::
Home » Verbatim » 2016 » 6th Assembly » First Meeting » Verbatim – Tuesday 11th October 2016

Verbatim – Tuesday 11th October 2016

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 11th October 2016

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bon, bonzour tou Manm Onorab.Bonzour tou dimoun ki pe ekout nou partou dan lakour e aryer.  Mon ti a kontan swet labyenveni dan Lasanble ozordi Minis Mitcy Larue, Minis Lasante e avek son Sekreter Prensipal, Dokter Bernard Valentin.

Avan nou komans nou biznes ozordi, mon ti a zis kontan koman Speaker, fer en lapel avek bann dimoun ki pe ekout nou.  Manm piblik an zeneral, i byen ki zot pe ekoute, zot enterese dan deliberasyon avek bann deba ki pe pase dan Lasanble.  Me mon ti a fer en lapel spesyal pou respekte bann Manm Onorab ki form parti Lasanble.  Mon krwar sirtou lo rezo sosyal i enportan ki nou montre respe pou tou Manm Lasanble e ki nou evite annan bann latak personnel e demagozi ki dimini nou Lasanble e son Stati.  Mon krwar i enportan ki nou reflesir – lo la.

Avek sa,  toudswit nou a pas lo nou Order Paper e nou a komans avek kestyon, en Private Notice Question e mon demann Onorab Wavel Ramkalawan pou adres son kestyon.

Mersi.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker.Bonzour tou dimoun e bonzour Minis.

Mr Speaker, mon kestyon i lir koumsa;

Eski Minis Lasante i kapab eksplik Lasanble Nasyonal ki employment status aktyel, CEO, Health Care Agency, Dr. Suresh Menon ensi ki sityasyon sa Msye ki ansarz servis dyaliz, Partha Banerjee, notaman pou donn nou sa bann lenformasyon swivan.

1) Eski CEO Health Care Agency in kit Sesel dan en fason irzan, san donn okenn leksplikasyon?

2) Eski sa Msye ki ansarz servis dyaliz, in absan dan son travay pour plizyer semenn san okenn leksplikasyon?

3) Ki’n arive avek sa Bidze R30 milyon, ki ti ganny met an plas avek R10 milyon sorti kot Gouvernman Sesel, R20 milyon sorti kot Gouvernman Abu Dhabi, ki ti pou servi pou anploy plis Dokter Spesyalis e ki bann depans ki’n ganny fer pou Dr. Menon personnelman?

Mersi bokou.

MR SPEAKER

Mon envit Minis pou reponn kestyon.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun a lekout.

Mr Speaker, ansyen Sef Egzekitiv Swen Lasante, Dr. Suresh Menon, ti kit Sesel weekend le 1, le 2 Oktob 2016.  Apre ki i ti’n soumet son demisyon ek Gouvernman dapre Lalwa i demande e Gouvernman ti’n aksepte son demisyon.  Me i pa ti’n zis ale san fer nou konnen.

Fodre fer rapel ki Dr. Menon ti ganny seconded to Seychelles par Gouvernman Abu Dhabi e Prezidan Michel ti apwent li anliny avek Health Care Agency Act, Part 4, Section 2-1 22,  pour en peryod 3an.  I ti pran son pozisyon ofisyel. an Zanvye 2014.  Apre ki in ale nou’n fer bokou analiz e refleksyon e mon Minister in deside avek leksperyans en etranze koman en CEO e bann defi ki vin avek, nou pou fer en demann ek Gouvernman pou ki nou prosen CEO ki Prezidan i apwente. i en Seselwa.

Dezyenm kestyon, Msye Partha Banerjee ki ti ansarz AMSA Renal Care isi Sesel, li i nepli avek sa Lakonpannyen dapre sa ki nou konpran.  Me lefe ki sa Msye i nepli avek sa Lakonpannyen,  pa afekte nou Kontra avek AMSA oubyen performans AMSA akoz sa Msye ti en travayer sa Lakonpannyen.  En CEO.  Travayer parey zot konnen i sanze.  Me Lakonpannyen i reste.

Enterlokiter Minister Lasante, lo bann size AMSA i aprezan son manager lokal, Mr Ranjhan e se avek li ki nou kominike pour bann size operasyonnel e stratezik konsernan dyaliz.

Trwazyenm, repons Mr Speaker, sa kont Abu Dhabi in ganny etabli atraver sa bon relasyon ki’n egziste ant Gouvernman Sesel e Gouvernman Abu Dhabi.  E sa kont in ouver le 18 Zen, 2015.  Ti ganny ouver Nouvobanq avek R20 milyon kontribisyon Abu Dhabi e R10 milyon kontribisyon Sesel.

Sa Bidze i servi pou rekritman Dokter ek lezot Travayer Lasante spesyalize pou amelyor servis lasante.  Sa kont pa ganny administre par Sef Egzekitif li tousel.  Pou rekritman bann Spesyalis, se Komite Zesyon Lazans Swen Lasante, ki determin bezwen e rekritman i ganny fer dapre bezwen e dapre prosedir Lazans Swen Lasante. E depans dan sa kont i fer avek laprouvasyon Chairman Board ek Sef Egzekitif Lazans Swen Lasante e osi parey lezot kont, lezot Bidze sa Bidze i ganny odite dapre Lalwa.

E ziska ozordi, nou annan nou 13 Dokter ki nou’n anploye e sa bann Spesyalis.  I pa zis Dokter i lezot Spesyalis,  zot sorti dan diferan pei.  Nou annan ki sorti dan Lenn ; nou annan ki sorti Pakistan, nou annan ki sorti Serbia.  Nou annan ki sorti Bangladesh e nou annan ki sorti Morocco.  Sa i bann Spesyalis ki nou’n rekrite ziska la e nou annan ankor ki lo nou lalis ki pou antre aparti mid-November.  E nou annan par egzanp Physician, Pediatrician, General Practitioner ; akoz pour Lopital Anse Royale.  Nou annan osi 5 Nerski pou antre e 3 Ners Pediatric ki pou antre osi dan mwan mid-November.

Sa se bann depans ki nou fer atraver sa fon.

EskizE, mon’n mank en  pti pe depans  CEO Menon.

CEO Dr. Menon pa ti pe ganny peye par Gouvernman Sesel.  I ganny peye atraver Gouvernman Abu Dhabi, akoz i ti ganny secondedto Seychelles.Me Gouvernman Sesel ti pe pey selman son lakaz R28 mil par mwan, apre son fuel ek son telefonn.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mon ti a demann Onorab Rankalawan pou supplementary question.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker.

Mr Speaker, eski premyerman Minis i kapab donn nou detay kontribisyon sa Lakonpannyen AMSA, dapre sa Kontra ki zot in sinyen e pou dirnou ki mannyer sa i koresponn avek son Kontra orizinal ki ti ganny sinyen par Mr Menon e Mr Banerjee.

E dezyenmman, vi ki dan son odit Minister Finans li menm ti dir ki, sa pri $200 par sesyon par pasyan, ki ariv $600 par semenn i tro o, konpare avek son vre pri ki sipoze anviron $125 ; eski Minis i kapab dir nou, ki aksyon ki son Minister ti pran, pou regle sa diferans ant $336 mil ki zot ti a pe peye par mwan pou 140 pasyan, konpare avek son vre pri $120 mil ki fer en diferans $126 mil oubyen plis ki R1.5 milyon.  E si i kapab dir avek nou alor, lekel ki’n benefisye dan sa Kontra.

