar sa pansyon laba akoz sa designated office ki ou’n komet sa pansyon I sa 2enm Lofis.

Ki nou, nou pe dir se ki any designated office means whether sa enn premye, sa enn 2enm ou forfeit the whole pension premye ou 2enm.

Be si I pe discharge a function of a designated office then I sa Lofis spesifik.  Nou kapab ganny sa propozisyon lamannman dernyen fwa Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Bon AG ou’n ganny sa …?  I pa sanz nanryen non?

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Sa ki mon sezi se ki ‘committed whilst discharging the function of the designated office.’ Akoz designated office I ganny defini.  ‘Whilst discharging the function of the designated office’.

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Chair.  Mon konpran lide, mon kontan son formilasyon, me you don’t discharge the functions of an office.  You discharge the function ‘in’ an office or you discharge the functions relating to an office.

Alor nou annan en pti problenm la.  Pou elimin sa problenm mon ti’n propoz ‘committed while the person was occupying a designated office’.

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Basil Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Non sa wording ki Onorab Georges ti donnen la ti korek sa.  Mon krwar I compass everything.  I kouver tou keksoz, tou bann dout pour sa bann ambiguities ki nou ti pe mazinen ki ti egziste, in ganny fermen mon krwar.  Mon krwar I ok.

 

MR SPEAKER

Dakor AG?

 

ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY

Petet ti a bon si Onorab Georges ti a re lir son … akoz  mwan sa ki mon’n sezi se ‘committed whilst occupying the designated office’.

 

MR SPEAKER

Ok, dakor.  Bon nou ava pran en vot lo amannman ki devan nou.  Tou Manm ki an faver?  Okenn Manm ki kont?  Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  Mon’n rikord 23 Manm an faver.  E personn kont.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon savedir sa bann lamannman in ganny pase mon ava zis demann Serzan pour retourn nou dan Komite of the Whole Assembly.  Bon mon kapab ganny en Mosyon pour Third Reading.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker anba 71(1) anba Standing Order mon le move ki sa Bill I ganny lir en Trwazyenm Fwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Okenn Manm ki segonde.

 

HON SIMON GILL

Mr Speaker.  Mosyon I ganny segonde.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill.  Madanm Clerk mon ava demann ou pour fer Third Reading.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker.  This Act may be cited as a Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Act of 2018.  Thank you.

 

MR SPEAKER

Bon savedir Constitutional Appointees’ Emoluments (Amendment) Bill, 2018 parey in ganny amande ozordi in ganny aprouvasyon Lasanble Nasyonal.

Avek sa nou pour pran en desizyon pour demen.  Mon ti a kontan demann avek VP si I pour available demen pour nou kapab kontiny nou travay, mon konnen posib parfwa I kapab annan bann Cabinet Meeting menm ki lo kalandriye ki mon annan napa.  Zis mon a demann VP si ou pour available demen?

 

THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Wi Mr Speaker mon ava vini.

 

MR SPEAKER

Mersi.  So nou ava kontiny nou travay demen bomaten 9er e nou ava pran Order Paper ki mannyer I ete, ki mannyer nou fini pour nou kontinyen avek Elections (Amendment) Bill 2018; Truth and Reconciliation apre nou ava kontinyen avek Mosyon.  I annan en propozisyon lo dernyen Bill ki lo nou Order Paper me nou ava tous li demen akoz I annan prononsyasyon ki le de Leaders pour fer.

Bon Vis-Prezidan nou ava remersi ou, Attorney General osi nou ava remersi ou avek Mr Victor Pool e nou ava eskiz zot parmi nou.

(THE VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE)

MR SPEAKER

Bon mon ava dir mersi tou Manm e mersi tou bann manm piblik ki’n avek nou ki’n swiv nou pandan lazournen.  Mersi osi tou SBC.  Nou ava adjourn e nou ava repran nou travay demen 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)