Home » Verbatim » 2017 » Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 2nd August 2017

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 2nd August 2017

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Wednesday 2nd August 2017

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour tou dimoun. Bonzour tou Manm Onorab, tou bann staff Sekretarya Lasanble, osi tou bann dimoun ki lwayal pe ekout nou dan lakour e an deor lakour. Ozordi i nou dernyen Asiz avan nou al dan Recess ; savedir nou dernyen meeting pou sa 2enm trimes 2017. E mon espere zot tou, zot santi en pti pe parey mwan menm parey Angle i dir, ‘’There’s a song in my heart and a spring in my step’’ akoz ozordi mon krwar tou dimoun pe ekout radyo apre ki Chairman FPAC in prezant en rapor la semenn pase. Mon’n ganny dir fer sir mon les dimoun koze bomaten. Alor mon pou bezwen respekte lavwa Seselwa.  Mon ti a kontan zis anonse ki yer swar tar avan ki nou ti fini, mon ti sirkil en let ki Mr Scully avek Mr Barber ti anvoy kot mwan avantyer, mon’n ganny yer e mon’n donn zot evidaman pou zot annan konesans sa ki 2 msye in dir an zot – anfen par itil an zot faver.   I osi annan en Kontra ki zot ti anvoy mwan.  I entitled ‘Contract for the manage service of FIU between the President’s Office Republic of Seychelles for support of the Financial Intelligence Unit.’’ Sa osi mon’n fer kopi, dan en pti moman zot a ganny en kopi sa Kontra ki pa’n sinyen, me mon pa pou fer okenn komanter lo la, mon a zis les zot annan sight sa e zot si zot oule fer komanter lo la evidaman zot annan en drwa pou vwar sa ki okenn endividi sirtou dan sa ka kot nou pe koz lo, nou pe debat lo sa size ozordi, mon krwar i enportan ki zot annan konesans konteni sa 2 dokiman. E alor nou Order Paper, nou Revised Order Paper pou ozordi i devan zot e mon krwar premye… sorry katriyenm item lo nou Order Paper se en Private Member’s Bill.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour Mr Speaker. Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, i zis ki mon pe regard kopi sa Kontra ki konmsi ou a krwar, mon pa’n gannyen.

 

MR SPEAKER

I pe vini sorry.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Kontra pe vini ?

 

MR SPEAKER

Kontra… zot in ganny en kopi let ki Mr Scully ti ekri mwan. Kontra, malerezman nou’n fini tar yer swar e mon krwar ler nou’n fer kont nou tou nou pe al dan lakour, me bomaten Direkter dan mon Sekretarya i pou pros pou fini anfet dan ankor detrwa minit, zot a ganny en kopi sa Kontra ki parey mon dir mon’n ganny lo mon e-mail sorti kot sa 2 msye.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ok. Thank you very much.

 

MR SPEAKER

So pasyant en pti moman i a pe vini.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Thank you very much Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Wi, Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, bonzour. Bonzour tou Manm e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker  i paret mwan i annan en lot dokiman ki’n sorti sa voyaz kot Mr Gamini Herath e ki i anmenn en kopi kot ou. Mwan mon pa konnen ki mannyer mon’n fer, mon’n privy en kopi sa, la la dan 5 minit pase e mon ti a kapab share avek zot si zot napa, si ou pa ankor gannyen…

 

MR SPEAKER

Silvouple, i pese fer ki’n arive me yer swar pa ti ankor arive e bomaten…

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

I met very urgent lo la…

 

MR SPEAKER

Bomaten dan mon pe rush mon pa ankor regard lo mon laptop. Me wi mon krwar nou ti ava apresye si ou… mon krwar pa si i annan okenn dimoun i annan lobzeksyon si sorti kot Oditer Zeneral, si ou ti kapab donn Parliamentary Reporter i a fer photocopy i a round pou tou dimoun.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

I sorti kot soz sa enn la… kot FIU, Mr Moustache.

 

MR SPEAKER

Anr kot FIU ?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon krwar sirtou Chairman FPAC i devret ganny en kopi sa. Mon ava donn avek…

 

MR SPEAKER

Tre byen. Ok. Second Private Member’s Bill. Mr Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker anba Lord 91 nou Standing Orders, mon pe demann ou pou sispann Lord 64(1) pou ki sa Bill i kapab ganny lir en dezyenm fwa ; parske napa 7 zour depi yer, depi ki ti ganny lir pou la premyer fwa. Alor mon pe demande permisyon ki i kapab ganny fer en Second Reading bomaten pou sispann Lord 64. (1)  anba Lord 91, silvouple.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari. Seconded. Eski nou bezwen pran en vot lo la pou sispann ? Tou bann ki for lev zot lanmen ? Clerk ?

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker. 23 Manm an faver. Mersi.

 

MR SPEAKER

E prezan si ma mémoire est bonne, annou demann Clerk pou fer Second Reading avan nou prezant laparol avek Mr Afif. Redir mwan. Prezant ou Bill Onorab Afif. Your Bill the Anti-Money Laundering (Amendment) Bill 2017, Bill limero 5 pou sa lannen. Mr Afif. Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, tou Manm Lasanble e ou dimoun a lekout, bonzour. I en plezir pou mwan prezant mon 3enm Private Member’s Bill bomaten apele the Anti-Money Laundering (Amendment) Bill 2017. Mon ti a kontan tou dabor vitman eksplik ki sa Lalwa i fer pou benefis nou bann oditer.  Set en Lalwa ki la pou pran aksyon kot blansisaz larzan e bann aksyon kriminel ki normalman relye avek blansisaz. I fer provizyon pou serten lorganizasyon ki zot apel an Angle Reporting entity pou ganny sipervize par en Lotorite apele FIU. Sa Lotorite… e FIU i reprezant Financial Intelligence Unit, sa Lotorite i resevwar bann rapor si zanmen sa bann reporting entity i doute ki i annan kek tranzaksyon sispe ki pe pase. E la FIU i kapab, dan ka bann labank, donn en lord pou sispann tranzaksyon lo sa bann kont e Lalwa ozordi i permet li sispann tranzaksyon ziska 180 zour san okenn Lord Lakour ; savedir en civil servant ki fer sa. Lalwa i osi permet, Mr Speaker, ki i renouvle sa bann sispansyon pou ankor en lot 180 zour menm si senpleman i aparet li tousel FIU, Ex parte nou apele, devan en Ziz e dir ki i annan travay ki i pe fer e i bezwen sa letan ekstra. Mr Speaker, FIU ozordi i kapab deside azir konman en polisye enternasyonal e akiz en dimoun ki’n kas Lalwa dan en lot pei, menm si sa swadizan aksyon ilegal pa ti pou en krim dan Sesel anba nou Lalwa. I kapab ozordi akiz en dimoun ou lakonpannyen ki pa’n pey taks dan en lot pei menm si personn dan Lotorite dan sa pei pa’n enform li ou donn li okenn rapor taks lo sa dimoun. Tousala i fer ki FIU sirtou, apre sa bann la sezisman ki pa’n zanmen reisi anmenn okenn konviksyon kont aksyon kriminel ou blansisaz kont personn dan en lakour Sesel apre plis ki 10an, ozordi envestiser etranze sirtou ki abitye avek servis Sesel konman en repozitwar pou zot larzan i prefer al Maurice, Singapore, L’Angleterre, Hong Kong ou lezot pei kot Lalwa i zis e kot en civil servant tousel pa kapab abiz lo zot parey sa Lalwa i egziste ozordi. E i donn pouvwar absoli, arbitrer e san presedans en civil servant dan FIU ozordi.  Mr Speaker baze lo la, vwala ki mwan mon propoze e an gro se pou remet Sesel lo en nivo ki nou apel ‘best practice’ enternasyonal, kot nou sistenm i a kapab konmans vwar kont reouver dan Sesel e kot biznes e labank Seselwa i kapab ankor enn fwa reganny konfyans envestiser partou dan lemonn enkli envestiser Seselwa. Pou fer sa, mon pe demande, Mr Speaker, ki premyerman anba nou Lalwa Anti-Money Laundering Act si i en krim ki pas aletranze, me ki pa ganny konsidere konman en krim dan Sesel i pa kapab ganny regarde konman en krim anba nou Lalwa Anti-Money Laundering. Dezyenmman e pareyman okenn swadizan aksyon an deor Sesel ki pa anliny ek Lalwa taks dan en pei aletranze, i pa kapab ganny trete konman en krim anba nou Lalwa Anti-Money Laundering. Byensir si i pe kas Lalwa taks Sesel Lotorite taks Sesel i kapab pran aksyon neseser. Trwazyenmman ki tou sa bann pouvwar Lord arbitrer FIU  pou sezi larzan dan en kont banker pou 180 zour oubyen 6 mwan, ou menm endefiniman i ganny retire. Dan son plas mon pe sizere ki si zanmen en rapor ki montre soupson lo en kont banker i ganny fer ek FIU par en reporting entity parey en labank, otomatikman san Lord FIU, sa kont pou ganny sispann pou 5 zour selman. Pandan sa letan FIU li i pou kapab fer son travay pou li deside si i pou anmenn en ka prosekisyon devan en Ziz kot i krwar en krim in ganny komet. Me de tou fason nanryen pa pou anpes FIU anmenn en ka devan en Ziz poudir ki se son lentansyon pou file en sarz kont propriyeter sa kont e la Lakour i kapab donn li ziska en semenn pandan lakel sa kont i reste sispann ziska ki i ganny anmennen devan en Ziz. Si okenn sarz pa ganny anmennen devan Ziz sa kont i bezwen ganny large apre en semenn. Sizyenmman, mon pe osi demande anba sa Lalwa ki pouvwar Prezidan i ganny retire pou kapab rod davans e Fon pou loperasyon FIU. FIU i a ganny son fon parey nenport ki Lazans Gouvernman setadir atraver Bidze Nasyonal ki li i ganny fer dan en prosesis transparan. Setyenmman, finalman, sa lamannman pe retir sa provizyon ki donn proteksyon kont prosekisyon pou zofisye FIU pou la senp rezon ki sa proteksyon i deza egziste anba Public Officers Protection Act. Mr Speaker, sa bann lamannman i pou met nou anliny avek meyer pratik dan larestan lemonn, nou pou reste anliny avek demann OECD, FATF, e menm Egmont Group ki li i en lorganizasyon ki regroup tou bann FIU dan lemonn. Mr Speaker, sa bann lamannman i ganny siporte par bann profesyonnel dan sistenm biznes enternasyonal, ki anvi vwar Sesel kontinyen ganny respekte par tou labank komersyal, par tou regilater, par envestiser, par tou Seselwa e kot nou kapab refas sa limaz, en rezim finansyel otoriter e menm malerezman pou dir mafia. E parey nou’n vwar resaman, enn ki kas Lalwa nou pei e i sipoze met bar a en tre o nivo. Lo en pwendvi legal Mr Speaker, pou fer sa bann sanzman ki mon’n fek dekrir, mon propoz comme swivan e petet i a pli fasil dir li an Angle parske sa Bill in ganny ekri an Angle, the Anti-Money Laundering Act 2006, is hereby amended as follows, dan Seksyon 3(9) by deleting and repealing paragraph 6. I pa long li Mr Speaker dan detrwa minit mon pou fini li. Dezyenmman by renumbering paragraph D as paragraph C. in Section 3 (10) by deleting and repealing paragraph C and substituting therefore the following paragraph ‘’C, paragraph B of Section 3 (9) shall not be applicable to tax evasion, tax non-compliance or other tax-related offences.’’ Dan Seksyon 10(1) (c) by deleting the number ‘10’ therein and substituting therefore the number ‘5. ‘Se sa ki pou fer vin 5 zour. In Section 10(1) (d) by deleting the number ‘10’and substituting therefore the number ‘5’. By deleting e mon ouver parantez ‘‘and Section 3 (2) shall not apply unless FIU issues a direction under sub-section 4 and the reporting entity complies with the direction.’’ Nou tir sa e ranplas li avek ‘‘at the end of the aformentioned period of 5 days’’. Dan Seksyon 10 (1) (e) by removing the fullstop at the end and adding then there after the words ‘’at any time during the period of 5 working days’’ specified in paragraph c. E answit by deleting sub-sections 4, 5 ,6, 7, 8, 9, 10, and 11 of Section 10. E dan Seksyon 25, zot a rapel Seksyon 25 ti size en lamannman ase resan, by deleting sub-sections 1 and 3, and by deleting ‘‘2’’. E finalman anba Seksyon 26 (3) by deleting the words ; ‘’such time as the Court considers resonable,’’ e dan son plas ranplas li avek ‘’a period of 1 week from the date of the Order.’’ Mr Speaker, vwala sa lesplikasyon lo sa Private Members Bill ki mon soumet devan sa Lasanble pou zot laprouvasyon. Ankor enn fwa mon pou dir ki sa lamannman se senpleman pou moderniz nou Lalwa, pou met li anliny avek pratik enternasyonal. An fezan sa nou pou kapab reisi konvenk bokou dimoun ki ozordi i deside pou li pa gard kont Sesel.  Mwan mon konn sa parske, i annan plizyer dimoun dan sa lendistri ki dir ek mwan ‘‘ou konnen ler dimoun i apros nou pou form en lakonpannyen, pou form en trust, pou form en special licence eksetera, nou fer pou zot Sesel, akoz nou Lalwa i ok pou sa. Me selman apre ki nou’n fini baba in ne, in ganny son birth certificate e ou dir li al ouver en kont, nou dir li be pa ouver en kont Sesel.’’ E zot pa pe dir li akoz zot anvi sali non Sesel dan okenn fason, zot pa anvi zot non ganny sali akoz si ou ankouraz en kliyan po ouver en kont dan enn sa bann gran labank Sesel e apre ou vwar FIU i pase i sezi, i asiz lo la san okenn rezon, san okenn sarz, sa dimoun pou retourn kot ou ki ti ankouraz li vin fer biznes Sesel e i pou dir ek ou, ‘‘Be ou’n mal konsey mwan. Akoz ou pa ti dir mwan les baba ne Sesel, donn li son sertifika be apre les li al ouver en kont Maurice oubyen Singapore oubyen L’Angleterre’’ i ti pou fer menm zafer. Be lekel ki pe perdi ler ou pe dir dimoun koumsa se Sesel ki perdi. Alor sa ki nou, nou pe anmennen ozordi se nou pe moderniz nou sistenm regilatwar, nou pe fer sir poudir nou annan nou en rezim ki non selman biznes Sesel i kontan e biznes deor i kontan, be bann regilater enternasyonal pou aksepte akoz i en standar enternasyonal. E avek sa Mr Speaker, mon demann sa Lasanble pou siport mwan lo sa Bill. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif. Nou a pran deba lo sa prezantasyon. Yes Onorab Hoareau. Onorab Basil Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, mon pou segonn sa Mosyon pou siport sa Bill.

 

MR SPEAKER

Amannman propoze par Manm ki’n prezant sa Bill in ganny segonde. Eski… Wi Onorab Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mon ava osi profit sa lokazyon pou mwan fer mon lentervansyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Go ahead.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, mon pe siport sa Bill ki pe ganny propoze pou amann the Anti-Money Laundering Act me solman pli tar parey mon pou mansyonnen i annan 2 pti lamannman ki mon pou sizere. E mon krwar poudir i enportan pou nou amann nou Lalwa. Mr Speaker, ou pou rapel letan nou ti pe diskit, ti annan en lamannman Private Members Bill ki Onorab Afif ti anmennen lo sa ki nou apel POCA – Proceeds Of Crime Civil Confiscation Act ki mwan mon ti opoze me mon ti mansyonnen poudir en Lalwa ki devret ganny amande se sa Lalwa. E i annan 2 balans ki nou bezwen fer sir nou ganny li byen. I annan wi, nou bezwen anpes dimoun fer money laundering, nou bezwen anpes dimoun servi nou ziridiksyon pou zot vin launder zot larzan, me an menm tan nou bezwen fer sir ki bann investor i santi zot konfortab letan zot anmenn zot larzan dan no pei.  Zot santi poudir zot larzan pa pou ganny pran dan en fason malapropo ouswa kot zot pou ganny harass ouswa basically met anba presyon pou les ale zot larzan antye ouswa parti zot larzan. So i enportan ki nou ganny sa balans byen. E mwan mon pou dir san okenn ezitasyon ki Lalwa ki mannyer i ete la i tilt lo kote en investors pou napa konfyans dan nou ziridiksyon, i pou krwar poudir sa Lalwa i such poudir si i anmenn son larzan Sesel posibilite ki son larzan i ganny pran i vreman gran. E letan ki li i pou konmans al bann demars pou li lager pou li reganny son larzan, Lalwa i such ki son lanmen pou anmare e nou bezwen tir sa bann nen kot i ete dan sa Lalwa. E se sa ki sa lamannman pe fer. Premyerman nou’n vwar poudir lamannman ki pe ganny propoze, in demande ki i pe tir sa pouvwar FIU ki FIU i annan la konmela pou li administrativman freeze larzan en dimoun ouswa propriyete okenn tranzaksyon lo propriyete en dimoun pou 180 zour. E apre FIU, ki mannyer Lalwa i ete prezaman i kapab al kot Lakour e demande ki sa Freezing Order  i ganny extend pou 180 zour… pou any period, savedir i kapab demann 180 zour la ek Lakour letan in fini i demann en lot 180 zour. E mwan mon’n fer fas konman en avoka avek  kot bann case kot larzan pe ganny tenir pou plis ki 1 an edmi parske FIU in pran 180 zour son premye 6 mwan in al kot Lakour in demann en dezyenm 6 mwan, in al kot Lakour i ganny en trwazyenm 6 mwan. So pou 1 an edmi larzan i ankor pe ganny tenir e nanryen pa pe ganny fer. Sa dimoun swa pa ganny sarze anba AML ou i pa ganny anba sa letan, letan bank accounts ti kapab ganny proceed anba POCA, nanryen pa’n ganny fer anba POCA. E sa ou ti santi sa ti en labi. Me Lalwa… sa proposal ki Onorab Afif in fer in tir sa konpletman dan lanmen FIU. Mwan mon ti’n sizere e  letan nou ti pe diskite ek Onorab Afif ki i pa’n aksepte, mwan mon ti’n panse ki nou ti still kapab kit sa Freezing Order nou, solman ki nou fer nou limit li, nou donn li FIU 7 zour olye 180 zour, nou dir ok ou kapab administratively freeze li pou 7 zour, apre ou ava kot Lakour ou ava demann maximum 30 zour, si ou santi ou bezwen ankor en pe letan pou ou fer ankor en pe louvraz pou ou investigation ou maximum letan ki ou kapab gannyen i 30 zour. Ti pou met li avek petet bann norm enternasyonal. Annefe lo sa issue freezing powers, ou vwar 2 kategori ziridiksyon. I annan ziridiksyon ki pa donn zot FIUs okenn freezing powers, legzanp se Maurice ek L’Angleterre, zot pa don zot FIU  dan zot ziridiksyon okenn pouvwar pou li al freeze. I annan lezot ziridiksyon Sri Lanka, Philippines, Malaysia, zot zot donn zot ziridiksyon, zot FIU pouvwar pou freeze. Sri Lanka li i donn son FIU 7 zour pou freeze lo li menm. Apre si i bezwen al Ankour 15 zour ankor. Ireland e ki nou Lalwa ti baze lo Lalwa Irlandais li i donn son FIU 7 zour pou freeze apre 28 zour avek aplikasyon Lakour, so i ti limit li. E annefe Sesel i landrwa kot sa 180 zour ti en leksepsyon dan li menm e ti fer nou Lalwa inik dan sa domenn kot sa 180 zour e sa ti ganny abize. Akoz mon dir i ti ganny abize akoz ki ou ti santi FIU ti konnen poudir i kapab demann sa 180 zour, 180 zour tou kou, alors sa dimoun i servi sa pou met presyon lo sa dimoun poudir avek sa dimoun be ou bezwen negosye avek nou akoz nou, nou kapab kontinyelman al kot Lakour demann 180 zour pou retenir ou larzan. E mwan mon ti pou santi mwan en pe pli rekonforte si nou ti’n kapab met sa petet 7 zour apre 30 zour. At least pou donn en balans pou ki si FIU i santi li i annan en pe investigation i kapab fer. Sa ki Onorab Afif in propoze, i dir poudir wi i annan restraining order ki kapab ganny fer me restraining order li letan ki FIU i pou bezwen al convince poudir wi mon annan levidans pou mwan file en case money laundering kont sa dimoun e letan mon pou file nou pou evantyelman demann en Forfeiture Order pou ganny fer kont sa propriyete e la Lakour i kapab fer sa restraining order. Me sa Freezing Order i mars dan en lot fason kot FIU i ankor a sa staz pe etabli si vreman i annan en case, ki donn li en pe leeway. Annefe mon’n konpar sa en pe avek letan Lakour, letan en dimoun i ganny arete Lapolis i aret en dimoun pou komet en lofans, menm si i annan rezon pou krwar poudir ou’n komet en lofans, on reasonable suspicion ki ou’n komet en lofans me i pa ankor etabli si ou’n komet en lofans e nou konnen poudir en dimoun i kapab ganny pas Ankour. E ganny demande ki i ganny rimann konman en sispe, premye 15 zour apre en second 15 zour apre sa Lapolis i kapab larg li akoz ou donn Lapolis sa letan, sa 15 zour pou at least fer son investigation. E en pe pou mwan mon ti konpar sa 30 zour avek en pe sa provizyon dan nou Criminal Procedure Code kot i donn FIU en pe letan, en breathing space si ou le pou li fer son bann investigation. Me kantmenm sa pa pou ganny sanze mon pou siport sa Lalwa akoz mon mazinen poudir i pa pou afekte FIU as such, i annan still ase serten zouti dan son lanmen pou li zwe avek. Mr Speaker, en lot bout Lalwa ki pe ganny amande se sa ki nou apel sa corresponding offences. Onorab Afif in koz lo la. Zeneralman dan nenport ki pei, i dir ou konmsa si ou’n fer en act dan en lot pei, ki ou’n komet en lofans dan sa lot pei e si ou transfer proceeds of sa crime ki ou’n fer Sesel, zeneralman tou pei se ki pou nou konsider sa act ki ou’n komet dan en lot pei konman en criminal conduct fodre ki si ou ti’n komet li dan nou pei osi ti pou en criminal conduct ti pou en crime.  Savedir si L’Angleterre ou’n fer biznes drog e ou’n transfer ou proceeds Sesel, si ou ti’n fer sa Sesel, trafficking in a controlled drug is an offense sa ti pou ok. Be nou sa Lalwa ki nou annan la, i inik li, napa nowhere ki i annan sa dan lemonn kot ki nou’n dir si ou komet en lofans dan en pei ki dan sa pei i en lofans e ou transfer ou larzan Sesel e menm si Sesel pa regard sa konman en criminal conduct, i pou still criminal conduct. Sa nou pa kapab tolere e sa ti annan en issue serye ki vin avek sa. Sa se usurpation of nou pouvwar dan Lasanble. Ki i vedir akoz ki i vedir, i vedir ki ozordi, mon pou donn en legzanp, fer konmsi Maurice ozordi i pas en Lalwa Parlement, mon pe rod sa mo pou Maurice, Parlement Maurice i pas en Lalwa, sa Lalwa ki pase Maurice pou annan lefe lo nou. I pe basically legislate pou nou ! Be nou pa kapab sa ! Anba nou Konstitisyon nou ki annan lendepandans se nou ki legislate pou nou pei ! Nou pa kapab les en lot pei legislate pou nou. E sa i enportan, ti annan usurpation of the powers of the National Assembly. E nou bezwen tire sa ;  nou bezwen tire sa.  Nou bezwen tire  e mon pou donn en lot legzanp, eski nou… e sa ti en largiman ki mon’n deza servi ; eski FIU pe dir ek nou koumsa poudir si en Américain i trade ek Cuba, sa letan ti annan trade embargo, mon krwar la in ganny reentrodwir, i trade ek Cuba apre i pran son larzan i met Sesel, nou pou pran sa larzan ? Be nou pa kapab.  E se sa ki nou pe sanze, nou pe dir poudir pou en criminal conduct ki’n ganny komet  an deor Sesel pou li ganny regarde konman en criminal conduct dan nou ziridiksyon, fodre ki si ti ganny komet dan nou ziridiksyon i ti pou en criminal offense.  E sa ki nou pe fer. Apre Mr Speaker, ki nou pe fer, ki nou pe osi retire, se ki dan bann mazorite bann cases  – mazorite bann cases ki FIU in sezi larzan sirtou bann foreigners, ti ganny  fer plito on the basis of tax evasion. So bokou fwa ki ou pou vwar, ou pa pou vwar en lofans drug trafficking, ouswa lezot lofans ; bokou fwa ti on the basis of tax evasion, tax evasion ki’n ganny komet dan en lot pei. Me kestyon ki nou’n toultan demande, se eski letan FIU ti pran sa larzan, i ti remet sa larzan ek sa lotorite ki dapre li zot ti’n ganny, tax fraud ti’n ganny komet ? Mon pa krwar mwan, mon krwar si mon pa tronpe i annan zis en lenstans. Lamazorite de fwa sa pa’n arive e parey Onorab Afif i dir sa ti fer konmsi FIU ti World Police. I ti pe gete, i ti pe basically apply Lalwa tou lezot pei Sesel. Nou ki nou’n dir, nou’n dir tir sa. Tir tax evasion e in ganny tire la me solman, mon pou propoz en lamannman pli tar kot nou poudir ki tax evasion i kapab vin en issue selman si sa Lotorite in pran kontak aven nou Central Authority under mutual assistance in Criminal Matters Act (i.e) the Attourney General pou dir li poudir ‘‘gete nou anvi ou fer restraining order lo serten propriyete Sesel, ouswa nou anvi ou enforce en forfeiture order ki’n ganny fer dan nou pei lo serten propriyete Sesel.’’ La i ava pran savedir sa lot pei in initiate en proceedings kont sa… an relasyon ek sa dimoun e sa propriyete ki sitye Sesel. E Mr Speaker, lo sa bann Seksyon, i annan bann Seksyon 10, tou sa bann sub-section in al, parey mon’n dir sa Freezing Order mon krwar at least ti’n kapab la. Me solman i annan bokou provizyon ki ti’n ler pou ale, mon pou donn bann legzanp, mon’n nonm 2 legzanp kot sa Lalwa ti inik deza, mon pou donn ankor en legzanp kot sa Lalwa ti inik Sesel. Sesel ki ti arive, right now ki kapab arive avek… under current provision se ki FIU i dir ek ou… Annefe avan mon al lo sa uniqueness, mon pou dir, mon’n met en provizyon ki zanmen in deza ganny servi ti la dan nou Lalwa e FIU zanmen in servi li. I dir ek ou koumsa poudir si ou’n sezi larzan en dimoun, you’vebasically son kont i ganny freeze, ou, ou dir ek li ou bezwen notifye li, pou dir gete ou kont dan Barclays Bank ou pa pe kapab servi, nou’n fini met en freezing order, nou’n dir napa okenn tranzaksyon ki pou allowed e what was funny actually letan ki i vin dan mon lespri tou sa bann… mon’n deza vwar enn sa bann order ki ganny fer. Ou konnen ki i dir Mr Speaker, dan sa Lord ? Pa allow any outward transaction, allow inward transaction. Ki i pe dir les larzan antre solman pa les li tire. Sa bann order ki ti pe fer, sa bann Freezing Order, i dir allow inward transaction but not outward transaction. Ti montre klerman ki ti pe arive la. E a fini la, sa Seksyon 6 i dir notifye sa dimoun. Me i dir ek ou, i annan 2 leksepsyon ki i kree, i dir ou be selman si ou pa konnen whereabout sa dimoun ouswa si ou krwar poudir letan ou pou notifye sa dimoun i pou afekte the investigation then ou pa notifye li. Be FIU in toultan rely lo sa bann leksepsyon, zanmen zot in deza notifye en dimoun pou dir ek li, zis ekri li zis en let pou dir li ou larzan in ganny frozen, ou pa pe kapab fer okenn tranzaksyon. Zanmen en let koumsa in deza ganny anvoye.  Par kont ki let ki zot pou anvoye parske Lalwa ti permet zot e la la kot nou Lalwa i unique, i dir ek ou koumsa poudir ki apre ki sa larzan ki sa propriyete in ganny frozen, FIU i kapab ekri en let, okenn dimoun ki dapre li i annan lenformasyon, knowledge lo sa propriyete, savedir en bank account swa sa beneficial owner of the bank account, ekri li en let e demann li lenformasyon lo son bann tranzaksyon, demann li. Savedir ki i fer, it may be, i annan bokou ka kot FIU petet ler i vwar sa larzan si in vwar en gro sonm larzan in met lanmen lo la me i pa ankor annan lenformasyon pou vreman pou dir sa i criminal conduct. Alors ki i fer i go on a fishing expedition ek sa dimoun, i konmans dir ou ‘‘donn mwan lenformasyon’’ e i pe sey build en case par… from the information ki ou pou donn li. Napa en provizyon ankor dan Lalwa dan okenn lezot pei ki mon’n vwar ki dir FIU laba i kapab demann en dimoun apre ki’n freeze. E ki i fer… so zot pou ekri ou en let pa pou dir ou, pou enform ou ki ou larzan in ganny sezi, reekrir anba sub-section 10 (6) me zot ekri ou en let anba Section 10 (8) ki dir ek ou donn nou lenformasyon. E prezan ki i dir ou, i dir ou koumsa, si ou pa donn sa lenformasyon la, ou komet en lofans, savedir i pe anmar ou dan tou le 2 kote, si ou dir ‘‘ok be mon pa pou donn ou’’ i dir ‘‘be la ou komet en criminal offense,’’ i kapab sarz ou. Lot keksoz ki zot ti fer ki mon dir poudir ti annan en ta nen, e sa i basically en clear example of a carrot and stick approach. Ki i fer, i dir ek ou koumsa ek bann Lalwa ek sa bann bout ki nou pe tire, i dir ek ou koumsa poudir ‘‘be gete si ou larzan Lakour in fer en Lord ki pe freeze ou kont’’ e sa ti ganny fer, currently kapab ganny fer Ex parte, savedir san ki ou, ou ganny notifye, i dir ou ‘‘be ou kapab vin kot Lakour, demande pou set li aside’’ solman ki i dir ou, that is the carrot, i dir ‘‘be ou kapab al kot Lakour,’’ be apre ki i dir ou ‘‘be solman si ou pa’n donn mwan lenformasyon anba 10 (8), ou pa annan drwa al kot Lakour.’’ Savedir ki i dir ou, i dir ou i donn ou en drwa at the same time i pran sa drwa away from you akoz i dir ek ou ‘‘si ou pa’n donn mwan sa lenformasyon ki mwan mon’n demann ou, ou pa pe ale kot Lakour. Konman ou pou vin kot Lakour, Lakour zis pa pou dir ou koumsa i napa ziridiksyon.’’ So ou vwar ki mannyer sa Lalwa ti’n ganny kree dan en fason kot laplenn pa ti vreman nivo e bann dimoun ki… letan en kliyan i vin kot ou, i demann ou en advice pou ouver en kont Sesel oubyen pou invest Sesel, ou ti pou bezwen met tousala devan li, poudir tousala i bann posibilite e lala ki mannyer sa prosedir pou marse legalman in case ki ou larzan i ganny pran e mon krwar i en move dan the right direction pou nou tir sa bann provizyon, tir sa bann nen dan sa Lalwa e fer sa Lalwa en pe pli lib, en pe pli fair, en pe pli ekitab e anmenn en balans ki enportan Mr Speaker. Mr Speaker, lot keksoz ki mon ti pou sizere se avek Seksyon 25. Seksyon 25 annefe nou’n diskite lo la avek Onorab Afif, Onorab Afif i anvi tir li konpletman, mwan mon proposal se annou pa tir li konpletman. Mon krwar i enportan ki sa immunity, ki nou servi sa mo immunity dan en fason en pe loose la, ki bann officers FIU i annan i enportan. Mon konnen dan lepase zot in abiz sa, me i annan en kondisyon ki dir ou lo la, i dir ek ou koumsa poudir ou pa pou kapab pourswiv zot si zot in act in good faith, i annan en kondisyon ki vin avek. Savedir si zot act out of malice ouswa zot pa kapab met zot lekor pou sa ki zot in act in good faith zot napa en defans. Me i… Onorab Afif in mansyonn Public Officers Protection Act i pa parey la ; akoz i pa parey akoz Public Officers Protection Act pa donn ou en defans kont liability li, li ki i fer i dir ou si ou’n act in good faith, sa dimoun ki’n pourswiv ou pou ganny selman nominal damages. I pa donn ou en defans, i reduce amount of damages ki ou ti pou peye, tandis ki sa ki la la i pe donn en defans e nou pa pou vwar sa, e basically the trend nowadays, i pa zis dan… yer menm letan nou’n approve Prevention Of Drug Abuse and Rehabilitation Agency i annan en provizyon, mon ti krwar kekfwa mon ti a kapab vwar mon… sa Bill, i mete, i annan sa menm provizyon, i en trend konmela.  E i annan en kondisyon kler lo la you must have acted in good faith to be able to rely on such a defence otherwise ou pa pe kapab rely lo la. So i pa permet ki i annan labi. I pa permet ki i annan labi. E avek sa Mr Speaker, mwan mon pou dir mon pou donn sa Mosyon mon sipor apre Mr Speaker, pou annan zis en lot… mon ti’n deza mon krwar publish… partaz sa avek ….. in gannyen sa 2 lamannman, pou annan en ti trwazyenm lamannman ki mo pou propoze from the floor e sa i konsern en lamannman ki nou ti’n devret aktyelman fer letan nou ti’n amann POCA, akoz dan zot objective anba Section 16 zot fer referans avek POCA ki nou’n tire anba FIU sa non. So i pou en consequential amendment ki nou ti devret pe fer depi ler nou ti’n amann POCA. So avek sa Mr Speaker, mon pou demande ki nou siport sa Bill e mon krwar i ava ede pou fer ki Sesel son lanvironnman biznes, son lanvironnman kot i konsern investment i vin en ki pli kler, ki pli dan lentere Seselwa e dan lentere bann investors. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Eski i annan okenn lezot Manm ki le koz lo… ? Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour. Mr Speaker, mon pou koz lo sa Lalwa prenant kont lentervansyon ki’n ganny fer par mover sa Prozedlwa e Onorab Hoareau ki’n segonn sa Prozedlwa. An prensip Mr Speaker mon vwar kote largiman pou anmenn sa bann lamannman i vini, e mon konpran sertennman nesesite pou ki nou revwar sa kad legal pou fer sir ki the playing field i enn ki reste nivo e ki enn ki pa vin tro an faver bann lotorite e i pa anpes bann dimoun ki pe fonksyonnen dan sa sekter pou zot kapab kontinyen devlope. Me selman Mr Speaker, mon bezwen eksprim serten konsern, mon eksprim serten konsern lo 2 pwen. Lo premye pwen kot mon eksprim serten konsern se lo inabilite ki nou pe donn prezan sa Lotorite pou li kapab met en Freezing Order lo en kont labank. Mon vin lo sa pwen Mr Speaker, akoz resaman lo Lasanble ti amann Lalwa Proceeds of Crime pou retir kont labank dan definisyon propriyete dan sa Lalwa. Ki vedir, i vedir avan anba Proceeds of Crime kot nou ti kapab sezi kont labank en dimoun ki enkli, par egzanp kont labank bann dimoun ki dan biznes trafik drog an se moman anba Proceeds of Crime nou pa kapab sezi sa kont labank. Prezan nou tou nou konnen difikilte ki asosye avek fer lenvestigasyon an relasyon avek bann case drog e sel landrwa prezan ki nou kapab sezi en kont labank ki annan referans avek money laundering oubyen larzan Proceeds of Crime from drug-related business se anba Anti-Money Laundering. Me problenm avek Sesel konpare avek lezot landrwa zot defini Drug Anti-Money Laundering anba zot Lalwa. Par egzanp si nou regard Lalwa BVI i defini sa dan son Lalwa i fer kler ler i pe koz lo Drug Anti-Money Laundering e sanmenm sa prezan ki fer ki ler i pe pran aksyon an relasyon avek Drug Anti-Money Laundering  i pe pran li lo baz ki pe pran ki sa larzan in gannyen atraver en biznes drog. Anba nou Lalwa nou pa fer sa distenksyon. E prezan problenm ki mwan mon pe vwar, konsern ki mwan mon pe eksprimen se ki si nou’n dir nou pe deklar en all-out war kont drog e nou’n retir sa definisyon propriyete kont labank, drog, larzan drog anba Lalwa ki konsern Proceed of Crime nou met li Anti-Money Laundering, nou fer ki pou prouv, prouve ki sa larzan ki sa dimoun i annan anba Anti-Money Laundering i gannyen atraver drog, i vin pli difisil. E prezan nou pe dir poudir FIU prezan si pou par egzanp Lapolis par egzanp i santi poudir ‘X’ i dan biznes drog e son kont labank ki larzan i ganny atraver drog Lapolis pou bezwen al kot FIU pou li fer sezi kont sa dimoun. Now sezisman kont sa dimoun prezan pou mars zisteman parey tou kont ki pou ganny sezi anba Lalwa Anti-Money Laundering e ki fer ki prezan Lapolis li i pou bezwen kapab fer son envestigasyon dan en dele letan ki a permet li pou li anmenn levidans devan en Lakour pou ki Ziz prezan i ava accord baze lo son diskresyon plis letan. Me lefe i reste prezan ki eski Lapolis an se moman nou santi li… mon pa pe kestyonn konpetans lo size Lapolis, me eski nou santi poudir zot pou annan sa abilite pou reini the facts of the case dan en semenn pou ki kapab annan en aksyon Lakour ki ganny pran lo sa case ?  Personnelman Mr Speaker mon santi ki non, e se la kot mon vwar poudir nou annan en problenm, mon ti ava pli konfortab malgre ki mon santi ki 180 zour ti far too excessive ki nou at least annan en provizyon minimum 30 zour ki a permet bann facts dan en case ki relye. Mon pe koz lo en case ki relye spesifikman avek drug money laundering pou sa kont kapab ganny sezi. Akoz Mr Speaker, ler nou regard lezot Lalwa Proceeds of Crime ; par egzanp bann best practices ki mon koleg in mansyonnen par egzanp BVI, son definisyon property i enkli everything real or intangible ki vedir poudir anba son Proceeds of Crime Act ou kapab target en kont labank. L’Angleterre Seksyon 40 a 47 zot Proceeds of Crime Act ou kapab target en kont labank. Malgre ki napa en Freezing Order mon koleg pe remind mwan still ou kapab target sa kont labank anba Proceeds of Crime, me nou nou’n retire sa provizyon dan nou Proceeds of Crime e ki fer ki nou bezwen annan en balans lo en lot kote si nou tir provizyon dan en landrwa, akoz nou, nou konn nou ziridiksyon ki mannyer i kapab reakte. Si L’Angleterre in konsidere li enportan e nou pe koz best practice, nou pe servi bann pei parey Maurice e BVI e zot, zot enkli in their definition of property en kont labank then nou bezwen osi konsider akoz sa bann pei pe gard sa dan zot definisyon e akoz zot vwar li neseser ki i anba zot Proceeds of Crime zot kapab met lanmen lo kont labank en dimoun ki pe fer biznes drog. Be ler nou move anba AML,  i annan tout en konpleksite ki asosye avek Anti-Money Laundering and proving anti-money laundering. E si ou fer… ou al fer resers lo la ou pou vwar poudir zeneralman acroas the world i annan sa problenm. E sa Mr Speaker in fer ki resaman la as recently as 11 Zilyet 2017 Linyon Eropeen in sanz son assessment, son road map pou assessment pou tou bann pei an se ki konsern beneficial ownership savedir lekel ki own bann konpannyen dan offshore e pli presizeman an se ki konsern Anti-Money Laundering e larzan ki al ver drug trafficking e funding of terrorism. E sa i en dokiman ki date le 11 Zilyet 2017 – as recently as that. E an reaksyon avek sa BVI prezan in entrodwir sa ki ou apel en ownership secure… en beneficial secure system search… secure search system avek L’Angleterre zis pou fer sir ki poudir ki li osi i vin compliant ek sa. Savedir ki si Gouvernman Angle anba lagreman ki zot annan, i kapab al laba BVI i konnen lekel ki own, actually own e pa Direkter sa bann lakonpannyen. Sa bann pei pe fer bann azisteman akoz i annan bann sanzman. Now mon santi konsern lendistri Sesel, I understand that. Mon konpran poudir i annan serten konsern vizavi lafason ki Lalwa ti pe ganny enplimante be nou pa kapab pran konsern e al from one extreme to another. E se la ki mon santi we are moving into that extreme. E mon pou repete Mr Speaker, mon pou repete e mon pou met lanfaz lo la, mon pa krwar poudir ozordi si nou annan en drug dealer ki nou’n sezi son kont, i pou posib pou Lapolis pou reini laprev e fer en case ki conclusive dan sa dele letan ki nou pe donn li anba Lalwa ozordi. E si yer nou tou nou’n koz lo Lalwa Lazans Prevention Of Drug Abuse and Rehabilitation nou’n koz for lo fighting against drug money nou bezwen fer sir ki nou kapab target drug money. E mon konnen largiman kont sa Mr Speaker, largiman i se ki ou pa pe target sa larzan, ou pe target the crime be sa larzan ki fund the crime.  Se sa larzan ki demen pou al pey sa witness pou li pa koze Ankour. Se sa larzan ki pou ganny servi pou sa dimoun ki nou ziridiksyon, this is what the industry is not being concerned about. I understand their concern but the industry pa kapab get zot only from the perspective, nou bezwen get li from the perspective of ki mannyer the industry i relate avek tou lezot keksoz ki pe pase dan nou pei. Two wrongs do not make a right Mr Speaker. Parey mon’n dir sa Lalwa mon an faver bokou provizyon dan sa Lalwa. It makes sense.  i pa fer sans pou sezi larzan en dimoun si ou napa levidans for 180 days, I agree with that. I pa fer sans pou ou donn en dimoun en drwa apre retir li anba menm Lalwa i pa fer sans. But i annan serten teknikalite ki nou bezwen mentenir lo prensip ki nou bezwen aksepte poudir nou ziridiksyon i pa ankor sa nivo kot nou kapab fer lenplimantasyon serten keksoz. Mr Speaker, nou’n move dan nou Lalwa Proceeds of Crime pou met li anba kontrol Lapolis ozordi, se Lapolis ki anmenn lasezi lo propriyete ki’n gannyen atraver krim. Nou tou nou’n koz at length lo bann difikilte ki Lapolis pe fer fas avek. Nou tou nou’n koz at length lo nesesite pou enform Lapolis e mon konnen dayer ler Bidze pe vini nou pou koz ankor lo la. Be Mr Speaker, nou bezwen osi fer sir poudir nou pa pe met nou dan en pozisyon kot bann dimoun ki kapab beat the system, i vwar en fason to beat the system. Se sa ki en problenm.  Now mwan mon ti ava propoze avek mover Mosyon, konsidere akoz nou still kapab sanz li if we feel at any time ki pe ganny abize and it cannot be abused this akoz it will be clear, si nou kapab enkli en definisyon dan nou Lalwa parey BVI in fer an se ki konsern ler ou pe koz bann financial crimes ou a pe koz bann drug-related money laundery. Ou ekri sa definisyon e prezan ou link sa Freezing Order zis avek sa definisyon then ou a konnen poudir ou pe koz spesifikman unto freezing monies ki’n gannyen atraver en biznes drog. En biznes ki relate avek drog. Ou pa pe koz lo freeze larzan sa par egzanp sa dimoun ki’n travay pou sepa konbyen lannen L’Angleterre ki le al settle elsewhere, e in move son larzan akoz petet i annan serten rezon. You get my point ? So se sa rezon ki mon pe koz lo la. Mon dezyenm pwen kot mon annan konsern avek sa Lalwa Mr Speaker se an se ki konsern sa proteksyon ki nou afford bann zofisye ki pe fer zot travay ;e ankor enn fwa malgre ki Onorab Afif in koz lo best practice, i pe regard best practice zis dan serten domenn me pa dan lezot domenn. Par egzanp BVI dan son Lalwa Section 7 son Lalwa i annan menm provizyon ki nou annan. I dir ou, ‘no actions or lie gainst the Agency, the Director, officers or the personnel of the Agency or any person acting under the direction of the Agency or the Director, for anything done or omitted to be done, in good faith.’ BVI i annan menm keksoz. Si nou al Maurice kot Onorab in fer referans avek Maurice Seksyon 32 Lalwa Maurice i annan ankor menm provizyon Mr Speaker, ok ? ‘No actions or lie against the FIU,  the Director,  any officer  of the FIU or the Chairperson  and  members of the Board,’ sa mon Board ti ganny entrodwi an 2003 ‘in respect of any Act done or mission made by  the FIU, the Director in good faith.’ So 2 pei ki Onorab in servi konman best practice i annan sa menm provizyon dan Lalwa.  Right ? So mon krwar sa i en keksoz ki nou kapab garde. Ok? An konklizyon Mr Speaker, mon konpran kote Onorab Afif i vini avek sa bann lamannman ki’n propoze Mr Speaker. E la mon le dir poudir i enportan ki nou konman Lezislater we are careful. Ou konnen i annan bokou kestyon pou ganny demande lo ‘‘ou ou ti la, ou ou pa ti la, li i ti la, li i pa ti la.’’ Mon krwar en keksoz ki nou tou nou bezwen apresye dan sa Lasanble se ki, ozordi nou dan en lot lespas kot nou pe koze e nou pe ganny enteraksyon kot i pli fasil pou nou kapab koz ek kanmarad, ekout kanmarad and that’s what is important. E prezan dan lenteraksyon ki nou pe gannyen, nou pe aprann en kantite. Ozordi mon kapab zis en serman poudir mon aprann en kantite avek Onorab Georges zisteman parey mon aprann en kantite avek Onorab Hoareau, zis parey lezot Manm lot kote latab i aprann ek kanmarad. It is an exchange ki pe benefisye nou pei. So se sa ki mon krwar poudir nou bezwen konpran e that’s the idea deryer akoz mon’n vin avek sa bann lamannman e akoz mon’n eksprim sa bann konsern, akoz mon santi poudir an se ki konsern larzan drog, nou bezwen rod en fason pou fer sir ki nou corner li e nou pa les li sape dan nou ziridiksyon. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab e mon osi mon pe aprann en kantite ek zot ki pli vye ki mwan. Eski i annan okenn lezot dimoun i oule koz lo merit Bill ? Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker parey mon’n ti’n dir ek ou mon annan zis en paragraf pou mwan koze e sa pou koz lo sa pwen ki Onorab Pillay in met bokou lanfaz lo la. Onorab Pillay in met bokou lanfaz lo larzan drog ki mannyer pou sezi bann kont bann trafiker ensidswit. Mr Speaker, mon senpleman anvi dir atraver ou, pou Onorab Pillay, trafiker drog pa met zot larzan labank. Nou bezwen zis regard Pablo Escobar, letan bannla ti vin fouye kot li zot ti vwar store, bann gran store avek Dolar Ameriken. Letan partou kote i ganny fouye, lotrozour isi menm zot in fouye dan en landrwa kot ti annan trafiker, i ranpli avek Roupi e se pou sa rezon in fact ki letan Sesel ti pe sanz son currency, mwan mon ti fer en propozisyon kot mon ti dir annou pa bezwen esper lafen Zen, annou al imedyatman 3 zour, 5 zour, 7 zour e sa ki ti pou arive tou sa bann vye bye R500 la ti pou’n kapot avek bann trafiker drog. Alor Mr Speaker, annou pa fer sa fot, trafiker drog pa vin sinyen check poudir avek ou la i la i pe pey ou R50 mil, i pe pey ou R100 mil, i pe pey ou R200 mil. Trafiker drog i trafik dan cash. Alors si i pou blansi son larzan i ava servi dan en lot fason ki e se la osi kot nou bezwen veye. Bokou trafiker drog e sa i aplik pou Sesel, zot annan en lot biznes. Me si ou pou fer investigation – si en dimoun i annan li en pti biznes ki vann pyes bisiklet me selman dan son kont R1 milyon, tou le semenn i pe met R1 milyon be la i ava en lenvestigasyon pou vini poudir avek li ‘be frer konbyen bisiklet ou’n vann pou kapab ganny… sa bann bisiklet la, bann bisiklet ki annan bout lor avek ?’’ Ki i ava bezwen fouye fer en proper investigation. Alors mwan mon ti ava dir Mr Speaker ankor enn fwa sa konsern ki Onorab Pillay in prezante, i paret en konsern for me selman sel keksoz se pou nou mazinen ki trafiker drog pa servi labank. I vin menm parey, sa largiman ki’n mete Mr Speaker, i vin menm parey letan mon ti ankor lekol ti annan en gran deba letan ti pe fer Airport, ti annan en gran deba lo ‘be sa bout la ant Airport avek main and pou annan delo e pou annan bokou moustik ensidswit’ e son largiman sete tre senp moustik pa eklo dan delo sale. Alors menm si ou ti annan ou en kantite lespas delo ti pou napa okenn moustik akoz moustik pa ponn dan e eklo dan delo sale. Alors mon krwar ki sa osi i rezourd sa problenm ki Onorab Pillay ti pe met devan. Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