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, Kontra ki nou ti sinyen avek AMSA ti siny le 5 Mars, 2015.  Sa sete Kontra ki nou ti sinyen avek AMSA e se menm Kontra ki nou annan ozordi.  Nou napa 2 Kontra, nou annan 1 Kontra.  E ler nou ti siny nou Kontra, pasyan sete nou bezwen pey $200 par sesyon, par pasyan.  E sa Kontra i dir nou poudir sa depans ki nou peye par pasyan, i pou en peryod 5an.  Savedir nou pa pou sanz sa kantite ki nou peye par sesyon par pasyan pour en peryod 5an.  Savedir ki swa bann pri consumable eksetera i monte lo market, nou pa pou sanz sa pri pour sa peryod 5an.

Apre sa peryod 5an la nou kapab re-konsidere, re- diskite e vwar ki mannyer keksoz, si fodre desann, si fodre monte.  Me sa i pou en peryod 5an.

Byensir Minister Finans petet i vwar en pe plis ki nou’n depanse parske ozordi nou annan plis pasyan ki pe fer dyaliz, 3 fwa par semenn olye 2 fwa par semenn. Ok ?

Oparavan i ti en pti pe difisil pou fer pasyan dyaliz 3 fwa – menm ki zot ti bezwen dapre Protokol enternasyonal,  zot ti bezwen fer 3 fwa.  Nou ti annan difikilte akoz lespas ti limite  e osi mendev ki nou ti annan, pa ti fer li kapab pou nou kapab fer li 3 fwa par semenn.

Letan ki nou’n move dan nouvo Dialysis Center, byensir nou kapasite i 26 lili konpare avek 13 lili avan.  Sa ki fer, ki nou kapab fer plis pasyan e fer zot fer plis sesyon 3 fwa par semenn olye 2 semenn.

E byensir, ler nou pe fer 3 fwa par semenn, i kout nou plis ki ler nou ti pe fer 2 fwa.  E vwala en pti pekote sa kou anplis in arive, Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER

Eski Onorab Ramkalawan ou annan lot kestyon?

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mon premye bout lo ki kontribisyon ki AMSA limenm li in fer, dapre sa Kontra, siin garde son lobligasyon.

MINISTER MITCY LARUE

Sa ISO standard i ti devret gannyen apre son letan e sa in meet ozordi –  annanISO standard.

Apre i annan osi en total – milyon ki i bezwen fer pandan sa peryod 5an, lo bann nouvo depans.  E la aktyelman i anpreparasyon renovasyon en bout kot Oncology pou met ankor 10 masin dyaliz.  I pe fer any  timela, akoz nou annan pasyan ki nou bezwen komans fer dyaliz e osi amelyor en pti pe sityasyon.

Alorssai bann keksoz ki i pe fer.In osi anmenn lanbilans.Lanbilans avek 2 drayver avek en drayver lokal.  In osi anmenn Teknisyen pou kapab ede dan donn en meyer servis dyaliz.

Savedir kontribisyon ki ti agree definitivman i lo laliny sa bann keksoz ki i pe fer.

In osi fer training pou son bann nurse, son bann travayer dan Hemodialysis Center.  Sa osi in fer pou zot basic life support avek lezot training e i pe kontinyen lo sa menm laliny pou anmenn plis training pou son bann staff.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon ti akontan demann Minis, vi ki Msye Maurice Loustau Lalanne Sekreter Deta pour Lasante.  In ganny apwente dan sapost depi Zen sa lannen e ki depi sa in travay tre pros avek Dr.Menon, menm ki in asize dan son biro; e ki li osi i Chairman Board Health Care Agency, ki sipoze annan oversight lo travay Msye Menon.

Eski Minis alors in fini ganny en rapor avek Mr Lalanne lo bann sirkonstans ki’n okazyonn depar Msye Menon e si osi ganny detay lo lefe ki Msye Banerjee i dan en prizon dan Lenn pour koripsyon.  E finalman eski Dokter Menon in fer en proper handing over avek son Depite, Dr. Danny Louange avan i ale oubyen eski zis in donn li en call Erport pou dir li bye-bye? 

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, mersi bokou.  Mon krwar kestyon ki Onorab in poz mwan, se bann kestyon ki personnelmanmon pa pe donn en larepons parske mon napa en larepons ki Mr. Banerjee i dan Prizon.

Mr Banerjee i en CEOAMSA e i pa en CEO dan mon Minister.  E Menon definitivman in la, in travay ziska son dernyen zour e Mr Anbasader Lalanne ki Secretary of State for Health byensir in dan Minister, in toultan la letan i ti Chairman Board, akoz li si ou pran nou Heath Care Agency Act ou ava vwar en pti pe ki son bann responsabilite.  Ou a konn en pti pe pli byen tou son bann responsabilite ki i annan koman en Chairperson of the Board.In la byensir dan sa bann dernyen letan in la, pou donn en pti pe plis sipor lo kote Heath Care Agency.  Koman Chairmanse li ki diriz son Board e Board i diriz Health Care Agency.  Board osi in donn en kantite lord Health Care Agency ki mannyer pou pase;  ki mannyer zot responsabilite ki mannyer zot bezwen fonksyonnen.  E atraver zot Board, zot Board i annan en kantite power loHeath Care Agency.  E li Mr Lalanne koman Chairperson byensir in ganny sa loportinite pou li ankor pli pros la ;  akoz Chairman li menm li, i pa’n konnen poudir Dr.Menon ; apard ler Dr. Menon in met son demisyon.  In met son demisyon parey Lalwa i demande e handing over in fer la avek Deputy CEO.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Prea.

HON NICHOLAS PREA

Mersi Mr Speaker.Bonzour Minis, PS, tou Manm Onorab ek manm piblik ki a lekout.Mon kestyon pour Minis i konsern sirtou Dr. Menon;  eski Minis i kapab konfirm ek sa Lasanble, ki pandan ki Dr. Menon ti pe desarz son responsabilite koman CEO, eski i ti osi atraver swa son pozisyon oubyen afilyasyon avek en Konpannyen baze aletranze ki ti pe fer biznes avek Minister Lasante; si sa i leka, si bann regilasyon Procurement Act ti pe ganny respekte e si sa in le ka si son Minister pa ti vwar ki sa i vin en konfli lentere ?

Mersi Mr Speaker

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, non Mr Menon ti napa okenn Konpannyen ki ti pe….Akoz parey ou konnen dan tou Minister, i annan Procurement ki nou bezwen go through.  I annan bann Lalwa ki nou bezwen abide avek e sa i bann fason ki nou fer dan Minister e conflict of interestkot Dr.Menon ti annan serten Konpannyen ki li i ti pe relye direkteman avek, non pa dan mon konesans.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.

Eski Mini si kapab eksplik saLasanble, akoz ki son Minister ti swazir pou donn Lakonpannyen AMSA sa Kontra pou $200 par pasyan, kan dan larezyon – zil parey LaRéunion, Sir Lanka i kout $125 par pasyan, pou donn sa menm servis; e par kont zot pa ankor vin avek nouvo lekipman, me zot pe servi bann menm lekipman ki Minister Lasante ti annan dan lepase.

