Home » Verbatim » 2017 » Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th December 2016

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th December 2016

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

 

Wednesday 14th December, 2016

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr  Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonjour tou bann Manm Onorab, bonzour Minis ek ou delegasyon, bonzour tou dimoun dan lakour e an deor lakour. Ankor mon ti a kontan de la par Lasanble Nasyonal swet zot en bon lazournen enn  zwaye beni.

Ozordi nou kontinyen nou travay e otour Bidze i annan 2 matters of priviledge ki ti ganny lev-e yer.  Mon ti a kontan adres sa petet ler Minis in fini dan son repons, ler nou reconvene konman en Komite pli tar. E la nou pou al toudswit lo reply pou deba lo Budget Address ki nou’n fer sa 2 zour e mon ti a kontan donn laparol Minis Finans Dr Larose pou delivre son Reply to the debate lo Budget Address. Dr Larose.

 

MINISTER PETER LAROSE

Mr Speaker, Onorab Leader Lopozisyon. Onorab Leader Government Business. Tou Manm Onorab, pep Seselwa bonjour.

Mr Speaker mon ekout tre atantivman repons Leader Lopozisyon Onorab Wavel Ramkalawan, Leader Government Business Onorab Charles De Commarmond e osi byen tou lezot Manm Onorab dan Lasanble Nasyonal konsernan mon diskour lo Bidze 2017.

Mon apresye bokou zot komanter e sizesyon.  Mon pa’n selman pran notes pou senpleman gard dan mon diary e asiz lo la.  Non, mon le reasir sa Lasanble e tou Seselwa ki mon donn mon langazman de la par Gouvernman pou pran aksyon. Pou dimoun ki pe konmans kestyonn mon senserite lo bann prononsman lo sa Bidze, mon annan en sel mesaz pou zot, pa doute.

Mr Speaker, avek ou permisyon mon oule pran en pti minit pou fer en serten klarifikasyon e met nou rikord drwat konsernan en fo lenpresyon pou alegasyon fer par Onorab Adelaide Lendi dan son entervansyon.

Onorab ou ti dir ki ou’n vot pour mwan e ou’n met ou konfidans dan mwan alor pa fer ou anbarase devan ou distrik.  Premyerman mon oule dir ou Onorab, mersi bokou pou ou vot de konfidans. Dezyenm pwen ou’n servi SBC televizyon e Lasanble Nasyonal pou esey denigre mon karakter e asasin entegrite an servan le mot ‘gous.’ Mon pa pran gous mwan. Onorab ou pa konn mwan ou. E mon oule servi totalman sa loportinite pou dir ou, ou langaz ki ou’n servi i ofansif e inakseptab. Avek tou respe ki mon ti annan pou ou, i mon devwar pou adres ou devan lodyans Seselwa, enkli ou distrik Baie Lazare.

Onorab get sa, ou vwar sa 22 paviyon mon’n reprezant 400 milyon dimoun lo L’Afrique. Si ou servi internet, google mon non ou ava vwar ki mon’n sorti ek loner mon paviyon.

 

(APPLAUSE)

 

MINISTER PETER LAROSE Mr Speaker, sa kalite komanter i troublan, mon determinen pou prouv tou mon bann kritik mal e pou fer li.  Ler mon ganny challenged e kritike, se sa le moman ki Peter Larose i vin pli aktiv.  Mon pa kontan koz bokou, rezilta tou mon travay ek mon lekip pou fer tou koze a lavenir.

Mon mesaz i koumsa, pa sot dan konklizyon tro vit me standby.  Mr Speaker sa Bidze i pa’n ganny konsevwar konman en fason quick fix oubyen overnight dream.  Non. I annan en refleksyon e travay pro fon ki’n ganny fer pou met lentere Seselwa premye. Se sa lobzektif, se sa nou misyon konman en Gouvernman. Plizyer komanter in ganny souleve dan nou deliberasyon i swivan : i annan ki dir ki Bidze in mal fer ; napa ase konsesyon tax.

I annan ki dir i tro gro pou Sesel ; i annan ki dir Bidze fodre ganny revize oubyen reorganize –  ki mannyer pou redwi kou lavi, tro bokou tax, lalis i long.

Mr Speaker ki mon’n ekout sa bann komanter mon demande kwa ki mal avek sa Bidze si nou pe adres welfare pep Seselwa ?

I tre fasil pou nou kritike me ki model Bidze nou annan pou servi konman alternativ ? Mon pa’n tann okenn sizesyon me senpleman kritik vize lo tro bokou tax.

Mr Speaker si nou pa servi tax konman en mwayen pou nou kolekte reveni pou nou pei depanse ki nou pou servi ? Nou bezwen larzan. Tax i en mwayen pou nou kolekte nou reveni pou pey nou depans. Nepli letan pou nou depan antyerman lo lasarite ou prêt larzan avek lezot pei. Sistenm tax pou finansman depans en pei, Mr Speaker, pa Peter Larose ki ti envante. Si nou enterese pou fer en pti resers, nou ava apresye ki premye tax L’Angleterre ti ganny enpoze pandan lokipasyon lanpir Romen an katorzyenm syek. Sa lepok tax ti progresiv. Si i annan en savan dan nou Lasanble ki krwar nou kapab viv san en sistenm tax, Mr Speaker mon pou rekomande ki sa kandida i ganny prezante avek en pri Nobel pou lekonomi pour lannen 2016.

Mr Speaker sa i anmenn mwan lo en lot repons pou Onorab Afif. Onorab olye adres Bidze ou’n vin avek en azanda personnelman lo mwan. Sa si ti ou azanda mon regrete pou dir ki ou’n fer en gran fot Onorab parske ou’n dial the wrong number.

Onorab ou’n dir ki ou sirprann ki in fer premye fwa ki Gouvernman pou fer fas avek en defisit bidzeter R215 milyon pou lannen 2017. Nanryen ou pa kapab kasyet me i sanble ki ou pa’n dir Lasanble konman nou pou finans sa defisit.

Onorab si ou pli gran expert dan Sesel, ki spesyalize dan Bidze Gouvernman, mon challenge ou bomaten devan tou Seselwa ki pe ekoute, dir nou Onorab konbyen fwa ou’n anmenn Bidze siplemanter dan Lasanble pou ganny aprouve pandan ki ou ti Sekreter Prensipal dan Minister Finans ler Prezidan Faure ti Minis Finans ?

 

        (APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Order ! Order !

 

MINISTER PETER LAROSE

Onorab Ramkalawan mon dir li ki ti Sekreter Prensipal. Se li…

 

MR SPEAKER

Order !

 

MINISTER PETER LAROSE

En Bidze siplemanter i vedir ki ou pe demann larzan adisyonnel akoz ou kalkilasyon Bidze ti fo. Seselwa i annan en drwa konnen e krwar si ou pratik la transparans fodre ou fer nou konnen.

Mr Speaker i fer dezyenm fwa ki Onorab Afif i poz mwan sa kestyon $50 milyon. Ankor enn fwa dan sa Lasanble e kot tou Seselwa pe ekoute mon konfirmen ki napa en Dolar ki’n al dan mon pos.

Onorab ankor enn fwa, mon oule dir ou live lo televizyon SBC e radyo, ou ti form par dan sa tranzaksyon e ou pa ti obzekte an lannen 2002. Mon soke pou tande konman en gran arsitek reform 2008 avek IMF, mon ti vwar li tre bizar e difisil pou konpran akoz ou pa ti demann IMF lasistans pou rod sa $50 milyon ki ou ti form par avek.

 

(APPLAUSE)

 

MINISTER PETER LAROSE

Mr Speaker sa i en sityasyon ki telman pa ankourazan pou vwar en tel profesyonnel pa donn bon lenpresyon pep Seselwa. Ou’n demann mwan lease later pou Ste Anne, Ile Ronde, lekel ki ti siny sa bann Lease Lagreman lo la par Gouvernman Sesel ?

Lekel ki ti fors ou pou siny sa lease Lagreman, dir lepep.

Onorab ou pe demann mwan pou fer canning tuna Indian Ocean factory vin pli konpetitiv. Ki mannyer ou pe demann mwan pou ouver en baro ki ou’n deza met lakle lo la comme Sekreter Prensipal ki ou ti form parti en deal pou Gouvernman ?

 

MR SPEAKER

Silvouple, silvouple order, nou anvi ekout Minister Larose.

 

MINISTER PETER LAROSE

Ou’n donn foreign owner IOT en carte blanche ziska lannen 2030. Onorab si ou en dimoun drwat e senser, dir nou sa bann deal e misyon pandan ki ou ti Sekreter Prensipal lo Minister Finans. Mr Speaker mwan ler mon koze mon annan levidans.  Sa ki aparet lo la, se Peter Larose ou si non Ahmed Afif. Sa ti Lagreman sa. Ti lagreman ou a ganny en kopi.  Pou IOT.

 

MR SPEAKER

Silvouple, silvouple.

 

MINISTER PETER LAROSE

Sa ti 2enm Lagreman.

 

MR SPEAKER

Dr Larose ou kapab tenir en pti moman. I annan en kestyon. Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker mon pe lev en matter of privilege.  Mon vwar Minis pe koz en bann keksoz i pe denigre mwan koman en Manm Lasanble mon santi mon privilez pe ganny afekte e sa bann keksoz ki i pe dir i konpletman fo.  I annan en kantite negosyasyon ki mwan mon’n fer koman Sekreter Prensipal avek IOT – annefe tou sa negosyasyon sete pou ranvers bann konsesyon ki ti donn zot ki ozordi zot vwar en sirplis dan Bidze en dividend ti IOT i peye parske nou ki ti pey IOT parski mwan ki ti al ranverse.  Alors sa bann keksoz ki i pe dir i konpletman fo.  I korek ki mon’n siny Lagreman avek IOT me sete pou ranvers sibvansyon ki Gouvernman in donn zot.  Sa ki ou pe montre se kot mwan mon‘n sinyen pou zot donn n nou keksoz pozitiv.  Pa bezwen denigre   – dir keksoz ki pa vre Minis.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Afif.  Mon sizere ki annou ekout Dr Larose Minis Finans donn son Reply.  Si i annan okenn Manm Lasanble ki santi  li i aggrieved oubyen i pe ganny afekte as a matter of privilege donn mwan sa  par laswit an ekri mwan mon  a lir sa pou piblik tande e Dr Larose si i annan okenn repons pou fer i a fer.

Silvouple annou annan en pe lord.  Les Dr Larose fini son ladres.  Ou pa kapab dakor ek tou sa ki i dir.  Si i annan keksoz ki ou pa dakor, a sa moman ler  in fini ou ava ekri mwan koman Speaker e mwan mon a konnen ki mon pou fer avek.

Silvouple, Dr Larose mon ekskize, kontinyen.

 

MINISTER PETER LAROSE

Mersi Mr Speaker.  Mwan mon en dimoun drwat e  fran e ler mon koze mon servi levidans mon pa zis koz dan vid.

Onorab Afif si  ou ofanse, mon pou donn ou dokimantasyon ki ou Manm koleg  – lepep i ava vwar ok ?

Mr Speaker ler nou pe koz lo Trezyenm Mwan Saler, Seselwa pe espere avek pasyans.  I annan bann pti biznes ki pa kapab peye  e nou a pran konsiderasyon zot sityasyon pou ekzanpte zot.

Redwi kou lavi nou napa swa me pou fer en mye posib pou adres sa problenm.  Parey  mon ti dir dan mon ladres  i en problenm ki konsern tou sekter  – piblik e prive.  Eski nou bezwen demann en Grant avek nou  partner etranzer pou fer desann pri lavi dan nou pei ?  Si sa i  nou lapros nou pe reve.  Tax lo pri loto sak endividi ki’n fer son komitman avan mon ladres diskour pou ganny zot transpor rantre e repeye lo vye tarif.  Legzersis pou ganny fer dan premye 6 mwan lannen prosenn pou idantifye  sak lakour ki annan lapovrete  me ki nou kapb donn lasistans sosyal.

Mr Speaker, SME’s i annan 18 mezir ki pou ganny ranforsi par lasistans avek tou bann Lorganizasyon posib – par DBS – SENPA – Seychelles Licensing Authorities e osi bann labank komersyal.  Nou pou osi set up en one shop financial services boutique.  Sa konsiltan ki Onorab Depite Speaker ti demande ki ti ganny R170 mil par mwan mon oule reasir nou Lasanble ki a pe rod lenformasyon Depite e nou a fer ganny  tou lenformasyon available avek Lasanble.  Nou pou  regard  e reviz tou lalis konsiltan an term spesyalizasyon e oubyen regard osi ki zot pe fer comme travay  e konbyen zot pe kout nou pei par mwan.  Nou pou rod larzan e ankouraz bann labank komersyal pou envestir dan zot bann housing projects pou redwir demann e ofer Seselwa lozman abordab. Nou pou annan en primary surplus avek lentere poou ganny peye lo nou det. Sa sonm natirelman  pou evantyelman apre ki nou’n pey  tou lentere i pou end up R215milyon .  Sa sonm pou ganny rekouver  par lavant bann par dan tou bann Lakonpannen parastatal.  Sa prozeksyon in fini  ganny diskite e aprouve par Fond Monneter Enternasyonal avan ki ti ganny prezante dan nou Lasanble.

An se ki konsern bonn gouvernans, transparans e rann kont mon annan en plan pou prezant avek Lasanble avek en progress report lo performance tou Bizde –  tou Minister   e Lazans ki depan lo Fon Gouvernman tou le 3 mwan, pou gete ki nou‘n fer progre e kote  nou annan difilite pou nou amelyore. E mon oule reasir sa Lasanble Mr Speaker  pou premyer 3 mwan 2017   mon pou bezwen  et realis  pou  ranforsi kapasite Minister Finans, Komers e  e Planifikasyon Ekonomik pou fer li  posib.

Bann konpannyen parey Seychelles Trading Company, IDC, SEYPEC, Nouvobanq, Seychelles Commercial Bank, Development Bank of Seychelles,  SBFA, Air Seychelles, Societe Seychellois D’investissement, Indian Ocean Tuna, Seychelles Public Transport Corporation pou bezwen soumet zot kont tu le mwan avek Minister Finans, Komers   e Planifikasyon Ekonomik   pou ganny sivre tre pros e aksyon neseser ganny sivre.

Rediksyon lo kou lentere e servis banker pou kliyan nou pou fer li e deza i annan en labank ki’n komanse.  Sa i pa ase.  I annan en lot labank ki’n deza pibliy son tarif dan zournal Nasyon ki’n donn nou en serten lendikashon ki i annan en  mouvman dan sa direksyon, nou bezwen pran aksyon osito posib ki sa Bidze, i ganny aprouve par nou Lasanble.

Sa i aplik osi pou bann konpannyen lasirans e telekominikasyon comme Airtel, Intelvision, Cable & Wireless.  Tou bann konpannyen pou pey tax.  Pa pou annan se si oule diferans ki serten konpannyen pa peye.  Me nou pou bezwen annan en level playing field.  Gouvernamn pou realiz sa promes e nou pou fer li osito posib.

Seychelles Trading Company pou redwir pri lo komodite debaz e osi byen ki lo lezot komodite ki ganny servi par lafanmir.

Mr Speaker Lasanble i demann en operational audit.  Nou pou aranze fer li sa legzersis boner lannen prosenn.

Kot i konsern Minister Lagrikiltir, nou pou fer tou nou mye posib pou asire ki nou donn sifizanman resours ek Minister Lagrikiltri ek  Lapes  pou fer sir ki noua sir prodiksyon manze pour  nou pei 2017.

Avek mezir ki nou  pou anan en sipersivite fiskal, nou pou etabli en internal  audit  dan Minister Finans  pou swiv bann kont Leta e bann tranzasyon Minister e Lazans  ki depan lo Fon Piblik.  Sa legzersis pou ganny swiv par Oditer Zeneral osi.   Tou bann dimoun i pou bezwen rann kont e  si i annan  en ka koripsyon mon pou bezwen refer sa ka avek Anti-corruption Commission  pou fer lenvestigasyon e   rekomann aksyon neseser.

Mr Speaker dan en nouvo lepok letan business as usual in fini sa.  Kot i konsern sekter prive i annan en serten largimantasyon kot nou pe penaliz sekter prive.  Mon osi oule koriz sa konfizyon.  Sekter prive  i pa nou lennmi, me i nou zanmi.   Nou pou annan en kolaborasyon etrwat avek sa sekter.  Se sa sekter ki kree larises  pou nou pei.  nkor enn fwa mon oule fer resorti   ki nou pou rankontre pou diskit e ekout zot konsern lo Mahe, Praslin  e La Digue.  Nou pa pou detri sekter prive me osi donn en  sipor  maksimonm e pou fer  zot agrandi.  Nou lentansyon  e lekspektasyon se ki i annan en partenarya zis, fair,  solid pou benefisye nou pei.  .  Se  sa le moman kot nou, nou bezwen sezi.  Nou respekte  ki nou bezwen atraver SCCI e lezot stakeholders pou zwe en gran rol ou travay ansanm avek nou Gouverman.  Nepli letan  pou nou annan mefyans.  Nou tou nou Seselwa.  Gouvernman i faslilitater sekter prive ki i pey tax, kree lanplwa, krwazans ekonomik.

Sa largmantasyon pa kapab sanze me  nou bezwen kontinyelman travay avek sekter prive, pou nou kree plis larises ki nou ekpekte pour nou pei.

Proze Nasyonal.  Dan mon Minister Planifikasyon Ekonomik nou pou annan en plan pou set up en Komite  ki pou siperviz tou bann proze Nasyonal dan tou distrik.  Sa Komite pou rankontre tou le mwan pou monitor, evalye tou proze e pran aksyon neseser.  Nou pou napa sa bezwen pou ariv ler letan Bidze pou nou fer en stocktaking,  pou vwar ki proze ki lo lalis  – ki proze ki manke.  Avek mon lekip mon espekte fer en vizit dan sak distrik pandan mon wikenn pandan 2017, pou swiv devlopman.  Sa bann vizit pou enkli Praslin, La Digue osi.

Lavant par lakonpannyen Paraetatik.  Konsiltan lokal pou ganny apwente atraver tender sistenm.  Par sa bann konpani nou pou ganny vann avek endividi ek fanmir e non pa bann corporate  osinon Pension Fund.  Nou pou osi revwar en pe petet renegosyasyon – serten Lagreman ki‘n ganny fer e sirtou ler nou konsern Seychelles Tourism Act.

Mr Speaker, ler mon get nouvel lo televizyon mon vwar ki nou sours, i tou sours` en kriz enstabilite en pei proze koze par en mankman sosyal adekwa.   Normalman  kan en kriz ekonomik i devlope i  kourt en fortin pou repare domaz pli tar.  Annou zet en regar lo bokou pei ki’n pas atraver  serten konsekans.  Si nou negliz  nou dimoun isi Sesel, nou  pou fer fas avek larealite ki kapab kout nou en fortin pli tar.  Annou mazin 2 ou  3 fwa ki nou oule pou nou pei.

An se ki konsern devlopman eksklisiv Mr Speaker, mon ti a voudre satisfer tou  laspirasyon Seselwa dan en sel Bidze   i pa posib, parski nou resours i limite. Ler nou zet en regar  lo Bize 2017 set en Bidze ki tou Seselwa i vwar zot annan en par ladan.  Nou’n vwar ki tou Seselwa pou benefisye.  Annou servi sa loportinite ki Gouvernam pe donn nou san leksepsyon.  Se sa devlopman enklisiv.

Mr Speaker an tout senserite, mon rekonnet ki nou annan en latas enorm devan nou“ pour lannen prosenn.  Me mon konfidan ki nou pou delivre sa promes.  Seselwa pe swiv nou aksyon.

An terminan Mr Speaker,` mon profite pou swet zwaye Noel e Bonn Ane Prezidan Danny Faure ek son fanmir, Vis-Prezidan Meriton ek son fanmir – tou bann Minis avek zot fanmir, ou menm ou Mr Speaker avek ou fanmir, Mr Depite Speaker avek son fanmir, Leader Lopozisyon avek son fanmir, Leader Gouvernment Business avek son fanmir, tou Manm Onorab avek zot fanmir.  Tou Staff Lasanble Nasyanal avek zot fanmir e tou bann Staff Minister Finans, Komers ek Planifikasyon Ekonomik, tou Seselwa  e osi finaman tou Manm mon fanmir.

Mersi Mr Speaker.

 

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Dr Larose, Minis Finans.  Parey mon’n dir taler, si i annan okenn dimoun – ki santi zot annan en matter of privilege  ki zot oule met li an ekri zot a donn mwan e nou a regarde  ki pou fer apre.

Mon ti a kontan lo sa pwen Dr Larose si i annan okenn Manm Lasanble ki’n ofans ou dan okenn mannyer par serten mo pou demann en lekskiz.    Akoz mwan mon ti enn bann dimoun  ki ti referee ler ou ti al travay Washington.  Avan ki ou ti ale mon ti Minis pou Foreign Affairs e  mon kapab konfirm ki ou en dimoun  avek lentegrite.  Alor nou ekskize e mon a regard ladan.  Mon pa okouran okenn term ki’n ganny servi ki denigran me si i annan mon  sir ki sa Manm konsernan i ava apologise pli tar.

Mon remersye ou pou ou pasyans.  Ou’n la avek nou depi ler nou’n komans nou deba Lendi.

Wi Onorab De Commarmond?

 

 

 

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou Onorab e tou dimoun.

Mr Speaker, mon krwar at this point nou pran en vot lo prensip sa Bill apre zot ava al lo Staz Komite.

 

MR SPEAKER

Ok.  Bon tou dimoun ki an faver sa Bidze son merit  parey nou’n ganny diskite lev zot lanmen ?  Tou dimoun ki  pa an faver ?

Ok savedir nou aprouve merit sa  sa Bidze ki’n ganny prezante par Dr Larose.

Mon a ganny mwan en Formal Reading.  Clerk?

 

MADAM CLERK

A Bll of an Act to provide for the service of the Republic of Seychelles for the year ending December 31st, 2017.

 

MR SPEAKER

E prezan mon sizere ki nou pran en Break parski sa ler nou trounen,  nou pou vin lo Staz Komite kot nou pou regard Estimates and Expenditure ki pou nou depoy Bidze.  Ok ? Nou a retournen 10er.

 

        (BREAK)

 

MR  SPEAKER

Bon byenveni tou dimoun  e tou bann ki’n fek zwenn nou.  Nou pou al aprezan lo Committee Stage e avan nou komans nou deliberasyon  mon  a demann Sergeant-at-Arms pou fer le neseser.

Avan ki nou komans nou lentrodiksyon, mon ti a kontan demann Onorab Larue ou annan en lanons pou fer.

 

HON FLORY LARUE

Bonzour  Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour tou dimoun.  Yer dan mon deliberasyon lo Bidze, mon ‘n ganny dir ki mon’n ofans Onorab Gill avek Onorab De Commarmond, sa  pa ti mon lentansyon dan mon lentervansyon pour mwan fer sa.  Mon byen regrete ki zot in mal enterpret mon parol e mon santi ki kekfwa mon parol in afekte zot. Alor Mr Speaker, mon retract  – mon apologize me sa pa ti ditou mon lentansyon letan mon ti pe fer mon lentervansyon.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Larue.  I annan  en lot matter of privilege ki’n ganny lev-e i ankor lo mon Biro mon ankor pe etidye prosen moman nou ava koz lo la;- me a sa pwen osi dan menm laliny reasir Dr Larose ki mon’n regard script Onorab Adelaide e mon’n koz ek li e mon‘n konsilte Chairman sa letan  – letan mon ti absan e i  pa ti son lentansyon pou fer okenn lofans – me petet i en kestyon lenterpretasyon – i ti pe koz lo dimoun avan.  E parey mon dir taler si piblik an zeneral ti’n ganny sa lenpresyon i pa ti son lentansyon.  E si sa  i son lenpresyon  ankor parey mon’n dir taler mon apologize.

        Avek sa, mon ti a kontan dir ki nou pou komans regard Bidze – Budget Revenue and Expenditure e nou pou pran li Head by Head.  E la nou pou komanse – nou’n demann Vis- Prezidan Vincent Meriton ki  in vin bomaten devan Lasanble avek son lekip  – diferan Egzekitiv ki tonm dan Biro Prezidan ek dan son Biro;- me avan nou komanse mon ti a kontan fer detrwa pwen.

Mon krwar nou deba depi Lendi in al byen me solman  parey mon’n dir avan nou travay dan Lasanble i touzour parey en laklas civic education – pa bokou pei ki ganny sans transmet tou deliberasyon Lasanble National live lo  televizyon.  Mon konnen Maurice zot pe sey travay lo Lalwa pou fer sa me nou, nou en pe avan dan bokou respe. E dan sa sans mon fer en lapel ankor dan nou deliberasyon  – dan nou prononsman nou fer sir ki si nou pe rod sapit ek verse, nou levidans e nou konnen ki nou pe dir – annou evite pou fer okenn lakizasyon personnel ki nou pa kapab substantiate;- akoz sa i pa ethical.  E parey tou letan mon’n dir nou bezwen pratik the highest professional and ethical ethics.

        Mon konnen n ou tou nou politisyen – nou tou nou anvi score points, but we have to be ethical dan tou sa ki nou dir parske  tou dimoun pe ekout nou e nou en legzanp pou nou Nasyon Sesel.  Sa i premye pwen.

Dezyenm pwen mon ti a kontan fer en lapel avek piblik Seselwa an zeneral;- i annan en kantite keksoz ki pase lo Facebook nou pa  kapab anpes Facebook ouswa social media me mon ti a kontan fer en lapel avek piblik ki nou servi social media dan en fason responsab.  E mon donn en legzanp konkret – Onorab Basil Hoareau pa ti envit personn lager yer li.  I ti fer en pti pwen akoz ti annan en misunderstanding par en lot Onorab – i ti zis fer dir nou a zwenn deor si oule an di-zan an parlan an unity – an parliamentary unity.  Ti napa zafer lager.  Annou pa met en kantite keksoz en storm in a cup of tea.  I pa byen akoz nou fer lanimozite kot napa lanimozite.  Nou pe met kankan kot napa kankan.  Nou oule en lape dan sa pei – nou dan Lasanble nou pe travay ansanm.  Zot in vwar nou pe travay ansanm.  Tou keksoz ki nou fer nou fer li dan transparans – ouver.  Nou  pa kontan e mwan koman Speaker, mon dir ki i pa normal ki bann manm piblik servi medya sosyal pou kree problenm lo persona e personality  bann Manm Lasanble.

Mon espere mon’n fer mon pwen tre kler pour tou dimoun.

Trwazyenmman; ozordi nou pe komans deba e bann deba i pou al long – i pou long akoz gro Bidze  e mon kontan ki Dr Larose i pou la avek nou.  E mon  krwar ki nou bann travayer ki nou pou fer komansman la, nou bezwen presi.  Annou kler dan nou lespri ki ler nou pran en Head oubyen en Departman oubyen en Lazans, nou pe rod kestyon – lesplikasyon  – klarifikasyon. Nou napa letan pou vin donn lektir oubyen pou vin donn gran, gran statement  oubyen utterances.  Ni Minis – ni nou – ni piblik napa letan pou tousala.  Nou pe rod klarifikasyon –  kestyon avek leksplikasyon.  E mon’n koz avek Vis-Prezidan bomaten li osi dan son repons avek respe  mon ti ava kontan ki i brief koumsa ki  nou kapab kouver otan ground posib.   E nou pou pran koman en matter of procedure nou pou pran sak Heads – sak Minister – sak Lazans oubyen sa subhead nou  a depouye zot a ganny klarifikasyon  – Minis i la e nou ava pran en vot apre sak Departman oubyen sak Head.  Fotespere ki tousala i kler.

Minis osi  – Vis-Prezidan i pe kouver pour diferan Lazans  – i pe kouver pou Biro Prezidan osi.  Mon’n ganny dir ki Minis Larose i annan serten Departman parey FIU ki li i pou kouver  – i a reponn kestyon ki ava donn klarifikasyon.  Me Minis osi Vis-Prezidan si ou santi a en moman  ou anvi ki ou PS o-bour ou oubyen PS Marie o-bor ou ki dan President’s Office i osi i ede ek klarifikasyon oubyen ek sif sirtou  – nou konnen ki ni ou  – ni mwan  nou pa konn tou keksoz, ou osi i annan serten Departman  – responsabilite ki ou fek pran santi ou lib pou ou konsilte ou PS – ou bann Egzekitiv ki zot osi zot  a ed ou avek ek sif sirtou oubyen repons.  Swaye lib. Nou anvi ki keksoz i kler.

E avek sa mon ti a kontan remersye tou sa ki’n vin avek li mon vwar PS Alain Volcere – mon vwar Maitre David Esparon ki sorti kot Attorney’s General’s Office;- i annan msye Damien Thesee ki ti la ava ensidswit.  E mon  krwar ki nou a fer Vis-Prezidan avek ou permisyon ler nou fini avek en Head – vi ki ou annan en delegasyon ase nonbre bann ki’n fini ek sa Head i ava sorti e bann ki anler, ki pou pran next Departman zot ava zwenn nou anba pou fasilit prosedir travay pour Vis-Prezidan.

Mon krwar avek sa nou kler.

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN  

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, ankor en fwa lo kestyon prosedir mon ti ava kontan ki nou ganny keksoz kler an relasyon avek amannman pour ki i pas dan Committee Stage ki si i annan okenn amannman ki ganny propoze.  Dan nou Standing Orders  byensir i annan sa provizyon ki okenn amannman i  kapab – i 72 hours prior  to  the discussions me etandonnen ki se maintenant la ki nou pou ganny tou bann detay  – tou bann chiffre  e Standing Orders i osi provide pou kapab koman Chairman donn sa permisyon pour ki en amannman  i kapab ganny propoze.  E lo en lot nivo, byensir lefe ki nou pe deal avek en financial Bill, i annan serten restriksyon ki ganny mete lo la anba Standing Order 73  kot en Manm pa kapab propoz en increase ok – 73 –‘’except the recommendation of the President signified by a Minister neither the Assembly nor a committee shall  (a) proceed upon any Bill including the amendment to a Bill, which in the opinion of the person residing or the Attorney General provides or imposing  or increasing any tax any charge on the revenue or other funds of Seychelles.  Ensidswit.  So mon ti ava kontan nou ganny li kler so parey nou’n dir  pou annan serten landrwa kot   nou pou demann en decrease – pou annan serten landrwa kot nou pou propoze avek Minis ki  i annan en increase e ki alor mon ti ava kontan konn byen;- si nou pou take in la as the Chair ou pou aksepte sa bann propozisyon amannman  even ki ou napa sa 72 hours ki parey mon’n eksplike parski se la prezan ki bann Minis letan zot vin devan zot pou donn nou bann detay. E petet dan serten detay ki zot pou donnen se la ki nou pou trouv sa nesesite abord bann tel size.

E dezyenmman mon krwar Mr Speaker, nou bezwen osi pran en vot   pou nou antre dan Staz Komite, unless  – I mean this is the normal procedure.

Mr Speaker, mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Yes Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Yes Mr Speaker.

Mr Speaker, mon konpran sa ki Onorab pe dir, me solman sa i en provizyon ki konsern en Bill pou increase en charge lo Consolidated Fund.  Si nou pe deal avek Appropriation Bill, i plito part 16 – ‘financial procedure’ e nou bezwen tenir from 76 – Ok?

Par egzanp si mon pran ou dernyen pwen 76 (1) ler Bill in fini ganny lir en 2enm Fwa i al direk dan Committee Stage so we don’t need a Motion for that me i plito regard 76 (7)  – (8) onwards la i donn nou prosedir  lo lamannman an se ki konsern spesifikman Appropriation Bill.  E i dir ou la poudir 76 (8) ‘’an amendment to a head of expenditure to increase the sum of allotted thereto whether in respect of any item or subhead or the head itself may be proposed only by a Minister which shall signify  to the committee on the recommendation of the President  to the increase.’’

So nou bezwen an relasyon   dapre Appropriation Bill les nou ganny gide par sa Seksyon Standing Orders.

 

MR SPEAKER

E i ganny propoze avek Minis.  Ok.  Yes Hon De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non pour et specific only the Minister can propose.  Petet dan sa lespri si i annan serten keksoz ki Lasanble pe vwar li Minis li apre  i ava la travay lo la;- akoz apre ki i annan sa Appropriation Bill li at certain stage dan lannen i annan sa ki nou  apel mid-year review Minis i kapab pran serten keksoz ki nou pe diskite la an konsiderasyon, pour letan i get son mid-year review i a  kapab pran sa keksoz – sa bann issues an konsiderasyon – en word of advice ki mon ti’n mete.

Mr Speaker, koman mon annan laparol mon oule profite pou mwan dir ki mon siport ou segonn ou e siport ou lo sa bann parol ki ou’n dir oparavan, konsernen use of Facebook, ensidswit pour pa deranz ki nou Lasanble i fonksyonn ladan ki  sa ki vin en ledikasyon pou nou pep – konmsi nou tou nou bezwen grandi.

Onorab Leader Lopozisyon ek mwan, sa 2 zour la nou’n koze dan sa direksyon personnelman pou nou dir nou pe al dan en move direksyon si nou pa fer atansyon.  So ki nou pti Sesel koman en pep la, nou revwar lafason ki nou pe servi sa bann keksoz ki available.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Se pour sa rezon ki nou annan en devwar pour nou detanzaot fer sorti sa bann pwen – si menm si souvandfwa i paret ki  nou pe demoraliz dimoun  pou nou byen en pti pe patronizing.  Me mon krwar i enportan nou rol pou osi a-port latansyon piblik lo la.

Onorab Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, mersi.  Avan ki mon petet move lo sa  ki mon ti pou al dir zis an relasyon  vi ki nou pe koz lo sa size mon oule fer kler poudir – e Onorab Ferrari i konn sa byen,  ti napa okenn lentansyon pou envit Onorab Ferrari pou take it out sa parey nou dir;- it was parey ou’n dir poudir en Manm i perdi  iminite letan i fer ….. it was only for my purpose.

Mr Speaker, lo kote sa ki Onorab Ramkalawan in fer resorti parey Onorab Pillay in dir increase selman Minis i kapab propoze.  Reduction osi Manm i kapab propoze koman en lamannman.  Me mon konnen wi i annan sa proviso ki permet poudir Speaker i kapab otoriz Clerk. Se sa.  Letan mon pe get li menm si Speaker pa kapab aksepte en lamannman from the floor, i bezwen ki Clerk in resevwar .

What sa proviso i  fer – i redwir – Speaker i kapab redwir sa peryod letan ki 72 hours  pour less – pour Clerk resevwar sa lamannman.

So zis pour nou met  bann kestyon an perspektiv mon pa konnen  si nou kapab rod en lot fason pou fer li, me solman zis pou met keksoz an perspektiv.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Me zisteman Mr Speaker, se pour sa rezon ki mon’n fer sorti sa pwen.  Mon’n fer sorti sa pwen akoz  nou set up la  i totalman diferan.  I totalman diferan.  E nou anvi nou lo nou kote nou kapab regard keksoz dan en fason kler – dan en fason rezonnab e dan en fason lozik.  Alor etandonnen ki sa sityasyon i diferan se la kot mwan mon pe rod bann fason kot nou kapab an dyalog ok – an dyalog tenir kont serten keksoz pour nou pa trouv nou ganny bloke avek serten regilasyon, kot nou pe dir be regilasyon in  blok nou salerla ti’n kapab fer sa dan tel fason e rod en solisyon.  Nou enterese pou nou trouv solisyon pou nou move forward. 

This is the spirit.  E set avek sa spirit, ki  mon  pe lev sa afen ki nou kapab adres – parski pou annan serten  – mon konnen deza ki pou annan serten pwen kot nou pou propoze, kot i annan  en rediksyon;- e kot pou annan serten landrwa  ki nou pou propoze i annan  en logmantasyon.  Nou’n deza komans fer sa  letan nou ti pe debat lo merit e prensip zeneral Bill.  Alor set avek sa spirit ki mwan mon pe dir Chairman, ansanm avek Minis pou konsider sa.  Nou pa bezwen al fer sa ekri Clerk ensidswit – tousala – lefe ki nou la pe diskite koman bann adilt;- Minis  konsernen i la avek zot bann teknisyen nou kapab move on o pli vit ki nou kapab.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mersi.  Set  dan sa lespri mon konpran Onorab Lopozisyon; se dan sa lespri  konmsi ki nou pe dir sa bann pwen ki nou ava lev-e  – bann issues konsernan sa ki ou pe dir la, so Minis e nou, nou take it ki Minis i pou seryezman pran sa bann keksoz an konsiderasyon, i ava travay lo la.  E petet at the mid-year review nou a kapab demann li ouswa nou menm mon pou vwar sa ki nou’n lev-e ozordi dan sa detrwa zour la koman i reflekte pandan lannen  – pandan  premye 6 mwan, zot, zot ava travay lo la pou kapab vwar en nouvo dinamik si i neseser  – si i annan ensidswit koman sa ki nou pe sey propoze i kapab ganny taken onboard sa lespri – pa bezwen fer okenn soz.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Well mon pa anvi….

 

 

MR SPEAKER

Well mon krwar i byen ki nou pe sort out sa bann issues avan ki nou ale.  I en kestyon prosedir.  So i byen. Annou  kler nou lespri nou tou.

Wi Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mon konpran ki Onorab De Commarmond pe nonm mid-year review, me solman nou lo nou kote si nou pe propoz serten keksoz  e nou ti ava kontan ki  i pa mid-year review ki nou regard sa, me si i annan serten sanzman ki i ganny rantre ki  finalman  par egzanp sa Appropriation   i  kapab olye R7bilyon i tonm lo R6 bilyon; oubyen i mont lo R10 bilyon ok, pour ki letan nou fini travay lo sa  Appropriation Bill nou konnen ki poudir travay in ganny fer e i ale;- e ki bann chiffre i koresponn  avek sa deba.  Parske Mr Speaker, ankor enn fwa  mon pe dir sa avek en lespri pou nou regarde ki mannyer nou kapab bouz devan, parski nou anvi keksoz kler.  I pa pou en kestyon  – parski lafason  ki Onorab De Commarmond pe dir then we might as well nou konsider anything. E zis dir be annou pran en vot final lo sa sonm non….Se sa ki nou pa anvi.    Nou anvi kapab at the end of the day, si sa chiffre  pou sanze, i pa sanz an Zilyet me i sanz la an Desanm e nou tou nou tonm dakor lo la.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Ok.  Mon krwar i kler i annan  2 keksoz.  Nou pe fer sa travay i dan en nouvo dispozisyon e  nou pou ganny letan parey Onorab William in dir yer, pou nou revwar bann lareg e Standing Orders an partikilye.  Me ozordi lavantaz ki nou annan, se ki Minis Finans i la e Vis-Prezidan i la e lezot Minis pou vini anmezir ki nou pa lo sak Minister Departman oubyen Lazans si i annan amannman nou a propoze.  Minis Finans i la i  a vwar si i annan lamannman ki posib avan ki nou vote  e nou a proceed.

