::
Home » Verbatim » 2017 » Verbatim Report NAS Sitting Friday 7th July, 2017.

Verbatim Report NAS Sitting Friday 7th July, 2017.

NATIONAL ASSEMBLY OF

SEYCHELLES

 

Friday 7th July 2017

 

The Assembly met at 9.32am

 

National Anthem

 

Moment of Reflection

 

Mr Deputy Speaker in the Chair

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou Manm piblik ki a lekout ki pe swiv sa sesyon Lasanble Nasyonal bomaten. Premyerman mon anvi prezant en leskiz pou sa delay i en problenm teknik, an vi ki nou annan en pe nou lekipman ki’n move avek sa Konferans SADC ki pe fer isi Sesel.  So alor mon leskiz.  Mon osi tou anvi port a latansyon tou Manm e Piblik an zeneral ki pe swiv bann deliberasyon Lasanble Nasyonal ki SBC pe selman transmet Sitting an direk atraver radyo. Vi ki zot lekip ek bann lekipman filming avek bann omnivan i an se moman lo Praslin pe fer serten travay. Me laranzman ki nou’n gannyen avek SBC se nou annan de lekip kamera isi ki pe filmen deliberasyon e serten bout pou pas dan Nouvel tanto e apre SBC in dakor pou retransmet deliberasyon an antye apre nouvel 8er. Bon swivan sa oversight par Lasanble Nasyonal dan Sitting Mardi le 4 Zilyet kot in annan serten bann anbigite lo enterpretasyon Lartik 96 (1) e Lartik 69 (2) nou Konstitisyon, e swivan konsiltasyon ki mon ti fer yer avek le 2 parti Clerk avek 2 Manm nou Lasanble ki osi Avoka Lasanble Nasyonal atraver Lofis Speaker ti pran desizyon pou ki Lasanble i zwenn bomaten dan en Sesyon Ekstraordiner pou repran Mosyon pou aprouv Madanm Pamela Clorida Charlette konman en Minis dan Gouvernman. Alor prosedir bomaten, se ki mon pou donn parol le 2 Leaders pou fer en statement en short statement e apre Dirizan Zafer Gouvernman pou reprezant Mosyon ki nomin Madanm Charlette konman Minis, e apre Lasanble i ava fer son deba normal si i annan deba e apre Lasanble i a pran en vot.  Alor lo lapar Lasanble Nasyonal mon prezant en leskiz.  Alor laparol sa de Manm si zot anvi fer en statement oubyen si zot anvi apre Mosyon. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour Mr Deputy Speaker mersi pou donn mwan laparol. Mr Deputy Speaker mon krwar i ti ava pli byen si Onorab De Commarmond i prezant son Mosyon e apre sa mon ava fer mon Statement dan Mosyon e dan konteks Mosyon.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Etandonnen ki Mosyon pe ganny reprezante nou ava fer li ladan. Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan. Alor mon a demann Onorab Charles De Commarmond Dirizan Zafer Gouvernman dan Lasanble pou reprezant sa Mosyon. Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMAMOND

Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker bonzour, bonzour tou Manm Onorab isi prezan e tou nou pep ki a lekout. Mr Deputy Speaker anba Order 31 (1) lo Standing Order I wish to move that this Assembly approves to meet the appointment by the President of Pamela Clorida Charlette as Minister of the Republic of Seychelles in accordance with Article 69 (2) of the Constitution. I beg to move.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond okenn Manm ki segonde ?

 