Mersi Mr Speaker.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon krwar i pa korek pou en $125 par pasyan.  Akoz nou nou’n ganny serten pasyan ki’n anmenn zot bill;  kiin menm sorti Langleter avek zot bill kot zot in fer dyaliz – ki bokou pli ser ki sa ki nou, nou pe pey AMSA isi Sesel.

Mr Speaker, dezyenmman lernou ti fer proposal -byensir ti annan en proposal sorti kot AMSA e proposal nou ti asize diskit lo la e vwar, akoz ti annan en posibilite pour nou outsource ; akoz outsourcing i annan dan nou Polisi Minister pou nou outsource okenn servis ki nou santi nou Minister i bezwen outsource pou elev son nivo standar.

Parey dan lepase nou’n outsource bann noncore services e ozordi bann lezot servis ki nou santi, akoz nou, nou ti santi at that time, ki dyaliz nou ti annan en problenm.  Nou ti annan en problenm ase grav, ase sever.  Kot nou ti bezwen, nou ti napa swa pou nou outsource dyaliz.  E li i ti anmenn son proposal e kot son proposal ti ganny konsidere e byensir ti ganny aprouve.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Roucou.

HON CLIVE ROUCOU

Bonzour Mr Speaker.Bonzour tou Manm Lasanble.Bonzour Minis.

Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, par egzanp lo ki prosedir ki’n ganny fer ler i pe outsource sa bann inite dan Lopital Victoria;Par egzanp dyaliz, Laboratwar e menm la nou’n tande Laundry.Eski ki striktir ki ou pe servi, ler ou pe fer sa bann outsource pour sa bann spesifik Konpannyen.

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, parey mon’n dir pour AMSA – mon pa pe al antre dan lezot, akoz nou kapab annan lezot outsourcing ki nou pou fer.  I depan lo ki mannyer nou vwar nou sityasyon.  Si nou santi outsourcing i anmenn benefis -akoz si outsourcing pa pou anmenn benefis pou ou pei, pou nou pasyan,  byensir nou pa pou al ladan.

Me si outsourcing i pou anmenn benefis, akoz pou nou se nou pasyan.  Se nou pasyan ki nou core business.  Nou bezwen donn zot sa swen e sa swen de kalite.  Alors si nou santi ki outsourcing pou anmenn sa swen de kalite, pou nou pasyan, we go for it.  E byensir nou pou go accordingto bann prosedir, bann Lalwa ki anplas.

Nou premye – parey mon’n dir -nou ti fer li atraver en proposal.  Sa ti nou premye outsource.  Byensir petet i annan serten keksoz ki nou pa’n  tro, me nou ti annan direct bidding osi ki nou kapab fer.  Akoz nou annan direct bidding osi ki nou kapab fer.

Me lezot outsourcing ki nou pou fer, byensir nou pou fer sir ki i annan tou sa bann prosedir ki an plas, nou pou abide avek zot.

Lo kestyon Laboratwar, nou pa ankor.  Nou’n komans en travay lo la, me nou pa ankor outsource Laboratwar.  Laundry i annan en travay ki’n komanse, nou pa ankor outsource Laundry.

Me selman tousala i annan bann prosedir atraver Tender.  Nou pou fer sir ki nou go according tou bann procedures in place.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mon ti a remind tou Manm Onorab pou esey restrikte zot kestyon siplemanter lo kestyon ki’n ganny poze.

Onorab Afif.

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis pour Lasante, si i kapab dir nou dan en fason tre kler, ki bann kriter ki son Minister in servi, pou pous li pou fer sa desizyon pou outsource sa servis dyaliz e answit si i kapab dir nou ki fason ti selekte bann Lakonpannyen ki pou fer sa servis e ki detay par egzanp sa legzersis ki in fer, pou finalman ariv lo AMSA.

Mersi Mr Speaker.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Mersi Onorab.  Ki fason ki nou’n swazir AMSA.Parey mon’n dir, ki bann kriter ki nou’n servi.Premye kestyon sete ki bann kriter ki nou’n servi ki’n pous nou pou fer outsourcing.Mon krwar mon’n repete, mon’n dir ki pou nou kot Minister Lasante nou core business, se pou nou fer sir ki nou osi standar lasante ki nou donn nou popilasyon.  E nou ti vwar poudir kot dyaliz, nou ti annan en kantite – parey mon dir plizyer problenm ki nou ti bezwen adrese irzan.  E taler mon’n dir, mon pa pou repet ankor, bann diferan problenm ki nou’n rankontre, ki nou bezwen.

E la, nou ti demann proposal pou outsource dyaliz.   E nou ti ganny en proposal. E sa proposal  parey mon’n dir ti ganny analize.  I ti ganny analize par Board Health Care Agency osi.  Ti ganny analize par diferan dimoun, pou vwar ki bann merit e diskisyon avek Konpannyen osi ki ti ganny fer e pou tonm lo en Lagreman ki mannyer nou pou fer avek saoutsourcing.

E vwala koman  nou ti ariv pou nou kapab outsource avek AMSA. Ti napa lezot propozisyon ki ti gannyen.  Me parey mon’n dir pli boner sa  ti nou premye outsourcing.  In kapab annan serten keksoz ki nou’n manke, me dan prosen outsourcing,nou a fer sir si ti annan mankman, nou ava rektifye sa bann mankman.

Mon krwar mon’n kouver trwazyenm kestyon tou.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Wi, Onorab Afif.

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.Avek respe Minis, ou pa’n reponn kestyon ki mon’n demande.  Mon ti pe demann ki bann kriter ki’n pous ou.  Alor mon ti pe pans dan mon lespri, bann keksoz par egzanp kou ki ou pe fer lokal.  Parski ou pe fer li ou menm e kou ki ou kapab vwar dan larezyon.   Konbyen zot pe fer.  Sa i en kriter.

En lot kriter, se kalite servis ki ou gannyen pour sa kou. Konbyen pasyan ou annan ?  Ki kalite lekipman ou annan e si outsourcing pou ede ?  Sa mon ti pe pans en pti pe lo sa premye bout.

Lo dezyenm bout kestyon mon ti a kontan konnen ki mekanizm, ou ti met an plas pou fer saoutsourcing?  Alor par egzanp ki dat ou ti fer sa Tender.  Lekel ki ti advertise li, konbyen dimoun ti soumet.  Ou’n dir zis enn, me kan zot ti fer en Tender pou sa.  Se sa bann detay ki mon ti pe rode ki  mon pa’n tann ou dir.

Mersi Mr Speaker.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Mon krwar lo kestyon, ki diskisyon lo servis ki pou anmennen pou nou, si nou’n get aletranze.  Byensir, ti annan travay ki ti ganny fer pou get bann diferan opsyon.  Bann diferan pei, konbyen zot koute e mon krwar zot tou fodre pa zot oubliye ki dyaliz i kout ser.  Nou tou nou konnen sa kantmenm nou pe sey dir i kout bonmarse.  I pa koute bonmarse.  Dyaliz i kout tre, tre ser.