Wi Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon ti anvi vin anmenn en sipor pou sa ki ou’n fek dir, zis pou nou prosedir pou laform  mon krwar ki sak fwa ki i annan en lamannman ki ganny propoze lo okenn bann Head ou, ou bezwen anba  under Order 76 son proviso, ou bezwen otoriz Clerk pou aksepte sa lamannman e pou annan deba lo sa lamannman.  E  sa lamannman  a swa pase ouswa pa pase, depandan lo  ki mannyer bann dimoun i vote.  Pou laform nou bezwen mon krwar swiv sa.  Apard sa mon dakor avek  prosedir ki ou’n etablir.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Pillay avan ki nou donn laparol Vis-Prezidan.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, mon krwar ki i annan en konpromi ki nou kapab gannyen an relasyon avek sa ki Onorab Georges in fer an relasyon  prenan an kont nou Standing Orders, ki mon krwar i devret pe arive par egzanp si en Manm i santi  poudir i annan en Head  – e nou’n bezwen fini lir Bidze by now, e nou pe ganny en serten lendikasyon   – ki nou santi i annan en Head e i annan en lamannman ki bezwen ganny fer, sa Manm i bezwen  at least la ou ava otorize ki ou kapab ekri Clerk and then allow sa to antre.  That’s the proposition.

And then en lot pwen ki mon oule fer sorti Mr Speaker, ki nou bezwen careful about, se ki  mon krwar  mon lenterpretasyon  Standing Order – kot si mon mal, mon a ganny korize, nou Bidze pe zwe dan sa quantum Bidze ki nou’n gannyen, pou nou fer lamannman.  Now si nou’n dir ki nou pou fer en defisit R215 milyon, me apre nou ou al ogmant Bidze par ankor R2 bilyon then sa defisit pou ogmante osi.  So nou bezwen  balans le 2.  Mon krwar ki  nou tou nou pe travay  nou pe travay lo nou bann Heads ki’n ganny donnen devan nou e  nou si nou annan lamannman pou fer lo reduction of a Head, mon krwar nou devret reste lo sa baz ki nou regilasyon i permet nou.  Akoz demen nou pou kree en presedans nou.  Nou pou kree en presedans ki en lot Lasanble Nasyonal pou vini e nou pa pou swiv e finalman nou pou napa en lord  lafason ki nou proceed.  E mon konpran sa largiman ki Lopozisyon in avanse – en largiman ki byen, akoz i posib i  annan serten rediksyon ki nou bezwen realign en lot landrwa;- e sa realignment ki fer problenm  akoz ler ou realign sa Head ou pe increase sa Head e se la kot problenm i vini pou kapab fer  sa realignment.  Se la ki  mon krwar nou bezwen pe baz lo lafason  enterpret prosedir how to deal with this issue. 

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok nou a ton dakor lo ki mannyer nou pou ale.

Vis-Presidan ou ti anvi dir en keksoz.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon ti a kontan zis – mon pa konnen si nou devret osi mazinen ki nou 2 Lenstitisyon i operate endepandaman avek kanmarad ;- avek respe pou kanmarad e ler diskour ti ganny prezante,  ti ganny prezante dan en framework spesifik dan en konteks fiskal spesifik avek bann progranm spesifik e ganny elabore par Prezidan Larepiblik;- e apre par Minis Finans.  E mon santi i pou toutafe byen ki si  nou oule fer sanzman nou pou bezwen retourn ver Prezidan – retourn kot Gouvernman pou Gouvernman kapab donn son laval lo la.  Akoz no man is an island  – nou  ansanm – nou bezwen gete ki mannyer nou kapab diskite.

Mersi Mr Chairman. 

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Rakalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman, baze lo sa Vis-Prezidan in  dir i kler ki poudir nou pa pou kapab pran vot lo bokou keksoz.  Parske si  i annan bann landrwa kot  nou santi i bezwen annan  increase oubyen decrease i bezwen retourn kot Prezidan. So i pou vedir ki at the end of  – par egzanp letan nou’n  fin regard Bidze Biro Prezidan avek Vis-Prezidan, i posib ki  nou pou dir nou pa pou kapab pran en vot la, parski i pou bezwen retourn kot Prezidan.  Mwan mon ti ava mazinen ki poudir Prezidan in met son konfyans dan son Minis Finans, se pour sa rezon ki Minis Finans in prezant Bidze e Minis Finans i annan sa  full pouvwar delegasyon pou li kapab pran en desizyon.   Sansan mon krwar. Tou nou bann legzersis la pou en pe futile parey nou dir.

 

MR SPEAKER

Mon  pran en dernyen lentervansyon Onorab Ferrari avan  nou a deside ki mannyer pou proceed.

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mon krwar ki  kekfwa en fason pou nou regard sa se si i annan en lamannman ki ganny propoze, si i annan en vot ki ganny pran lo la,  at the end of the day Prezidan will be the final arbitrator. E si i anvi stick  avek son bann prozeksyon pou li, it will be son responsabilite,  me solman i poz nou en pe difikilte lo nou vot bann Manm akoz nou pa pou tro, tro konnen ki nou pe vot  la.

So sa i en keksoz kekfwa mwan mon ti ava sizere ki nou kontinyen diskit en pti pe, nou atak Bidze la e nou kontinyen diskit avek sa, pou gete  dan lazournen si nou kapab ganny en metod ki  ava satisfe nou tou.

Mersi. 

 

 

THE OFFICE OF THE PRESIDENT AND VICE PRESIDENT’S  OFFICE

 

MR SPEAKER

Ok.  Mon sizere alor ki nou komans nou deba – nou klarifikasyon lo Bidze.  Nou pou komans avek Biro Prezidan, apre nou ava lo Biro Vis-Prezidan e si i annan okenn amannman ki okenn dimoun i proposed  – okenn Manm i propoze Clerk a  note – Minis Finans  osi i la i a note akoz li i vin reprezant Prezidan – Prezidan ki’n anvoy li anmenn Bidze – e lafen lazournen si i annan klarifikasyon ki nou bezwen parske nou pou ale ziska lafen lasemenn, si i annan klarifikasyon avan ki nou ran en vot lo sa Head, lo sak Departman, Minis Finans i a gid nou lo la avan nou vote.

Si sa i akseptab nou a komans avek premyer Biro se Biro Prezidan nou komans lo paz 2 sa liv ki Estimates of Revenue and Expenditure for Fiscal Year ending 31st December, 2017 ki nou tou nou annan. 

Nou a komans lo paz ki Biro Prezidan ek Vis-Prezidan e nou a vwar si i annan okenn Manm ki oule okenn klarifikasyon lo okenn Head lo okenn pwen lo sa enn Bidze.

Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Vis-Prezidan, delegasyon.

Mon ti a kontan  demann Vis-Prezidan si i kapab anba Biro Prezidan mon pe fer referans avek paz 4 ki dan sa gro liv pe donn detay lo bann depans Biro Prezidan.  I apel  President’s Office Portfolio – son paz No. 4.  E mon remarke ki sa ki apel ‘’wages and salaries in cash’’ i annan en logmantasyon konsiderab sorti R8.7 milyon pou li vin R14 milyon anba Biro Vis-Prezidan.  Alors i en gro logmantasyon .  Sa R14 i ganny kase an 2 morso  – ‘Administration and ‘Support ki pran R9.3 e ‘’Presidential Support Services’’ ki li i pran  R8.9.  Alor mon ti a kontan  si Vis-Prezidan i kapab eksplik nou; eski par egzanp zot annan en logmantasyon dan kantite dimoun ki pe travay dan Ladministrasyon dan Biro Prezidan e  ‘’Presidential support;– e   pour ki rezon i annan en logmantasyon osi sibstansyel kan nou pe koz lo en peryod  kot nou pe balans en pe – nou pe tenir en pti pe nou bann kou, me nou vwar en  logmantasyon tre konsiderab zis dan bann saler?

Mersi MR Speaker.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Dan lespri gard nou lenformasyon konkret  –  larepons konkret mon mazinen Onorab ki i en nouvo striktir swivan remaniman, i annan bann Staff  an plis ki nou bezwen recruit lannen prosenn.  E ou ava apresye osi ki bann Staff zot kalib i o  e commensurate konmsi zot saler ki koresponn avek kalite travay, sanmenm i annan en logmantasyon sibstansyel ki ale avek sa budget line pou lannen 2017.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Zis en pti kestyon siplemanter, si Minis ti kapab donn nou konbyen dimoun ti pe travay an 2016 dan sa 2 Seksyon ‘Administration Support’ apre ‘Presidential Support’ e konbyen dimoun ki pe travay aprezan an 2017 ki fer sa sitan gran logmantasyon?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.

An 2016 ti annan 119 Staff dapre sipor teknik lenformasyon ki mon pe gannyen e pour lannen 2017 i annan 110 Staff.   Me diferans se ki bann saler i bokou elve- se pour sa rezon  i annan sa diferans nonm ki pa  ale avek sa diferans total saler ki’n ganny mete.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chair  senp;- eski Minis i kapab donn nou detay sa bann pozisyon ek zot saler ki fer sa diferans.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.   Mr Chairman nou annan nou 3 Sekreter Prensipal D’eta.  Nou annan nou en Dipite Secretary  to Cabinet; en Depite Sef Protokol; nou annan bann Legal Counsel; i annan bann Policy Analyst e i annan osi bann Advisors – bann technical advisors.  E mon napa total saler la me solman nou kaba fer zot gannyen Mr Chairman. 

 So lala sa bann an gro lekel sa bann pozisyon ki si oule malgre i en diminisyon ki pe fer ki son total i plis.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mon krwar sa i en fason fer li.  En pwen zeneral Vis- Prezidan avek bann MNA kot i annan bann kestyon spesifik lo sif par egzanp, i normal ki nou ekspekte ganny en repons petet detaye pou eksplike sorti kot sa dimoun responsab – Vis-Prezidan oubyen Minis.  So mersi.

Okenn lezot, kestyon  – klarifikasyon ki Manm i oule lev-e?

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chair.    Mon ti’n bliye i annan isi i annan Trezyenm Mwan Saler osi ki enkli ladan.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi Vis-Prezidan.

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, fotespere personn pa pran lofans avek okenn kestyon ki mon demande akoz mwan ler mon’n vin dan sa Lasanble mwan, mon vin pou travay.  Mon pa get personnalite  – mon pa ofanse – mon pa ekspekte personn ofanse pou bann keksoz ki mon demande.

Mon premye kestyon se dan budget overview paz 2  nou pe move pour en revised budget sa lannen 2016,  R175 milyon  e nou pe tonm dan R159 milyon pou 2017.  Mon ti a kontan si Vis-Prezidan ti a kapab dir nou  si sa i an rezilta ki sa lannen i en lannen  Eleksyon;- e ki si i en pratik ki sak fwa i annan Eleksyon  se Bidze Prezidan e Vis-Prezidan i gonfle? E la in gonfle par R175 milyon e retonm – i ti R160 milyon an 2015 – i R160 an 2016 me antretan i  annan R15 milyon ant …eski Minis i kapab ed sa Lasanble pour li dir nou sa R15 an 2016 kote i sorti?

Mon dezyenm kestyon i al lo paz 6 ‘’centrally managed expenditures’’.  Mon pe spesifikman regard  ‘Seychelles News Agency.’  Mon ti ava kontan demann Vis-Prezidan si i kapab donn nou son larepons  – en lopinyon – en statement si i pa krwar poudir sa deza i en duplication of travay Gouvernman.  Nou annan NISA ki fer lenformasyon pou Gouvernman e  pourtan nou’n ganny dir  ki NATION i portparol Gouvernman.  I pa devret me toultan in  dir nou sa.  La i annan en lot portparol Gouvernman ki apel ‘Seychelles News Agency e apel i annan en 3enm portparol Gouvernman ki  Senior Advisor to the President.   Wi mon’n oubliye son tit egzakteman ki mannyer i ete.  Nou annan nou 3 lebra ki pe fer menm louvraz.  Dan lespri streamlining bann aktivite Gouvernman e lefikasite dan bann resours, eski Minis i kapab dir nou si i pa krwar ki ‘Seychelles News Agency i kapab vin en lebra NISA (oubyen the other way round) pour ki i annan en sel striktir e en Departman ki okip  Kominikasyon Gouvernman ki mon konpran – ki okip Kominikasyon Biro Prezidan ki nou  konpran i annan bann Press Release – bann statement pour ou fer e ki  travay i ganny outsource to NISA, nou rod en lot striktir.  Mon pa pe ekspekte larepons definitif pou la ozordi;- me solman  mwan mon pe mazin dan 3an – well mon pa dan 3an mon  pe mazin lannen prosenn  ki ler sa Bidze i vini nou napa menm deba ankor.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan avan ou reponn,  i annan en pwen sorti kot Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, mon oule raise en point of order anba 76 (6) pour ki nou agree ki mannyer nou proceed, akoz nou riske al dan en lot Head by  the time  nou al lo sa Head   – nou diskit lo sa Head.

I dir nou koumsa 76(6) si nou get son dernyen laliny i dir nou koumsa poudir,’’ it shall not refer to the details  or any item of the subhead in the estimate.’’ Savedir sa subhead ki ou’n donn nou i R76 milyon 684 mil – kestyon Onorab Afif was on point specific to the Head, so mon pa konnen eski nou pou swiv Order 76 (6) oubyen la nou pou depart from Order 76 (6) nou pou al  dan bann lezot detay?  Akoz si nou fer sa, then nou pe kontra-dir nou Standing Orders.  So petet sa premye kestyon ki Onorab ti pe demande si i kapab rephrase son kestyon pou li stick to the order an relasyon ek sa Head li menm an relasyon ek sa expenditure Head. 

 

MR SPEAKER

Me solman mwan mon ti’n ganny lenpresyon ki Minis premyerman in dakor pou reponn bann estimates anba Presents Office an menm tan en Vice-President’s Office.  E mon’n konpran Onorab Ferrari ti pe demann lo en progranm spesifik lo paz 7 lo  SNA e son  relasyon avek NISA epi Communication oubyen  …advisor dan Biro Prezidan.  Se sa ki mon’n konpran. Onorab Ferrari  kekfwa ou kapab klarifye?

Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Onorab Ferrari.  Mon oule zis dir sa pti bout.  Onorab Ferrari dan son kestyon in quote en figure R125 something milyon, now figure ki anba sa  Head  ki ou’n lir, i R76 milyon 684mil now ki mon pe dir sa figure petet i konekte petet avek lezot keksoz,  ki mon pe demande si ou’n dir nou ki ou pe konsider sa Office of the President ki pou enkli Vice-President, nou stick nou kestyon to sa figure R76 milyon 684mil;-  ou pa kapab entrodwir en lot figure e mon krwar pa si Vis-Prezidan i sipoze pe reponn – akoz sa i pran kont nou Standing Orders; akoz nou pou konsider sa Head ler nou ariv kot li.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok. Vis-Prezidan i a reponn sa kestyon ki direk  – sa enn premye kestyon.

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.   Ant  R160 e R175 milyon  – R15 milyon diferans i en bon pe lapey an plis nou bezwen peye sa lannen.  Epi nou i annan en bann depans  pou fer avek nou bann nouvo Biro ki nou bezwen, pou cater pou bann remaniman Gouvernman.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour tou bann delegasyon ki la.  Bonzour tou bann Manm Onorab.

Mr Speaker, an vi ki Minis Finans ti dir ki pou annan bann mezir fiskal ki i pou pran pou koup en pe lo  travel costs  par 15 poursan lo Departman Gouvernman, eski Minis i kapab klarifye sa logmantasyon pour ‘travel cost ‘anba ‘current expenditure’ lo  Bidze Risk ek Dezas lo paz 32 dan sa gro liv anba President’s Office.

So anba la nou vwar i annan R2milyon 42mil pour 2016 – 2017 osi in increase par R3milyon  48mil.  So mon pe demann lakoz sa bann increase e mon vwar ankor pli ba si nou  get anba ‘’Governance  Management and Administration’’ lot kote paz 33 i annan osi increase anba ‘’travel cost’’ e sa i kontinyen ankor mon prezimen anba ‘’Planning Intelligence  Research and information ‘’ son ‘travel cost’ osi i kontinyen increase.  So eksplik nou sa bann logmantasyon ladan?  E si i pa kapab fer en re balans ladan.

 

MR SPEAKER

Be avan ki mon demann Vis-Prezidan pou reponn annou sey fer nou kestyon zis pointed  lo en Head spesifik silvouple pou nou al vit  – pou Minis reponn vit.  Paz ki Head pe koze poz ou kestyon.

Endik paz premye  – endik sa Head poz ou kestyon.

Wi Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman, mwan mon ti pe an swivan gidans ki nou’n set la bomaten, mon ti pe gid mon lekor pou get paz 1.  E paz 1 i annan en bann  somer ki desann avek e i pe koz pwen par pwen.

E 1er pwen  lo lalis i Office of the President and Vice President.  Annou fini avek sa apre DRDM pou annan pou li li.  Onorab konmsi byen koz i fer byen konpran si nou dakor i ava vin lo la, apre mon ava reponn ou sa kestyon;- akoz mon pou konfize.  I  annan en ta dimoun anler la ki pou donn mwan lenformasyon ki mon pa tro fe ek bann sanzman ki fer arive.  So konpran mwan.  Annou fer li enn par enn annord konmsi ki mon pa sorti la avek plis seve blan.

 

MR SPEAKER

Ou annan parfetman rezon.  Mon krwar nou bezwen fer lis sistematikman, sansan nou pou ale vini from paz 1 ziska paz 100.   Annou spesifik.

.

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mon a pran ‘’travel cost’’ ki Onorab ti soulinyen avan.  In dir ki Prezidan e Minis in koz lo la ki i pou pran bann mezir fiskal pou asire ki  kot bann depans nou pa neseser fer nou  pa fer.  E se zisteman sa ki nou ‘n propoze dan Bidze sa lannen sorti en Bidze R14.5milyon lannen pase, sa lannen in desann pou fer li vin R10milyon.  E in kler ki mon bezwen al partisip dan bann Konvansyon – dan bann miting enternasyonal kot i annan en retonbe direk enportan  e nou bezwen retir en keksoz pou Sesel.  E mon krwar se sa lespri ki nou pe koz lo la.  E Onorab si ou konpar 2016 ek 2017 ou pou vwar ki i annan en rediksyon R4.5milyon.

Mersi Mr Chairman

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Arising from that point  pou nou evit duplication e repet bann menm kestyon, toultan eski Vis-Prezidan i kapab dir nou si i okouran ki sa rediksyon ki zot in sey rode, i apply dan tou Minister e dan tou Lazans Gouvernman – plito ki a sak fwa i vini, eski ou kapab garanti nou ki…. mon mazinen enn de ki pou monte – enn de  i pou desann; – me eski across the board sa zefor pe ganny enplimante e kestyon ki al avek, eski rediksyon kou i lye avek lakantite travay oubyen rediksyon kou, i osi lye avek sa ‘Class konfor ki serten nou bann O-Zofisye i kontan first class – business class -, sa bann keksoz koumsa?  Eski i annan en Polisi ki’n ganny fer pou limit en pe sa bann depans vi ki nou dan en sityasyon en  pe balans Bidze?

Mersi Mr Speaker.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  En bon kestyon.  Nou ava revwar nou Polisi vizavi bann ‘Class;- me solman an menm tan ou pa oule en dimoun pe voyaz-e 15erdtan – pe al reprezant Sesel dan en bon negosyasyon   – i pe asize ek son lipye in ki    ploye, ki apre koman i lev-e i pa antre dan Konferans.  Nou bezwen fleksib – pa i vre sa?  So nou ava revwar nou bann Polisi ki a reflekte bezwen legzizans di-zour; an menm tan la nou pe kor lo kantite, nou ava vwar ki mannyer nou poi aplik sa atraver Polisi ler in ganny revize.

Me sa i aplik pour tou dimoun depi Minis – Prezidan ziska bann Teknisyen akoz sa i ganny zere dan en fason santral pou fer sir ki nou koup depans kot depans  pa neseser.  E mon  al pli lwen ki sa – Gouvernman i osi fer sorti ki annan get bann Misyon kot nou ale. I annan serten Misyon – serten Lorganizasyon ki envit Sesel ki dir nou pey tou keksoz, akoz Sesel i annan en pozisyon for dan en tel domenn, nou ti a kontan pey son trip antye depi pasaz – depi transpor – depi Lotel, i vini i partisipe e sa i a permet nou bann teknisyen osi partisip san met en lour lo Bidze Gouvernman – petet en pti per diem  redwir ki ava konsidere.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman, letan mon pe regard bann diferan paz  mon vwar ki i annan diferan landrwa kot  mon kapab fer rantre bann ‘’former Presidents  mon ti ava kontan e mon konnen ki poudir sa i  tonm anba President’s Office eski Vis-Prezidan i kapab donn nou spesifikman ki bann former Presidents i gannyen en term sekirite – an term – well zot lapey zot pansyon nou konnen me sa bann perks koumsa.  Me mon demann sa  Mr Speaker akoz mon kontinyen vwar ki poudir serten former President i ganny trete dan en fason lezot i ganny trete dan en fason.  Si i kapab dir nou spesifik kwa ki zot devret gannyen pou ki sa i ava kler.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman,  en keksoz ki mon a dir zot, tou zot ganny trete parey.  Mon pe fouy dan bann papye – dan bann kriter lo bann konpiter pou donn nou en pe detay en pti kou.

Mr Chairman, dan  zot bann benefis ki zot gannyen i annan pansyon – gratwite, i annan transpor e zot sekirite e tousala nou round li R172mil.  Mersi Mr Chairman.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

For former President.  Sorry ou pe dir R172mil par ansyen Prezidan par mwan? Non mon pa anvi ou donn mwan detay Mr Chair.  Mon anvi ou donn mwan konbyen Bidze Sekirite akoz pli tar nou pou koz lo  la tou parski mon kontinyen vwar bann solda pe vey serten landrwa;- e 2 former Presidents ki reste dan  en Kan Larme – Mr Mancham pa reste dan en Kan Larme, alors se pou sa rezon ki mon anvi konnen ki zot Bidze sekirite.  Pa dir mwan konbyen dimoun zot annan zis dir mwan sa chiffre lo sekirite.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, annou reste focus lo sa ki mon annan R172.  I annan bann kestyon sansib la mon pa ti a kontan al ladan Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mon krwar petet  Vis-Prezidan i kestyon sansib, me petet si i annan okenn aprofondisman ki oule fer ou kapab annan en repons an ekri.  Onorab Ramkalawan ou ensiste ki oule en sif?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chair, i Bidze sa.  Nou pe ganny demande pou nou regard chiffre, e alor i enportan pou nou…Mon pa pe demande  ki fizi ki zot servi – ki zot stratezi ensidswit  –  ki bor zot veye, mon anvi zis en chiffre;- e sa chiffre mon pa kapab konpran ozordi i ganny kasyet.  La avan letan Bidze ti ganny prezante dan bann letan, letan mon it fek antre – letan Vis-Prezidan ti ankor en Manm Lasanble, there was something called ‘specific cost’ e anba ‘specific cost’ ti mete – ‘’security for former President – tan; driver – tan.  I  ti kler e alors se tou ki mon pe demande mwan.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, i en legzersis demokratik ki nou pe fer me  an menm tan ou bezwen pran an konsiderasyon sansibilite ki nou pe koz lo la.  Mon’n donn bann Bidze zeneral, kot i konsern sa 3 laliny konmsi annan gard serten keksoz akoz nou pe koz serten sekirite e mon ti a kontan nou mentenir sa pozisyon la.

 

MR SPEAKER

Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon en pti pe etonnen par sa larepons.  Nou dan Bidze la – nou pe al dan detay Bidze la nou pa pe demann nanryen sekirite, me mon kestyon i lo President’s Office portfolio paz No.4 latab 3 Bidze 2017 pour Item ‘minor capital outlays’  – san 2016 ti napa me an 2017 i annan R5.4milyon, alor mon ti a kontan si Minis ti kapab donn nou detay sa bann minor capital ki ariv plis ki R5milyon.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, sa i pou kouver akizisyon nouvo loto  – nou pe koz 6 loto nef avek bann lezot depans ki ale otour akizisyon en loto e fonksyonnman en loto.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, avek tou respe, mon ti pe al poz sa kestyon ki Onorab Afif in ganny sans koze dan son 2enm kestyon, me solman toudmenm mon ti annan en 2enm kestyon  – mon ava prezan poz mon 2enm kestyon.

Lo paz 4 Vis-Prezidan, nou vwar dan ‘Presidential Support Services and Special Events, an 2017 in annan en logmantasyon R1.2milyon  eski VP i kapab dir nou pourquoi sa e kekfwa ki bann kalite aktivite ki  President’s Office pe antisipe pou organize?

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mannyer kestyon pe ganny demande, nou pe get li dan en diferan kasaz,  me i tous pou bann rekritman adisyonnel ki ou pou bezwen fer an 2017 sanmenm ki i ariv sa logmantasyon;- akoz sa ki mon ti manke taler  Onorab Afif se ki i annan bann nouvo meb ki nou bezwen aste pou bann nouvo bouze ki’n arive – bann nouvo lofis.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre ou annan zis en kestyon siplemanter.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Pa en siplemanter, mon pa pe konpran  letan Vis-Prezidan i dir mwan – bann diferan kasaz ki nou pou mete dan R1.2milyon?  Mon pe sey konpran – konpran mwan  en -konmsi.

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mon pe koz Kreol – taler nou’[n

pran en budget review – nou’n

pran son sonm global – mon’n ganny demande akoz.  Nou’n eksplike  –  nou’n dir parmi i annan plis rekritman.  La ou’n al an detay  – nou’n  dir i annan plis rekritman Onorab  – parey ou pe dir dan progranm No.1 progranm 3.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Ekskiz mwan Mr Speaker, i pa pe tonm dan rekritman me  sa ‘special SP (2) i dir nou ‘Presidential Support Services  ki mon kapab  konpran apre i dir  and Special Events.  So there’s an increase of R1.2 milyon.  So se sa ki mwan mon pe sey demann en  pti pe lesplikasyon lo la.

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Onorab si ou get pwen paz 4, SP (2) i  annan sa bann sif ki gran la – si ou desann en laliny pli ba, i annan ‘compensation of employees nou pe koz saler.  Ou vwar diferans an 2016 i R3.8;- an 2017 i R4.8 sanmenm leksplikasyon ki mon pe dir ou.

 

 

MR SPEAKER

Ok?  Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chairman.  Bonzour tou dimoun.  Mr Chairman mon annan 2 pti kestyon ki follow 2 kestyon ki’n deza ganny reponn premyerman lo kestyon Onorab Ferrari – kestyon  ‘voyaz’ e dan lespri fer lekonomi mon ti a kontan demann Vis-Prezidan, se ki dan plan Prezidan pou voyaz eski normalman  – konmsi i annan bann SOME par egzanp spesifik ki i pou ale, ouswa zis i kapab deside la la, i pou al fer en voyaz?  E dan sa menm kestyon la kot private jet i vini osi Prezidan i voyaz lo jet prive ouswa komersyal?

E mon 2enm kestyon, kot i dir dan ‘minor capital outlays’ i annan 6 nouvo transpor ki pe ganny aste – 6 nouvo transpor in dir pou ganny aste, kestyon mon pe demande se sa bann transpor spesifik pou lekel?  Akoz par egzanp bann transpor ki ti akonpanny Prezidan letan i voyaz-e toultan si sa bann transpor i ankor State House, ouswa sa bann transpor pe ganny ranplase – konmsi si ansyen Prezidan i ala avek sa bann transpor  ouswa si nou pe bezwen ranplas e se sa ki alor i annan sa larzan ladan?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mon krwar avan ki mon donn Onorab Ramkalawan laparol annou retourn ankor lo sa ki nou‘n dir o komansman;- nou pe koz lo sa Bidze la lo sa gro liv la  – sa gro liv lo ‘Estimates of Revenue and Expenditure, i annan serten kestyon ki parey ou pe demande, lo ki’n arive ek sa bann loto, si i ankor la, me annou relye li avek en specific cost dan en paz dan sa liv.  Si nou komans al lo si loto i la’- si lakaz – be specific ki Minis i kapab donn en repons short.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mr Chair?

 

MR SPEAKER

Yes Onorab  Henrie?

 

HON GERVAIS HENRIE

Akoz Minis in dir  i annan 6 nouvo transpor pou aste.  6 nouvo transpor pou aste alor eski i pa ranplas …?  Akoz mon konnen poudir sa bann transpor pa laba anler. Si i pe ranplase…

 

MR SPEAKER

Ok, si i pe ranplase oubyen si i  pe gard lot loto ki ti la avan?

 

HON GERVAIS HENRIE

Egzakteman.

 

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

6 nouvo transpor pou 5 Sekreter D’eta avek Minis ki la.  Apre bann SOME Prezidan i ava  deside;- i ava prioritize lekel ki i pou partisip ladan en;- lekel ki i pa pou partisip ladan e  si  i deside pou partisip dan en SOME,  i a  deside lekel ki pou reprezant li partisip dan en SOME oubyen si Sesel pa pou partisip ditou. Me solman nou bezwen konsyan nou bezwen gard nou relasyon enternasyonal solid e for e se pour sa rezon ki sa bann partisipasyon i ava ganny konsidere dan  lankadreman  lenportans sa SOME – sa miting ki ganny met devan li.

Mon’n pa’n vwar dan Bidze si Minis Larose in prezant en keksoz lo  en jet prive.  So non napa jet prive.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, non Mr Chair, mon ti anvi zis fer en pwen, mon konpran ki lo kote Parti Lepep zot pa pou kontan nou demann kestyon be nou lo kote LDS i enportan pou nou demann kestyon, parski nou’n fer en commitment avek dimoun ki sa larzan i nou larzan lepep Seselwa;- e alor si par egzanp nou vwar gaspiyaz e la mon pran kestyon Onorab  Henrie si nek zis pe aste loto kan i annan loto – pe donn loto letan Prezidan i ale, pe kontinyen – i enportan pou nou konnen ;- i enportan pou nou konnen akoz sa Bidze i en Bidze defisit pour nou regarde ki mannyer nou kapab ede pou fer keksoz.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan, nou  not ou pwen.  Nou’n tonm dakor ki nou’n vin la pou  nou rod klarifikasyon – lesplikasyon pou donn Seselwa e piblik an zeneral e parey nou dir nou’n donn en commitment.  Sa ki mon pe dir se sa kestyon ki Onorab Henrie  i pou demande mon pa  pe dir i en move kestyon,  me mon pe dir li zis demann spesifikman si sa 6 loto pa ti kapab ganny ranplase par sa 6 ki ti deza la.  Let’s be specific to paz – en cost centre koumsa nou ava fini avek Vis-Prezidan and President’s Office e nou a move on. 

Wi Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mr Speaker mersi, mon kestyon in  fini ganny demande par Onorab Henrie.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, paz 5 Lofis Vis-Prezidan;- Vis-Prezidan nou vwar  i annan en logmantasyon R1.5milyon dan Bidze 2017 – eski Vis-Prezidan i kapab dir nou pourquoi sa logmantasyon R1.5milyon, silvouple?

 

MR SPEAKER

Anba ki expenditure  – programs – capital expenditure?

 

HON CLIFFORD ANDRE

Anba program 2 Vice President lo paz No. 5  – 2017 latab No.4  i annan R6.744 milyon  se e lannen pase i ti R5.2, so sa diferans R1. 5  – eski Vis-Prezidan i kapab eksplik nou silvouple?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Onorab.  Mr Chairman mersi.  Ankor Onorab se logmantasyon i dan saler.  Wi.  Apre mon ti oule fer en ;pti pwen avek ou permisyon Mr Chairman.  Nou osi nou’n fer en langazman avek Lepep Onorab.  So ou demann kestyon si nou pa satisfe keksoz pa pe mars byen i annan internal audit – i annan Oditer Zeneral ki kapab fer bann tyek gete  ki mannyer bann keksoz i ete apre i vin isi menm.  So annou pa ozordi pa lafen dimoun.  Annou pran li paz a pa apre nou ava gete.

 

MR SPEAKER

Onorab Sebastein Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lo paz 3 mon pou pran paz 3 – paz 4 – paz 5 – paz 6 akoz mon oule pran en specific line e sa se ‘travel cost akoz i annan en kantite kestyon ki’n demande so mon oule en pti klarifikasyon lo la;- lo paz 3 anba ‘’travel cost pou lannen 2017 nou vwar en rediksyon R400 mil ;- lo paz 4 ‘’travel cost Biro Prezidan menm sa nou vwar en rediksyon  R300mil;- lo paz 5 nou vwar en rediksyon apepre R20 mil  – lo paz 6 nou vwar en lot rediksyon ankor apepre R25mil Mr Speaker.

Mr Speaker, zis mon ti a kontan demann  Vis-Prezidan an relasyon avek sa bann rediksyon lo sa  bann travel si zot lentansyon pou re- aliny zot Polisi enternasyonal pou asire ki  nou prezan lo bann Forum enportan tel ki bann Forum parey ki deal avek bann Lagreman ki annan pou fer avek Lapes – Lagreman ki annan pou fer avek Linyon Afriken; lo nivo Nasyon Ini – si nou’n pran an kont tou sa bann commitment pou asire ki nou reste prezan dan sa bann Forum kan i neseser?

Mersi Mr Speaker.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.   Mr Chairman parey mon ‘n dir i enportan ki nou gard nou prezan dan bann Forum dan bann miting akoz Sesel i annan kontribisyon pou fer e Sesel i annan benefis pou li retire avek nou partisipasyon.

Onorab referans ki ou’n fer avek i tous bann voyaz lokal Praslin  – La Digue bann lezot ki nou fer bann Car Hire – bennzin e lezot.  Wi i annan en rediksyon e ankor dan lespri kapab fer keksoz dan en fason pli ekonomik  ki nou pe fer li, me solman ou pwen i valab ki nou bezwen gard nou prezans lo nivo rezyonal avek enternasyonal;-  akoz nou annan  pou benefisye e nou annan kontribisyon pou fer osi.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mersi.  Anba program 1 ‘’Government, management and administration, paz 4 ;- ou ava ekskiz mwan Vis-Prezidan pou retourn lo en pwen, akoz mon pa anvi ou ganny problenm ler ou retourn State House taler akoz Prezidan in dir latransparans.  Mwan mon pe demann ou vi ki  a lafen nou Bidze, i pou annan en vot e en deba  e en vot lo ‘Constitutional Appointees Emolument including bann benefis pour bann former Presidents, eski nou koman en Lasanble, nou ti kapab demann ou pou gete avek Prezidan e son Sef Sekirite si ou kapab dir avek lepep Seselwa egzakteman konbyen;- e ki bann benefis ki en former President i gannyen?  Lepep Seselwa i oule konnen.  So sey gete – kekfwa ou pa kapab dir nou la, me solman nou ti a kontan e kekfwa ou pa pou  la – ou pa pou retournen me ler ou ava donn sa lenformasyon avek Minis Finans;- e Minis Finans i ava donn nou – dan en mannyer ki nou konn tre byen – ki dimoun pa pase pe dir,’’ lala en  ansyen Prezidan,  gete in vol 2 loto State House – oubyen in pran 2 sa  – oubyen in pran 2 bodyguard – i pa pe sa…’’ Nou pa oule sa bann keksoz.  Nou anvi en keksoz kler. Nou anvi en keksoz fran – nou anvi en keksoz onnet.  So mon sipliy ou  –  mon pa devret pe sipliy ou akoz nou ki mazorite solman akoz nou dan en langazman konkret – pozitiv avek ou nou ti a kontan demann ou reflesir ankor – ou pou annan en lot sans pour ou donn nou sa lenformasyon.

Mersi Mr Speaker.  Mersi Vis-Prezidan.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman nou pa pe re envant larou la.  Al Langleter – al Lanmerik – al partou kote, i annan  serten area ki sansib.  E nou pe zis reflekte sa isi.  Tou zot bann benefis ki zot gannyen apard sa zafer sekirite la i dan Lalwa ki mannyer nou ti aprouve.  Nou kapab donn ou pli an detay ki mannyer i ete.  Me solman zafer Sekirite annou tonm dakor.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mon kestyon Mr Speaker, mon ti a kontan si Vis-Prezidan ti  kapab detay nou  en pti pe sa other uses of ‘goods and services’ kwa ki pe kouver anba la?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon ou kapab sey eksplik nou ki paz ou pe koze e ki Head?  Spesifik.    Paz 3?

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman si mon’n konpran byen Onorab pe demann bann depans ki  ganny fer anba ‘goods and services’. 

        Onorab anba ‘other  uses of good and services’’ i enkli lasirans bann loto – bann veikil – lasirans bann Minis, AG e lezot dimoun ki’n ganny apwente anba Constitutional Appointees – bann dimoun Zidisyer osi nou pe koz en building insurance – employees liability – staff insurance;- nou pe koz osi training  – bann service agreements ki nou annan avek bann diferan konsiltan;  nou pe koz bann biro kot nou pe lwe. Nou bezwen lwe swivan remaniman.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mr Chairman, mon  ti a kontan si lefe ki Vis-Prezidan pe koz plizyer  type of insurance ki pou Staff  si i ti kapab met en sif avek pou donn plis klarite please? Akoz i ariv en sonm R25milyon, mon ti a kontan konn en pti pe plis detay pour bann sif ki asosye ek sa bann depans.

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mon kapab avek ou permisyon pou demann PS Finans pou donn nou bann legzanp specifik ek bann kou, pou gete silvouple?

 

MR SPEAKER

Wi PS Payet ou kapab pran laparol.

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  I annan R1milyon pour ‘Landscape and Beautification Services;- Service agreement R4.43 milyon;- insurance and license fees R2.2 milyon;- pour lofis – rent, rates and taxes, office building  – facilities – R3.6 milyon;- hospitalite as wellR5.5 million – yes sa an total apre i annan bann pti bout R500 mil  dan training – consultancy  ki tonm R83mil – training apepre R200mil – pest control  – R200 mil.  Maintenance  R400mil. So i annan bann pti bout lezot, me sa an gro tou bann total ki annan.

 

MR SPEAKER

Mersi PS Payet.  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, petet  pa konsider mwan koman en pinez me mon bezwen demann kestyon akoz mon pa ankor satisfe avek sa ki  mon pe sey demann  Minis e Minis in koz  lo Sekirite koman en eleman sansib;- mon ti ava kontan… demann li si i ti ava pare pou li divulge sa bann lenformasyon avek FPAC ki en Komite Finans?

Dezyenmman Mr Speaker, mon bezwen demann Minis parske ler mon fer mon bann kalkil lo sa R172mil ki in mansyonnen an term Sekirite;- mon anvi ki i dir mwan keksoz spesifik;- eski lapey sa bann solda, ki ti otour – par egzanp former President Michel eski zot lapay aprezan, i ganny transfer  – i sorti dan Bidze Larme pou li al dan sa Bidze R172mil tou le mwan;- oubyen eski nou pe vwar en sityasyon kot sa Bidze i pa vreman reflekte sa ki i ete akoz sa bann dimoun i ankor dan Larme, zot pe ganny en lapey avek Larme, alor i fer ki Larme lo en kote pe pey  Sekirite en former President e an plis ki sa i ganny en lot Bidze pour Sekirite?  Rezon ki mon pe demann sa Mr Speaker, e la mon anvi vin spesifik ankor se parski mon’n vwar dan lepase, kot letan i annan bann promosyon dan Larme, mon vwar bann dimoun ki pe travay dan Sekirite Msye Rene, pe resevwar promosyon alors mon krwar ki i enportan pour Seselwa konnen ki poudir la,  i la sa ki en former President i gannyen. E  i pa pe vwar ki poudir i annan en bann melanz  – i annan en Kan Larme  ki nou menm nou, nou pe peye ki  pe pey sa former President  – parey Msye Rene i annan kan Barbarons – Msye Michel i annan Kan Exiles e solda ki pe ganny peye anba Larme ki pe vey zot  parski nou bezwen  ganny en specific cost.  Se sa ki mon anvi  sa detay.  E mon krwar ki ziska prezan mon  pa ankor satisfe avek sa ki mon pe gannyen.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman, mon krwar mon repete i annan R172milyon ki bann former President i entitled e i enkli  sa bann budget line ki mon’n koz lo la. Prezan ki mannyer zot ganny zot Sekirite  – lezot keksoz ki ou pe dir, i a pour zot.  Prezan si i annan en nesesite vwar ki mannyer sa pe ganny fer, nou kapab  fer Odit fer en travay neseser.