I enteresan sa ki ou’n dir Onorab Leader Lopozisyon akoz konmsi nou tou nou ti al Labank Santral, zoli building laba, nou ti koz lo la, nou ti met bann sizesyon akoz nou pa kapab redwir sa letan pou anmas sa bann Roupi. Be konmsi la mon pa konnen si I’m getting a little woolly, me mon pa annan en plausible repons ki nou ti gannyen parske nou ti menm dir rod dimoun part-time ki annan konze dan labank pou vin ede. Mon rapel Onorab Gill, ou menm ou ti koze Onorab Leader Lopozisyon, me nou pa’n fer en lepa. I fer mwan retourn lo sa ki Onorab De Commarmond tanzantan i dir nek, nou koze me ler nou ariv lo lot kote napa nanryen ki ganny fer. E mon krwar ozordi avan nou fini sa sesyon mon pou annan enn de legzanp kot mon krwar in ler pou nou met plis presyon lo lezot lebra. Nou, nou pe fer… nou pe kas nou likou, si yer swar nou’n reste ziska 6.30 e nou tou nou bezwen fer nou bout pou sa pei sanze. Onorab Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun. Mr Speaker, mon pa pou long lo sa amannman prezante par Onorab Afif e swivan lentervansyon ki lo nou kote nou’n fer, mwan mon pou dir senpleman napa nanryen ki zistifye blok lenvestisman ki pe rantre dan Sesel, si ou napa okenn lenformasyon ki donn ou en lasirans, mon pa pou dir 100 poursan, 500 poursan ki sa dimoun, sa konpannyen, sa group endividi, son larzan in mal gannyen. Napa nanryen ki zistifye sa. Mon pe dir sa akoz Sesel, en kantite nou pe fer en kantite sakrifis. Nou pe fer en kantite zefor pou devlop sa pei. Mon kapab dir nou napa nanryen, sa tourizm ki tre dinamik, ennler i monte, ennler i desann me nou sanse, ziska pou le moman nou ankor pe ganny en reveni ase signifikan avek tourizm. Nou Lendistri Ton, pwason i annan son bann menas potansyel ki tou bann expert i dir ou dan bann prosen 5 a 10an, nou riske trouv nou dan en sityasyon kot nou lendistri ton i bese, e par konsekans reveni ki nou gannyen i desann. Alor si bann lezot pei pe resevwar bann envestiser, pe donn zot tretman lo karpet rouz, nou akoz nou bezwen annan bann Lalwa ki blok sa bann dimoun ? Me ceci étant dit nou bezwen fer sir, byensir ki nou pa al lekontrer avek bann norm enternasyonal. Nou pa al lekontrer avek bann Lalwa enternasyonal, bann lagreman bilateral or miltilateral ki nou annan avek bann lorganizasyon ki sirvey sa ki nou apel blansisaz larzan, sours finansman terorizm e lezot tranzaksyon kriminel, ki Sesel i enportan nou fer sir ki nou pa ganny pri dan en fason negativ dan sa bann kouran. Alor senpleman, sa bann lamannman ki’n ganny anmennen son lobzektif final ki mwan mon’n konklir lo la, i annan pou bi eklersi en pe semen, met en pe laklerte e pou kapab propel Sesel an term son relasyon ki i annan avek byensir bann labank, bann lezot lenstitisyon finansyel e lemonn envestiser pou ki zot a kapab ganny plis konfyans e kapab vini. E en mesaz pou zot se ki Sesel i touzour receptive e Sesel i bezwen lenvestisman e nou dir zot desann. Si sa ki zot anvi fer i dan lentere Sesel, i dan benefis Sesel nou bann sitwayen. I pou anmenn plis devlopman e dan nou plis loportinite isi dan Sesel, desann nou pe atann zot, nou pe elimin bann lobstak. E alor nou pa trouv okenn rezo pou zot kontinyen mank konfyans dan lavenir Sesel e mank konfyans dan sistenm legal ki nou pe met an plas isi dan Sesel. Mr Speaker avek sa detrwa mo, mon ava dir avek Onorab Afif ki mon pou vot an faver bann lamannman ki’n soumet. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab. Mon pa vwar okenn personn ki anvi koze ankor, petet nou a demann Onorab Afif pou li konklir.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Tou dabor les mon dir mersi tou bann dimoun ki’n entervenir an faver sa Bill ozordi. Mon kontan pou vwar konsansis ki nou pe devlope avek lot kote latab malgre ki i annan enn de pti diferans lo serten pwen e permet mwan Mr Speaker, mon a esey koz en pti pe lo la. Pa lontan. Onorab Hoareau ou ti pe koz lo posibleman les en freezing power dan lanmen FIU pou 7 zour epi donn zot ankor 30 zour. Pou mwan mon krwar largiman kont sa prensipalman se ki FIU si zanmen i soupsonn kek aktivite pe pase i pa bezwen toudswit tay devan en Lakour li. I pa oblize fer sa li. FIU i bezwen premyerman annan laprev en krim, i kapab pran son letan pou li trouv laprev en krim, i kapab pran 2 semenn, 3 semenn, i kapab pran 1 mwan, 2 mwan, sa kont i kontinyen la tranzaksyon i pase li, ler i trouv laprev se la ki al devan en Ziz e i dir ‘‘mon annan lentansyon pandan sa prosen 7 zour pou anmenn levidans devan ou’’ e kan i fer sa Ziz i donn li 7 zour e ler i anmennen i konmans son ka, sa larzan i ganny sispann otomatikman pou dire sa letan ki sa ka pou fer. E i pa pou kapab tranzakte lo la ankor. Alors si FIU ki smart ki konnen ki pe fer, mon pa vwar ki mannyer sa dimoun pe kas en Lalwa pou kapab sape, parske se pa zis sa larzan ki ou pe rode ou, sa larzan anba sa Lalwa i lye avek en krim. Blansisaz i zis en bout sa sarz ki ou pe met lo li. Par egzanp si sa dimoun in vann zarm avek Nord Corée oubyen in vann zarm ilegal oubyen in fer komers ek Cuba ki i pa ti devret dapre Lalwa son pei etc… Be si i annan en krim ki’n ganny komet e zour ou’n deside i annan en krim e ganny konviksyon, larzan ti’n fini sorti be krim in ganny fer, in ganny kondannen, Lakour i a rode ki mannyer i pou rekipere parske i pou drwa menm kantmenm son larzan in ale. Sa ki… kondannasyon pou ganny mete, i kondannasyon irespektiv si larzan i la, si i pa la. Koumsa Lalwa i ete. Alor pou mwan set en pratik ki ganny fer par plizyer pei. En dezyenm rezon ki… i parey ankor enn fwa si mon kapab fer en analozi ek en voler ki Lapolis pe vey li, in vol en keksoz apre in vann, me pli tar ou tyonbo li e ou annan levidans konmkwa i ti al revann sa keksoz, larzan in fini servi tou li me i ganny kondannen li. I ganny kondannen e aksyon i ganny pran kont li. Alor i pa neseserman zis sa letan ki ou bezwen ser sa larzan ziska ler ou ganny tou keksoz pase. En dezyenm rezon mon ti a kontan mete pou Onorab Hoareau pou son konsiderasyon, zis pou mazinen se ki petet nou pe dir be 5 zour, 7 zour, 14 zour, 30 zour pa en gran diferans sa pou businessmen sak zour i enportan akoz ou pa koz bann pti larzan ou pe koz parfwa $3 a $4 milyon, 2 zour i fer en gran diferans pou sa bann dimoun sirtou si ou pa’n fer nanryen mal e en dimoun i asiz lo ou kont. Mwan mon konn bann ka pa ni an deviz bann kont an Roupi kot dimoun par egzanp in envestir dan treasury bill pou 90 zour oubyen 190 zour prezan zour Labank Santral i sipoze son sonm avek son lentere, dizon ki i ti pou ganny peye son 190 zour ti pou fini en Sanmdi, Labank Santral i fermen Sanmdi li, Labank Santral pou pey li Lendi, lo la par Gouvernman sa, zot konnen kantite largiman i annan ek sa bann dimoun ki vini i dir ‘‘ou drwa mon 2 zour lentere, ou pa’n pey mwan’’ e zot al kot Gouverner Labank zot fer tapaz e zot annan rezon mon krwar ziska ozordi zot pa ankor sanz sa mekanizm ki kalkil lentere si ou’n desot sa 180 zour ki vreman en kontra. Be ler ou pe sorti 5 zour, 7 zour ou ariv 30 zour lo $2 milyon e sa bann dimoun pe lager lo detrwa R100 mil zot par ler, par fwa R1 milyon me ler ou pe koz $2 milyon i en kantite larzan. E pou envestiser i en konsiderasyon enportan e mwan mon ti poudir annou kit li koumsa parske set en keksoz ki ganny pratike dan bokou pei. Mon a tourn lo pwen Onorab Pillay, mon krwar Onorab Ramkalawan in koz en pe mwan osi mwan mon fortman krwar poudir bann dimoun ki enplike dan bann krim tel ki drog trafikaz eksetera,  zot pa servi bokou cash dan labank, zot a servi en pe me selman pou bann ptipti keksoz ki de tout fason ou pa pou kapab prouv li avek en krim. Zot a pey en bil elektrik, zot a pey bann ptipti keksoz me selman… e sa si ou al sezi son kont e ou al anba Anti-Money Laundering ou pa pou kapab prouv en krim de tout fason kantmenm ou sezi li pou 30 zour, 40 zour. I annan bann ka ki zot pe asiz lo la pou 4an zot pa’n zanmen kapab prouve nanryen me alor ki diferans ti pou fer dan 30 zour ler norm enternasyonal i deza 7 zour parske zot krwar si ou annan levidans, ou’n fer ou homework, 7 zour i zis pou anmenn ou homework devan Ziz se sa vreman prensip. Pou adres en pti ou problenm poudir lezot ziridiksyon tel ki L’Angleterre zot, zot enkli bank account konman anba Proceeds of Crime e alor nou, nou pe tir bank account, nou pe met anba Anti-Money Laundering alors sa i montre en defayans. Mon a dir ki Cayman Islands par egzanp i tonm anba ziridiksyon Anglais menm, zot, zot Lalwa i tre spesifik. Par egzanp anba zot Proceeds of Crime zot annan en Seksyon pou bank accounts ladan i al kot Financial Reporting Authority tandis ki tou larestan krim, tou larestan byen plito, tel ki later, tel ki loto, tel ki bato, sa i ganny deal avek separeman. Zot annan zot Unit spesyalize anba zot Lalwa ki deal ek bank accounts  e se egzakteman ki nou annan Sesel eksepte i pa dan menm Lalwa pou Proceeds of Crime nou, nou deal ek zot anba Proceeds of Crime, bann byen kot i konsern bank account, nou annan nou unit spesyalize me i anba Anti-Money Laundering Act e li i deal avek separeman. E si ou regard Proceeds of Crime Cayman Islands ki pou L’Angleterre vreman ou kapab vwar poudir lafason ki zot deal avek bank accounts i presizeman koumsa. So nou pa pe fer keksoz ki diferan ek lezot. Mon ti a kontan osi adres Mr Speaker, sa pwen ki Onorab Hoareau ti’n lev-e e ti pe dir poudir i krwar sa iminite ki ganny donnen pou bann travayer dan FIU i enportan si nou pou kontinyen reste anliny avek norm enternasyonal. Personnelman mwan mon krwar, mon aksepte sa largiman ki ou pe fer ki proteksyon i pa egzakteman parey anba Public Officers Protection Act. E bomaten annefe ler mon ti pe koze mon’n ganny en email sorti kot FIU li menm ki pe dir ek mwan ISAMLG, ISAMLG ki kontrole dan Egmont group zot krwar i enportan pou annan en proteksyon pou zofisye. Mon largiman byensir ek li se ‘ou deza annan anba Public Protection me si sa i pou en issue ki pou donn zot konfor pou fer zot santi poudir be zot annan i kler i evidan, pa bezwen al rod dan en lot Lalwa, vwala, mon pa vwar li en problenm ki nou amann sa lamannman ki deza la poudir ki olye tir, sa 1 ek 3, nou gard sa limero 2 ek limero 3 ki donn iminite. Mon krwar koumsa zot ava konfortab e dan sa fason, mon kapab propoz lamannman ki mannyer i pou lir anba Seksyon 25 so sa lo mon Bill part 2 (vii) kot i dir in Section 25, nou pou senpleman dir ‘by deleting sub-sections 1.’’ E part b, nou pou dir ‘by renumbering sub-sections 2 and 3 as 1 and 2.’ E vwala mon ti a propoz sa. Mon konnen si Mr Speaker, nou devret tonm dakor lo sa lamannman. Mon pe move ki nou fer sa lamannman lo sa Bill li menm.

 

MR SPEAKER

Ou   pe move ki ou’n fer sa lamannman lo sa Bill avan nou vot lo merit Bill li menm li ? Onorab Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker aktyelman mon osi mon ti le propoz 2 pti lamannman annefe, 1 lamannman mon a propoz sa lamannman avek Seksyon 25, mon pou sanz li en pti pe pou sa ki Onorab Afif in dir ; akoz anba Seksyon 25, enn i annan provizyon lo finansman FIU e nou, nou ti’n deza dir nou le FIU i ganny finanse selman anba Bidze sorti kot Lasanble. E ki mwan mon pe sizere, lamannman ki nou devret fer ek 25 savedir paragraf clause 2 (vii) se ki zis nou delete li e nou ranplas li par sa enn ki mon pe al dir la, ki nou dir ki ‘in Section 25 (1) by deleting and repealing the following’ kot nou tir sa comma (,) ki vini apre i dir ‘together with such advances in such manner and such sums as the President may determine and direct, to be paid from time to time either specifically or generally out of public funds voted to or in the possesion of any Government Department, Agency or the Central Bank.’ Nou tir tousala dan sa sub-Seksyon 1, savedir ki sa Seksyon 25 (1) pou lir, i pou lir ‘the funds of FIU shall be as voted by the National Assembly for the use of the FIU’ (fullstop) Nou kit sa apre larestan sa 2 nou’n deza amande e sa 3 i reste. Si nou fer sa lamannman koumsa an relasyon ek clause… ek Section 25. Apre mon ti pe sizer en lot lamannman, sa i avek an relasyon sa Bill, sa i clause 2 (ii) kot nou pe dir poudir ki presently i pe …. sa proposed amendment se ‘paragraph b of Section 3 (9) shall not be applicable to tax evasion, tax non-compliance or over tax-related offenses’ e ki nou ti’n dir letan nou ti’n fer, dan nou bann meeting avek FIU ler nou ti pe koz lo sa Bill, zot ti annan sa issue kot zot ti dir ‘‘be ok, nou dir anba Mutual Assistance in Criminal Matters Act zot kapab si i annan en request ki’n ganny fer through the central authority  then nou a fer li tonm anba in respect of tax evasion. So pou pran sa an kont, ki nou fer mon ti pe propoze ki nou tir sa fullstop apre offenses e nou konmans avek… e nou kontinyen sa fraz avek ‘except if a request has been received by the Central Authority under Division 2 of part 6 of the Mutual Assistance in Criminal Matters Act’’ kot basically sa se sa part ki deal avek forfeiture request or restraining order request. So sa.

 

MR SPEAKER

Onorab Afif i paret ou napa problenm ek sa lamannman ki propoze par Onorab Hoareau. Eski Clerk ou’n ganny detay sa ki’n ganny propoze. Tre byen. Eski nou pran en vot parey prosedir zis lo merit sa Bill oubyen nou pran en vot lo osi nou al through the whole process nou al Committee Stage parske lamannman i paret tou dimoun in dakor. Petet nou kapab pran en sel vot as amended. Ok ? Ale, bann ki pour ? Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker. Mon’n rikord 27 Manm ki’n vot an faver. Mersi.

 

MR SPEAKER

So nou’n pas sa staz kot sa Bill as proposed par Mr Afif i Anti-Money Laundering (Amendment) Bill as amended in ganny aprouve par Lasanble. The next step, educate me ankor ki nou bezwen fer la ? Do you want us to go… nou pa bezwen al Committee Stage, nou’n fini koz dakor lo lamannman prezan nou al lo Third Reading. Second Reading, Clerk. Thank you. En Mosyon. Yes go on then. Clerk.

 

MADAM CLERK

Under the Second Reading, Mr Speaker. Thank you. A Bill of an Act to amend the Anti- Money Laundering Act of 2006. Thank you.

 

MR SPEAKER

Mersi. Mosyon prezan pou… Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mon ti a kontan anba Lord 91 ki nou sispann Lord 64 (1) pou kapab fer Third Reading sa Bill Anti- Money Laundering Act of 2006 e suspend Committee Stage.

 

MR SPEAKER

Eski nou kapab pran en vot ki nou suspend…

 

HON BASIL HOAREAU

I second the Motion.

 

MR SPEAKER

Seconded by Onorab Basil Hoareau. Nou kapab pran en vot ki nou suspend, nou al drwat lo Third Reading. Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Speaker. 27 Manm ankor an faver. Mersi.

 

MR SPEAKER

Tre byen. Sorry mon pe al tro dousman oubyen pe al tro vit. Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker. Mon ti a kontan move ki sa Bill Anti- Money Laundering Act, Amendment Act 2017 i ganny lir pou en Trwazyenm Fwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

Clerk. Seconded.

 

HON BASIL HOAREAU

I second the Motion.

 

MR SPEAKER

Seconded by Onorab Hoareau. Clerk. Vote.. Annou vote. Clerk.

 

MADAM CLERK

Mr Speaker, 27 Manm an faver. Mersi.

 

MR SPEAKER

Konbyen ? Ok. Tre byen. So Third Reading, Clerk.

 

MADAM CLERK

Third Reading, Mr Speaker. This Act may be cited as the Anti- Money Laundering  (Amendment) Act of 2017. Mersi.

 

MR SPEAKER

Bill ki’n propoze par Onorab Afif the Anti- Money Laundering (Amendment) Bill 2017 is approved. Eski… e mon kontan sa lapros pou bomaten kot nou’n vwar ou pozisyon pou lamannman, me i kler pou tou sa ki pe ekout nou, si zot remarke ki sa lanvi travay ansanm pou anmenn sa ki pli prop e pli bon pou Sesel i tre evidan. Mon sizere ki vi ki nou’n fini aprouv sa Private Member’s Bill, i 10.26, why don’t take a Break epi nou retourn 11 er e repran nou diskisyon lo sa rapor. Is that ok ? Bon, ok, nou adjourn e nou repran 11er.

 

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Byenveni apre sa pause kafe. E parey zot vwar lo Order Paper pou ozordi lo Order Paper  lot item lo Order Paper se Debate on   the Special Audit  of Payments of FIU and NDEA.   E parey mon’n  dir bomaten ti annan deza en prezantasyon mon’n fer sirkile e nou ti ganny kopi ki Onorab  Leader Gouvernman Business in gannyen  ki  mon’n  vwar ki mwan osi mon  ti  ganny en kopi dayer sorti kot Mr Philip Moustache ki Direkter FIU.  Mon krwar i enportan ki zot osi zot vwar sa kopi pou ki zot annan en apersi antye lo tou bann dokiman.  E mon konnen ki zot in ganny en kopi kontra e let ki Mr Barber ek Mr Scully ti anvoy mwan.  Avan nou komanse petet mon ava vwar avek Chair Finance and Public Accounts Committee oubyen son Vice-Chair si i annan keksoz zot oule dir avan mou komans deba e mon ti a kontan dir  ki menm parey mon’n fer en pti joke bomaten – mon krwar tou dimoun I anvi tann tou dimoun koze me menm sa annou pa koz pou en kantite letan.  Nou fer bann pwen pertinans, reliant e  pa repet sa ki lezot dimoun in dir dan  lentere efikasite.  Alor  mon a donn laparol Chair FPAC. 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker yer FPAC ti zwenn dan en pti rankont zis pou nou regarde ki mannyer deba bomaten in kapab ale e an menm tan osi nou’n fer en [pti refleksyon lo bann  keksoz ki mannyer nou pou bouze baze lo sa rapor ki nou’n gannyen.  Alor sa ki nou’n tonm dakor lo la se mwan mon ava fer en prezantasyon – mon ava fer en prezantasyon baze en pe lo raport Oditer Zeneral e  apre sa mon pou deza met devan Lasanble serten direksyon ki FPAC li menm in dir nou bezwen al ladan e apre sa letan deba i avan ouver mon pou  – mon ti ava enplor bann Manm mwan osi tou annou reste lo sa rapor Oditer Zeneral; pou nou mazinen ki sa rapor ki ti ganny prezante semenn pase i pa rapor FPAC.  Nou bezwen fer sa distenksyon e la osi tou Mr Speaker kot tou dimoun enkli n ou bann Manm isi nou bezwen sezi byen nou bann prosedir dan Lasanble Nasyonal.   E letan alor annou reste – tou bann keksoz ki Oditer Zeneral in devwale, e bann pwen ki zot ava fer resorti, nou, koman FPAC nou ava not zot e letan prezan FPAC li menm i pou fer son miting, nou ava enkorpor bann pwen – bann rekomandasyon ki Lasanble Nasyonal i prezan pour ki nou ava bouz devan.