Parey taler mon’n fer resorti, nou annan pasyan ki’n pri dan lezot pei ;  ki’n bezwen fer dyaliz, ki’n tourn kot nou avek zot bill enorm, konbyen zot in koute par sesyon ki zot in fer.  I annan de fwa menm 2 fwa plis ki sa ki nou fer isi Sesel.

Mon krwar kou ki nou’n gannyen avek AMSA ti en kou rezonnab e AMSA in menm donn nou sa pou en peryod 5an.  Nou tou nou konnen dan en peryod 5an, en kantite keksoz i kapab arive.  E nou tou nou konnen poudir kou medikaman, kou consumables pa desann lo market.  I toultan ogmante.E dan 5an si keksoz i monte, lenflasyon i o, i monte ki pou arive?Li ki pou perdi, nou, nou pou pli benefisye.  Mon krwar nou bezwen ganny dan tou sa laliny.

E byensir standar e nivo servis in bokou amelyore.  Tou, ou a  koz avek pasyan ki senser, i pou dir ou poudir standar o nivo dyaliz in vreman amelyore.  E menm lo kote zot outcome zot lasante, i better that before.

E nou annan plis parey mon’n dir oparavan – mon’n dir poudir, nou annan plis pasyan ki pe fer dyaliz ozordi, ki nou ti annan lannen pase.  Akoz i annan pasyan ler nou ti dan premye Sant Dyaliz, nou ti pe kouver 13 lili selman.  E ozordi nou pe kouver 26 lili. E  bann masin AMSA, mon repet ankor, AMSA pe al renovatesabout Oncology pou met 10 nouvo masin la nenport ler by November.  Ok?

Ti napa ; zot in anmenn lanbilans akoz zot ti pe servi pou nou.  Me nou ti pe bill zot pou zot peye.  Zot in anmenn zot lanbilans, zot in anmenn en jeep pou zot kapab fer zot prop tranzaksyon transportasyon, akoz la osi ti annan en pe problenm ki kantite letan ki pasyan i espere.  Mon krwar saoutsourcing ki nou fer, in anmenn bokou  benefis pour Sesel e pou nou pasyan Seselwa.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU

Mersi Mr Speaker.Bonzour tou bann Manm Onorab e bonzour tou bann dimoun ki pe kout nou bomaten.  Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i kapab fer sa Lasanble ganny en kopi sa Kontra ki AMSA in fer avek Minister Lasante.

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Wi, Onorab, napa problenm nou a kite pou Lasanble taler.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Ghislain.

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.Bonzour tou dimoun.Mr Speaker, monkestyon mon krwarpartly Minis in reponn.  I ti pou en pti pe ki feedback ki Staff Lasante zot pe donnen la e osi bann pasyan ki depi ler AMSA in komans pran.  Ki feedback nou pe gannyen e an se ki konsern zot quality of service e menm pasyan li menm zot konfor,and all.

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.  Wi, akoz nou ti koze avek pasyan.  Nou’n diskite avek pasyan.  Parey mon’n dir, pasyan definitivman zot pe vwar ki zot pe ganny en better service;  en servis de pli kalite.

I ankor annan enn de pti issues ki bezwen ganny adrese;  parey mon’n dir transportasyon, i ankor annan en pti retar kot zot espere, zot bezwen atann en pti pe letan.  Me la ki AMSA in anmenn zot zot lanbilans avek zot jeep, sa i ava kapab amelyore.  E lo kote travayer, travayer letan AMSA ti take over ti annan issue ki zot bezwen al trainTraining pou ganny fer aletranze osi ki Sesel.  Me aletranze, zot pa ankor vreman debite lo la e sa en pe staff pe kestyonn lo la.  Me lo kestyon lezot benefis lapey eksetera, mon pa pe tro tann zot pe konplent sa as such, me selman si i annan okenn konplent ki zot anmenn kot nou, otomatikman Health Care Agency i take up avek AMSA Management, pou fer sir ki sabannissues i ganny diskite, i ganny rektifye pou benefis nou travayer Seselwa.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon ti a kontan konnen avek Minis ki’’n in dir nou ki Dr. Menon in termin son Kontra avan son peryod ekspirasyon.  Eski Minis i kapab partaz avek sa Lasanble, bann rezon ki Dr.Menon in donnen pou terminate son Kontra avan ler ?

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, Dr. Menon in termin son Kontra lo en baz personnel.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun.

Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis avek depar Mr Menon e labsans Mr.  Banerjee,  alor ki stati sa Kontra ki’n ganny sinyen avek AMSA le 5 Mars, 2015 i ete, ozordi.  E Minis in dir ki kou  ki son Minister in negosye avek AMSA i rezonnab, alor eski i kapab dir nou ziska prezan konbyen sa servis dyaliz atraver outsourcing in kout son Minister; e si dan Kontra ki ti sinyen, i annan en provizyon ki’n dir ki kou par pasyan, par sesyon pou ogmante par sesyon apre 5an?

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker; lo kestyon Dr. Menon.

HON GERVAIS HENRIE

Akoz son depar e labsans Mr. Banerjee, alor eski i afekte stati sa Kontra as it is ozordi avek AMSA.

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Non, Mr Speaker, i pa afekte sa Kontra parey mon’n dir taler.  En CEO i la, akoz sa Msye ti CEO.  En CEO i la, en CEO demen i resigned i ale, en lot i take over.  Parey dan nenport ki landrwa travay.  So Kontra i kontinyen parey, akoz sanapa nanryen pou fer avek Dr.Menon, as such.  Mersi.

Kou.  Ok.  144 pasyan parey nou’n dir e kou i $200 par sesyon e 3 sesyon par semenn.  Aprezan si ou balanse ou a konn egzakteman konbyen nou pe peye par lannen.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab. Bonzour Minis e bonzour tou dimoun a lekout.

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou, an relasyon avek kestyon ki pe ganny demande dan sa Lasanble ozordi, eski son Minister pou fer tou posib, pou asire ki tou sa bann keksoz ki konsern ranplasan Mr. Menon e ranplasan Mr. Banerjee i ganny met o kler pou asire ki sa servis i kontinyen marse, zisteman parey Minis pe dir i pe kontinyen marse.

E dezyenmman, eski son Minister i annan plan, pou fer bann revi kontinyel lo bann servis ki ganny provided, pou asire ki nou pe ganny value formoney.

Mersi Mr Speaker.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Wi Onorab, nou garanti ou ki letan CEO ki’n ale ti ganny apwente, i ti ganny apwente dapre Health Care Agency Act e nouvo CEOki pou ganny apwente, i pou pas atraver menm prosedir.E parey mon ti dir avan, se ki nou’n deza met devan Gouvernman poudir nou ti pou prefere annan en CEO Seselwa letan next CEO i ganny apwente.

E dezyenmman, revi lo sa.  Wi, i annan bann Protokol ki ganny revize tanzaot.  I annan bann international norms ki bezwen ganny meet e tousala i annan 2 dimoun dan Ministry of Health avek 2 dan Health Care Agency, ki zot responsabilite, se pou monitor e assess pou fer sir ki sabann norm i ganny respekte e ganny amelyore.

E si i annan okenn issues sa i ganny debat, i ganny diskite pou fer sir, ki i annan toultan amelyorasyon dan servis.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.Bonzour Minis, bonzour Manm Onorab.  Bonzour bann elektora Anse Aux Pins.