 

MR SPEAKER

So ou ok?  Onorab Ramkalawan oule en klarifikasyon?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Pour en kestyon spesifik – eski sa bann dimoun apard sa Bidze  R172   sa bann solda. eski zot pe ganny peye avek Larme ki vedir i azout en lot fre ki vedir ki bann former President zot pe ganny en kantite – zot pe ganny bokou plis.  Se sa ki mon anvi ou dir mwan.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Speaker, ou vwar la nou pe antre dan bann detay teknik ki mon krwar i annan sa kestyon sansibilite ki nou pe koz lo la.  Mon kapab donn serten asonpsyon me solman sa ki enportan la se ki i annan en sonm ki’n ganny dedye;- e apre si nou santi i annan keksoz ki pa pe marse, nou kapab toultan servi mekanizm ki annan pou kapab verifye ki mannyer bann larzan i ganny depanse. Ou, ou pe dir ki  – si mon konpran ou byen – se ki en manm Sekirite i annan en larzan ki pe ganny vote e apre li i pe ganny larzan atraver en lot sours.  Mon pa krwar ki sa i leka.  Mon pe dir ou i pa leka.  So nou bezwen kapab  verifye sa  i zis e lib pou kapab verifye sa pou fer sir ki sa i et realite.   Nou ava vwar then si i pa leka then aksyon apropriye ava ganny pran.

 

MR SPEAKER

Wi Ramkalawan ?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon kapab dir ek Minis ki poudir sa ki in dir avek mwan la i totalman fo – parski sa Sef Bodyguard Mr Michel i ganny plis ki R5Omil tou  le mwan e si  ou pe regard zis sa chiffre letan mon azout tou ou bann chiffre R172mil par mwan, letan mon’n pran pansyon – gratwite, ki sakenn sa bann dimoun i  resevwar e mon diviz li…i

 

MR SPEAKER

E petet…

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Gratwite Mr Chairman, i separe.  Mwan mon pa konnen sa detay R50mil ki ou  pe dir.  Wi mon pa konnen kote ou’n ganny lenformasyon Onorab.

 

MR SPEAKER

Petet mon kapab sizere Vis-Prezidan ki Onorab Ramkalawan in propoze ki petet serten sif ou kapab anmenn kot FPAC  dan Lasanble   – petet i a pli fasil pou ou vinabou fer serten travay e anmenn serten sif devan FPAC.

Onorab Ferrari eski ou kestyon i spesifik to paz 1 ziska 9 avan nou pran en vot?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, anba ‘other use of goods and services’ paz 3  – Minis mon remersi Sekreter Prensipal Payet pou son lenformasyon e sa ankor i enn sa bann kestyon ki nou pa pas en bon letan lo Biro Vis-Prezidan e Biro Prezidan;-  mon krwar sa i pou ed nou apre pou al pli vit lo lezot so I beg your indulgence.  Lo sa  use of other goods and services Mr Payet in dir avek nou ki en bon bout ladan i pou lasirans- lasirans i en gran cost pou Gouvernman ki insure tou son bann building e tou sa.  Nou konnen ki poudir i en gro cost e nou konnen osi ki Minis Finans i n dir sa se enn bann area ki zot pe sey rode ki mannyer pou kapab fer en pe savings.  Alors mwan mon kestyon i spesifik lo la.  Eski Minis i kapab dir wi oubyen non Gouvernman i servi  Brokers pou fer sa bann travay lasirans;- oubyen vi ki Gouvernman i  Gouvernman i al direk kot Lasirans e vi ki i en gro kliyan i pa bezwen  service akoz mon pa ti a kontan tande demen, poudir okenn antre nou isi dan Lasanble i en Broker pou Gouvernman e  i pe ganny en bon pe milyon roupi – konpran?  Konmsi sa i  en kestyon ki mon pe demande e si ou eklersi nou la, i ava eklersi tou sa bann kestyon Lasirans dan tou lezot Minister.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mon ti a kontan mwan osi zwenn mon lavwa avek Minis Larose ki kou lasirans i en domenn ki nou bezwen travay for pou fer redwir.   En kantite larzan i al ladan – mon dakor avek ou Onorab.  E wi nou servi Brokers pou kapab ganny bann pri  – bann kotasyon  – bann coverage  fee ki nou servi.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Eski i annan okenn lezot kestyon lo Biro Prezidan e Biro Vis-Prezidan avan ki nou pran en vot?

Wi Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Wi Mr Chair mon kestyon i lo paz limero 3 latab No.2  – i pa ekri lo la anba sa ‘other uses of goods and services’’ kolonn 2017  – Bidze i met R38.3milyon ;- si Vis-Prezidan i kapab donn nou en pe bann detay sa R38.3 milyon?  E si Minis i  kapab dezyenmman ki kantite ladan ki outsourcing – par egzanp manze, netwayaz, oubyen lezot kalite servis ki i pe propoze.  Rezon ki mon pe demann sa, se parske R38. 3  ki preski lanmwatye sa ‘ uses of goods and services’’ pour son Bidze pou 2017.

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, sanmenm sa detay ki PS Payet in donnen.  Bann legzanp ki nou pe dir outsourcing –  bann events – bann consultancies – lasirans menm parey nou dir atraver en 3rd party – beautification  – maintenance e osi avek    bann lezot service agreement.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Eski i annan okenn lezot kestyon lo paz 2 ziska 9 avan ki nou pran en vot?  En klarifikasyon Onorab Ferrari? To the point.

 

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

To the point yes.  Mon krwar ki i  enportan sa dernyen pwen ki mon’n fer, e mon ti a kontan demann avek Minis avek PS sirtou, si sa Lasanble i kapab ganny en  lalis bann Broker ki zot pe travay avek e bann domenn ki zot travay avek akoz i vreman, vreman enportan akoz nou deal avek sa byen vit pour ki larzan Gouvernman i ganny okipe bokou mye ki sa.  Mon krwar ki mon pe  – pa pran okenn lofans personn  – mon krwar ki  mon pe ed sa Lasanble  – ed sa Gouvernman akoz nou konnen poudir….

 

MR SPEAKER

Ok kestyon in poze  – Minis Larose eski ou anvi reponn sa kestyon.

 

MINISTER PETER LAROSE

Mersi Mr Chairman.  Mersi Onorab Ferrari.  Rezilta avek nou diskisyon ek Lasirans epi pou met en disiplin fiskal, nou pou tender tou lasirans ki Gouvernman   se si oule nou rod kotasyon atraver en tender system. 

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Ferrari ou annan en klarifikasyon?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, me ou pou tender out service bann Brokers akoz si ou  apwent en Broker, apre li i  sey tender out it’s not going to work.  Mwan mon oule konnen ki if the whole process will be tendered out, so  personn pa pou ganny privilezye dan sa legzersis.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Minis Finans?

 

MINISTER PETER LAROSE

Mr Chair, the whole tender process pou al direkteman kot Lasirans.  Nou pa oule Broker – parske Broker parfwa  ou kapab ganny en serten rediksyon me parfwa i  annan adisyon – i tou depan volim lasirans ki nou demande.  Me pou nou  minimize the cost of insurance, nou pou al direkteman kot Insurance Company. 

 

MR SPEAKER

Tre byen.  Onorab Ramkalawan ou annan en  dernyen kestyon ?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, non Mr Chair zis pou leklersisman, lafason ki ou pe dir la konmsi nou’n fini avek Office of the President la aprezan nou pou al dan Public Administration – Attorney General, akoz tousala i tonm anba Office of the President ziska Departman Ladefans.

 

MR SPEAKER

Be zot anvi band li ansanm oubyen nou ti  pe pran li Office of the President and the Vice President separe, apre nou al  lo bann Departman ki tonm anba zirestriksyon Prezidan ek Vis-Prezidan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Se la Mr Speaker ki letan nou pran en vot,  nou bezwen al dapre Appropriation ki it’s the Office of the President.  E the  Office  of the President, in…

 

MR SPEAKER

So ou ti a kontan nou pran tou.  Ok?  Annou tonm dakor lo prosedir – mwan mon ti’n dakor mon  ti’n konpran lo komansman ki nou pran sak Head – sak Departman, nou pran en vot lo la apre nou al lo lot Departman – menm si i tonm anba President’s Office oubyen Vice President’s Office ler nou fini sa.  Sa ki nou ti’n tonm dakor.  Eski sa ki  nou ti tonm dakor?  Wi Onorab De Commarmond?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non, si nou’n satisfer ki nou’n eksplwat each Head, mon krwar sa ki Onorab Ramkalawan in propoze an tou en sel nou vote, mon krwar i ok. Nou schedule i koumsa.

 

MR SPEAKER

Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker, mon oule zis gid Lasanble.  Anba sa schedule, premye Head is the Office of the President R76 milyon 684 thousand – sanmenm sa Head ki nou fek fini diskite lo page 2 to 9.  La prezan ki nou fini diskit sa Head,  nou  pran en vot lo li akoz sa bann lezot Head  zot enkli anba schedule. So nou pran en vot lo zis sa page 2 to 9 prezan la pou  nou fini.

 

MR SPEAKER

Me se sa ki mon’n dir.  Apre sa ler nou’n fini  nou al lo lot Departman anba President’s Office  i Departman Public Administration.  Eski nou dakor lo sa?

Yes Onorab Afif?

 

HON AHMED AFIF

Mr Chair i annan en Heading ki apel ‘’overseas travel’’ ki pa aparet lo okenn sa bann paz ki la, me i plito aparet lo en   pti limero 20 i tonm anba Seksyon 2 paz No. 20 –‘’overseas travel’’.  Mon kestyon i comme swivan;-i annan R10milyon pou 2017  eski Vis-Prezidan i kapab dir nou si dan pe aste tiket ;- par egzanp pou voyaz, eski  ki laranzman ki zot fer pou konnen ki Lazans Voyaz zot al avek, parski i annan bokou prive.  Eski  i kapab konfirm avek nou poudir napa okenn Lazans Voyaz ki Gouvernman in donn en direktiv pa pou ganny servi, akoz  pa’n ganny favorize.  Eski zot fer sa lo en baz meyer pri ki sa bann Lazans Voyaz i ofer?  E ki mekanizm ki an plas ozordi.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Onorab sa ki nou pe fer la annefe  PS i la avek mwan se sa ki nou  pe triyange pou ganny meyer deal pou kapab fer sir ki parey ou ti dir dan enn ou bann statement ki  overseas travel i pran en kantite larzan  – nou pe fer pou ganny valer pou larzan.  E dan lavenir nou  pe met sa ouver Tender pou kapab gete si nou kapab ganny en pli bon laranzman pour Gouvernman.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon lo sanmenm sa paz sa pti 20 e mon annan zis en  lobzervasyon pou fer ;  Zis anba ‘overseas travel’’ i annan en item ki apel ‘ for elections – mon pa oule vot pou en Bidze ki annan en item ki apel ‘executions for elections.  Mon mazinen ki zot anvi dir en lot keksoz.  Eski  mon ti a kapab ganny en lenformasyon lo ki zot pe dir  par’’ egzekisyon pour eleksyon’’?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mon kapab ganny ou indulgence pou les PS Payet donn lesplikasyon silvouple?

 

MR SPEAKER

Wi PS Payet?

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  ‘’Execution for election nou met sa apropriyasyon i tonm anba ‘’other goods and services – i lo en lot item vot ;- me solman sa nou met li letan i annan eleksyon e son expenditure ki al avek.  Par egzanp nou anticipate  ki pou annan eleksyon Konsey Distrik 2018, nou‘n met en provizyon R5milyon.  So 2017 napa me solman sa nou met li si kekfwa….

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Georges?

 

HON BERNARD GEORGES

Mon ti krwar se sa ki zot ti pou dir Mr Speaker.

Mon ti a sizere ki olye met ‘executions for election’ nou met ‘executions of elections.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Si napa okenn lezot kestyon mon ti sizere nou pran en vot  lo sa  ki nou’n diskite lo the Office of the President and the Vice President  – Bidze ki’n ganny propoze, estimates paz 2 ziska 9;- eski nou kapab pran en vot tou bann ki dakor avek sa, lev lanmen.

Ok Clerk ou’n konte?

Savedir nou’n aprouv sa Bidze pour President and Vice President’s Office.

        Mersi tou bann ki’n partisipe.

 

ATTORNEY GENERAL’S OFFICE

 

MR SPEAKER

Nou al prezan ek zot lagreman nou al lo paz 9 – Department Office of Public Administration;- Vis-Prezidan  parol i pour ou. 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Premyerman  Sir permet mwan ekskiz PS Marie ek son lekip pou zot ale.  Apre dezyenmman Mr Chairman, mon  ti a  kontan enform  ganny ou permisyon  ki Department of Public Administration i ganny pran par Designated Minister ler i vini e mwan  mon a pran sapit swivan – Attorney General’s Chambers.

 

MR SPEAKER

Tre byen nou dakor PS Marie mersi pou ou letan pou ou vini pou donn nou leklersisman ansanm avek Minis.  Pas en bon lazournen.

 

PS MARIE AND HIS DELEGASITON WAS EXCUSED FROM THE HOUSE

 

MR SPEAKER

Dakor Vis-Prezidan Meriton eski nou kapab demann bann dimoun  ki sorti Attorney General’s Office pou vin zwenn Maître Esparon si ou ti kapab vin zwenn Minis ki nou kapab pran Head anba lot Departman ki swiv – Department  under Public Administration paz 15 i Attorney General’s Chambers i i ale ziska paz 22.  Ok?  Vis-Prezidan ou’n dakor?  Tre byen nou a pran 1er kestyon kot Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

 Mersi Mr Speaker.  Mersi Speaker, mon al direk anba ‘current receipts’’ akoz Attorney General’ Chambers ki actually resevwar en pe reveni  kontrerman avek Biro Prezidan e sa i sirtou sale of  laws and Gazettes.  Now mon kestyon mwan se ki mon konnen ki Biro Attorney Zeneral i osi involve dan getting sa bann keksoz printed e sa i en cost ase  – mon mazinen ase signifikan, akoz i  annan bokou printing of document ki ganny fer;– mwan mon ti a  kontan konnen si dan lespri bonn gouvernans parey Prezidan Faure in dir, ki sa travay i osi i ganny tendered out ki Biro Attorney General i ganny the best  value pou larzan ler i pe print  sa bann keksoz.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman wi nou kapab nou bezwen pran konsiderasyon dan lemonn bann group dimoun ki travay  lo piblikasyon bann Lalwa.  Ou pa kapab donn sa nenport ki ou bezwen fer sir ki kalite i ganny garanti.  Wi i en legzersis ki nou kapab antreprann dan lespri latransparans.

Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Mersi. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon oule fer referans lo paz 16 latab 3;- i dir, ’’prosecution P3 – prosecution – liquidation and advisory and notary services – R9.2milyon;- eski Vis Prezidan i kapab dir nou dan sa konteks  ki kantite servis Noter  ki Attorney Zeneral i provide?  E si i pa provide direkteman ek Gouvernman;- e alors akoz  i  bezwen annan en kontribisyon monneter ladan;-

Dezyenmman Mr Speaker, ‘current expenditure nou annan ‘ and salary in cash  – R14 milyon apre i annan ‘wages and salary in kind’, eski sa i enkli bann uniform pour bann Staff kot Attorney Zeneral?  Apre lo kote ‘’other uses of goods and services’’ i annan en sonm R2.3milyon eski VP i kapab gid nou en pti git lo kwa egzakteman sa i ete?

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Onorab ou fer referans ek paz 16 nou  pe koz la ‘linear wages and salaries in kind?’  Sa ki ou pe dir?

 Ok sa enn la ou pe koz ’’prosecution P3 – prosecution – liquidation and advisory and notary services’  – sa i en logmantasyon dan saler.  Wi apre ou’n demann en kestyon lo ‘’wages and salaries in kind – sa i pou rent avek transportasyon

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Si i annan okenn bann support technical staff o-bor Madanm Hoareau ou kapab vini pou vin asiste  pa ezite pou vin fasilit keksoz pour Minis.

 

MR SPEAKER

Wi Vis-Prezidan?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr chairman under ‘other goods and services’ i enkli liniform  bann consumables   elektrisite, delo, internet telefonn  – telefonn lokal -,telefonn enternasyonal  – fax – bann liv edikasyonnel  bann depans biro  – bann lospitalite – bann kado ofisyel – bann adverts avek donasyon  – bann magazin avek bann papye – bann printing avek stationary – postaz i annan osi bennzin ou veikil – i annan osi bann domestik airfares – overseas airfares e  parmi lot ankor i annan  overseas substance allowance – office building e osi Hire charges.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

2 klarifikasyon;- premyerman Minis in dir mwan prosekisyon, liquidation and advisory and notarial services,  sa R9.2milyon i saler me selman letan mon get sa ‘’salaries and wages in cash’’ mon vwar i sorti R13milyon in mont R14.8milyon – in fer logmantasyon zis R1.6 mon ti a kontan konnen akoz i R9milyon anler e R1.6 anba.

Dezyenmman Minis in dir nou ‘travel cost dan sa ‘’other uses of goods and services i annan ‘travel cost, selman letan nou pe get other expenses anba ‘’other use of goods and services,’’ i annan ‘travel cost ki mete a en to R745 thousand  – so mon pa konpran Minis.

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi  Mr Chairman.  Mr Chairman, permet mwan pou demann PS Payet si i  kapab donn en pe leklersisman.

 

MR SPEAKER

PS Payet.

 

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  Lo konsern P3 lo paz 16, R8milyon pou ariv R9.2milyon, si nou retourn lo paz 19, nou vwar latab 6 nou pe koz lo sa Code menm Code ki’n ekler lo sa progranm P3 – si nou remarke i zis pou saler.  Sa totalite ki nou pe koz lo saler R13milyon pou ariv  R14.8 milyon, i total saler an antye pou sa Lofis Attorney Zeneral.  Me in breakdown  into 3 progranm. P3 nou vwar i napa ‘’good and services – i annan zis saler i  ekivalan R8milyon  – 2016 pou ariv R9.3 milyon an 2017.  Ok?  Lo konsernan ‘’goods and services,’’ i annan office ceiling rent ki pou ariv R399  sa i pou bann ekstra lofis pour Staff – R384  pou local consultancy pou bann konsiltan lokal dan Departman Legal;- R450 pou foreign consultancy – R50mil pou training – R100mil pou legal fees ;pou bann fre lakour – R25mil pour Licence fees pou pey bann Licence bann transpor e R60mil pou Lasirans.

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Dapre lenformasyon ki man mon annan koriz mwan  si mon mal PS – Attorney Zeneral pa peye pou Lakour pou  R100mil ki ou dir pou fre Lakour.

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi  Mr Chairman, mersi. Mon ganny gide par Maître Esparon ki dir mwan ki si pou bezwen Avoka lokal  ou kapab servi li anba sa budget line.

 

MR SPEAKER

Okenn lezot kestyon?  Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, vi ki Minis in donn en detay mon ti ava kontan zis demann li si i ti kapab donn nou ‘fuel avek phone budget pou 2016 konpare avek 2017 silvouple.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Pour telefonn lokal avek enternasyonal, i R400mil  an 2017.  Pour 2016 madanm Hoareau la i  pa’n en gran diferans i preski parey.

Pour fuel lannen pase, ti R120mil e lannen prosenn i pou R140mil.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan ou annan en lot klarifikasyon?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Rezon ki mon’n demann sa kestyon se parski dan son diskour Bidze, Minis i Finans ti dir  pou demann tou bann Departman koup zot fuel par 10 poursan.  Me la mon pa pe vwar koupe par 10 poursan.  Mon vwar logmantasyon par en kantite – sorti R120 pour li ariv R140.  Si mon ti a kapab – preske 20poursan logmantasyon e non pa rediksyon.  E fuel excise duty ki i pe vin lo la i 50sou.  E alors si mon ti a kapab – parske mon pa pe vwar zot pe mars anliny avek sa ki Minis Finans in anonse.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr  Chairman, eski mon ti a kapab avek ou permisyon pou Maître Esparon entervenir?

 

MR SPEAKER

Wi Maîre Esparon.

 

 MAÎTRE DAVID ESPARON

Si mon kapab donn en leksplikasyon Manm Lasanble se nou tou nou konnen Lakour Siprenm in bouze sorti Anvil pour Ile Du Port e osi Magistrate Court in bouze  pou al Unity House, so oparavan tou sa Prosekiter ti a pe marse pou sorti Biro Attorney Zeneral san Sekirite pou bouze pou ariv Supreme Court Victoria.  La prezan i annan extra distance si oule.  Ou pa kapab fer zot mars dan bis pour rezon sekirite – zot pe carry files dan zot lanmen – so sa extra cost pou fuel i baze pou zot commute from office to go to Unity House apre there and back.  I annan diferan letan  ler ki nou’n mete bann shuttles pou pick bann officers pou al Unity House, or Supreme Court.  Se pa  as and when an officer i bezwen.  I diferan ler ki …bus.  Lamazorite dimoun pe commute  – pe desann.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman, Lakour Siprenm i pa sa lannen ki in bouze.  Lannen pase tou i ti’n fini bouze.  Be mon konnen zis Lakour Mazistra ki’n sorti 10 minutes away from kot i ti ete e i still sa rediksyon 10 poursan.

 

MAÎTRE DAVID ESPARON

Nou’n bezwen deploy en bis  – en shuttle bus.  Oparavan nou ti pe servi nou loto personnel.  Savedir si mwan mon pe al Ankour mon bezwen donn en pasaz 4,5,6, dimoun dan mon  loto;- ki sa i pou travay  i bezwen annan en keksoz ki’n ganny bidzete pou travay.  Ou pa kapab pe servi ou loto personnel pou anmenn 4,5,6, dimoun pou anmenn Ankour.    Akoz ou annan wear and tear.  I annan….

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, sa ki mon pe dir i still pa eksplike an relasyon avek sa ki Minis Finans ti anonse dan son diskour.  Minis Finans ti dir avek nou, ‘travel pou koup par 15 poursan – ‘fuel avek phone pou koup par 10poursan.  E alor nou anvi ki sa i  ganny reflekte e i pa pe ganny reflekte dan sa Bidze.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mon konpran Onorab konmsi ou’n pik lo en  pwen spesifik e  ou pe escalate sa lo sa statement ki in fer.  Me i en logmantasyon neseser pou kontinyen donn en servis ki  vreman nou bezwen.  Me solman i pe koz global;- nou kapab fer sa koupir, me solman la i annan en pti logmantasyon ki in fer e se dan sa lespri  ki nou pe dir konpran.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman, mon annan premyerman en pti konsey oubyen en pti demann pou bann ki prepar Bidze  – mon krwar mon ti ava sizere ki zot swiv ou legzanp akoz ou,  ou’n lir Attorney General’s Chamber ki’n ganny ekri me ou’n pronons li Attorney General’s Chambers, parey i ti sipoze ete, alor mon ti ava sizere silvouple ki lannen prosenn zot azout en  (s) avek Chambers akoz sa mo zanmen i o singulier. 

        E dezyenmman mon ti a kontan osi anmenn en sizesyon ki sa mo ‘notorial services i ganny sanze i vin ‘notarial services akoz nou konn ‘notarial i legal e ‘notorial i ilegal.  E nou pa ti a anvi ki sa i ganny kontinyen.

Mon kestyon Mr Chairman, i an 2 porsyon e  mon pe koz lo paz 18 lo table 5.  An sa ki konsern Bidze 2017 pour ‘legal drafting and law efficient mon kestyon i sa enn;-  eski sa ki nou pe koze la, R5milyon 356mil, se pour bann drafting and revision in- house;- oubyen eski nou pe outsource oubyen pey konsiltan osi pou sa travay?  E si wi ki parti ki in-house e ki parti ki nou pe pey konsiltan;- oubyen ki nou pe outsource e akoz nou pe fer sa?  E dan sa menm laliny pour ‘’wages and salaries – compensation of employees’’ anba sa menm Head, konbyen employees i annan dan sa Seksyon Drafting and Revision?  Konbyen ki profesyonnel e konbyen ki sekreter Sekretarya?

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, diferans se dan saler  e mon ti a kontan mansyonnen ki nou annan en konsiltan lokal – nou annan en konsiltan etranze apre nou annan 7 dimoun ki travay in-house.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges ou annan en klarifikasyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Mon  annan 2 klarifikasyon annefe Mr Chairman.  Mon ti’n demann en breakdown sa 7  – aprezan  ki nou’n aprann i annan 7 ant professional avek secretarial konbyen professional – konbyen secretarial  i annan ki Vis-Prezidan pa’n reponn.  E dezyenmman mon ti a kontan konnen  lekel sa local consultant si i kapab dir nou ?  E lekel sa foreign consultant e ki sa ki zot fer?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Onorab tou bann dimoun i profesyonnel teknik pa secretarial.  Nou oule evite konmsi donn non an piblik.  Nou kapab fer ou gannyen apre silvouple en?

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Georges?

 

HON BERNARD GEORGES

Pa donn nou non me eski i enn sa bann dimoun i en Ziz  retrete oubyen non?   E i annan en rezon spesifik akoz mon pe demande Mr Speaker – e nou pa la pou kasyet nanryen unfortunately  parey i paret mwan Vis-Prezidan pe sey fer;- se ki nou anvi konnen akoz enn sa bann law efficient consultant in pran en letan plizyer lannen pou produce en set laws of Seychelles nou konnen;- e  sa pa ditou o-nivo sa ki nou ti a kontan vwar.  Se pour sa rezon ki mon pe demann sa kestyon.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Wi Mr Chairman i en Ziz retrete.

 

HON BERNARD GEORGES

Eski zot pa krwar ti ler pou kekfwa rod en lot dimoun?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman mon demann permisyon pou Maître Esparon…

 

MR SPEAKER

Maître Esparon laparol i pou ou.

 

MAÎTRE DAVID ESPARON

Up to now nou annan law revision ki’n ganny fer 2010 up to mon krwar 2013.  Sa ki mon’n trouve.  So nou pe pous ankor pour 2014 e 2015 pou konplet the whole law revision;– akoz nou annan en set of books ki obviously i rouz – in bind  – tre zoli me son set avek son CD mon krwar i vann R25 thousand ok?  Sa, bann dimoun i kapab aste, Law Chambers i kapab aste.  Prezan selman i annan bann pti liv ki vin avek obviously in komans 2013 son bann (SI) avek son bann amannman;- me nou anvi kontinyen ziska obviously up to 2016 e nou anvi fini sa batch akoz sansan i pou aret 2013 –  i pou napa sa pti bout e keksoz pa pou….

 

MR SPEAKER

Onorab Georges ou ti annan en klarifikasyon?

 

HON BERNARD GEORGES

Wi Mr Speaker, mon klarifikasyon se akoz nou pe gard sa dimoun ki’n pran telman  letan   pou li fer en set ki nou konnen ki i pa alaoter.  I zoli – i tre zoli, me i annan en kantite fot ladan e nou tou nou konnen e i out of date ;- akoz nou pe gard menm dimoun pou fer en travay ki in prouve i pa kapab fer avan?  Akoz?  E san son fot.  I en msye ki’n avanse a-laz e i pa kapab prodwi keksoz alaoter ki nou ti ava swete.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, nou a konsidere kapab ganny en dimoun ki kapab speed up sa prosesis.

Mersi  Onorab.

 

MR SPEAKER

Mersi VP.  Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon ti ava kontan demann Minis apard sa size retrete Mr Pereira, eski dan Departman Biro Attorney Zeneral, zot pe vwar en trend towards localization of post?  Sa i tre enportan pou nou koman en Lasanble, akoz nou pou diskit byento bann Bidze Training.  E  eski avek Liniversite – avek Faculty of Law, zot pe komans vwar serten mouvman dan sa direksyon?  Sa i premye kestyon.

Dezyenm kestyon eski Vis-Prezidan in kapab dir nou si i annan en Lenstitisyon ki apel SEYLII ki prodwi  bokou lenformasyon legal ki nou koman  bann Manm Lasanble nou servi nou konsilte souvan e ki nou’n aprann poudir zot pa pe ganny funding mannyer ki zot it a swete gannyen pou zot kontinyen fer sa travay – so eski Vis-Prezidan i kapab dir nou ki pozisyon funding Gouvernman vizavi SEYLII?

E trwazyenm, mon trwazyenm pwen i relye a paz 20 Vis-Prezidan lo Registration Division e la avek ou permisyon mon pe koz lo revenue side;- koman bann Manm Lasanble mwan personnelman mon’n ganny difikilte premyerman pou mwan ganny serten dokiman ki ti enportan pou mon travay  – notaman  en  Lease Agreement ant Gouvernman avek en prive;- e ki sa Departman ti dir mwan  poudir mon pou bezwen pey R850 pou mwan ganny en kopi sa Lease.  Mwan mon ti vwar sa egzorbitan. E mon ti dir avek Speaker sa.  E mon profit lokazyon  ler ou la pour man demann ou eski i Polisi Gouvernman  pou annan osi latransparans dan Departman Lanrezistreman Later oubyen eski sa i bann mezir pinitiv – bann tarif piblik pou anpes sa bann dimoun parey Onorab Larue al konsilte bann dokiman ki relevan pou nou travay? E si non, eski Minis i kapab pran en langazman  avek sa Lasanble, pou ki nou koman bann reprezantan lepep, ki bezwen sa bann dokiman nou kapab konsilte zot e ganny bann kopi a en pri  – nou pa pe dir donn nou pou nanryen, me solman en pri ki rezonnab.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mon ti a demann si Maître Esparon pe reponn pour fer sir ki ou koz dan mikrofonn pou nou vinabou rikorde, akoz i enportan pou parliamentary record.  Si i annan dimoun anler ki ou bezwen desann pou ed ou reponn sa kestyon nou a envite sa dimoun pou vini.  Nou a pran en lot keksoz an atandan eski sa i ou sweOk.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman mon a pran en bout touzour.

 

MR SPEAKER

Ok Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mon  ti a demann ou pou permet pour ki Ms Wendy Pierre i desann.

 

 

MR SPEAKER

An antretan ki nou pe espere nou a pran kestyon Onorab Andre. Kestyon.   Paz. – Spesifik.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi VP.  Mersi Mr Speaker mon kestyon i osi an referans avek Registration Division, me solman mon ava poz li kekfwa Minis i ava kapab reponn.

Nou vwar lo paz 21, VP    nou vwar i annan en logmantasyon R600mil dan ‘’wages and salaries in cash;- eski sa vi ki        Dr Larose letan i  ti prezant son speech i ti dir nou ki Registration Division i bezwen annan bann improvement ki bezwen ganny fer kot zot, eski sa i vedir en logmantasyon dan saler pou bann existing staff ki zot performans i a vin pli alaoter, e zot ava deliver dan sa bann zour ki ou ti dir?  Oubyen i vedir nouvo Staff ki zot pou bezwen recruit pou zot kapab fer sa travay?

E lot  an referans avek sanmenm sa lo menm paz Mr Speaker, nou vwar en logmantasyon ankor lo ‘’other uses of goods and services.’’ Avan ti R851mil la in ariv R1milyyon so eski Minis i kapab dir nou pourquoi sa logmantasyon?  E anba osi ‘minor capital  outlays in sorti R315mil in ariv R580mil – eski VP i kapab posibleman oubyen Minis Finans oubyen Madanm Pierre i kapab dir nou  pourquoi sa?

 

MR SPEAKER

Antretan ki Minis pe konsilte son teknisyen mon ti a demann – since nou’n fini ek bann bout kot Madanm Hoareau in neseser petet Madanm Hoareau ti ava bouz laba les Rezistrar vin asiz o-bor Vis-Prezidan pou reponn kestyon lo Registration.

Vis-Prezidan ler ou‘n pare pou reponn ou kestyon.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mon a pran sa bout Onorab Ferrari.  Onorab Ferrari mon oule reasir ou ki nou pe travay avek Liniversite Sesel i en lot bout, me solman pou kapab anmenn leklersisman pou kontinyen donn formasyon nou bann zenn Seselwa, pou pran en profesyon dan en lankadreman legal.  Fodre ou konnen osi ki pa zis Gouvernman ki pe rod bann zenn pou vin travay kot Biro Attorney Zeneral oubyen koman legal advisor dan bann lezot Departman Gouvernman, me osi Sekter Prive.  Petet sel Seselwa ki’n fer apepre 10an  – 13an se Maître Esparon.  Tou larestan i vini i fer 2an apre i ale.  Parey Angle i dir  zot al kot zerb i pli ver.  E se pour sa rezon ki nou osi nou pe gete ki mannyer nou pe get nou bann Scheme of Service pou kapab retenir zot e an menm tan pa anpes zot kapab pran lavol kot loportinite i ofer.  So Onorab Ferrari wi nou pe fer li.

Kot i konsern SEYLII sa i pa en travay ki Biro Attorney Zeneral pe travay lo la.

Kot i konsern Registrar, ki bour kestyon ou’n demande eskiz mwan?

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari, eski ou kapab redemann ou kestyon lo Registrar ek Registration fees?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Vis-Prezidan.  Mersi Madanm Pierre.    Nou pe vwar ki bann punitive rates kot Registration Division e an menm tan Prezidan Faure in dir poudir pou annan latransparans dan Gouvernman.  Mwan mon   oule sey konpran mon konnen poudir i annan cost –  me nou i annan bann dokiman ki nou bezwen pou non travay avek, me nou pa pe al revann  – nou pa pe fer en servis pou en kliyan nou pe fer sa pou nou e nou bezwen akse avek sa bann lenformasyon.  So mon pa ekspekte i ava fouy en trou dan zot Bidze, me solman mon ti ava kontan en langazman oubyen en leksplikasyon avek Vis-Prezidan, pou ou permet nou si posib fer nou travay en pe pli byen, avek bann dokiman ki pli easily accessible. 

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, permet mwan kapab demann Ms Pierre pou  entervenir – donn nou leklersisman.

 

MR SPEAKER

Sertennman Ms Pierre of Registrar laparol i pour ou.

 

MS WENDY PIERRE

Bonzour Mr Speaker, tou Manm Onorab.  Ler i vin lo kote sarze, napa okenn punitive rate ki apply. Nou  ganny gide par sa kantite Lalwa ki tonm anba manda Rezistrar zeneral.  When it comes to – mon pa pe mazin ou ka spesifik ekskize  – solman when it comes to Lease, for every 15 line there is a R50 cost which is applicable under the law.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi madanm Pierre avek Vis-Prezidan, mon oule fer zot konnen, ki nou bezwen sa bann dokiman pou nou travay e mon’n al rod en dokiman ki pe kout mwan R850 pou ganny en kopi.  Konmsi mon anvi ensiste ki mwan mon pe rod en faver mon pa dan biznes selman koman bann Manm Lasanble – nou bezwen sa bann dokiman pour nou travay avek – i dan lentere Sesel.

So eski Prezidan i kapab pran en langazman avek sa Lasanble, pou sey gete ki mannyer i kapab fer sa bann dokiman pli  fasilman aksesib avek bann Manm?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mersi Onorab.  Ms Pierre i fer mwan konpran poudir sa Lalwa in la li ad vitam aeternam.  Dimoun in servi e dimoun pe konminyen servi li e ozordi  i annan en lentere spesyal pou kapab antre – ganny bann lenformasyon.  Mon osi konpran ki i annan en demann ki’n ganny fer pou exempt sa fees  e in anvoy kot Finans.  Ki nou fer?  Sa malere li ki bezwen pey R850 prezan nou en Lenstitisyon nou pe ganny demande pou nou fer en kontribisyon?  Ou vwar nou bezwen balanse sa.

 

MR SPEAKER

Anfet Vis-Prezidan si mon ti kapab ede Lasanble – Sekretarya Lasanble in actually ekri Minister Finans  e nou’n kopi kot Registrar pou demann exemption pou bann MNA.  So fotespere sa i ava ganny konsidere favorableman.

Onorab Andre ou kestyon pa ankor ganny reponn, ou dir?  Vis-Prezidan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, Ms Pierre ankor pe ed nou silvouple.

 

MS WENDY PIERRE

Wi Mr Speaker, lo sa kestyon, in terms of sa increase from 151 to 1003 permet mwan pou klarifye.  Parey mon bann koleg Avoka, dan in the-house i konnen kot Biro Lanrezistreman i annan bann liv ki date desanteni.  Ki nou’n vwar nou management sa bann rikord ki osi annan son valer istorik vreman enportan zot pe degrade ok;- challenge ki nou fer fas avek right now, nou annan a en kote i annan ki pe ganny atake par fungus ki nou bezwen pran zot met zot dan en storage en kote akoz mon bezwen osi regard mon bann Staff.  E piblik osi ki vin servi sa bann liv;- e osi bann Manm ki’n akse Biro Lanrezistreman espesyalman dan nou kote ‘Search’ zot in vwar poudir sa bann rikord sa bann gro liv ki nou bind la, i pe fall to pieces – si nou kapab met li koumsa.  So ki nou’n deside nou, se  met sa larzan akoz mon  panse i urgent ki nou ganny sa bann dokiman .  Parey mon’n dir si sa bann dokiman i  ganny detri nou pou annan en gro problenm dan  nou lanmen;- so sa i en area priyorite ki nou, nou’n met dan nou Bidze  pou nou kapab donn li sa latansyon ki mon panse i irzan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

E apre an menm tan Mr Chairman, i a donn valer bann rikord ki nou annan e i a permet nou kapab retourn an aryer dan nou listwar pou kapab fer trace bann lenformasyon.  E apre osi fer li par staz.  So i en prosesis ase teknik petet Onorab Georges i konn en pe, me teknik delika ou bezwen pran letan e pou kout nou en pe larzan.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges, direkteman.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mwan mon ti anvi propoz en solisyon.  Dr Laroze  in demann nou bomaten pa zis kritike anmenn solisyon.  La mon anvi anmenn en solisyon pou problenm Onorab Ferrari.  Sa Lalwa lo bann fees ki ganny sarze i en vre Lalwa parey nou’n ganny dir ;- bann Lease ti ganny sarze par 15 laliny R50 akoz avan sa ou ti bezwen tip sa Lease alors ou bezwen sarz li par laliny.  Konmela avek photocopier nou nepli bezwen swiv sa vye sistenm;- alor mon ti ava sizere ki sa schedule of fees i ganny revize osito ki posib. E mon sir ki madanm Pierre pou fer li  dan en fason ki prezan ou ava pey par paz.  Ou a pey tan pou en paz A4 – ou a pey tan pou en paz A3 e  i pa a ganny kont dan sa vye fason – dan en fason ki non selman pri i ava redwi pou nou isi dan sa Lasanble pou pa bezwen ekri ankor en let Mr Chairman, me i ava aplik pout tou piblik pou li ganny en kopi.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.   Mon annan 2 kestyon lo size Registration Division.  Dabor lo latab 2 i  an relasyon avek ‘’current receipts – i en pe en kestyon en pe zeneral akoz nou vwar ki i en divizyon  –  Departman ki pe fer en kontribisyon dan Bidze Gouvernman, me in annan konsern par Biro Attorney Zeneral dan lepase ki ti mank en pe kontrol lo kestyon bann rikord – bann resi ki  sa Divizyon pe gannyen, alor mon ti oule en lasirans ki dezormen sa problenm in ganny travay lo la e tou larzan ki rantre i accounted for.