HON SIMON GILL

Motion seconded Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Simon Gill. Bon deba i ouver lo Mosyon.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Deputy Speaker i byen ki nou pe retourn dan Lasanble la e nou pe rezwenn pou re konsider nominasyon Madanm Charlette pou pos Minis.  Akoz parey nou popilasyon ti annan sa dout si sa vot ki nou ti deklare, ti ki son nominasyon ti ganny aprouve par nou Lasanble si sa nominasyon alor ti dapre nou Konstitisyon. i annan 2 schools  of thought.  Enn ki en group ki dir son aprouvasyon sa approval ki ti donnen ti dapre Konstitisyon e en lot ki pa ti anliny. Alors sa legzersis ki nou pe fer Mr Speaker ozordi la i enn ki anliny avek prensip latransparans e bon gouvernans. Si nominasyon Madanm Charlette i ganny aksepte par mazorite Manm isi dan Lasanble isi, sa i vedir i pe ganny sipor la mazorite Nasyon Seselwa pou li pran son pos konman Minis.  An lot mo Madanm Charlette i pou dan en pozisyon kot i pou kapab desarz son responsabilite konman Minis avek konfidans ek kredibilite avek benefis lepep Seselwa. Mr Deputy Speaker sa i ankor enn fwa en fason kler pou montre nou pep konman nou Lasanble pe kontinyelman ede pou ranforsi la demokrasi dan nou pei.  Se dan sa lespri ki mon demann nou Lasanble pou donn sipor sa Mosyon ki devan li e siport sa nominasyon Madanm Charlette konman Minis.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker nou pe viv dan bann moman enteresan, e enn bann keksoz ki vreman dan mwan konman en Manm Lasanble Nasyonal e konman en Dirizan dan sa pei gran lankourazman se lentere ki ozordi i annan dan travay ki Lasanble Nasyonal i fer. Dimoun i swiv nou deliberasyon zot ekoute zot fer komanter.  Me lo lot kote en keksoz mon krwar ki vreman positif e ki montre ki pou dir nou pe bouz dan bon direksyon, se lefe ki Lasanble Nasyonal i osi tou ekoute.  Alors i annan en dyalog ki deroule ant Lasanble Nasyonal avek nou popilasyon. E sa i fer ki nou Lasanble Nasyonal avek nou popilasyon nou pe mars ansanm e nou pe aprann ansanm.  Kot i annan anbigite nou pare pou nou retir anbigite. Kot serten i met bann pwen ki valab, nou pare pou ekoute e alor sa dyalog ant Lasanble Nasyonal avek lepep Seselwa i fer ki nou demokrasi i ganny ranforsi. E sa mon krwar i en keksoz vreman positif e la mon ti ava kontan remersye tou bann dimoun ki’n met devan bann diferan pwen.  E tou ti konmanse avek Mr Paul Chow en ansyen Manm Lasanble, e mon krwar ki fodre nou met lo rikord son konsern e an menm tan osi pou nou realize ki nou tou- nou tou pep Seselwa avek Manm Lasanble nou pa ti’n vreman obzerv sa anbigite. Akoz mon dir nou tou ?  Se parske sa sityasyon ozordi ki nou pe fer fas avek i en sityasyon ki boner lannen pase letan nou ti pe regard lapwentman Vis Prezidan Designated Minister e sa lannen Minis Loustau- Lalanne, sete en sityasyon ki zot ti ganny sa mazorite sa vot mazoriter ki nou tou ti pe rode. E alor ozordi Mr Deputy Speaker nou pe fer en lot pa e mon konsider li konman en lot pa pozitif. Mr Deputy Speaker efektivman nou Konstitisyon li menm li pe pran en nouvo sours lavi-en nouvo souf lavi parske ozordi dimoun i fer referans for avek nou Konstitisyon. I annan plizyer case devan Lakour Konstitisyonnel e tousala se bann fason pou regarde mon krwar napa en sel Ziz ozordi ki pa lo ki pa pe pran en desizyon Konstitisyonnel. Me Mr Speaker i enportan pou petet dan sa lesplikasyon pou nou Pep osi ganny sa ledikasyon. Par egzanp letan nou regard sa anbigite, kot i vini ?

Se parske letan nou regard Lartik 96 nou Konstitisyon, 96 (1) ki koz spesifikman lo lafason ki prosedir i deroule dan Lasanble Nasyonal. 96 (1) anba sapit par 4 sapit, sa sapit, i dir ki dan Lasanble Nasyonal 96 (1) sa,’’…subject to this Constitution questions before a meeting of the National Assembly shall be decided in the accordance of the majority of members present and voting. ‘’ E se sa an prensip sa sapit ki diriz nou travay dan Lasanble Nasyonal ; kot vote i pas dapre bann Manm ki prezan e ki pe vote.  Me aprezan Mr Speaker letan nou regard bann lezot parti nou Konstitisyon i donn nou an prensip 3 fason vote.  Par egzanp letan nou regard Lartik 69 (2) i dir avek nou ki sa i bezwen ganny fer, 69 (2) ok, ‘’the President may with the approval of a majority of the members of the National Assembly…. ‘’