Mr Speaker, mon ti akontan premyerman, demann Minis akoz ki i pa’n fer en lanons lo depar Dr. Menon avek sityasyon Mr. Banerjee avek piblik parey ler zot ti ganny apwente, en lanons ti ganny fer.

Dezyenm kestyon Mr Speaker, seeski Minis atraver son Minister, i fer bann resers apropriye lo en dimoun ki pe ganny segonde dan son Minister, parey dan sa ka mon pou dir Dr. Banerjee e Dr. Menon pou li vwar si zot rikord par deryer zot i prop, akoz i annan bokou ki pas atraversecurity clearanceavan i ganny anploye Sesel.

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.Akoz nou pa’n fer en lanons, se ki ler Dr. Menon ti ganny apwente, sete Prezidan Larepiblik ki ti apwent Dr. Menon.  Ok, i apwent li apre o nivo Minister i ganny entrodwi koman nouvo CEO.  E byensir ler, i pou ale avek ler i pou ganny ranplase set egzakteman sa se Biro Prezidan ki pou anonse.

E CEO  Banerjee, napa naryen pou nou enformen, parske parey mon’n dir ankor nou, nou annan Kontra avek AMSA.  CEO  Banerjee ti selman CEO.  Nou pa kapab nou al anonse poudir CEO Banerjee in demisyonen oubyen kwa.  I pa telman konsern nou as long ki nou ganny nou Kontra i respekte e nou servis i kontinyen.

Dezyenmman, ou’n demann nou pou fer resers avan nou rekrit okenn dimoun.  Pou rekritman Dr, Menon, definitivman nou ti annan en dimoun dan Minister, sete nou Ex-PS,ki ti mont Abu Dhabi pou fer interview pou rekrit Dr. Menon.  E Dr. Menon ti ganny anrezistre par SMDC osi koman  en Dokter kalifye avek tou son bann kalifikasyon.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Stephen Pillay.

HON STEPHEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.

Eski Minis i kapab konfirmen avek nou Lasanble oubyen rezet sa parol, ki sa Lakonpannyen Dyaliz ti a pe fer demars, pou redwir paramet ki en pasyan i fer dyaliz koman en stratezi pou fer plis larzan lo Minister Lasante?

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, sa i bann kestyon teknik, me selman mon ava reasir ou, ki norm enternasyonal ki zot swiv, i pa kapab pe zis fer en pasyan vin fer dyaliz kan i pa neseser fer dyaliz.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Ok, nou a demann Onorab Arissol.

HON SANDY ARISSOL

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun, bonzour tou bann ki dan Galeri e tou bann ki pe ekout nou dan lakour.

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis pour Lasante, si i kapab eksplik nou Lasanble, akoz ki letan en Seselwa pe sey rod en plas travay, swa antre dan en Kontra avek Minister Lasante li i pas atraver tout sord form vetting e sa ti ava fer ki Gouvernman pa ti a bezwen depans R28 mil ek son lakaz.  Me bann etranze ki antre dan nou pei, swa pou travay avek Minister Lasante, swa pou antre dan Kontra avek Minister Lasante, zot, zot pa pas atraver sistenm vetting, me zot antre dan pei, zot fer tousord kalite e Gouvernman i depans tousord kantite larzan avek zot, apre nou aprann zot in resign, pou rezon personnel, oubyen i annan ki dan zot pei  i dan Prizon.

Mersi Mr Speaker.

MINISTER MITCY LARUE

Mr Speaker, eskiz mwan, monkrwar pa si mon pou reponn sa kestyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL

Mr Speaker, eski Minis i kapab donn garanti lapopilasyon Seselwa ki peservi bann fasilite dyaliz dan son Minister, ki malgre depar bann personnel ki nou’n tann koz lo la bomaten, ki son Minister pou asire ki kalite servis ki pe ganny donnen lo kote dyaliz, i ganny mentenir e osi byen ki amelyor li; e gard sa standar pou ki nou bann pasyan i kontinyen benefisye.  Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Wi, Onorab, mon kapab donn ou sa garanti.  Parey mon’n dir taler, nou core business, nou dan Minister Lasante se pou elev nivo standar servis ki nou donn nou bann pasyan.  E mwan mon oule garanti tou pasyan ki pe fer dyaliz ozordi, parey zot in vwar i annan en kantite sanzman, en kantite amelyorasyon dan standar, dan menm servis ki zot pe gannyen ozordi.  Nou pou kontinyen e nou pou osi amelyore otan ki posib.  Nou pe menm mazinen pou desantraliz servis dyaliz dan lavnir, pou vin pli pros avek nou bann pasyan.

E ozordi petet pou lenformasyon Lasanble, nou osi annan en Sant Dyaliz lo Praslin, ki deservi Praslin avek La Digue ki zot nepli bezwen monte desann lo sa Avyon toultan.

Nou pou garanti zot akoz $200 par sesyon, si en pasyan pe fer li 3 sesyon par semenn, i vin li $1 i apepre R13.26 x 3 par semenn, zis mazinen konbyen Gouvernman pe depanse lo en pasyan par an, ki pe fer dyaliz.  E sak pasyan i bezwen realize konbyen Gouvernman pe depanse pou donn li sa kalite lasante pou

ogmant son lifespan.  Akoz nou lavi i bezwen prolonze atraver meyer servis ki nou donn nou pasyan.  E nou osi annan plan pou fer kidney transplantOk, nou deza annan pasyan ki’n fer kidney  transplant, me selman nou pa fer Sesel.  Nou anvoy zot ; i annan ki’n fer dan Lenn, i annan ki’n fer Sri Lanka e zot in reisi e nou annan deza 4 pasyan la lo nou lalis, ki an preparasyon pou zot al fer zot kidney transplant.  E mwan koman Minis Lasante, mon donn garanti tou mon pasyan ki wi, nou pou fer sir ki zot ganny sa bon kalite servis ki nou drwa zot, ki nou devret pe donn zot.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK

Bonzour Mr Speaker, Minis, tou bann Manm Onorab ;  eski Minis Lasante i kapab dir sa Lasanble, si son Minister in fer okenn letid pou determin  lakoz logmantasyon sinifikan bann ka ki bezwen servis dyaliz e eski sa bann ka dyaliz i relye avek delo desalinasyon ?

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.

Mon pou dir direkteman i relye avek delo desalinasyon, non.  Me i annan letid ki nou’n fer ki montre poudir ozordi maladi kardyovaskiler i enn ki vreman lakoz bann dimoun ki bezwen fer dyaliz.  E sa parey nou vwar, dernyerman nou’n fer en letid e nou’n vwar bann age group, bann diferan dimoun e nou pe met an plas bann lezot servis pou promosyon, pou ed dimoun pou sanz en pti pe lifestyle akoz tousala i depan en pti pe lo lifestyle dimoun dan pei.

Savedir sakenn de nou, nou bezwen pran nou responsabilite.  Me sa i ogmante.  Se sa rezon akoz nou annan plis dimoun pou fer dyaliz.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Eski i annan okenn kestyon, ki relye avek Private Notice Question ki’n leve par Leader Lopozisyon?