Dezyenmman, lo maintenance of record – mon konnen poudir sa Divizyon ti annan  progranm pou fer en backlog file tou sa bann dokiman akoz mwan personnelman i annan lenformasyon, mon’n al rode kot Registrar konsernan 2 Lakonpannyen ki zot in dir mwan zot napa rikord lo la;- e mwan mon pa vwar sa akseptab;- so mon anvi konnen dan sa Bidze nou pe fer provizyon ki tou bann dokiman ki piblik  i ganny akse avek atraver Registrar i la.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Ms Pierre ou Vis-Prezidan.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, tou larzan i accountable.  E annefe dayer fodre dir ki Registration Division i amenn en bon pe larzan ki nou’n kapab avek bann reorganizasyon annan en sistenm an plas, ki sak sou ki antre i annan tou  son bann prosedir i ganny swiv parey lenstriksyon Gouvernman  i etabli  – i  fer le neseser.

Dezyenmman wi, i annan en backlog e nou’n al diskite ek Ms Pierre e  Minister Finans pe konsider pou permet nou pou lannen prosenn pou nou kapab fer overtime pou fini sa backlog  akoz vre i neseser ki nou kapab ganny bann lenformasyon preski otan ki posib pou kapab  fer in real time  pou kapab fer nou travay dan en fason pli efektiv.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Henrie klarifikasyon.

 

HON GERVAIS HENRIE

En follow-up question akoz Minis in dir zafer overtime e Minister Finans pou cater pou sa akoz dan lepase bann Staff ki ti pe fer overtime ti pe ganny peye R1000 eski sa rate pou ganny mentenir?

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Nou bezwen vwar  – nou bezwen vwar nou bann rate ki mannyer i marse ki fer fas avek ozordi apre travay an konsiderasyon avek DPA me solman sa travay ki nou pe fer i en travay a lonterm ki  a permet. nou osi once ki  nou’n met lord avek sa backlog;- apre bouz dan en sistenm nimerik ki ava reponn bezwen dimoun pou kapab  – ozordi nou pe kot KBEknowledge-based economy – i a pli fasil pou nou kapab vitman servi TIC – Lenformasyon  – Teknolozi  – kominikasyon  pou kapab ganny bann dokiman ki nou bezwen pou kapab otan ki posib  – pli vit.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker,  kestyon eski letan Biro Attorney General i bezwen en dokiman kot Rezistrasyon i peye li osi?

 

MR SPEAKER

Madanm ‘Registrar.

 

MS WENDY PIERRE

Mersi Mr Speaker, mersi Onorab Ramkalawan.

Dokimantasyon ki usually nou gannyen  demann from Biro Attorney Zeneral  i  an lye avek bann travay ki ongoing.  Par egzanp si i annan bann case Ankour ki nou annan – sa en pti pe konmela, so zot bezwen sa bann dokimantasyon pou bann counsel al devan Lakour pou prepar zot case.  So, dokimantasyon  ki Biro Attorney Zeneral i vin kot nou pou demande i reflekte travay ki osi konsern Biro Lanrezistreman  most of the time. 

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Ramkalawan.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Non.  I form parti en servis ki Gouvernman i donn enter-governmental e sa i form parti dan continuum of  the service office provisions.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, i senp.  Ki si sa Gouvernman?  Gouvernman i annan 3 Brans, me nou osi tou nou en servis Gouvernman.  Egzekitiv i en Brans Gouvernman – Zidisyer i en Brans Gouvernman.  Alor si en Brans Gouvernman pe ganny li pou nanryen, akoz lot Brans Gouvernman  pa ganny li pou nanryen?

 

MR SPEAKER

Ms Pierre?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Ok.  Mersi Mr Chairman.   In deza ganny mete parey Mr Chairman in eksplike in  ganny mete devan Minister Finans – en desizyon avan ganny pran dan en Komite.

Mersi Mr Chairman. 

 

MR SPEAKER

Onorab Arrisol.

 

HON SANDY ARRISOL

Mr Speaker, mersi  – bonzour Minis, bonzour Vis-Prezidan  – bonzour tou Manm.  Mon ti a kontan letan nou lo Registrar an relasyon avek ‘wages and salary’ lo paz 21 – demann madanm Wendy Pierre en pe lo bann travayer ki travay kot Registrar sirtou bann manrmay ki’n ganny mete lo Kontra pou plis ki 1an e  mon pe rod en pti klarifikasyon lo la, akoz kot Finans zot pa  oule ki manrmay  i ganny mete lo Kontra me  zot ganny mete lo en payroll;- si i ti kapab donn en sertifikasyon an relasyon avek sa group manrmay ki ganny mete lo Kontra pou plis ki 1an;- e zot pe ganny preski R6mil. E sa i fer ki bokou dimoun pe kite akoz presyon travay e zot pe ganny demande pou vin travay dan Sanmdi e zot pa pe ganny peye overtime.

        Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Mersi.

VP?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman mon ti ava kontan remersi Onorab. E annefe yer nou ti pe regilariz zot pozisyon e okenn dues ki nou drwa Gouvernman i ava sort out.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi VP pour sa leklersisman.  A sa pwen  napa personn  ki oule demann ankor kestyon lo sa Bidze lo Attorney General’s Office – eski nou dakor pou pran en vot lo sa Bidze?

Tou bann ki an faver sa Bidze pou Attorney General’s Office lez zot lanmen?

Ok.  Mersi.  Clerk a konte. Mersi mazorite in vote.  Clerk in konte.  Savedir Bidze pour Attorney General’s Office i approuve.

Mon ti a kontan sizere Vis-Prezidan ki i annan ankor enn de Departman anba ou responsabilite – your portfolio responsibility i annan Departman Lenformasyon and Communications and Technology;– i osi annan Departman of the Blue Economy si  mon’n konpran ou byen Departman Defans avek FIU  – Minis Finans ki pou reponn eski mon kapab sizere ki nou pran en Break e ki 2er ou retournen pou pran sa bann Departman ki anba ou portfolio apre sa par laswit nou a pran Defans ek FIU  ki pou ganny eksplike par Minis Finans.

Eski sa in aksepte par Minis Finans ek Vis-Prezidan?

Dan sa ka mon a remersi tou dimoun ki’n pran par.  Mon a remersye bann ki’n vini pou ed Vis-Prezidan ek son lekip pou reponn kestyon – madanm Hoareau – Maître David Esparon – Ms Pierre sorti Registration .

Mersi nou a rezwenn 2er. 

 

        (BREAK)

 

 

DEPARTMENT OF RISK AND DISASTER MANAGEMENT

 

MR SPEAKER

Bon apre midi tou dimoun e mon a swet labyenveni pou kontinyasyon  e parey mon ti’n dir nou pou al vitman lo bann portfolio Biro Vis-Prezidan.          In eksplik nou bomaten ki pour Ladministrasyon Piblik i pou ganny attended to  par Minis Dezinyen pli tar e osi Departman Defans ki vin apre Attorney General‘s Office  e Minis Finans ki pou donn repons e  klarifikasyon.

La ki mon sizere lo paz 31 Department of Risk and Disaster Management  e mon ti a kontan swet CEO Mr Paul Labaleine byenveni pou asiste Minis. E  nou pou pran depi paz 31 –  savedir dan nou liv ziska paz 35.  Pou okenn kestyon klarifikasyon lesplikasyon ki nou ti a gannyen avek Vis-Prezidan ouswa son teknisyen.

Eski i annan kestyon?

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman dan lentere lenformasyon ki pou piblik ki souvan konfize avek rol DRDM, mon ti ava kontan demann Minis si i  kapab eksplik avek nou si dan son laspe risk reduction donk dan progranm 2 kote ki piblik i vwar preventive action e si preventive action i pa dan portfolio – dan son responsabilite as  such, mon ti a kontan ki piblik i ganny enformen kote zot bezwen ale;- akoz i annan bokou piblik ki  pe fer fas  par en dezas me ki  pa konnen ki zot pou fer?  Sakenn i anvoy zot  – i vir an ron i dir al kot DRDM kekfwa that’s not the right place;– i annan ki dir al kot Gouvernman Lokal – kekfwa that’s not  he right place osi.   I annan en konponan  risk reduction me napa okenn aksyon ki mitigate sa bann keksoz ki kapab arive – miray grennen – ros roule oubyen bann keksoz.  So mon ti a kontan  as a general overview ki Minis i  enformen mwan sa lo lapar piblik.  Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mersi Onorab.  Annefe risk reduction ek management i enkli prevansyon.  I en gran parti travay DRDM se kordin ek bann Lazans ki enplike dan bann dezas – son prevansyon  – son mitigation e zesyon se pou retir sa kou ki lour lo nou ler dezas in fini arive e azour lo nivo prevansyon.  E prevansyon i an premye lye responsabilite sa dimoun lo lekel sa ros – sa pye dibwa i ete.  Kot i annan serten difikilte byensir Leta i antre i evalye si i kapab ki i port en koudmen.  Me sa kestyon prevansyon i reste mon responsabilite.  Si en pye dibwa  ki’n menaz mon lakaz i mon responsabilite ki mon koup sa pye dibwa.  Mon pa kapab fer moon lakaz o-bor en gro gale apre demann Gouvernman pou vin kas sa ros.  Mon pa kapab koup en lateras drwat, apre ekspekte ki ler lapli i tonbe i pa tonm lakaz ler i tonbe i vin devan. 

        Me solman mon pe koz lo bann pwen ki mannyer sitwayen li menm li, i kapab pran sa kestyon dezas e  – mon pe koz son laspe prevansyon dan son lavi toulezour e eparnye ki sa dalo avek lakaz e son rigol  – so mon krwar tousala i bann seri travay ki DRDM i fer e atraver sansibilizasyon  e atraver lezot partner pou fer sir ki nou pa tonm dan pyez bann dezas ki kout nou en kantite larzan.  Nou deza annan en kantite legzanp ki  mannyer i kout nou larzan, so i responsabilite sa dimoun e apre i responsabilite en Lazans spesifik ki kapab evalye kalite sipor ki sa dimoun i kapab gannyen e apre i donn en koudmen depandan lo mwayen.

So premye  porte of call se dan ou dan ou distrik kot ou.  Sa distrik li i a lyez avek sa Lazans konsernen  – i ava lyez ek Mr Labaleine  pou kapab donn sa sipor teknik pou kapab – know-how.  Li i pa en Agency ki pou fer li.  I pa en Lazans ki pou fer keksoz.    I pou kordinen.  Se dan sa loptik ki nou  pe gete.  Me si i annan bann case spesifik annou apros nou distrik e distrik i annan tou bann platform – bann nivo ki mannyer keksoz i ganny adrese.  Sorry si i annan dimoun ki’n vin kot nou ki pa’n trouv en laport ouver, me solman bann prosedir i egziste.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon ti a kontan demann Vis-Prezidan an referans avek lo paz 32 plito ‘’current expenditure, nou vwar i annan en logmantasyon dan office expenses sorti R1.4milyon in ariv R1.7milyon eski vi sa Lazans ti deza en Lazans ki egzistan Minis i kapab dir nou akoz sa R300mil logmantasyon ladan?  Nou osi vwar ki i annan en logmantasyon dan material and supplies, eski sa ki  pou okenn sityasyon, ki’n arive tel ki sa fame Senir Plim?

Apre Minis mon ti a kontan parey Onorab Ferrari i demande, si par lefe ki i en Lorganizasyon ki pe travay avek risk ek dezas eski okenn fon ki annan pou fer avek relev dimoun ki’n pas atraver dezas – pa ti a kapab  ganny atase avek sa Departman la, pou fer sir ki dimoun i konnen kot pou ale pou li ganny sa relev.

Mers.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman mersi.  Kot i konsern fon  annefe  nou dan prosesis pou ler nou revwar Lalwa ki pou kontrol zesyon risk ek dezas revwar rol NDRF ki egziste e gete ki mannyer nou kapab kolabor pli byen tout an prenon kont ki NDRF in zwe en tol pozitiv depi ler ki i ti ganny kree – in ed en kantite dimoun endividyel  e osi bann lenfrastriktir kominoter oubyen piblik pou kapab ganny restore nou bezwen vwar ler sa Lalwa i ganny refer ki mannyer nou kapab amelyor sa servis  tout an apresyan sa ki‘n ganny fer byen e avek en loptik pou amelyor servis dan lavenir.

Kot i konsern Senir Plim sa parey nou konnen i pa’n zanmen tonm anba responsabilite DRF e  parey  Prezidan in fer sorti sa Lazans Bio security in ganny etabli pou get sa e lezot pes ki afekte nou.

Kot i konsern sa logmantasyon,  i sa mon’n ganny brief i bann servis enternet e avek office expenses ki’n ganny kontribye pour sa logmantasyon.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Chairman.

        Mr Chairman, spesifikman lo paz 32 mon vwar ki ‘’wages and salaries i pe annan en logmantasyon 50poursan sorti apel li li R2milyon pou li mont R3.1milyon.  Eski sa Lorganizasyon pe al anploy pli dimoun e ki mannyer i pe marse?  Apre sa mon pou demann sa kestyon swivan ki mon‘n demann taler pou Lofis Attorney Zeneral ki  zot in dir mwan. Pour zot…akoz Lakour in sanz landrwa, mon anvi regarde si ou ti kapab donn mwan ‘fuel budget 2016 avek ‘fuel budget 2017 pou nou kapab konpar sa 2.

Mersi bokou.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman. Mr Chairman  i bann rekritman adisyonnel sa – sorti R1.9 pou vin R3.1milyon.  Nou pran an konsiderasyon ki Departman  pe vin en Lazans – once Lalwa in fini ganny approve.  Nou’n deza provizyon dan Bidze pou kapab kouver sa bann evantyalite ki nou pran e prenon an kont ki nou pe focus pou anplway  en  kantite graduate pou kapab fer sir ki zot saler  i feature dan sa nivo.  Sanmenm i en pti pe elve.

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman bennzin pou 2016  se R110mil e  pou R2017 i R86mil.  Ou kapab krwar i annan en rediksyon R25mil?

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Ramkalawan?

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman mon ti a kontan konnen spesifikman konbyen dimoun?  Minis pa’n reponn mwan sa dan sa kad ki zot pe mazinen ki egzakteman zot pe mazinen?  E petet la  obviously DRDM  nou bezwen aplodi li pour son fuel bill pe sorti R110 pou vin R85 e dan sa ka mon  ti ava propoze avek Minis  si i pa ti kapab dan tou bann lezot areas –  mon pou demann sa kestyon partou kote Minis pa trakase ou akoz mon pe regarde anliny avek sa ki Minis in anonse ki zot pe…alors tou bann lezot Minis prepar zot pou sa.  So konbyen dimoun egzakteman zot pe mazin anploye an plis?  Ok.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, nou annan larzan pou vacancies pour lannen prosenn in dir mwan i annan 3 pozisyon avek en graduate ki pe retournen pou lavaler R915mil – bann promosyon pou lavaler R200mil e Trezyenm Mwan Saler pou lavaler R118mil.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Chairman.   Mon kestyon premyerman mon oule demann Vis-Prezidan lo kote prevansyon ki tonm anba lo paz 32 – anba ‘’other uses of goods and . ou kapab detay nou   ki pou annan anba la e prevansyon kot nou retir bann risk  – danze kot lakour ouswa lo bor semen ki son Bidze ki zot pe prevwar pou 2017?

Mersi Mr Chairman.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, ou a note ki eski nou pe koz menm laliny Bidze?  Mil R1mlyon 78mil?  Paz 32 nou pe koz ‘’a system national emergency operation centre’’ apre nou annan sistenm loperasyon ki i bezwen  en serten resours finansyel an ka  ki annan okenn dezas;- apre i annan son loperasyon normal osi;- apre i annan son emergency response ki i bezwen factor in  serten resours finansyel. E  selman mon note ki i annan en rediksyon konsiderab konpare avek sa lannen.

Mr Chairman mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Chair.

        Mr Chair lo paz 31 pwen 2 budget overview ;- dan reveni savedir kote i pou ganny son larzan DRDM  – nou vwar ki poudir an 2017 son Bidze i pou ogmant par anviron  R45Omil an plis.  Me lefe ki DRDM i pe vin prezan en Agency ki mannyer ou pe eksplik sa Bidze – sa ki pe prezante la i  pou selman pou lanmwatye lannen?  A ki moman ki i pe vin en Agency, kot son rol kot letan i vin en Agency son Bidze  pou bezwen monte akoz la i pou vin pli proaktiv kote i pou ganny  son lot bout larzan?

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman parey mon’n eksplike i annan sa bann recruitment ki nou’n dir  – sa bann vacancies  – sa bann promosyon sanmenm sa ki pou amount sa logmantasyon e zot pou al avek menm Bidze ler zot pou ariv sa Lazans.  Napa bokou ki pou sanze zot pou reste dan menm landrwa.

Mersi Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon ti ava kontan demann Minis pou lo paz 32, anba ‘’capital expenditure, an 2015 zot ti depans R480mil pou machinery and equipment  – that was in 2015 now in 2017 zot annan en ‘cost of maintenance and repairs ‘ki R192.47;- si Minis ti kapab donn nou en pti pe detay lo sa ‘cost maintenance and repairs.’

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mon’n ganny brief la ki nou bann lekipman – mentenans ki nou bezwen depanse i pou en pe nou bann veikil – nou bann masin ki servi dan biro dan Sant Komann.  Mon mazinen zot in ganny sans vizit en kot Sant Komann pou vwar ki mannyer i dote avek lekipman sofistike – bann monitors – bann  laptops  – avek osi  bann lekipman ki zot bezwen servi dan bann letan lapli e ou bezwen annan en progranm mentenans pou fer pou kapab kit zot azour;- e  ki i pa kase apre 1an pli tar ou bezwen aste en lot.  Se dan sa lespri ki sa bann depans in ganny earmarked, Mr Chairman. 

        Mersi.

 

MR SPEAKER

Eski i annan okenn lezot kestyon lo sa Lazans e Department of Risk and Disaster Management avan ki nou pran en vot?

Ok si non nou a pran en  vot lo sa budget summary pour DRDM.  Tou bann ki approve ki dakor lev zot lanmen?

Tou dimoun i dakor unanimously.  So sa Bidze i ganny aprouve.  Mon espere napa okenn lobzeksyon ki mon pa  tap marto a sak fwa ki en Bidze i ganny aprouve.  I al pli vit  e i a save mwan  lenerzi tap marto.

Mr Labaleine nou a remersi ou e nou a ekskiz ou.   Mon pa pou dir ou pas en bon Nwel. Nou a fer en sel zafer ler nou fini.

Mersi pou vini.

 

MR LABALEINE AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE

 

 

DEPARTMENT OF INFORMATION,

COMMUNICATIONS  TECHNOLOGY – DICT

 

 

MR SPEAKER

Nou a pas lo lot Departman.  Si i annan okenn teknisyen ki bezwen vin ed Vis-Prezidan Meriton ki   travay dan Departman Lenformasyon ek Communications Technology, silvouple swaye labyenveni.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, permet mwan envit Mr Benjamin Choppy pou vin lo kote, Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Mr Choppy, silvouple pran ou sez o-bor Vis-Prezidan.  You’re welcome. 

Bon Departman Communications and Technology depi paz 36 ziska paz 41.  Eski i annan klarifikasyon lesplikasyon?

Wi Onorab Andre?

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker lo paz 37 latab 2 kot i met ‘’economic classifications’’ 2017 nou vwar salaries in ogmante sorti R12milyon pou li vin 14milyon e sa i reprezant en logmantasyon R2milyon, eski Minis i kapab eksplik nou anliny avek Polisi Gouvernman ki  ti vedir fer en leaner government  – eski prezan nou pe al fer a fatter government dan sa konteks?  E ‘’office expenses’’ osi dan sa menm ‘’goods and services’’ anba VP,  dan ‘’office expenses’’ in mont par R1milyon – R1.1milyon, me eski i annan nouvo lofis oubyen pe al ganny fer?

Letan nou pe get ‘’other uses of goods and services ’’Mr Chairman in mont par R7milyon e sa i konsiderab so eski i kapab ganny eksplike sa?  E ‘’minor capital outlays’’ osi  in sorti R160 thousand in mont R5milyon.  So i bann increase konsiderab si VP i kapab eksplik nou sa bann logmantasyon.  Mersi.     

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, permet mwan mon a pran premye bout kot i konsern logmantasyon kot i konsern saler;- sa i pou kouver Trezyenm mwan Saler apre Scheme of Service ki ti ganny approver sa lannen e in   pran plas depi Zilyet e nou’n bezwen carry on dan 2017.

Kot i konsern sa 2 bout kestyon permet mwan Mr Chairman mon a demann PS Choppy pou entervenir pou donn zot klarifikasyon.

 

MR SPEAKER

Mr Choppy?

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Mersi.  Pour ‘’office expenses’’ logmantasyon i prensipalman pou internet –  pou koneksyon ki nou bezwen  pey pou bann links ki  nou konnekte avek bann diferan  Lorganizasyon Gouvernman  – elektrisite epi renter –  lofis.  Pour sa ki sa ki’n ganny point out pou sa logmantasyon  R7 ek R5milyon, aktyelman  i pa logmantasyon akoz si ou get dan PSIP ler nou’n move pou PPBB   sa R11milyon PSIP lontan ki mannyer ti ganny klasifye R7milyon in al dan ‘’goods and services’’ ki bann sa ki ti kouver sa epi R5milyon i vin ladan.  So sa i account pour sa apparent increase akoz zot in move from sistenm Bidze avan to sistenm nouvo klarifikasyon  PPBB. 

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon ti a kontan anmenn Vis-Prezidan lo paz 39 program 2  ‘ICT Regulatory Framework and Development and Enforcement’’ e mon kestyon se sa enn swivan ; eski nou Prezidan i krwar nou devret met en pe plis larzan anba sa Head?  E mon pe regard R4.7 milyon anba Table 4 pour sa rezon swivan.  Mon regard purpose of the program e zot ava pardonn mwan si mon pa krwar sa ki mon vwar oubyen si mon krwar zot in underperform.  Mon vwar 4 keksoz ki sa progranm i sipoze fer  –

‘’..introducing affordable and innovative  services’’  – e mon pa vwar ki zot in fer sa – ‘’improving universal access to basic services ‘’ – mon pa krwar ki sa in arive – Les Mamelles Upper i still napa en landline ankor pou en senp telefonn.

’Tariffs are  competitive priced’’ – mon krwar la osi nou’n fail;

‘’Effective and fair competitive   ICT market locally’’ – ler mon regard ki serten ICT providers i annan lavantaz lo lezot mwan osi mon krwar  lo sa enn zot pa’n arive comply.  That’s my view e mon konnen ki zot pa pou dakor.  Etandonnen ki sa se mon view e mon konnen se view en bon pe dimoun Sesel, eski Vis-Prezidan ti a kontan en pe plis larzan anba sa Head pou kapab achieve sa keksoz ki mon vwar nou pa’n kapab achieve?  Sa se mon kestyon, Mr Chairman.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman nou bezwen par ler pran en parkour dan lepase pou apresye kot nou ete.  Wi par ler kritike  – pa tou keksoz ki nou’n kapab fer parey ki tou dimoun ti anvi ; nou bezwen osi dan sa formil met lekspektasyon nou popilasyon pou li kapab fer biznes oubyen pou son bezwen personnel oubyen pou rezon ledikasyon .  I annan lespas pou amelyorasyon mon dakor – se pour sa rezon ki  mon pou demann PS pou li eksplik nou ki mannyer  internally nou deza pe diskite – ki mannyer nou pou kapab allocate plis resours dan sa progranm?

 

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Chair pou mazorite louvraz regulatory i vreman depan lo  dimoun ki ou annan e kantite dimoun ki  ou annan.  E souvan osi ou bezwen fer serten letid spesyalize.  I bezwen bann spesyalis pou vin ed nou.  Dan sa ki nou’n klarifye fer se dan en progranm 4 nou pe mazinen  move     R1milyon pou vin dan en ‘’goods and services’ pour sa enn progranm, pou allow sa Divizyon pou  kapab fer serten study adisyonnel ki bezwen pou ed li fer son louvraz pli byen.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman 2 kestyon.  Mon ti ava kontan en leklersisman lo  repons Vis- Prezidan  in donn Onorab Andre lo service internet dan bann biro Gouvernman  oubyen mon krwar se Mr Choppy ki’n koz lo la – mon ti a kontan konnen si sa i konsern osi service internet par egzanp dan bann lekol?  Mon pe demann sa  kestyon   pour en rezon byen senp se ki lekol Mont Fleuri bann ladministrasyon lekol pe konplent ki zot pa pe gannyen sa servis apropriye pou zot kapab fer zot travay – pa pou get Facebook oubyen pou zot zwe game, me pour zot fer zot travay – delivre bann leson atraver ICT so sa i  mon premye kestyon.

Mon 2enm kestyon mon ti a kontan demann Vis-Prezidan si i kapab dir avek sa Lasanble, si  enn son bann lobzektif pour lannen 2017 anba PPBB  se pou annan en rediksyon sifre lo anba Seksyon  ‘’Regulatory Framework’’  – en rediksyon sifre lo kou servis ki bann service providers pe ofer avek piblik, akoz sa i en swe ki Gouvernman in  eksprimen. Me solman nou, nou ti a kontan vwar si i annan en target ki sa Minister   – sa Department ICT i bezwen achieve  lannen prosenn pou donn en servis pli affordable.  Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.   Mon a pran premye bout apre si mon bezwen ganny konplemante par nou de PS nou a fer li.  Kot i konsern lekol Mont Fleuri, non i pa tonm anba DICT.  Me toutfwa lekol Mont Fleuri i annan bann laranzman ki annan avek sa service provider ki donn sa servis pou asire ki i annan en servis ki marse.  So sa i bezwen vwar detay pou gete ki sa ki’n arive – sirman i annan en solisyon e mon asire mon kapab trouve.

Kot in konsern diskisyon pou fer desann kou mon krwar Gouvernman i an deba kontinyel  – an diskisyon avek bann operater pou gete ki mannyer nou kapab fer desann kou.  Mon pa konnen si PS Payet ou anvi azout keksoz lo la me solman nou pe servi tou bann kart – nou pe zwe tou bann kart ki nou annan ; pou nou kapab fer sir ki nou regarde sa.  Nou aksepte ki kou malgre in desann  – konpare avek en deseni pase – kou in desann – me i ankor annan lespas pou desann e nou pe gete ki bann mwayen – ki bann zouti  ki nou kapab  servi pou fer desann pou ankor pou fer li vin konparab avek larezyon e odela.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Chairman mon ti a zis kontant demann Minis, i annan bann kart – nou konnen i annan bann kart – zot kapab enforce serten keksoz.  Pa zwe zis kart  lapay.  Zwe en pe’ Las – en pe ‘Joker  – konmsi annou sezi…Se pour sa mon kestyon sete lo bann lobzektif – bann target ki annan bann  sif avek.  Konmsi eski  nou ganny en 10poursan – en 15poursan – eski akoz nou pe koz lo rediksyon pri lavi.  Eski nou serye?  Eski nou pou zwe nou bann kart e nou bann ‘Las?  Mon krwar Onorab De Commarmond i ava fer parey avek mwan i osi i annan en kart i anvi zwe?  Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, pa antrenn Onorab De Commarmond dan ou lager.  Nou annan kart pou zwe.  Nou annan ‘Las pou zwe – me solman mon pa pe dir ki ler nou pe travay – nou bezwen al fer tapaz  dan sa ki nou pe fer.  Akoz i aplik pa zis en partner me detrwa partner.  I annan bann diskisyon ki pe pran plas e mon asire dan moman apropriye nou pou vin devan avek bann detay spesifik, lo ki si sa ki nou’n kapab attend pou nou kapab donn lepep Seselwa.  Ou demann mwan si nou serye, me byensir nou serye,  akoz nou ki’n fer pri desann kot i ete la; konmsi i annan enn bann ki fer Onorab avek bann ki kritike.  Nou satisfe ki nou bezwen ganny kritike akoz dan lakwizin i bezwen fer so, me an menm tan apresye sa travay ki nou pe fer.  Nou’n met devan en bezwen nou pe travay lo la  deza ava -ler konmsi ou ganny rezilta, pa pran en pozisyon ki  keksoz in fini fer sa.  Mersi. Byen koze in fer byen konpran.

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Zis pour mwan dir avek Vis-Prezidan nou pa pe kritike li nou.  Nou pe kontribye.  Nou pa kapab so thin skin.  Nou osi nou anvi sa bann keksoz i arive.  Nou pa anvi zot fail.  Nou pe sey anmenn nou sipor – pa bezwen pran li mal.

 

MR SPEAKER

Ok.  Point made.  All right Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Chairman.  An vi lenportans ICT pou nou pep ozordi, mon  pe demann Vis-Prezidan si i annan okenn linisyativ ki son Departman pe pran in bidzete pou  kapab ede fer sa servis, tel ki internet vin pli bonmarse dan nou pei; tel parey Moris.  E si ti nou eski zot fer okenn travay pou gete konbyen sa pou arive  si demen nou kapab fer sa kou internet vin pli bonmarse.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Parey nou fek dir i annan en travay ki pe pran plas e nou ava anonse le moman ki in kapab abouti  en keksoz konkret.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon pe regard program 3 ‘’Government connectivity and data centre infrastructure’’ on page 40,   mon pe get purpose of the program is ‘’to ensure government has access to robust ICT infrastructure and support a delivery of its services.’’

        Mon pe demann Minis si anba sa alokasyon ki la, ki zot in pran kont bann ageing infrastructure ki deza egziste, e pou osi pran kont bann amelyorasyon oubyen entrodwir bann mezir konnektivite  dan bann diferan Lazans Gouvernman pou asire ki popilasyon an deor, si i oule en lenformasyon oubyen en servis i kapab fer li from son comfort of son lakour, me pa bezwen neseserman bezwen desann at the point of delivery pou li ganny sa servis.

Mersi Mr Chairman.

 

 

MR SPEAKER

PS Choppy or VP?

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Mersi Mr Chairman.  Annefe dan ‘’other uses of goods and minor capital,’’ presizeman mazorite depans sa se pou kontinyelman la, upgrade bann lenfrastriktir ICT Gouvernman  ki  permet pou nou kapab host sa bann diferan servis  – pou popilasyon kapab ganny akse e osi pou kapab fasilit  bann tranzaksyon ant dimoun ek Gouvernman.

 

MR SPEAKER

Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Chair.  Mon kestyon i lo paz 37 – ekskize si mon retourn lo en pwen ki nou’n koze, me solman i pa ti kler pour mwan – si      Vis-Prezidan i kapab donn nou leksplikasyon en pe breakdown latab No.2   sa item ki ‘’other uses of goods and services’ pou 2017 – kolonn 2017 – R17.2mlyon – si zis i kapab donn nou breakdown sa R17.2milyon apre breakdown sa ‘minor capital outlays – R5.26milyon silvouple.

 

MR SPEAKER

PS Choppy?

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Mersi Chair. Bann outlays ki Mr Afis in demande i annan breakdown kote ‘minor capital outlay,’’ nou annan pou nouvo lekipman  bann lenfrastriktir data centre – networks i anviron R3.3milyon.  Epi ou annan pour bann fibre optic infrastructure ki en nouvo network fibre optic li  nou ti originally nou ti’n bidze R1.6milyon ladan ki nou’n pran R1milyon pou nou met dan program 2 – so R600mil pour bann additional links.

Lo kote ‘’other use of goods and services’’ nou annan bann license ki nou bezwen pey  bann license  software epi bann supporting Kontra pou bann software ki konmsi ki pa fer par Gouvernman.  Sa an tou i fer balans kot ou ariv sa amount.  Rent osi.

 

MR SPEAKER

Ok PS Choppy, ou’n fini?  Wi?

Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mon  annan 2 kestyon Mr Chairman e premye i lo paz 40  an relasyon avek ‘’government connectivity and data centre infrastructure’’.  Baze lo  lakantite larzan ki pe ganny bidzete se ki mon anvi demande se konmsi  depi lepok detrwa lannen –  lepase ki Sesel ti ganny klase premye dan Lafrik an term ICT ki kantite ki nou’n achieve e kwa ki ankor pe retard nou pou ariv lo target inisyal  – so ki sa larzan i a evantyelman anmenn nou laba – sa i mon premye kestyon.

Apre mon 2enm kestyon i baze lo paz 39 ‘’ICT Regulatory Framework and Development Enforcement’’  e baze lo reaksyon Minis, si nou pe kritike  bann keksoz koumsa, ‘TODAY ozordi sa; sa interview i fer en kantite ditor Gouvernman sa ki Charles Hammond i dir.  I pe dir basically, napa good and consistence governance dan relasyon Gouvernman avek tou bann ICT.  ‘’It’s not level playing field.  It’s not,’’ I dir.

So pou mwan prezan baze lo sa bann framework ki  Departman ICT i oule met an fors eski vreman zot kapab annan sa relasyon travay e pou fer annan rediksyon dan kou servis ICT dan Sesel, parey zot pe anvizaze si bann operater i santi poudir zot relasyon avek zot i – ‘’ek sa enn laba ou pli byen  – ek mwan ou annan problenm.’’ Sa mon kestyon Mr Speaker.  Mon swete i kler.

 

MR SPEAKER

Mon  krwar i kler.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, mersi mon a pran ou 2enm kestyon.  I  pa pou  fair pou nou kapab pran en Lartik ki en dimoun in ekri pou nou kapab servi li koman en fe akonpli  – koman ‘Gospel Truth  e pou fer li vin en size deba isi dan sa Lasanble.  Nou ava etidye e fodre dir ki depi Minster Finans avek Departman ICT i an kontak konstan avek bann operater lo bann diferan size ki konsern provizyon sa bann servis. Pa toultan ki nou tonm dakor, me  a lafen lazournen i annan bann keksoz ki ler nou dezagree apre nou agree.    Me mon napa motiv akoz in ekri son Lartik me i en keksoz ki nou bezwen pran etidye e apre gete ki mannyer pou fer li antre dan lankadreman sa diskisyon ki nou pe fer.

Kot i konsern ki mannyer pou mentenir sa  pozisyon  siperyer ki annan dan Lafrik – petet mon a demann PS Choppy pou donn nou  2 mo leklersisman lo la.

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Mersi Chair, mon krwar sa ki Onorab Henrie pe refer nou se ‘’electronic development government index’’ ki en  letid ki fer  – en survey actually ki fer tou le 2an.  Mon krwar si nou pou get lo bann pei dan larezyon ek dan menm enternasyonalman nou annan en ranking tre decent mon kapab dir an term sa.  Byensir pou nou kapab maintain sa ranking nou bezwen kont cont income lenvestisman kontinyel dan bann devlopman lo kote  telekominikasyon – lo kote ki mannyer bann servis elektronik ki nou pe ofer dimoun e  ki mannyer nou pou osi tou, anmenn li pou entegre li avek  ladministrasyon piblik.

I annan diferan paramet ki ganny servi e sa bann paramet i vin pli sofistike an mezir letan i ale.  So  ki vedir nou zwen kontinyelman envestir plis dan bann progranm, sirtou pou fer available bann  electronic services en mobile-based services.  Ou bezwen tou letan kontinyelman focus lo  ed delivrezon service Gouvernman atraver sa bann fason.  So definitivman mon pou dir ou ki nou bezwen  part of tou sa lansanm se pou ed nou kontinyen progrese.

Bann lezot pei zot osi tou pe met  en  kantite zefor e  mon kapab dir zot, zot spend sirtou bann pei dan larezyon zot spend bokou plis ki nou –    so zot bokou pli gro osi – so i tou letan en challenge  pou ou reste at the top of the ranking.  A mon avi, as long ki nou dan top 5 of the region, nou  koumsa.  Nou dan en pozisyon respektab.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mon ti a kontan regard lo paz 37 anba ‘’office expenses’’ me solman PS in osi mansyonn  rent dan ‘ ‘’minor capital outlays’’ mon ti  kontan demann li konbyen rent kot zot ete pour lemoman? E ki total dan sa kantite ki pou’ Rent?  E mon ti a kontan osi demann li  letan in koz lo outsourcing ki bann process ki ganny servi pou Tender?  Eski zot pe pas atraver Tender Board pou tender zot bann servis?

Mersi.

 

MR SPEAKER

PS?

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Mersi Chair.  Lo kote ‘’Rent’ nou rent an total i ariv R4.2milyon.  Lo kote outsourcing ler nou servi akoz nou annan en tim in-house osi ler nou outsource serten keksoz tou keksoz i dapre Procurement Act e  ou kapab asire ki DICT i swiv tou son lenstriksyon POU e si i annan bann proze ki above serten nivo i ganny tender.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue ou annan en kalifikasyon?

 

HON FLORY LARUE

Mon pe gete sa R4.2milyon is per year?  Ok.  Prezan mon annan en following question mon ti a kontan zot dir mwan akoz rezon  zot ti switch from Cable &Wireless to Airtel?  Apre kekfwa Minis i kapab osi presize pou nou si Intelvision i pey tax koman biznes ICT?  E  pa ti en Lartik VP it was an interview that was done with the CEO of Cable & Wireless.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Ki paz ou pe dir Onorab silvouple?

 

HON FLORY LARUE

Ok.  Mon’n klarifye ki sa R4.2milyon ‘Rent’ is per year at Caravelle House ok.  Prezan mon pe demande ki a ki rezon ki zot in servi pou switch from Cable &Wireless to Airtel pour zot services? I enn zot bann servis ki zot servi e ki rezon zot ti sanze? E osi Minis Finans ti klarifye pou nou la ki nou pe koz lo ICT, ki Intelvision koman en Lakonpannyen  pa  pey tax?  E osi en klarifikasyon ki sa interview avek CEO of Cable & Wireless was an interview – it was not an Article written by a 3ed  party.  So the quote was from an interview.

 

MR SPEAKER

Now mon krwar ki Vis-Prezidan in fer sorti ki sa interview avek      Mr Hammond i dan ‘TODAY ozordi  – mwan osi mon’n lir, me i pa subject ki sa ki nou pe diskit lo la, la.  Annou gard nou bann pwen lo sa Departman ki PS Choppy in responsab.

PS eski i annan pwen ki ou anvi reponn lo sa ki  Onorab Larue in dir? Silvouple.

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Chair, mon pa tro konnen ki ka ki Cable & Wireless ki nou’n switch to Airtel sa ki  mon kapab kekfwa petet mon pe mazinen se ‘close government user group’ – SUG – Close User Group, Gouvernman  pour mobile.  Me sa i fer mon krwar tou le 3an.  I advertise pou tender me akoz  en selective tender akoz i annan zis 2 mobile company.  Zot ganny envite zot submit zot tender e i ganny evalye e en outcome i sorti.

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Larue?