Ok, wi Mr Deputy Speaker aprezan Lartik 69 (2) ki letan i pe koz lo letan i koz lo apwentman en Minis i dir i bezwen par en mazorite e se sa ki’n sap nou. Nou’n pran li anliny avek 69 (1) dan bann prosedir dan Lasanble savedir i bezwen 17.  Letan sa i al nou’n konfiz li avek 96 (1). Letan aprezan nou al lo Lartik 86 ki koz lo zisteman ki mannyer en Lalwa i pase. 86 (1) (a) i dir avek nou ki pou pas en morso lezislasyon fodre ki sa morso Lezislasyon i ganny pase i ganny, ‘’…supported at all stages up to it is a whole put to the vote of the Assembly by a majority of the members present and voting. ‘’E apre sa Mr Deputy Speaker letan nou al lo Lartik 91 dan nou Konstitisyon ki koz lo pou nou fer lamannman dan nou Konstitisyon lamannman lo sapit 1 ki koz lo larepiblik lo sapit 3 nou charter of Fundamental Rights and Freedoms ; Lartik 91 li menm li ki mannyer pou sanz Konstitisyon Lartik 110 lo lafason ki Lasanble i dizourd par Prezidan e Lartik 111 ki mannyer Lasanble i dizourd son lekor,  la ankor enn fwa nou annan nou en lot fason vote kot i spesifye pou dir letan i annan serten ki bezwen pas dan Referendum e apre sa, ‘’it must be supported by not less than two thirds of the number of members of the Assembly at any stage.’’ Savedir dan nou Lasanble aktyel fodre i annan 23 vot ki pase.  Alor Mr Deputy Speaker i enportan,  i enportan e dimoun, nou popilasyon i bezwen realize ki poudir i annan tou sa bann diferan sityasyon e si sa ki nou’n fer Mardi in anmenn okenn anbigite parey in ganny fer resorti,  ozordi zisteman nou konman Lasanble Nasyonal nou anvi koriz sa l’anbigite ; nou anvi fer ki keksoz i ganny fer dan en fason kler.  E la mon anvi dir ki i kler ki pou dir serten dimoun i demande akoz fodre Lasanble ki aprouv Minis e sa zisteman ankor enn fwa se nou Konstitisyon,  se sa balans pouvwar ant Egzekitif ant Lasanble.  Se sa balans pouvwar ki  nou kontinyen  vwar dan nou Konstitisyon.     E nou aprezan nou ganny sa posibilite pou nou balans keksoz e la Mr Deputy Speaker i kler ki pou dir ozordi nou a pe met sa standar e once and for all pou napa ankor sa anbigite. Ozordi avek Lasanble nou konnen ki pou dir fodre ki en dimoun ki pe ganny nonmen Minis i ganny li 17 vot, sa i pou sa standar ki nou pou tenir dan sa 6enm Lasanble.  E i kler e lo mon kote mon pa pou sey rod okenn leskiz ensidswit. Me i kler ki poudir letan nou’n kit sa Lasanble nou’n sorti dan sa Lasanble, ki sa de dimoun zot in ganny aprouve pou zot vin Minis. Sa ti en keksoz ki ti kler lo kote Lopozisyon nou pa’n servi nou mazorite pou nou vot kont sa nominasyon e alor nou’n sorti avek lespri ki sa de Minis zot in ganny apwente. E zot vot in ganny pase e pou zot servi dan Egzekitiv e Mr Deputy Speaker vwar nou ti fer kler ki poudir i annan en prérogative Prezidan pou li swazir son Minis e mon osi eksplik klerman pozisyon LDS dan sa ki nou appel dan peryod tranzisyon. E petet la ankor enn fwa i enportan poudir serten keksoz dan sa peryod tranzisyon nou’n dir politisyen i annan dimoun in kestyonnen e serten dimoun in menm dir eski sa i vedir napa okenn politisyen demen ki kapab vin Minis dan Gouvernman ?  Mr Speaker, mon anvi fer li kler ki pou di non nou largiman sete lo Eleksyon e demen i ava annan Eleksyon Prezidansyel e sa Prezidan i ganny elekte la ki nou’n dir Lartik 55 (1) i pou kapab anmenn nenport dimoun ki li i anvi pou li vin son Minis.  I pou kapab anmenn dimoun ki lo politisyen as long ki sa bann dimoun i ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.  Ozordi nou dan en sityasyon ekstraordiner parey nou pe fer en Sesyon Ekstraordiner en Sitting Ekstraordiner. Demen i pa toultan ki Egzekitif pou sorti lo en kote e Lasanble pou sorti lo lot kote. So demen avek lot Eleksyon Prezidansyel i pou posib ki sa dimoun ki Prezidan i osi annan en mazorite dan Lasanble, e alor i pou kapab swazir nenport dimoun ki i annan. E Mr Deputy Speaker mon anvi dir ki ozordi nou met tou keksoz kler e nou avans devan e nou pe vwar osi par egzanp Lakour. Lakour osi tou nou vwar ki poudir i annan serten keksoz ki nou pe regarde. Sa semenn nou’n vwar ki mannyer en avoka Mr Daniel Cesar son license pa’n ganny renouvle e rezon ki zot in donn li se i napa en Clients Account. E pourtan sa msye in en avoka pandan 15an e tou le z-an son license in ganny renouvle i ti napa en Clients Account. La prezan ki zot dir fodre ou annan en Clients Accounts. E nou espere ki poudir atraver sa prezan ki nouvo standar i mete tou keksoz i ava mars annord ; parske si Lalwa i aplik zis pou li then nou pou dir i annan en diskriminasyon spesyalman ki annan bann lezot Avoka ki napa en Clients Account. Alor Mr Deputy Speaker nou dan menm sityasyon ozordi e mon vwar ki poudir i byen ki nou pe zwenn e en vot i ava ganny pran e okenn anbigite i ava ganny efase, e keksoz i ava ganny met kler. Alor avek sa detrwa parol Mr Deputy Speaker mon remersye ou.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan si napa okenn Manm ki pou entervenir mon a demann loter Mosyon pou fer son konklizyon Onorab Charles De Commarmond