Wi, Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE

Mersi Mr Speaker.Mersi tou dimoun ki a lekout.  Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, si sa $200 ki pe ganny servi pou tret pasyan, i enkli son preskripsyon ki atas avek ?

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker.Mersi.  Taler mon krwar mon ti fer en pti fot mon ti dir $2, i $200 eskize. $200 par 13 i vin tan larzan e i vin en kantite larzan pour en pasyan pandan 1an.

Wi, sa $200 i enkli tou keksoz.  Tou keksoz e aktyelman la, nou annan even manze spesyal ki ganny prepare pou pasyan ki pe fer dyaliz.  Ki oparavan zot ti pe servi menm manze ki tou lezot pasyan dan Lopital.  Me ozordi i annan en ladyet spesyal pour bann pasyan dyaliz.Zot ganny zot breakfast.Zot ganny zot lunch; zot ganny zot dinen si zot pe fer zot dyaliz aswar.  Savedir i enkli tousala.  Zot transpor, tou keksoz i enkli ladan.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker.Bonzour tou dimoun a lekout.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, parmi sa 13 Dokter Spesyalis ki ti ganny apwente par Dokter Menon.  Konbyen ki ti kit travay pandan zis detrwa zour, detrwa semenn e osi Minis, eski Minis i kapab dir nou, apardsa bann Spesyalis si i annan lezot travayer, ki ti pe ganny peye dan sa Bidze R30 milyon ki ti ganny propoze dan sa deal.

E osi Minis, vi ki tou lekipman ek batiman kot Minister Lasante se pou nou, lepep Seselwa ki’n peye ;  eski ou pa krwar apre ki zot in donn sa Kontra, zot pa krwar ki sa pri, vi ki tou sa bann keksoz i pou nou apard zot latizann, eski ou pa krwar Minis ki sa pri ki sa Konpannyen pe sarz nou, i tro ser ?

Mersi.

MINISTER MITCY LARUE

Mon krwar taler mon ti dir, i pa Dr. Menon ki apwent okenn Dokter.  Kot Lazans Swen Lasante i annan son Management Committee.Zot asize, zot regard zot bezwen.  Si zot krwar zot bezwen en Oncologist, la i annan prosedir an plas dan Minister, ki fer rekritman.  E pou nou fer rekritman aletranze, i pa en keksoz ki fasil.  I en keksoz ki ase konpleks, me i ganny fer e nou ganny sa Dokter.  E sa Dokter ler i vini, i bezwen pas atraver SMDC pou li anrezistre.  I anrezistre osi koman en Dokter.  Si i pa en Dokter i pa kapab ganny anrezistre.  I annan tou sa prosedir ki ganny go through.  E pa en dimoun ki deside pou pran en dimoun pou vin travay.  Ok?  Sa fodre i kler dan lespri tou dimoun.

E dezyenmman, byensir ler nou pe outsource –  outsourceokenn servis, nou bezwen donn sa dimoun sa landrwa pou li servi pou fer sa outsourcing.  Me dan Kontra e osi parey nou’n dir i annan, par egzanp demen si i annan outsourcing pou al Anse Royale, i bezwen invest dan si napa landrwa Anse Royale pou nou fer en dialysis, i pou bezwen invest dan lenfrastriktir pou li kapab fer son servis Anse Royale.  I pou antre dan sa.  I pou fer.  I pou bezwen fer sa li.  Ok?

Akoz ler li i pe lwe sa building la li, i peservi sa building, byensir son delo, son elektrik, tou keksoz i peye.  Nou pa peye pou li sa.  Evenson renovasyon ki i annan pou fer i annan son Kontrakter ki pou fer son renovasyon.

Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon si napa okenn ankor kestyon siplemanter ki zot oule demann Minis, mon ti a kontan remersye Minis Mitcy Larue – Minis Lasante avek son Sekreter Prensipal Dokter Bernard Valentin pou pas sa letan avek nou e mon a eskiz zot e swet zot en bon lazournen.

Mersi Minis.

The Minister and her delegation was excused from the House

MR SPEAKER

Bon, nou a kontinyen avek nou Order Paper.  Nou annan bann Mosyon ki lo Order Paper.  Petet nou a komans avek premye Mosyon e mon envit Onorab Charles De Commarmond, Leader of Government Business, pou prezant son Mosyon.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, bonzour.  Bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.Mr Speaker, Mosyon ki devan nou i lir koumsa.  Pursuant to Article 154(6) of Constitution, I move that this Assembly resolves to approve the supplementary estimates to regularize the expenditure of SR347,352,971.48 (Rupees Three hundred and forty-seven million and three hundred and fifty-two thousand and nine hundred and seventy one rupees and forty eight cents only) in excess of approved budget for the year 2016.

          Mr Speaker, sa Mosyon i en Mosyon lo kestyon prosedir.  Anba nou Konstitisyon, Lartik 154(6) ler depans Gouvernman i vin an plis ki saki in bidzete, whatever the reasons, i bezwen anmenn sadevan nou Lasanble pou ganny en Mosyon laprouvasyon avan Bill limenm, ki nou apel Supplementary Appropriation Bill, i vin devan Lasanble.

Sa Mosyon si oule i etabli sa baz pour sa Bill vini.  So, i en kestyon prosedir e anmenmtan i enportan fer resorti ki, avek sa Mosyon i annan bann detay ki nou’n fer bann Manm osi gannyen.

Mon’n fer Lasanble gannyen, Clerk in gannyen e bann Manm i devret gannyen.  Si zot pa gannyen diran lazournen la, zot a bezwen gannyen.  So, definitivman ou Lofis Mr Speaker, in gannyen sa bann detay.  Sa bann detay i enportan akozwi,Leader in gannyen laba byen, tre byen.

I enportan pou zot etidye, pou zot gete, pou ki ler Bill i arive, zot kapab annan ase letan pou zot kapab fer zot deliberasyon e zot kestyon, klarifikasyon and what not, lo Bill.

I vedir ki sa Mosyon ki devan nou la, as a matter of procedure i devretpase dan nou Lasanble pouBill vini.  Si i pase Bill pa vini.  So, i zis en platform pour sa Bill vini e nou tonm dakor ki nou pa pou diskit lo Mosyon.  Akoz si nou diskit lo Mosyon la, then i pou en repetisyon lo Bill.

So, nou pa diskit lo Mosyon e i enportan pou nou piblik deor konpran sa.  Konpran sa senaryo, pou ki ler nou pas sa Mosyon i pa vedir ki Lasanble in fini aprouv Appropriation Bill, in fini aprouv sa depans, ensidswit.  I napa nanryen pou fer avek sa konteni saAppropriation Billdirekteman.  I en kestyon sa Mosyon, sa prosedir pou etabli baz pour sa Bill vini.  So, sa mon oule eklersi sa.

Lot pwen mon ti ava profite pour eklersi, i vin en ledikasyon an menm tan pou nou Mr Speaker, pou nou piblik.  Se ki sa Mosyon la ek Bill ki pou vini, i diferan avek Bidze son prosedir.  Bidze li ler i vini i vin parey en Bill normal.  Pour lemoman i vin koumsa, parey prosedir Bill ensidswit.  Sa ki ou depans an plis, li i vin avek sa prosedir ki mon’n eksplike la.