 

HON FLORY LARUE

Mon ti pe gete si Minister of Finance – Mr  Larose i kapab klarifye pour nou la ki nou pe koz lo ICT ki Intelvision pa pey tax.

 

MINISTER PETER LAROSE

Mersi Mr Chair.  Parey mon’n dir bomaten dan mon closing remarks, nou pou annan en level playing field  nou ava regard dan tou Lagreman.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue ou annan further clarification?

 

HON FLORY LARUE

I think it’s a yes or no answer Mr Chairman.  Either they pay or they don’t pay tax. 

 

MR SPEAKER

Minis Larose eski oule repet pou klarifye pour Onorab Larue?

 

MINISTER PETER LAROSE

Mersi Mr Chair.   Mon  dir mon pe regard dan tou lagreman e nou pou bezwen annan en level playing field.  Si sa i vedir enn i pey tax – lot pe pey tax nou pou bezwen met tou Konpannyen anliny.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue ou still pa satisfe avek sa larepons?

 

HON FLORY LARUE

Mr Speaker, ekskize… en klarifikasyon.  Mr Larose in dir nou ki nou bezwen tou funds pou nou kapab ede  pour nou kapab met sa Bidze devan.  Tax i en fund ki Gouvernman i anmas larzan – mon krwar Minister Finans i bezwen konnen si en Lakonpannyen parey Intelvision i pey tax ouswa pa pey tax e mon krwar PS Payet i kapab ed li pou klarifye.  Mon krwar in la en pe letan  – i bezwen konnen si Intelvision i pey tax ouswa non.  En teknisyen dan kwen laba i kapab ed nou pou klarifye si Intelvision i pey tax ouswa non.  Sa Lasanble i oule konnen.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Minis oubyen PS eski ou santi oule reponn sa kestyon pou le moman oubyen oule anvoy larepons pli tar?

Wi a point of order.  Hold your horses – wi Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, nou’n agree ki mannyer nou pou proceed apre nou sanze.   I annan Seychelles Revenue Commission lo la.  Revenue Commission ki lye ek tax.  So sa kestyon i pertinan  pour Revenue Commission.  Nou pe demann en dimoun – en teknisyen pou reponn en kestyon pa konsern li.  So i a reponn son kestyon letan Revenue Commission i vini.

 

MR SPEAKER

Ok, so you’ve made the point Onorab Pillay.

Onorab Prea.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, mon krwar kestyon i relevan akoz mwan osi mon ti pou al dan menm laliny.  I tonm  anba reveni ki DICT i fer ok?  Seksyon 2 pti limero 8 i koz lo taxes ki telecommunication licenses and so on.  Kestyon i vin dan sa laliny eski tou service providers pe pey zot tax? Ok?  I pa anmas reveni pour Gouvernman.  Kestyon ki nou pe demande anba reveni, eski i en level playing field tou service providers pe pey tax?  E mwan mon ti pe anmenn en keksoz adisyonnel eski Gouvernman  – mon pa pe rod pou fer keksoz negatif  – mon pe fer pozitif pou byennet nou pei.   Par egzanp DSTV  ki   en service provider, eski li i pe  pey tax?  Eski i annan en fason ki Gouvernman pe kapab monitor akoz nou konnen ki DSTV konmela  bann kliyan i pey par credit card direkteman Sid Lafrik koman Gouvernman pe kapab anmas tax – e anmans reveni dan sa laliny?  Mersi. 

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Prea.  Me mon krwar Minis taler sa ki i pe dir i pe dir ki i oule evantyelman en level playing field.  Minis ou kapab petet repete.  Ok   pou kestyon Onorab Larue me nou pe sey gard kestyon focus lo sa Departman oubyen sa Lazans ki nou pe koze.  Si Minis in santi taler i  a oule reponn lo SRC i a fer li, me Minis eski ou annan komanter oule fer?

Yes Minis Larose?

 

MINISTER PETER LAROSE

Mr Chair zis pour mwan rann repons kot pou annan en level playing field mon bezwen regard bann lagreman ki annan – si i pa pe pey tax – si i a pey tax.

 

MR SPEAKER

Mon krwar sa kestyon  i kler la.  Minis Larose in fer kler ki i oule en level playing field si i pa ankor peye oubyen si i pa peye  – i a peye.

Mon krwar nou kapab move on.

Onorab Andre ou ti annan en kestyon?

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, mon kestyon in ganny demande par Onorab Henrie e par Onorab Sebastien Pillay.

 

MR SPEAKER

Mersi, nou al kot Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chair.  Mr Chairman mon pa anvi prolonz  sa deba.  Sa ki mon anvi fer, se demann Vis-Prezidan silvouple ed nou.  Nou anvi vot an faver sa  Head.  Nou tou nou anvi, akoz i dan lentere tou dimoun ki annan en servis IT ki mars tre byen, alors dan sa lespri mon  kestyon se ler Onorab Larue in demann ou  – mwan osi mon’n tous lo la taler  – me mon pa’n ganny repons fran.  Si nou retourn dan progranm 2  e nou regard li lo paz 39 e enn bann lespri ICT,’’to have an effective and fair ICT market locally.’’

Eski nou annan enn lokalman?  Wi oubyen non?  E mon krwar larepons ki nou’n gannyen la apre midi se non e alor silvouple ed nou.  Ed nou. E mwan mon anvi vot an faver sa Head  e mon pe demann en lot kestyon – apard sa enn eski i annan sifizaman resours dan Bidze, pou asire ki sa bann lobzektif pou al ganny attend dan sa lannen 2017;- e sirtou eski nou krwar ki i annan sifizaman resours pou nou improve connectivity ki’n toultan reste en problenm dan nou pei dan sa lannen ki pe vini?  Dan en fason ki nou ava kapab proud lo nou servis ICT.  Donn mwan en larepons favorab e kler pou nou kapab vot an faver e pou nou fer sir ki sa Unit i marse an 2017.

 

MR SPEAKER

VP oubyen PS Choppy?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mersi pou trouv en formil ki pou anmenn nou pou nou vot lo la pou fer sa pase.  Ou’n fer en statement ki napa fairness dan konpetisyon dan sa marse.  E Minis Larose in eksplike kalmeman nou bezwen en laplenn ki nivo pou ki sa zwe i kapab pran plas.  E i tou nou lentansyon pou kapab fer li .  E PS in dir dan lespri PPBB ki ou kapab  determin ou priyorite dan sa ceiling ki ou’n gannyen – bann resours ki ou’n gannyen – tir enn isi anvoy laba pou get bann resours ki reflekte en priyorite legzizans ozordi, pou  nou kapab adres sa defi.  Nou’n koz pou nou reste for dan Lafrik pou nou kapab amelyor konektivite e tousala i kapab ganny fer.  I pa zis depan lo sa ki Gouvernman i fer, me osi avek bann dimoun  avek bann operater – bann akter dan sa zwe.

Mr Chairman annou vot pou sa  pou permet pou kapab fer son travay, pou nou kapab vreman servi sa lespas ki Bidze  ki nou’n met devan zot ozordi pour li kapab tackle bann sore point kot i sore e amelyore kot i pe byen marse, tout an prenon kont –nou legzizans  – nou lespas fiskal ki nou annan pou nou kapab fer pei marse.

Mon reste konvenki e firm poudir DICT i enportan akoz lespas kominikasyon en lenformasyon i  pa en liks parey Onorab Prea in dir, me en bezwen ki nou bezwen servi dan laprantisaz – dan biznes – e osi pou kit nou an koneksyon avek lemonn.  Se dan sa lespri nou annan tou lentansyon, pou nou kapab realiz sa bann lobzektif la dan lespas ki Bidze in donn nou pou nou kapab bouze.  Mon pa konnen si PS ou oule  azout en keksoz.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges oule en klarifikasyon?

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman, mon kestyon i senp – Vis-Prezidan eski ou krwar ki i annan sifizaman resours ki’n ganny donnen avek DICT  dan sa Bidze pour li kapab fer  sa an 2017?  Akoz si larepons i non, nou ava sey ed ou pou al rod larzan dan bann lot lespas dan sa Bidze  pou met dan DICT.  Se sa thrust mon kestyon.

 

MR SPEAKER

VP.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mon konpran thrust ou kestyon Onorab – byen konpran.  I annan 13 portfolio ki i annan – ki’n divize anba mon responsabilite enkli pou Biro Prezidan e nou bezwen kapab priyoritiz tou bann latas.  Ladan i annan depi Lasante ziska pti biznes an pasan par DICT.  E responsabilite Gouvernman se pa kit enn son piti deryer e fer sirtou son piti i  ganny keksoz pou li manze e pou fer sir ki keksoz ki amelyore dan tou bann Sekter ki nou’n mete, depandan lo bann priyorite ek legzizans ki travay ki pei i demann nou pou fer.  Nou kapab fer en travay e 2017 pas lafen dimoun.  Nou’n met allocate en Bidze  pour 2017 pou kapab permet nou kontribye anver realizasyon sa bann gran manda ki  in mete.  So nou, nou bezwen kapab konpran poudir resours finansyel pa pou zanmen ase.  Nou’n deza koze lo  sa diskisyon nou de  e nou bezwen kapab realize ki nou osi annan priyorite.  Deryer State house pa pouse konmsi pye dibwa larzan.  Nou bezwen kapab balanse sa.  Se pour sa rezon ki i annan en zonm avek leksperyans  enternasyonal ,ki’n deside vin Sesel pou kapab donn nou en sipor ki mannyer pou kapab balans sa.

Konpran nou  e annou les sa pase pour nou kapab  travay dan sa area ki nou’n dir.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parfwa mon pa ganny en konpran ki mannyer larepons ki en wi oubyen en non i vin en  essay  question – en essay answer.

Mon ti ava kontan retourn ankor lo paz 37 lo ‘’wages and salaries’’.  Taler nou’n ganny dir sa logmantasyon R2milyon i pou Trezyenm Mwan Saler.  Be mwan mon ti krwar ki poudir Trezyenm Mwan Saler dan civil service in vin en keksoz etabli e ki alors  depi 2016.  In fact depi lafen 2015 bann civil servants i ganny Trezyenm Mwan e la 2016 mon ti a mazinen i deza dan Bidze e  pour 2017 alor eski zot pe anploy nouvo dimoun? Zot pe anploy nouvo dimoun  – logmantasyon konmsi akoz i mont par R2milyon please?

 

MR SPEAKER

PS?

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Mersi Chair, mazorite se pou nouvo Scheme ki pou komanse from Zilyet.  Dan DICT osi pa tou dimoun – akoz dimoun ki lo Kontra pa’n benefisye from Trezyenm Mwan Saler, so sa i son lot konponan ki vin ladan.

 

MR SPEAKER

Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon oule demann PS DICT anvi ki nou pe koz bann lenvestisman ki  nou fer anba ‘’lenfrastriktir pou ed kolektivite nasyonalman – Mr Speaker ou kapab met mwan out of order mon pou ok avek sa, be solman mon pou bezwen demann sa kestyon – nou pe fer en kantite deba lo bann service providers, me mwan mon ti a kontan demann PS vi ki i en teknisyen oubyen technical expert dan sa domenn  konbyen egzakteman bann service providers pe mete –dan lenvestisman zot lenfrastriktir akoz ozordi nou vwar par egzanp Cable & Wireless ou fer en call ou pas la devan i koupe – Airtel ou pas lot kote i koupe.  Mon dir…..Mon ti a kontan petet PS i reponn sa.

 

MR SPEAKER

Ok mon krwar the point has been made. 

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Chairman, mon krwar i responsabilite sa Lasanble  non selman pou scrutinize bann depans, me pou scrutinize reveni ki Gouvernman i ranmase. I nou responsabilite.  E si nou pa kapab fer li then we are useless.  Mwan mon pa kapab ganny en konpran ki mannyer okenn dimoun dan sa Lasanble  – dan sa pei an zeneral ki pe ekout mwan, i kapab ekspekte mwan Jean-Francois Ferrari vote an faver, ler mon pa kapab ganny en repons si reveni ki sipoze pe antre, pe antre swa pa pe antre.  Pour mwan i senp.  Si en dimoun  i demann mwan – si en dimoun i demann PS Payet – Minis Larose – oubyen Vis-Prezidan, eski Jean-Francis Ferrari i pey tax?  Wi i pey tax akoz Jean-Francis pa’n gannyen okenn egzanpsyon.  I pey tax – nou tou nou pey tax.  Kestyon se ki zot pa oule reponn sa kestyon, akoz mon pa konnen si i sansib – i sensitive oubyen kwa.  Mwan, si ti mwan ki ti Leader Lopozisyon mon ti pou vot kont sa Heading – blok sa Heading ziske ler zot dir nou eski Intelvision pe pey tax oubyen pa pe pey tax akoz i pa posib…

 

(APPLAUSE)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

…nou  nepli dan en pei kot lenformasyon ki nou sipoze gannyen nou pa pe gannyen.  E mwan mon krwar mon pa pe lead sa Lasanble, me selman mwan mon krwar  – mon  pa pe lead sa Lasanble, me solman mwan mon krwar, ki nou vot kont e nou pa donnen Bidze ziska ler nou ganny sa lenformasyon.  Nou bezwen konnen Mr Speaker.  Nou bedwen konnen si tou dimoun pe pey tax .  E i senp.  Mon ti a ekspekte  pour mwan terminen Mr Speaker, as a matter of courtesy kanmenm ti ava dir nou be nou ava gete kantmenm demen bomaten n ou ava dir zotAt least mon ti ava ekspekte.  Se sa ki mon ti ava ekspekte e nou  pa kapab.  Zot pe protez en dimoun.  Lekel sa dimoun ki zot pe proteze Mr Speaker?

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mwan mon dakor avek Onorab Ferrari pe dir – me demande alor a ki moman ki nou pe ariv – si nou oule pran SRC la konmela nou pran li la; pou reponn sa kestyon.  Si non si nou pa pou reponn sa kestyon ler in ariv lo SRC i ava mazin sa kestyon pou li redemande.  Mon krwar se sa.

 

MR SPEAKER

Ok.  Alright mon krwar sa ki Onorab De Commarmond in propoze  i rezonnab.

Onorab Ferrari in demann en kestyon  – a sa pwen mon sizere ki Minis Finans i a vinabou reponn, me les mwan ekout Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker. Nou pe regard en Heading – sa DICT.  Minis Finans i la  – i  pa konmsi i en Minis ki pou bezwen vini.  Son Sekreter Prensipal i la.  Tou dimoun i la .  Nou pe demann en senp kestyon  – en senp kestyon eski Intelvision i pey oubyen non?  Zis dir nou wi oubyen non.  E nou move on.  Se tou ki nou pe rode parske si nou vwar ki poudir en Departman ki sipoze enn son bann rol, se pou annan sa regilasyon pou fer sir ki tou keksoz  – i pa pe fer son travay ki mannyer eski nou kapab donn li sipor? Napa latransparans.

 

MR SPEAKER

Ok kestyon in ganny poze les Minis Finans reponn – respond.

 

MINISTER PETER LAROSE

Mr Chair kot i konsern SRC les zot vini. Parske mwan mon pa’n vwar lagreman mwan, mon kapab fer okenn komanter anler lo la.  Ler SRC vini nou a poz sa kestyon ankor.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari eski ou satisfe avek sa?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mwan mon propoze ki nou’n fini fer deba lo ICT, nou tenir sa vot nou pa vot lo la, nou vot taler ler nou’n fini avek SRC.  Akoz i enposib.  I enposib pou demann nou koman bann sitwayen onnet pou vot lo en keksoz ki nou pa konnen, akoz mwan mon pa anvi…. kekfwa zot anvi ki nou vot kont Bidze SRC nou pa pou fer li nou pou vot an faver Bidze SRC akoz i enportan.  La i enportan ki nou konnen e mwan anyway sakenn i fer sa ki i anvi.  Mwan mon pa pe partisip dan sa vot tan ki mon pa ganny sa lenformasyon.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mr Speaker, pour bann Manm ki la anndan nou’n ekout Minis prezant son Bidze Vandredi. Minis dan son bidze R5.5 Tenm Revizyon bann license par Lotorite  – License Sesel SLA.  Ladan i dir;

‘’License Telekominikasyon avek Divizyon pou ganny transfer kot  Departman Lenformasyon, Kominikasyon Teknolozi (.) pwen.  Savedir DICT la devan nou zot pa konnen lekel zot pe al regulate ouswa non  – zot pa kapab dir si  Intelvision i  parmi ouswa nonCome on.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, napa nanryen  ki nou  anvi kasyet lo sa kote.  Nou tou nou anvi konn laverite,  e pep Seselwa i anvi konn laverite.

 

MR SPEAKER

Order! Order!

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, nou osi nou annan en Standing Orders e i enportan nou fer en keksoz dapre sa Standing Orders.  Mr Speaker si ou get Order 76  (6) i dir avek ou klerman, ki letan nou pe al lo  deba dan sa Komite i dir avek ou ;

‘’…such debate being confined to the policy of a   service  for which the money to be provided including the revenue and fund for which a service is responsible. ‘’

The question now is, eski  Reveni tax se DICT ki responsab?  It’s not so nou bezwen fer li dapre nou Standing Orders.  STC ki pou vini. Nou bezwen respekte nou Standing Orders.  Wi Mr Speaker mwan mon krwar ki nou bezwen respekte nou Standing Orders annou fer li dapre sa ki pe gid nou louvraz.  Parske si nou disrespect sa then nou pou al an dezord – se sa ki pou annan sa dezord. Si nou fer li dapre sa, tou keksoz pou annord.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Chair. Mr  Chair sa pwen ki Onorab Hoareau in fer resorti mon konpran, me solman sa ki kler avek Departman Telekominikasyon se ki zot osi zot raise larzan atraver licence fees, be alor se zot ki raise sa larzan se pa SRC.  Se zot.  Alor tousala piblik i konsider tousala koman tax me licence fees

 

MR SPEAKER

Silvouple Order! Order!  Annou esper enn fini koze apre nou a lev nou lanmen.  Onorab Afif ou kapab kontinyen.

 

HON AHMED AFIF

Se sa Departman ki la devan nou avek son Minis ek son PS se zot ki raise  – par Regilasyon.  Kestyon i tre senp, eski  dan sa lo laplenn parey nou pe koz lo la, Intelvision an term licence zot ki fer licence e zot ki fer li peye par SRC  – zot annan en laplenn ki nivo;- e answit mwan osi mon krwar i normal ki nou demande parski zot regilater –  pa zot anmas sa larzan dan sa ka, me selman se zot ki set Lalwa pou si pou peye ou non – koman tax.  Alor mon krwar sa kestyon, i valid.  Nou pa bezwen esper SRC pou vin la.  Mon krwar bann dimoun konpetan i devan nou.

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mwan parey ou konnen mon kontan keksoz senp e kler.  Trezyenm Mwan  tou nou ti met sa devan zot.  Nou pe senpleman dir, donn nou en larepons pou nou regarde ki mannyer sa  i ale.  Si zot pa donn nou en larepons nou pe propoz 2 keksoz.

1)Zot bezwen pli tar (1) nou ava pran sa vot pli tar.  Si zot pa pare pou pran li pli tar nou pou vot kont.   It’s as simple as that.

Nou pe rod en senp kestyon.  Eski Intelvision dirize par Mr Mukesh Valabji i pey tax oubyen non?  Se tou ki nou pe rode.

 

MR SPEAKER

Ok.  Calm down everybody. Nou pe sey  – nou pe al devan.  Wi Onorab De Commarmond?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, les nou fer en keksoz la en.  Minis i dir li i nouvo i pa konn nanryen i pou reponn apre sa.  Mwan mon kestyon, i koumsa mwan;- eski DICT i kapab konfirm ek nou si tou bann service providers,  pe pey en licence e si wi kot sa larzan i ale dan sa Bidze ki devan nou la?  Nou license  – tax i pa pou tous ek li, li.  Tax i sa lot taler e  Minis li i nouvo i dir i bezwen… Si nou ki nou fer, nou sispann en pti kou nou Lasanble al apel bann dimoun tax SRC i vini a reponn sa kestyon la.   Mon’n poz en kestyon pour sa zafer licence.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok nou annan 2 fason fer li.  Nou pa pe pran en vot parey Onorab Ferrari lo sa Head DICT pou le moman.  There is no rush.  Zot in demann en kestyon mwan mon krwar Minis in dir zot dan gran liny i oule en level playing field.  Sa ki pa ti pou peye i a peye.  Annou pa pran en vot lo la, nou demann kestyon.  Nou kapab fer li 2 fason.  Either nou pran en vot lo DICT apre nou vwar Seychelles Revenue Commission nou diskite – (1).

2enm opsyon se nou pou al pran Break dan en pti moman nou pou pran 30 minit Break, Minis i kapab rod klarifikasyon avek son bann teknisyen e reponn  sa kestyon a sa pwen.  I premye opsyon ouswa 2enm opsyon.  We need to agree to move on.

Minister Larose silvouple.

Yes Minis Larose.

 

MINISTER PETER LAROSE

 Mr Chair ler nou pran en Break, mon pou telefonn SRC pour mwan find out si i pey tax wi oubyen non.  Fini.

 

MR SPEAKER

Mersi  Minis Larose – donn nou en solisyon.   Silvouple laba lot kote esper en pti moman.

Vis-Prezidan laparol pou ou.  Nou kapab move on apre.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman mersi.  Konmsi zot kouto lo lavyann  – pou deside;  konmsi servi par mazorite pou fer sa.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan avek tou respe.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mon retire  – mon withdraw Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Wi. Mersi.  Avek tou respe mon krwar nou bezwen swiv regilasyon e parey nou ti tonm dakor, tou bann Manm i fer kestyon bref e sa ki pou vin reponn kestyon pou sak Head  oubyen item i fer li bref.

Minis Larose in donn nou en solisyon e mwan mon ti oule zis a sa pwen…

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman mon ti anvi fer sorti – DICT pa anmase larzan – premyer keksoz.

Dezyenmman DICT pa donnen licence.

Trezyenmman, sa ki Minis in dir pa ankor transfer so konmsi byen koze in fer byen konpran.  Much ado about — konmsi ou konpran  sa bann zafer.

 

 

MR SPEAKER

Ok in kler – in kler.  Ok eski ava nou pran Break eski i annan kestyon ankor lo DICT, avan ki nou ganny sa lenformasyon apre Break?

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, mwan mon ti zis anvi e parey Onorab Pillay i dir avek Onorab Hoareau, pou nou fer keksoz an konformite avek Standing Order – nou a zis move ki nou sispann Order 76 (6) an referans avek DICT pou nou pran li en pti pe pli tar letan ki Minis i retournen.

Mersi. 

 

MR SPEAKER

Be Onorab Andre, si zot in dir  sa nou’n tonm dakor lo en prosedir, let’s accept sa prosedir.  Pa bezwen repet nou lekor,  silvouple.

Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  In relation to ‘Rent, ki DICT i peye….

 

MR SPEAKER

Ki paz Onorab Larue?

 

HON FLORY LARUE

Non i en larepons ki PS ti donnen – i ti klarifye R4.2 milyon ‘rent dan son bann expense e in relations to sa R4.2milyon i fer ki R350 mil par mwan, mwan mon ti a kontan konnen ki relasyon sa i annan avek son square metre ?  Si i kapab donn nou en breakdown konbyen i pe peye per square metre, akoz sa building i prive e si prezan lo kote Minister Finans bann rentals ki bann Minister i peye – bann Departman avek sa extra for maybe later on koman en legzersis, what is the rate of rent ki bann Minister  – bann agency pe peye koumsa nou kapab konnen lekel ki pe pey pli ser oubyen non;- akoz nou’n deza pas atraver en sityasyon  kot Ministry of Health ti anvi pey en building R1milyon par mwan – alors zis pou nou gard  en pe nide, lo konbyen ki nou pe peye silvouple?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, Onorab Larue – eski VP ou kapab reponn kestyon? PS oule reponn?  PS Payet.

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  DICT i occupied 968 space metre square e i pe pey li 310 par met kare.

 

MR SPEAKER

Ok?  Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Chair.  Mr Chair, ankor lo paz 37 an size lo sa size Rent  si ou pe pey R4.2 milyon par an – dan 5an ou pou pey R20milyon  – petet en sizesyon, si zanmen Gouvernman ti pe envestir dan en building  – en building R16 milyon ki mon krwar ti pou kapab met zot tou ladan, zot ti pou pey menm kantite 10poursan lentere pandan 5an. Alor mon krwar sa rent i deza en pe for, mon ti a sizere petet  – sa later i deza pou Gouvernman kot i ete e si mon pa tronpe Fon Pansyon tou zot pe pey avek. So en Lorganizasyon ki nou’n deza lev detrwa kestyon lo la.  So mon ti a  sizere  – konsidere dan bi pou nou redwir Bidze evantyelman, en lenvestisman kot petet pa zis zot ki ti pou ladan, lezot dimoun, me kot zot pa pou bezwen pey sa kantite larzan, parske la  nou pe zis vers kantite larzan, me  ou pa pe vwar vreman en return pour Telecoms.  Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Wi Mr Chairman nou a konsidere pour vi ki  ler nou met devan zot aprouve.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Chair, mon ti’n poz en kestyon lo kestyon licence si tou service providers pe pey en licence e kot sa larzan i antre?  Mersi.

 

MR SPEAKER

PS Choppy.

 

PS BENJAMIN CHOPPY

Parey Vis-Prezidan in dir, DICT pa legalman currently i pa issue licence.  Licence i ankor anba SLA.  So SLA ki annan responsabilite administer licence e koleksyon fees pou licence.  I pou vin transfer ler nouvo Communications Bill i vin anfors.

 

MR SPEAKER

Mersi eski avan nou pran en Break, eski i annan okenn dernyen kestyon lo DICT akoz nou pou pran en Break – Minis pou vin avek serten lenformasyon, apre sa si tou dimoun i satisfe zot in ganny zot lenformasyon zot a pran en vo.

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker i pa en kestyon, me pou fer nou travay al pli smooth se pou senpleman dir avek Vis-Prezidan, kalm – annou reste kalm.  Annou pa vin rod kouto – lavyann- annou pa vin rod sa bann zafer  – ok tou sa bann koze koumsa.   Konpran nou, nou ava konpran ou.  Ler nou demann kestyon, reponn e keksoz i ava bouz devan. Relax, bwar dite epi retournen.

 

MR SPEAKER

Ok, Mr Chairman mon dakor.  Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

A sa pwen, mon krwar nou a envit Vis-Prezidan pou al pran en bon tas dite so, oubyen en bon tas kafe so, avek nou.  Breathe in – relax ou parmi bann Seselwa ki anvi fer Seselwa ki anvi fer Sesel avanse ansanm.

Nou a pran en Break, nou a retournen 4er.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Nou a kontinyen avek nou travay.  Fotespere nou tou nou’n pran en bon tas dite pou rafresi zot.  E a sa pwen mon a demann Minis Finans  – Dr Larose si i annan  lenformasyon pou ofer Lasanble  lo kestyon ki nou ti pe debate taler.

Minis Finans.

 

MINISTER PETER LAROSE

Mersi Mr Chairman.  Zis pou konfirm en Lasanble Intelvision i pey tou son tax.

 

MR SPEAKER

Ok nou’n ganny sa lenformasyon prezan, eski avan nou pran en vot pou DICT eski i annan okenn kestyon final lo sa Bidze ki’n ganny propoze pour DICT, 16 paz 36  pardon ziska paz 40.  Si napa ankor kestyon tou dimoun i happy, nou a pran en  vot.

Tou bann ki dakor pour DICT lev lanmen? E Clerk a konte.  Any member of the House ki vot against sa Bidze DICT? Ok?  Mazorite ki’n vot ‘For alor sa Bidze pou DICT i ganny aprouve par Lasanble Nasyonal e nou a ekskiz PS Benjamin Choppy e remersye li pour son letan ki’n eklersi nou lo serten laspe Bidze son Departman.  Eski  nou kapab ekskiz PS Choppy .  PS nou a remersi ou.

 

 

PS BENJAMIN CHOPPY AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE

 

DEPARTMENT OF INFORMATION

 

 

MR SPEAKER

Avek sa nou a bouze pou  al lo lot Departman anba Biro Vis-Prezidan e sa se Departman Lenformasyon.

Vis-Prezidan mon korek?  E mon ti a kontan demann bann teknisyen ki responsab pou Departman Lenformasyon osi  petet an menm tan PS pour Blue  Economy i kapab desann pou vin anba dan Chamber parske apre Lenformasyon nou pou al lo Blue Economy.

Departman Lenformasyon pour zot latansyon i lo paz 42 ek 43.  PS Rose ou kapab koste isi devan o-bor Minis.  Wi VP Meriton?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman si ou napa lobzeksyon, an vi ki PS Lenformasyon i la, si nou ti kapab pran SBC avek Media Commission tou  – nou ti ava fer en sel zafer nou ti ava ale, silvouple?

 

MR SPEAKER

Sa i en bon lide pour lentere letan.  Alor nou a pran Departman Lenformasyon avan.  Okenn kestyon lo Bidze  Departman Lenformasyon paz 42-43?

Okenn kestyon from either side of the House?

Wi Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Chairman, en kestyon zeneral ki arise from the budget summary.  Mon ti a kontan ki Minis i kapab ankor enn fwa sey eksplik nou akoz i annan sitan duplication dan bann striktir lenformasyon ki sorti kot Gouvernman.  Nou’n vwar Seychelles News Agency – nou annan NISA, eski pa kapab regroup tousala anba en sel Departman  – nou ganny bann benefis, ki vin avek – savedir better use of resources?  Akoz i paret mwan ki i annan bann striktir ki en pe partou – partou.

Sa i mon kestyon  Vis-Prezidan.

Mersi.

 

MR SPEAKER

VP?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman se egzakteman sa ki nou pe fer la pou  kapab armoniz e optimiz litilizasyon nou bann resours imen ki limite avek bi pou kapab pas lenformasyon korek dan letan e lenformasyon a disponibilite lapopilasyon.  E PS Rose li i ganny latas pou kapab anmenn anba son Departman bann servis esansyel ki nou santi lapopilasyon i bezwen.  Taler ou’n koz SNA – SNA  li i en sapit diferan – i en progranm Gouvernman ki egziste  – annefe nou pa’n ganny sans koz lo la taler e li i annan bi pou kapab pas lenformasyon atraver son sit-web  – atraver bann mails lo lenformasyon ki ariv la.  I pa bezwen esper Nouvel 8er a diswar lo SBC oubyen lo radyo.  I pa bezwen esper ‘NASYON oubyen ‘PEOPLE oubyen ‘HEBDO oubyen ‘WEEKLY ou byen ‘TODAY me i ganny lenformasyon la, i pase.  E i respekte bann standar medya enternasyonal.  Ou ava apresye ki ler, ou lir bann Lartik ki SNA i ekri, i sitye Sesel dan konteks mondyal e SNA  i renonmen atraver lemonn pou donn lenformasyon ki korek  – ki pa bias ki pa okenn ten politik avek, me ki i annan lenformasyon ki korek – in time e ki bokou sours lenformasyon aletranze i  servi li koman en baz lenformasyon; ki apre i servi pou devlop zistwar ki annan.  Si par mwan – resaman nou’n gete ou ganny ou 1milyon ‘hit ki  pa mal ditou kot i konsernen  teknolozi lenformasyon.  Nou fek koz lo DICT.  En kantite dimoun ki servi sa Sit e i pa dir ki i annan en litilite.  Epi an menm tan i annan sa enparsyalite, ki pa pou spin en zistwar dan en kote oubyen lot kote politik.  I la  – i  akont ou laverite ki i ete e prezan ou, ou fer ou dediksyon.  Si oule, i raw material ki ganny mete devan la apre ou kapab fer  ou bann analiz ki apre i servi.  E mon krwar i pe zwe son rol.

Mr Speaker, kot i konsern lezot brans Departman Lenformasyon, nou santi i neseser  pou nou kapab travay avek bann lezot Departman, pou update nou bann sit web.  Nou realize ki i annan sit web ki demode ki kapab met li azour  – ganny bann lenformasyon e donn piblik sa laform, pou li kapab  rod lenformasyon lo en baz nimerik –  ler i bezwen.  I annan osi  bann lezot proze – par egzanp lannen pase, nou ti komans sa proze 300 kestyon.  I bezwen kontinyen –  i an format pibliye oubyen en format nimerik ankor.  I annan ankor lenformasyon lo rezo sosyal ankor ki mon krwar i bezwen esper mainstream ki nou kapab donn li me nou donn li la in real time e ou dir egzakteman kwa ki’n arive.  Ou pa bezwen fer en gran lartik ou me ou donn en pti bout ki dimoun i deza okouran e ki dimoun pa servi lenformasyon negatif, pour li en baz son persepsyon e lenpresyon lo ki pe pase  – bann current affairs ki pe pase dan pei.  So tousala i anba son responsabilite. 

        I annan osi, i annan Lalwa ki pase a lenformasyon.  Sa osi nou’n koz lo la.  I lo nivo white paper ki nou  pe demann en pwennvi tou dimoun  pour kapab kontribye, pour ki ler nou vin isi dan Lasanble, ki nou an kapab annan en diskisyon global Nasyonal ki  tou dimoun kapab  fer son kontribisyon ladan, ki en keksoz ki  ava ankor en fwa, promouvwar akse avek lenformasyon.  SBC osi i en keksoz ki par anba nou zi- restriksyon comme tel, me koman en parent ministry nou zet en koudey.   I annan tou son sistenm otononm  – endepandan ki i fonksyonn anba la.  Nou a ganny sans koz en pti kou lo la apre.  Me selman zis zet en koudey travay avek zot ankor elev nou bann standar pou fer li lo nivo enternasyonal e trouv bann lakim kot i annan e amelyore.

So nou pa pe al dan NISA akoz la ankor, i en keksoz endepandan me solman si i annan en keksoz ki  annan pou fer avek lankadreman legal ki nou kapab travay avek bann partner pou kapab vreman pas lenformasyon ki accurate san okenn bias.

Mersi Mr Speaker. Mon aret la pou le moman.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari ou annan en  pti klarifikasyon?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

En pti klarifikasyon.  Mon mazinen Minis ki sa Lartik konmkwa SNA ti mete poudir nou’n vann nou Erport ek Abu Dhabi ti vre alors?  Akoz zot fer sa vreman byen.  Me solman sa  i zis an pasan.  Mon ti a zis kontan dir ou dan bann mandate lo sa paz i annan en fot, ki mon krwar i pa en fot  tipe sa  – i en fot mindset.  Sa ava dernyen pwen ki ti project favourably i met of Government.  Mon krwar i devret ‘’project fairly  the image of government .’Akoz dan sistenm avan kanmenm Gouvernman ti fer mal, ti donn li en faver  ti fer tou keksoz dan  faver Gouvernman.  La mon krwar project fairly the image of government’’  could be a en good step forward.  Mersi.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman Mr Chairman ankor en   kestyon lenterpretasyon sa Lartik.  Si ou relir li ou ava vwar poudir petet ou lenterpretasyon ki’n fer ou ariv lo sa konklizyon.  Ou met raw pax then nou lir li apre nou revin lo la.   Me wi nou ava gete sa bout la ki ou pe dir konsernan sa.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Vis-Prezidan, mon ti a kontan demann ou par lefe ki Lasanble  fek aprouv Departman Lenformasyon  e Kominikasyon Teknolozi e la nou vwar ankor en Departman Lenformasyon ki sa bann resours imen, dan Departman Lenformasyon – eski sa bann resours imen, dan Departman Lenformasyon ek  Communications Technology a kapab ganny eksplwate,  pou met en Departman  eski i  pa en duplicacy  akoz nou vwar ki la, Departman Lenformasyon li, i pa paret mwan fek kree.  Akoz ti annan en estimate ek en actual ki ti gannyen an 2015, actually consolidated department expenditure, 2015 nou vwar en 100mil apre 2016 in zero, apre nou’n rekomans ankor la 2017.  Eski nou pa kapab dan lespri minimiz bann kou, eski nou pa kapab tir en pe ki ti kote isi e met kote lab a pou fer li mars pli efektif?

Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, avek ou permisyon mon kapab demann PS Rose, en pti leklersisman silvouple?

 

MR SPEAKER

Wi toutafe.  PS Rose.

 

PS DENIS ROSE

Bonn apre midi Mr Chairman. Bonn apre midi tou dimoun.  Parey Onorab in dir Departman Lenformasyon i en Departman ki ti egziste – toultan in deza egziste, me solman i ti annan diferan laform.  Dernyen-er avan i avan sa nouvo Departman ki’n kree la i ti en Departman anba Biro Prezidan parey plen lezot pei i annan – en Departman Biro Leta ki donn lenformasyon Gouvernman.   Ki nou pe fer la tou senpleman, nou pe revaloriz li; nou pe redonn li en nouvo souf pou li kapab deservi sa manda ki Gouvernman i anvi  deservi kote lenformasyon – savedir donn lenformasyon   – plis lenformasyon dimoun e osi servi koman en pon ki ase straight forward, ki dimoun a ganny akse avek lenformasyon Gouvernman.  Si en dimoun  i oule lenformasyon lo serten Minister oubyen zot oule serten query  – i annan serten kestyon ki zot bezwen demande konmela i bezwen konnen kote pou ale lo ki website – lo ki Minister pou li al rod sa lenformasyon.  Nou, nou pou azir koman sa pon  kontak, kot dimoun i kapab atraver nou, ganny akse.  Savedir nou pou servi  bann sistenm ki deza egziste.  E parey VP in dir taler, koman bann expert nou pou ed bann Minister pou anbelir – pou amelyor zot bann sit web pou met bann lenformasyon ki nou, nou konnen dapre nou lekspertiz pou nou  ki piblik pe rode.  Kot i annan diferans avek DICT, avek Departman Lenformasyon tou senpleman se ki DICT  parey i annan sa bann zafer Lalwa, Kominikasyon  ki in koz lo la, apre osi DICT i annan sa platform teknolozik ki pou allow Departman Lenformasyon epanouir.

Savedir nou, nou pou annan sirtou sistenm konteni, sistenm lespri, sistenm dyalog avek piblik e nou pou servi laform DICT ki deza egziste pou nou kapab egzekit tou bann keksoz.

Savedir i annan en diferans ant good a-por  ICT avek Information.  Prezan lenformasyon ki nou pe koz lo la i pa  neseserman lenformasyon ki bann zournal i donnen deza – ki SBC i donnen eksetera.  Sa lot bout konponan ki manke, ki dimoun i rode kot zot pa konnen kot zot pou ale – sa bout la  ki   nou pe sey fasilite pou nou kapab deservi dimoun – donn zot lenformasyon, parey ki manda Prezidan Faure in dir, sirtou dan sa bann zafer transparans – accountability ek rann kont, akoz dimoun i bezwen konnen ki kalite – konmsi Gouvernman ki la ki i pe fer  – dimoun i bezwen konnen at a glance ase vitman.  Nou pe sey fer mannyer pour nou  amelyor sa bout la.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Chair.  Mr Chair, somehow mon’n ekout Mr Rose – mon’n ekout Minis tou – I’m not convinced.  Mon pa konvenki egzakteman ki sa Departman pe fer eksepte en Departman propagann.  Se sa lafason ki in ganny  prezante e mon pa pe gannyen konpran mwan osi tou  akoz ki anler State House, e la nou pe koz State House  – ki poudir State House i annan Seychelles News Agency, e lo paz 7 son Bidze in ganny aprouve, kot i annan  R3.147milyon  e lo lot kote la ou pou annan ou en lot Departman Lenformasyon ki li avek en Bidze   R3.497milyon.