 

HON CHARLES DE COMMAMOND

Mersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker mon swete ki well nou Lasanble i swete ki sa sesyon malgre ekstraordiner i en sesyon edikatif. Akoz mon krwar in anmenn klerte pou nou pep e bann osi ki ti annan sa doutans ki pa ti kler. Tou dimoun mon krwar in konpran byen kot nou été.  E i enportan nou met lanfaz mon krwar Leader Lopozisyon in eksplike byen e la diferan kalite lenstans nou Lasanble e anba diferan Lartik e pou diferan rezon mon krwar bann vot ki fodre ganny fer. Parey pou en Bill i bezwen mazorite of Manm prezan en voting. Ou vwar ?  Konmela mon ti pe apwent en Minis parey ou vot pou en Bill ou kapab ganny ou alor majority of members voting lo nou Lasanble an antye la 33 Manm ou ganny ou 20 Manm en legzanp konmsi i pa vote savedir in abstain e ou ganny ou 12 well Speaker pa vote 12 ki’n vot pour ou ganny ou zis 12.  E 12 i pa reprezant en mazorite nou Lasanble an zeneral me i reprezant en mazorite present and voting. Akoz sa bann ki pa’n cast their vote sa bann ki’n abstain i pa’n cast en vote.  Ou vwar e pou en Minis ou pa kapab al lo la akoz rezon ki Lasanble i aprouv Minis e dan sa fason. Be akoz en Minis li i bezwen deservi La Nasyon antye enn fwa ki’n ganny vote in Government sa Gouvernman i pa zis en Gouvernman pou en bout Nasyon li i bezwen deservi La Nasyon antye. E se sa rezon ki i bezwen annan en kredibilite e i bezwen la mazorite pep atraver son bann Manm sey ganny sa vot.  E se sa rezon ki i bezwen en majority of members not only of members present of voting i bezwen a majority of members la i al plis ki sa.  Se sa ki sa Lartik i dir nou e se la ki majority of members i bezwen 17 dan ka nou Lasanble la i bezwen 17. Si i 16 i pa pou en majority si i 14 i pa pou en majority i bezwen 17 ou plis.  So se sa ki nou bezwen fer ki nou Pep i konpran sa e ki nou tou nou kler lo la e se sa rezon. E nou swete ki lefe ki nou tou nou konpran nou kapab alor dan bon lespri e lentansyon Mardi si ou pe kalkil byen letan Leader Lopozisyon ti koze, lentansyon ti kler pou vin an sipor sa ki Prezidan pe prezante e personn pa’n espekte ki in koumsa i pa ti lentansyon se dan lespri nou Konstitisyon sa Onorab Bernard Georges i dir sa toultan.  Dan lespri nou Konstitisyon se sa legzersis ki nou pe fer e mon demann tou Manm alor pou siport sa Mosyon e pou nou kontiny nou travay lazournen. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond. Bon avek sa nou ava pran en vot lo Mosyon pou aprouv Madanm Pamela Clorida Charlette konman Minis dan Gouvernman. Tou Manm ki an faver?

Ok.  Okenn Manm ki kont?

Ok, Madanm Clerk.

 

MADAM CLERK

Mersi Mr Deputy Speaker, mon rikord 21 Manm an faver e personn kont.  Mersi .

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mersi, savedir Mosyon pou aprouv Madanm Charlette konman Minis in pase. Bon mon ti a kontan remersye tou bann Manm pou kapab vini. Mon konnen ki serten i koz serten lenkonvenyans pou zot sirtou bann ki lo zil, me mon remersye zot pou reponn sa lapel pou sa Sitting Ekstraordiner.  Mon osi tou mon ti a kontan profite pou koriz en pti fot pou Mardi prosen Sitting Lasanble Nasyonal ankor anvi Konferans avek SADC-PF ki pe fer isi Sesel pou napa Sitting Mardi e Merkredi prosen e nou prosen Sitting pou fer Mardi le 18 Zilyet 9er bomaten. Avek sa nou ava adjourn.

 

 

(ADJOURNMENT)