 

MR SPEAKER

Fer son miting lo son rapor.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Egzakteman Mr Speaker e sa ki nou ava ekspekte e letan nou ava koz lo la me solman antretan – antretan nou pe zis asize – antretan letan mon krwar mon ava’n koze baze lo enn de bann pwen ki bann Manm FPAC ti fer resorti ki mannyer nou pou deza komans fer serten keksoz pou ki nou bouze.  E Mr Speaker mon krwar i osi  enportan parski i annan serten konfizyon parmi bann dimoun.  I annan serten konfizyon parmi bann dimoun  deor e sela kot ou konnen prosedir Lasanble Nasyonal nou tou nou ankor pe aprann; nou tou nou ankor pe aprann e tanzantan Mr Speaker nou tou nou bezwen al regard en kou nou Standing Orders  pou nou regarde si sa ki nou pe fer i anliny e nou annan drwa pou nou fer li.  E atraver sa parmi i annan bann largiman menm lo Standing Orders.    Savedir i ankor en learning process.    Parfwa nou menm fer referans avek Konstitisyon e  le mon ava dir avek tou dimoun e menm i  bann Manm – bann vye, vye Manm dan Lasanble nou  annan ankor pou nou aprann.  Byensir nou annan bann konesans, me solman nou still pe kontinyen aprann.  E alor mon mazinen bann nouvo Manm i annan plis ankor pou zot aprann – i annan plis ankor pou zot aprann e  ki mannyer mon konpran sa i bann lobzektif nou Lasanble pou ki la ki nou pou‘n fer nou premye lannen byento i ava annan en sesyon kot  konmsi nou tou nou ava met nou  konesans ansanm pou nou kapab konplis  e pou nou kapab bouze.  Alor Mr Speaker, premyerman i enportan pou dimoun realize ki sa Komite FPAC  – (Finance and Public Committee)  i en Komite ki ganny son nesans dan Konstitisyon li menm.  I annan sa 2 Komite Standing Orders avek FPAC.    E nou, nou rol prensipal se nou regard rapor Oditer Zeneral regarde bann  areas ki i mete e apre sa nou, nou fer lenvestigasyon.  Me an menm tan osi Lasanble Nasyonal i kapab donn nou  responsabilite  pou nou fer bann lezot travay.  E sa rapor Oditer Zeneral  ki ti ganny prezante semenn pase in tonm dan sa konteks.  E annou swiv byen son bann pa.  Premyerman pandan Bidze  – pandan deba lo Bidze ti annan size FIU ek NDEA.  Ti annan en kestyon parski anba ‘’goods and services’’ ti annan bann gro sonm ki letan ou ti azout sa 2 ansanm ti tonm anviron R20milyon.  E aprezan ti annan kestyon  ki sa larzan pe al ganny fer avek ?  E nou ti envit Minis Larue e sa letan ti annan responsabilite pou tou lede, e nou annan Minis Larue e Minis Finans pou vin devan Lasanble pou sey donn nou serten leklersisman.  E en leklersisman spesifik k  n ou ti pe rode se Kontra.  Anba ki kontra ki sa bann peyman in ganny fer ?  E zot ava rapel e mon  krwar Minis Larue in vin 5 fwa  – FIU li osi tou in vin detrwa fwa.  E nou’n menm annan sesyon kot nou’n napa okenn camera, ki ti ganny drwa la pou nou demann – napa personn ki ti ganny drwa dan Lasanble pou rezon sekirite pou nou kapab ganny sa bann leklersisman.  Aprezan letan nou pa ti ganny sa bann leklersisman Lasanble ti dir avek FPAC nou donn zot sa responsabilite pou zot al fer sa travay e nou letan nou’n zwenn koman FPAC, premye keksoz ki nou’n fer nou’n kriy Minis Finans.  Nou’n dir Minis Finans ed nou. E Minis Finans in ekri parski ti annan serten bann konpannyen ki ti ganny nonmen.  Minis Finans ti ekri  FSA(Financial Services Authority) Maurice pou rod lenformasyon lo serten  bann lakonpannyen e i ti resevwar lenformasyon.  Me solman dan sa lenformasyon ki i ti gannyen FSA  ti met en clause ki poudir sa FSA (Maurice) anba zot Lalwa, ki poudir i pa kapab servi sa bann lenformasyon pou en ka legal oubyen pou li divulge sa an  piblik.  Sa i en  lenformasyon ‘highly confidential’  pou protez zisteman en  pe parey nou’n koze bomaten pou protez en pe bann dimoun  ki dan bann lakonpannyen offshore.  Alors i  pa ti kapab donn nou sa.  Minis Finans ti osi ekri Barclays Bank akoz baze lo lenformasyon ki ii ti’n gannyen, kont sa bann diferan lakonpannyen ti Barclay Bank ; Barclays Bank ti annan en keksoz pou fer.  Me malerezman Barclays Bank ki plizoumwen vizavi son biro, Minister Finans pa’n zanmen donn li okenn larepons zis ka aprezan.  Tandis ki FSA Maurice ki 2erdtan – 2 ½  hours away by plane in nobou donn li larepons.  Prezan letan nou pa kapab fer sa  ki nou ti bezwen fer Mr Speaker ?  FPAC ti bezwen  dir ek li be nou’n pri. Alors FPAC ti fer en request e la i enportan sa mo ‘request’FPAC pa kapab enpoz li lo Oditer Zeneral.  Oditer Zeneral anba son Lalwa dan Konstitisyon i endepandan. Alor FPAC pa kapab enpoz lo li alor nou ti fer en request pou li fer en lodit Spesyal lo FIU avek NDEA.  E letan Oditer Zeneral ti fer sa rapor ti i vin devan nou e i ti dir avek nou regarde mon’n fini fer mon rapor me solman mon pa kapab  donn li Lasanble, akoz dan Lalwa i annan 2 seksyon – dan lalwa Anti-Money Laundering Act ki donn lisans FIU e dan Lalwa NDEA i annan 2 seksyon ki anpes mwan fer sa.  E nou, nou ti argimant ek ki nou dir ek li,  ‘’be dan Konstitisyon – dan Konstitisyon  – Lartik i les ou fer sa.’’  Li in dir avek nou klerman FPAC mon  konpran ki zot pe  dir me solman mwan mon ti ava fer keksoz dan en fason drwat. E sela FPAC ti koz avek Legzekitif pou demande ki annan sa 2 lamannman ki ganny fer dan sa 2 Lalwa.  E sa 2 lamannman ti ganny fer – Prezidan ti assent e lemoman ki Oditer Zeneral ti ganny sa 2 Lalwa dan son lanmen, dan enn nou bann miting  i ti dir avek nou la rapor e ofet Mr Speaker, sete son kourtwazi i ti anvoy rapor kot  ou koman Speaker Lasanble parski anba son Lalwa i raport avek ou e baze lo al e nou bann manm nou’n ganny kopi sa rapor e tou bann Manm – tou bann manm FPAC nou ava rapel byen nou ti mont anler dan Biro Speaker pou nou ganny kopi nou rapor.   Aprezan Mr Speaker lefe ki sa ti en keksoz ki  ti enteres nou tou e ti enteres gran piblik, koman Chairperson FPAC, nou ti  santi i enportan akoz nou ti dir avan Zilyet i fini, nou ava aprezan en keksoz.  Alors semenn pase, mon ti senpleman prezant avek Lasanble rapor Oditer Zeneral lo sa bann size.  E parey mon pe dir la prezan  nou pe fer en 2enm parti sa travay ki apre nou ava bouz devan.  La Mr  Speaker mon bezwen dir avek ou ki lo FPAC i annan en konsansis la nou ava rapel letan  Onorab Mondon ti demande ki Lasanble i vin en Komite pou nou regard sa e en Onorab Sebastien Pillay ki en Manm FPAC KI ti segonn sa mosyon e nou Lasanble an antye ti dir wi  fodre ki nou regard sa.  Alor ozordi nou pe fer 2enm parti nou travay e apre sa nou pu annan en 3enm parti.  Me la ankor enn fwa i enportan Mr Speaker ki dan tou responsabilite mon dir e mon fer li kler  pou tou dimoun konnen poudir dan sa rapor i pa zis FPAC ki konsernen ; e pou dimoun  osi konpran ki poudir        FPAC i pa Biro Attorney Zeneral ; FPAC i pa en Lakour  e la sa case vizavi  Komisyon Anti-Viktimizasyon ki serten dimoun i anvi fer krwar poudir sa Komite i en Lakour pour mwan ankor enn fwa met lanfaz pou mwan ki poudir i  pa en Lakour e FPAC osi i pa en Lakour.  Ok ?  I responsabilite FPAC pou li fouye e letan i fouye si i vwar serten keksoz i bezwen refer sa bann keksoz  avek bann diferan landrwa avek bann diferan Minister konsernen ; bann diferan Lazans konsernen e pare sa nou regarde ki lot aksyon ;  pou senpleman dir avek dimoun  ki FPAC li pe tal tou keksoz ater e aprezan nou ava regard the way forward.  Mr Speaker,  dan sa rapor Oditer Zeneral, byensir ki in annan bokou pwen febles ; bokou pwen febles an relasyon avek sa 2 lorganizasyon.  Par egzanp ti napa Kontra anba ki sa bann peyman ti  ganny fer.  Dan serten lenstans personal income taks savedir taks ki nenport travay i bezwen  peye pa ti ‘n ganny peye.  Witholding tax kot letan en lakonpannyen i fer biznes, Sesel i bezwen peye dan  serten lenstans pa ti’n ganny peye. Nou vwar konfli lentere kot sa 2 dimoun ki  ansarz sa 2 lorganizasyon FIU avek NDEA zot,  menm zot  ti pe aprouv gro sonm ki ti  al  dan zot prop lakonpannyen alor konfli lentere.  Dan rapor in montre ki poudir ki ti annan en kantite bann invoice lo ki peyman ti ganny fer kot ti  annan regilarite ; par egzanp pa tou bann invoice ki ti bann invoice orizinal.  Ti annan lenstans kot non en lakonpannyen ti zis ganny reye e non en lot lakonpannyen ti ganny mete pou montre ankor en fwa ki keksoz pa ti pe ganny fer drwat.  Nou’n osi vwar ki poudir bann IBCs ek konpanny special license – sa i annan pou fer avek  bann lakonpannyen offshore, ti a pe fer biznes dan Sesel kontrer avek zot Lalwa respektif.  Nou osi vwar dan sa rapor ti annan bann  Fon ti al dan  bann serten kont e no kapab apel zot bann suspicious heading sa papye ti ganny fer, e definitivman nou vwar poudir ti annan bann dimoun ki ti pe ganny peye ti pe ganny peye bokou plis.  Par egzanp letan en avoka etranze ti pe ganny peye R3milyon  pou en lannen.  Mon krwar nou bann avoka ki dan Lasanble, zot menm dir  be plito mon ti pe travay pou FIU olye ki zot fer sa bann travay ki zot fer isi.  Alor Mr Speaker, FPAC i annan sa responsabilite pou li sofgard larzan lepep Seselwa parey in ganny bidzete dan Consolidated Fund.  E Lasanble Nasyonal i menm annan sa pli gran responsabilite pou li vot bann sonm apropriye pou tou bann Minister e bann Lazans.   I tre enportan pour ki Lasanble Nasyonal ozo0rdi i donn FPAC direksyon lo kwa ki zot anvi – dan ki direksyon ki zot anvi nou ale.  Parske nou, nou pa anvi zis pran sa lo nou.  Se pour sa rezon ki nou raport ankor avek Lasanble   e lefe ki nou, nou pa ganny nou pouvwar lo nou menm me nou ganny nou pouvwar atraver Lasanble Nasyonal.  Alor Mr Speaker, kote nou ale  apartir la ?  FPAC i annan sa langazman pou li fer sir ki larzan ki’n ganny disparet dan bann lenstans drol i retourn dan Fon Gouvernman.  Sa i primordyal.  Sa i nou responsabilite e la mon kapab azoute Mr Speaker ki letan  nou pe interview bann diferan Lazans Gouvernman se sa lapros ki nou fer. Etan ki nou pa ganny en zistifikasyon akoz R1 in kit Fon Gouvernman oubyen Bidze sa Minister oubyen sa Lazans i pa reste trankil.  Alor Mr Speaker, mon krwar ki i enportan par egzanp pour mwan dan sa lentrodiksyon pour mwan zis mansyonn enn  de  bann  keksoz ki  yer sa pti miting ki nou ti fer  (FPAC) nou’n dir nou kapab pran li kapab pran li koman en semen devan.  E ankor enn fwa mon dir Lasanble fer bann lezot propozisyon.  Premyerman Mr Speaker mon  santi ki i bezwen annan en let atase avek sa rapor ki Oditer Zeneral in donn n ou ki  pou al kot Seychelles Revenue Commission (SRC), e pou nou dan sa let dir avek li ki i annan lenstans la kot taks pa’n ganny peye (witholding tax ek personal income tax) e nou ava donn ou dizon 14 zour dir nou egzakteman kwa ki ou pou fer pou nou konnen.  En let ki pou atas ek sa rapor ki nou pou al kot FSA pou nou dir avek zot ki dan sa rapor i kler ki  poudir i annan bann offshore companies ki’n fer biznes ilegalman Sesel  e alors kwa ki pou fer ?   En let ek rapor pou anvoy kot FIU parski li ki get sa bann zafer financial irregularities pou li regarde si dan sa rapor i annan bann  lenstans kot li menm li in vwar poudir i annan serten keksoz ki  i pa’n fer e alors ki mannyer i pou koriz sa ?  Katriyenmman en let avek rapor anvoy kot Komisyon Anti-Koripsyon pou zot dan  zot responsabilite get sa rapor e etidye pou vwar si in annan okenn lenstans koripsyon ki dan zot responsabilite zot kapab anvoy pli devan.  Pou nou osi dir Mr Speaker ki i pou enportan pou nou koman FPAC  anvoy –   en demann en let State House – SPDF – Lapolis  – Labank Santral – Minister Finans pou  nou  – pou zot dir avek nou si dan okenn lenstans zot sa bann diferan lorganizasyon zot in fer okenn peyman anver sa bann diferan lakonpannyen ki’n ganny mansyonnen dan rapor Oditer Zeneral  – prensipalman Solas Beo – CalenduraTech Daniel Technologies – Calvin & Sons e bann  lezot pour nou kapab regarde si sa bann sonm ki dan sa rapor i sifizan.  E apre sa  Mr Speaker mon pe met li dernyen me sa  pa vedir ki i mwan enportan, nou poj anvi demann ou koman Speaker, Lasanble Nasyonal  – lo lapar Lasanble Nasyonal pou ekrit Financial Authority Mauritius pou nou ganny detay lo  sa bann kont e osi dan sa let, pou dir avek zot ki sa i form parti en lenvestigasyon  ki FPAC pe fer Lasanble Nasyonal pou nou  kapab ler nou pe fer nou rapor e zot donn nou en permisyon pou si ou demann si ou kapab pibliy bann non ki alors sa i ava la e nou ava kapab fer nou travay.  Avek sa detrwa parol Mr Speaker koman Chairman FPAC  an kolaborasyon avek tou bann lezot Manm mon’n etal devan bann  gran laliny e mon krwar ki definitivman i annan  bokou konsern parey bann dimoun deor pou regarde ki mannyer sa – petet nou, nou pe met li anviron R200milyon me ki i posib – i posib ki i  vin bokou plis – spesyalman sa ki Onorab Afif in prezante bomaten kot ti annan sa sezi – kot zot ti kapab sezi larzan bann biznesmenn pou 180 zour apre sa nou pe tro konnen ki bann zafer ki’n deroule.  So i posib ki i annan bokou, bokou plis larzan ki’n ganny – ki’n kit Sesel.  Mr Speaker mon ava terminen letan mon ava dir ki personnelman mon  dezapwente – mon dezapwente avek FIU – avek NDEA, spesyalman avek kopi sa sipoze Kontra ki in ganny anvoye kot nou sorti kot Mr Declan Barber avek Mr Nial Scully.  Mon dezapwente Mr Speaker akoz Mr Declan Barber ti vin dan nou Lasanble Nasyonal.  Nou ti demann li sa Kontra.  I ti sant tou kalite zistwar avek nou.  NDEA osi tou ti vin devan nou Lasanble e nou ti demann zot sa Kontra.  Nou ti ganny rakonte tou sord kalite zistwar.  E ozordi pou ganny en dokiman ki ou a krwar i anpàn plis paz me ki i annan zis 5 paz ki’n ganny anvoye kot nou, ki napa en sinyatir  – en sinyatir lo la ki napa en dat lo la, pou nou ganny sa, mwan mon ti ava senpleman dir Mr Speaker sa i en afron – sa i en mank respe pou lentelizans nou Lasanble Nasyonal ! E mon krwar ki sa 2 msye i bezwen pran nou koman en Lasanble bokou pli serye e pa tret nou dan en fason konmsi i annan en group bet laba anba dan sa Lasanble Nasyonal E  mon anvi osi dir Mr Speaker ki nou travay i napa okenn azanda politik ladan.  Nou travay ki nou pe fer set en travay ki nou pe fer pou nou pei Sesel.  No anvi ki  keksoz i mars drwat e la pep Seselwa silvouple annou note ki atraver sa travay – atraver Bidze ki nou ti finalman aprouve zis avek FIU – avek NDEA dan Bidze 2017 nou’n fer en lekonomi anviron R20milyon.  Si nou pa ti’n fer sa koman en Lasanble Nasyonal, sa lemorazi ti pou kontinyen e  ozordi pli ki R20milyn ti pou‘n fini al dan bann kont  – bann kont prive  – bann kont endividyel e ki sa pa ti  pou vreman bon.  Mr Speaker letan e sa pwen i ava ganny resorti pli kler ki sa Kontra ki’n swadizan nou’n gannyen i apel sa ki ou apel a redacted contract a redacted contract –  e se sa ki son let i dir.  Alor zot in senpleman anvoy detrwa paz an krwayan ki poudir nou , nou pou anval tousala.  It is not acceptable e nou, nou en Lasanble ki serye e alor annou fer en deba ki serye e annou rod nou larzan kot in disparet.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  En pti moman Onorab De Commarmond, les mwan fer sir mon ganny non tou bonn dimoun ki’n lev lanmen.  Wi mon krwar mon’n ganny tou.  Onorab De Commarmond.  Wi mon’n gannyen Onorab  Roucou, Onorab Hoareau, Onorab Andre, Onorab Afif.  Onorab De Commarmond ou kapab komanse.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon oule dir premyerman ki mon sipor sa ki Onorab Leader Lopozisyon Chairman FPAC in met devan.  Nou, nou ‘n diskite yer   dan Break lo  travay ki FPAC e an relasyon avek sa rapor,  I en travay en team work.  Mon kapab dir ki sa i en travay en group  en lot group en  lot dimoun – en lot dimoun.  It’s a teamwork ; i en travay Lasanble Nasyonal sa.  Akoz FPAC i en komite permanan si oule – en Komite ki Lasanble Nasyonal letan i formen  – letan i zwenn la apre  Eleksyon la  enn bann komite ki i bezwen annan.  I obliz li.  Konstitisyon pei i obliz Lasanble Nasyonal whether the Speaker likes it or not whether the other member likes it or not, i  bezwen fer sa Komite FPAC e ler in fer alor i bezwen fer en travay ki  lepep Seselwa konmsi i fer parti nou travay oversight Lasanble.  Lasanble pa pou kapab konplet si i napa sa rol oversight e sa Komite i sa Komite  – parmi lezot Komite ki fer oversight me li i  lakle – i prensipal e  i  en  Komite ki i for en kantite.  Mon bezwen dir li koumsa.  I for en kantite ki –  e i kapab  somonn en nenport ki dimoun ki nou krwar i bezwen aparet devan FPAC pou nou kestyonnen.. Nou to that extentSo having said that i enportan osi dir ki  – e sa i bon nou dir pou refer nou pep  – bann lenstans – bann dimoun konsernen pou sey konpran.  Ler zot vin dan Lasanble e nou demann en kestyon  – en lesplikasyon  – en explantation  or what – si  ou  vwar nou pe demande nou dir reponn to the best of your knowledge and  ability ; konmsi si en keksoz i egziste pa dir nou i  pa egziste.  Konmsi dir nou laverite.  Se tou ki nou bezwen nou.  Parfwa – e si sa rapor letan nou ti demande ti’n sorti – sa Kontra plito.  Sa Kontra letan nou ti demande ti’n sorti  probableman nou pa ti bezwen al dan sa bann zistans kot nou  arive.  Me lefe ki i pa’n sorti in obliz nou pou get pli devan poudir tyonbo en kou la ou a krwar i annan en keksoz.  E nou kot nou santi i annan en keksoz, nou pou gete.  I enportan  get en lot keksoz ki  mon pou dir ; fodre deor osi i konpran byen nou travay.  E la mon repet sa ki Onorab Leader Lopozisyon in dir Chairman FPAC, nou, nou pa en Lakour nou.  Vre.  E sa rapor ki ou vwar in ganny fer la, ki Oditer Zeneral in fer ki FPAC ti’n demann Lasanble met devan Lasanble pou dir look nou bezwen al dan sa direksyon – Lasanble in donn son laprouvasyon.  Sa rapor in pa en rapor lo sekirite pei li.  I pa ni en rapor lo Piratri oubyen lo Ladefans pei lo otaz lo sepa kwa.  Mon dir sa kler ki nou pa al dan bann landrwa  ki nou pa merit ale pou le moman.  I en rapor  finansyel akoz nou vwar o fir e anmezir ki nou ti pe kestyonnen, nou pe fer nou travay dan FPAC – nou pa pou dir en keksoz ki pa kler.  Bann tranzaksyon finansyel – bann prosedir finansyel e bann febles dan  nou bann tranzaksyon finansyel prensipalman.  Kot nou vwar i annan bann entity  nou dir sa i bann offshore companies dapre Lalwa pa devret tranzakte i si,  petet zot prouv nou otherwise, then prouve nou a konpran.  Prezan nou oule sa bann leklersisman.  E nou vwar poudir i annan bann son k ki ti napa dokiman, e ler mon  pe dir bann sonm ti napa ase dokiman, bomaten mon  ti met devan ou sa let, ki FIU  – Mr Moustache  Direkter in anvoy kot Mr Herath e i dir i annan bann attachment  lo  la, mon’n rod en fason mon’n rod sa bann attachments  – en ta – en bon lepeser bann dokiman –  bann diferan …E prezan ler mon’n osi telefonn Mr Herath mon’n dir be tyonbo en kou la i annan en bann zafer.  I dir mwan sa i pa pou fer much difference.  I dir mwan selman li in gannyen  – i pou aziste son rapor.  Ver i ti napa.  I dir mwan i ti napa akoz letan in demande i pa’n gannyen.  Mon  pe dir sa mwan pa pou fer ki mannyer me pou dir ek bann entities, kot FIU – kot NDEA,  e silvouple letan rapor pe fer  – letan pe demann kestyon be donn sa bann dokiman.  I fasilit tou travay.  I anpes okenn anbigite ; i anpes okenn dout.  E se sa ki nou, nou pe rode.  Se ki tou keksoz i al byen, i kler nou konpran e si nou konpran i ok.  Be lefe ki ou pa donnen ou tarde donnen be gete si i ti annan prezan ki ou donnen be akoz ou pa ti’n donnen avan ?  Akoz pa ti’n donnen avan ? Ti a anpes en kantite keksoz arive.  Be anyway sa prezan i pa  mon bout travay ; i pa ni nou bout travay FPAC.  Lotorite Oditer Zeneral i annan, li i ava aziste e apre i pu donn FPAC si i annan bann amannman i pou revwar sa rapor i annan bann azisteman ki bezwen  fer lo la, i a fer e i a donn nou e nou an retour si pli tar nou bezwen enform lasanble nou ava enformen.  Me solman lo kestyon zeneral Mr Speaker e mon ti ava demande ankor, Bann Manm annou – annou fer atansyon ; konmsi en travay vreman enportan en travay serye ki ‘n ganny fer annou pa dilute li annou pa detri li ; annou pa lafason ki nou fer nou bann entervansyon la annou – be careful mon demann sa avek tout senserite e nou, nou rapor e sa prezantasyon dan Lasanble nou pa pe akoz personn nou.  Nou, nou pa pe akiz personn – nou pa pe dir dimoun in isi – in laba nou pa ankor dir okenn personn in vol  isi.  Silvouple nou, nou pe dir la nou vwar ti annan bann keksoz e prezan dapre bann paramet  la devan nou parey in ganny eksplike nou la nou bezwen anvoy sa rapor kot bann entities konsernen pou demann further detay  – plis detay – plis leksplikasyon par egzanp letan nou pou ekrir SRC laba, kot Taks la i ava dir nou.  Be si prezan fer krwar Taks in fini ganny peye i Fer nou  a konnen. Bezwen aziste rapor   ti napa lenformasyon i ava aziste li.  Be si i pa ankor, be pa ankor be la bezwen deal avek.  Menm zafer avek FSA – Menm zafer avek Anti-Corruption Commission.  Anti-Corruption Commission la  mon pe fer osi mansyon avek zafer 50milyon   Dolar sepa konbyen ti dir in perdi sepa kwa.  Be pa nou’n diskite  – pa’n soz ? Be pa nou’n anvoy kot Anti-Corruption ?  Be prezan nou, nou pa kapab nou bezwen esper zot ki zot fer avek.  Menm zafer avek sa.  Nou pou anvoy kot sa bann landrwa e la Mr Speaker nou pou bezwen ou sipor.  Mon konnen ou pou donn nou ou sipor e osi sa bann lezot lenstans ki nou’n dir depi son SPDF – Lapolis ensidswit, laba osi Central Bank tou sa bann tranzaksyon i konsern bokou Central Bank avek Minister Finans.  Ki’n deza aprouv sa bann keksoz.  Menm si zot pa vwar serten dokiman me zot in  aprouve dapre in dir dan sa letan ti  annan en  bout moman letan kot nou ti dan problenm par egzanp deviz ki Central Bank ki ti bezwen agree donn permisyon pou bann transfer ganny fer.  So i annan en kont pou rann – en leksplikasyon pou donnen plito.  So i pa nou – i zot prezan.  Nou a ekri zot, zot ava  eksplik anba ki sirkonstans si sa ki zot dir i ok – i ok me si pa ok, then i ale ziska ler i annan en landrwa ki petet i pou fini avek Anti-Corruption Commission  – petet – petet non so nou demann nou pep pou osi  konpran.  Konmsi parfwa par sa ki nou dir i kapab detri en keksoz ki pe fer an bonnfwa e dan bon direksyon.  So Mr Speaker se sa ki  mon ti oule met devan.  E ki nou travay FPAC pa ankor fini.  Nou pu alor pourswiv sa rapor dan sa fason ki nou‘n dir – dan sa bann lenstans pour ki nou ganny further lesplikasyon apre nou kontinyen update Lasanble o-fir e anmezir  ziska le i a sorti dan pouvwar dan paramet dan lanmen FPAC e la letan i an sorti alor la nou, nou annan en ta lezot travay  pou nou kontinyen fer so  mon commend FPAC nou Lasanble pour sa travay enportan ki i pe fer, e mon konnen poudir Gouvernman nou pei li menm i vwar sa travay sa bon travay e i fer ki zot ava annan ankor plis konfyans dan sa bon keksoz ki nou pe fer  – pa an movez fwa me an bonn fwa – pa dan move lentansyon  me  dan bon lentansyon. E nou demann ankor enn fwa lapel avek tou dimoun, a tou bann lenstans silvouple korpere ler nou demann serten leksplikasyon en lenformasyon.  Mersi.  Mon pou siport  lafason ki nou pe pran  – sa travay e sa rapor.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi LGB.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker sa rapor ki ti prezante avek nou e ki tou lede Dirizan ki Manm FPAC in koz lo la bomaten in sok pep Seselwa.  In sok pep Seselwa Mr Speaker, akoz i annan bann sonm ladan  parey Leader Gouvernman in dir letan Oditer Zeneral ti demann bann dokiman e rapor, sa rapor i pa ‘n gannyen e alors in  bezwen fer en konklizyon.  So sa konklizyon parey  mon a dir in sok bokou nou.   Mr Speaker, letan mon ‘n ekout sa rapor semenn pase in montre mwan ki menm sa lorganizasyon ki sipoze – ti  ganny anmennen  isi ti ganny kree pour idantifye bann frod finansyel oubyen bann krim finansyel ki pe ganny fer i ganny idantifye – i ganny prosekite e aksyon  apropriye i ganny pran, zot menm zot nou vwar  zot in enplike dan serten pratik ki nou kapab konsider pa korek e pa alaoter ; oubyen pa a la demann ki nou Lalwa isi Sesel i demande.  Bomaten mon’n aprann ki Onorab Afif in anmenn en Lalwa  ki zot in  zot in travay lo la  zot de Onorab Hoareau ki‘n modifye letan ki FIU  li menm i kapab demann Lakour pou sezi larzan envestiser oubyen en dimoun ki pa neseserman vin envestir, me in vin ouver en kont isi Sesel, so sa pou redwir sa sityasyon kot demen i annan  dimoun kot pe tous keksoz ki pa apropriye.  Mr Speaker parey Leader Lopozisyon in dir,  mwan osi mon dezapwente letan mon get sa Kontra ki nou’n gannyen.  Sa Kontra i dan langaz legal letan ou get li, i pa aport bokou pwa akoz anler i dir, ‘’to the President’s Office Seychelles and  the service provider.’’  I deza montre ou ki sa i paret en let kot  en dimoun pe anvoy kot en lot me  pa en Kontra.  Ok mon pa pou al an detay dan sa Kontra.  Me solman Mr Speaker, mon’n esey fer li en devwar pour mwan al fer en pe resers.  Apre ki sa rapor in ganny prezante mon’n al fer en pe resers kot Lakour menm kot FIU letan i pran – i sezi bann larzan, e se Lakour ki donn serten lenzistifikasyon ki pou fer avek sa larzan.  Mon’n pran li enn mon devwar pou mwan osi kontakte Minister Finans, pou  mwan sey gete si sa ki mon pe fer resers lo la, i  kapab anmenn en pe laklerte.  Mon’n demann avek Minister Finans Mr Speaker, pou donn mwan en pti pe detay pou larzan ki zot in gannyen par diferan letap lannen – me mon pa pou al an detay par lannen me mon pou zis dir total ki’n donn mwan – depi 2012 ziska 2016 i annan en total R280 milyon  ki sa bann aktivite kriminel in kontribye dan lekonomi Sesel.  Mr Speaker mon dir sa akoz sa dokiman ki  ou ti fer nou gannyen – sa let  ki i ti ekri ou yer,  i dir ou ti’n pas ek Lasanble, FIU lo la, in met  ki li in enzekte dan Kof Gouvernman  plis ki R500 milyon.  Sa Mr Speaker i fer mwan demann en kestyon.   Minister Finans in donn n ou en sif e FIU in dir nou en lot sif.   So kestyon se  nou annan nou R220 milyon ki  outstanding nou pa konnen kote.  Mr Speaker mon pou al en pti pe pli lwen.  Dan sa resers ki mon’n fer dan 47 ka ki in ganny prezante Ankour i annan en total R327,710,513 – R327 milyon me solman Mr Speaker kot  ankor i fer mwan demann kestyon se ki letan Minister Finans in donn mwan detay in  donn mwan   i annan R280.  So lo R327 nou tir R280 i annan ankor ki nou pa konnen kot  in ale.  Mr Speaker, mon kestyon i lev-e letan mon ti ganny sa detay avek Minister Finans  annefe mon  oule remersye zot pou fer mwan ganny sa lenformasyon.   Mon ti  reanvoy zot en email PS Finans Vandredi PS Finans  mon ti demann li be napa pou 2011 ek 2010 – sa lorganizasyon ti deza an operasyon.  I ti dir mwan poudir Gouvernman pa’n resevwar nanryen an 2010 avek an 2011.  Mr Speaker, me resers ki mon’n fer atraver sa 47 ka Ankour i montre ki an 2011 – an 2011 lasezi R110,125,615 ti ganny fer.  Kot in ale an 2011 ?  Kot in ale an 2011 ?  Nou pe koz R110 milyon la Mr Speaker.  I vreman, vreman efreyan.   Mon’n komans koumsa Mr Speaker pou mwan montre en pti git levantay e mon konnen FPAC letan zot zwenn pou repas lo sa bann zafer pou zot get byen kote in ale.  Mon’n komans koumsa parey mon’n dir Mr Speaker akoz i annan bann pti Seselwa ki pe sey fer en travay e FIU i al kot zot, i dir ou i pe vin get en kou dan ou bann zafer finans e si ou annan en iregilarite Mr Speaker, zot penaliz ou ;  zot dir avek sa Lotorite konpetan dan sa konteks kekfwa FSA oubyen en lot Accounts Department pou sispann ou license.  Me solman Mr Speaker letan nou’n gete la nou, nou’n vwar atraver rapor ki sa lorganizasyon ki lo en pti iregilarite ki kapab ganny korize, ki merit ganny korize pa pe donn en loportinite sa pti Seselwa ki pou fer en profi $10 mil oubyen $5mil pou le epanouir pou le kontribye dan lekonomi Sesel  me solman li sa lorganizasyon letan nou’n idantifye la Kontra in vin tar ; kontra pa’n donnen ; larzan nou pa’n dir parey Onorab Zafer Gouvernman in dir  – Onorab Zafer Gouvernman in dir, nou pa pe blanm personn.  Me solman i lo latab.  Nou bezwen gete kot in ale.  Konpran ?  So sa Seselwa li i pa pe ganny sans kontinyen pou li ed son pei – pou li ed son fanmir.  Yer nou’n dir annou reviz ‘weights’ kekfwa i a tonm lo sa revizyon ‘weights’.  I pu bezwen al pran en pti soz sosyal kot Sosyal.  So akoz ki nou fer koumsa, me solman sa lorganizasyon li i pe definitivman fer keksoz ki pa prop.  Mr Speaker  letan nou get sa larzan, sa ki Oditer Zeneral in dir nou, sa ki mwan mon’n dekouver in fer mwan mazin bann Payet dan Capucin, definitivman i ti‘n ganny son semen ki i ti pe rode.  Klinik Anse Aux Pins ti’n ganny refurbish kekfwa dan lezot distrik osi mon mazinen sakenn ti a’n ganny enn.  Nou ti an ganny  lanbilans.  Sakenn ti a’n ganny enn.  Nou ti a’n ganny – Anse Aux  Pins nou’n ganny en Kordgard,  nou byen kontan nou dir mersi.  Kekfwa lezot ti a’n ganny en alaoter.  So ki mon pe sey dir Mr  Speaker, sa bann resours ti’n kapab vin dan nou Bidze, ed nou kominote soulaz bann problenm lakaz e fer nou Seselwa annan en logmantasyon  parye Onorab De Commarmond ti dir yer en  – nou revwar zafer saler tou dimoun.  So kekfwa ti ava’n annan en logmantasyon dan saler nou travayer e sa Mr Speaker i en keksoz ki mwan mon pou donn avek FPAC e mon pti resers ki mon’n fer mon ava transfer avek zot, zot ava kapab fer plis detay ; fer plis resers, get bann keksoz e dan sa sif la ki mon’n nonmen pa tou ; i annan bokou plis Mr Speaker.  So avek sa mon ti a kontan ki parey Leader Lopozisyon in dir nou pou  – FPAC pou anmenn sa kot bann lotorite konpetan pou zot pran bann aksyon apropriye  oubyen pou zot fer le neseser.  So avek sa mon oule donn garanti pep Seselwa, pep Anse Aux Pins ki mon pou fer sir e mon pou travay ; mon  pou  kontinyen fer resers pou nou rode kote nou bann milyon in ale e mon pou donn sipor FPAC e sa Lasanble  pou fer si ki nou reganny nou larzan kot i neseser.  Avek sa Mr Speaker mon ti a kontan remersye ou.  Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.   Onorab Mondon.

 

HON  TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.  Pour komanse mon pou dir ki ozordi mon santi mwan fyer.  Mon fye mon pe asiz lo kote Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal pou nou kapab fer en travay pou nou pep Seselwa.   Mon dir sa Mr Speaker akoz devan mwan mon annan en let ki mon ti ekri ler nou ti pe investigate kot Larzan Piblik ti perdi  R6.8 milyon kot Minister Lasanble e  nou ti rod led FIU e ki sa msye Irish malerezman ti refize akoz i ti pa ti’n ganny lenstriksyon.  Mr Speaker,  mon annan sa let i la  i  lo file Lasanble Nasyonal.  Sa ti an Novanm 2010 e se sa ki ozordi mon fyer e nou pe travay lo sa lot kote pou nou kapab fer sa diferans pou nou pei.  Mr Speaker rapor Oditer Zeneral  lo bann peyman in  ganny fer atraver FIU ek NDEA i donn nou Lasanble Nasyonal en bon apersi ki nivo neglizans ki’n egziste dan nou pei pandan sa dernyen 6an.  Mr Speaker i annan diferan mekanizm ki ganny servi pou kanmoufle koripsyon dan nou pei.  Sa i ganny fer dan en fason  sistematik e byen kalkile.  Mon analiz bann keksoz ki Oditer Zeneral in fer resorti dan son rapor dan sa odit spesyal i gid mwan pou fer sa bann komanter swivan.  Premyerman dan dernyen prezantasyon Bidze FIU ek NDEA i ti kler ki sityasyon  e bezwen nou pei ti pe ganny egzazere dan en lesey pou zistifye bann gro sif dan Bidze sa 2 lorganizasyon.  I enportan pu lepep Seselwa realize ki sa mekanizm ki souvan ganny servi dan prosesis prokirman,  kot Fon Piblik i ganny eksplwate.  Dezyenmman nou’n vwar ki Lalwa e menm  Polisi i ganny entrodwi menm si zot ti napa gran relevans avek sityasyon dan nou pei.  Le nou’n fer referans ek sa let Mr Speaker, sa open letter ki i ti anvoy kot ou lo paragraf 5 nou vwar bann servis ki zot pe koz lo la i sitan larz. Petet pa sitan menm relevan pou Seselwa ozordi.  En  lot legzanp serten provizyon dan Lalwa FIU ek NDEA ti ganny anmennen senpleman pou anpes Oditer Zeneral pou devwal lenformasyon odit avek en 3rd party.  Sa i dir bokou.  Vre lentansyon sa bann dimoun konsernen. Kestyon ki nou bezwen demande a sa moman lekel sa bann dimoun pa dernyen apard ki sa detrwa Irish.  Trwazyenmman nou konnen ki atraver lemonn bann departman Lafors Defans i souvan ganny servi pou abiz lo Fon Piblik e Sekirite Nasyonal i toultan sa rezon ki ganny servi pou maske zot vre lentansyon.  Sa i  pli gran sours koripsyon  ozordi dan bann pei  otour lemonn e sa rapor Odit i dir nou ki plizyer milyon ti pe ganny peye pour rezon sekirite. I napa lenformasyon konkret pou etabli e konpran valer sa bann servis.  Lo sa not i pou enportan ki Gouvernman  Egzekitif i vin kler lo sa size akoz ‘sekirite’. Letan pa devret ganny servi koman lekskiz pou kontin yen kasyet Larzan Piblik.   Katriyenmman Seselwa ti soke pou aprann ki plizyer santenn milyon in ganny peye lo kont diferan konpannyen san menm kontra valid parey Lalwa Finansyel i demande.  I vreman pa akseptab, pou vwar resours lepep Seselwa pou ganny zere avek otan neglizans.  Dan lot kote okenn taks pa’n ganny kolekte, pou sa bann servis ki sa bann dimoun sa bann konpannyen in ofer.  Senkyenmman en lot mekanizm ki souvan ganny servi par bann group organize se ki zot bann kree detrwa lakonpannyen parey nou’n vwar atraver sa lodit.  Sa i en fason pou retir latansyon lo peyman ki ganny er e donn lenpresyon ki plizyer lakonpannyen pe partisip dan sa servis.  Nou’n vwar atraver sa odit ki tou bann prokirman in ganny fer san okenn piblisite – san okenn dispansyon Komite Prokirman parey Lalwa i fer provizyon.  Sizyenmman  fodre note ki sa bann tranzaksyon in al dan bann kont offshore pou fer li vin pli difisil kot pou trace.  Parey nou konnen bann kont offshore i souvan ganny servi dan en fason pou evit taks.  Mr Speaker rapor Oditer Zeneral in dir nou ki en serten endividi in ganny peye R30 par mwan avek FIU pou fer due diligence ; pourtan 2 parmi sa bann lakonpannyen ti resevwar peyman atraver FIU avek NDEA ti deza klasifye ‘not in good standing avek lotorite.’  Seselwa i anvi konnen ki kalite deligence  nou fer dan sa pei e dan lentere lekel ?  E ler nou vwar Gro zofisye  Gouvernman  pa pey son  personal income tax parey Lalwa i demande nou isi dan Lasanble nou bezwen egzize – nou bezwen egzize ki sa  sityasyon i ganny rektifye o pli vit posib.    Mr Speaker sa odit spesyal i retras selman serten tranzaksyon finansyel ki pase atraver FIU ek NDEA.  I posib ki i annan lezot tranzaksyon  parey Chairman FPAC in dir  ki’n pase ant sa bann  lakonpannyen e lezot Lazans leta.  Ozordi malerezman parey nou’n ganny dir nou’n ganny prezante avek en morso Kontra date 2015 e san okenn sinyatir tandis ki bann tranzaksy9on ki odit pe fer referans avek i date depi 2009 ziska  2016.  E la mon bezwen dir annou aret pran nou lasanble e pep Seselwa pou  bann lenbesil.  pou konklir Mr Speaker koripsyon i en realite dan nou pei e in egziste pou plizyer deseni.  Koripsyon i pa en persepsyon parey nou’n ganny dir.  Pep Seselwa mon oule zot rapel byen ki sete an Novanm 2008 ki nou pei ti antre dan reform makroekonomik.  Alor ler   nou tou nou ti pe fer tou sord sakrifis pandan sa peryod i annan ki ti  pe tir de 100ennn milyon nou larzan atraver bann laranzman sispekte.  Alor Mr Speaker lo sa not mon a remersye ou.  Mersi.

 

        (APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Mondon.  Mon krwar i annan en lanons ki’n vin devan mwan.  Petet ki nou devret fer la midi in sonnen – pete paran en Break akoz i annan lezot dimoun  ki  anvi koze apre midi.  Me pou bann ki pe la swa dan Lenn ouswa okenn lezot rezyon dan Lafrik, zot bezwen en Yellow Fever inoculation avek en  kart.  Zot bezwen annan  zot kart dan zot lannmen.  E petet i annan zot ki  annan  parske i last 10an e mwan mon annan  par egzanp me pou bann ki napa, CDCU staff i pare  pou vini 1er kot Lasanble pou donn zot sa inoculation pou bann ki napa.  So mon bezwen  konnen nou a Break apre e nou a retourn 2er.  Me si i annan ki oule sa nou a fer zot CDCU fini, si napa nou a enform zot la koman nou Break ki napa personn  initil zot vini.  Eski i annan dimonn ki pe al dan lenn oubyen ki pe al dan grande Grande Terre mainland Africa ki bezwen inoculation – Yellow fever ?  Si wi lev zot lanmen.  Ok savedir  mon a fer mon  – well Director dan Sekretarya Speaker’s

Office enform zot pou vini  1er pou ganny sa inoculation parey mon dir.  Avek sa unless zot annan okenn lobzeksyon e zot vreman pa lafen mon krwar nou a pran en  Break e nou a retournen 2er.