Personnelman mon pa vwar kote sa i feature dan donn lenformasyon.  Parski an plis ki sa Mr Chair, letan nou pe regard bann diferan Minister, zot osi annan zot en PR Officer e zot PR Officer e la spesyalman ki poudir i pou annan sa Freedom of Information Act ki pe vini, kot en dimoun pou kapab liaise direkteman avek sa PR Officer dan sa bann diferan Departman.  Par egzanp mon ti ava kontan demann Minis dan sa Departman Lenformasyon, konbyen dimoun ki travay dan sa Departman Lenformasyon?  Ok, sa i enn.  E de lot kote, dan Seychelles News Agency konbyen dimoun ki travay?  E eski nou bezwen sa kantite dimoun zis pe donn lenformasyon?  Zis pou donn lenformasyon?  E  I mean mon vwar sa en pe tro kominis – konmsi bann still kominis e an plis ki sa parey Onorab Ferrari in fer sorti konmsi poudir  ‘’project favourably the image of Seychelles – the Government. ‘’   Sa se kominis sa.

 

MR SPEAKER

Annou pran sa 2 kestyon e ler PS Rose reponn apre sa ou ava demann kestyon siplemanter.

PS Rose i annan 2 kestyon lo  kantite dimoun ki ou anploye dan sa Departman  e kantite dimoun ki anploye kot Seychelles News Agency. 

 

PS DENIS ROSE

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman, mon pa vwar nanryen ki tro konplike avek sa bann zafer akoz mon’n dan lenformasyon en kantite letan.  SNA i Seychelles News Agency i ekri Nouvel e i donn lenformasyon parey Minis ti eksplike taler, i ekri bann nouvel ki bann dimoun deor i kapab ganny access avek e bann Lazans Nouvel ki donn nouvel bann lezot dimoun i kapab gannyen fyab, ki donn lenformasyon korek ki pa pou pran dan en zournal oubyen dan en lot landrwa kot sa lenformasyon in ganny akse, baze lo tandans ki sa  zournal i krwar ladan.  Savedir sa si i oule pran i pran – si i pa oule pran i pa pran.  Me solman i annan en Lazans ki donn lenformasyon mannyer i  sipoze ete.  E pou lemoman, SNA koman en Lazans Nouvel son repitasyon pandan 2an ki in egziste, in ogmante –  to a certain extent ki menm bann Lazans Nouvel ki abitye anvoy zot zournalis Sesel –  ou konnen bann  Lazans  Nouvel deor  par AFBREUTERS eksetera sak fwa i annan en gran nouvel lo Sesel parey lo Eleksyon eksetera, zot anvoy zot bann dimoun pou vin ekri.  SNA  ti fer inroads ki pour lemoman parey  2 dernyen Eleksyon – AFP par egzanp – Agence France Press, i pa’n anvoy okenn zot dimoun Sesel in pran lenformasyon ki SNA in donnen – in reekrir dan son fason, me solman SNA in donn sa  lenformasyon balanse;- in donn pwennvi Lopozisyon in donn pwennvi Gouvernman eksetera in  fer lenformasyon as much balanse e  profesyonnel as possible.  E sanmenm sa in fer ki i annan sa kredibilite.

Lo kote Departman Lenformasyon – Departman Lenformasyon i pa en Lazans li – i en Departman ki pe Gouvernman.  Dan tou pei dan lemonn i annan en  fason  ki Gouvernman i kominik lenformasyon avek piblik e kot  piblik i kapab koz avek Gouvernman atraver en Lazans – en Lazans i annan.  I annan landrwa i annan Department of State se pa mon krwar Lanmerik.  I annan lezot landrwa ki apel Ministry of Information  – department of Information.  I annan pei melanze ek teknolozi i apel Department  of Information and Technology.  Tousala i egziste – nou pa’n envant nanryen nou.  Nou, nou pe zis fer devlopman an lenformasyon, baze lo bann leksperyans dan bann lezot pei eksetera i fer, e ki nou, nou krwar i en fason pou nou kapab portre Sesel pli byen lokalman en enternasyonal. E allow dimoun  osi pou annan akse lo lenformasyon lo Sesel – san ki sa lenformasyon i en lenformasyon politize oubyen i en lenformasyon ki’n ganny ekri par en dimoun ki annan serten tandans.

Dimoun ki pe travay dan lenformasyon i ti deza pe travay dan Gouvernman avan.  I annan en keksoz ki petet ki in annan en pe konfizyon nou pa’n eksplike taler petet – SNA pou lemoman lefe ki in komans koman en proze anba Divizyon Lenformasyon avan, ki ti tonm dan Biro Prezidan i en proze ki son Bidze – son klarifikasyon dan sa enn la, i tonm anba Biro Prezidan.  Me solman eventually normalman pour reponn a sa kestyonn i sipoze en Divizyon Lenformasyon.  Apartir lannen prosenn, akoz la letan Departman Lenformasyon in ganny kree, sa Bidze in reste laba  Departman Lenformasyon i pou isi.  Me solman teknikman apartir lannen prosenn apre sa bidze la i fini, sa Bidze SNA pou form parti dan Bidze lenformasyon dan Departman of Information  ki pou osi enkli SNA.  Bann dimoun ki dan Lenformasyon parey mon’n dir, napa okenn nouvo pos ki nou’n kree –dimoun ki nou’n anploye.  Bann dimoun ki ti pe travay avek Departman Lenformasyon dan Biro Prezidan prezan i tonm avek Divizyon Lenformasyon.  Bann louvraz ki nou pou fer i pa louvraz propagann – i louvraz donn lenformasyon Gouvernman  par egzanp nou’n mansyonnen taler  Right to Information Act,Right to Information Act mon pa konnen si zot in lir oubyen si zot pa’n lir, si  zot lir dan sa white paper zot a vwar, i annan en pake striktir ki pou bezwen met an mars, me i bezwen annan en landrwa ki diriz sa bann striktir, pou li kapab marse.  I bezwen annan en landrwa.  I bezwen annan en landrwa konmsi – ou  bezwen annan en body konmsi ed pou kapab enplimant sa Lalwa.  Sa i enn bann louvraz ki nou pou fer.  E parey bann lezot ki mon’n mansyonnen taler, nou pou allow piblik pou annan plis access avek bann lenformasyon ki Gouvernman i sipoze donnen.  E nou pou act koman en pon pour nou kapab fer piblik byen okouran tou bann keksoz ki pe marse  – bann lenformasyon ki i bezwen donnen.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan ou ti annan en follow-up.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chair, mon konpran sa ki PS      Rose   mon konpran ki i pe eksplike avek konviksyon, be nou  ki nou enterese se  tou sa bann duplication.  Par egzanp, ozordi ou annan ou SNA anler State House, ou annan ou en Chief Press Officer, Press Secretary State House ki donn lenformasyon ki li osi tou i annan son  –  as a  Chief Press Secretary i annan son bann dimoun. E letan mon pe regard sa Bidze – letan mon pe regard sa Bidze, kot pour ‘’wages and salaries’’ i tonm R2.4milyon  – kont li R2.5milyon e ki vedir ki ‘’wages and salaries,’’ i 2 tyer sa Bidze.  E kestyon se eski ou vreman bezwen en Departman konplet pou fer sa, oubyen eski ou bezwen en dimoun ki ava la pou li diriz bann dimoun dan bann diferan landrwa. Pou li tyeke parski, la sa ki’n ganny dir letan ou ale ou get bann websites bann diferan Minister, sa se sa bann Minister ki annan bann Bidze ki pa pe update zot websites – kot alor  konmsi zis pou rod plis depans, pour nou rod plis depans, eski seryezman sa i pa en landrwa kot nou kapab sov Gouvernman R3.5milyon ki nou ti kapab fer 7 lakaz avek.  Eski pa i en bon propozisyon?  Parski  Mr Speaker la pou lemoman nou pa ankor ganny okenn rezon vreman valab, pou nou les sa bout sa Bidze ale, parske i annan tro bokou e nou tou nou konnen la mon vin lo mon pwen kominis ki poudir, dan bann soz kominis lenformasyon propagann al Nor Corée – probableman Departman ki ganny plis larzan se Departman Lenformasyon State House.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

PS Rose?

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman mon krwar mon’n eksplik tre kler ki rol Divizyon Lenformasyon mon pa pou al  repet mon lekor ankor.

Mr Speaker, dan Sesel dan tou pei dan lemonn, in fact kot Biro Prezidan i annan son Chief Press Secretary  – i annan son bann dimoun ki donn lenformasyon sirtou lenformasyon Cabinet, bann keksoz ki pase dan Cabinet, avek bann keksoz ki deroul otour fonksyon lofis Prezidan e lofis Vis-Prezidan.  Sa pou le moman i annan en dimoun Chief Press Secretary avek en Asistan ki fer.  I annan en kantite keksoz pou fer sa.  Sa i  en fason donn lenformasyon.  Dan en pei, ou pa kapab annan zis en mwayen donn lenformasyon.  Dan en pei ou bezwen annan en striktir lenformasyon.  Dimoun  ki krwar ki dek ki ou nonm Departman Lenformasyon i zafer kominis  – i  zafer bann letan lontan, i pa pe swiv lenformasyon i pa pe evolye avek lenformasyon akoz menm La France, Langleter partou i annan en Departman Gouvernman kot i donn lenformasyon piblik, me solman i pa apel Departman Lenformasyon neseserman  i apel Departman D’eta ou tel, keksoz  – kominikasyon.  I annan sa.  Nou pa kapab dir napa.  Pa akoz nou kapab petet sanz son non e apel li Departman Lenformasyon apel li en lot non, me solman son rol  e egziste akoz nou bezwen annan en mwayen pou ou kapab  transmet lenformasyon  piblik avek piblik lenformasyon ki bann zournal pa trete  – lenformasyon ki napa okenn valer ekonomik pou personn, me i annan en valer pou sa boug ki anvi ganny sa lenformasyon.  E ladan parey mon’n dir, nou annan en seksyon ki pou  responsab Polisi ki tou bann Polisi lenformasyon parey Vis-Prezidan in eksplike taler i pou ede fer marse – ede sipervize – ed sa bann lenstitisyon;- ki neseser o pwennvi legal i pou annan bann ,bout  ki pou annan resource management kot nou pou travay avek bann PR Officers – nou pou fer mannyer nou pou upgrade nivo bann PR Officers, nou pou aranz zot, nou pou aranz  – tyek zot bann Scheme of Service eksetera;- konmsi tou sa bann louvraz koumsa i tonm kot Lenformasyon.  Pre i annan bout ki apel Media and Public Relations, kot nou pou bezwen annan en prezans Gouvernman – annan en prezans lo medya sosyal kot Gouvernman i kapab dir li osi ki pe pase, pa zis esper bann komanter partou apre Gouvernman i react to sa bann komanter apre.   Nou pou bezwen annan en sistenm nou osi ki nou kapab donn bann lenformasyon dimoun, pou zot kapab omwen konpran ki pwennvi akfer tel ou tel keksoz pe happen rather than esper dimoun fer komanter pour nou apre tay deryer pou nou reponn.

Avek nouvo fason ki Gouvernman in vwar, lenformasyon i annan plis nesesite annan en structure Departman of Information  ki napa nanryen pou fer avek Lazans – ki napa nanryen pou fer avek lenformasyon  Cabinet kot  Biro Prezidan i donnen .  Tousala i lenformasyon, selman sak sa bann landrwa i annan son diferan rol e lefe ki  sa bann dimoun ki pe travay la ti deza pe ganny peye  avan – laplipar ti deza dan Lenformasyon.  Mon pa vwar okenn larzan an plis ki’n mete dan Bidze pour sa bann dimoun.  Mwan mon ti deza pe travay koman en Sekreter Prensipal  pou vin Sekreter Prensipal Lenformasyon i pa en nouvo pos.  Bann dimoun ki ti travay dan biro Departman Lenformasyon dan Biro Prezidan- Prezidan pe transfer kot nou dan Biro Lenformasyon.  It is organizing the information structure of government to facilitate access to information by the public.  E pou nou kapab ede enform piblik lo bann diferan keksoz ki pe pase.  I osi senp ki sa.    Napa nanryen pou fer avek kominizm eksetera, akoz donn lenformasyon dimoun i en manda tou  Gouvernman dan lemonn ki apard from bann zournal komersyal ki deza egziste.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman les mwan azout en pti keksoz lo la.

 

MR SPEAKER

Wi?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mwan mon fyer  mon‘n etidye dan en pei kominis.  Me pa akoz sa ki nou bezwen konmsi kol sa ‘label kominis ek mwan. E  i byen nou‘n aprann lekol lavi  ou bezwen care pour lezot.  E sa ki i pe dir, dan Departman la i pe donn nou bon zistwar akoz R7 bilyon,  pe ganny met devan zot pou aprouve, me i annan zoli zistwar ki i annan ladan.  E nou bezwen vann sa bann zoli zistwar.  E ki i annan mal si nou vann sa zoli zistwar dan en fason favorab pou Gouvernman avek pou lepep Seselwa?  I byen.  Nou bezwen pas nou lenformasyon ki nou pa bezwen lager avek dimoun ler i fini krwar lo en persepsyon, ki bann lenformasyon negatif in antre dan son tablo vid –– clean slate —- e prezan nou bezwen al lager ki mannyer pou la sanz sa apre andoktrin li, ki mannyer pou kapab  al sanz sa konmsi ou depans bokou plis lenerzi e ki nou, nou pe dir donn dimoun lenformasyon dan en timely manner  – lenformasyon ki korek pou li kapab prezan servi sa dan son sistenm entern, pour ki demann i kapab servi li ler ki pe pran bann desizyon dan son lavi.    Napa nanryen negatif avek Mr Chairman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi VP.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi, Mr Chairman.  Mr Chairman, Vis-Prezidan i fer nou rapel ki dan mo kominis avek dan mon kominikasyon sa premye  7 let i egzakteman parey.

Mon ti a kontan fer en propozisyon – demann en kestyon avek Vis-Prezidan silvouple.  Mon konnen ki zot pou dir mwan, sa i NISA, me dan mon lespri, mon  pa ankor kapab  konpran, gran distenksyon ant Departman Lenformasyon avek zournal NASYON.  Akoz Mr Speaker, mon anvi konnen ki mannyer dan nou pei dan sa lannen ki nou’n arive dan 2016, nou ankor kapab prodwir sa zournal ki sertennman zournal pli boring dan lemonn antye ki si i ti napa Notis – Lanons avek limero ‘BINGO ladan, personn pa ti pou aste li.  Ki mannyer nou pe al depans sa kantite larzan pou kontinyen prodwi en dokiman koumsa?  E kekfwa mon ava reponn mon kestyon, avek sa lentervansyon swivan.  Mon ti ava kontan demann avek Vis-Prezidan si i  pa dakor avek mwan dan menm laliny Onorab Ferrari, si  i  pa rekonnet ki dan 4enm ‘bullet’ dan manda Departman Lenformasyon i pa vwar i annan en keksoz ki manke ?  Akoz sa  Departman i sipoze ensure ki Gouvernman i kominik appropriate lenformasyon avek piblik in a timely authoritative coherent, coordinated and protractive manner.  Eski i pa krwar ki  mo balanced oubyen impartial i manke dan sa manda?   E eski i pa krwar ki se akoz ki sa mon impartial ek balanced i manke se koumsa ki nou annan  bann zournal parey NASYON ankor ozordi e ki annan sa persepsyon oubyen sa – i pa en persepsyon  – sa konnesans ki lenformasyon ki Departman Lenformasyon i supply avek piblik i still pa balanse e i annan en  pro-government bias.  Mersi.

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman, ‘NASYON – NISA mon krwar i annan en nesesite i egziste akoz NISA  i pe pey son lekor li  menm  – i  pa ganny larzan anba Bidze.  I vann i anmas son larzan i ofer bann lezot servis printing eksetera i ganny son larzan.  Si en  Lorganizasyon  dan Sesel i nabou fer sa, savedir i annan en rezon pou li egziste – savedir i annan en servis ki i pe ofer  ki dimoun – be it Advert or whatever – savedir i annan en nesesite akoz dimoun i aste i ganny larzan pou li kapab soutenir son lekor.

Me lo kote wording manda sa nou kapab  – si zot in konpran konmsi lide ki nou pe fer sey  fer, en fason i egziste fairness nou kapab azoute eksetera  – i napa okenn …..

 

MR SPEAKER

Onorab   De Commarmond?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon  ti pe zis dir annou azout sa mo ‘impartial’ and  met ‘accurate’ tou ansanm.

 

MR SPEAKER

Bon PS in dakor pou azout sa mo – Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Thank you Mr Chair.  Mr Chair zis an pasan en kantite zournalis ki travay kot ‘NASYON i pa tro fair parfwa pou nou dir tou sa travay ki zot fer i zis bon pou met Lanons avek ‘BINGO ladan en.

Mr Chair mon oule demande  nou’n koz lo sa issue Right to Information Act, which means ki i en policy ambit pou Departman Lenformasyon.  Ki mon ti oule propaze an relasyon avek zot program statement nou bezwen enkli zot policy ambit ladan akoz ler  nou pe lir sa bann ‘bullets i pa kler kote zot policy ambit i antre  swa mwan ki’n manke;

‘’… manage and coordinate, promotes, improve,’’ akoz zot ki’n etabli sa framework legal  pou sa lanvironnman egziste.  E Right to Information Act i part of that policy perspective ki zot annan e pou osi relate to government policy an relasyon avek donn lenformasyon.  So mon krwar sa i enn zot bann fonksyon.  I sertennman donn rezon pou zot legzistans.  So mon ti a propoze ki nou enkli sa  an plis.  Thank you Mr Chair.

 

MR SPEAKER

Vis-Prezidan ou ok avek sa?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Wi  Mr Chairman, nou dakor nou ava entrodwi ‘bullet ki  koz lo formil policy e met devan bann Lalwa  ki pou zwe dan sa laliny  – sa lobzektif provizyon lenformasyon.   Konsiltasyon byensir.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Si nou tou lo NISA; NISA  i pa dan sa Bidze wi, me solman i  osi government-owned alor i en arm  ki pe ganny servi pou donn lenformasyon wi, mon pe al lo kestyon, me i pa kler letan  ki zot dir i pa sorti dan Bidze, me solman i en keksoz ki owned by government.  E i an direkteman pe fer konpetisyon avek Sekter Prive.  An plis ki sa letan, PS i koz lo striktir, i egzakteman mon krwar pwen ki nou pe sey fer, akoz letan mwan mon  get zis avan Departman of Information nou vwar Department of Information and Communications Technology lo paz 36 apre nou vwar SNA lo paz 7 tousala i bann Lazans Lenformasyon e mon krwar parey Leader Lopozisyon in dir…

 

MR SPEAKER

Onorab Larue eskize mon krwar sa kestyon in ganny demande  taler par Leader Lopozisyon non?

 

HON FLORY LARUE

Wi me i pa kler ki PS   pe dir nou letan i pe structure en keksoz, me solman nou annan nou 3 diferan seksyon….

 

MR SPEAKER

Ok,  be spesifye kwa ki ou krwar ki i pa kler  pou PS reponn.

 

HON FLORY LARUE

The budget is funding all 3.  Savedir si i anvi striktire, nou, nou pe dir akoz nou pe duplicate?  Si ou pe duplicate, ou pa pe striktir en keksoz spesyalman si tou le 3 i annan pou fer avek lenformasyon.  Nou bi la se pou nou demande akoz nou bezwen siport sa Bidze; akoz sa larzan pe al dan sa 3 diferan Departman letan tou le 3 Departman  pe koz lo lenformasyon?  Mon kestyon i kontinyen – akoz nou groser PS in servi diferan legzanp – diferan gran pei, akoz nou ptipti mon demann PS pou eksplik nou, akoz sa striktir i pa pli streamline.  Mon kontinyen PS in dir nou i koz lo policy; policy i en lot Departman ankor.  Seychelles Media Commission ki fer policy li osi i funded dan Bidze.  So mon kontinyen mon kestyon spesifik, i pou li re eksplik nou ki mannyer i pou streamline letan i pe dir nou, i pa structure solman sa 3 keksoz pa ansanm.

Apre si i kapab dir mwan egzakteman konbyen Staff i annan dan Department Of Information?  Konbyen Staff i annan dan Department  of Information and Communication lo kote Minister Finans and Technology?  Apre konbyen Staff i annan kot NISA?  Koumsa nou kapab konnen ki nou pe peye letan  nou pe duplicate tousala. Apre si zot donn nou lenformasyon, nou ti a kontan tann en pe lo koripsyon osi letan i monte, si Biro Lenformasyon i kapab fer sa disponib.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  PS Rose ou kapab summarize ankor en kou sa ki ou ti dir oubyen spesifik tou son kestyon.

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman, mon’n eksplike taler ki  rol tou sa bann diferan lenstans.  Mon’n eksplike ki rol annan Press Secretary avek son asistan dan Biro Prezidan ki i fer.  Mon’n eksplike poudir SNA – en Lazans – mon eksplike poudir Departman Lenformasyon  i pa ni en Lazans – i pa ni en zwe rol sa lot, me sirtou sa body ki regroup bann lenstans ki donn nouvo lenformasyon lo lenformasyon Gouvernman, me i pa sa ki zournal in fer; i pa sa ki Lazans i fer; i pa sa ki radyo i fer, me i en pe de tou me sirtou access to information e i pou zwe en rol primordyal pou ede enplimant sa gro Lezislasyon Right to Information Act akoz i annan en kantite striktir si zot in lir sa Bill  – sa white paper – i annan en kantite striktir ki bezwen ganny etabli e ou pou bezwen ambit agency pou etabli sa bann striktir apre pou ede monitor pou fer sir ki i marse.

Departman Lenformasyon  Mr Chairman i annan li 10 Staff e 10 Staff laplipar ladan i bann Staff ki ti travay dan Departman Lenformasyon.  I annan menm mwan Sekreter Prensipal ki pa ti dan Departman Lenformasyon, me solman  mon pe fer louvraz Lenformasyon la.  I  annan mon sekreter – i annan en office assistant i annan 2 dimoun ki  ti travay dan Lenformasyon  Biro State House.  I annan en dimoun ki  ti PR Officer dan mon biro.   I ti travay dan Lenformasyon menm  apre i annan 1 dimoun ki pou reponn telefonn; apre i annan en  drayver; apre i annan en dimoun ki pou balye biro.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Wi klarifikasyon Onorab Larue.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Chairman.  Mon ti a kontan demann PS osi, lo kote NISA avek Departman Lenformasyon, eski tou  lede i ganny trouve State House?  Eski ou kapab klarifye?

 

PS DENIS ROSE

Non Mr Chair, NISA i la o-bor lanmer lot kote Yacht Club dan nor Ile Hodoul apre Departman Lenformasyon i en  pti pe plis lot kote semen.

 

MR SPEAKER

Mersi. Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi  Mr Chair.  Mon ti  a kontan demann Vis-Prezidan si i ti kapab donn nou egzakteman konbyen dimoun ki pou travay dan sa nouvo Departman?  E dezyenmman si i kapab dir nou si sa bann

dimoun pou bann dimoun ki deza dan lanplwa – dan Gouvernman pe transfer ladan oubyen se kreasyon nouvo dyob oubyen bann nouvo pos?

Mersi.

 

PS DENIS ROSE

Non Mr Speaker, mon fek dir i annan 10 dimoun ki  ti travay dan Departman Lenformasyon ki pe ganny transfer ladan.  Bann ki pa ti dan Departman Lenformasyon solman zot ti pe ganny anploye.  Savedir there’s is no extra money in terms of…Sa bann dimoun they were there – konmsi zis nou pe regroup zot ansanm.  Napa nouvo pos ki pe kree.  Konmsi nou pe pran sa bann dimoun nou pe met zot ansanm, pour zot egzekit sa manda Departman Lenformasyon.

 

MR SPEAKER

Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chairman.  Mon ti ava zis dir zot mon konpran mwan akoz sa bann kestyon.   Mwan mon annan en lipye dan tou  lede kote mon konpran akoz sa bann NISA – Departman Lenformasyon i la solman an menm tan nou Parti nou anvi ki, kot nou kapab koupe nou koupe.  Prezan kestyon  ki (1); ki se ki nou’n koz lo News Agency.  News Agency son Bidze apepre R3milyon e NISA pe fer telman byen akoz ler nou pe koz lo streamlining akoz  Gouvernman pa mazinen dan lavnir pou met zot ansanm e osi sa konponan online  advertising ki ava tonm avek News Agency konmsi ki olye nou taxpayers i donn sa R3milyon zot generate zot prop funds konmsi pou nou kapab koup zot Bidze.

Dezyenmman Departman Lenformasyon mwan mon konvenki si demen bomaten i pa ti egziste, lesyel pa pou tonm lo Sesel akoz avek sa nouvo Lalwa akse avek Lenformasyon ki pe vini, sak Departman Gouvernman ti kapab annan son PR – i pa ase en PR – Information Officer osi i ava vin avek konmsi ki Departman Lenformasyon  letan ou gete 10 dimoun – R200 par mwan zis saler konmsi ki diferans zot fer dan mon lavi koman en taxpayersThey don’t do anything for meThey don’t.  So sa ki mon  pe dir akoz mwan koman en taxpayers mon bezwen depans R3milyon ekek?  Si demen bomaten i pa egziste, lesyel pa pou tonbe lo mon latet.  So mon still  – mon konvenki mwan avek bann largiman, ki wi i pa en prensip kominis  – konmsi i  kapab pa egziste akoz Departman Lenformasyon ozordi – dan Gouvernman ozordi bann PR pe fer en travay ase korek avek  sa nouvo klima.

Mon krwar mon’n fer mon louvraz.

 

MR SPEAKER

Ou kestyon set akoz i ankor egziste?  Wi?  VP?

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman, zis pou et kourt, ki i   fer  dan mon lavi – dan lavi sa Seselwa pou donn li sa lenformasyon ki korek; ki pa’n ganny met dan en  rob politik.  En keksoz  drwat – ki fair.  I enform ou pou kapab apre ganny bon lenformasyon.  I annan mal avek sa Onorab? Non.  So lesyel pa pou tonbe li me selman si i zwe sa rol,  ki nou pe demande donn li sans pou li zwe la, i pou sanz en kantite keksoz ki mannyer dimoun  i get keksoz ki pe pase dan pei.  Ou konpran?  Pa zis anvi koupe Onorab be gete ki bann keksoz pozitiv ki i kapab zwe dan lavi dimoun.  Nou kapab konmsi get 9 rezon akoz nou pa oule li, me pran enn rezon akoz i kapab succeed.  E annou lager  pou fer li pase e ou a gete ki retonbe pozitif ki pou annan.

 

MR SPEAKER

Onorab  Henrie eski ou annan en klarifikasyon?

 

HON GERVAIS HENRIE

Wi.  Mr Speaker.   Lo paz 42 dan pwen 2 la  – Budget review nou v war poudir 2016 zot   a koriz mwan si mon mal – ti napa en sou pour sa Departman Lenformasyon ok?  Ki fer ki ozordi Departman Lenformasyon in egziste depi  remaniman Gouvernman. Ki dernyen fwa zot in tann en keksoz sorti kot sa Departman?   Ler Minister pe kominik lenformasyon avek piblik i annan son dimoun  ki fer sa.  Lenformasyon Lasanble, ledikasyon partou i annan.  So there is already existing structure  dan Gouvernman pou pass on information.

Sa Departman Lenformasyon ki nou pe dir ti  kapab zis en dimoun parey Leader Lopozisyon pe dir.  Konmsi pour mwan akoz koman en taxpayers R200mil par mwan konmsi driver, telephonist  – ki i fer?  Konmsi i pa egziste demen bomaten tou sa bann Departman Gouvernman pe fonksyonnen zot PR section, ki diferans i fer?

Kwa an plis i pe anmennen?  This is what I am not convinced akoz nou oule koup nou  kot nou kapab koupe akoz pou Lasanble gannyen en pti pe plis larzan.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari ou kestyon i relye avek sa ki Onorab Henri in fek dir?  Ale poz ou kestyon.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Absoliman.  Mon ti a  zis kontan leklersisman Lasanble si Minis i kapab dir nou si  sa Departman is the parent department of SBC and NISA?  Mon krwar  i en enportan.  Eski zot annan portfolio responsibility lo sa bann Lazans?  Now si wi e mon krwar i wi ki mannyer ou pe dir   – ok SNA in dir i enn bias.  SBC nou konnen poudir i bias sa personn pa kapab argue avek sa ok?  So NASYON bias, so mwan sa ki  mon ti a kontan sizer avek Vis-Prezidan, se ki nou pe la lo PPBB byento, Vis-Prezidan in donn nou en langazman poudir i pe al reget bann terms of reference  – bann lobzektif Departman Lenformasyon.  Mwan mon toultan pare pou  give it a chance, me solman nou bezwen  sanz sa mindset  –  nou bezwen al dan vre lentere lenformasyon.  Ou konnen akoz mon dir sa Vis-Prezidan?  Mon a dir ou akoz.    Mwan mon premye louvraz se Mr Rose i konnen sete koman en A Level student  kot NASYON.  E   la Mr James Michel ti fer en miting  koman Minis Lenformasyon e i ti   pran preski 1er tan pou eksplik nou  ki nou devre donn lenformasyon ki dimoun i bezwen  pa sa ki i anvi  – sa ki i bezwen.  Me mwan mon dir ki fodre nou donn lenformasyon ki dimoun i anvi vwar i anvi tande pa sa ki zot, zot deside i bezwen.  E sa, sa nou problenm ek sa.  Nou, nou pa oule fund en Lorganizasyon  propagann.  Nou anvi fund en Lorganizasyon ki ou servis tou Seselwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

VP?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Dernyen mo mon dir lo la.  Onorab mon dakor avek ou.  Nou’n pri dan mindset dan mantalite.  Sa ki ti ganny eksplike avek ou en deseni pase ozordi in sanze.  Nou bezwen kapab pran en  lapros kot ou donn Seselwa lenformasyon ki egziste la  e anmenn sa kot li san ki nou bezwen met li okenn rob.   Annou donn li en fason pa met propagann,  mon  dakor avek ou .  Annou gete ki nou kapab fer.  Nou kapab fer en kantite keksoz.  I annan en kantite dimoun ki nou’n anploye.  Be nou krwar pou  Lenformasyon konmsi ou bezwen la en sel kou? En dimoun – en dimoun in dir taler me get sa laspe medya sosyal la –  ou krwar en dimoun ase pou kapab fer sa travay la?  Nou konnen – konmsi ou bezwen 24 lo 24 Onorab, pa vre. Mwan osi mon annan  – Onorab Afif i annan nou tou nou annan.  Me ou bezwen dimoun ki fer sa  lo la.  Ou bezwen  kapab pe feed lenformasyon  – ou bezwen pran lenformasyon ki pa zis Gouvernman i zenere sa.  Me ki dan pei  – dan sosyete ki annan pou nou kapab met a laporte dimoun.  Se dan sa loptik ki nou pe dir ki nou met sa devan silvouple.

 

MR SPEAKER

Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Chair.  Mr Chair mon anvi zis demann en kestyon an relasyon avek repons  ki PS ti donnen lo Onorab Larue.  Vi ki in eksplik klerman, kot NISA i operate aktyelman ozordi, nou kapab zis donn nou en pti leklersisman kote Departman avek SNA pe operate aktyelman  – si State House or….En pti lenformasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

VP avek PS ou’n konpran kestyon?  PS Rose?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chair, NISA parey mon’n eksplike kot i ete – SNA  – Seychelles News Agency i Unity House, son biro laba i en ptipti biro – i annan 8 dimoun i travay ladan koman dimoun permanan apre i annan 5 freelancers ki ganny peye dapre  bann Lartik ki zot ekri oubyen dapre portre ki zot  bezwen.  Parey mon’n eksplike taler the  nature of sa bann  kalite ki zot ekri se sirtou zot ekri nouvel for external use.  I annan bann portre spesyal ki ou bezwen tire eksetera – i pa selman the usual  alor nou aste portre par-ler avek dimoun ki nou commission zot pou fer serten portre spesifik.  Apre Departman Lenformasyon avek tou son Staff i pou kot Oliaji Trade Centre.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes Sir.  M Speaker, mon  ti ava kontan tou senpleman demann Vis-Prezidan donn nou en legzanp sa lenformasyon  parey ou pe dir pa met rob – sa lenformasyon touni ki Departman Lenformasyon   in parski zot deza annan en Staff 10 dimoun – donn nou en legzanp sa kalite lenformasyon ki zot in donn piblik dan sa dernyen semenn par egzanp.  Nou ti ava kontan ganny en legzanp e  la ki ou’n nonm Oliaji Trade Centre, zis pou dir nou osi konbyen rent zot peye? Mersi.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman nou pe share avek bann lezot Departman so nou pe gete si nou kapab ganny konkret  me solman nou kapab fer ou gannyen en?  Mr Chairman en pti kou -.

 

MR SPEAKER

Ok eski i annan okenn lezot kestyon antretan ki PS Payet pe  rod rent kot Oliaji Trade Centre?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, pa zis rent.  I montre ou ki mannyer sa Departman  i vreman pa pe zwe en rol crucial ki la  parski by now la zot ti devret dir avek mwan – yer nou’n donn tel lenformasyon – Lendi nou’n donnen en i annan en Bidze la ki’n fek prezante….

 

MR SPEAKER

Se sa ki i pe fer.  Mon krwar i pe rod enn ki napa rob. Donn li en pti git letan.

 

(LAUGHTER)

 

MR SPEAKER

Antretan si nou kapab pran en lot kestyon pou nou bouze.  Eski i annan okenn lezot kestyon antretan ki PS Payet pe rod lenformasyon?

Onorab Andre vitman  – direk.

 

HON CLIFFORD ANDRE

PS in dir nou poudir avan  sa bann dimoun ti anploye i annan 10 dimoun e in sey fer nou konpran poudir zot ti anba Biro Vis-Prezidan.  Eski PS oubyen Vis-Prezidan menm i kapab dir nou akoz ki i fer ki alokasyon pour wages in monte?   Lot kote mon konpran   i dir in anploy serten dimoun me si i ti‘n tir 10 – i ti met ankor en 10  lot kote laba, i ti pou reste parey akoz zot ti deza pe ganny peye.  Aprezan la ankor pe demann R3.4.

 

MR SPEAKER

Ok ou’n demann ou kestyon Onorab Ferrari,   ou osi oule demann en kestyon an atandan?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi mon ti anvi zis partaz avek Vis-Prezidan,  ki par-ler nou fer nou prop maler.  Par egzanp avek respe, akoz nou bezwen respe politik dimoun – tou dimoun  nou bezwen respe zot lopinyon politik – ler PS Lenformasyon, i en manm Komite Santral en Parti Politik se sa kot bann sityasyon i pa flow se sa kot nou ganny difikilte – se sa kot mwan mon dir Vis-Prezidan, zot pa ankor disconnect e fer en travay, ki  not only is done me it sees to be done.  Se bann keksoz koumsa ki mwan mon krwar ki rann  latas – so se pour sa ki mwan mon ti a kontan demande si i annan okenn zournalis ki  okenn travayer Departman Lenformasyon ki pe prodwi zournal ‘PEOPLE?   E sa i en kestyon lezitim akoz zot sef i la ou konpran?

 

MR SPEAKER

Ok, i annan 3 kestyon la mon krwar nou pe ariv lo….

 

PS DENIS ROSE

Mr Speaker mwan dan Departman Lenformasyon, napa dimoun ki pe ekrir okenn zournal ‘People e prezan mwan mon pa vwar ki mannyer en dimoun profesyonnel ki’n train  koman en zournalis ki pa kapab travay koman zournalis e osi annan en lot responsabilite or something en lot landrwa, akoz mon krwar ki poudir i annan  dimoun ki annan serten konpetans – serten lentelizans pou li kapab fer son louvraz, akoz dan tou Parti Politik dimoun i travay somewhere pa neseserman dan Gouvernman.  Me selman i travay  menm li osi – i travay somewhere ou konpran?

Me prezan, mon krwar si  seryezman si nou konn travay en zournalis nou konnen ki nou ekri dan nou bann zournal partou dan bann diferan tandans mon krwar nou kapab konpran  bann diferan legzanp ki Minister petet pa’n reponn i krwar i sitan straight forward, lenformasyon ki ou donnen ki pa abiye tou senpleman.  Par egzanp zis lo Bidze – Bidze Gouvernman in prezant Bidze lala  sa ki Lopozisyon i dir, sa ki bann dimoun lo kote Gouvernman i dir ou fer en Lartik ou pran ou donnen i annan lopinyon deor.

Si ou pou lir dan en zournal sa kote la i pou annan tou sa ki pa bon – si ou lir dan zournal kote laba, pou annan tou sa ki bon.  Nou en Lazans i donn en nouvel i donn en nouvel korek.  I annan pwennvi tou lede bor.  Very simple.  Se sa  keksoz i balanse.   Sanmenm sa ki  mon pe dir  poudir mon pa kapab assume poudir si en dimoun in travay avek Gouvernman eksetera, i  napa en lespri pou li kapab balans Nouvel dan en serten konteks donnen kot sa misyon sa Departman i demann pou fer sa.  Mon pa krwar konmsi i ….

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be Mr Speaker, be mon trouv i drol larepons ki Mr Rose in donnen, akoz mon ti ava ekspekte repons Mr Rose swivan diskour ki son Prezidan i ti dir –son nouvo Prezidan i dir mon pe fer li en policy – e la mon pe quote;

        ’Mon pe fer li en policy en kod kondwit a parti Zanvye.’’

 

MR SPEAKER

Onorab Sebastien Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker,  zis lo  en pwen prosedir mon oule en pwen klarifikasyon silvouple e i mon right koman en Manm Lasanble pou demann klarifikasyon lo sa size.

Mr Speaker nou’n entrodwi diferan eleman dan sa deba e mon santi poudir nou bezwen ganny en lendikasyon lo sa fason ki nou pou proceed lo sa bann Heads e lafason ki nou pou tackle bann issues. Mon oule klarifye mon pwen  pli byen Mr Speaker.  Nou’n entrodwir Media Commission ki deza anba sa H ead  e nou pou annan loportinite pou nou diskite.  A tou a-ler nou’n al dan  en  deba an se ki konsern SRC, me lesplikasyon in ganny donnen, me mon pa pou retourn laba.  Then nou’n entrodwir NISA ki li i en entity dan li menm ki an deor sa issue Departman Lenformasyon so mon ti a kontan ganny ou gidans Mr Speaker ki mannyer nou proceed from now on.

 

MR SPEAKER

Mon krwar it’s a  fair point.   Mon krwar nou bezwen  kouver bann pwen ki relye avek sa Head ek sa Departman oubyen Lazans ki nou pe koze.  E dezyenmman set en keson in ganny poze e PS in reponn nou pa kapab demann menm kestyon ankor.  Mon’n dir sa avan plizyer repriz.  Prosedir nou’n fini dakor ki mannyer pou fer  – kestyon se nou menm nou, nou bezwen disiplin nou lekor ekoute  ki lezot pe dir.