 

        (BREAK)

 

MR SPEAKER

Bonn apre midi tou dimoun, tou Manm Lasanble, tou bann staff, tou bann dimoun ki a lekout.  Fotespere zot in enjoy zot kari koko kok pans sale.  Avan nou repran nou deba – nou bann entervansyon mon ti ava kontan remersye Ners CDCU ki’n pran letan pou vin donn nou sa servis pou Yellow Fever isi e i fek dir mwan ki in vinabou annan en vaccinate oubyen inoculate 9 dimoun so mon  ti a kontan remersye Lasanble pou fer en zefor pou vin isi  pou fer keksoz al pli vit.  Mon a zis remind bann ki pe al parey India pou fer sir ki  zot annan zot malaria tablets ki zot devre komans pran konmela.  Avan mon donn laparol Onorab Sebastien Pillay  mon ti a kontan zis klarifye pou fer sir ki nou al en pe vit e nou pa stall ki lo kote Parti Lepep Onorab De Commarmond in   koze – Onorab Sebastien Pillay in demann nou laparol e lo mon lalis  i annan Onorab Basil Hoareau ek Onorab Simon Gill.  Yes ?  Epi lo kote LDS si  mon lalis i byen mon annan Onorab Clive Roucou, Onorab Steve Pillay, Onorab Esparon, Onorab Norbert Loizeau, Onorab John Hoareau, Onorab  Jean-Francois Ferrari, Onorab Adelaide e Onorab Henrie.  Wi, wi Onorab Flory Larue.  Onorab Prea. Ok so nou dakor.  Onorab Pillay ou annan ankor  – annou pa esey pou nou pa reste ziska 6.30 yer swar – parey yer swar, sey fer nou lentervansyon within 5 minit.  Onorab Sebastien Pillay laparol i pou ou.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran laparol koman en  Manm FPAC osi ki en Manm Lasanble.  Depi ki FPAC in angaz li dan sa travay pou regard bann diferan laspe lodit ki’n ganny fer lo FIU e i osi enkorpor serten eleman ki involve NDEA.  Mon’n regard bokou bann komanter ki’n ganny pase lo medya lo rezo sosyal e osi dan laliny ki Leader Lopozisyon in koze bomaten – Chairman FPAC ; osi regard bann prosedir ki  dayer mon ti fer referans avek dan nou miting resaman an se ki konsern  fason ki nou table e tret bann rapor dan sa  – dan nou Lasanble.  Mon’n osi bomaten dan en diskisyon ki mon’n gannyen avek mon koleg isi, fer referans avek provizyon dan nou Standing Orders ki tret lafason ki nou debat lo bann papye ki’n ganny laid devan  nou Lasanble.  E mon pou aksepte ki parey Leader Lopozisyon in mansyonnen ki i ankor annan serten eleman ki nou ankor pe aziste avek, me ki mon konnen pli tar ki nou pou dan en pli bon pozisyon pou nou kapab swiv prosedir ki ganny met an plas zis  pou ki nou, nou reste annord  e an reel avek bann keksoz ki’n ganny set out ek bann laliny – bann gran laliny in ganny set out dan lafason ki nou, nou koman bann Lasanble nou bezwen tret bann size ki vin devan Lasanble.  Mr Speaker ler mon regard sa rapor sa rapor i enn ki’n ganny fer baze lo diferan levidans ki’n ganny met devan  Oditer Zeneral.  E bomaten mon’n tann Leader Zafer Gouvernman ki osi en Manm FPAC koz lo bann  lezot resi, peyman eksetera ki’n ganny fer available ki dapre sa let ki nou annan devan nou Oditer Zeneral  pa’n pran an konsiderasyon.  En keksoz ki enteresan ladan se ki i enportan osi ki bann Lazans i konpran  poudir a tou moman ki en lodit pe ganny fer, i osi zot responsabilite  pou enterakte avek sa Oditer ki pe fer sa lodit.  I osi zot responsabilite pou asire ki zot donn zot pwennvi oubyen zot donn zot zistifikasyon an relasyon kot i annan bann mankman dan landrwa kot Oditer Zeneral i  remark serten mankman.  E i enportan osi pou piblik pli larz konpran poudir rezondet en odit se pou idantifye e etabli si bann prosedir  ki ganny met an plas i ganny swiv parey i devret ganny fer e parey koman bann lenstriksyon finansyel ouswa bann Lalwa Finansyel dan nou pei i egzize.  Mr Speaker pou mwan ler mon pe regard sa odit, i enportan osi ki nou konsider sa odit li menm, i pa fer referans avek pwennvi ki sa lotorite in donnen  an relasyon avek keksoz ki in ganny vwar.  E sa  pour mwan i en keksoz ki dan laplipar bann odit  ki nou‘n vwar dan lepase, i annan sa repons ant sa lotorite e sa lorganizasyon ki pe fer sa odit li menm. Ankor enn fwa i annan landrwa kot nou bezwen strengthen  pou asire ki nou pa pe bezwen al fer en lot travay pu al rod larepons sa bann dimoun me sa  bann larepons i ganny enkli  form parti sa lodit letan in fin ganny fer.  Sa i a bann eleman petet ou kapab dir prosedir ki bezwen ganny pran pou kapab strengthen sa bann odit ler i ganny prezante devan nou Lasanble pou asire ki nou pa perdi letan pou al get dan bann keksoz ki nou ti kapab regarde byen avan ki nou fer sa prosedir.  Be prezan ler nou vin lo sa lodit li menm i osi enportan ki nou regard  bann eleman sa lodit ki fer nou demann serten kestyon fason ki nou apros keksoz.  E osi i fer nou  demann – poz  serten   kestyon lo ki fason ki nou strengthen bann regleman ki nou annan pou asire ki nou pa trouv nou dan en bann sityasyon kot i annan bann loopholes oubyen si i annan bann loopholes ki mannyer nou kapab ranpli sa bann loopholes pou asire ki nou re-ferm en pti pe sa kad e fer sir ki tou bann Lazans i konform a bann norm ki ganny met devan zot.  Mon pa pe dir ki atraver sa odit se sa ki’n ganny dir – mon pe dir senpleman ki sa odit  i pou donn ou sa lenpresyon baze lo bann levidans ki ganny donnen ladan.  Me  okenn par dan sa odit pa dir ki poudir sa bann dimoun i  guilty of  such and such acts.  I senpleman met – lefe i annan bann  improprieties ki egziste an relasyon ki egziste ki  an egzistans e se sa mon krwar prezan ki vin en travay ki nou FPAC nou bezwen pran.  Mon krwar sa ki’n ganny dir bomaten par Chairman FPAC i vreman fondamantal pou nou deba ozordi.  Sa ki’n ganny dir se  ki nou  bezwen move  prezan from en rapor odit ki nou’n gannyen  to en rapor ki li menm FPAC i bezwen prodwir e se la mon krwar kot i enportan sa deba ozordi kot nou annan bann kontribisyon ki a kapab permet nou aziste  en prosedir travay pou nou regard sa rapor dan son totalite e pou nou come up avek sa ki nou pou apel  bann rekomandasyon.  Mon dir sa Mr Speaker, akoz enn bann eleman enportan travay ki FPAC i bezwen fer se ki i bezwen anmenn bann rekomandasyon anver Egzekitiv  dan lafason ki pou either strengthen  bann reglemantasyon ki annan an plis, oubyen dan lafason kot i pou improve sa bann reglemantasyon oubyen retir serten e anmenn lezot.  Dan sa bann reglemantasyon i bezwen anmenn en improvement in the practice.  Sa i premye pwen ki mon ti oule fer.  E sa i nou rol koman FPAC pou regard sa practice ki pe ganny fer tou an partenarya  avek bann lezot stakeholders tel koman Minister Finans ; tel koman Oditer Zeneral pou  nou ariv  abou pou asire ki demen piblik Seselwa  – lepep Seselwa i santi zot konfidan ki sa rol ki Lasanble – pe zwe koman oversight i pe zwe son rol pou li scrutinize depans Gouvernman pe ganny fer dan lafason ki  merit pe ganny fer.  Me en lot pwen osi enportan se ki mannyer nou pou apros ou – the  ‘what next ‘ question ki ou menm ou ou’n raise bomaten ?  E mon konnen poudir  i en size ki mon’n debat lo la plizyer  fwa dan Lasanble –  mon konnen pa tou dimoun ki share mon lopinyon lo la me mon konnen poudir sirkonstans ki nou trouv nou ladan avek lafason ki  separasyon pouvwar i design dan nou pei i fer ki Lasanble li menm i pa la pou aksyonnen li menm me i la pou  propoz aksyon oubyen pou demann oubyen pou sizer aksyon dan tel sirkonstans e  se mon krwar sanmenm sa rezon  deryer ki Leader Lopozisyon  in koz lo sa bann let ki pu al kot SRC ; sa bann let ki pu al kot FSA pou fer sir ki sa bann lotorite ki dan zot manda , zot annan serten aksyon ki zot kapab pran, Attorney Zeneral zot pou bezwen pran sa bann aksyon baze lo levidans ki ava ganny prezante devan zot, baze lo lenvestigasyon ki prezan zot a bezwen fer ki zot kapab asire ki zot satisfer kestyon ki pe ganny demande oubyen bann size ki pe ganny souleve atraver bann lodit.  Me i enportan osi pou soulinyen ki bann Lazans konsernen  osi i  a bezwen vin  devan pou zot eksplik serten eleman dan sa odit, kot i annan bann mankman, pou asire ki bann piblik Seselwa osi i ganny en apersi  lo ki bann prosedir ki zot annan an plas, akoz si nou zis move avek sa rapor e nou al direk dan lenvestigasyon konteni sa rapor, nou pou osi pe fer en dis-service –  nou pep akoz  nou pa  pou pe regard bann eleman ki kapab ganny aranze oubyen ganny aziste pou fer sir ki bann fason kontrol i ganny strengthen dan sa bann lorganizasyon. E sa i primordyal osi pou sa travay ki nou pe fer apre midi.  Mr Speaker devan nou, nou annan en rapor Oditer Zeneral nou bezwen  trete li konm tel.  Mon’n restrikte mon lentervansyon otour lenportans ki sa rapor i annan pou nou kapab kontinyen fer nou travay oversight koman en Lasanble Nasyonal e la mon ti ava egzize mon ti ava osi demann mon bann lezot koleg dan FPAC pou ki ler nou pran sa rapor e  nou komans regard  dan nou rapor ki nou, nou pou prodwi baze lo sa rapor tel parey nou  rules  and procedure in demann nou pou nou fer, nou ava kapab pran bann eleman ki’n ganny souleve dan Lasanble  – diferan sizesyon ki’n ganny fer bann diferan konsern ki n ganny  souleve an kot ler nou pe apros sa travay ki nou bezwen fer.  E piblik i bezwen konpran poudir i pa zis nou vin asize nou pran sa rapor  e nou  ekri en rapor.  I pou annan en prosedir ki nou bezwen fer po nou vwar tou sa bann dimoun  tou bann akter  konsernen, e zisteman pou nou osi  reste an konformite avek Konstitisyon pou donn tou dimoun en drwa pou zot donn zot versyon, lefe malgre ki zot versyon i kapab pa the right version i pa kestyon ki nou,  nou bezwen reponn.  I kestyon ki at least zot ganny sans  pou zot ganny zot sans pou zot reponn lo la.  E sa ki enportan dan tousala Mr Speaker e mon krwar sa ki fondamantal dan sa rapor, sa rapor pe montre ki en odit in al ganny fer, me apre nou pe ganny dir ki ti annan lenformasyon. E mon kestyon mon pe demande se ki sa lenformasyon ti’n devret  ganny fer available o moman ki sa odit  ti pe ganny fer.  Se sa koumsa mon pe vwar e mon pe pran sa dan konteks akoz nou’n annan ase detay dan sa rapor ler in ganny prezante – in annan ase diskisyon lo sa rapor apre sa.  Me nou  pa kapab post-fact koz lo levidans. Me  malgre i ti la  i ti bezwen la.  E sa mon krwar i en leson  dan li menn pou tou departman Gouvernman oubyen  tou Lazans ki anba ki Konstitisyon i donn Oditer Zeneral sa rol pou fer en lodit lo zot, pou asire ki si i annan en lodit ki pe ganny fer ou bezwen annan tou levidans la  ki kapab permet sa  odit ganny fer .  Akoz  sa odit i pa ganny fer pou catch you out.  Sa odit i ganny fer pou vwar si ou pe konform avek regilasyon ki’n ganny etabli.  E sa i en eleman enportan ki tou bann lazans i bezwen konpran.  So dan sa laliny Mr Speaker  mon krwar enn bann  rekomandasyon ki nou bezwen fermeman fer resorti, se ki tou bann Lazans i bezwen asire ki a tou moman zot bann dokiman i annord.  E mon krwar nou’n fer sa dan FPAC dan bann rankont ki nou’n ganny deza la avek bann diferan zofisye ki ansarz diferan departman Gouvernman e mon krwar nou ava apresye lefe ki FPAC pe travay dan en lapros vreman bi-partizan kot napa personn ki pe pran  en lapros partizan ki pe dir nou pa pou demann tel kestyon oubyen  nou pa pou al dan tel laliny – annefe tou kestyon i permet e mon krwar Chairman  li menm i kapab sertifye, ki napa okenn Manm ki swe lo sa kote swa lot  latab ki a  okenn moman in restrikte dan demann okenn kestyon ouswa raise okenn konsern menm an relasyon ek sa lodit ki ti pe ganny fer menm an relasyon avek okenn lezot travay.  E mon krwar sa i lespri ki nou pe travay lo la dan tou Komite.  So e sa ki nou bezwen apresye osi se lefe ki nou vwar nou dan en pozisyon kot nou kapab azordi pran en rapor Oditer Zeneral  koman en Lasanble, dissect li nou osi apre anvoy bann rekomandasyon ver Egzekitiv.  E mon krwar mannyer Egzekitif in receptive tou resaman nou’n vwar response lo Mosyon konsernen Land Commission, nou’n vwar bann lezot response mon krwar i pou osi en rapor ki…Egzekitif ki osi i pou ganny ekoute ki osi i pou ganny met an konsiderasyon  ler ti pe  met an plas bann mezir ki pe arive.  Mon krwar se la se lepep Seselwa ki pe benefisye. They’re getting the best of both worlds.  E se dan sa laliny ki mon vwar mon travay ozordi dan Lasanble. E an terminan Mr Speaker mon oule remersi ou pou donn mwan sa loportinite ki ou’n donn mwan pou koz lo sa rapor e mon santi  poudir i annan ankor travay  pou fer.  I pa premye lodit ki nou pou fer  lo premye landrwa.  I  pou annan odit dan lezot   areas ki nou pou bezwen fer  an se ki konsern bann Kontra ki ganny awarde me sa i en lot size dan li menm  me solman sa  bann travay pou kontinyen ziska ler nou kapab strenghten nou kad regilatwar finansyel pour Sesel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Bonn apre midi tou bann dimoun dan lakour espesyalman zabitan Plaisance.  Mr Speaker mon entervansyon lo sa rapor lodit fer lo FIU e NDEA par oditer Zeneral pour mwan i vin avek bokou fristrasyon.  Bokou fristrasyon dan le sans  pou komanse ler nou tann Onorab  De Commarmond bomaten ler in koze i dir fodre pa ki nou akiz personn lo en way forward.  Me isi dan Lasanble toulezour nou koz lo en kantite responsabilite – responsabilite e responsabilite.  E alors ler mon pran sa lodit ki Oditer Zeneral in donn nou premyerman mon pran sa 2 msye Declan Barber avek Nial Scully, pour mwan sa 2 dimoun pa ti zis vin Sesel akoz Sesel ti en zoli pei,  zot ti in     Sesel dan en fason kot zot in vini pou vin travay e ti bezwen annan endimo0n ki ti responsab pou zot ariv  isi Sesel e dan zot sans – dan zot kote ti tonm direkteman anba EX-Prezidan  – Jamnes Alix Michel alors pou mwan  li i the biggest culprit dan tou.   – dan tou sa lanmertim e sa soufrans ki  nou pe in pas ladan atraver sa  kantite larzan ki nou’n perdi.  Menm si i en lodit, mon pa krwar sa bann dimoun ki’n fer sa lodit i sitan bet oubyen pa vwar kler  –  oubyen pa konn konte ki  nou pa pou kapab vwar ki sa kantite larzan wi in ale Sesel.  Alors ler nou’n koz lo accountability, respe lonnekte tou sala i en korpor la.  E sa bann Irlande –sa bann Irlande i responsab pou nou perdi tou sa kantite larzan.  Alor mon  pa krwar nou devret pran li alalezer parey Onorab Pillay in dir nou.  Ler mo n konpar avek Solas Beo, ki R90milyon  – Tech Company – R18 milyon – Calendura R13milyon – Christopher Mooney – R13 milyon.  So mon opa krwar i zis en keksoz fasil – fasil zis pou pran li alalezer konmsi nanryen pa’n arive.  Wi nou bezwen aksepte ki anba lizye nou ex-Prezidan e Parti lepep wi nou’n perdi tou sa kantite larzan e i menm fristrasyon ki ler mon koz ek mon bann dimoun dan mon distrik zot eksprim menm zafer.  Alors Mr Speaker ler nou kalkil sa kantite larzan ki nou’n perdi nou’n vwar nou sistenm lasante. Nou sistenm lasante kot i preski lo en bekir.  Ek sa kantite larzan nou ti’n kapab ganny – ogmant nou fasilite dyagnostik e tretman ; kot mon bann koleg ners ek mon bann lezot koleg travayer lasante ti ava gannyen pli bon deal – en pli bon lapey.  Ler nou vwar nou sistenm ledikasyon ankor i lo son zenou ek sa kantite larzan ki evidan wi in ale ankor nou ti ava kapab improve nou sistenm ledikasyon.  Materyo neseser ti ava annan .  Ti ava ede  pou laprantisaz.  Bann ansennyan ti ava ganny en pli bon package, konmsa zot ti ava kapab mentenir nou bann ansennyan ankor ki ti ava dan benefis nou pei.  Ankor mon fer ne keksoz – predik pozitiv pou mon distrik ankor dan mon distrik tou sa bann devlopman ki ti sipoze arive dan en fason ou en lot zot in ganny tenir an aryer.  Lakaz, semen, devlopman  dan kominote  rigol tousala ti pou’n ganny fer lannen apre lannen pa pe ganny fer.  Ankor si nou larzan ti’n reste ti’n reste la  nou ti ava vwar ki mannyer nou pei  ti ava bouze.  Mr Speaker, ler nou’n lis sa let ki sa de msye Irlande in ekri ankor in fer mwan realize ki zot pa senser – ki zot pa senser.  Mwan mn krwar ki sa  bann Irlande zot pe krwar ki Sesel i annan bann fou bet espesyalman ler zot fer referans menm lo zot swadizan Kontra – ler zot fer referans lo sa  lasignasyon lo sa high profile person.  E zot kontinyen fer referans lo bann weaponweapon proliferation.  Mon krwar sa bann dimoun par ler zot pe anbet nou oubyen kekfwa nou pe krwar nou Nor Koree oubyen Iran.  Non. Nou koman en lasanble nou bezwen pran kont tou sa ki sa bann dimoun pe fere e nou bezwen paran kont tou sa ki sa bann dimoun in dir nou e ankor Ex-Prezidan Michel mon krwar i annan tou sa responsabilite anver sa Lasanble  e anver sa pep e anver sa pep pou nou konn laverite enn fwa pou tou.  Alor Mr Speaker,   pou terminen  avek tou sa lenformasyon ki’n sorti mon pe anvoy – mon pe fer en demann for ek Egzekitiv ki apre ki FPAC i ava’n fer son  travay pou reakte lo sa bann trik o sa bann vol ki’n arive e  lo sa rapor Oditer Zeneral ki tou larzan sa pep Seselwa ava retournen e  pep Seselwa a benefisye.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre mdi tou Manm Onorab e bonn apre midi tou dimoun dan lakour.  Mr Speaker ankor enn fwa pep Seselwa pe vwar ki Lasanble Nasyonal pe fer en travay serye lo son rol oversght dan depans Gouvernman.  Sa rapor i en legzanp klasik e  sertennman i pou anmenn bon nouvel pou zorey.  Dabor mon oule felisit FPAC dan sa demann pou diriz en lodit par Oditer Zeneral pou ki nou kapab  atrap Alibaba ek sn 40 voler.  Bokou dimoun i soke e mon oule dir zot pou annan ankor plis sok.. FIU ek NDEA, i 2 lorganizasyon Gouvernman ki ganny en Bidze ki sorti dan Consolidated Fund.  Setadir larzan ki sorti dan Kof Leta e se tou Seselwa ki kontribye sa larzan atraver taks ki i peye e bann larzan ki pei i prete swa lokalman ou aletranze.  Mr Speaker sa rapor i vreman efreyan – enkrwayab e menm anmenn serten lanmertim dan mwan egalman avek tou bann sitwayen ki mon’n koz avek dan pei.  Sa rapor i montre iregilarite, loder vol e move zesyon larzan.  Pou kouver sa kalite deal ki sa Ali baba in menm ekrir  in defer ; zot in menm ekri en morso lalwa  pou zot hijack Lartik 158 (7) nou Konstitisyon pou zot pa rann kont sa ki zot pe fer oubyen  kot zot bann  kont pa ganny  odite e pa ariv kot Lasanble Nasyonal.  Mr Speaker sa bann simagri in komans depi State House.  Zofisye  dan Minister Finans sa lepok ki pa’n fer zot devwar pu gete si okenn Kontra  me  zis in peye e kontinyen peye bann pro-forma  e bann invoice ki menm pa orizinal  ziske sa fame M.H ki li i ti pe okip en pozisyon o dan Limigrasyon Sesel in enkli.  La mon krwar ki FPAC i bezwen fer serten rekomandasyon lo lafason ki bann oversight in ganny fer dan Minister Finans  ki sa bann keksoz pa zanmen repet ankor.  Bokou dimoun pe demande ki mannyer sa bann aksyon ki parey koronpi e ki  in ganny permet pou arive ?  Lekel ki responsab e  ki fason nou larzan pou ganny retournen ?  Eski sa bann ki responsab pou fer fas avek Lazistis ?  Ki rol Attorney Zeneral  – Anti– Corruption Commission i annan dan sa zafer ?  La koman i kler ki bokou Lalwa pei in ganny kase,  dekrir taks embezzlement, fraud e lezot ankor.  Mr Speaker fodre nou piblik i  konpran poudir sa Lasanble  nou napa manda pou nou ziz personn me sa bout nou travay i touzour  dan lanmen Zidisyer me se zot bezwen paran en pti pe pasyans  pour ki nou kapab ava kapab ganny finalize e bann rapor i ava arive kot bann dimoun konsernen pli tar.    Me nou bezwen fer kler ki tousala in arive anba lisye Jame Alix Michel ex-Prezident of the Republic of Seychelles.  Mr Speaker ler nou get atraver lemonn nou’n vwar ki plizyer ex-President oubyen bann ki’n ganny impeach ler zot in sorti o-pouvwar, zot in bezwen fer fas avek lazistis.  Koman en pri demokratik,  ki krwar dan latransparans – rule of law bonn gouvernans e rann kont, mwan mon krwar ki ozordi if there is a case to answer James Michel i bezwen al         devan Lakour.  Nou  pou vwar ki  rol in zwe pou li anmenn sa bann Ali baba Sesel pou vin donn bann da larzan pep Seselwa.  Avek to sa larzan zete tou sa bann zabitan Beau Vallon ki pe rod lakaz  ti ava’n kapab ganny zot en lakaz.  Lekol beau Vallon ti ava’n ganny li ase materyo e resours neseser pou donn en meyer ledikasyon nou bann zanfan.  E klinik Beau Vallon ti a’n ganny li pli bon fasilite pou donn lasante bann zabitan.  Nou semenn ti a’n ganny li en pli bon sirfas koltar.  Mr Speaker mon anvi pran loportinite pou osi analiz serten sif dan sa raporAli baba No. 1 Daniel Technologies parey in ganny dir sa lakonpannyen in ganny li ant 2011 -2016 in ganny peye plis ki R6 milyon – R6.9 milyon pou liniform ek lekipman sekirite pou NDEA.  Ler ou diviz R6 milyon – R6.9 milyon Mr Speaker par 115 par an i tonm apepre R60mil par personn.  Alor ou kapab demann ou lekor si sa liniform ou sa pepper spray ou sa OUFA ki NDEA i  servi i annan plis valer ki lenz Cucchi oubyen Vardin ou menm bann lenz astronot.  Ali baba No.2 Solas Beo li Mr Speaker, i enn bann konpannyen ki’n anrezistre Maurice   E R42 milyon sorti kot FIU ant 2009 -2015.   E R42 milyon sorti kot NDEA in ganny transfer dan son kont san bann dokiman valid poudir presizeman ki kalite servis ki sa 2 lakonpannyen in benefisye avek zot.  La nou pe koz lo preski  R100 milyon.  Si nou ti pou fer lakaz pou malere nou ti a’n kapab fer omwen 200 lakaz a en kout R500 mil  par lakaz avek sa larzan.  Ali baba No. 3 Calendura en lot lakonpannyen offshore ki in anrezistre Sesel avek FSA.  Li i enn ki son bann shareholders pa’n ganny deklare e son bann Direkter pa’n ganny deklare me in  ganny anrezistre malgre sertifye ‘not good standing’.  Li in anval R13 milyon sorti kot FIU.  Mr Speaker plizyer devlopman dan sa pei ti a’n kapab ganny er ave sa larzan ankor.  Mr Speaker lalis Ali baba i pli long, mon pa pou al lo tousala la akoz in deza ganny koz lo la ler ti prezant rapor.  Mr Speaker an konklizyon mon kara i enportan profit sa lokasyon pou anvoy en mesaz serye deor.  Sa Lasanble i vin travay – sa Lasanble pa pou soutir Ali baba ankor dan sa pei. Ou menm Mr Speaker, ler ou ti fer ou kanpanny pou Eleksyon ou ti debout ou ti koz lo Koripsyon.  Ou ti dir ki se in tro tar pou Seselwa  dormi boner.  Mon krwar sa mesaz i osi relevan ozordi e gara zot bann ki krwar zot pou vin donn bal dan larzan lepep oubyen abiz zot pouvwar pou pran plizyer morso propriyete lepep a akoz nou pou vwar zot e nou pou fer zot fer rann fer fas avek lazistis.  Ozordi nou annan en det eksteryer plizyer milyon dolar kot nou tou ki la dan sa lasanble nou pou ale e nou zanfan demann ki pou bezwen pey sa det, e i vreman fer mal pou vwar e nou larzan in ganny gaspiye dan sas bann fason koumsa.  Alor mon pe dezormen  dir Seselwa realize ki Gouvernans ki soutir mafya parey sa bann Irlande pou nepli annan en rol pou fitir sa pei.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Nou a donn laparol Onorab Esparon apre Onorab Hoareau.  Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker. Mon pran laparol pou entervenir lo sa mosyon avek  latristes.  An menm tan mon partaz konsern sak Seselwa ki  santi zot konsernen depi ki zot in soke, apre ki Leader  Lopozisyon ti prezant avek lasanble sa rapor FIU/ ek NDEA. –  Mr. Speaker,

en rapor ki enkyetan.  Mr Speaker, pa zis touy dimoun ki en krim, me sa ki nou’n   trouve dan sa rapor osi i en krim,   ki nou menm kapab apel li “Daylight   Robbery!”  Sa ki bann Irlande ki ti pe travay ek NDEA e FIU  in komet, letan zot ti pe ganny soutire  par serten dimoun dan lotorite,  pou servi zot lotorite pou abiz  larzan Seselwa.  Mon pli atriste ankor  Mr Speaker,  sa bann lannen kot  nou pei Sesel ti pe  pas dan en  kriz ekonomik, li Mr Scully e konpanny ti pe donn bal dan larzan tax ki Seselwa in transpire pou met dan Kof Gouvernman.

Tandis ki  nou pep ti pe ganny dir, ‘’ser sang’’, e tou pti sou ki dimoun ti dwa Gouvernman, tou mezir anmer, e regilasyon rizid, ti ganny met an plas pou ranmase.  Sa ki pa ti azour ek son peyman e sa ki ti dwa tax ti ganny anmenn Ankour pou Gouvernman fer sir ki sa ki ti dwa  li i peye? Me ki ti pe arive dan bastyon?  Kabri  ti pe manz salad,  tandis ki Seselwa ti pe  kontinyen transpire pou fer sir ki sa bann o-zofisye FIU / NDEA ek zot fanmir ti pe byen pase.

Mr Speaker, ozordi  bokou dimoun  e sirtou bann madanm, bann manman ki annan zanfan e ki napa en lozman, ti a’n kapab  ganny en soulazman si  Gouvernman tin pran en 2 pti milyon dan sa kantite  ki In donn bann Irlande pou gonfle zot kont labank   aletranze, pou konstri  lakaz pou zot.  Konbyen lakaz  Gouvernman  ti a’n konstri ek sa larzan? Konbyen fanmir ki ti a’n santi zot soulaze si sa larzan ti’n ganny met dan lozman? Nou tian  menm kapab donn en logmantasyon travayer Seselwa  ki pe trimouse pou fer 2 bout zwen.  Mr. Speaker, Zis mazinen konbyen lavi pasyan ki pe soufer ek kanser ou lezot maladi nou’n tian kapab sove si Gouvernman ti’n itiliz sa larzan pou met dan servis lasante. ?

E konbyen  dimoun mwen fortinen  ki ozordi zot in al fer tretman  aletranze lo zot menm akoz Board in refiz   aprouve zot case, e pe esper Lopital pou ranbours zot, zot larzan, ki ti a kapab ganny kouver pou zot depans, si Gouvernman  pa ti’n soutir Irlande pou vol nou larzan mal apropo.  Mr Speaker ozordi Seselwa ki pe  trete dan Lenn pe  ganny imilye akoz Gouvernman  i drwa Lopital e zot tretman ti bezwen ganny enteronpe.  E  se zis 2 zour pase  ki nou’n tann Minis vin dir ki  problenm i ganny rektifye. Mon konsern se ki   akoz ki Gouvernman  pa ti’n servi  en pe da sa 90 milyon e la nou pe tann 200milyon pou pey zot det aletranze?   Tandis ki i i pe kontinyen  ranpli pos  bann Irlande; ki  i  kontinyen soutir Eskobar?  Mr Speaker malgre ki Sesel in depans sa ta milyon e pey bann Irlande ki dapre zot ti pe fer bann bon louvraz  ozordi tou Seselwa i a dir ou ki anba sa  bann Irlande pli bokou drog in rantre dan pei ki ler zot pa ti la.  Sa akoz zot tou zot ti koronpi, komansman par son Sef Antouk.  Mr Speaker,  sityasyon i fer nou konsernen !,

E pli gro konsern se sa lenpak ki sa ava annan lo lalit kont drog e kriminalite finansyel isi Sesel, akoz apre ki sa rapor in vin piblik, dimoun in fini perdi konfyans dan sa 2 Lazans.

Sa 2 Lazans i sipoze sofgard pei kont bann fleo, me la nou vwar  ki problenm i kot zot menm. E nou bezwen investigate.  Se anba sa bann menm Irlande ki plis zenn in tonm dan drog e drog ki’n ganny sezi i disparet.

Mr Speaker i menm annan lenstans kot dimoun in raporte ki drog in ganny plante kot zot, kot sa bann zans pa’n fer naryen. I kler ozordi ki zot ti pe ganny soutire e proteze ek sa ki dan lotorite.  Eski sityasyon drog  in amelyore malgre ki Gouvernman i depans sa ta milyon? Larepons i non.  Zis larzan in  kontinyen ganny vide dan en trou san fon.  E eskobar in kontinyen pouri lespri nou zenn ek sa pwazon ki apel eroin. Me parkont nou  pe konstate ki anba direksyon Mr Krishna Labonte, supply pe diminyen, akoz pri lo market in ogmante. E Onorab Valmont ti fer sorti sa yer. Mon dir Mr Labonte kontinyen dan sa direksyon.

Mr Speaker i kler ki Mr Scully ek son gang ki  ti pe  benefisye tandis ki Seselwa in ganny kit deryer, e ganny dir ser sang.

Sa i fer mwan mazinen konbyen dimoun dan mon distrik Glacis ki ti a’n benefisye si en pe sa bann  milyon ti ganny met a dispozisyon sa pep.La mon mazin  Vanessa ki pe kontinyen monte desann ek en pti zanfan pou rod en lakaz e ki parfwa ler sityasyon kot lakour son manman i dan boulvers , I bezwen pas lannwit dan en vye loto ek so pti baba  3mwan e son fiy 5an.  Vanessa nou konpran ou soufrans me se lotorite konsernen  ki pa ankor reazir pou rezourd ou sityasyon, OU ou’n ganny met lo pause tandis ki Irish in byen pase.   Zot kont in gonfle.  Ladan menm zot dir  dan en let ki zot in

anvoye pou eksprim zot me kontanman avek Oditer Zeneral , ki  zot in mal ganny peye e zot in koup  30% valer zot merit,  Mon quote Mr Speaker dan en let menm ki ti anvoy kot ouu, lo paz 2 No. (1)  i dir ; A senior expatriate officer recruited from Irish public service took an increase cut of aporximatel 30%  when he was contractied for Seychelles.  ‘’Savedir zot vwear ki poudir larzan ki nou’n donn zot pa ti ase ! Ou a fer mwan krwar Mr. Speaker,  konbyen zot ti le dan sa ka? Me si pa ti LDS ki an mazorite dan sa  Lasanble, pou kler sa tors 18 batri lo zot,  zot ti pou ankor pe ranpli zot pose ek Iarzan ki  mwan ek ou nou’n transpire pou gannyen.  Sa zans  ti  fer pas Lalwa pou maske  zot pou zot kontinyen byen pase.  Ozordi se LDS ki vin ranvers sa e fer li posib pou montre tou Seselwa kwa ki ti annan e  pe pase deryer rido.  Sa bann lepok, zot ti pe met Gouvernman otaz, e  dir ki i annan menaz teroris, alor fodre vers plis larzan pou zot kapab fer sir ki sekirite i  bon.  Zot in pas zot letan fer  Mr. Misel per son prop lonbraz.

 

Mr Speaker, ler mon get sa rapor i kler ki Gouvernman SPPF/Lepep e Mr  Michel koman ansyen Prezidan, i  pli  koupab dan sa zafer. Mon pa konnen akoz ki i ti pe kontinyen  soutir  e protez sa bann  Irish.

Ou a  krwar  i ti’n telman,  per  son prop lekor ki tou sa ki sa zans ti dir li i ti krwar e i ti  donn lord pou vers biye.

E lo lot  kote Minister Finans mon pa konpran akoz ki peyman in ganny fer malgre ki invoice e Kontra pa  ti annord,

Mr Speaker, si sa 5enm Lasanble ti’n fer  byen   son travay, zot ti a’n dekouver ki nou larzan pe ganny depanse an ven.  Mon konpran, ki zot ti zis bann yesmen.  E ti annan en boug ki ti leader son prop lekor ki ti Chairman FPAC ki ti sipoze pe regard lafason ki Gouvernman ti pe depans larzan piblik.

Si i ti’n fer son travay dwat, sityasyon pa ti pou sitan grave.  5an in la  koman  sa Chairman, in shortsighted me li sa boug in plito  ranpli son pos. I  koronpi parey sa bann Irish e li osi in benefisye  lo lasyer Seselwa ler i vann son lekor ek Parti lepep parey Zida pou faver e detrwa lakaz.

Mr Speaker,   mwan mon dir klerman ki fodre ki Mr. Faure i fer retournen sa bann Irish pou zot vin rann nou kont lo nou larzan. Anmenn zot mon a zis zot pou sa krim ki zot in fer. Akoz zot in vol nou larzan alor zot bezwen ganny ziz-e. E anmenn tou zot bann akonplis devan lazistis, an komansan par zot bann partner lokal Mrs. M.H, eksetera..  e  Responsabilite final i pour  Mr. Misel  akoz se li ki ti ansarz sa 2 Lazans pou pli gran letan pandan ki sa bann zafer ti pe deroule. E konm dir Angle :the buck stops  at him :.  Si i annan ki annan iminite annou vwar ki mannyer nou kapab servi bann pouvwar ki Konstitisyon i donn nou, pou fer zot fer fas avek lazistis.  Fodre pa ki nou vwar nou dan en sityasyon kot enn de dimoun i ganny anmennen Ankour me sa ki devret reponn plis kestyon i sape akoz iminite.

Mr Speaker  nou pe osi  demande ki Komisyoner Lapolis i fer en lanket detaye, dan sa zafer milyon,  e si fodre rod led ek Interpol pou bann ki a aletranze  fer li pou lanmour sesel e pou tou Seselwa.  Si vreman zot annan en leker pou tou Seselwa,  mon demande ki, Gouvernman i fer to sa ki I kapab pou retourn sa bann milyon dan nou kof e ou a ganny depanse pou benefisye sa pep.  Mr Speaker toultan SPPF/Lepep ti dir nou ki koripsyon i en persepsyon, ozordi, sa ki dan sa rapor i prouve pou dir sa ki nou ti pe dir ti vre. Zot ti dir Lopozisyon i fer propagann.  Sa rapor i prouve ki  koripsyon i reel e i lanmen la anba nou nennen.

Sa rapor i fer nou realize ki Gouvernman  ti pe osi partisip dan koripsyon,  sirtou ler, Minister Finans i pey bann gro sonm larzan menm si son invoice pa annord.  E Mrs M.H ki  ti en zofisye Gouvernman in osi  kolabore pou ki bann tranzaksyon ki pa tro kler,  pase.  Zot tou zot devret reponn kestyon.Si dan 20 dokiman FIU pou  peyman 18 pa annord e pa’n ganny aprouvasyon pou peyman, me selman zot in ganny peye   e dan ka NDEA   dan 20 ka 14  pa ti ganny aprouve me selman zot osi zot in ganny peye, ki mannyer ou apel sa ?

Mr Speaker, nou konnen ki ler en dimoun i fer krim  Lapolis i fer lanket,  e  i ganny anmennen devan lazistis, ansanm avek son kolaborater.

Dan ka sa sityasyon ki devan nou, lanket i bezwen ganny fer e Seselwa ki bezwen konnen lekel ki responsab pou sa bann demagozi ki sa bann Irlande in fer.  Ozordi i annan dimoun, Ki pe ganny difikilte pou rekiper zot peyman ek Gouvernman akoz , zot pa’n  swiv prosedir ki  merite oubyen papye pa annord, oubyen (POU) pa satisfer ek zot bann dokiman.

Pou latransparans sa i bann prosedir normal ki bann peyman Gouvernman i pas atraver, avan ki larzan i ariv dan lanmen en kliyan.  E la mon mazin bann kontrakter ki fer louvraz Gouvernman, ki souvan fwa zot bezwen monte desan, oubyen esper 9mwan e menm 1an avan zot ganny zot larzan dan zot lanmen.

Me akoz ki pou sa bann Voler, (POU) in kas anba e peyman in ganny fer malgre ki dokiman pa annord?  Ki kantite Gous  Mr Speaker Ki  Mrs. M.H li i ganny atraver sa bann tranzaksyon sal ki’n pas ek larzan Seselwa?

Mr  Speaker,  mon ti a kontan met lo rikord, ki malgre ki Gouvernman i depans sa ta milyon,   i ankor annan  travayer ki pe travay kot NDEA ki ankor pe tous mwens ki R8000/-  tandis ki Sef pos ti pe deborde.  Mon pou termin parey mon ti  komanse, Mr Speaker,

pou dir ki i en sityasyon triste, E ler ou aprann ki sa bann  Irlande ti pe menm menas Oditer Zeneral,  pou  dir li fer sir kwa ki zot pibliy dan sa rapor. Akoz ki Oditer Zeneral i ava donn en fo rapor ? Ki i pou gannyen ler i fer sa ?

Prezan Mr. Speaker zot pe tay dan tou direksyon.. parey poul ki koup latet. Pe dir pa mwan,  let parti let pou sey zistifye bann krim ki zot in fer.  Avek tou konsekans legal ki en tel aksyon i kapab anmennen, i difisil krwar ki Oditer Zeneral in envant bann fe dan sa rapor.

Konm dir nou bann zanset me zot annan du kilo ! E zot odasye ! E zot byen toupe  Mr Speaker !  Nou bezwen  met an plas  bann mekanizm  ki pou fer  ki napa repetisyon.  Si  Mr Scully,  ek konpani zot krwar  ki zot i fer sikse ek larzan Seselwa, pou napa  Episode 2, akoz otan ki LDS i La nou pou demaske zot, kantmenm  i a pran 100an nou pou fer li pou lanmour sesel e tou Seselwa.    Mersi Mr Speaker.

 

        (APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi.  Mersi Onorab Esparon, mon  kontan sa term vye Kreol ou a fer mwan krwar madanm M.H !.  Onorab Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonn a pre midi Mr Speaker e  tou bann Manm e tou dimoun ki pe ekout nou.  Mr Speaker, deba ozordi i lo rapor ki’n fer par         Auditor General.  E se sa ki nou devret pou focus  la la.   Get son rapor e fer nou bann komanter lo son rapor e rapor Auditor General in raise bann financial issuesfinancial irregularities.  E mwan Mr Speaker mon krwar i enportan ki nou pa fer bann statement ki swa dan nou Lasanble ; ki swa an deor ki kapab compromise sa bann investigation.  Sa investigation i fek komanse ; fek komanse  e alor nou pa pe kapab fer bann statement  kot nou pe kondannen aven ziz-e. Mon’n ekout Onorab Hoareau – Onorab Hoareau i dir sa Lasanble pa li ki pou investigate.  Solman apre Onorab Hoareau i pas kondannasyon !  In fini fer bann statement ki dir as if nou’n fini fer sa investigation !  Same  for Onorab Esparon.    I dir  – i dir mon pou  fer – nou   bezwen fer lenvestigasyon, solman i pas kondannasyon.  Nou pa kapab fer sa i enportan ki nou les sa investigation ganny fer letan sa investigation  a ganny fer la, nou a nobou – nou  a ganny bann facts ki’n ganny etabli e nou a fer bann statements.  Parski letan mon’n ekout Onorab Hoareau, ek Onorab Esparon ou a krwar investigation in fini e bann facts in fini ganny etabli e i annan dimoun ki’n fini ganny kondannen. Nou pa kapab fer sa.  Annou et responsab – annou met keksoz ki mannyer i été dan sa rapor e se sa ki mon pou fer Mr Speaker.   Mr Speaker parey mon’n dir nou annan nou en rapor Auditor General.  Auditor General in raise serten flag serten issues kot in annan non-compliance avek diferan provizyon nou bann Lalwa.   I kler sa ?  Sa dan rapor i la  e nou pa kapab kasyet e  i pa nou lentansyon pou kasyet.  Nou bezwen met sa okler avek nou pe.  E i nou responsabilite pou fer sa.  E egalman an relasyon sa rapor, nou’n vwar en dokiman ki’n annan en let ki’n ganny anvoye kot nou lofis Mr Speaker kot i annan sa 2 msye Irlande ki zot non in ganny mansyonnen dan sa rapor Mr Scully ek Mr Barber ki pe dir ki content sa rapor pa entirely correct.  E zot ti’n anvoy en extract of a Kontra – en bout Kontra avek zot let pou sey eksplike dapre zot ki pou met keksoz pli okler.  An menm tan, nou annan en let sorti kot FIU ki li i pe dir ki  sa rapor Auditor General li osi i pa korek akoz  dapre zot, zot  annan dokiman ki li Auditor General ti dir i pa ti’n resevwar  – i pa ti ganny met a son laporte  me ski zot      FIU zot ti dir ki zot ti’n met devan son laporte e zot annan.  E zot pe menm dir  zot pa’n ganny en loportinite pou  fer en exist interview (i.e) sa rapor ganny montre avek zot pou zot fer zot komanter lo la Mr Speaker.  Sas i sa bann dokiman ki  a nou laporte.  Me mwan Mr Speaker mon pu dir sa mwan.  Sa rapor Auditor General in ganny fer par Auditor General ki’n ganny apwente anba nou Konstitisyon.  En Constitutional Appointee li.  Pour mwan letan mon’n lir sa rapor, i raise –  mon pou servi en term legal  – en prima facie case. Mon pou dir i annan en prima facie  case.  An dot mo i annan kestyon  ki bezwen ganny reponn.  Nou bezwen al a profon.   Pour mwan ki sa rapor i dir mwan, i dir mwan i pe dir mwan i pa  kapab zis dir ki sa issue in fini.  Napa nanryen mal ki’n arive.  I annan posibilite ki  i annan keksoz mal ki’n arive. E i nou devwar koman sa Lasanble   – bann ki pe reprezant Seselwa pou fer sir ki sa lenvestigasyon i kontinyen ou nou ariv o bout nou lenvestigasyon pou nou vwar egzakteman kwa ki’n pase.  Kwa ki’n pase – ki mannyer sa bann larzan  in ganny peye – dan ki sirkonstans.   Parski Auditor General in dir ek nou poudir i annan bann Lalwa ki pa’n ganny complied with.  En nou bann Lalwa se  klerman nou Public Procurement parski Auditor General i dir ek n ou letan nou get son rapor i dir nou par egzanp i pa’n kapab ascertain bann servis pou ki larzan  in ganny peye.  I pa kapab vwar e la i pa kapab dir pour kwa sa larzan in ganny peye !  E an dot mo i pa kapab dir pour kwa sa larzan in ganny peye.  E an dot mo i pa kapab zistifye ki mannyer sa larzan in ganny peye.  E in menm dir  poudir parfwa invoices  i fini are ki service in ganny delivre.  So an dot mo i pa vwar kot  – avan ki service in ganny delivered poudir i vwar poudir en pri in ganny etabli – me rather zis en invoice i ganny fer apre ki service in ganny deliveredSo i raise bann issue lo Public Procurement Act whether sa in ganny complied with as per the law.  E pour mwan mon pou sizere avek Onorab Ramkalawan in dir bomaten mon pa’n tann li si in nonmen poudir i pou anvoy en kopi sa let – i pou anvoy en kopi let kot Procurement Oversight Unit.  Mon krwar i enportan ki nou osi – parski sa Public Procurement Act se  – Procurement Oversight Unit ki monitor sa e i enportan pou nou anvoy kot zot pour zot al gete si ki mannyer sa Public Procurement Act in ganny breach e akoz ?  E dan ki sirkonstans sa in arive ?  I enportan ou nou etablir sa.  Akoz  nou pa anvi kasyet nanryen me an menm tan nou pa anvi kondann okenn dimoun san ki avan investigation i ganny completed.  Nou konnen lot issue ankor an term finans, se taxation.  E sa Onorab Ramkalawan bomaten in mansyonnen pou anvoy en let kot Seychelles Revenue Commission e sa i enportan parske  nou pou vwar esansyelman kot taks pa’n ganny peye.    Kot ti devre ganny peye.  E sa i en sours reveni pou Sesel.   Pou nou sa e  si  i pa ‘n ganny peye i bezwen re ganny fer.  E nou konnen sa issue of business taks.  Nou konnen pans da Bidze ti annan sa Bidze kot ti annan sa issue ki i annan en huge amount ki pa’n pey taks ki pa ankor ganny recovered par Seychelles Revenue Commission.  E sa i enportan.  E sa i merit tonm ladan pou nou al rod nou larzan si vwar taks pa’n ganny peye once ki sa lanket i ganny etable.    Nou’n koz lo IBC parski nou konnen i annan sa bann konpanni ki international Companies ki once i ganny etabli Sesel i pa annan drwa trade Sesel.  E potansyelman i parey sa bann konpanny i pa kapab trade Sesel kontrerman avek  nou International Companies Act.  Sa osi  devret rod ek FSA akoz sa in arive ; ki mannyer sa in arive.  E parey mon’n dir Mr Speaker sa pour mwan sa rapor i raise  – i annan kestyon ki bezwen ganny reponn.  I annan kestyon adver e mwan mon pou dir  Seselwa i annan rezon demann kestyon.  Dapre sa rapor nou pa kapab blanm Seselwa pou demann kestyon. I konsern larzan Seselwa e i normal pou Seselwa demann kestyon ki’n arive avek son larzan.  Pou li vwar kote in ale –  eski in ganny depanse ?  i annan zistifikasyon dan sa depans ki’n ganny fer ?  Si i  apre investigation nou vwar  ti annan zistifikasyon  nou a dir be ok at least nou’n satisfe me si apre envestigasyon nou vwar napa zistifikasyon nou pou bezwen al paran plis aksyon.  E i annan 2 lenstitisyon k pou al fer sa louvraz pou nou.  Nou, nou komanse nou’n fini center sa boul prezan nou pou  pas sa boul avek lezot lenstitisyon.  I annan Anti-Corruption Commission pou li fer son louvraz anba son Lalwa.  Me osi i annan Ombudsmen li osi  mon krwar nou devret anvoy en kopi kot li parski li osi i annan pouvwar pou al investigate allegation of fraud or corruption by public authorities.   E bann public authorities i ganny define anba Schedule 5 of the Constitition 0f Satitory Corporation.   Ki FIU e NDEA i été.  E pour mwan i enportan ki tou nou bann lenstitisyon ki’n etabli anba Lalwa i zwen zot Rol.    E alors mon pa pu zis dir Anti-Corruption Commission me osi Ombudmen or Ombudsperson pou li osi zwe son rol  e mon krwar si nou annan en  cordinated effort nou  a nobou etabli laverite ki’n arive e apre once ki sa bann Komite  – sa bann Lotorite in fer zot investigation  in vin avek en desizyon, la nou a deside ki next step si pou annan case kriminel  – case Sivil and so forth.   Ouswa si nou dir ok  ti napa nanryen mal nou a konnen.  Nou a konnen me mwan zis an konklizyon Mr Speaker, mou oule fer 2 keksoz i pa nou lentansyon  pou   nou fer witchhunt  i nou lentansyon pou etabli laverite.  E dezyenmman – dezyenmman i pa nou lentansyon pou kasyet nanryen me  at the same time me nou pe dir annou esper investigation ganny completed apre nou a fer bann semen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Hoareau.   Nou donn laparol Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker permet mwan pou osi ganny 2 minit pou mwan fer en pti apersi lo sa rapor ki nou’n gannyen avek FPAC.  Mon krwar ki apre sa Eleksyon ki LDS in vin dan sa Lasanble mon vwar ki nou’n fer nou en travay ki o komansman menm ki nou pe ti konn nanryen me solman atraver Bidze pa ankor ni menm en lannen nou’n kapab save Sesel en bon pe milyon roupi.   Ler mon’n ekout Onorab Hoareau koze mon dakor avek li me solman mon pa tro fye li.  Mon kontan sa bann largiman ki in anmenn me solman onnetman si nou  ti pou fer en keksoz, depi lontan mon krwar nou ti pou’n kapab fer.  Mr Speaker i annan en quote ki mon touzour kontan servi menm mon kontan analize – menm tanzantan mon repete dan mon latet.’’If you stand up for anything, you fall for nothing.

E mwan mon krwar si pandan sa dernyen 5an ki Prezidan Michel ti fer byen son homework, i ti kalkil byen son move  petet nou pa ti pou dan en  sityasyon koumsa.   Mon pa la pou pas okenn zizman lo okenn personn parey Onorab Hoareau i dir me solman ler ou analiz keksoz ou met keksoz ansanm ou trouve ki i annan en failure somewhere. Me i pa stop kot personn  me kot sa Prezidan ki ti a latet sa letan.  E Mr Speaker, tou kou nou’n tande koripsyon i zis en persepsyon.  Se bann dernyen sanson ki nou’n tande  pandan sa bann dernyen 3an.  Koripsyon pa egziste   nou pe fer krwar nou pe senm lafreyer.  Me ler ou get sa ta larzan ki’n perdi, zis mon pe get mon distrik Baie Lazare kote nou ti pou été ?  Nou menm nou sa bann dimoun ki mon krwar nou’n soufer en pe plis ladan.  Lev-e  bomaten 5er gran mater  lager pou en bis, dan en laliny transpor,  ariv anvil, sorti boner, ariv kot nou tar laplipar nou larzan nou vwar ti pe ganny tire ; pa nou ki pe benefisye me solman ti annan en pti group ki ti pe benefisye.   Si Mr Speaker, ti al dan pos lezot Seselwa, petet mon ti ava konpran – mon ti ava aksepte.   Me pa tir nou larzan dan nou pos Seselwa  e met dan bann pos bann dimoun etranze.  Mr Speaker avek sa Gouvernman nou ti vwar kot nou ti dir nou dan problenm pe vann tou nou zil –nou pe vann nou Nasyonalite pou nou kapab rekipere.  Petet si nou ti servi byen sa larzan nou ti konnen lekel ki nou ti pe fer biznes avek petet ozordi nou ti ava dan en – petet nou ti ava dan en pli bon pozisyon nou bann pep.  Kot nou pep ti ava petet pe benefisye  – pe zwir en pe sa bann larzan ki’n zis les ale.  La Mr Speaker, dan sa investigation mon ti a kontan demann permisyon pou nou al vizit en kou – i annan en batiman laba ki FIU In fer nou vwar zis baro, miray –monn ti ava kontan ki Lasanble Nasyonal ti a ganny permisyon pou nou al vizit sa batiman e gete ki vreman  ki zot fer ladan.  Akoz sa osi i form parti lenvestigasyon pou konnen ki’n arive avek nou larzan.    Mr Speaker, sa dernyen 10an menm sa dernyen 5an nou’n vwar poudir fleo drog in monte.  Se pourtan  nou ti annan nou FIU ki nou ti pe vey larzan – nou ti annan nou NDEA ki ti pe vey larzan.  Me ki nou trouve  ki sa supply in kontinyen reste.  Mwan mon annan zis sa – en konklizyon Mr Speaker.  Sas bann dimoun  ti pe kontinyen sirkil sa bann keksoz  pour zot  kapab  kontinyen protez zot pozisyon akoz zot ti bezwen konnen si napa drog ki  mannyer NDEA ti pou travay ?  Zot tou zot ti pou al se zot.  Ki mannyer FIU ti pu travay ?  Zot tou zot ti pou bezwen al se zot.  Etan ki i annan  sa redistribisyon biznes i kontinyen  marse e nou pa ‘n trouve en besman.  O kontrer nou’n trouv en ogmantasyon dan tou sa bann zafer.  Nou pe pey en Lazans serye pou vey  sekirite nou pei me nou kontinyen vwar nou dan plis problenm.  Erezman nou ganny konfyans dan Seselwa.  Nou’n met 3 Seselwa e mon felisit zot sa bann travay ki zot pe fer e nou pe trouve ki i annan en kantite keksoz ki pe ganny fer e parey Onorab Hoareau – Onorab Esparon in dir, nou trouve ki sa bann zafer drog i pe desann e petet i ava en bon  keksoz  osi pou nou pei.  Mr Speaker mon annan en santiman ler mon ti tann nou  past President in dir avan i annan en leker pou  tou Seselwa.  Mr Speaker si vreman i ti annan en leker pou tou Seselwa ki mannyer sa bann larzan in kapab zis ale san ki personn in trouve. ?  E la  nou’n tande  poudir semenn pase nou ti fer  – FPAC ti donn en rapor.  Mr Speaker mon pa akor tann naryen lo la.  Mr Speaker mon pa ankor  vwar okenn langazman Gouvernman lo sa size e la Lasanble i bezwen azir vit e prezan anmenn papye kot zot, demann zot pou zot kapab petet pou fer bann investigation.  Mwan mon krwar koman Lasanble ti pe fer bann investigation  at least zot, zot pe ganny peye pou fer sa travay zot, zot ti devre komans en landrwa apre Lasanble ti a fourni zot avek zot dokiman neseser.  Mr Speaker   mon konpran  ki lo lot kote latab parey tou kou mon dir,   mon pa la pou blanm zot akoz dan mon lentervansyon mon’n ganny ek zot.  Zot pa bann move dimoun  parey tou kou mon’n dir. Me solman zot pe defann en sistenm ki zot menm to zot pa konnen ki zot pe defann.  Nou’n trouve dan sa lasanble  ler i annan en ta keksoz ki manke me zot menm zot, zot pa konnen.  E mwan petet – mon asire poudir menm Prezidan Faure pa konnen sa  bann zafer akoz tou sa bann  zafer ki ganny raporte anba Prezidan avan.  Petet mon mal Mr Speaker, petet  sa bann Onorab  lot kote latab a kapab konfirmen avek mwan.  I  pa mon lentansyon pou vini pou  kraz personn la ba lot kote.  Mon konnen poudir zot osi zot pa konnen.  Me ki mon pe demann zot, pa vin defansiv.  Ed nou dan sa  travay ; ed nou dan sa travay pour ki   nou ava kapab at least gannyen solisyon kot nou bann larzan i ava aret disparet ; kot nou bann Seselwa i ava zwir sa ki zot benefisye.  Mr Speaker mon pou terminen annefe pa avek en gran lespwar a mwen ki mon trouve ki keksoz pe ganny fer.  E la mon dernyen pwen e mon koz en kou lo sa koabitasyon ki nou pe viv ladan – ki nou dir pe marse la.  Mr Speaker, si nou pe koabite ozordi, mon oule lans en lapel avek Egzekitif nou pa v in koabit avek ni voler, ni bandi.  Nou dan LDS isi nou, nou krwar ki si  nou pe fer koabitasyon nou tou , nou devre tonm dakor pou sa ki byen nou devre kontinyen uphold me sa ki mal nou bezwen zet anba.  Nou, napa letan pou nou koabit avek okenn voler, parey mon’n dir avek okenn bandi.  Mr Speaker pou konklir mon pou dir en remersiman spesyal pou FPAC annefe pou tou Manm Lasanble Nasyonal e bann ki pe debat ozordi mon swet zot en bon deliberasyon lo zot debat e ki nou ava vwar en solisyon e ki Seselwa ankor enn fwa i ava pas premyer dan son pei.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.  Mr Speaker apre ki mon’n ekout ban deliberasyon, mon’n poz mon lekor enn de kestyon e la premyer keksoz ki vin dan  mon lespri i fer mwan mazin en konversasyon ki nou ti pe fer nou de Onorab Arrisol, e  ki in dir mwan fer resorti sa pwen.  Mon zis mazinen ki eski i byen akoz en manman St Louis i ti pe sey pran en  larzan dan son travay menm si i pa’n reisir pran sa larzan me in kondannen.  Me parkont ler mon pe ekout  bann entervansyon sa kantite labi ki’n arive, zot  sa bann dimoun zot ankor pe marse byen.   E sa i fer mwan mazin mwan menm Mr Speaker, ler mon ti deside fer en pti biznes an ’98 mwan avek en zanmi.  Mon ti pran en pti loan     SIDEC nou ti sey antre nou ti sey debourye.  2   pti men nouvo dan Street nou ti  pe travay e nou ti ganny en let 3an pli tar ki nou drwa R100 menm si nou ti’n fer nou’ return tax’ avek en dimoun kalifye ki ti fer sa pour nou.  E sa ti arive Mr Speaker senpleman  akoz Mr Alain St Ange ti pe frekant se mwan alors mon ti ganny gete koman en lennmi Lepep.  E nou ti ganny enpoz sa santans lo la.  E mon ti menm – e mon ti peye Mr Speaker.  E menm ti ariv ankor bann sityasyon dir lo nou kot ler ti rester nou en pti larzan R3mil pou nou peye nou ti ganny en pti retar zot  ti sirsaz nou ankor R10mil  ek en somonn pou nou al Ankour – pou ou pas Ankour.  Me selman Mr Speaker, la ler mon vwar i annan ki zot pe fer sa ki zot anvi, ni en somonn zot pe gannyen  – tou keksoz i deroul byen.  Me tandi Mr Speaker, ler mon get sa pti Seselwa ki pe sey aste revann, ler i vini lo Airport zot fouy ek li anba lao e menm sa larzan ki zot bezwen peye pou zot kapab sorti ek sa pti morso komodite i enkrwayab.  Me selman i annan ki ganny les pase, konmsi nanryen ditou.  E sa Mr Speaker i fer mwan poz mon lekor bokou kestyon.  Parey taler ou’n fer sorti eski FPAC atraver sa ki zot in dekouvert  la eski zis zot in fer bann dekouvert apre zis pou rester koumsanmenm ?  Sa bann dimoun zot reste deor i ok ?  Eski nou dan sa Lasanble nou zis nou fer dekouvert parti dekouver apre keksoz i rester parey ?  La mon pe demande MR Speaker eski sa ki responsab pou vin pou  nou kapab poz zot  kestyon pou konnen ki’n arive ?  Se kestyon ki mon pe poze,   Mr Speaker.  Nou pa merit konnen lekel ki’n toler tousala.  I bezwen annan dimoun ki’n toler sa bann sityasyon ki’n arive la.  I annan detrwa Manm in  mansyonn serten non mon pa oule mansyon  non personn mwan.  Solman mon pe vin  koz laverite.  Eski ti en Gouvernman responsab sa letan ki i ti la ?  Mwan pour mwan mon vwar li en Gouvernman ki ti iresponsab akoz ler ou  – le mon get dan sa  rapor tou sa bann keksoz ki’n arive, set en Gouvernman iresponsab ki toler sa bann keksoz parey.  E Mr Speaker sanmenm sa ki toultan mwan ler mon koze toultan mon afilye Parti Lepep koman ‘’poor leadership.  P.L . -akoz ti travay poor leadership ki sa bann keksoz ki nou pe tande la ki bann manm pe fer sortir in arive.  E Mr Speaker en keksoz – lepep Seselwa in konfye zot – in konfye Gouvernman Parti Lepep sa letan pou pran nou larzan pou okip nou pei e zot pa’n fer nanryen.          E la mon demann mon lekor en kestyon Mr Speaker. ; eski sanmenm sa parti ki mon manman ti siporte ?  Ki i ti anvi mwan mon  siporte ?  Mr Speaker e mwan mon krwar mon ‘n fer bon desizyon ki mwan mon pa’n siport sa parti.  La i fe mwan mazin Mr Speaker bann slogan – ler mon’n      La Digue Dimans  – weekend mon’n koz ek enn de bann dimoun lepep zot in koz ek mwan.  Eski zot  mazinen konmsi letan zot pe fer refleksyon  tou sa bann zoli slogan ; ‘Ser Sang ‘; ‘Tenir Pa Large ‘; ler  – konmsi sa mandan ki ti anvi vwar mwan – ‘Sharing and Caring’ ler zot, zot pe tenir, zot pe ‘pa large’, ler zot pe ‘ser sang’ i annan pe donn bal.  Eski i byen ?   I mal Mr Speaker.  I mal akoz set en Gouvernman avek en poor leadership ki er keksoz koumsa pou sn pep.  Sa bann keksoz i mal.  E la Mr Speaker, Onorab De Commarmond in dir nou fer atansyon.  I pa la ozordi ?  Mon ti a kontan i la pou li tande.  In dir nou fer atansyon lo sa ki nou’n koze la.  Wi mon avi dir Onorab De Commarmond nou anvi fer atansyon e taler nou in dir en ta keksoz li.  In koze in dir ki dan sa rapor napa nanryen  pou fer avek Piratri, Ranson, Money laundering enn de keksoz ki in koz lo la.  Me mwan mon anvi dir ek Onorab De Commarmond sa pa dir zis la sa.  Sa dir avek son Konseye – son Konsiltan koz son Konsiltan ki pe koz  koze kontrer lo medya sosyal lo sa ki li in dir ozordi.  Wi.  Sa pa dir zis la.  Mon ti a kontan i la pou li tande Mr Speaker.  Fodre i dir ek son bann dimoun osi !  Mr Speaker e la en kestyon ki mon anvi demann li mwan !  Ki zot bann Parlmanter ler zot ti an mazorite zot in fer ?  La mon pe konte i annan apepre 5 zot.  Onorab De Commarmond pa la, ti a fer 5.  Pandan letan ki zot ti an mazorite akoz  zot… Clifford i ok zot de Terence Mondon – ler zot ti an mazorite Mr Speaker zot pa’n fer nanryen .  Se zot ki pas tou keksoz.  E la i  fer mwan mazin Onorab Hoareau ek Onorab Sebastien Pillay taler ki’n koz lo sa Lalwa pli boner zot in apiy sa Lalwa for.  Mon kontan me sa Lalwa la mon rapel ler sa Lalwa ti vini Mr Speaker.  Nou ti ankor dan 4enm Lasanble.  Ou rapel Onorab William.  Mon krwar dan bann lannen 2006–2009.  Wi 3enm (mersi pou ed mwan) e ler mon ti pe get televizyon  lafason ki  zot ti lev lanmen ou zot siport sa Lalwa mon krwar zot lanmans semiz pou sorti.  E ozordi e malgre ki serten Manm lo nou kote ti fer sorti serten pwen pou dir ki sa Lalwa pa ti tro bon me zot avek zot mazorite, Onorab Pillay ou pa ti la ou fek vini ek zot mazorite zot ti lev lanmen zot ti vote.  Ok. E zot koman bann Parlmanter, zot pa’n fer nanryen. E   la Mr Speaker i fer mwan mazin Bidze.  Lontan ler Bidze ti pase zot ti scrutinize Bidze parey nou nou’n fer ?  Zot pa ti fer sa.  Bidze ti pas dan 3 zour.  Mwan mon rappel dan 4enm Lasanble, Bidze ti pas dan 3 zour.  Ozordi sa bann letan si zot ti’n scrutinize e sa Bidze sa bann letan tou sa bann keksoz  ti’n sorti.  Ozordi FIU lot, lot, lot pa  ti pou fe sa bann zafer akoz lontan zot ti pou’n ganny dekouver.  Me zot, zot  ti plito soutire.  Zot in soutire sa bann keksoz napa enn ki kapab dir mwan manti !  Si annan enn ki kapab dir mwan manti lev zot lanmen anler.  Zot pa ti kapab dir nanryen zot ti bezwen zis soutire.  Onorab William i riye i konnen.  Onorab Terence Mondon i konnen in dir mwan sa taler.  Onorab Terence Mon don i dir mwan i santi li lib la, akoz ti annan en zafer i ti pe sey lager lo la depi ler ti dan  Lasanble, ansanm ek Onorab Andre, zanmen in kapab fer sa.  La i santi lib,  i santi li kapab pou li kapab fouye al rod sa lenformasyon e anmenn li devan parey FPAC in fer.   E la Mr Speaker, i fer mwan mazin ler nou  – ler nou, nou ti dan 4enm Lasanble konbyen fwa nou ti demande pou ki Chairman FPAC se Leader Lopozisyon ki ansarz sa pos ?  Onorab De Commarmond li menm li ti dir zanmen – non !  Bann madanm Charles mon rapel Onorab Charles – Onorab Gamatis zot ti riye zot, ‘’Hey, hey !’’  Ti boufonn nou.  Ti dir zanmen !  Be zot rapel ?  Ti boufon nou.  Mwan sa letan Mr Speaker mon ti la lo sa sez mwan.  Mon pa ti koz bokou me solman mon ti ekoute.  Mon ti annan zorey mon ti pe ekoute, Mr Speaker.  Wi mon ti ganny gete, ti dir po fler.  Po fler mwan Mr Speaker.  Solman san realize ki  dan sa po fler ti annan en pti lagrenn ki pe zermen.  Sa zot pa ti realize sa !  Me ozordi mon pou fleri lo zot !

 

(laughter)

 

HON NORBERT HOAREAU

Wi MR Speaker pa ti donnen sa Chairman Onorab Ramkalawan parski zot ti konnen  tou asa bann keksoz  ti pou ganny met o kler.  Ki zot ti donnen ?  David Pierre.  Ler David Pierre ti vin dan Lasanble koman leader Lopozisyon se la ki ti trouver ki sa pos ti ale avek Leader Lopozisyon.  Sanmenm sa zour zot ti vwar akoz li mon krwar Prezidan ti son paren sa bann letan ler mon ti pe lir lo papye mon ti vwar – i ti son paren alor i ti ganny sa travay.   E koman Leader Lopozisyon koman Chairman FPAC in dir lo televizyon dir ki  i pa’n vwar okenn koripsyon dan nanryen , Mr Speaker.  I ti dir ! Napa koripsyon ! E tousala in ganny rekonpans Mr    Speaker.  Nou le nou vini nou’n vwar i annan koripsyon, li i pa’n vwar, i ganny rekonpanse e zot ki ti vote pou li al Anbasader !  Non ?   Zot ti votre son rekonpans.  Onorab Pillay ti la, get mwan vir laba ou mon vwar ou mwan ! Ou zot, zot ti vote.  Pour li  pou son rekonpans, pour li al Anbasader.  Mr Speaker eski no  met en dimoun ki’n soutir Koripsyon Anbasader ?  Nou pa kapab fer sa !  I mal, sanmenm sa i progre Mr Speaker, nou pei in al dan sa direksyon ki i ete ozordi se gras a sa bann keksoz koumsa.  In ganny abize.  Se gras a zot laba lot kote ki malgre zot ti en bann Manm Elekte zot ti napa en lavwa.  Mon kontan ki zot pe servi koman koabitasyon.  Wi koabitasyon  akoz servi koabitasyon ?  Akoz la ozordi zot, zot dan minorite.  Nou a cool  koabitasyon  pour nou pa dir zot nanryen.  Non, nou pou dir !  Nou pou travay. Sa koabitasyon  pou marse li Mr Speaker.  Solman zour nou pou bezwen dir zot, (get mwan Onorab Pillay ou ti pe  koz ek mwan taler get mwan ) through Chair Mr Speaker akoz i ti pe atak mwan taler mon bezwen dir li.  Ok ?  Atraver koabitasyon nou pou fer li marse solman kan i annan keksoz pou dir nou pou bezwen dir.  Koabitasyon pou marse li.  Pa krwar zot pou servi sa koabitasyon konmsi dan zot lavantaz konmsi pou zot kontinyen ride konmsi lo en zoli pti laroul.  Non zot pou bezwen krwaze.  Mr Speaker e dan tousala – dan tousala ler mon’n get sa lakantite frod  – sa lakantite larzan Mr Speaker i fer mwan mazin en ta keksoz.  Dernyen fwa mon ti pe koz ek en madanm anler Sans Sousi i pe demann mwan konsernen sa rapor mon pe eksplik li i dir mwan be Msye Loizeau en ta larzan.  Mon dir li wi.  Mon dir be get ou semen kot ou desann,  nou ti ava kapab fer en pti keksoz. I dir mwan wi en madanm  Lepep.  I dir mwan tousala ti pe arive ?  Mon dir li wi.  Tousala ti pe arive.  E Mr Speaker dan tou sa larzan, e weekend mon’n vizit La Digue e en ta keksoz ti kapab fer ek sa la4rzan.  Sa en pti morso ki nou’n dekouver mon pa konnen si i annan ankor.  Sa en pti porsyon.  Mwan mon krwar i annan bokou plis.  I annan bokou plis ankor ki nou pou fouye ki nou pou vwar.  E ler mon ti al La Digue mon zis mazinen, ek sa larzan mon ti vizit Linyon premye fwa mon vizit lo L’Union Estate, Mr Speaker ansanm avek en zanmi ansanm ek Father nou ti vwar bann lenfrastriktir kot ou kapab fer plas zannimo kot ou to a kapab supply La Digue tousel e menm Praslin tou dimoun lannen.  Lenfrastriktir  ti la zis porsyon ki pe servi.  Ler nou koz lagrikiltir, Onorab Waven William ou kontan lagrikiltir mont Linyon ou a get later Lagrikiltir gro, gro morso pe dormi.

 

MR SPEAKER

Sey round-up Onorab.

 

HON NORBERT HOAREAU

Wi Mr Speaker mon pou round-up.  Mr Speaker an terminan – mon ti annan ankor keksoz me mon a round-up – an terminan, mon  anvi demann zis en kestyon eski nou pou kontinyen toler tou sa bann keksoz kontinyen arive dan nou pei Sesel ?  Eski nou pou kontinyen dan prosen Eleksyon vote pour ki  en Gouvernman Parti Lepep ankor o pouvwar ?   Mr Speaker mon pou poz sa la avek lepep Seselwa e mon  a remersi ou pou donn mwan sa sans pou koze.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  Onorab Prea.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon ti a kontan konmans par dir mon apresye ozordi ki mon vwar en  lapros bi partizan dan nou Lasanble lo sa rapor  ki’n ganny table devan nou depi semenn pase.  Malgre ki ler nou ti pe depouy  Bidze an Desanm e Zanvye e nou ti kontinyen ver lafen Fevriye ti annan plizyer mekontantman, ti annan plizyer deba lo si sa fason ki nou pe fer sa travay ti bon.  Si zis nou pa pe trennen, si zis nou pa pe tenir Gouvernman an otaz.  Kestyon ti ganny demande lo metod travay e kantite letan ki nou Lasanble ti pe pran pou delibere lo Bidze 2017.  Me, ozordi nou tou nou kapab dir e mon lepep Seselwa deor osi, i bezwen realize ki tou sa travay ti vo lapenn.  Se sa kalite travay ki’n aport sa kalite oversight ki’n fer nou dekouver sa bann ki  – en term ki nou kontan servi dan sa Lasanble sa bann mangouy ki ti pe pran plas dan nou pei me sa i zis en bann.  Se sa kalite travay ki’n fer ki sa bann Irish sa serten, sa detrwa Irish ki ti pe travay avek FIU, NDEA in finalman kit nou pei e nou’n kapab konmans met lord.  Me fodre nou pep osi i rapel ki tou sa in arive anba regar parey angle i dir anba watch ladministrasyon Mr James Michel. Me nou ozordi nou bezwen anvoy en mesaz tre kler.  Avek tou bann ki annan responsabilite dan sa pei pou zer larzan piblik zot bezwen fer li byen.  Zot bezwen fer li dan latransparans avek tou accountability.  Sa ki’n arive e ki’n sorti atraver sa rapor ki la devan nou fodre pa zanmen repete.  Sa carte blanche ki ti ganny donnen fodre pa zanmen ganny donnen ankor.  FIU ek NDEA i bezwen desarz zot responsabilite selon zot Lalwa ki donn zot serten direktiv.  Zot pa la pou fer extra duties parey sa bann Irish in mete dan bann let.  Mon apresye Mr Speaker travay ki nou Komite FPAC  pe fer e ankor parey travay tou bann Komite i en travay, en partenarya, lo en baz bi- partizan.  Mr Speaker  mon pou fer referans lo bann let ki atase avek rapor zeneral e let ki ou lofis in gannyen ki mwan osi mon ti ganny en kopi.