Vis-Prezidan eski ou annan okenn repons pour sa ki Onorab Andre e sa ki Onorab Ramkalawan ti dir zis avan nou ferm deba lo Departman Lenformasyon?  Non?  Rent kot  Oliaji Trade Centre PS Payet eski ou ti kapab dir en mon lo la oubyen ou ti a prefere anvoy lenformasyon pli tar?

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.   Nou’n siny Lagreman kot Oliaji Trade Centre R668 square metres  –  R368 per square metres.  An total avek son VAT, i vin apepre R3.3milyon par lannen.  E sa  i anba Biro Lofis Vis-Prezidan.  Akoz i pa pe enkli zis biro Departman Lenformasyon i pou tou son  Departman ki tonm anba Prezidan ek Vis-Prezidan.  Par egzanp Departman Blue Economy,  Departman Lenformasyon avek bann Secretary of State ki pou tonm anba Prezidan ek Vis-Prezidan.

 

MR SPEAKER

Ok. Okenn kestyon final lo Departman Lenformasyon as produced in the book from page 42 ziska 43.  Wi Onorab Andre?

Mr Speaker, mon kestyon ki mon’n demande pa’n ganny reponn ditou?

 

MR SPEAKER

Redir ou kestyon nou a regarde.

 

HON CLIFFORD ANDRE

An referans avek sa ki PS Rose in dir, kot i annan 10 dimoun ki ti pe deza ganny anploye anba Biro Vis-Prezidan mon’n demann ek li oubyen avek Vis-Prezidan, si sa 10 dimoun in ganny tire pou nou fer  apropriyasyon R3.4milyon akoz ki in bezwen annan logmantasyon   dan Bidze Biro Vis-Prezidan akoz i pa ti zis replug – re ranplas sa 10 dimoun ki’n sorti dan sa Biro.  Se sa ki mwan mon ti pe dir an referans avek Departman Lenformasyon.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

PS Rose.

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman mon krwar mon’n eksplike ladan ki sa bann dimoun i annan 2 ladan ki travay sorti dan Departman Lenformasyon .  I annan mwan ek mon sekreter avek mon office assistant.  I pa ti dan Departman Lenformasyon li.  I ti kot Community Development in al laba.  Savedir  pa 10 dimoun ki nou’n tire direkteman anba Departman Lenformasyon ki nou’n anvoy ladan.  Ki mon pe dir poudir sa bann dimoun all of them were being paid under certain government program.  Savedir anba kot Development i ava annan en trou ki i  ava ranplase lot laba i ava annan en trou ki ava ranplase  – si fodre ranplas – pa ranplase  – selman i pa pou reflekte sa depans anba en sel Minister akoz i sorti en pe partou.  Selman i  dan bulk i sa bout Departman Lenformasyon ki ti dan Biro Prezidan.

 

MR SPEAKER

Dernyen kestyon Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman, nou byen enpresyonnen par lafason ki  PS Rose in reponn bann kestyon apre midi.  I kominik byen e i donn lenformasyon tre byen.  Sa ki mon anvi konnen se akoz Minis i bezwen Special Advisor ler i annan  en dimoun osi konpetan o-bor li pou fer sa travay e kote sa Special Advisor i fit dan sa Bidze?  Silvouple mersi.

 

MR SPEAKER

Petet sa kestyon i al pou VP.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Onorab Georges.  Annefe mon Special Advisor i osi donn en koudmen PS Rose dan  sa lour task ki i annan etandonnen ki i annan en sertifika  – i annan kalifye dan Medya.  So  nou pe all hands on deck pou nou kapab vreman met lanmen lo sa lour task.  Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Georges ou satisfe ki  i a pe ede?  Bon avek sa  eski nou kapab  pran en vot lo sa Bidze pour Department of Lenformasyon as outlined paz 42 – 43.  Tou bann ki vot ‘pour lev zot lanmen?

Tou bann ki vot kont?

Ok savedir sa Bidze pour Departman Lenformasyon son Bidze i aprouve.

Nou kapab  bouz lo lot Lazans?

VP eski ou ti kapab esplik nou ki paz SBC i ete silvouple?  Gid nou.  E mon krwar pou SBC PS Rose i reste avek nou se sa? Gid nou ki paz nou ete silvouple?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman 113 – 117 silvouple.

 

 

 

SEYCHELLES BROADCASTING

CORPORATION

 

MR SPEAKER

Seychelles Broadcasting Corporation page 113.  Kestyon lo SBC konman PS Rose i ankor la.  Budget summary 86.982 million.  Okenn lo SBC?   Ok, ankor enn fwa si napa kestyon nou ava al drwat lo vot.  I annan kestyon?  Mr Onorab Afif.

 

HON AHMED AFFIF

Bonzour mon ti a kontan demann avek Vis Prezidan si i kapab dir ek nou, konbyen dimoun an total SBC pe anploye an se moman silvouple?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman 225.

 

MR SPEAKER

  1. Lot kestyon, Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mon ti a kontan demande si bann Staff SBC e ler zot pe kalkil saler bann Staff.  Si sa i pas atraver okenn bann verifikasyon par egzanp Departman Administrasyon oubyen si i konpletman endepandan.  Oubyen si Public Service Commission.  Ki mannyer sa i ganny fer?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Wi Mr Chairman i pas atraver scrutiny ki DPA i fer.  Scheme of Service osi ti ganny aprouve par DPA.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.  Gid nou ki paz Onorab Ferrari si overview oubyen  program overview.  113 table 2.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

R55 milyon ki’n ganny servi kin ganny invest mon mazinen dan digitalising  SBC.  E an 2017 nou’n war poudir SBC anba  progranm 2.  Broadcasting Services in retourn lo menm level of spending ki 2016.  Setadir R65-67 milyon – R2 milyon an plis.  Me selman mon vwar en gran forecast pou 2018 e 2019.  Eski zot kapab eksplik sa Lasanble ki pe arive dan sa gap la?   Akoz an 2017 nou dan R67 milyon pou Broadcasting?  Ki pe  arive?  Eski i annan en retar dan lenvestisman oubyen pa?  Mersi Mr Speaker.

Mon 2enm kestyon while zot ankor pe rode.  Nou annan lenformasyon Vis-Prezidan ki SBC i annan en striktir saler ki pa vreman parey bann striktir saler dan lezot servis piblik.  Bann zournalis i ganny peye bann sonm konsekan.  Bann zournalis, bann producers sirtou bann sonm konsekan e ki pa ditou in line ek sa ki normalman id an servis piblik.  Eski Minis i kapab eksplik nou akoz sa bann tretman favorab pou serten dimoun?  Nou’n menm tande poudir SBC in finans en parti laniverser pou enn son Staff a en sonm ase ekstraordiner pa tro lontan pase.  Konmsi ou ava apresye Vis-Prezidan ki nou pe demann sa bann kestyon pou nou ganny lenformasyon.  Mon pa pe dir mon parol i parol Levanzil, me selman sa i lokazyon pou nou eklersi sa bann pwen. Mersi.

 

MR SPEAKER

VP.

 

PS DENIS ROSE

Lo kestyon lapey SBC parey VP in dir taler Scheme of Service.  Ti ganny diskite ti ganny aprouve par  Departman Public Administration  ki’n met an konsiderasyon  sa kalite travay.  Akoz parey nou tou nou konnen journalism, i en travay ki ase demanding.  I annan en serten skill ki ou bezwen annan konman en zournalis premyerman.  Apre i ava en travay ki demanding.  Napa ler – ou travay ziska tar.  Depandan letan i annan nouvel akoz ou fer Nouvel, letan ki i annan.  E se sa ki i zournalis i ete – the nature of the job. 

Alor avek Gouvernman in diskite poudir this is bann serten kalifikasyon e serten reminerasyon ki en zournalis i merit annan.  E sa Scheme of Service in aprouve e sa bann dimoun pe ganny peye zot konpansasyon pou sa kalite travay difisil – nenport ler ki zot fer.  Sa i en Lagreman ki Gouvernman in tonm lo la mo pa  konpran ki mannyer sa i ekstraordiner.  I pa ekstraordiner i en scheme of service ki Gouvernman in aprouve.  Apre nou, nou napa okenn lenformasyon ki dimoun in pran okenn larzan SBC pou al fer birthday party.  Nou napa lenformasyon pou sa.

 

MR SPEAKER

Onorab John Hoareau.

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman mon ti anvi zis dir Mr Payet a pran premye bout.  Me selman mon ti oule dir  SBC i akonpanny nou.  Nou dan en nouvo lanvironnman travay parlman.  SBC i akonpanny nou zour e nwit lapli soley zot la avek nou.  E mon krwar sa ki PS in dir i zisteman reflekte bann travay ki pa sosyal – bann erdtan travay ki an deor ler bann dimoun  8er – 4er zot pa fer sa.  So dan sa loptik ki nou pe get sa kestyon e PS Payet a pran sa lot bout silvouple.

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  Zis pou note lo paz 113 table 2 Revised Bidze R137 milyon konpare avek 2017 ki R86 milyon.  Si nou pran premye progranm ‘governance  management and ladministrasyon’ ki lo paz 114 avek 116,  nou pou vwar son breakdown ki letan nou get son total i R17milyon konpare an R9milyon 2017.  Me selman letan ou get Broadcasting Services ki kestyon kot Onorab Ferrari in demande.  2enm progranm ki lo paz 116 nou pou vwar ki mazorite sa kou ti dan ‘’capital expenditure’’ e sa i dan PSIP.  Pou 2016 i lo sa DTT project R59 milyon.  Me tandis letan ou get 2017 a 2019 i pou sa Broadcasting House ki pe sponsor by Chinese Government.  E sa i pou konmanse 2017.  Sa i nou anvizaze R6 milyon ki pe ganny mete par Gouvernman.  E apre sa i R40 milyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Alright Onorab John Hoareau.

 

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Chairman mon kestyon mon pe get lo sa ‘capital expenditure’ lo paz 116.  Mon vwar R6 milyon pou buildingSo mon ti a kontan en leklersisman pou sa R6 milyon.  Ki kalite building e pou kwa?  Ki son purpose?  Mersi.

 

PS PATRICK PAYET

Mr Chair zis mon pou repete parey mon fek mansyonnen.  Lo paz 116 sa R6milyon i relevan to sa SBC House ki pe konmanse 2017 e ki pou an 2019.  Sanmenm sa nou annan R6milyon dan 2017 apre 2018 – 2019 avek Chinese Government.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Arrisol.

 

HON SANDY ARRISOL

Mersi Mr Speaker, mon ti a kontan  an vi larepons Minis an relasyon avek bann travayer SBC.  Pou ler travay e kalite travay ki zot pe fer e mwan mon enn bann dimoun ki apresye.  Lo menm laliny mon ti a kontan demann Minis oubyen PS, si i annan provizyon dan Bidze pou 2017 an relasyon avek bann travayer SBC?  Sirtou bann ki dan Lasanble Nasyonal ki pe travay bann odd hours ziska ler nou, nou fini.  Si i annan okenn provizyon dan Bidze pou zot ganny en keksoz zot osi, pou sa travay an plis ki Minis ek nou, nou pe koz lo la ki zot in fer pou nou.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Me eski pa sa en kestyon ki Minis ouswa PS in koz lo la taler sa?  Scheme of Service.  Non? Konmsi PS ti koz lo Scheme of Service akoz i diferan dapre Mr Ferrari.  Wi Onorab Arrisol?

 

HON SANDY ARRISOL

Mr Speaker mwan mon pe demann Minis oubyen PS si dan Bidze pa Scheme of Service.  Si dan Bidze i pe fer provizyon lannen prosen?  Eski bann travayer SBC ki la avek nou ki travay an plis teknikalman toulezour la parey nou pou ale ziska semenn prosenn avan Nwel.  Si annan provizyon dan Bidze pou zot ganny en pti zafer an plis.  Napa nanryen pou fer ek Scheme of Service sa.  Adisyonnel avek Scheme of Service.

 

MR SPEAKER

Adisyonnel avek Scheme of Service ok.  Alright la i pli kler.  I over and above Scheme of ServicePS Rose.

 

PS DENIS ROSE

Mr Chair  dan sa nouvo Scheme of Service ki’n ganny adopte tou sa bann zafer in ganny enkli konman en committed allowance dan zot Scheme of Service  –  Konmsi nou’n pran en konsiderasyon pou dir zot pe travay koumsa, letan in fer sa nouvo Scheme of Service   Savedir tou sa zot lapey la in reflekte.  Sanmenm sa ki mon’n dir taler radyo i ouver granmaten.  Sa bann dimoun i lev depi 4er bomaten – 3er bomaten.   Nou’n enkli tousala dan zot Scheme of Service avek zot Kontra ki zot in sinyen.  Savedir sa nouvo Scheme of Service in ganny fer spesifikman pou reflekte sanmenm sa konsern ki Onorab in lev-e.

 

MR SPEAKER

Ok.  Wi dernyen kestyon Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chair mon oule demann en kestyon baze lo program 2 Broadcasting Services lo paz 115.  Ler mon pe get subprogram 2 – TV and radio programs,  So mon oule demann 2 kestyon.  An vi Bidze nou pe koz mannyer nou koup Bidze.  Mon ti a kontan demande si SBC konman en Lorganizasyon in fer en legzersis pou li vwar si i pli rantab pou li peye fer on prop progranm ouswa adopte sa prensip ki bokou Broadcasting House i fer.  Kot zot tender out zot bann progranm.  I dir mon oule en progranm lanvironnman pou 2017 so bann independent producers i tender.  E i gete – i swazir ou gannyen.  Sa i enn si zot in fer sa legzersis pou nou koup Bidze alalonger di-tan.  Dezyenmman en pe dan menm laliny dan Katriyenm Lasanble letan mon krwar ti pas Media Commission Act sa.  Vis- Prezidan sa letan Mr Faure zisteman ti fer en langazman koumsa avek Lasanble Nasyonal pou dir dezormen SBC pe al ouver sa posibilite.  Mon anvi konnen konmsi ki’n arive ki sa pa ankor e nou vwar ki en lot provider Cable and Wireless ozordi pe fer.  Me li SBC lontan i la, me i pa pe fer.  So kwa ki’n arive k ii pa’n pran sa semen ki Gouvernman ti annan lentansyon fer li pran.  Mersi.

 

MR SPEAKER

PS.

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman SBC kot i posib i aste progranm konmsi commission serten endividi pou devlop sa lendistri parey Onorab in dir ou fer.  Me selman konmsi i pa maksimonm progranm lokal SBC i aste deor avek dimoun.  Akoz lefe ki i annan serten overheads ki deza la.  SBC savedir i deza annan serten dimoun ki i peye, i annan son drayver ki i peye eksetera ki travay.  Letan ou fer progranm akoz serten overheads i ganny konsidere anba bann peyman ki ou pey Staff.  Savedir pou serten progranm i pli bon marse si ou fer ou menm rather than aste.  Me progranm spesifik obviously pou serten progranm ki SBC i bezwen i aste avek dimoun deor.  Me selman the bulk parey zot in remarke i annan en nouvo fason programming ki SBC i fer par sezon eksetera.

Tousala in fer pour ede konmsi pou maksimiz bann fasilite ki annan pou fer bann progranm lokal.  Apre pou digital TV in promet wi e lannen prosenn I suppose i pou marse.  Koz i petet par-ler i en pe pli fasil dan en serten sans pou en Lazans komersyal pou antre an relasyon avek en Lazans enternasyonal eksetera, pou fer bann deal lo full commercial basis.  Kot i fer ou pey en ta larzan, savedir i fasil menm pou aste en dish.  I fasil pou en dimoun fer en stasyon rebroadcast bann zafer ki i aste avek dimoun deor.  Parey bann lezot stasyon televizyon.  Be SBC lefe k i i oule fer sa servis ki i donnen apart donn dimoun en pli gran swa.  Fer li i abordab, i fer en pti pe plis letan ki ou bezwen pran pou negosye avek ou bann partners pou ou kapab fer sa progranm.  Akoz SBC sa ki bann channel ki  pou donnen bann channel digital i pou bokou abordab dimoun pa pou pey sa ponnyen larzan ki i pou bezwen peye letan i abonnen avek Intelvision or whatever.

 

MR SPEAKER

Wi Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

En pwen klarifikasyon Mr Chairman.  Mon krwar zot in mal konpran mon ler mon’n dir zafer aste progranm.  Sa ki Cable pe fer se aste progranm avek bann producers lokal.  I annan en kantite bann producers lokal bann zenn konmela ki kapab fer.  E zot pe pou zot boost up zot content.

Me dezyenmman letan PS in dir ki zot oule maksimiz resours ki zot annan.  Mon ti a kontan konnen ki legzersis ankor ki SBC in fer ki a  lonterm i le sel stasyon televizyon public ki annan dan Sesel.  Basically a goose  that’s  laying the golden egg.  Pou kapab maksimiz son resit ki swa radyo AM – FM e TV.  Pour ki son Bidze dezormen li i kapab kontribye en poursantaz son prop Bidze. I suppose to zis milking the State Coffers.  Mersi.

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman parey mon’n dir SBC i bezwen devlop dan sa domenn pou dimoun fer progranm pou li aste oubyen parey Onorab pe dir.  Me selman lo kestyon progranm par ler.  Progranm ki ganny prodwir i progranm ki pa SBC ki prodwir i bokou pli ser ki sa ki SBC i prodwir.

 

MR SPEAKER

Reset.

 

PS DENIS ROSE

SBC parey zot konnen i fer bokou i annan en serten kantite Advert ki dimoun i peye pou pase lo SBC.  I annan osi kot radio lanons ek mesaz bann keksoz koumsa.  Ki dimoun i pey en serten pti larzan.  An gro SBC ti anmas R9 milyon lannen pase pou reveni ki i anmase.  E sa lannen osi son reset i espekte en pe parey.  Prezan sa larzan ki i anmase i ganny mete dan en kont SBC ki ganny mete dan Minister Finans dan en revolving fund.

E prezan SBC etan i short son Bidze parey nou tou nou konnen kantite devlopman ki annan pou fer.  Zanmen ou kapab fini fer tou dapre reveni ki ou annan.  Letan ou annan en short pou bann keksoz esansyel.  SBC i fer request avek Minister Finans ki pran en pe sa larzan ki Finans bann serten proze ki SBC i annan pou fer.  Kot i short of money e i pa kapab deliver.  Dan sa ka sa larzan ki anmase konman bann reveni, i ganny re-invest dan SBC pou devlop son bann keksoz k  i fer.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon konmans avek mon i pa ti dan mon kestyon, me vi ki Mr Rose in mansyonn sa.  Mon pe zis demann mon si SBC pe swiv prensip Gouvernman?  Sa i totalman sa ki Mr Rose in dir la, mon ti a kontan dir i totalman kont prensip Gouvernman.  Parski larzan ki okenn Departman i fer i bezwen antre dan Consolidated Fund.  E apre sa i sorti atraver en Appropriation ki nou pe pase.  Alors mon ti ava kontan premyerman dir, ki sa i annan en problenm.  E nou pe koz R9 milyon.  R9milyon kot definitivman la, i montre nou ki i annan kek keksoz la ki pa annord avek bann regilasyon Finans.

Me Mr Speaker mon anvi demann bann kestyon spesifik anmezir ki Minister Finans i ava regarde.  Parske i enportan pou nou met lord.

Mr Speaker, eski Vis- Prezidan i kapab donn nou en leksplikasyon e letan ou pe get sa Bidze la,  mon pa kapab donn en paz spesifik akoz i al en pe partou;  par egzanp letan mon antann ki SBC ki dapre Konstitisyon son misyon se pou li donn bann pwennvi balanse, lenformasyon ensidswit.  E malerezman in fail nou konpletman- in fail nou konpletman son laspe nouvel.  Granmersi la zot dakor pou pas Lasanble e Lasanble in vin zot progranm pli popiler.  Me letan SBC pe fail pou donn bann pwennvi balanse dan zot Nouvel, pou interview bann diferan dimoun  – pou annan en Bord ki balanse ensidswit, me aprezan nou vwar SBC pe  la dan film production.  SBC pe al fer film lokal.  Non, non sa SBC pe al fer film lokal.  E mwan mon avi demande si dan sa management la, nou pa pe vwar ki serten dimoun – serten Staff dan SBC zot, zot ganny sans pou zot fer nenport keksoz ki zot, zot, anvi san ki i al anliny avek policy SBC; e ki Mr Speaker letan mon pe regard lapey ki bann diferan Staff i gannyen, ki eski Minis pa ava regard sa pli pre pou vwar ki i annan en unfairness lo lafason ki bann Staff i ganny renimere.  E ki ou a krwar konmsi ki i annan serten zot, zot tyonbo bann gro bout me tandis ki  bann lezot ki la konmsi zot  ou a krwar zot reste lanmenm la.  Alor si i ti a kapab osi dir avek nou ki mannyer SBC pou re aranz son loryantasyon akoz mwan sa Bidze SBC, malgre ki zot la dan Lasanble pe kouver Lasanble, selman apard sa letan mon regard zot Nouvel konmsi i  annan bokou keksoz la pou nou balanse.

Mon kontan la ki zot in aret sa progranm News Extra e parski Lasanble Nasyonal Ki demann kestyon konmela pa News Extra,  me ki News Extra sete zis en kote.  E ki letan mon tann Mr Rose koze e letan mon’n tann li koz lo Departman Lenformasyon, konmsi ou a krwar dan menm direksyon pour li tou keksoz i ok.  Me kan ofet keksoz i totalman de-balanse.

 

MR SPEAKER

Ok i annan 2 kestyon ki Onorab Ramkalawan in demande VP?

 

PS DENIS ROSE

Mr Chair mon a zis pran sa 2enm bout apre Minis Finans a pran sa premye bout konsernan sa bann zafer lapey si i bon  – si pa bon.

Mr Chair, en Lorganizasyon SBC pe sey son mye.  SBC pe sey son mye pou devlop son bann Staff.  I annan diferan Staff ki travay dan diferan landrwa dan SBC.  Obviously lapey diferan dimoun i diferan baze son responsabilite ki i annan.

En Chief Editor pa kapab pe ganny menm larzan ki en zournalis.  Konmsi sa  i partou sa.  Fodre nou pa egzazere krwar ki i annan en Lorganizasyon partou ki pey tou son dimoun parey.

Prezan, dezyenmman, SBC li i pe fer mannyer pou li devlop son bann Staff sirtou bann ki deal avek fer film  – par egzanp in fer film.  Be  ou bezwen annan seren lenvestisman pou met ladan pou dimoun kapab fer sa bann keksoz.  Onorab Henrie fek demande ki mannyer nou pou vann keksoz pou prodwi pou nou ganny reveni.  Me la en landrwa kot SBC pe sey devlop pe rod dimoun ki annan skill pou devlop film industry pou li kapab fer en fason pou  ganny  reveni konmsi pour sa Lakonpannyen.

Nou pe fer menm zafer ki i pa mansyonnen.  Mon pa vwar nanryen ki sa ki en problenm avek sa.  Be Joseph Sinon pa i fer  konser, me pa i vann?    Me konmsi be dimoun i vann son bann keksoz.  Me tousala i vann.  Be dimoun pa i aste kaset  – sa bann zafer an Kreol?  Be akfer dimoun i sante si dimoun pa aste akoz i an Kreol?  Be dimoun i fer film Kreol dimoun i aste.  Lanmizik dimoun i  ekoute an Kreol.  Dimoun i fer bann keksoz Kreol zot servi.  Ou konpran?  Be zot aste akoz i annan lendistri ki  kiltirel.

Prezan sa zafer, SBC mon pa konnen si progranm pli popiler – Lasanble mon pa konnen mon pa’n fer sondaz pour mwan konnen me solman sa digitalization i ava enportan akoz  i ava donn swa dimoun osi akoz  mon pa krwar ki  tou dimoun konmsi i lev-e bomaten zis pou li get Lasanble menm – petet i annan en serten dimoun ki pa oule get Lasanble i a ganny en swa pou get en lot keksoz.

Mon pa’n fer sondaz solman mon asire ki poudir human being human nou pa  kapab dir poudir tou sa dimoun dan Sesel konmsi i get zis Lasanble bomaten ziska tanto.

 

MR SPEAKER

Ok.  Premye kestyon PS Payet.

 

PS PATRICK PAYET

Thank you Mr Chair.  Mr Chair i annan en provizyon anba Public Finance Management Act letan nou’n fer assessment si i  annan okenn par egzanp entity – en independent entity parey SBC  i ti fer son demann pou li kit son reveni ki i ti pe kolekte, me selman letan nou access son Bidze nou get li lo totalite, avek son reveni osi ki i pe kolekte.  Savedir  i pa pe zis depans sa kantite larzan ki  i pe demann apropriyasyon, i  pe depans li adisyonnelman R9milyon ki nou, nou’n fer assessment nou pa’n donn li son totalite ki in demande parey in demande an 2015 ouswa 2016.

E tou sa larzan i ganny odite avek son oditer  – Oditer Zeneral e odit li i fer sir ki letan i submit son rekomandasyon kot i demann larzan i bezwen servi son Auditors Report pou nou fer ki sa assessment – nou fer sir ki i follow son prosedir ki egziste anba Public Finance Management Act e Regilasyon  e dapre son Lalwa ki i demande. Me sa nou, nou met li dapre nou lankadreman Public  Finance Management Act i annan en provizyon ki  nou donn permisyon  e apre ki nou fer tou sa bann assessment.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon en pti pe trouble par sa repons Mr Payet.  Akoz bann lezot revenue earners pa fer parey?  Registration Division par egzanp.  Bann lezot – Lakour ki pran ‘Fine ki  anmas reveni? Akoz menm kriter pa ganny servi pou tou?  E ki sa ki  ti ava diferan, ou konnen ki i pe prozekte, i pou al ganny R9milyon –  akoz ou konn sa e ou tir li dan son Bidze.  Akoz ou pa swiv parey tou lezot e anvoy sa R9milyon dan Consolidated Fund e donn li en Bidze R9milyon an plis?  Mon pa konpran akoz SBC i ganny trete dan en fason spesyal.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Hoareau lo sa menm kestyon?

 

HON BASIL HOAREAU

Yes.  Eski nou kapab ganny dir si dan SBC Act, more specifically Seksyon 11 i  permet SBC kit son prop fund.  Dan sa Act li menm i fer sa provizyon e sa Act i anliny avek Lartik 151 nou Konstitisyon.  Eski sa ki korek?

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  I totalman korek.  Sanmenm sa ki letan SBC  i fer sa request nou access li dapre son Lalwa dapre Public Finance Management Act e nou fer li dan sa totalite.  Me sanmenm sa ki nou met lanfaz ki letan SBC i soumet son Bidze nou bezwen  fer sir ki tou sa bann larzan i ganny odite avek Oditer Zeneral avan ki  nou kapab donn en apropriyasyon. 

 

MR SPEAKER

Ok, Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker dan sa menm laliny zis pou  lenformasyon Lasanble, next time letan Bidze i vini zis sa lenformasyon ki zisteman PS in dir si i pa ti pa kapab reflekte somehow ki Manm, ti ava vwar ki sa kalite reveni ki in gannyen ki nou ti kapab pli byen apresye sa depans ki i pe fer.  Sa en pwen.  Me ki   dan Bidze la, lefe ki i annan sa Lalwa ki SBC son revenue collection i tonm anba son Lalwa ki  i pe  fer SBC pour li kapab zener plis reveni sirtou dan Advert e la mon pe spesifye Advert Sportif kot ki konsern lalkol or beverages met li konmsi ki kapab ed li zener plis larzan.

E dezyenmman, kot i konsern vann progranm ki i fer lokalman son progranm pou li avek channel rezyonal Tele Kreol.

Mersi

 

MR SPEAKER

La Reunion.  PS?

 

PS PATRICK PAYET

Wi definitivman nou a vwar letan nou pe pibliy Bidze 2018 oubyen during midyear review osi nou a donn lenformasyon adisyonnel son reveni e lo son depans lo totalite.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Pou vann progranm mon krwar PS Rose ou’n koz lo la taler.  Sanson – progranm tousala ou kapab vann. Se sa?

 

PS DENIS ROSE

Wi apre sa zafer ki Onorab pe dir konsernan advertisement of alcohol eksetera.   Konmsi i annan bann serten demars ki  ti’n deza ganny fer e nou pe rod en serten fason pou fer li pou gete ki mannyer pou fer akoz i pa – ekonomik pou en pe sa akoz i pa sitan fasil parey nou krwar  – e nou bezwen gete an menm tan ki nou pe sey servi advertisement of lalkol pou nou kapab ganny reveni, nou bezwen fer li dan en fason  ki  nou pa – well nou bezwen fer li  tre byen  – well calculated dan en mannyer ki nou pa defeat tou bann lezot zefor ki nou pe fer dan bann lezot domenn ki nou kapab annan en popilasyon ki bwar mwens e  an pli bonn sante.  Me solman  it’s on the card, nou pe sey get bann legzanp ki bann lezot pei, i fer pou nou kapab gete ki pli bon fason ki nou pou kapab fer li isi Sesel si nou advertise bann sa avek en serten poursantaz lalkol eksetera, eksetera.  I annan en travay ki pe ganny fer – nou pe gete osi  kolekte reveni, me an menm tan, fer mannyer  ki nou bann aki ki nou pe fer o nivo sosyal i pa ganny  detri.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Sa i en pwen tre, tre enportan sirtou, lo statistics ki resaman nou’n vwar prodwi parker pou bann zenn 11an ziska 17an Sesel i bokou pli o dan larezyon  – 72poursan si mon rapel byen konpare avek Maurice ki 15 poursan .  So sa ki PS Rose in dir, i enportan.

2 dernyen kestyon Onorab Laue  apre Onorab Loizeau.

 

HON FLORY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Mr Speaker.  PS in nonm nou sa Media House, nou vwar ki i pou kout nou R6milyon.  En donasyon R40milyon nou vwar ki Sinwan in konstri Palais De Justice – National Assembly  – Anse Royale Hospital  e nou tou nou konnen nou’n soufer en kantite aver reparasyon sa bann building, eski Gouvernman pou regard byen bann materyo ki pou ganny servi dan  konstriksyon sa nouvo building?  Eski i annan en plan deza ki’n ganny fer?  Kote i ete  eski nou kapab ganny akse avek?  E eski i konform avek nou lanvironnman?

Apre lo kote figures, lo paz 114 si i kapab donn nou en pti breakdown lo sa R2.4milyon pour ‘’minor capital outlays’’ silvouple. Mersi.

 

MR SPEAKER

PS?

 

PS DENIS ROSE

Mr Chair pou premye bout kestyon, mon krwar i en bon pwen ki Onorab in fer sorti, se zisteman sa ki SBC pe fer avek son bann enzenyer eksetera pou fer sir ki bann materyo – nou’n fer miting avek bann Sinwan ki pe donn nou sa Grant, pou fer sir ki bann materyo i the best ki nou kapab gannyen pou dan  kondisyon Sesel e bann Sinwan.  E bann Sinwan in donn sa commitment poudir sa ki zot pou donn nou sa ki nou bezwen.  E osi i annan en sistenm sipervizyon ki nou bezwen met an plas – sipervizyon – sipervizyon  – sipervizyon, pou fer sir ki bann  keksoz ki’n ganny ekri dan Kontra  – bann materyo eksetera, i ganny menm kalite keksoz ki nou’n demande. e nou pe fer sir  aprann par leksperyans ki’n arive dan le pase pou nou fer sir ki si in annan lerer ki’n ganny komet dan lepase sa lerer pa ganny repete.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue ou annan klarifikasyon?

 

HON FLORY LARUE

Wi mon pe demann  li kote ki nou kapab aksed sa plan?  Kote ki nou kapab vwar li silvouple? E apre lo ‘’minor capital outlays’’ si i kapab eksplik nou sa R2.4milyon silvouple lo paz 114.

 

PS DENIS ROSE

Onorab plan i ankor pe finalize.  Ler in fini nou ava fer ou konnen.  Par egzanp sa larzan ki dan Bidze i annan en serten kontribisyon ki Gouvernman i bezwen fer, an menm tan ki proze pe ganny fer nou ava fer ou ganny en kopi.

 

MR SPEAKER

PS Payet.

 

PS PATRICK PAYET

Mersi Mr Chair.  I annan R500 mil pou  lakizasyon en loto, en  pickup R350 mil – upgrading of radio and TV equipment R500mil.  Acquisition of Itech equipment ki servi  kot SBC R500mil then IT equipment.

 

MR SPEAKER

Ok?  Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon anvi demann PS  vi ki in dir ki Scheme SBC travayer in ganny aranze sa i byen.  Me solman i annan en keksoz   – en laranzman ki ti‘n ganny fer kot si i pran zot ‘Off i pou re-rann zot.  Ziska aprezan SBC pa ankor kapab arive rann zot, zot ‘Off akoz ki mannyer travay i ete  – travay i bokou.  Me selman ler mon pe get dan ‘wages and salaries’ la, vi ki  -mon vwar i annan en logmantasyon  46 pou vin 50, eski zot pe mazin vi ki zot pa kapab rann sa bann technical operators zot Off, eski ladan dan sa R50milyon i enkli pou pey zot, zot ‘Off vi ki zot pa kapab ganny rann.

Mersi.

 

MR SPEAKER

PS?

 

PS DENIS ROSE

Mr Chairman, petet sa kestyon ki  i pe demande  i montre egzakteman sa ki mon ti pe dir taler – lakantite travay ki annan ki bann zournalis SBC – ki bann dimoun SBC i fer.  Lakantite aktivite Nasyonal in ogmante ki nou kouver  – lakantite request pou vin kouver in ogmante, Lasanble menm toulezour zot oule sit.  I montre  poudir lakantite presyon ki lo travayer SBC – mon pa pe dir i mal mwan – mon pe zis eksplike ki mannyer sa bann dimoun ki pe travay ennler  ou pa mazin zot.

I vre dapre lenformasyon ki  mon annan  poudir, ki pa toultan nou vinabou rann ‘Off sa bann dimoun avek presyon lakantite louvraz ki zot annan pou fer  – lakantite kouvertir ki zot demande pou fer.  Me solman Ladministrasyon SBC pe get  ladan.  Petet pou kapab rann zot  ‘Off menm oubyen ki mannyer pou kapab sey remedye sa sityasyon.  But the fact remains ki the pressure lo sa bann pov malere travayer i en kantite menm  sanmenm sa ki fer sa sityasyon arive.  Be Ladministrasyon pe gete.

 

MR SPEAKER

Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mr Speaker, be mon konpran ki PS in reponn, me akoz zot pa ti demande vi ki sa bann travayer i fer bann travay vreman enportan. Mon vwar zot pe travay.  Akoz zot pa ti enkli ladan en pti.. tir zot larzan pou pey zot profi vi  ki zot pa kapab rann.

 

MR SPEAKER

Be konmsi i dir pe al donnen non?

 

HON NORBERT LOIZEAU

Non, pa’n dir pe al donnen.   Mon   pa’n tann sa zanmen mwan. Mon ti a kontan ti a donnen.

 

MR SPEAKER

PS?

 

PS DENIS ROSE

Wi parey in dir taler zot Scheme of Service i enkorpor tousala ladan  me solman malgre sa i still annan additional.  Konmsi letan in fer Scheme of Service la in pran an konsiderasyon  sa bann keksoz parey mon ti  pe dir taler, me solman the pressure has come so much after ki prezan ou bezwen sey rod en lot formil.  Ou pa kapab refer Scheme of Service tou lazournen.  Ou bezwen re-rod en lot formil prezan pou sey gete si i annan sa bann lapse pou gete ki mannyer pou korize.  Ou konpran mwan ou?  Me solman the original Scheme of Service i enkli tou sa bann zafer extra eksetera ki ou vwar nou pe dir.  Me prezan  apre presyon i vin so much ki prezan i vin  plis ankor be  sa en bout an plis la ki nou pe sey gete.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan dernyen pool of question.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chairman lo sa size batiman SBC in annan en SBC House la.  In annan en pti dokimanter  lo son batiman ki’n sirkile – 5 letaz mon krwar – 5 letaz avek Helipad anler tou bann soz; eski sanmenm sa son konsep?

 

PS DENIS ROSE

Sa konsep ki bann dimoun ki i pe donn Grant in propoze, me i propoz en konsep apre ou, ou diskit lokalman ou gete  si sa konsep i adapte ouswa si i tro bokou eksetera.  Akoz sa bann dimoun in fer en konsep parey en gro Media House deor kot par egzanp si i annan en aktivite par la, kot i annan en aksidan  – kot semen in bloke – ou konpran? Ou pa kapab arive pou kouver.  Ou ki…dimoun pe rely lo ou pou donn lenformasyon.  Ou kapab pri dan traffic jam.  In fer sa  landrwa konmsi ou pa neseserman ou pran la ou.  In fer landrwa parey deor kot zot al dan Elikopter e filmen par anler eksetera.  Prezan si nou pou pran – si nou pa pou pran sa i depan lo bann teknisyen lokal a gete.  Si Sesel ou pa pou zanmen pri  dan traffic jam or whatever it is ou deside ki ou pou fer.  Me solman  i met the concept of  a typical media house.  Then nou, nou deside ki nou pou fer ki pa pou fer.

 

MR SPEAKER

Mersi  PS Rose pou ou klarifikasyon.  Aprezan nou a pran en vot  lo  Seychelles Broadcasting Corporation ki son Bidze i R86.982.

Tou bann ki ‘Pour pou aprouv Bidze lev zot lanmen?

Tou bann ki kont?

Ok.  Bidze pour SBC in ganny aprouve.

Avan nou kontinyen petet – Vis-Prezidan mon ti  a kontan demann ou si oule kontinyen avek tou bann dimoun ki anba  – tou bann Lazans ki anba – ki tonm anba PS Rose akoz ou annan lezot dimoun – en seri dimoun ki’n la depi boner pe espere. I annan      Blue Economy, i annan lezot ankor, eski oule kontinyen avek bann ki tonm anba PS Rose?  Mr Vis-Prezidan eski ou kapab gid nou?  Mr Chairman, mon ganny gide par the House. Mon pa demann zot pou pa demann kestyon.  Zot kapab demann kestyon me selman bann ki  straight forward ki napa kestyon, nou kapab pase nou ale.

 

SEYCHELLES MEDIA COMMISSION 

 

MR SPEAKER

Be ale propoze lekel ki oule nou pran VP?

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Pran Media Commission  ou a fini avek PS Rose i ale.

 

MR SPEAKER

Dir nou ki paz Media Commission i ete?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Paz 111 -112.

 

MR SPEAKER

111 -112.  Seychelles Media Commission. Nou a remersye madanm sorti SBC e nou swet ou bonn kontinyasyon.

Wi Onorab Ferrari?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

While nou pe espere  – mon pa tro ganny en konpran ki mannyer Seychelles Media Commission ki sipoze endepandan i kapab tonm anba ou – Vis-Prezidan?  Konmsi i sipoze en Lazans.    Non mon pe demande.

 

MR SPEAKER

Ok zis pou fasilit keksoz ki Vis-Prezidan i dir.  Anyway mon mazinen i bezwen annan en Minister Tutelle, non?      Tou fason, Mr Afif, welcome byenveni.  Ou kapab vin pran ou plas o-bor PS.

Nou a swet Mr Ibrahim Afif, byenveni e nou a vwar.  Premye kestyon in ganny demande  akoz ou pa endepandan?  E Vis-Prezidan in dir pou fasilit le soz.  Eski i  annan okenn kestyon lo 111 e 112 ki zot ti a kontan poz CEO Media Commission  oubyen PS – oubyen VP?