7 mwan pase ler nou ti komans kestyonn FIU avek NDEA e parey Chairman FPAC in dir nou bomaten – vizit apre vizit dan nou Lasanble Minister responsab pa ti kapab anmenn en Kontra.  I ti ale i ti retournen i pa ti kapab provide sa Kontra avek nou Lasanble.  I annan serten lenformasyon i pa ti kapab devwale akoz ti konfidansyel, me soudain nou ganny nou sa ki nou apel en redacted version of a contractOk.   E osi soudain bann Irish, bann Irlande ki ti vin dan nou Lasanble pou reponn serten kestyon, pou aport serten  leklersisman lo depans FIU ek NDEA zot in sanz zot latitid.  Dan let ki nou’n gannyen se zot pare pou provide serten lenformasyon e zot pare pou devwal serten travay ki sa bann so call lakonpannyen in fer.  Mr Speaker mon kapab dir sa bann let, ki tousala ki la devan nou napa enn ki’n ganny sinyen par sa 2 msye especially Mr Barber avek Mr Scully, pa fer nou per.  Pa devret fer nou, nou Lasanble per.  Parey en Manm Onorab in dir taler Seselwa nepli per, Seselwa nepli dormi boner.  Nou’n reveye e nou pou anmenn en Sesel ki meyer pou tou nou pep.  Ler mon regard sa let sirtou sa enn adrese lo ou Mr Speaker, ler mon regard konteni, par egzanp dan case sa bann Kontra i dir ek ou zot in bezwen  travay lo – zot in deklar en bann natir travay par egzanp ok ki mon vwar anba Lalwa FIU avek  NDEA okPiracy, nuclear weapons, materials poliferation, human trafficking, you name it.  International fraud and so on.  Tousala in ganny mete ladan pou zis sey fer nou fer ki kalite travay zot ti pe fer.  Mon rapel  a en moman ler Sesel ti pe negosye e ti pe fer  bann attempt pou retir nou bann Seselwa Somalie, sete Minis Morgan ki ti adres lepep Seselwa lo sa size.  Sete Minis Morgan ki ti menm dir nou poudir sete Seselwa e si mon pa tronpe sete li osi ki ti poz lipye lo later Somalie pou kapab retir en group nou bann Seselwa ki ti an otaz.  Ozordi dan sa let, ozordi dan sa let nou vwar poudir  sete sa bann Irish ki ti al Somalie pou al extract nou bann Seselwa laba.  Tousala ankor zis i en bann fabrikasyon Mr Speaker e i en  bann keksoz ki’n fer ki in tenir nou pei dan en serten sans an otaz.  Kestyon ki nou bezwen demande ler nou regard sa rapor, eski Sesel in ganny valer pou son larzan?  Eski Gouvernman Sesel ti napa en mekanizm an plas pou fer en oversight pou vwar oubyen pou santi kwa ki i ti pe peye?  Parey mon’n dir mon’n nonm sa bann services ki zot in mete dan sa bann let, eski vreman sa bann services ti pe ganny rendered.  Mr Speaker gro, gro sonm larzan in ganny depanse san proper zistifikasyon.  E Mr Speaker mon pa pou al plis ki sa mon’n fer detrwa pwen lo la vizavi sa me selman parey mon dir mon asir ou lofis ki mon lofis pou donn tou sipor e okenn bann Manm ki isi dan sa Lasanble ki nou pa devret pe per sa bann let ki’n ganny atase avek sa rapor e sa let ki’n ganny anvoye spesyalman lo ou Non kot ou Lofis.  Sa Lasanble i la pou fer en travay e sa Lasanble i la pou fer en diferans pou nou pti pei Sesel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab.  I enteresan ki ou’n dir lo sa let la, akoz mon ti enplike.  Sa letan mon ti Minis Foreign Affairs.  Mon ti  Nairobi.  Ti a bien si nou annan investigation parey Onorab Hoareau in dir pou nou konn bann facts.  E en dimoun ki konn byen bann facts  i ti laba avek nou ansanm avek Mr Declan Barbe se Mr Jude Loveday.  Par efektivman sa ki i ti dir i ti al danger zone ki i ti al danger zone.  Sa pa korek.  Me solman mon a les  Onorab Gill mon krwar i ou tou pou ou pran laparol.  Sorry nou oule pran en Break ?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Sanmenm sa mon ti pe zis regard ler.

 

MR SPEAKER

Anr nou a pran en Break apre nou a tournen ?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Nou a pran en Break epi nou a tournen.

 

MR SPEAKER

That is what you all want ?  Ok fine napa problenm.  Nou a pran en pti tas kafe e ler nou a tournen Onorab Gill i a pran laparol.  Ok ?  Tre byen nou a Break nou a retournen 4er.  Thank you.

 

 

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon avan nou al toudswit lo entervansyon Onorab Gill mon ti a ankor enplor tou dimoun pou sey gard nou entervansyon.  Pa reste bokou dimoun pou koze.  Around 3 minit, 4 minit koumsa ki nou a kapab fini by 5er.  Onorab Gill parol i pou ou.

 

HON SIMON GILL

Mersi bokou Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou koleg  Onorab e manm piblik.  Mr Speaker mon’n ekout tre atantivman lentervansyon ki’n ganny fer lo size rapor Oditer Zeneral an relasyon avek FIU e NDEA.  Mon a konmanse  par dir ki lentervansyon Chairman FPAC Onorab Ramkalawan, mon krwar in sey son mye e in byen fer pou etabli direksyon dan lafason ki konman en Lasanble, nou devret tret konteni sa rapor an relasyon byensir avek bann manda, responsabilite ki FPAC i annan konman enn bann Komite tre enportan lo nivo nou Lasanble Nasyonal. E byensir son lenportans ki i annan pou Sesel.  Me i en pti pe regretab byensir ler mon pou fer apresyasyon konteni bann lentervansyon, ki dan en fason ou en lot, nou’n donn en lot dimansyon direksyon ki Onorab Leader Lopozisyon ti’n defini.  E mon annan lenpresyon ki nou pa’n tro konpran son direksyon ki i ti’n etabli avek respe pou tou mon bann koleg byensir.  E mwan mon annan detrwa pwen pou mon dir.  Premye keksoz se ki i annan en rapor ki’n ganny soumet par Oditer Zeneral e in fokaliz lo lafason ki mannyer bann tranzaksyon finansyel in ganny deroule an relasyon, avek bann peyman pou bann servis ki bann dimoun ki ti a latet FIU, NDEA ki enplike ladan in fer diran zot parkour e zot sezour dan zot pozisyon isi Sesel e finalman ler zot in fini kit pei.  Sa fenomenn ki nou pe fer fas avek Mr Speaker, probableman si nou isi Sesel nou ti annan tou nou bann dimoun, tou nou bann ekspertiz, mon plis ki sir ki nou pa ti pou trouv nou dan en sityasyon parey nou’n vwar nou avek konteni rapor Oditer Zeneral.  Me mon reste konvenki kanmenm, ki Lasanble Nasyonal i reste sa Lenstitisyon ki pou kontinyen fer son travay parey nou’n ganny mandate pou fer, parey provizyon nou Standing Order e parey provizyon nou Konstitisyon.  E labote dan

tousala, labote dan tousala se ki i montre nou en evolisyon tre enportan, tre signifikan dan evolisyon nou bann lenstitisyon.  E par laswit bann lezot lenstitisyon ki’n ganny kree.  E sa bann Lenstitisyon ki’n ganny kree i pou konplemant travay ki Lasanble Nasyonal atraver Komite FPAC in fer.  Now, bann lenstitisyon, FIU i enn bann lenstitisyon i enn bann striktir.  NDEA i enn bann striktir.  Nou poz nou lekor en kestyon a sa staz ki mon’n fer sa lentrodiksyon Mr Speaker.  Eski ti annan en rezon pou nou kree en FIU dan Sesel ?  E dezyenm kestyon ki nou poze e si ti annan en rezon pou nou kree en Lazans  NDEA dan Sesel?  Nou kapab debat lo bann non.  Probableman i pa ti ava NDEA i pa ti ava FIU ti ava en lot non.  Me lefe i reste ki mwan konman en dimoun ki’n viv Sesel,  ki’n grandi e ki’n partisip dan politik pou en kantite lannen, ozordi avek respe pou tou mon bann koleg Onorab Lasanble, mon dir zot ki misyon FIU e misyon NDEA, zot misyon orizinal, misyon orizinal FIU, misyon orizinal NDEA i reste bann misyon nob.  E ti annan en rezon fondamantal akoz nou ti bezwen kree zot.  E mon’n tann bann koleg ki’n entervenir in dir, Onorab Georges, Bernard Georges ti la dan Lasanble ler nou ti pas Prozedlwa NDEA, FIU.  E Onorab Nicholas Prea osi ti la dan nou Lasanble ler nou ti pas Prozedlwa FIU, NDEA e mon trouv Onorab Ferrari pe fer mwan konpran poudir li osi i ti la.  E lo nou kote osi nou annan nou ki ti  la e mon annan mon en veteran isi la ki ti la.  E mon krwar sa moman ki nou ti kree FIU, ki nou ti debat lo son Prozedlwa lo son konteni Prozedlwa e ki nou ti debat lo konteni Prozedlwa NDEA nou ti trouv en gran merit.  Me letan i sanze.  Nou evolye.  En eleman fondamantal Mr Speaker ki  ou a dakor avek mwan ki sa 2 lenstitisyon i ganny manage par bann zonm, fanm, Seselwa, etranze.  Bann zonm, fanm ki pa parfe, me ozordi osi a latet nou bann lenstitisyon ki nou’n etabli dan sa  prosesis demokratizasyon nou pei  Sesel nou vwar nou ankor avek bann lenstitisyon ki’n ganny kree parey mon’n dir dan mon lentrodiksyon.  Nou’n vwar nou avek Anti-Corruption Commission. Nou’n vwar nou avek lezot commission ki’n ganny kree.  E ankor a latet sa bann lenstitisyon nou annan bann zonm, fanm, ki la.  Bann Seselwa.  I annan melanz etranze dan serten.  Now, ki nou pe demande?  Avek sa bann lenstitisyon dan sa nouvo letap nou demokrasi, nou pe demande ki zot tou zot pran zot responsabilite o serye pou ki personn pa les pase bann act.  Ki pa les serten bann prosedir ganny vyole.  Pa les bann shortcut arive pour ki an retour i trenn pei, i trenn sanmenm sa bann lenstitisyon, e derey zot  dan lakonplisman zot bann misyon nob ki zistifye lakoz e ki zistifye zot rezondet.  Me dan mon  lo pwen ki mon oule koz lo la Mr Speaker, mon krwar ou pou dakor ek mwan konman en zonm ki’n fer travay dan Minister Zafer Etranzer ki annan en kantite leksperyans.  Bann pei parey  Sesel ki depandan bokou lo bann foreign expert i pas atraver en kantite challenge.  Kantite challenge. E ozordi la konman nou pe koze dan Sesel nou bann foreign expert with all due respect pou zot i annan en kantite challenge ki dan maske Sesel e bann lenstitisyon kot zot ete nou pou fer fas avek.  E mon mesaz ankor se ki nou ki dan gouvernans, nou ki a latet nou bezwen fer sir ki sa bann foreign expert ki ler zot la annou pa pran nenport ki keksoz at face value.  Annou go deep down in the essence, pou ki nou kapab konpran vreman ki pe pase, ki zot pe fer.  Bann advice ki zot donn nou annou fer sir ki nou valye sa bann advice.  Ki nou balans sa bann advice avan ler zis nou pran li at face value.  E met li an aplikasyon dan nou lavi toulezour dan bann lenstitisyon kot nou ete.

Lot keksoz ki mon krwar i ekstrememan enportan Mr Speaker, mon konnen mon bann koleg lot kote  latab pou dakor avek mwan e mon pou sit enn bann paraphrase Onorab Derjacques ki kontan koz lo the rule of law. Mon ti vreman enpresyonnen sak moman ki Onorab Derjacques son bann moman ki in fer  dan Lasanble Nasyonal in koz lo the rule of law.  E ozordi annou pa perdi de vi, lesansyel respe the rule of law. Annou pa pas zizman, annou pa ganny tante pou pas zizman lo nenport ki bann endividi Seselwa, etranze, ki enplike direk ou endirekteman dan Konteni rapor Oditer Zeneral.  Tout an respektan zot lopinyon mon panse ki zot ava donn due regard sa paraphrase Onorab Derjaques respect the rule of law.  Annou pa ziz sa bann dimoun avan ler ki zot ganny en sans to go to the due legal process si i pou ariv laba.

Lot keksoz ki mon oule mansyonnen Mr Speaker  Ozordi apre midi  se demann avek FIU, probableman osi avek NDEA bann ki kapab.  Donn lepep Seselwa zot versyon piblik, lo konteni size ki devan sa Lasanble ozordi.  E si zanmen Mr Speaker, nou de etranze ki’n ganny mansyonnen dan sa rapor pe tann mon ozordi e zot konpran en pe mon Kreol on a dir zot desann.  Desann e vin fer en konferans de pres isi dan Sesel.  Donn Seselwa zot versyon an relasyon avek konteni rapor Oditer Zeneral e an relasyon avek konteni zot let ki zot in fer desann isi dan nou Lasanble ki’n adres lo ou Mr Speaker e ki’n ou’n fer nou ganny kopi.  Par la swit mon a demann SBC pou desann, desann kot FIU, desann kot NDEA.  Pa tou sa bann dimoun ki’n mont Irish or Ireland.  Pa zot tou ki Ireland.  Interview zot, donn zot versyon, koze.  Desann koze, adres nou pep.  Donn zot versyon pour ki nou kapab osi donn lepep Seselwa sa posibilite pou ekout zot.  Mon pa pe pretann pou donn lord ni SBC, ni personn ozordi dan mon lentervansyon me mon  pe fer bann kontribisyon ki mon krwar i ava ede pou met en pe laklerte dan tou sa ban nyaz, sa bann brouyar ki annan e ki lepep Seselwa i ava ganny kredi sa loportinite ganny en lot versyon.  Mr Speaker lot pwen ki mon oule anmennen  ozordi konteni sa rapor e konteni bann lentervansyon ki’n fer sorti ozordi, mon pou dir zot en keksoz.  Parti Lepep konman en parti politik in distans li avek okenn akt koripsyon.  Avek okenn akt koripsyon ki’n kapab ganny komet.

 

MR SPEAKER

Order!  Order!

 

HON SIMON GILL

Parti lepep pa a okenn moman parti prenan dan okenn alt koripsyon ki’n kapab ganny komet baze lo konteni sa rapor. E mon pe dir aotvwa nou distans nou avek okenn akt koripsyon.

 

MR SPEAKER

Onorab Gill, esper en pti moman.  Ou point of Order.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes Mr Speaker mon ti ava kontan si Onorab Gill i kapab klarifye letan i pe dir Parti Lepep i zistans li si i ape dir son Leader sa letan, i ape – ki ti Mr Michel ki ti Leader Parti Lepep, Kontra ti ganny sinyen avek li anler State House, si sa osi tou i ape distans li oubyen i ape dir parti lepep i distans li avek aksyon Msye Michel?  Mon ti ava kontan ki i kapab klarifye sa.  Mersi  bokou.

 

MR SPEAKER

Onorab Gill les mon dir ou ou’n koz pou 15 minit deza, just to keep it fair to everybody.  Non ou kapab kontinyen.  Ou kapab kontinyen.  Zis klarifye non, non, non, anyway klarifye sa pwen apre kontinyen.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker. Mersi.  Mr Speaker repons pou Onorab Ramkalawan with respect i senp.  Msye Michel i vre i ti a latet Gouvernman. I ti Prezidan pei dan sa bann moman ki sa Lenstitisyon i la, in ganny kree, e dan moman ki sa bann Irish ti la me sa ki mon pe dir se ki si sa bann Irish ki ti la e sa bann lezot travayer ki ti la dan sa Lenstitisyon ki ti annan  day- to-day responsibility operation a lenteryer FIU or NDEA?  E nou al pli lwen.  Nou annan bann lezot lenstitisyon ki ti la,  ki ti osi annan responsabilite lo lafason ki bann tranzaksyon ti pe ganny deroule a lenteryer sa bann lenstitisyon.  E alor dan sa sirkonstans parti lepep konman en parti i distans li avek okenn bann endividi ki ti annan lenplikasyon direk dan day-to-day operation sa 2 lenstitisyon.

 

MR SPEAKER

Ok.  Alright.  Hold on, hold on Onorab Gill.  Wi Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker sa ki Onorab Gill petet in manke e petet mon ava ed li, se ki Lalwa Anti-Money Laundering ki ti donn nesans FIU ti fer ki e NDEA osi tou zot ti, zot ti rann kont avek State House.  Se an 2016 Oktob letan ki Msye Michel ti pe al step down ki zot ti sanz sa.  Alors li ki ti ansarz.  Ki mannyer ou kapab the buck stops where?

 

MR SPEAKER

OkPoint is made Onorab Gill.  Sey round-up dan 2 minit silvouple.

 

HON SIMON GILL

Yes mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab Ramkalawan pou sa lentervansyon.  Mon apresye me mon mentenir mon pozisyon ki Parti Lepep konman en parti nou distans nou avek okenn akt koripsyon ki’n kapab ganny komet, okenn mal versyon ki’n kapab pase a lenteryer sa 2 lenstitisyon.  E ozordi Mr Speaker i enportan ki nou fer en lot pwen.  Sa lot pwen ki enportan nou fer ozordi se pou dir avek lepep Seselwa, ozordi dan sa koabitasyon ki nou ete, sa koabitasyon in anmenn en nouvo dimansyon dan lafason nou fer nou travay lo nivo Lasanble Nasyonal. E mwan mon pou dir i byen sa.  I byen.  Napa nanryen mal avek lafason ki nou pe nou travay akoz malgre nou apel li koabitasyon, nou pe fer travay ki dan bann paramet legal, ki dan bann provizyon ki’n ganny ekri dan nou Konstitisyon e dan nou Standing Order isi dan sa Lasanble.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab round-up.

 

HON SIMON GILL

E sa ki mon apresye Mr Speaker se ki nou’n tonm dakor ki nou pou kontinyen travay e travay dir pou ki konman en Lasanble Nasyonal, pa konman bann endividi, pa konman bann parti, bann partizan politik.  Pa koman bann partizan politik ki nou pou donn bann tretman obzektif, bann tretman kler e onnet tou bann size ki vin devan nou Lasanble Nasyonal.  E ozordi i annan en nouvo filozofi, en nouvo filozofi ki nou Prezidan, Prezidan Danny Faure pe prese ozordi, e i pa’n zanmen mank lokazyon pou koz lo la.  Ler nou koz bon gouvernans i de-koul dan konteni transparency, accountability and the rule of law.  Annou pa met good governance. 

 

MR SPEAKER

Ok Onorab nou dakor lo la silvouple round-up.

 

HON SIMON GILL

Wi e mon pe dir Mr Speaker mon pou wrap-up finally ki nou tou isi dan sa Lasanble nou annan nou en misyon pou nou akonplir.  En misyon lo lapar nou pep. E isi dan parti lepep laba lo kote  LDS, together nou bezwen fer en  diferans pour Sesel.  E mon viv avek lespwar Mr Speaker ki nou Lasanble Nasyonal pou fer sa diferans together pou Sesel e pou Lanasyon Seselwa.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

E mwan osi Onorab Gill mon partaz sa lespwar parey ou.  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Mon pou pran en pe menm ton avek Onorab Gill.  Akoz dan Break in demann mwan in dir mwan ki ou pe al fer ou pe al kadase ? Annou koz rule of law.  E sa zot problenm kot zot in al mal e zot in met nou dan sa sityasyon ozordi.  Onorab Derjacques ki’n ganny mansyonnen, i ti dan Lasanble depi dezyenm Lasanble kot sa letan ti annan zis 3 Manm SNP ziska katriyenm Lasanble kot ti annan 11 Manm SNP.  E sa bann dimoun enkli mwan dan katriyenm Lasanble nou’n koze lo rule of law.  Zot ti  gognarde, zot ti apel li rule of law dan papye. Be si zot ti’n ekoute rule of law ti ava’n ganny aplike ki ozordi tou sa bann Lorganizasyon ki parti lepep in kree e met bann dimoun ansarz si zot ti obzerv the rule of law ozordi bann prosedir ki’n mars konpletman mal e fer Sesel konman en pei perdi plis ki R152 milyon nou pa ti  pou dan sa problenm si Rule of Law ti’n ganny aplike tou sa letan.  Enn i  bezwen pran kouraz Seselwa pou donn nou LDS en mazorite pou evantyelman pou en rule of law ganny koze lo lot kote latab!  Mersi Seselwa.  Prezan sa rapor, sa rapor li konman ou tyonbo li premye keksoz ki i ekri anler, Strikteman Konfidansyel.  A mon avi ‘strikteman konfidansyel’ i pa anliny avek vizyon, latransparans, ki Mr Faure dan son kapasite konman Prezidan pe sey avanse.  Nou dan LDS nou pa krwar ki dan okenn ka ki enplik larzan taxpayers Seselwa i merit annan sekre ladan.  Sekre i vin en baravan pou manboulouk, sekre i vin en baravan pou koripsyon.  Sa in ale pou tro lontan.  Nou pa kapab permet bann  endividi etranze vin isi e servi nou larzan pou finans bann aksyon ki nou pa konnen e ki ilegal.  Par egzanp yer nou’n tann  Leader of Gouvernman Business dir avek FIU zot pe ekout  telefonn, espyonn lo nou sitwayen, be nou dan lopozisyon lontan nou sispekte sa nou.  Se sa bann aksyon manboulouk e apre i vin ‘highly confidential’ ouswa  lentere Nasyonal ki nou nepli kapab aksepte konman en norm dan Sesel.  Annou pa bliye ki pli boner sa lannen ouswa tar lannen pase avan sa bann endividi Irlande ki ozordi pe ekri let Speaker, pe ekri let Oditer Zeneral, zot ti vin la zot, ti demann zot sa bann dokiman.  Ki zot ti dir ‘Strikteman Konfidansyel’, ‘National Interest’.  Zot pe deal ek bann boug ki pe fer bann zafer zarm nikleer.  Sesel ek zarm nikleer, mon konnen nou poudir nou Dirizan in deza al nor Korea be selman annou pa enplike dan sa bann zafer.  Akfer sa bann boug, konmsi ki zarm nikleer i annan pou fer avek Sesel?  E tousala saler ki zot ti pe fer kasyet bann tranzaksyon manboulouk nou apele sa.  E sa bann pratik ; i bann pratik ki’n ganny aplike pandan letan parti inik nou pa pou kapab retourn an aryer sa zistans kot nou’n ale.  Nou pou bezwen de lavan, ‘Zet anba.

Mr Speaker lot pwen ki mon oule fer resorti ki entervenan ki avan mwan in koz lo la, latransparans, rann kont e bon gouvernans.  Sa rapor i fer sorti serten pratik troublan, kot bann  prosedir finansyel par plizyer zofisye piblik pa’n ganny swiv e sa in ekspoz piblik Seselwa pou perdi plis ki  R152 milyon.  Kwa ki’n pas mal ?  Peyman in ganny fer par NDEA avek FIU konman travay konsiltan e servis legal san swiv bann prosedir normal.  Kopi Kontra ki ti ava met o kler term e kondisyon servis  konsiltan avek Solas Beo Tech Limited, Calendular avek Barry Galvin and Son e  osi Daniel Technologies pa’n o kler.  Dan prosedir normal, kwa ki sa bann lakonpannyen ti pou delivre?  Konbyen ki zot ti pou sarz Sesel konman en pei ouswa sa de Lorganizasyon?  E dan konbyen letan zot ti merit travay ki zot ti’n siny Kontra pou fer ?  Tousala ti’n merit ganny byen spesifye.  Me sa i pa’n leka.  Se selman la ki nou’n ganny swadizan en Kontra avek State House me ki pa ni’n sinyen. Letan  nou koz lo latransparans, rann kont e bon gouvernans, i enportan pran kont responsabilite serten Lenstitisyon lokal i annan dan sa ki’n pas mal e ki sa rapor i koz lo la.  A mon avi i pa  zis sa bann Irlande, parski i annan dimoun  i ganny konfye responsabilite Sesel e ler ou ganny konfye responsabilite ou bezwen pran li a cœur akoz ou pe ganny peye avek Sesel konman en pei pou ou fer sa travay byen e si sa travay i tro for pou ou ale, resignFIU avek NDEA ansyen management tou lede lorganizasyon in an defo avek Lalwa Procurement par egzanp e prosedir Tender ki’n etabli Sesel.  Souvandfwa sa 2 lenstitisyon pe fer lanket lo byen malaki selman manboulouk i pas anndan menm kot zot e zansla  pa fisi vwar ou swa dekouver kwa ki pe mars mal dan zot lorganizasyon.  Alor sa de  lorganizasyon dek ki ozordi ouswa depi semenn pase ler sa rapor ti sorti zot ti pou bezwen reviz e revwar zot bann prosedir entern e demann  bann kestyon pou zot kapab sanz zot pratik fer keksoz.

SRC ; Sesel konman en pei in perdi li en total plis ki R812 mil an term personal income tax ki pa’n ganny peye atraver selman 4 endividi dapre sa rapor.  Sa revelasyon i met ankor aksan lo sa Lenstitisyon  tre enportan ki la pou koleksyonn tou larzan ki al dan Consolidated Fund e ki vin Bidze anyel.  An term ‘withholding tax pei in perdi plis ki R21 milyon tousala ki SRC in dezapwent Sesel ki in les pase.  I vin dan menm lenstans ki en bilyon keksoz roupi ki sa Minister Finans ankor pe swadizan deal avek.  An retour Leta Sesel in ganny retar pou akseler son progranm lakaz par egzanp ki tre irzan pou tou sitwayen dan tou distrik ki nou la anndan nou reprezante.  Nou a rapel ki lavey Bidze,  Bidze SRC ti ganny prezante isi dan Lasanble,  CEO sa lorganizasyon ti demisyonen . Ziska prezan  i pa ankor annan en ranplasman.  Yer nou tann nonm en Depite ki’n ganny apwente par State House me lirzans pou en CEO ganny apwente  pou zwenn avek Minis Finans par egzanp enn fwa par semenn pou nou kapab diskit zisteman lo sa bann zafer larzan ki pe kit pei, sa i pa ankor vin en lirzans pou Gouvernman.

FSA ; nou ‘n vwar dan sa rapor ki omwen de lakonpannyen offshore ki’n anrezistre isi e ki anba Lalwa pa ti annan drwa trade dan Sesel zot in fer li selman.  La ankor sa rapor Oditer Zeneral in les konpran ki’n annan febles entern  ki nesesit  en revizyon bann prosedir travay FSA.

Departman Imigrasyon;  Le fameux ouswa in famous Mrs M.H.  Ler nou lir sa rapor i les konpran ki i en dimoun  avek akse o nivo dan Departman Imigrasyon.  La sa Departman ki’n fek ganny en nouvo Minis i bezwen fer son prop lanket dan lenplikasyon son  prop personnel.  Eski M.H in kas okenn Lalwa prosedir entern Imigrasyon ?  Eski sa R144 mil ki i pa’n peye konman PIT pou ganny rann ?  In antre dan son kont ki ti son obligasyon li pou rann SRC son larzan ki i pa’n peye ?  Eski a okenn moman in ganny peye de saler par mwan avek larzan sorti dan Consolidated Fund kontrerman avek Lalwa ?  Eski par fourni lenformasyon sansib lo bann etranze ki ti  pe travay Sesel madanm M.H pa’n kas okenn Lalwa Imigrasyon ?  Tousala i bann larepons ki Minister madanm Télémaque i merit fourni FPAC e pour kwa pa piblik Seselwa.  Mr Speaker ziska prezan nou’n koz lo mankman kont FIU, NDEA, SRC, FSA e Onorab  Hoareau pli boner in koz lo menm Unit Procurement e Imigrasyon ki sa  rapor endirekteman in soulinyen. Dan lespri latransparans, rann kont e bon gouvernans zot oblize vin devan e devwal sa ki zot konnen libreman vizavi sa rapor.  Avan nou envit Irish vin fer Press Conference Sesel zot sa bann Lorganizasyon ki zot annan pou dir dan zot rol dan sa zafer.  Pli enportan semenn pase Mr Faure in dir la anndan menm ki  Egzekitiv pa la pou micro manage Lapolis, lekol, e bann lezot brans endepandan dan Gouvernman.  Donk zot napa swa sa bann Lorganizasyon ki mon’n mansyonnen me an akor avek zot Lalwa zot merit fer en revi  zot bann prosedir entern e osi kot i annan bann lanket neseser pou vwar kwa ki’n pas mal e ki mannyer zot kapab aranze.

Lot pwen Mr Speaker se lenplikasyon nou bann Minis Finans.  In annan 3 Minis Finans ki endirekteman in responsab pou sa rapor. Sa rapor i les nou konpran ki in annan 3 Minis Finans ki sa R152 milyon in disparet ler zot ki gardyen lo bit.  Mr Faure in Liberty House ant 2006 a Mars 2012.  Pierre Laporte ti pran la bar apartir  Mars 2012 a Fevriye 2015.  Finalman Jean Paul Adam in vini Fevriye 2015 ziska Novanm 2016.  Le 3 endividi fodre zot eksplik zot rol dan sa  zafer kwa ki zot konnen e kote zot in ganny Lord pou fer kwa.  Tousala i bezwen ganny etabli lo non latransparans. Prezan parti lepep i oule distans zot avek okenn akt koripsyon.  Sa 3 endividi zot ti Manm ouswa  zot ankor Manm Parti Lepep.  Lekel ki ti apwent zot ? E lekel Gouvernman ki ti o pouvwar letan sa  3 Minis ti pe servi ?  Pa Parti Lepep ? Alor ki mannyer zot kapab distans zot mon pa kapab konpran.  Lot pwen Mr Speaker i vin State House.  Sa lanket i al termin dan pli o lofis nou pei State House kot Lofis Prezidan i ete.  Pou la senp rezon ki nou annan en bout Kontra dan nou posesyon e ki pa konplet mon krwar ki fodre state House i fourni the missing link.  Ansyen Prezidan Michel osi i annan larepons kestyon ki nou pe demande e rode.  La nou a rapel ki sa kontenzan Irlande ki laplipar zot sa bann boug i ansyen Militer ti met zot lipye pou premye fwa isi an 2006  2an apre ki Prezidan Michel ti vin Prezidan.  Dan zot prop mo sa bann Irlande zot dir poudir zot ti ganny anmennen isi  pou vin tir bug State House avek Lasanble Nasyonal.  Lekel ki’n bug sa 2 Lenstitisyon zot ki pou kapab donn nou larepons.  Sa bann Irlande in konvenk Prezidan Michel dan zot prop mo ankor ki dir poudir Sesel ti annan plizyer problenm serye vizavi kidnapping, extortion, problenm drog e piracy.  Problenm drog selman get lakantite eroin ki annan dan Sesel depi ki sa bann Irlande in vin met zot lipye isi an 2006.  Mr Speaker sa 2 lorganizasyon o sant sa skandal annou apel li i anploy bokou Seselwa.  Parmi i bokou i reste dan distrik Mont Buxton. Pou bann travayer NDEA avek FIU sa rapor in sok zot osi parey in sok nou e piblik Seselwa.  Kestyon zot oule konnen se kote rezilta sa lanket pou kit zot ?  Nou bezwen pran kont ki detay sa rapor in afekte sirtou bann ki annan  zot travay a cœur bokou. I annan ki’n travay avek sa de Lorganizasyon depi zot kreasyon. Zot in ganny ekspoze avek diferan menas e zot in oblize sanz stil zot prop lavi e avek sa ki pou  zot fanmir osi.  Zot in donn plizyer lannen, fer sakrifis e zot pa’n benefisye en sou atraver sa plis ki R90 milyon ki NDEA avek FIU in pey Solas Beo ant 2009 a 2015, R18 milyon ki NDEA in pey Tech Limited ant 2013–2016.  Sa R13 milyon ki FIU in pey Calendular Limited ant 2015-2016 e sa R6 milyon ki Daniel Technologies in  ganny peye avek NDEA an 2011 a 2006 – ant 2011 a 2016.  E la lo sa pwen Daniel Technologies zot, zot in donn bann lekipman zot, liniform bann keksoz koumsa ki ti fer ki tou liniform NDEA kot zot dimoun i sorti Cambodia en pei koumsa sertennman akoz cheap labour.  Zofisye  NDEA ki mwan mon’n koz avek zot ganny 2 per soset.  Oule dir mwan 6 milyon ki’n peye 2 per soset zot annan?  NDEA in perdi pa mal respe akoz sa rapor fransman nou bezwen admet zot in perdi pa mal respe parmi piblik akoz sa bann revelasyon dan sa dernyen 7 zour.  Kot zot pase bann azan i ganny imilye akoz mal fer serten etranze ki’n  vin ansarz zot lorganizasyon.  I menm annan ki’n ganny akize konm kwa zot in benefisye direkteman.  Sa i pa neseserman vre.  Parkont  bann ki papye in pas dan zot lanmen ki zot in sinyen san annan kouraz pou alert bann lotorite konsernen pou dir i annan en keksoz mal ki pe fer i koupab e zot bezwen vin devan pou  eksplik zot rol  dan sa zafer.  Nou bezwen vitman etabli tou fer otour sa skandal e la mon siport demars ki FPAC i annan lentansyon pran konman the way forward parey Chairman Komite Onorab Ramkalawan in eksplike bomaten.  Nou bezwen asire ki travay dir ki nou bann azan Seselwa in fer ziska la pa’n anven e ki repitasyon zot Lazans in retourn entak o pli vit posib.  Larzan ki bann Irlande in ganny peye a gran parti i sorti dan  Bidze NDEA solman liniform, lekipman ler bann azan i demande zot ganny dir napa.  Sa in fors zot travay dan bann kondisyon e sirkonstans ekstrenm.  Zot in demande ki zot Scheme of Service i ganny revize. E ansyen management sa lorganizasyon in dir zot ki zot pa kapab ganny bann dokiman ki eksplik zot salary grid.  Zot in dir ki i konfidansyel akoz i tonm direkteman anba State House.  E i vre ziska avan Prezidan Michel i sorti ki NDEA in al anba Minster Zafer Entern.  E zot in menm ganny dir ki si zot al kot PSAB i pa vo lapenn akoz PSAB pa pou enterfer dan zafer NDEA.  Antretan ki sa bann Irlande in kit Sesel avek kont deborde ki sitye Maurice bann azan isi i parmi sa 40 poursan Seselwa, ki nou ganny dir pe viv dan lapovrete.  Zot napa zot prop lakaz en kantite zot, e zot viv dan bann lanvironnman ki pa an sekirite e souvan zot pran bis avek sa bann menm sispe drog ki zot in fek al fouy kot zot.  Mwan personnelman mon pran kont ki bann Seselwa kot NDEA avek FIU, zot in ganny afekte lo en nivo emosyonnel par sa rapor e mon oule reasir zot ki sa Lasanble sirtou nou lo sa kote latab nou, nou pou asire ki sa lanket i al o fon e ki’n nou konpran ki’n arive, e ki keksoz i ganny remet drwat e ki Lorganizasyon i re ganny son repitasyon o pli vit posib.  E mon ava terminen avek serten rekomandasyon dan mon konklizyon Mr Speaker.  Mon krwar poudir okenn Lalwa dan Sesel ki’n permet serten keksoz mal arive dan nou pei i bezwen ganny revize e legzanp sete sa Lalwa ki ti permet Oditer Zeneral al fer sa lodit apre prezant son finding avek Lasanble Nasyonal. Ou vwar  avan zot pa ti kapab fer sa. So sa i 2 legzanp e i annan ankor legzanp ki nou bezwen al rode kote pou aranze.  E sa i enkli menm prosedir travay Lasanble pou asire ki nou o fe  avek larealite travay Egzekitif setadir ki nou al o fon avek nou oversight role.  Bann fon fonksyonner piblik e la mon re zwenn Onorab ki’n koz avan mwan pou vey byen sa bann etranze ki pe travay Sesel.  Lentervansyon Onorab Hoareau bomaten ler i ti pe koz lo Lalwa ki’n ganny amande in fer nou konpran ki mannyer serten etranze ki vini, konmsi zot aranz zot sega dan tou bor zot.  Zot pe al kree FIU apre i annan bann Lalwa ki vini pou permet zot fer serten keksoz ki dan nou regar ozordi nou’n vwar poudir i mal. Alor nou bezwen vey byen tou sa bann etranze ki vin Sesel.  Pa tro krwar poudir sa bann boug i bann pli bon boug, ouswa zot pli malen, ouswa dan zot fason travay zot pli profesyonnel ouswa pli etik ki nou Seselwa ki la ater e pa akoz zot sorti laba Lerop ki zot krwar  poudir nou sesel nou en nespes pti pei Afriken ki nou pou les zot fer nenport kwa avek nou konmsi nou pou tal karpet rouz pou zot, non.  Nou pou bezwen  aranz, nou pei sa, e nou pou bezwen met keksoz drwat en fwa pou tou.  Lot keksoz i vin akse piblik avek dokiman Bidze.  Mon konnen poudir ozordi i online me selman sa i pa ase.  Pa tou dimoun ki al online pou fouy dokiman Bidze.  I bezwen annan en landrwa par egzanp Library nasyonal kot dimoun i kapab get sa dokiman e kekfwa kelken par la ti pou bwar poudir i annan en keksoz e depi lontan ti ava’n met laklerte lo la.  Mr Speaker dernyen pwen i se ki tou bann competent investigative authorities enkli Attorney Zeneral, Ombudsman, Anti-Corruption Commission, Lapolis, tousala i bezwen pran en lentere dan sa zafer.  E akoz zot bezwen pran en lentere?  Parski dan sa 5 an ki LDS pou an mazorite dan Lasanble mon promet zot ki sa i pou premye lanket mazer parmi plizyer ankor ki annan pou fer alor you guys better start getting your, job e tou bann keksoz annord parske nou annan en ta travay ki nou pou fer pou met keksoz drwat dan Sesel.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Henrie.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran laparol pou fer enn de pwen apre midi akoz i annan enn de fwa ki mon non in ganny lev-e.  I vre, i vre mon pa pe dir sa an mal mwan, mon pe dir zot in mansyonn mon non,  les mwan koze.  Listen and learnNDEA Mr Speaker ek FIU  in ganny dir ti neseser e mon toutafe dakor e mon ti dan Lasanble parey in ganny dir ler sa  2 Lalwa ti pase.  E i kler  e mon krwar ki tou bann dimoun ki ti dan Lasanble i ava rapel ki malgre ki nou pa ti tro konpran e mwan mon met mon lekor dan sa kategori, menm si ti annan lezot ki ti konpran en pe plis, malgre nou pa ti tro konpran detay loperasyon anba Anti-Money Laundering, anba FIU bann keksoz ki zot pou fer, nou ti satisfe ki nou ti bezwen annan sa 2 Lorganizasyon.  E nou ti bezwen zot akoz nou ti’n ariv en nivo  nou devlopman lo nivo servis finansye, e nou ti’n ariv a en nivo problenm drog kot i ti neseser annan sa 2  lenstitisyon avek en fason diferan pou vwar keksoz.  NDEA diferan avek Lapolis.  FIU diferan avek bann monitoring ki Central Bank ti pe fer lo li tousel a sa lepok.  Bann Lalwa nou konnen, nou’n ganny dir ti’n ganny drafte par bann expert Irlande ki ti’n annan leksperyans dan sa 2 domenn Irlande e i ti en lepok kot nou ti annan en pti love  story konman en pei avek Irlande.  Ti annan expert ki ti pe vin isi sorti Irlande eksetera e i ti byen ki nou ti vir ver Irlande pou ganny sa expertise.  Me i annan enn de keksoz ki ti fatig nou.  Mon rapel dan deba nou ti en pti konsernen par lefe ki pou premye fwa nou ti aprann  sa mo azan bann – Agents NDEA, zot pa ti pou zofisye parey Lapolis, zot pa ti pou konstab me  zot ti annan en nouvo non, Agents.  E mwan  mon rapel nou ti pas en bon pe letan pe debat lo en propozisyon ki ti ganny mete dansa Lalwa ki bann Agents si zot a rapel personn pa ti pou kapab idantifye zot.  Zot ti en bann dimoun ki ti napa non zot.  Zot ti napa lidantite.  Ler zot ti  pou fer loperasyon zot ti  bezwen vin avek en gard.  E si ou ti bezwen idantifye sa Agent ou pa ti pou kapab demann li ki ou, montre mwan ou ID akoz li i ti par lao tousala.  Ou ti bezwen vir ek sa gard e sa konstab ti ava dir ou wi, wi mwan mon konn li set en azan NDEA ki fer lafouy dan ou lakaz alor ou pou bezwen les li fouye.  E se sa mon rapel enn nou konsern e i annan plizyer nou napa letan apre midi pou pas lo la.  Annefe nou ti annan en pti pe, nou ti en pti pe konsernen avek en nouvo fason fer, me nou ti dir avek nou lekor, e mwan personnelman nou ti dir avek nou lekor sityasyon kot in arive nou bezwen expertise bann etranze.  Nou bezwen bann etranze pou al deal avek droger, avek trafiker akoz kekfwa nou Seselwa nou pa’n kapab deal avek zot akoz trafiker i en manm nou fanmir or nou pa pou anvi, oubyen nou pou ganny peye.  Pou sa bann rezon nou ti dir i byen anmenn sa bann etranze pou zot anmenn zot lekspertiz e ed nou dan sa nouvo letap kot nou ti pe ale.  Mr Speaker mon krwar nou ti pe regard dan move direksyon e mwan personnelman mon krwar nou focus lo idantite  bann Agents eksetera ti en move focus.  Annefe sa bann, sa bann  anba kouvertir ki sa legzanp ‘Agents i donn nou se sa ki’n fer ariv sa problenm.  E se sa ozordi ki nou vwar menm rezon ki  zot ti pe kasyet bann idantite bann Agents, in fer ki Kontra, lidantite Kontra in ganny kasyet.  Lafason fer in ganny kasyet e nou annan ozordi devan nou en legzanp flagran ek en warning pou nou laprosenn fwa pa fer menm fot.  Annou pa aste en kabri dan sak.  Annou fer sir kisisa  ki dan sa sak ler nou pe aste li.  Largiman mon 2enm pwen ki’n ganny met devan dan serten korespondans epi sa problenm in ekspoze se akoz zot pe fatig zot avek sa kantite larzan  ki NDEA  avek FIU in koute ?  Zis regard la kantite larzan ki’n ganny met dan Kof Gouvernman e zot ava vwar ki kantmenm sa bann dimoun in ganny pey en kantite larzan sa i zis en feb poursantaz sa ki zot in kapab anmenn dan Kof Leta.  Mr Speaker mon krwar sa largiman se en fo largiman.  E nou swiv li a nou peril.  Si, si nou ti kapab dir ki ti annan eksper isi ki ti al rod larzan ki’n ganny anmenn isi Sesel dan en fason mal apropo, e ki ti kapab prouve par A plus B.  E ki ti al Ankour e ki ti lager kont Ziz e evantyelman ganny en case e sezi larzan nou ti a kapab dir be ok sa nou kapab konpran.  Me annefe parey nou vwar tou sa ki’n arive se ki larzan, lamazorite sa bann larzan si pa tou ki’n ganny, ki’n ariv dan Kof Gouvernman ozordi in ariv dan kof Gouvernman akoz en bann deal ki ti ganny fer.  E mwan ler en deal i ganny fer an deor en zizman par en Ziz swa i annan en problenm avek, swa lazistis pa pe ganny fer.  E Mr Speaker annou regard sa dan en fason, tre, tre pre.  Si  ou sezi larzan en dimoun, e apre avan ki ou ariv Ankour ou fer en deal avek li pou li surrender en pe sa larzan i annan enn ant de keksoz ki pe arive.  Swa sa dimoun i en dimoun koupab e sa bout ki ou pa sezi ou pe blansi akoz ou pe les li al avek ki mal, swa sa dimoun i en inosan e ki i prefere larg lanmwatye son larzan pou li pa perdi tou e sa i just as bad kekfwa menm pli pir.  E se sa annefe ki sa ki’n  arive an grande parti.  Atraver en bann Lalwa ki ti neseser, ki ti bezwen annan, ki ti pou kapab performan si zot ti’n ganny perform dan bann fason apropriye.  Alor rezilta Mr Speaker se ki nou’n viv en pti pe dan en serk visye, kot sanmenm sa dimoun ki’n ekri sa Lalwa li menm li in administre sa Lalwa, li menm li in administre sa Lalwa dan en fason pou fer larzan pou Gouvernman e as a result pou fer larzan pou li.  Mon pa krwar sa i byen.  E mon krwar ki se la kot nou devret met nou ledwa lo sa zafer.  Se la kot problenm in arive e se sa ki mon krwar sa rapor odit i montre nou atraver sa problenm e sa keksoz ki’n ekspoze dan sa Lasanble depi semenn pase.  Nou bezwen donk bokou pli vizilan e i kler ki  la ki i annan  en FPAC ki pe perform dan en  fason apropriye, transparan e konvenab nou ava kapab met sa bann  problenm anba kontrol e fer sir ki i pa arive ankor.

An konklizyon Mr Speaker, mon toutafe dakor ki nou pa kapab etandonnen ki nou rol se pou etidye sa problenm ki devan nou e pa pas en zizman tenerer lo sa ki’n arive, nou pa devret, nou pa devret  pas en zizman e nou devret o kontrer fer sa ki Onorab Leader Lopozisyon ki Chairman FPAC in demann nou dan son lentervansyon bomaten setadir konman en  Lasanble donn FPAC en direksyon lo kwa ki devret arive prezan.  Si nou dakor ki sa ki’n arive pa devret ganny repete.  Si nou dakor ki sa ki’n arive i merit ganny eksplore en pe plis –  e mwan personnelman  mon dakor ek tou lede sa propozisyon, mwan mon ti a sizere ki FPAC i devret fer bann keksoz swivan :- Premye keksoz ki i devret fer e sa se a la baz the rule of law.  Sa bann dimoun responsab i devret ganny demande pou donn en leksplikasyon lo kisisa ki zot in fer.  Mon krwar sa se en premye nesesite.  Lekel ki devret demann zot sa leksplikasyon?  FPAC i ava deside si se FPAC li menm oubyen si se FPAC ki pou demann enn bann lezot striktir dan nou sosyete, Lapolis, Anti-Corruption Commission, Ombudsman or whatever pou demann zot en leksplikasyon lo sa rapor lodit.  Zot bezwen  kapab donn en leksplikasyon e avek sa leksplikasyon i ava vin en kopi sa Kontra ki zot merite  donnen.  Sa M.H li osi i bezwen ganny demande pou li soumet en leksplikasyon lo sa bann keksoz ki Oditer Zeneral in bezwen, in met devan nou.  Apre sa bann leksplikasyon FPAC  ava deside ki mezir i pou pran.  Eski pou annan mezir oubyen non e lekel ki pou sa Lotorite ki pou bezwen anmenn sa bann mezir pli devan. Mon krwar Mr Speaker mwan mon ti  ava satisfe si se koumsa ki nou prosede.  E annan parey in ganny dir nou loo premye pa la, nou lo premye stage.  Nou’n vwar ki annan sa ki nou apel sa ki Onorab Basil Hoareau i apel en prima facie case e nou annan en prima facie case la ozordi e nou bezwen al en pe pli devan avek.  Nou bezwen al aprofondi li en pe plis.  Alor mwan pou reponn a lapel Onorab Ramkalawan FPAC mwan mon krwar Lasanble i devret dir FPAC mersi ki zot in anmenn sa problenm devan nou.  Nou’n debat lo la nou’n vwar ki i annan merit pou al en pe pli devan alor proceed  a 2enm pa e 2enm pa se konmans demann en pe  leksplikasyon avek sa bann dimoun ki’n ganny mansyonnen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  5 er in sonnen mon ti a demann sa 3 entervenan ki pe al koze pou ankor sey fer lapel ki nou gard li bref.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pran laparol antan ki osi en Manm FPAC e mon ti a kontan partaz avek piblik e lezot Manm dan sa Lasanble ki mannyer sa travay ki nou’n fer ziska prezan in long e in difisil.  In pran bokou lenerzi, in pran bokou konsiltasyon, bokou erdtan pou nou ariv la kot nou ete ozordi.  Alors mon lans en lapel avek manm piblik ki swiv nou avek bokou latansyon pou zot konpran konpleksite sa travay parey Onorab Georges isi in dir ; akoz i en travay tre konpleks.  Nou, nou en lebra Lasanble Nasyonal ki fer sa bann lanket dan bann kont piblik be selman se pa nou, se pa nou ki al rod dimoun oubyen enforce desizyon.  Apre nou i annan lezot Lazans, lezot lebra Gouvernman ki pou bezwen pran zot responsabilite.  Me deza e la mon ti a kontan remersye nou Chairman  – Leader Lopozisyon Mr Ramkalawan pou son lenerzi ki in mete e tou lezot Manm ki lo sa Komite akoz mon krwar in annan en bon pe dedikasyon e mon fyer ki mon en Manm sa Komite.  Ozordi Mr Speaker nou kapab dir poudir nou annan en nouvo FPAC ki parey nou’n demande toultan depi plizyer lannen ki sa i ganny Chair pa Leader Lopozisyon e akoz nou annan Leader Lopozisyon ki pe Chair sa Komite nou vwar en nouvo kalite travay ki pe ganny fer. E i pa en loder Lopozisyon i en Leader Lopozisyon ki pe pran son  responsabilite serye e ki pe fer sa travay pou anmenn latransparans e accountability dan nou pei.  Atraver sa nouvo lenerzi nou annan mon kontan pou mon dir ozordi en nouvo NDEA.  E o komansman menm mon anvi  felisit sa nouvo NDEA ki la an plas.  Sa bann nouvo zofisye, son CEO e son bann Asistan avek zot lenerzi ki zot pe mete e deza nou pe vwar serten rezilta.  Sa bann rezilta ki nou pa’n vwar anba sa bann msye Iris nou pe konmans vwar serten rezilta la e ozordi ler nou pe koze pou premye fwa depi en bon pe letan i annan en shortage heroin dan pei e sa i vreman en rezilta – en bon travay, en travay onnet e en travay ki’n ganny fer pou zisteman rezourd sa problenm, pa pou fer parey sa bann msye Irish pou kit sa problenm la e pou fer sir ki tan ki i annan drog zot annan en louvraz e tan ki zot annan en louvraz zot annan ganny bann gro larzan bann gro lapey alors  i pa ti dan zot lentere ditou pou zot rezourd sa problenm drog.  Malerezman  mon ti a kontan  dir ki nou napa e nouvo FIU nou annan malerezman en pe menm FIU akoz mon get sa let ki FIU in ekri Oditer  Zeneral e mon santi poudir mantalite pa ankor sanze akoz ladan zot pe pik lo detrwa detay par egzanp zot dir ou ‘witholding tax pou Barry Galvin in ganny mal kalkile konmsi sa en gro problenm, problenm se ki si – kanmenm R1 i pa’n peye i en sarz.  I pa kalkilasyon ki en problenm, i lefe ki i pa’n peye.  E la deswit konmsi ou a krwar zot pe pik lo enn de bann pti keksoz e sa i mal.  E se pou sa  ki mwan deza mon ti a kontan dir ki nou konman FPAC nou pe demann full kolaborasyon, tou bann parti, tou bann Lazans ki enterese e ki konsernen avek sa travay ki nou pe fer.  Full korperasyon e full kolaborasyon Mr Speaker.  I enportan ki nou gannyen akoz si nou pa gannyen nou ava servi nou lotorite pou nou gannyen sa kolaborasyon.  Me selman mwan mon pe lans en lapel ki sa i ganny fer dan en fason ouver e dan en fason onnet.  Pa parey ti ganny fer isi dan sa Lasanble devan ou Mr Speaker kot nou ti anmenn bann Direkter FIU avek NDEA e zot ti refize reponn kestyon.  Mon krwar zot in merit realize ki nou dan en nouvo lepok e ki zot pa pou kapab fer sa.  Alors mon pe ensiste.  Mon pe lans en lapel.  Mon pe sipliy tou bann dimoun ki konsernen avek sa lanket ki nou pe fer vin devan silvouple.  Pa bezwen zwe malad.  Pa bezwen kasyet lenformasyon akoz nou pou gannyen sa bann lenformasyon.  Kontan pa kontan nou pou gannyen sa bann lenformasyon.  E enn bann keksoz la mon ti a kontan dir Mr Speaker pou donn enn de legzanp, enn bann premye keksoz ki nou bezwen se en kopi sa Kontra an antye sinyen ki’n ganny pase ant sa bann msye FIU, anfen pa FIU me msye Scully avek Barber ki’n ganny pase avek State HouseState House i bezwen tann nou byen kler la.  Nou bezwen sa Kontra e nou pou gannyen sa Kontra akoz si nou pa ganny sa Kontra avek tou son detay e avek tou bann dimoun ki’n sinyen nou pou konmans kriy enn par enn sa  bann dimoun ziske ler nou pou ariv kot Msye James Alix Michel.  Nou pou kriye alors pa bezwen krwar poudir nou pe vin zwe la, nou bezwen  sa lenformasyon.  Nou ti dir zot, nou ti ofer zot ki nou kapab tret en serten keksoz an konfidansyalite zot in refize.  La prezan nou pa pou tret nanryen dan sekre akoz piblik Seselwa i oule konnen.  Alors  sa Kontra i egziste i bezwen egziste e nou bezwen ganny sa kopi silvouple.  Mersi.  Nou pou bezwen osi ganny korperasyon bann corporate service providers, bann CSDs ki’n anrezistre sa bann konpannyen.  E lokalman e Maurice.  Sa bann Solas Beo lezot ki’n anrezistre nou pou bezwen gannyen.  E nou pou rode e nou pou gannyen.  Mr Speaker pou ekri, in aksepte pou li ekri Maurice, lokalman nou pou gannyen sa bann lenformasyon akoz sa ki enportan pou nou e piblik i  bezwen byen konnen se ki nou konnen kote larzan i ale.  Nou konnen kote.  Nou konnen bann kont ki’n al ladan Maurice.  La prezan nou le konnen pou lekel sa bann kont.  Lekel ki ti pe sinyen sa bann kont.  E lekel ki larzan in ganny transfer pou zot.  Kote sa larzan in ale apre?  Ler in ariv Maurice i pa’n reste Maurice li.  In bezwen al en lot landrwa e nou pou konnen kote in ale.  Sa se bann keksoz ki mwan mon ti a  kontan dir avek piblik fer – pran pasyans nou annan en kantite travay pou nou fer akoz nou, nou pa parey, la devan mwan mon annan mon Mr Speaker 2 kopi bann rapor ki FPAC ti fer ler Mr  David Pierre ti Chairman FPAC.  2 rapor lo 3an, 3an rapor napa en mansyon FIU ni NDEA ladan.  Be ki mannyer ou kapab – in annan dan rapor Oditer Zeneral, in annan bann mansyon selman sa pa’n ganny kouver ditou ?  Sa se bann keksoz ki’n fini pa pou egziste ankor.  Nou bezwen fer sa travay dan en fason onnet, kler e al ziska son lafen pou menm problenm pa ariv ankor. Mr Speaker mon konnen ou toultan apresye ler mon dir sa e mon pou repet li ankor, ‘‘Nou’n vin aranze nou pa’n vin deranze !’’  Nou pa’n vin rod revanz, nou pa’n vin rod pini personn.  Nou anvi full and total disclosure lo sa zafer.  E nou  pa pou dormi tan ki nou pa gannyen sa bann keksoz.  Nou bezwen ki-  nou bezwen konn tou laverite e nou bezwen ki otan ki posib sa bann larzan ki pou lepep Seselwa i retourn dan Kof Leta.  Dan lepase dan sa menm sa bann Lalwa, dan pratik FIU ek  NDEA sa bann msye Irish ti dir avek bann dimoun ki zot ti’n sezi zot larzan desann Sesel e vin donn levidans.  Akoz si ou pa desann Sesel, si ou pa vin donn levidans mon krwar Onorab Basil Hoareau in dir nou bomaten, dan zot Lalwa si ou pa vin donn levidans savedir ou pa pe korpere, savedir ou pe fer en sarz.  En lofans.  Alors nou pou dir avek sa bann msye desann Sesel.  Nou a gete si zot pou viv par sa menm sa Lalwa ki zot, zot in aplike.  Nou ava dir zot vin desann Sesel.  Si zot pa desann Sesel nou ava ekri laba kot  Gouvernman Irlande.  Nou ava rod en fason i annan bann Komisyon rogatoire, i annan bann posibilite,  mon pa en avoka, pou fer zot reponn sa bann kestyon akoz annou pa bliye Mr Speaker Barry Galvin and Son i sanmenm sa lakonpannyen Chambers Legal Chambers dan larepiblik Irlande ki’n pli profitab sa bann dernyen lannen.  Mon pa konnen si zot in … – sanmenm sa ki mete lo internet.  Mon pa konnen si zot in fer sa lo nou ledo, me selman si nou ki’n fer nou profitab me selman zot annan kestyon pou zot rann e zot pou bezwen rann.  Ok ?  Mr Speaker mon ava termin avek detrwa pti pwen e mon ava dir ki FIU ozordi atraver sa let ki nou’n gannyen, pe konplent poudir zot pa pe ganny en fair  hearing.  Mon krwar Mr Speaker e piblik antye in  vwar poudir nou ti donn zot loportinite pou zot annan en fair hearing e nou still anvi donn zot en posibilite.  Nou anvi ekout tou keksoz.  Nou anvi ki tou lenformasyon i vini e zot met sa devan ou e nou pou fer li parey nou devret fer.  Sa bann msye mon a partaz en keksoz avek ;  ti annan en msye ki ti apel Liam Hogan.  Li osi i ti enn sa bann mersener parey mon apel li e selman Mr Speaker mon ti a kontan dir ou ki mon osi mon annan en gran lafeksyon avek Irlande.  En gran lafeksyon avek Irlande e Irlande.  Mon papa in aprann dokter laba.  Mon ser in aprann dokter laba i vreman  i en pep akeyan e formidab.  Me selman i annan bandi dan tou pei !  Alors sa, ler Mr Liam Hogan, ler Mr Liam Hogan ti mor Msye James Michel Prezidan Sesel ti anvoy li- ti anvoy son fanmir en mesaz e nou, nou konnen poudir Mr Michel pa ti, pa ti tro, tro anvoy mesaz lanmor li.  Me selman i ti anvoy enn pou Mr Hogan.  I ti dir,’’… with deep regret and profound sadness that I have learned of the death of your husband Liam. Liam was a highly valued and experienced member of the Financial Intelligence Unit of Seychelles. ‘’Ok?  Mr Speaker obviously he was a fine memberHe was a fine member me nou le konnen akoz i ti en fine member?  Ki i ti pe fer byen?  Akfer nou bezwen kasyet ozordi sa ki sa msye ti pe fer ?  Akoz nou pa kapab konnen sa Kontra pou nou kapab zistifye tou sa bann travay ki Oditer Zeneral in fer pou nou ?  I pou bezwen fer  e enn bann keksoz ki vreman enportan dan sa travay ki nou bezwen fer, se pou nou konpran an konklizyon ki pe arive –  ki’n arive sa bann lannen ?  Mr Speaker sa bann msye ki zot menm zot in fer Lalwa.  Ki zot menm zot in met bann defans, bann kadnan lo la pou fer sir ki zot, zot pa ganny, zot pa ganny zanmen forse pou zot reponn devan sanmenm sa Lalwa.  Sa bann msye in senm laterer State House.  Zot in senm laterer dan State House.  Zot in fer Msye James Alix Michel per son lonbraz.  Zot rapel, piblik i rapel ler ti fer krwar poudir i annan bonm dan Carnaval, Lerwa Prempe ti bezwen taye ek son lapo rhino.  I bezwen taye ek son lapo rhino al kasyet dan Maison Du Peuple  -sorti dan landrwa.

 

(laughter)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

. Mr Speaker mwan mon pa pe riye i pa en joke sa.  Mr Speaker…

 

MR SPEAKER

Onorab round up.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, non i en legzanp ki mannyer i montre ou zot ti dir li poudir i annan bonm, dimoun i le touy li, vers biye, vers biye akoz dimoun i le touye, rod ankor Irish ankor anmennen ti en stratezi Mr Speaker e nou’n vwar ozordi ki sa stratezi pa ankor fini.  E sa se bann keksoz ki bezwen tou dimoun i bezwen aksepte ki nou pa kapab kontinyen koumsa ankor e nou, e mwan Mr Speaker mon ti a kontan dir ki mon pou travay avek mon konsyans e mon konnen ki mon bann koleg dan sa Komite pou travay avek nou konsyans.  Tou bann dimoun, ki madanm M.H, ki mon pa krwar ki M.H i madanm Marie Ange Hoareau, mon pa tro krwar.  Akoz i tro grav.  Mon pa krwar i ti kapab fer en keksoz koumsa.  Akoz sa se bann keksoz ki serye Mr Speaker.  Mon pa krwar akoz i annan dimoun pe dir me mon pa krwar akoz, sa i en keksoz vreman enportan ki pa devret ganny zanmen fer dan nou pei me mon demann avek tou dimoun sa ki’n kas Lalwa, sa ki pa’n pey son tax ale al vwar sa msye laba.  Dir li mon ti’n bliye i ava met ou i a bezwen sarz ou en  pti larzan lo la.  An plis penalti akoz ler ti Paul Leternit i al pey son tax Mr Speaker si i pa’n peye li osi i ganny en surcharge.  Sa madanm osi i ava ganny en surcharge.  Plito ale al pey ou tax trankil.  Pey ou surcharge mont kot ou dan leo.  Tou dimoun fer zot travay en pe annord, akoz met keksoz byen kler e mwan mon krwar ki sa pei i ava progrese.  Akoz mon terminen Mr Speaker an di-z-an  nou, nou pa pou tay okenn landrwa avek okenn lapo rhino.  Nou pou fer nou travay san faver, san lafreyer.  E mon demande ki nou ganny full korperasyon tou dimoun e ki nou kapab avan tre pe de tan nou met nou keksoz byen annord, pei i satisfe, piblik i satisfe e sa ki’n arive zanmen i ariv ankor.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.   I reste 2 entervenan.  Nou a donn laparol Onorab Larue.   Sey gard li anba 5 minit.

 

HON FLORY LARUE

Bonn apre midi  tou dimoun.  Mersi  Mr Speaker.  Bomaten letan  deba ti komanse ou ti dir nou ki  ozordi  ou krwar ki bokou Seselwa pou ekout sa deba e mon krwar i vre.  I en privilez   pou mwan termin li.  E bokou mon bann koleg in fer bokou kontribisyon.  Onorab Hoareau in dir nou fodre nou focus direkteman lo sa rapor.   Me  nou vwar ki Onorab  Ramkalawan in eksplik rezondet deryer sa rapor e i montre nou ki sa rapor in donn nou bokou plis kestyon ki larepons.   In ouver laport.  In fer en keksoz ki  pa’n zanmen arive avan.  Nou amann Lalwa.  Nou’n les Oditer Zeneral al fer son travay.  Me in zis komanse.

Dan bann lannen 2008 nou larzan ti devalye e menm si marse ti ouver in pran bokou letan e zefor pou nou Nasyon pour refer pei marse. Me Seselwa ti for e  determinen.   Apre ki zot in pas dan pipeline, ser sang; $400 pou vwayaze, zot in kapab sirmonte.  Nou vwar ki Solas Beo i en lakonpannyen Morisyen ki ti ganny etabli le 10 Desanm 2007, me dokimantasyon ki sorti Trezor pa montre tranzaksyon sa lakonpannyen avan 2009.  Me depi 2009 letan lekonomi ti annan bokou defayans ziska 2015 en total zis par lao R 90milyon an deviz etranzer in ganny transfer dan son kont labank par FIU e par NDEA.  Sa bann sonm in ganny nonmen depi bomaten an Roupi.   Me i pa ti an Roupi.  En kantite ti an Dolar  an Ero.  Larzan sa lepok ki sa lepok ti difisil ouswa ti’n devalye.  Kou lavi ti for.  Ou ti bezwen mazin sitasyon Seselwa sa bann letan, letan sa bann gro,  gro sonm ki pe kit nou pei.

Peyman pour 2 Lakonpannyen Tech Limited e Calendula in osi ganny fer Maurice.  En long lalis lakonpannyen i osi  ganny mansyonnen dan sa rapor.

E dan mon resers mon vwar ki Mr  Declan Barber ti osi okip en pos Chief Officer en lakonpannyen apele Seychelles National Security Service depi Septanm 2014. Dan bann kominikasyon, FIU ek NDEA zot souvan mansyonn sekirite pei. Eski sa lakonpannyen Seychelles National Security Service i annan okenn lyen avek FIU ek NDEA?   Si wi, ki servis zot in donnen?   E si non, lekel departman ouswa biznes ki zot fer tranzaksyon avek?   Eski i ti annan plizyer pos?  E eski in pran diferan saler?  Ankor kestyon.  Sa open letter  Mr Speaker, ki Mr Barber ek Mr Scully in ekrir ou, zot fer referans ki nou’n ganny valer nou larzan; ki nou’n ganny bann servis avek rediksyon 50%.  Be ki mannyer zot ganny anploye ek Gouvernman, apre zot kree bann lakonpannyen pou zot menm ki pour rann servis zot landrwa travay e zot menm zot pey zot lekor? Zot ti pe konpar sa avek kwa?  Si ti napa plizyer opsyon pou

nou swazir.   Dan li menm, sa pa en konfli lentere e en fason anrisir zot lekor?  Espesyalman letan saler nou bann travayer I en problenm Nasyonal ozordi.  Dan tou sa bann tranzaksyon nou vwar ki Maurice  i ganny servi koman sa pei kot sa bann peyman  in ganny fer.  E fodre pa nou bliye ki sa bann tranzaksyon ti pe ganny fer atraver en Kontra sekre ant sa bann dimoun ek lofis  pli o dan pei kot Prezidan James Michel  ti asize sa letan.

Sa premye lakonpannyen li dan rapor, Solas Beo ti formen an Desanm 2007.

Mr James Michel ki ti Prezidan e pe  zwir tou privilez pei  ti ouver en lakonpannyen le 2 Oktob 2007 apele Soleil Overseas Holdings Limited e sa bann dokiman ki devwal sa in ganny enplimante dan en skandal mondyal  2013 ki ti enplik plizyer Lakonpannyen Offshore.  Eski FIU ti fer lenvestigasyon dan lentere Nasyonal pour montre latransparans? Mr Michel ouswa son Biro pa’n zanmen donn en lesplikasyon pep Seselwa pou kwa i ti pe servi sa lakonpannyen. Si i ti pe fer lenvestisman enternasyonal akoz i pa ti servi en lakonpannyen offshore  isi Sesel Seselwa?  Mon pa pe sorti deor rapor, mon pe montre lyen direk avek Biro Prezidan kot sa Kontra in ganny fer  (sa bout Kontra  ki nou annan nou vwar li in ganny fer avek) e lefe ki bokou lakonpannyen offshore i ganny servi e mansyonnen dan sa rapor.  Lefe ki i menm letan, eski i annan en lyen?

9 lakonpannyen ki enkli Soleil Overseas Holdings Limited ki lakonpannyen ex-Prezidan Michel  i annan lyen avek  en lakonpannyen apele DTOS Ltd, e son propriyeter i GML Group, ki annan en par dan lakonpannyen Lasirans isi Sesel e osi ganny enplike dan bann lotel lo bann Zil Elwannyen.  Alor nou fer en letour an ron avek sa bann biznes offshore – sa bann lakonpannyen offshore.   Mon mansyonn sa bann lakonpannyen akoz mon resers i montre ki   parmi sa 9 lakonpannyen i annan 3  ladan ki bann par i ganny owned par Madanm Glenny Savy. En lot lakonpannyen dan sa 9 Madanm Lisette Loustau Lalanne i osi annan par dan  enn sa bann lakonpannyen.   .  Eski sa bann keksoz i annan en lyen akoz sa bann dat i relye avek bokou bann tranzaksyon ki ganny mansyonnen dan rapor FIU.  Spesifikman depi 2007-2008-2009 an montan letan lezot sa bann lakonpannyen ti ganny formen.   Si FIU ti’n fer en lenvestigasyon lo Soleil Overseas Holdings Limited an 2013, nou ti pour annan larepons tou sa bann kestyon. E kekfwa tou i korek e sa bann keksoz napa okenn lyen, me i vreman fer bokou koensidans, e se pour sa ki nou annan FIU.  E ki i ti sipoze fer son louvraz.  Se pour donn pep Seselwa konfyans ki Seselwa in perdi.  Onorab  Mondon in dir ki dan sa rapor nou vwar ki bann group lakonpannyen, I ganny servi pour fer tranzaksyon antre zot e donn en zar konmsi bokou dimoun I enplike. Alor nou bezwen regard tou dimoun e tou lyen. Dan en demokrasi i nou drwa pour demande ki sa ki annan oversight i ganny fer accountable e  dan sa ka nou pa kapab nie ki ti se  Msye James Michel  ki ti a latet sa Kontra.    Li ki bezwen reponn kestyon.  Misyon FIU lo son sit web i dir ki zot le kree en lanvironnman finansyel, sosyal e ekonomik ki stab e sekirize. Sa rapor i sekwe sa lenstitisyon e konfyans nou pep dan nou bann lenstitisyon , an zeneral.  Lefe ki tou sa bann tranzaksyon NDEA ek FIU ti telman ganny garde anba bokou sekre e i neseser ki sa bann keksoz ki i annan en lyen avek I ganny devwale. Souvan dan bann ka koripsyon nou vwar ki en dimoun i servi zot fanmir ouswa zanmi pros pour kasyet zot tranzaksyon. Lefe ki bokou in ganny kasyet, i fer ki nou’n ariv dan sa sityasyon ki dan ka NDEA e FIU in pran nou pres 10an pour devwal sa bann keksoz. E sa osi i akoz sa rezilta 15 lo 10an Mr Speaker ki ti arive an Septanm 2016.

Dan bann sirkonstans kot Lasanble in mansyonn FIU, a plizyer repriz nou’n tande ki FIU menm si in an legzistans depi 2006 in pa’n zanmen ganny son bann ka Ankour me plito in fer sa ki nou apel en “settlement”.

Onorab Georges in eksplike.  E bomaten Onorab Hoareau ti koz lo amannman sa Lalwa ki   nou ti pe fer e i konn sa byen kler akoz Onorab  Hoareau ti osi involved avek  en ka – en Seselwa ki’n viv Sesel 45an – en etranze ki’n pran nasyonalite Seselwa Mr Hans Hackle e sa i  enn bann case ki FIU ti pran.   Li sa Seselwa in pas dan bokou sityasyon e 2 keksoz mon pa pou donn lalis sa bann keksoz ki ti ganny sezi me bokou larzan  ti ganny sezi dan sa ‘settlement’ par FIU.  Me koman en Seselwa i ti annan difikilte pou li antre Sesel letan zot ti pe threaten li.  En lot keksoz ki zot ti fer zot ti dir li pa devwal okenn sa bann lenformasyon avek medya e zot servi lafreyer.  Alor son bann drwa ti ganny pran avek li.

Sa rapor in met en lalimyer lo bann pratik ki pe pase dan en Lazans akoz  nou lo sa kote latab, nou’n pran nou rol serye e nou’n demann kestyon pour defann Larzan Piblik ki pas devan nou dan form Bidze.  Nou pou kontinyen ekspoze, pour sey amelyor lavi Seselwa Mr Speaker akoz koripsyon i rann en pep mizer e fodre pa i ganny tolere. Piblik in fer li zot Lasanble e zot toultan a lekout nou travay.  Me mon sipliy avek zot bann ki dan sekter piblik, ki annan responsabilite depans larzan piblik pran ou responsabilite o serye. Pa toler frod dan OU Minister;  ouswa ou Lazans.  Pa toler labi akoz ou osi ou pe ede pour apovre ou frer ouswa ser Seselwa.  Fodre pa nou per pour defann larzan sa pep. E letan in arive pour ekspoz sa bann pratik – San Lafreyer Mr Speaker.

Mersi.

 

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  Nou a donn laparol prezan Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mr Speaker.   Mr Speaker,   tou Manm Lasanble e tou dimoun a lekout bonn apre midi.  Kan mon ti resevwar sa rapor koman en Manm FPAC,  mwan mon pa ti etonnen. Akoz mon pa ti etonnen?  Senpleman sa 2 Sef irlande ki ti responsab FIU ek NDEA pa ti enpresyonn  mwan.  Pa  ti enpresyonn okenn antre nou dan legzersis Bidze resaman e zot ti’n fini penn sa vilen portre ki ozordi Oditer Zeneral in konfirm avek nou koman en realite.  Ozordi nou pe vwar ki zans la in fer sa bann aksyon e tranzaksyon  ( mon pa pou nonm tou  parske in fini ganny nonmen atraver bann lakonpannyen etranze ki pou zot menm, bann invoice ki napa limero kontan ki pa’n ganny sinyen – I pa orizinal; napa procurement eksetera, pa’n pey taks.    An gro Mr Speaker.   bann sef zofisye FIU Irlande ki travay pour FIU ti pe servi larzan FIU pour pey zot prop lakonpannyen pour servis ki ti napa okenn kontra valid e pour lakel personn pa konnen ki servis zot in rann. Zis 2 zot lakonpannyen – zis 2 in ramas plis ki R91milyon depi 2011. Parey labitid zot  in donn nou sa bann rezon State Security – Sekirite Nasyonal, State House e lezot zistwar zis pou donn nou lenpresyon ki zot ti pe travay en travay ki konplike.  Resaman apre ki rapor in ganny prezante zot in vin avek bann let e swadizan bann Kontra pou zistifye tousala, me pour mwan i pa’n enpresyonn mwan. I pa bann Kontra ki annan dat; i pa bann Kontra ki’n ganny sinyen e pou mwan pa valab ditou.