Wi Onorab Ramkalawan?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Chair mon ti ava kontan premyerman, demann Media Commission  mon vwar zot Media Development and Monitoring.  Toultan konmsi nou’n vwar Media Commission koman en Lorganizasyon ki mank ledan – touthless bulldog e mon ti ava kontan demann li si sa Bidze la pou ed li ganny en pe ledan, pou li kapab fer travay ki i ganny demande pou li fer.

E dezyenmman vi ki nou’n koz bokou lo  Information Department e vi ki  i annan sa soz Media an zeneral, si i ti ava kapab petet dir avek nou me ki mannyer i vwar tousala, avek rol ki i annan pou li zwe dan sa Media Commission e an relasyon avek Lapres an zeneral Sesel.   

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chair permet mwan pas laparol avek Mr Afif silvouple.

 

MR SPEAKER

Wi Mr Afif, laparol i pou ou.

 

CEO IBRAHIM AFIF

Mr Speaker, Vice-President – Honourable Members, mersi pou sa loportinite pou eklersi serten keksoz.   Mon krwar si mon pran premye pwen ki Onorab Leader Lopozisyon in fer resorti, kestyon ledan pour Komisyon Medya – vre sa i en  kestyon ase relevan parske dabor rol Media Commission se pou sirvey en pti ki bann zournalis  – tou bann media outlets i swiv bann regleman ki an plas pou zeneralman pou zot profesyon zournalis e osi pou fer sir ki zot respekte lezot Lalwa, kot i konsern piblikasyon, difamasyon dimoun eksetera, eksetera.  Sa i nou rol, me nou’n trouv nou en pe kwense.  Nou pli gran defi se ki parey Onorab Lopozisyon in dir napa ase ledan.  E fodre mon eksplike ki sa petet Gouvernman in fer sa Komisyon en pe koumsa, akoz ti annan en persepsyon ki si ou donn ledan pou annan lakizasyon  konmkwa ki nou anvi harass, The Press.

Sa ti enn bann konsern ki ti la, ki fer ki nou pa’n ganny donnen sa gran pouvwar pou deal avek bann dimoun ki step out of line  – ki fer  ki i annan serten dimoun ki  en pti pe bay ki zot pou dir en serten keksoz pou fer koumsa – demann en lekskiz, zot deside poudir – mon pa pou fer li. Alor ler enn pa fer e nou, nou en pti kominote  larestan li osi i deside pou anvoy nou pronmnen.

Me nou, nou’n pran li otreman, nou’n esey organiz bann seminar  – bann workshop e nou’n osi donn koudmen pou rod bann Kod Kondwit eksetera – nou osi enplik zot otan ki posib fer sir ki zot travay avek nou, an korperasyon olye ki nou bezwen pous zot laba oubyen kwa.

Me solman, mon rekonnet poudir nou bezwen annan en pti pe plis pouvwar  dan en serten fason akoz  konmela, si Komisyon Medya i dir ek en Lorganizasyon fodre ou demann lekskiz, me i pa demande, sa dimoun ki fer sa konplent i annan drwa pou al pli devan kot Lakour.  E se ladan ki nou organiz keksoz e ki arive se ki dimoun enn ler, zot vwar pou al Ankour i koute, alors zot pa fer li.

Me i annan osi negosyasyon ki nou’n fer kot nou’n arive ganny en konpromi e bann dimoun  tou lede kote in tonm dakor.  Alor mon bezwen rekonnet poudir sa i marse  en pti pe.

I vre ki nou pa donn gran piblisite  sa bann keksoz akoz enn ler piblisite i annan 2 kote, i kapab bon e osi i  kapab fer keksoz pli move ankor.  Alor nou, nou tande alor petet i mal pa kapab donn plis piblisite kan nou fer bann desizyon nou ganny en konpromi.

Departman Lenformasyon;  mon’n ganny privilez asiz anler mon’n ekoute en pti pe – mon krwar anfen lo pwennvi  Komisyon Medya, nou bezwen fer en distenksyon ant public relations avek journalism,  Ok? Journalism,   i ale i  fouye i rod lenformasyon i kestyon nou anba lao si fodre apre vin avek en rapor.  Tandis ki PR; PR i la pou promouvwar en keksoz.  Savedir, i  parfetman normal  dan plizyer Lorganizasyon, ki isi  – ki deor e evidaman  nenport ki Gouvernman i esey fer sir ki son meyer zimaz i sorti, akoz i anploy en PR Officer.  Parfwa i annan en konfizyon   i annan ki krwar sa i zournalis – pa zis zournalis.   PR i vini i defann ou – i defann ou kanmenm i konnen poudir kekfwa en keksoz i pa koumsa, me li  i pou defann ou.   Sa se rol PR apard zis aranz fler ler pou  annan en konferans oubyen eksetera,  ou telefonn Lapres  – PR son louvraz se ki   donn en pli bon limaz sa Lorganizasyon. Alor fodre nou fer sa distenksyon.  PR i pa en zournalis.

E ler nou koz lo Departman Lenformasyon, mon krwar dan plizyer pei i annan Departman Lenformasyon ki organiz en pti pe lenformasyon ki Gouvernman i anvi fer sorti.  E  mon ti ava menm sizere  ki annan dan Gouvernman i ganny en formasyon anba Departman Lenformasyon, dan en fason ki zot fer zot louvraz byen.  Mon pa neseserman pe dir  poudir  konmsi PR mon pa ankouraz dimoun vin …..Mansonz me mon pa pe dir sa me solman, tou keksoz i annan en fason ki kapab prezante e set a  zournalis prezan – fouye demann kestyon e ganny sa ki ou anvi.  Apre osi, taler mon’n tande osi poudir sa konfizyon en pti pe avek akoz nou annan Information and Technology eksetera – DICT.  Mon krwar se  en pti  misunderstanding ki egziste konmela – DICT Department of Information, Communication, Technology i a pa en Departman Lenformasyon as such.  Information dan sa konteks i vin en adjective to describe communication technology Sa Information, Communication, Technology i vin en adjective to describe         technology.  So i pa vedir en  Departman Lenformasyon.  E parfwa mon’n vwar in ganny ekri parfwa Information and Communications Technology i mal.  There‘s no ’and’ between Information ‘’and’’ Communications. Information Communications Technology.  Alors sa Departman napa nanryen pou fer avek Departman Lenformasyon.

E mon krwar ki mon’n kouver sa pwen ki  ou demande?

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi. 

 

MR SPEAKER

Ok?  VP ou ti anvi dir en keksoz oubyen nou ava pran lot kestyon?  Non?  Eski i annan okenn kestyon lo Media Commission page 111  – 112?

        Yes Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Senp kestyon pou mwan demande ankor parey mon ti demande taler vi ki Seychelles Media Commission i en watchdog. Mon krwar i en bon lazektif, eski en watchdog i devret anba Lotorite moral en Departman Gouvernman?  Mon ensiste lo la akoz mon santi  poudir kekfwa ou napa tou sa lendepandans ki ou annan.  Deza ou Bidze i ptipti so kekfwa ou kapab dir nou, eski ou santi ou annan ziska prezan ou’n annan sa depandans pou fer ou travay?

Mersi.

 

CEO IBRAHIM AFIF

Mon kapab dir ou fransman, ziska prezan  mon napa okenn lenterferans ki’n sorti avek  Departman Lenformasyon pou avek louvraz  Komisyon Medya.  Nou pa’n gannyen sa lenterferans.  I annan kritik wi me solman nou pa’n ganny lenterferans  pou dir mwan fer tel keksoz  – tel fason oubyen  tel keksoz tel fason.  Zanmen nou’n ganny dir.  Ok?

 

MR SPEAKER

Wi, kestyon, Onorab Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Chairman.  Zis 2 pti kestyon.  Dan sa nouvo lannen, baze lo Bidze la ki Media Commission pe gannyen ki pla pou beef-up son resours imen parski  mon konnen ou’n perdi en travayer kle, donk ki Media Commission i kapab kontinyen fer son fonksyon .  E vizavi son lobzektif pou par egzanp la i  dir; ‘’to maintain high standards of integrity and good taste,’’ ki plan Media Commission pou  anmenn sirtou dan sa konsep Editors Forum ki Linyon Afriken ki pe ankouraz tou bann pei pou devlop zot  prop National Editors Forum; so eski Media Commission i annan okenn plan dan sa direksyon ?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mr Afif.

 

CEO IBRAHIM AFIF

Mersi bokou Mr Speaker.  Mr Speaker,  an se ki konsern Staff Komisyon Medya, la nou annan 3 Staff permanan apre nou annan en Komisyon ki annan 8 manm.  Sa Komisyon i zwenn en fwa par mwan ouswa plis depandan lo ki louvraz ki nou annan pou fer.  I vre nou’n perdi enn nou manm ki’n al kot Biro Prezidan State House e  i kree en vacancy e nou pe advertise sa vacancy, mon krwar dan 1, 2 zour sa lanons pou pare dan zournal  e nou espere ki pou annan dimoun ki pou demande  e nou ava interview e nou ava swazir dimoun ki nou krwar ki pou kapab fer sa louvraz.

I vre ki i depan bokou lo Korperasyon e nou korpere avek the Press Association – bann members  ki annan  – tou bann manm Lapres ki’n zwenn dan en lot Lasosyasyon e nou travay avek zot.  E parey petet ou menm ou ti en manm sa Lasosyasyon, ou konnen poudir nou’n organiz plizyer workshop e nou’n asiste zot osi  kot in kapab annan workshop.

Me an se moman non bann pli gran louvraz, se vreman  get bann diferan proze ki nou annan pou fer; par egzanp mon kapab dir ou  poudir lannen prosenn enn bann proze ki nou annan, se pou esey anmenn tou bann Lalwa ki  konsern Medya anba en sel Lalwa anba en sel keksoz.  En lot keksoz  ki nou annan pou fer  se ki  nou oule revwar sa Lalwa ki diriz SBC pou gete ki mannyer si i annan keksoz nou kapab fer pou  fer li vin pli anliny avek Konstitisyon Sesel.  Akoz i annan en persepsyon si oule oubyen en fe ki i  annan serten clause dan sa Lalwa ki diriz SBC ki petet i demann revwar.

Alor sa se enn nou proze ki  nou annan.  E parey mon tann zot koz lo la sa Freedom of Information Act sa osi Media Commission ki ti deryer e la mon kontan in vin en white paper e byento mon sipoze i pou vin devan Lasanble, akoz i annan ankor louvraz  pou nou fer pou envit lezot dimoun pou fer komanter.

Mon ti a kontan dir poudir sa Freedom of Information Act i pa neseserman konsern zournalis sa.  Sa i konsern si ou anvi al get ou medical records Lopital eksetera – se sa ki sa i konsernen.  I  pa konsern avek zournalis li.  Zournalis i annan son lezot keksoz ki i fer.  So sa i depas en pti pe  son journalism work.  Ou koman en endividi ou anvi konn en lenformasyon, ou ganny drwa anba en Lalwa.  E sa  i pou annan mon krwar Information Commissioner ki pou ansarz.

E sa i fer mwan mazinen poudir i annan en bout ou kestyon ki mon pa’n reponn – si nou ganny – Departman Lenformasyon i enterfer oubyen non?

Sa Lorganizasyon menm si i endepandan parey SBC oubyen Media Commission i  annan sa ki nou apel en parent ministry e sa parent ministry i la; par egzanp mon anvi en sanzman dan Lalwa e nou fer laplikasyon avek sa Minister e akoz sa Minister ki anmenn Lalwa devan Lasanble Nasyonal.  Nou menm nou   koman Media Commission nou pa kapab vin devan Lasanble pou demann okenn Lalwa.  Nou bezwen formil nou bann ve sa i ganny travay avek Biro Attorney General apre finalman i ganny prezante devan Lasanble.  Napa okenn kominikasyon – annefe PS Lenformasyon lot zour i pe demann mwan eski nou kapab zwenn pour mwan  ganny en konpran  ki ou fer kot Media Commission e ki annan dan sa

 Information Act. So this is how there is no relationship of interference  by the executive in that way.

 

MR SPEAKER

Tre byen.  Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Chair.  Mr Chair anliny avek sa ki pe ganny diskite an relasyon avek serten issues konsernan Media Commission ou a permet mwan pou demann en kestyon?

Mon ti oule konnen Mr Speaker, bokou pei in entrodwi en Communications Act ki prensipalman relye avek sa ki pase lo medya sosyal, Twitter e bann keksoz koumsa e prenan an kont sa ki ou dir bomaten, eski dan  le fitir zot pe mazinen an vi ki pou annan en sours lenformasyon – akoz nou tou nou konnen dimoun in aret aste newspapers parey nou ti fer lontan akoz tou dimoun i online e zot aste zot newspapers online;- eski zot ou annan en fason  pou kree en platform regilatwar pou asir ki sa ki pase lo sa bann rezo, i an konformite avek bann Lalwa?

Premye kestyon.

E 2enm kestyon;  prenan an kont ou rol ki ou bezwen zwe petet mon servi sa term koman en media watchdog, si mon mal ou a koriz mwan – ki ou krwar i merit ganny fer, pou asire ki nou annan plis responsible journalism an relasyon avek nou bann Lalwa ki konsern privacy isi Sesel?  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mr Afif.

 

CEO IBRAHIM AFIF

Mersi Mr Speaker.  Sa kestyon esey kontrol medya sosyal i en gran defi.  Menm bann pei pli gran  ki nou pa ankor arive fer li. Nou ti a voudre konmsi ki nou ti kapab edik dimoun pou servi li dan en fason byen. Nou’n mazin lo la en pti pe ki nou kapab fer, me mon  bezwen fran nou pa ankor ariv lo en solisyon. Deza nou napa ledan ok?  Menm si ou demann nou al fer sa i pa pou marse fodre nou annan en pe ledan ou annan en lot kalite regilasyon ki kapab ganny entrodwi.  Mon konnen i annan serten pei konmela pe get fason – bann dimoun  ki responsab pour medya sosyal pe gete si zot kapab permet sansir lo Facebook par egzanp.  Sa i en keksoz ki pe ganny diskite.  I pou difisil mon krwar me solman napa nanryen ki enposib – i kapab arive  en zour,  akoz sa bann keksoz parfwa  i ganny dikte par komers – larzan e si sa bann dimoun ki pe fer sa i annan en fason pou fer, pou mon krwar i pou difisil.  Pour lemoman mon krwar napa en pei ki mon konnen ki’n arive rezourd sa problenm, sof si ou tenny li.

 

MR SPEAKER

Dernyen kestyon Onorab Larue lo pas 111 oubyen 112?  Ou kestyon i bezwen lo Media Commission.

 

HON FLORY LARUE

Wi i lo Media Commission. Lo menm laliny lendepandans ki parey  nou pe demande ki komisyon pe koz lo la. Dan laliny lendepandans pou kree en forum pou  Lapres endepandan.  Isi nou annan zis en stasyon radyo endepandan avek en papye endepandan larestan i pirman politik; ki mannyer ou pou fer – ou pou fer ki la ki Gouvernman li i kontrol tou lezot medya parey  i annan NASYON,  i annan SBC Radyo ek Televizyon ki i annan par ladan, eski i krwar ki si nou ogmant son Bidze i pou kapab anmenn plis lendepandans dan lemonn Medya?  E eski zot annan  plan pou privatiz SBC ek Radyo  – NISA osi pou vann share avek manm piblik koumsa i  a vin pli endepandan  dan lefitir?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mr Afif.

 

CEO IBRAHIM AFIF

Mon pa ti konnen si SBC pe al vann share.  Sa mon pa ti konnen.  Me mon krwar – les mwan fer mon pwen kler.  Si ou lir lartik 168 Konstitisyon  – mon konn sa lartik akoz mon bezwen enn ler fer referans avek  sa lartik ki dir koumsa  ;

        ‘’ si okenn media – okenn broadcast media not print media any broadcast media that is funded partly or fully government has to operate independently of government and give divergent views  and etcetera.’’

        So that will apply to SBC ok?  Now I do not want to go to whether or not SBC is doing its job.  You all have a view  – I have a view – but I don’t think it’s the place for me to state anything.

        But NATION, ok – NATION is supposed to be a government paper.  The article in the Constitution does not refer to NATION – does not refer to the print media – refers only to the broadcast media.  And I recall very well, at the time the Constitution was being formulated in 1993 – in 1993 the question was asked and the reply that was given with the commission was ‘’it is very expensive to…. – i ti kout bokou pou nou kapab fer en stasyon radyo televizyon tandis ki pou  en zournal ti fasil pou enprimen .’’ 

E alors sa Lalwa ki ti – sa clause dan Konstitisyon ti aplik pou broadcast media.  I  pa ti aplik pou print media.  Alor largiman sete ki pou enprim en zournal pibliye  pa ti kout bokou.  Alor tou Parti Politik sa ki ti anvi ti kapab annan enn e Gouvernman nenport ki Gouvernman  – ozordi i sa Gouvernman  – demen en lot Gouvernman  pou annan son zournal ki pou servi pou pas son lenformasyon.

Me byensir si ou  en zournal  – si ou en editer en zournal i ou lafyerte pou fer sir ki ou zournal i ganny respekte, pou esey donn tou bann pwennvi dan en fason pou fer dimoun aste, akoz si ou donn zis en kote, dimoun pa pou aste ou zournal apre.

Alor sa i en keksoz enportan e toultan mon’n dir  e ler mon dir sa, dimoun i dir, ‘’non, non, non i pa koumsa.’’   I pa ti merit en zournal Gouvernman.

Mwan mon pwennvi se ki NASYON, i kapab en zournal Gouvernman, me  the broadcast media parey Konstitisyon i demande fodre i zwe en rol enparsyal.  E petet i annan en defi pou nou arive fer sa.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Avek sa mon ti dir sa i dernyen kestyon, nou a pran en vot ki  vot pour Seychelles Media Commission  – budget summary lev zot lanmen?

Tou bann ki kont?  Ok.

Savedir Bidze pour Seychelles Media Commission  i ganny aprouve.  E prezan ek Minis mon krwar nou bezwen tonm dakor eski nou kontinyen?  I  6.17pm nou pare pou kontinyen, eski nou kapab pran Blue Economy apre nou a pran en pti Break  15 minit  eski sa ki  konvenab pour nou Vis-Prezidan?  Wi nou kapab kontinyen.  Mersi  Mr Afif.  Mersi PS Rose e bonn kontinyasyon.

 

 

PS DENIS ROSE AND CEO IBRAHIM AFIF WAS EXCUSED FROM THE HOUSE

 

DEPARTMENT OF THE BLUE ECONOMY

 

MR SPEAKER

Nou envit PS Lousteau Lalanne pou vin zwenn nou e nou a demann ou en lekskiz pou fer ou esper tou sa letan.

Nou a tourn lo paz pou Blue Economy ki en pti pe devan. Page 44 and page 45 -46. 

Yes Onorab Woodcock?

 

HON WAVEL WOODCOCK

Mersi Mr Speaker.  Vis-Prezidan lo paz 45 dan  latab 2 of ‘’other uses of goods and services’ in ogmante sorti R628mil an 2016 pou ariv R2.4milyon an 2017.  E sa i en logmantasyon signifikan.  Eski Vis-Prezidan i kapab dir nou, akoz sa gran logmantasyon e eksplik nou en pti pe kwa sa bann ‘other uses of goods and services?’’  Mersi Mr Speaker.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman wi i annan en gran logmantasyon e  sa logmantasyon i zistifye akoz nou bezwen kontinyen travay ki nou pe fer pou  delimitasyon nou balizaz maritim – ‘ boundary delimitation.’ Apre osi nou  annan diskisyon ki nou pe fer avek Maurice konsernan, Designated Authority.  So sa 2 gran proze ki kontinyel kot ou bezwen envestir, akoz nou vwar i 2 morso enportan pou nou kapab vreman anchor nou proze  – nou konsep  Lekonomi Ble dan en  fason pli realis.

Mersi Mr Chairman.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.  Vis-Prezidan mon vreman kouver sa avek konsep delimitasyon maritim akoz sa  i en Masters ki mon’n fer.

 

MR SPEAKER

Kestyon Onorab.

 

HON CLIFFORD ANDRE

An vi ki paz 47  e anliny avek kestyon  ki Mr Speaker  i dir mwan demande, mon ti ava kontan demann Vis-Prezidan si i krwar ki  – latab 4 en – latab 4, SP 2maritime boundary’ ou pe dir ki Sesel pa mazinen pou li increase ‘’number of negotiations working group to establish the limitations of Seychelles – mon vwar an 2017 ou met 2, eski sa i  pou permet Sesel atenn son lobzektif pou li fer son bann  soumisyon avek UN a-tan  i pou bezwen ogmant serten sa bann group.  E nou get dan paz 48 SP 2 ankor  ‘’ maritime delimitation’’ nou vwar ki i annan en alokasyon R5milyon ki’n ganny fer eski sa i pirman pou negosyasyon oubyen, osi pou soumisyon an rezilta   bann negosyasyon ki’n ganny fer pou nou prezant avek UN?  Mersi.

 

 

VICE PRESIDENT MR VINCENT MERITON

Mr Chairman avek ou permisyon, si mon kapab demann PS Lousteau Lalanne pou donn nou klarifikasyon.

 

MR SPEAKER

PS.

 

PS LOUSTEAU LALANNE 

Mr Chairman bann Onorab Lasanble Nasyonal, bonn apre midi mersi bokou pour sa kestyon.  Annefe wi sa  porsyon ler nou pe get indicators PPBB, ou pe  referans  avek sa enn la lo  sa latab 4 lo paz 47, toutafe sa bann negosyasyon ki nou pe mete koman bann nouvo working groups ki annan bann delimitation  lo maritime ki  nou pa ankor konplete.  Par egzanp pou sennla nou pe mazin the Aldabra regions pou extend the continental shell   e osi Madagascar, akoz  nou’n kapab relans sa konversasyon avek Madagascar regarding ‘maritime boundaries.’

Alors nou krwar 2017 nou pou kapab  fer sa bann konversasyon.

Pou pran kestyon lo paz 48, sa R5mil i enkli tou lede,  bann prosedir bann  nouvo rekritman – bann Staff pou Maritime  negosyasyon, ki nou pou ganny fer e osi soumisyon ki pou ganny fer aletranze pour nou kapab  defend.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Chair.

Mon ti a kontan fer referans ek paz 45 latab No. 2 e ‘’wages and salaries in cash’’ in sorti an 2016 –R1.6milyon  pou ariv R3.9, si ou ti kapab dir nou, konbyen dimoun  zot pe anploye an 2016 e konbyen pou arive an 2017?  E donn nou  en pti lendikasyon  – en pti pe pli ba anba ‘’other uses of goods and services’’ ki R2.4 – ou’n endike akoz in ogmante donn nou en lendikasyon kwa sa, sa bann itenm anba la ki ganny kouver?  Akoz mon’n vwar li dan lezot, apre me selman i pa endik ou i pou egzakteman kwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

PS.

 

PS LOUSTEAU LALANNE 

Thank you Mr Chair.  An referans avek  bann Staff toutafe  pour lemoman noju annan 7 Staff ki dan tou lede  – Blue Economy e osi Maritime Boundary ki depoze anba sa Departman.  E Bidze i pou cater pou ankor 3 nouvo Staff ki pou ganny pran selman dan Maritime Boundary Delimitation.  Pou napa nouvo Staff ki pou ganny pran par Ladministrasyon e Polisi Lekonomi Ble.

Dezyenmman sa R2.4milyon ki pou  for ‘’other goods and services’’ i annan 2 porsyon ki vreman laplipar sa porsyon.

1)Se pou ‘consultancies akoz dan Maritime Boundary  e osi Blue Economy selman spesifikman maritime boundary lekspertiz pa trouve dan sistenm.  Nou  annan – par egzanp Onorab Clifford Andre in  mansyonnen i annan bann avoka maritime ki pe deza travay deza dan sekter prive,  alors nou pe regarde ki mannyer nou kapab fer sir ki nou servi nou bann ekspertiz ki deor–d Gouvernman, pou kapab kontribye pou  nou fer bann laplikasyon pou nou defann

2enm porsyon osi i pou sa nouvo ‘Designated Authority ki bezwen en lokasyon.  Alor lwaye e osi pou etabli s a nouvo lofis pour sa joint committee i pou bezwen ganny etabli anba sa laliny. Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Chairman.  Anba 5 sizyenm bullet point, anba ‘major achievements’ pou 2015 – 2016, paz 44 i koz lo bann exposure pou Sesel rezyonal e  enternasyonal, pou enplimant Blue Economy e an partikilye zot koz lo ‘innovative  financing mechanism’ e  i donn en legzanp debt for ‘Adaptation Swap and the First Blue Bond,’ eski PS i kapab eksplik nou en pti pe plis ki si sa, sa – ki mannyer i sipoze pe marse?

Mersi.

 

MR SPEAKER

PS.

 

PS LOUSTEAU LALANNE 

Mersi bokou pour ou kestyon.  Mon pou handover osi kot PS Payet, akoz i en financing stream anba Minister Finans.  Blue Bonds i sennla ki nou travay en pti pe pli dan sa dernyen 2an lo la, set en loan ki nou pou travay avek 2 Lorganizasyon enternasyonal pou anmenn 15milyon Dolar Ameriken dan  pou sistenm lapes.  The debt for adaptation swap i sa laplikasyon ki nou ti fer lannen pase, kot n ou’n rekonvertir en porsyon nou det pou vin dan en Trust Fund ki deza baze isi Sesel pou fer bann proze proteksyon konservasyon  selman i en sistenm finansyel ki  mon  a les PS Patrick Payet elabor en pti pe plis lo la.  Mersi.

 

MR SPEAKER

PS Payet ou ti anvi dir en  keksoz.

 

PS PATRICK PAYET

Wi mersi Mr Chair.  Zis pou azoute, lo la i annan 2 parti.  Sa negosyasyon nou kapab  negosye pou nou kapab restriktir nou  existing debt  avek sorti kot bann ‘bond holder’ avek  bann nouvo lender. E ki benefis  pou Sesel se dan BOP – nou pou annan en  parti sa konponan olye  nou pey li zis an  foreign exchange, nou pou pey li an Roupi isi Sesel, e sa i kapab servi osi dan nou bann proze, ki ganny etabli dapre sa Lalwa.  E osi konponan osi ki nou’n gannyen se nou’n ganny en parti en Grant letan nou’n regarde nou’n vwar ki nou’n save at least, 2 a 3milyon Dolar.  Letan nou’n get sa kantite loan ki nou ti pou peye over the medium term nou kapab save parti sa konponan a koz nou’n ganny en Grant component ki nou’n vwar ki letan ou get sa total loan ki nou pou peye avek sa nouvo Lagreman, nou pe save lo la.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon ou annan okenn siplemanter?

 

HON TERENCE MONDON

Wi Mr Chairman.  Eski PS i kapab dir nou si i annan okenn bann kondisyon  –  nothing is for free – ki bann kondisyon ki nou bezwen abide to, avek sa nouvo laranzman  ki zot pe fer?

 

MR SPEAKER

PS Payet oule reponn sa?

 

PS PATRICK PAYET

Wi.  Dan negosyasyon ki nou ti mete, i ti annan 30poursan nou bezwen fer li for adaptasyon  soutenab pour Lanvironnman ek Fisheries.  Me sa i ankor dan negosyasyon menm si nou’n fini resevwar akoz i ankor pe negosye further avek bann stakeholders pou vwar ki bann konponan ki pou ganny kouver  dan sa teritwar ki  pou ganny mete koman 30 poursan.

E osi poudir sa i en loan.  Nou’n restriktir sa loan avek en nouvo ‘lender from bond to another lender.  I still en loan me solman son bann benefis  -akoz nou’n evantyelman ganny en parti koman en Grant apre en parti dan BOP osi part of the foreign exchange avek son Roupi. Apre osi  nou kapab servi en  pe osi dan bann proze.

So sa  i bann kondisyon ki dan negosyasyon ki nou ti fer pou mete.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi PS.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Chairman.  Mr Chairman mon anvi ki mon kestyon i ganny byen konpran.  Mon pa anvi  ki mon kestyon i ganny koman en kritik me mon pe rod en pe lenformasyon.  Mon pa ankor konpran konsep – ekskiz mwan  kekfwa mon en pti pe slow – me mon pa ankor konpran konsep The Blue Economy; eski i annan en keksoz ki nou kapab montre en ledwa poudir, this is the Blue Economy, oubyen eski i zis senpleman en lanvlop ki’n ganny kree pou met serten keksoz ladan, tel parey ‘maritime boundaries delimitation?

Mon  ti vwar pandan bokou lannen sa delimitation  ganny fer me i ti ganny fer anba en lot Minister ki I suppose ki i ti Minister Later Lenfrastriktir eksetera.

Ki si sa ki sa lanvlop  i annan si nou tir sa bann  konponan ladan e nou remet zot  dan bann landrwa kot zot sorti?  Silvouple ed mwan  – mon a ganny en lide konpran sa konsep Blue Economy ki pa zis ozordi ki mon pe ganny problenm avek me, en pe letan deza.  Ki son striktir?  Ki son rezondet e kote i pe anmenn nou?  Akoz nou bezwen li?  Sa se silvouple.

E dezyenmman  en pe plis spesifik – ler mon regard paz 45  e mon regard ‘compensation of employees’’ R3milyon, e ‘’transportation and travel cost’ – R1.3milyon, i paret mwan ki i en o konponan konpare avek cost of the staff konpletman pou sa lenstitisyon.  Eski nou kapab ganny en leksplikasyon akoz  proporsyonnelman ‘travel ek transportation cost’ i telman o?

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari eski ou kestyon  osi i relye avek sa ki Onorab Georges in demande?  Petet avan PS Lousteau Lalanne i reponn poz ou kestyon .

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Toutafe Vis-Prezidan  – PS  mon lo egzakteman  lo menm laliny, me mwan mon ti a kontan en pti pe  eski zot kapab eksplik nou ki link par egzanp i annan avek the whole idea e Departman Blue Economy – par egzanp SFA, akoz ki mannyer nou pe konpran se ki zot, zot pe get dan lefitir- bann proze inovatif  – bann mwayen inovatif  pou raise larzan, me solman an menm tan, sa ki tradisyonnel bann Lorganizasyon ki la parey SFA pe ganny les a labandon,  napa Staff – napa okenn lentere ki ganny mete lo la;- konmsi mwan mon oule sey konpran, eski i annan en link?  Oubyen eski i  dekonekte?  Akoz sa i en worry ki mwan mon annan.  E ou a ekskiz mwan si mon pe penn en  portre en pe fad, me selman sa se  ki mannyer mon santi parey Onorab Georges.

Mersi.

 

MR SPEAKER

PS Lousteau Lalanne oubyen Vis-Prezidan.

 

PS LOUSTEAU LALANNE 

Mersi bokou Mr Chairman.  Annefe i en kestyon ki nou ganny pose ase souvan se kwa egzakteman ki nou pe dir ler nou  dir Lekonomi Ble pou nou sitwayen?  Lo plan teknik si mon  kapab – nou’n travay pandan sa dernyen lannen, pou vreman met an plas ki si sa sa konsep isi Sesel?  Akoz enternasyonalman, i ankor en konsep ki pe ganny elabore – i ankor annan en ta diskisyon.  Dan plan Nasyon Ini, zot Green Economy  – Blue Economy se vreman pou revaloriz losean, dan devlopman dirab ki nou pe fer. E Sesel deza i annan en bon limaz avek etranze pou louvraz  ki in fer avek lanvironnman, proteksyon ki konmsi i pran en pti pe plis sa Green Economy.  So the Blue Economy se vreman pou met losean dan nou plan pou revaloriz kote nou mete – ki bann solisyon  ki nou kapab trouve atraver bann plan fitir ki nou pe fer.

Vreman Departman i annan  sa plan stratezik pou li regarde ki mannyer nou kapab fer pou annan en Blue lense par egzanp.  Fer si ki bann plan dan bann diferan sekter e i relye avek tou bann sekter ki  nou pe fer akoz si ou regarde, later  – nou lanmer – grander nou lanmer i preski 9.9poursan konparab avek later.  Si nou regard Sesel nou vreman  en pei losean parey nou kapab dir.  Alor sa lenportans losean dan tou nou bann plan stratezik dan Tourizm  – dan Lasante.

Seafood security par egzanp, nou’n kapab definir lo en plan Nasyonal 4 pilye kle, ki nou santi i vreman anmenn sa portfey soustenabilite ki deza nou pe travay lo la. Alors zis pour mwan elabore i annan sekirite alimanter, diversifikasyon lekonomi – sa partaz  larises pou tou e osi proteksyon lanvironnman.

Me zot bann konsep ki pa nouvo pour nou.  Nou pe deza fer e tourizm ek lapes 2 pilye nou  lekonomi –  i deza pe fer.  Laplipar   i relye direkteman.  Me ki nou bezwen regarde se eski bann stratezi ouswa bann aktivite, ki nou pe fer pou lemoman petet in ler pou regard li dan en nouvo fason.

I annan bann business models ki nou bezwen sanze.  Lekonomi Ble li  prezan son portye stratezik ki i pe sey regarde, se fer sir ki isi Sesel nou bezwen anliny avek bann  nouvo plan devlopman par egzanp STG 2030 ki’n ganny fer enternasyonalman ki enkli  bokou bann  diferan stratezi ki bann pei i bezwen fer  anliny avek soustenabilite. An plis i annan bann sekter ki dan lepase nou ankor vreman annan  sa loportinite pou regarde si i kapab port solisyon pou Sesel.  Par egzanp mon ti a kontan mansyonn pharmaceuticals

Pharmaceuticals industry – i annan biotechnology.   Bann keksoz ki ase teknik lenerzi renouvlab, selman dan lanmer i  bann nouvo sekter ki nou pa ankor fer ase resers  – ki nou pa ankor ganny en sans regard son kou teknik pou gete si i en opsyon pou Sesel kapab elabore dan 5an dan 10an dan 15an.

Alors pour sa dernyen lannen nou annan en asistans teknik ki sorti kot Commonwealth, ki pe ed  nou elabore en plan ki vreman i tous tou sekter.  E sa vreman  dan en sans i labote Lekonomi Ble, me osi en pti gin son defi akoz ou  pa zis – en proze, par egzanp ou ti pe demann mwan  si ou tir maritime, eski ou kapab dir mwan egzakteman lekel?  Nou pa pou kapab akoz deza nou pe regard finansman nou pe get sekirite alimanter avek lapes – pwason tou i relye vreman ansanm. E alors annan sa plan stratezik   e mon krwar lefe ki Departman in ganny elve pou ariv dan Lofis Vis-Prezidan.  E i  permet nou annan sa vi en   pti pe plis stratezik pou fer sir ki bann plan sekter  i pli anliny avek sa soustenabilite, akoz nou santi ki  an alan avek sanzman klimatik par egzanp i annan bann  realite ki nou pou  bezwen…   i pou ganny met devan nou – keksoz ki nou pou bezwen deal avek ki mon krwar solisyon i plis dan lanmer ki lo later ouswa zis resours bann finansman.

’Overseas travel’’ ti  en dezyenm kestyon  – toutafe  laplipar travay ki nou’n fer sa dernyen lannen se vreman bann voyaz a  enternasyonal – rezyonal osi pou nou kapab byen elabor lo sa plan – sa vizyon ki nou, nou annan isi Sesel.  E vreman par egzanp nou bonds i pou premye si nou kapab fer li nou  Ankour pou diskit nou bonds.  Green Bond i en keksoz ki deza arive laplipar  pei dan lemonn, selman si nou kapab fer en bond ki spesifikman pou aktivite ki ariv dan lanmer, i en gran larises pour nou e i en legzanp ki  nou pou kapab prezan  koman en pti zil, nou kapab komans lead – champion sa mouvman.. Alors laplipar nou  Bidze i pou bann vwayaz aletranze pou osi tou sa bann defence ki nou pou bezwen fer koman soumisyon ki nou’n fer New York avek the UN Continental Shell Law  of the Sea, i vreman en travay ase  adisan akoz i annan 5 a 8 dimoun ki pe bezwen ale pou nou defann nou geophysical data from a legal point of view.  I annan bann diferan etap ki nou bezwen pas ladan.  Zis sa lannen nou’n al 2 fwa New York pou defann non Continental Shell e nou pe espere ki  lannen prosenn tim pou al ankor  i annan 5 zot pou ale.

Nou pou kapab elarzi nou extended continental shell en fwa ki desizyon in ganny pran.  E si nou pa fer sa bann demars nou pou perdi sa resours.  I vreman en keksoz kritik e vreman i annan en kou e mon krwar vreman  nou pa pou kapab menm met en pri, mon krwar lo lafason  ki nou annan sa limaz enternasyonalman  – World Bank GEF menm IMF ler ou koz avek zot, zot in fini konnen Sesel pe fer en keksoz ki pe bouz vitman avek Lekonomi Ble. Prezan zot osi zot annan menm kestyon kwa egzakteman savedir pou ou?  Ki mannyer  ou pe sanz en pti git lafason fer?  Eski i en keksoz ki zot krwar i pou arive?  I annan en pti lezot zil ki’n pran legzanp lo nou.  Mon a zis mansyonn Grenada.  Zot osi zot  pe sey fer zot Blue Bond, zot i etabli en Blue Economy Research Institute akoz zot in vwar nou parkour. Ti annan en lesanz.  Nou’n partaz  – nou’n partaz sa lenformasyon avek zot e nou pe sey relye pou rod en fason ki vreman lavaler losean,  i vwar n e plan dan tou nou bann plan devlopman akoz i lefitir pour Seselwa.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Afif mon krwar la nou’n ganny en bon lekleraz lo Blue Economy  – Onorab Georges, Onorab Ferrari ou ok?

Bon si napa okenn lezot kestyon mon krwar sa repons ki PS Lousteau Lalanne in donn nou i byen kler – mwan men mwan mon’n ganny en pti pe laklerte lo ki si sa Blue Economy, eski nou kapab pran en vot lo sa Bidze Blue Economy?  Tou bann ki ‘Pour lev lanmen?  Ok?

Tou bann ki kont?

Tre byen.

Avek sa – Lasanble i aprouv sa Bidze pou Blue Economy e nou ti a kontan remersye Ms Rebecca Lousteau Lalanne pou son pasyans – son kestyon  – son bann lenformasyon  – klarifikasyon ki in anmenn pou nou ozordi e nou a ekskiz li e nou a swet li bon kontinyasyon.

 

PS LOUSTEAU LALANNE WAS EXCUSED FROM THE HOUSE 

 

MR SPEAKER

E prezan nou bezwen deside i  6.45pm.  Si nou pou arete mon krwar it’s been a long day.   Nou’n komans met nou lo sa lelan travay mon krwar demen nou ava al pli vit si  nou komans 9er.

Wi Onorab De Commarmond ou annan en komanter?

 

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Annou kontinyen nou a fini ek Vis-Prezidan Meriton.

 

MR SPEAKER

Annou regarde ki lezot Manm i sante petet Vis-Prezidan Meriton, osi i ti a kontan pran en breather parey Angle i dir e nou komans demen bomaten?  Ok? Vis-Prezidan Meriton ou pare pou  vini demen bomaten 9er?

Tre byen mon krwar nou ava adjourn  ziska demen bomaten 9er.

Mersi.

 

 

        (ADJOURNMENT)