Mr Speaker, pour mwan ki’n travay koman en zofisye Finans, I fatig mwan  kan mon vwar sa bann dimoun napa respe pou nou ler zot fer sa bann  mannigans ki’n ganny fer avek nou larzan taks. Zot a rapel ler zot ti isi dan sa Lasanble,  mwan mon pa ti kasyet mon mekontantman pour zot latitid arogan. E permet mwan dir Mr Speaker  zot ti pe pran nou pou bann bet e  zot, zot ti azir dan en fason foupanmal. Petet zot pa ti realize ki LDS ti vreman an mazorite e ki LDS pe travay pour avans Sesel. Sa travay pa en kanpanny politik. Nou pe rod sa ki meyer pour Sesel e larzan ki pou Seselwa I bezwen retourn dan Kof Seselwa. Mon repete Mr Speaker ki mwan mon pa etonnen, akoz sa bann zans in ganny tolere tro lontan par zot Dirizan State House dan sa peryod pour lakel odit ti ganny fer.  Mwan mon tan sa mesaz tre kler  sorti kot kote latab ki  zot distans – zot pe met en zistans ant parti e sa ki’n arive.  Me les mon a azoute pou zot lenformasyon ki mwan koman en ansyen PS Finans  mwan mon ti sonn ‘Alarm.  An 2007 e 2008.  Mon repete mon ti sonn ‘Alarm’.  Pa  kont FIU me kont peyman, ki ti ganny fer pour al Irlann kot Labank Santral Sesel ti pe fer  peyman e sarz kont Gouvernman san lotorizasyon Sekreter Prensipal pour Finans.  Ler ti arive mon ti sonn Alarm.  Mon ti menm ekrir Attorney Zeneral sa lepok, pour atir son latansyon ki iregilarite ti pe pase.  E nanryen pa ti pase; nanryen pa ti arive.  Pase. Kestyon se eski i pa ti kapab akoz ti konsern tranzaksyon Biro Prezidan?  Mon pe demann en kestyon.  Sa rapor i montre klerman, Mr Speaker, ki sa bann sef Irlande in admet ki zot ti pe fer travay pour State House osi san okenn Kontra valid ou ki’n ganny sinyen e ti pe ganny peye gro sonm sorti dan Bidze FIU ek NDEA apard zot saler. Zot ti raport direkteman ek Prezidan sa lepok.  Koman en manm FPAC, Mr Speaker  mon annan mon prop konklizyon lo sa ki ti pe pase e mon konnen mon lide I baze lo lozik ki senp e osi lo leksperyans bann move pratik ki  nou, nou’n vwar souvan dan odit  dan lepase.  Lozik i osi dikte ki sa bann zans pa’n kapab travay zot tousel.  Zot pa’n kapab fer sote plis ki R91m san ki ti serten dimoun byen plase dan lotorite in klersi zot semen.  E pour sa arive, I bezwen annan zot konplisite ek konesans tou sa ki ti pe pase parske laklos ti ganny sonnen. Me zanmen dife ti ganny tennyen.  Ti napa Fire Brigade.  Pou bann ki’n fer lakizasyon ki pandan mon letan mon ti okouran sa ban Kontra enkli Mr Barber, mon pour dir zot – Zanmen! Ni mwan, ni Minis Finans sa lepok ti annan nanryen pour fer avek sa bann Irlande FIU ek NDEA. Mon relasyon ek zot ti preski pa egziste ler mon ti PS Finans akoz a sak fwa ki mon ti zwenn zot,  e la mon pe koz spesifikman  Barry Calvin e Declan Barber,  mon ti eksprim  dan fason tre kler mon dezapwentman ek sa loperasyon FIU, sirtou kot zot ti pe propoz pour sezi larzan pour 180 zour san lord Lakour.  Kan zot ti vin devan Finans pour zot Bidze, e mon pa ti trouv lesplikasyon pour zistifye sa bann gro sonm, zot ti pe demande, zot ti anvoy Finans pronmnen; konmdir zot Sef sa lepok. Anvoy li pronmnen, vin kot mwan mon donn zot. E zot ti gannyen e Lasanble kontrole par Parti Lepep  ti aprouv zot Bidze san okenn kestyon.  Mon pa  pe akiz personn.   Mon pa bezwen dir tretman ou menas direk ki teknisyen sa lepok ti ganny si ou montre ki ou debout drwat kont sa bann labi e sonm ki pa ti rezonnab.  Mon’n demann mon lekor si Minis ki ti vin apre Minis  Finans ki ti kite sa letan pa ti osi kite akoz i pa ti toler FIU.  E zot bann mannigans e mon aprann ki zans la pa ti kontan li.  Parey zot pa ti kontan nou.  Me i ti ganny ranplase e apre zafer ti bon ek son sikseser ziska LDS in aparet lo lasenn e zot Sef ti rann zarm.  Mr Speaker,  sa se la realite, ki mwan mon konklir an lizan sa rapor.  Mon anvi senpleman dir, travay  fek komanse. I kler FIU ti dan en dezord total – posibleman  – posibleman i ankor dan en dezord. I kler ki SRC pa ti pe ganny peye, I kler ki sistenm offshore ti pe ganny abize. I kler ki larzan seselwa ti pe disparet.  Me la ozordi, nou bezwen rode lekel ki responsab? Anmenn plis levidans tel ki lekel bann Direkter sa bann lakonpannyen ki pa’n pey taks. Lekel sa  madanm M.H ki pann pey income tax.  Mwan osi parey  Onorab Ferrari in dir  – mon pa tro krwar se madanm Hoareau parski in deza Chair Constitutional Appointments Authority.  Alor or mon pa tro krwar I kapab li.  Me selman nou bezwen demande lekel dan FIU ki ti otoriz peyman pour irlande san okenn Kontra? E san okenn procurement?

Mr Speaker  , FIU napa naryen pour fer ek “national security.” Sa  se leskiz ki zot servi pour  zot sis  bann gro larzan dan sistenm.  FIU i la pour administre Anti-Money Laundering Act (AML) ki bomaten nou’n koz lo la.   Me ki sa bann zistwar ‘’national security?’’ Sa se domenn larme, coast guard, airforce, lapolis, SSU ek servis lentelizans. Me pa FIU. Mon pa’n vwar  okenn landrwa Anti-Money Laundering Act  bomaten nou’n fek gete.  NDEA i la pour  fer lalit kont drog, pa national security. Akoz konfiz Seselwa kan pa devret annan okenn konfizyon?  Pour konklir Mr Speaker, mon pour zis dir ki FPAC a mon avi, i devret kontinyen fer plis travay lo sa ka; fer son prop lanaliz e si fodre pas sa ka dan lanmen Lapolis oubyen Anti-Corruption Commission enn fwa ki in fer son bann finding pli detaye.    Pli enportan ankor, sa FIU ek son Lalwa ki i administre i bezwen ganny met anba mikroskop. Si i annan ki’n ganny andoktrinen (e mon santi i annan mwan) par sa bann Irlande e zot move pratik,  mwan mon konsey Gouvernman,  met en lord dan FIUFIU pa la pour met Sesel retar. O kontrer zot la pour montre ki Sesel i sa landrwa pour vin fer biznes akoz nou azir dan fason zis, transparan e  sa ki nou apel an Angle investor-friendly. Se koumsa ki tou pei i atir lenvestisman, me pa an servan bann taktik mersener ou pirat modern; akoz Lalwa ki an plas i permet ou mars lo nenport ki e kraz zot. Nou dir toultan Sesel i Pli Gran ki Nou. Annou montre sa dan nou lapros anver sa lanket, anver tou staff FIU, ki mon konnen bokou i travay dir – menm parey pou bann staff NDEA.  E  ki sa bann aksyon in penn en vilen zimaz zot lorganizasyon.  Mwan lo mon kote, mon oule ki nou bouz de lavan. Me pour fer sa, nou bezwen konnen kote nou ete. E se pour sa rezon sa lanket e travay FPAC i bezwen kontinyen san okenn enterferans, san okenn malis, san okenn movez fwa me kot nou met Sesel premye.  Mon remersye tou mon bann koleg dan FPAC, Oditer Zeneral ki’n travay anba bokou presyon e menm menas, me ki finalman nou pe trouv laklerte.  Mr Speaker travay  in komanse e bomaten kontinyen Leader Lopozisyon in dir in sizere ki i annan serten direksyon  nou bezwen ale – serten lorganizasyon nou bezwen apele e demann kestyon.  Mon  ti a sizere osi ki nou met Central Bank  parmi enn sa bann lorganizasyon pou nou kestyonnen parske ti annan en Lord administrative le  10 Fevriye 2010 ki ti transfer bokou bann pouvwar ki ti  anba sa Lalwa  ti al kot Prezidan anba Labank Santral.  Alor Labank Santral ki mannyer li  in kapab permet  ki 2 son travayer ki li i sipervize, zot pe fer deal ki vo milyon atraver lakonpannyen offshore pa sipoze fer biznes Sesel ki zot menm zot sipervize endirekteman selman zot in permet sa arive anba zot watch? Se menm dimoun Labank Santral ki’n permet sa arive (ki ankor la ozordi) e alor i devret enn parmi bann lorganizasyon ki seryezman nou devret demann zot kestyon.

 

(APPLAUSE)

 

HON AHMED AFIF

E byensir nou devret kontinyen avek tou lezot SRC, FSA Minister Finans eksetera pou nou konn laverite. Pa pou akiz personn pa pou pini personn.   Me travay parey mon’n dir Mr Speaker in fek komanse.  I annan en kantite e mon swete FPAC, tou bann Manm Lasanble ki dan sa travay le meyer pour ki nou a  kapab ganny en bon rezilta pou Sesel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi onorab Afif.  Petet mon a zis konmans fer 2 komanter, mon a zis konmans avek en let ki mon fek gannyen sorti kot Mr Joel Morgan ki mon pa  pou  lir, i en gran let mon pa pou pran letan akoz i deza tar pou nou lir sa.

Me apropo komanter ki Onorab Prea in fer bomaten lo sa seksyon bann Seselwa ki ti fanny pran otaz Somalia e mon osi mon ti azout en bout.

E mon sizere ki sa bann claim ki Mr Morgan in fer i ganny prezante avek FPAC ler bann endividi, parey petet Konsil Zeneral Nairobi Mr Loveday i ganny sans vini.  I vin devan FPAC pou eksplike.

E mon krwar sa pwen olye lir sa gran let la avek Lasanble a sa pwen Minis Morgan i a ganny sans pou li vin koz avek FPAC parey in ganny propoze.

E lo zisteman lo sa pwen, mon krwar deba depi bomaten i annan en deba ki’n montre 2 keksoz.

Lanvi pou tou Manm Lasanble. E mon dir tou Manm Lasanble lo de kote Chambers, lo tou lede kote Lasanble i anvi anmenn plis lekleraz, plis laklerte lo sa rapor.

Dezyenmman mon krwar ki Onorab Basil Hoareau in fer sa kler ki si fodre anmenn diferan dimoun swa devan ACCS, swa devan Finance and Public Accounts Committee, oubyen whatever Agency ki FPAC i swazir, sa i a donn tou dimoun en sans enkli Mr Scully avek Mr Declan Barber pou vini pou vin koze.

E parey Mr Joel Morgan ki’n obzekte ladan lo sa ki’n ganny dir. Me Mr Barber mon, konnen akoz mon ti Nairobi letan sa bann zafer ti pe pase Prezidan Michel ti anvoy mwan konman Minister Zafer Etranzer e mon ti zwenn laba Mr Declan Barber.  So nou tou nou a ganny en sans pou eksplike ki annan keksoz kler. E parey mon krwar Onorab Ferrari in dir i pa en kestyon ki ou pe single out personn.

Me zis i kler ki annan serten keksoz ki’n pase  ki nou pa konpran. Oubyen nou annan soupson keksoz pa’n pas byen.

E mwan mon ti a dir ki konklizyon ki nou’n gannyen ozordi apre tou sa deba, e ler nou’n ganny lunch break e tea break taler telefonn ki mon’n gannyen text ki mon’n gannyen dimoun i enterese pou konnen what next.

        What next mon krwar Onorab Georges ek Onorab Afif in koz lo la. Ki nou bezwen ganny plis leklersisman lo serten pwen ki’n ganny souleve dan sa rapor.

E savedir ki nou konman en Lasanble avek lagreman tou dimoun nou pe donn FPAC enn premyerman nou pe felisit zot pou sa bon travay ki zot in fer pou anmenn laklerte lo serten keksoz.

E parey in ganny dir i vre ki mon ti dan Sez ler bann dimoun NDEA avek FIU ti vin osi dan Lasanble.  E nou ti santi keksoz pa ti tro konfortab.

E alor mon krwar ki Lasanble pe fer ozordi i pe donn FPAC sa manda pou kontinyen sa bann investigation ki zot pe fer, pou ankor anmenn plis laklerte lo sa rapor ki Mr Gamini Herath in fer ki’n anvoy kot FPAC.

        Mon krwar i kler lo la nou bezwen debat ankor. I annan diferan propozisyon. Oubyen sizesyon ki’n ganny fer as the way foward parey mon dir 2 dernyen entervenan in fer keksoz tre kler. E petet nou devret les sa kontinyen sa travay ki FPAC pe fer.  E bann let nou’n gannyen parey, nou fek gannyen apre midi la zisteman la sorti kot Mr Joel Morgan nou kapab ansanm met sa pou ganny konsidere.

E mon krwar nou tou dakor lo la. Mon annan enn de pwen pou fer sorti ki nou pou ozordi nou dernyen Sitting. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr  Speaker  in fact konman Chairman  FPAC mon pou koz lo menm laliny ki ou pe ki ou’n dir.  Mersi bokou pou ou parol lankourazman pour Komite an antye.

E mon krwar ki nou konman en Komite nou bezwen sa kalite lankourazman. Akoz nou realize ki nou kestyonn bann dimoun bann keksoz sansib, bann areas sansib, anmezir ki nou anmezir ki nou rod laklerte.

Mon vreman kontan lafason ki bann Manm in koze. Lo tou lede kote latab. Mon krwar ki tou bann Manm in devan bann bon pwen. Mon osi kontan bann pwen ki bann Manm lo FPAC zot menm, zot in met devan.

E mon krwar ki bann propozisyon ki’n ganny mete i ede.  Petet swivan let ki Minis Morgan in anvoy kot ou Mr Speaker, mon krwar nou kapab osi deswit la fer en lapel. Avek tou bann dimoun ki konn keksoz.  Si zot anvi ekrir en let. Donn serten lenformasyon, pa ezite pou parey Minis Morgan in fer i en bon legzanp. Anvoy sa kot ou e sa i ava ed nou konman FPAC dan travay. E ofet Mr Speaker an mezir ki nou ti pe koze, en ansyen otaz Mr Gilbert Victor in anvoy mon en mesaz.

E in dir avek mwan, ‘’be Father ti napa okenn Irlande letan nou ti ankor an Somalie.   Nou pa’n vwar okenn Irlande Somalie nou’n vwar en Irlande Nairobi.’’

Petet sa i pran in en pe ek sa ki ou pe dir.  E en lot dimoun zis pou montre ki mannyer bann keksoz i été – en lot dimoun in donn mon en mesaz ki pou dir ofet enn bann solda Seselwa en Commandos Seselwa malerezman en zenn zonm in perdi son lavi lannen pase avek maladi avek en maladi. Se Mr Eddy Boniface ti en Commandos ki ti zwe en rol enportan dan liberasyon nou bann Seselwa.

E alor letan bann Irlande prezan pe dir zot ki ti lo fron batay isi laba. Konmsi parey nou pe dir konmsi ou a krwar i annan en ta keksoz dan sa zafer ki pa normal. E la zisteman letan ozordi ki lenformasyon i sorti. I annan 2 konklizyon. Swa lenformasyon pa ti la e ki’n ganny fabrike. Oubyen lenformasyon ti la, me lentansyon se  pou devwal sa lenformasyon.

Me konklizyon final se ki, ti annan move lentansyon! E sa mon krwar nou bezwen regarde. Bann lezot pwen e Mr Speaker mon krwar ki dan sa deba  ki nou annan parske tanzantan in nonm en FIU, NDEA petet bann travayer zot menm zot parey serten Manm ti’n nonmen ki zot kapab ganny gognarde ensidswit ; konmsi pou nou dir konman Lasanble Nasyonal mon krwar li osi i nou responsabilite. Pou nou dir avek bann travayer ki pe fer en travay onnet, drwat ki pou dir nou dan Lasanble Nasyonal nou sipor sa travay ki zot pe fer. Pa bezwen santi zot anbarase dan okenn fason.

Nou sipor sa travay prop ki zot fer, e zot kapab espekte ki pou dir zot pou ganny nou sipor. E ki letan Bidze i arive letan zot ava koz avek nou lo zot travay nou ava donn zot sa lankourazman.

E i vre ki parey Onorab Hoareau ek Onorab Gill mon krwar Onorab Pillay in mansyonnen ki poudir i annan serten Manm lo nou kote ki’n koz avek en pe lakoler. Me zot in fer lakizasyon – Onorab Hoareau in servi sa  konmsi in size avan.

Me selman mon anvi dir ki mwan mon konpran sa lakoler. E mon krwar ki sa lakoler  osi lakoler lepep Seselwa laba deor ki poudir  nou larzan in ganny vole !

E mon pa kapab dir li dan en lot fason. E alor e  petet la menm si Onorab Hoareau pe dir avek nou wi. Letan ou regarde i annan en keksoz konmsi ki en prima facie case.

        Alors ki montre ki pou dir sa lakoler ki sa pep i annan laba deor i en  lakoler ki reel. Spesyalman dan bann keksoz ki i pas ladan.

Mr Speaker mon anvi letan mon pe konklir dir, ki sa propozisyon Onorab Gill mon pou repete. FIU in gannyen son sans avek NDEA dan sa Lasanble Nasyonal.   Zot in pran nou pou bann lenbesil.  Zot in vini zot pa dir nou nanryen zot ale.  Zot retournen zot pa dir nou nanryen. Mr Barber in dir nou pou rezon ‘sekirite’ ‘soutir isi’ – ‘pou annan sepa  ki lot zafer’ – ensidswit.

Alors tousala se bann alors zot in fini ganny zot, zot moman pou zot vin eksplik nou. Me zot pa’n fer li. E i annan en dernyen pwen sa case ki Onorab Larue in mansyonnen. Mon konnen sete Onorab Hoareau ki ti Avoka Mr Hans Hackle e ki in debat tou e ki bannla in pini li.  Bann la in pini li.

E sa msye ozordi i Sesel la pou lemoman, i ankor annan en lanmertim dan li.  Nou konman en Lasanble i pou osi nou rol pou nou regard dan sa bann sityasyon pou nou kapab remet keksoz drwat. Sa i enportan pou nou, fer. E mon krwar, i nou responsabilite pou nou fer li.

E Mr Speaker finalman mon espere ki pou dir Egzekitiv la ki nou’n tenir sa deba. Nou’n koz lo la e ki keksoz in vin pli kler. Mon espere ki Egzekitiv i ava fer en Press Communiques ava annan en kominikasyon sorti kot Egzekitiv pou siport nou dan sa travay ki nou pe fer.

E sa i ava ranforsi sa lespri koabitasyon ki pou dir kot nou, nou kapab siport en keksoz nou fer li. E lot kote osi tou i osi leka. Alors avek sa detrwa parol mon remersye tou bann Manm, mon remersye tou bann Manm e nou konman FPAC nou ava kontiny nou tou travay pou nou kapab anmenn laklerte pou Lepep Seselwa.

E sa rapor mon kontan Onorab De Commarmond pe remind mon sa rapor nou ava osi anvway en kopi ofisyel pou Msye Faure antan ki Prezidan Larepiblik. E petet Mr Speaker mon ti ava propoze ki lefe ki rapor i vin kot ou, ki petet olye sorti kot Chairman FPAC i ava annan en pli gran lenpak si i sorti kot ou antan ki Speaker Lasanble Nasyonal.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Leader Lopozisyon e osi Chair FPAC. Mon ti annan enn de pwen pou fer sorti. Mon krwar sa 3 mwan 2enm trimes mon’n les zot koze. So zot ava donn mon zis apepre 5 minit pou mon fer sorti detrwa pwen.

Premye pwen lo sa deba se ki mon leksperyans dan Foreign Affairs mon diskisyon avek Minis Finans nou‘n diskit fransman FPAC i devret osi mazin lasistans eksteryer ki kapab ed nou anmenn leklersisman lo serten pwen, akoz nou napa tou sa expert oubyen sa pool of experts.  Zot ava rapel byen ki Minis Finans ler i ti vin Lasanble in koz lo serten taks ki pa’n ganny anmase.  In koz lo bann tek ni kalite bann difikilte e ti osi mon mazin mon rapel byen forensic auditors sorti Sud Afrique. Mon’n koz ek li lo la. Mon’n osi koz avek en Lanbasader ki in ganny ranplase prezan ki sorti Lenn avan ki i ti ale lo serten travay ki zot in fer pou re  koup larzan ler Prime Minister Narendra Modi in ganny elekte son Gouvernman i kapab konmanse.

Mon krwar i annan en expertise dan bann diferan pei zanmi ki nou annan korperasyon etrwat avek ek pou ed nou dan nou travay pou dekouver keksoz.

E pa bliye nou annan osi bann multilateral organisations kot nou kapab ale.  Nou osi annan nou’n travay pros konman en pei avek World  Bank ek IMF. E mon konnen e mon krwar Onorab Ton Ahmed sorry Onorab Afif i konn byen sa bann Unit dan  IMF ek World Bank i kapab ed nou.

Alor mon ti a dir nou bezwen servi tou mwayen pou nou anmenn plis laklerte lo sa rapor.  Akoz i annan en Manm ki’n dir pandan nou deba ozordi k,i nou napa tou sa expertise pou nou fer sa ki nou anvi fer.

E nou, bezwen servi parey Sri Lanka in fer, parey Lenn in fer nou annan leksperyans kot zot in ganny lasistans eksteryer pou zot dekouver sa ki nou apel serten magouy. E la mon pa pe akiz personn ki’n ed zot recover en kantite larzan pou retourn dan zot Kof zot pei.

Vi ki mon annan laparol avan nou adjourn ozordi.  Mon ti anvi koz antan ke MNA e osi antan ki as Speaker lo 2 pwen.

Ou konnen nou’n koz bokou e mon’n apresye sa entervansyon Onorab Gill taler, Onorab Ferrari nou pe koz lespwar pou nou fer ma … mon osi mon krwar 100% we will get there.  Nou pe travay mannyer nou pe travay ansanm mon santi nou tou nou leker i annan menm wish pou vwar Sesel progrese.

Parkont ler nou koz lo koabitasyon ; anfet Indian Council pou World Affairs in demann mon konman Sef Delegasyon ler nu al dan Lenn pou 2 semenn pou swazir en topik pou  koz lo la.  E mon’n dir avek zot Lanbasad Lenn isi ki mon ti kontan koz lo – ‘Cohabitation the importance for it to succeed.

Evidaman mon a sitye li dan konteks Sesel. Me ler nou pe koz lo koabitasyon, mon krwar ki i kler ki pep Seselwa ki Lasanble Nasyonal in montre sa linite. Sa commonality of purpose pou nou avans devan.

Mon selman mon lo, serten problenm avek serten Parti Egzekitiv e la mon pe koz rol L[asanble both konman en MNA ek en Speaker lo rol Lasanble  – ‘Reprezantasyon.’ Mon pa pe koz lo ‘Oversight. Mon pa pe koz lo  law-making oubyen  legislative.  Mon pe koz lo nou konman reprezantan dimoun ki’n met nou la.

Mon oule koz lo 2 domenn. Premyerman ledikasyon, lo sa 2 domenn ki mon pou koz lo la i 2 domenn ki parey Angle i dir,  ‘dear to my heart.’ I annan en Scheme ki A Level student ler zot fini ganny zot rezilta zot ede dan lekol.  E sa i depi lontan i egziste. Mon rapel nou de Prezidan Lakour D’appel Justice Francis Macgregor nou fini A Level ansanm ‘69 nou tou lede nou al dan lekol nou konmans teach pa konnen selman nou ti pe ede. Sa in kontinyen es kan ozordi. Me mon krwar selman ki yer ti annan en bon deba yer apre midi pou bann ki ti la. Lo sa Mosyon ki Onorab Lemiel ti anmennen.  Konbyen ou bezwen pou ou sirviv en mwan ?

E mon rapel lentervansyon Onorab Valmont kot i ti pe demande si lo 5,050 ou annan 2 piti ou pou arive ?

Nou annan en sityasyon dan lekol ki depi rezilta in vini konmansman lannen bann ‘A Level students pe fer lekol fulltime parey nenport ki teacher ki’n train. E sa bann A Level studens pe ganny en allowance R2,800.

An mars the President the winner of the President’s Cup Stanio Sally ti ekrir mwan pou demann – i dir esey koz avek ANHRD mon krwar i apele Human Resource Development Division ki a sa moman i ti Onorab Terence Francois ki ti ansarz pou dir zot in met kolektivman – zot problenm devan zot pa kapab sirviv lo R2,800 par mwan. Menm zot adilt, zot reste ek zot manman zot bezwen kontribye, i annan ki reste dan son prop flat ek son girlfriend zot bezwen kontribye.

E li i ti ekrir en let kot ANHRDC or ANRD   – whatever it’s call Human Resources Development Division pou dir pou met en case pou zot. I pa’n tann nanryen.

In kontakte mwan e mwan personnelman mon pe rakont sa akoz mon oule ki tou Manm Egzekitif i ekout Lasanble. Personnelman mon’n lev telefonn konman parey mon dir no rol prezantasyon, mon’n koz ek Mr Morgan personnelman pou dir li vwala zot problenm.

Stanio in konmans the awardee  ki ti best performer in dir me  i menm zafer pou tou dimoun. In dir mwan koumsa ou konnen sa Pat sa i vre in fact mon krwar i against Employment Act akoz i pli ba ki minimum salary. So mon dir i byen. Please do something about it. Pas en mwan sa ti konmans mwan Avril  pas en mwan menm keksoz i kontinyen – napa sanzman.

Sa voyaz mon anvoy en email Mr Morgan e fotespere ou pe ekout mwan  parski mon annan mon email lo mon laptop ; mon’n anvoy ou  lo mon email pou mwan dir, ‘’silvouple fer keksoz pou sa bann manrmay.’’ Because it’s not fair.

Avril in fini.  Nou telefonn ankor nou espere. Le 5 Zen Stanio i ekrir Prezidan Larepiblik ek Mr Morgan e i kopi kot mwan. mon’n vwar sa kopi mon’n regard li yer swar mon pe regarde. Bomaten mon pe demann li be Zilyet in fini Out in arive ozordi nou le 2 sa mwan ek mwan prosen nou tou konnen bann liniversite i pe al konmanse e zot bezwen kite pou ale.

E mwan mon’n ti’n dir demande ki zot backdate zot the minimum wage salary akoz zot pe pran en full timetable.  E nou ki ‘n ‘deza teach Onorab Pillay, Onorab De Commarmond mon menm nou konnen ki ler ou pe pran en full timetable it’s not a picnic ler in ariv Vandredi. I tough.  Rezon  ki mon pe dir sa ziska ozordi bomaten Stanio ki reprezant tousala sa bann etidyan, nanryen pa’n sanze.

Nou dan Lasanble nou pe travay FPAC, Anti Viktimizasyon, Standing Committee, Media Committee. Nou pe travay e dan ka Anti Viktimizasyon nou travay apre 4er Zedi e nou ale Sanmdi. Mwan mon vwar i pa akseptab. Le mon pe koz konman Speaker ek MNA, i pa akseptab ki serten Minister dan Egzekitiv, i pa zwe zot rol pou fer sa pei vans devan.

Swa ou pe pini sa bann zanfan. Ou pe pini sa bann zenn ouswa ou pa pe kapab fer sa louvraz. E si ou pa kapab  kile fer en lot dimoun fer !

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Wi in ekrir mwan en let bomaten akoz lo Onorab Prea in fer en pti keksoz deswit let in arive.  Alor mon eskize mon ti dir avan kot i mal mon pou dir i mal!

2enm domenn mon oule koz lo la ankor e fotespere Prezidan Faure ou pa krwar mon pe enterfer dan Egzekitif, mon pe egzers mon rol konman reprezantasyon pou dimoun ki’n elekte nou dan distrik e dan Lasanble. Ozordi i annan en Lartik dan Today anfet  mon’n riye ler mon lir sa Lartik  granmaten ler mon’n arive. Sa Lartik i ekrir par en madanm ki apel Juliette Ferrari Daboub Praslin. Mon konn li e mon konnen poudir i kouzin Onorab Ferrari. Mon’n riye akoz ladan ler lontan mon fer fars mon dir mon annan en sel ser isi mon dir Jane mon ser avek mwan ler nou santi cow dung nou kontan dimoun i riy nou i di, ‘’Be zot byen zot ?’’

Me la Juliette i dir menm zafer. In grandi lo en laferm son granparan Praslin e i kontan sa loder – mon pa servi son mo Kreol. Mon servi son mo Angle cow dung.

        Me sa ki fatig mwan dan sa lartik ler zot pou lir. Prezidan Faure in al fer en State Visit Kenya konmansman lannen. Prezidan Faure i tournen a very successful – dan mon lopinyon a very successful State Visit Prezidan Uhuru Kenyatta i resevwar li. Li menm li lot zour in vini in dir Minis i vini – Minis in ale. Lannen in konmanse nou’n ariv Out nou’n fini pas lanmwatye, Prezidan in ale nou pe esper laranzman pou nou ganny legim pli bonmarse.  Nou pe esper laranzman pou nou ganny lavyann pli bonmarse. Mon fek koz ek en Madanm Domingue o-bor SHTC yer, i dir mon i pe espere pou li fer vin fler  sorti Nairobi  2erdtan olye sorti Sud Afrique ki pli ser.   Ziska ozordi nou pa ankor vwar ni en belly en bout belly pork sorti Nairobi, ni en kartye mouton. E ler mon demann mon’n fer meeting avek nouvo Minis Charlette dan mon biro semenn pase – akoz mon pe koz konman registered farmer mon pe demann li kestyon pou mon sey ed li dan son nouvo louvraz akoz i ankor zenn i pa eksperyanse ladan. E ler mon fer mon konklizyon e mon espere teknisyen pe ekoute. Sa bann nouvo Minis zot anvi fer travay zot anvi fer Sef Egzekitiv marse. I annan dan biro Gouvernman malerezman pa tou dimoun ; i annan bon technocrats, i annan bon bureaucrats me i annan osi dinosaurs.  Be dinosaurs have to go!

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Si Juliette Ferrari de Bombe Praslin lo son laferm. E mwan mon pe sey lager e la mon pe vin personnel si i lager i pou mon anmenn 2 bef sorti Kenya at my cost.

Prezidan in vin dir dan nou isi dan Lasanble in donn R50 milyon pou ed Lagrikiltir.

Me lagrikiltir pou li bouze fodre teknisyen i bouze. Se depi ler Prezidan in ale ziskan ozordi, ler mon demann Minis i dir mon zot dir li, ‘’Minis nou ankor pe esper Public Health pou nou ganny en dat pou nou al vizit Lotorite laba.’’

Be Zanvye, Desanm pou vini nou ankor pe espere menm ! Antretan kabri pe manz sa salad, fermye pa pe bouz ditou !   Pou bann zot ki’n ek mon dan bann meeting piblik, Politik ek lezot zot tann fermye konplent. Prezidan Faure i kapab fer tou sa ki i le fer pou sey aranz sa pei. Nou, nou kapab pe ekout tou sa ekoute pou dimoun koze. Si Egzekitiv pa pran zot responsabilite – mon pe koz bann ki’n aksepte gro larzan pou pran en Leadership roles swa  konman Minis oubyen PS ou pa kapab fer li.  Kile ! Kile les en dimoun ki kapab fer !

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Nou pa kapab pini nou bann manrmay 18an ki pe bite e bise dan lekol e ou pa pe zot ou, ou pey zot R2800 ! Pa akseptab. Fermye pe esper nou al fer bann laranzman bann teknisyen pou zot avanse.   E mon pa fer okenn apology ki mon pe fer sa avek pasyon, akoz mon krwar ki in ler pou nou koz fran. And where there is a need to name and shame nou bezwen name and shame!

        Akoz parey enn in dir taler nou rezilta pou sa pei ! Nou vwar en laklerte devan nou. Nou vwar en lavenir briyan. Me fodre nou dan Lasanble nou pous lezot pou fer sa ki byen. Nou pa pou kapab asize zis espekte zot fer e pa dir zot pou dir zot pe mal fer.

Alor mon’n donn sa 2 legzanp ozordi dan Ledikasyon ek Lagrikiltir pou mon fer sir ki nou anvoy en mesaz kler ki nou, nou pe travay parey nou pe fer nou morso.  Bann dimoun Egzekitiv zot  pou bezwen fer zot neseser akoz nou pa bezwen dinosaurs dan sa nouvo Sesel.

Dernyen keksoz  –well avan dernyen mon ti a kontan dir ki nou Komite Anti- Viktimizasyon ki mon Chair nou ti’n donn en garanti – Onorab Andre konman mon Vice-Chair in koz lo la ki nou pou donn zot en rapor tou le quarter.   Mon ti a kontan dir ek piblik ki nou pa ankor vinabou ariv lo sa akoz nou’n ganny retar nou travay.

Me mon promet zot ki nou kontinyen nou travay pandan Recess.  E ler nou konmanse le 12 Septanm sa lannen, pou nou 3enm trimes, mon espere konman Chair Anti- Viktimizasyon nou a vinabou annan en rapor ki nou kapab met devan zot.  E nou a sey otan posib hasten lapros prosesis, pou nou vwar otan dimoun ki’n anmenn zot konplent devan nou, e rezoud bann problenm.

Mon ti a kontan senserman since nou pe al lo mwan prosen 1an depi nou’n ganny sworn-in nou tou ki la.

Mon ti a kontan mwan konman Speaker remersye zot pou zot sipor. E laprantisaz ki mon’n aprann. Parey zot in vwar zanmen mon’n kasyet pou dir be la ki nou pou fer la ?

Akoz ler mon ti ne an 49 pa ti mete Speaker lo mon fron. Ti met zis Pat. Me senserman mon ti a kontan remersye zot. Mon kontan mannyer zot in konport zot. Mon kontan sa lenpresyon ki nou’n donn piblik akoz mon ganny zis positive feedback.

And I think you all to be proud of yourselves as I am proud of you. And you should give yourself a round of applause.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Ler mon pe koz lo la taler pli boner Onorab Leader Lopozisyon i dir it’s a learning process. It is Always a learning process. Petet pou mwan mon laz mon learning process mi en pti pe pli slow. But I am learning.

        E sa mon apresye bokou. Mon ti a kontan dir ki ler mon pe dir sa mon pe osi remersye Sekretarya. Clerk, ek ou staff mon krwar ler nou ti antre 1an pase Clerk ou menm ou konnen nou ti dan  ayoyo.

Me mon krwar nou’n al en gran zistans. E in spite of criticism – en bann bar dan nou larou, kot nou’n arive Clerk mon krwar nou devre fyer. E nou’n sey fer keksoz sitan byen ki nou annan bokou pou fer ankor.

Mon ti a kontan dir ki menm si ou’n ganny kritik ler nou konmanse le 12 Septanm 2017 dan sa Sez unless Bondye i desid otherwise, Patrick Georges Pillay pou ankor la.

Ler mon’n ariv 70an si i ankor dan mon kouraz mon pou reste lanmenm ankor. Unless zot deside tir mwan. Parske parey mon koleg Onorab De Commarmond in dir, nou tou nou bezwen kantmenm nou’n ariv serten laz, si nou ankor kapab kontribye en pti morso.  So ki ou pti morso i vin gro morso.  So annou kontribye nou tou dan en fason ki nou kapab pou nou avans devan.

Dernyen keksoz preski mon konnen nou tou nou fatige 6er in sonnen. Ou konnen Vandredi pase mon krwar Clerk nou ti annan sa ki apel Social Committee i apel en Birthday Bash.

        Pli mon mazinen pli mon ale konmsi parey mon dir mon telman fyer ki mon Speaker mon telman fyer sa Lasanble ki ennler mwan menm mon asize mon mazinen mon dir be. 1an pase keksoz i telman diferan.

Nou ti fer Birthday Bash semenn pase la pou bann manrmay bann zenn bann travayer ki’n ganny laniverser depi Zanvye ziska lafen Zen.

E ou’n dekouver talan ki amazing.  Par egzanp nou Head of IT Mr Stanley Allagain – mon’n realize ti en vreman bon organizater. I Chair Social Committee.

Mon pa ti konnen pou dir i zwe gitar telman byen. Ler mon’n tann Onorab John Hoareau avek Onorab Francois Adelaide pe fer en duo pe sante. Konmsi ou mazinen ler ou regard Onorab Afif pe donn sa ki bon bann sanson lontan. Ou realize ki kantite  talan i annan dan Lasanble.

E pou konklir konsansis sa zour swar avan lafen lannen petet nou devret organiz en show e mon krwar Komite Social Committee pe travay lo la ki i pou en tit entitled ‘Lasanble I Annan Talan !’

E la nou’n ganny deza dimoun pou sante, dimoun ki pou zwe gitar, i annan ki pou dans kontredans, zot dir mwan i annan ki pou fer teat.

Alor mon pe zis anonse ki pandan recess la ruminate lo la. Reflesir lo la, Mr Allagain ek son lekip i en bon lekip. Si nou kapab fer sa dimoun a vwar nou pa zis pas Lalwa.

Me petet nou kapab ed en bonn koz. Enn ki’n ganny lev-e se lafanmir Simeon ki’n perdi 2 dimoun – dan en fonksyon ki nou’n organize, petet nou ti kapab fer en keksoz pou kontribye pou aranz zot lakaz.

There are different causes ki nou kapab fer.  E sa i pou depan lo Komite Social Committee ki a vinabou  gid nou lo sa.

Avek sa mon ti a kontan fini di-z-an, mersi ankor pou tou zot sipor. I annan bann dimoun ki pe al thank you Clerk. I annan bann dimoun ki pe al lo misyon pandan sa Recess.  I annan bann ki pe al Pan-African Parliament, depi le 3 ziska le 12.

E nou a rapel ki i annan 5 reprezantan sorti nou Lasanble ki laba. Onorab Leader Lopozisyon, Onorab Terence Mondon ki Trezorye SADC-PF, me ki osi lo Pan-African Parliament, Onorab Simon Gill, Onorab Regina Esparon e Onorab Sylvanne Lemiel.

E nou osi annan en delegasyon ki pe al dan Lenn from the 8th to the 15th of August.  E sa i pe ganny dirize par mwan menm mon konman  Speaker. I annan Clerk, Ms Alexis, i annan Onorab Charles De Commarmond, Onorab Norbert Loizeau, Onorab Francois Adelaide, Onorab Waven William, Onorab Jenny De Letourdie, Onorab Noline Sophola, Onorab Wavel Woodcock, Onorab Jude Valmont, Attorney-at-Law Daniel Cesar e Mr Terry Romain.

E sa i bann dimoun ki nou tou ti tonm dakor lo tou lede kote pou reprezant nou lo sa delegasyon ki pou al dan Lenn.

Nou annan diferan topik ki pou  nou diskite, enkli MOU, ki nou pou diskit avek Gouvernman Lenn. E mon ti a zis remind zot, pou pa bliye sirtou si zot santi zot vilnerab pou pa bliye pou konmans pran zot malaria tablets as required depi sa semenn.

Mon krwar sa i tou ki mon annan pou anonse.  Mersi ankor pou tou zot sipor. Meri pou en trimes ki mon krwar dan mon pwennvi in tre reisit. E mon konnen ki piblik deor i annan lekspektasyon tre o, avek Lasanble, e mon sir nou tou ler nou retournen le 12 Septanm nou a kontinyen apre ki nou’n travay pandan trimes pou nou kit sa bar oter ki’n arive mete kantmenm i pli o. e kontinyen travay pou nou pei Sesel. Mersi ankor. Bonn kontinyasyon e bon Recess.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Wi Clerk fek remind mwan pou dir nou konmans Mardi le 12 Septanm. Me sirman nou pou zwenn avan dan diferan Komite.

E pou lemoman nou adjourn, nou a zwenn officially le 12 Septanm.

 

(ADJOURNMENT)