Prezan Bidze, i en kestyon par egzanp la nou nouvo Lasanble, i annan en nouvo dinamik, nou annan komite FPAC.  Li sa Komite FPAC par egzanp letan i ava zwenn, i ava revwar petet Bidze.  Lafason donk ki Bidze i ganny aprose par nou Lasanble, petet FPAC i ava gete, i a dir annou kit li parey i ete oubyen i kapab dir, annou annan en Komite spesyal pou Bidze, akoz la konmela FPAC i fer tou sa bann keksoz li.  I get depi Bidze kot i vini, i analiz Bidze letan in fini i evalye li, i fer son oversight apre, ki mannyer depans in ganny fer.

Petet i bann dinamik parey mon pe dir – bann keksoz ki nouvo FPAC, i ava antreprann pou zot kapab regarde ki mannyer i fer.  I annan sa kestyonwhite paper stage.  Eski sa i pou apply pou Bidze?  Kestyon ki zot bezwen gete.

Mon panse mwan FPAC ava zwenn avek Minister Finans, pou get nouvo metod ki Gouvernman i fer son Bidze lo sa kestyon Program Performance BaseBudgeting (PPBB) ki en nouvo fason fer Bidze.  Eski dan sa loptik la, Bidze nou kontinyen pran li menm zafer ouswa nou fer en Komite ?  I bann keksoz ki mon asire sa nouvo Lasanble avek son Komite FPAC, i ava desid lo la byento.

So, mon dir sa, pour ki nou konpran koman sa keksoz i pase isi dan sa Lasanble, lo kestyon ler aprezan Gouvernman pe depans an plis ki Bidze ki ti’n apropriye avan e alor la ki ti’n prepare avan.  Alor la sa depans an plis – son prosedir i vin avek sa Mosyon ki mon pe pase la e apre son Bill  i a vini.

Avek sa Mr Speaker, mon demann alor nou Lasanble pou aprouv sa Mosyon, pou permet the Bill ganny prezante par Minis dan nou Lasanble.  I ava Gazete.  Akoz si sa pa aprouve napa Bill pou vini, napa Official Gazette ki pou vini e sa i prosedir.

Thank you Mr Speaker Sir.  Mon demann ki Mosyon i ganny segonde e ki nou Lasanble i aprouv sa Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Ou’n klarifye keksoz byen pou manm piblik ki pe ekoute.

Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon pou segonn sa Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker.Bonzour ankor tou dimoun.

Mr Speaker, parey i fek ganny dir dan sa Lasanble,  sa i en nouvo Lasanble e mwan mon krwar ki i annan serten keksoz kekfwa, ki nou bezwen fer dan en fason nouvo e leksplikasyon pour piblik i vreman en portan e alorsmon ava pran sa lokazyon pou mwan propoze serten nouvo fason fer dan Lasanble.

Mr Speaker, sa Mosyon ki devan nou ozordi i en Mosyon ki pe demande ki Lasanble i aprouv bann estimate siplemanter pou sonm R347 milyon.   I pa en sou, i pa en milyon i 347 milyon anplis.  Mon pa pou al an detay ladan akoz parey Onorab De Commarmond in dir, sa bann detay nou pou al ladan ler travay scrutiny i ava komanse swa dan Lasanble, swa dan Komite.

Me selman mon ti a kontan met devan sa Lasanble, ki wording sa Mosyon i en wording ki pli apropriye avek en Lasanble ki abitye zis dir wi e vot anfaver tou bann keksoz ki Gouvernman i met devan.  E sa in leka pandan sa bann dernyen lannen, kot Gouvernman in toultan annan mazorite dan Lasanble.

Akoz mon dir sa?  Akoz saMosyon, despite leksplikasyon sorti kot Onorab De Commarmond i dir, ‘that this Assembly resolves to approve etcetera, etcetera….that this Assembly resolves to approve. Ok?  Sa i en metod travay ki mon krwar nou devret met a kote e nou devret adopte en nouvo metod travay.

En metod travay ki avan en keksoz i ganny aprouve, i ganny diskite, i ganny debat, i ganny konsidere, i ganny analize.  E alors dansa laliny mwan  mon pou anba Order 40(1) Mr Speaker, mon ti a kontan propoz en simple amendmentOk.

E saamendment i ava lir koumsa, ‘‘Pursuant to Article 154(6) of the Constitution, I move that this Assembly resolves to approve consideration of the supplementary estimates”.  ‘’Consideration of the supplementary estimates.’’Sa Lasanble i agree pou konsider bann supplementary estimates ki pou regilariz expenditure ki Gouvernman in fer anplis.  Sa mon krwar i pli apropriye, dan sa staz ki nou ladan la a sa moman, kot nou dir nou pou anvi sa Bill i vin devan nou e fason pou sa Bill vin devan nou se atraver en Mosyon.  Sa Lasanble pe demande, pe resolve ki konsiderasyon lo saBill i ganny fer dan sa Lasanble.  Alors i en simpleamendment zis pou azout ki; resolves to approve consideration of the supplementary estimates.

        Mon ti a kontan Mr Speaker, si ou pa vwar okenn lobzeksyon lo la e si lot kote napa okenn lobzeksyon ki sa simple amendment ek sa 2 mo i ganny insert dan sa Mosyon.

Mersi e si zot dakor mon ava kontinyen apre.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari.

Onorab Hoareau.

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.Bonzour tou bann Manm Onorab.  Bonzour Mr Speaker ek tou bann dimoun ki pe ekout nou.

Mr Speaker, mon konpran loptik ki Onorab Ferrari pe anmennen.  Me issue ki nou pou annan la se nou Konstitisyon. Nou pa kapab anmenn en Supplementary Appropriation Bill unlessand  until  ki sasupplementary estimate in ganny aprouve.

Se sa ki sa Mosyon.  Sa Mosyon in ganny drafte aktyelman anliny avek lartik 154(6) nou Konstitisyon.So,menm si nou aksepte en Mosyon ki dan term ki Onorab Ferrari in propoze, nou pa pou kapab annan en Supplementary Appropriation Bill, akoz sa supplementary estimate pa pou’n ganny aprouve.  I bezwen ganny aprouve avan ki Appropriation Bill i vini.

So, se pour sa rezon ki sa Mosyon in ganny drafte, dan sa term, dan sa fason ki in ganny prezante par Onorab De Commarmond.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Eski i annan okenn lezot komanter lo sa lamannman ki’n ganny propoze par …

Yes, Onorab Ferrari ?

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Ok, Mr Speaker, avek respe mon’n ekout sa ki Onorab Hoareau in dir.  Mon krwar ki mon’n reflesir bokou lo la e sa simple amendment ki mon pe propoze pa sanz ni lespri, ni wording Konstitisyon.  I annan aprouvasyon. I annan rezolisyon pou nou aprouv sa bann supplementary estimate, me selman son konsiderasyon.

So, mon ti a kontan avek ou laprouvasyon si nou met sa simple amendment to the vote of the House e si the House i aksepte,  then nou kapab move on.

Mersi.

MR SPEAKER

Okenn lezot pwen avan nou fer en vot lo sa lamannman ki’n ganny propoze.

Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, in the first instance, si nou ti annan en lamannman mon krwar prosedir pou nou dispense avek en lamannman in deza etablir.  Me mon konpran ou largiman an relasyon avek sa mwan.  Mwan zis kestyon ki mon pe demande se ki, i menm prosedir ki nou’n servi dan lepase e nou pa pe aprouv nanryen la akoz obviously once  sa Bill i vin kot nou, nou pou dekortik li dan tou son detay e obviously tou Manm pou annan drwa pou kestyonn bann expenditures ; bann head of expenditures.

Mon oule zis remind the House ki Standing Orders i fer kler poudir an relasyon avek en supplementary estimate, i sipoze ganny dealt with inaccordance with Order 74 to 76 nou Standing Orders.

So, vi ki sa Mosyon i an ankor avek Order 74 to 76, so sa Mosyon i an a-kor avek nou Standing Orders.  So, monkrwarannoudispense avek sa matter of business and then vi ki tou detay in ganny anvoye kot bann Manm,   bann Manm a ganny sa letan pou zot go through sa bann detay e si nou annan bann kestyon pertinan pou nou raise, nou a ganny sans raise bann kestyon.

E si nou santi in thefuture, nou bezwen menm sanz prosedir mannyer the Motionphase i vini, nou ava sanze.  Me selman la pour lemoman la, lord in ganny definir klerman dan nou Standing Orders.

E mon krwar nou bezwen respe sa Standing Orders akoz i ti en rezolisyon Lasanble antye, ki ti aprouv sa Standing Orders.  Mon oule zis met sa lo rikord.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker. Mon pou dakor avek Onorab Ferrari akoz parey sa wordingof sa Mosyon ki devan nou, mon osi mon’n get sa a fon.  I dir ‘move that this Assembly resolves to approve the supplementary estimates.

Mr Speaker, letan mon get Lartik 154(6) ki’n dir,‘it shall be laid before the National Assembly.’’ So, e si mon pou pran largiman Onorab Sebastien Pillay , i dir an a-kor avek Standing Orders, nou’n vwar ki nou’n ganny sa, san the appended details of the estimates.

Bomaten Onorab De Commarmond in dir poudir in forward sa, Leader Lopozisyon i dir in gannyen, me bann Manm i bezwen gannyen osi.  So it is appended with – avek sa Mosyon.

So, parey Onorab De Commarmond in dir, i pou ganny sirkile ozordi.Me selman Onorab Ferrari in fer sorti en pwen.  Akoz nou bezwen annan sa transparans ozordi.  E i enportan ki nou pe aprouv the laying of the supplementary estimates – not the supplementary estimates.Akoz i pou vin koman en Bill li apre.  Se la ki nou pou ganny letan pou nou diskit lo la e swa aprouve oubyen pa aprouve.

So, i enportan ki sa pti lamannman, simple amendmentkian konformite avek Standing Orderski kapab ganny anmennen with the dispensation of the Speaker e i enportan ki nou siport sa simple amendment.  I pa pe sanz substantially the motion of Onorab De Commarmond, me i pe plito permet nou bann dimoun deor, vwar ki nou pe fer e konpran ki nou pe fer.

Se sa ki mon lentervansyon Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes, Mr Speaker.

Mr Speaker, mwan osi mon krwar ki e mon pou koz zis la sa propozisyon ki Onorab Ferrari in fer.  Mon krwar ki nou bezwen regard son 2 faz.  Sa premye faz lo nivo sa Mosyon parey Lartik dan Konstitisyon i dir, ki i bezwen vini.

Nou napa problenm e sa mon krwar ki fodre lot kote i ganny li byen kler.  Nou napa problenm avek sa Bill vin devan Lasanble.  Sa ki nou pe dir zot Mr Speaker, se letan nou sanz sa wording i fer li vin pli kler.  Parski la nou pa ankor ganny okenn deba lo sa size.  Nou anvi sa deba vini pou nou regard bann detay, pou nou ganny bann leksplikasyon letan Minis i ava la, pou nou challenge serten chiffre ki ladan.

Alor, lefe ki Konstitisyon e nou’n pran bokou letan pou nou regard sa e sela ki mon ti ava demann Onorab De Commarmond e Onorab Hoareau, spesyalman ki’n koz an term Konstitisyon, pou regard sa lespri avek ki nou pe vin avek.  Sa lespri, parske this is just the laying of the supplementary estimates. E alor nou, nou anvi ki nou pe dir napa problenm pou met sa bann supplementary estimates pou ki sa Bill i kapab vini.

Alors, se pour sa rezon e mon krwar ki poudir son lespri i ava eklersi tou keksoz.  E i kler ki sa ki Onorab Ferrari pe dir se,‘’resolves to approve the consideration of the supplementary estimates.  Ok.  Pour ki sa bann supplementary estimates i ganny konsidere e ki mannyer supplementary estimates pou ganny konsider Mr Speaker?  I ganny konsidere letan i vin dan son Bill limenm.  Se la kot i vreman ganny konsidere.

E parey mon pe dir si nou dakor avek sa ,thennou move ahead, nou move forward parski lespri Konstitisyon i ava’n ganny swiv.  E mon krwar ki sa lekspresyon lespri Konstitisyon ki enportan ;   lespri Konstitisyon e ankor enn fwa, mwan osi mon ava profite poudir ki pou nou bann dimoun konpran byen.  Poudir ki letan nou pe aprouv sa konsiderasyon sa Mosyon, sa bann estimates nou pa pe aprouv nanryen !  E se pour sa rezon nou anvi sa sanzman dan sa langaz.  Nou pa pe aprouv naryen or nou pa ankor regard son Bill li menm e son bann detay pou nou kapab regarde.

E par egzanp Mr Speaker, byensir letan nou ava pe konsider son Bill li menm ;  letan nou ava pe konsider son Bill, nou ava osi – letan Minis i la ;  enn bann keksoz ki nou pou dir avek Minis,  ‘’Minis silvouple, dan sa nouvo Lasanble la, pa bezwen depanse e apre vin dir avek nou ou’n depanse !’’  Menm si nou konnen poudir Konstitisyon i donn sa 2 posibilite.  Ou depanse apre ou vini, oubyen letan ou vwar ki poudir ki pou annan depans an plis ki pa dan Bidze, ou vini ou koz avek nou, ou dir avek nou, ‘’Regarde, mon ti’n met 10 milyon, me nou pou bezwen plis ki 10 milyon.’’ E ou donn nou ou bann rezon e si nou vwar bann rezon i fer en sans, then nou aprouve.  So,sa i pou enn bann keksoz ki nou pou dir avek Minis isi dan Lasanble.

Alor Mr Speaker, la pour lemoman, mwan mon krwar ki se lespri Konstitisyon ki mon espere ki Onorab De Commarmond, i ava tonm dakor lo la.  Nou met sa 2 pti mo –  zis 2 pti mo.  Nou aprouv ‘the consideration’ of the supplementary estimates to regularizes.  Nou aprouv sa, nou vote e apre sa dan 2 semenn, nou ava diskit sa Bill dan Second Reading.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mon’n ekout byen bann entervansyon lo sa 2 mo.  Mon differ avek sa ki zot pe dir.  Mon krwar mwan poudir i sanz lespri sa Mosyon.  Anfen kont i sanz sa Mosyon.  Savedir si nou pou met sa an konsiderasyon e epi zot pa pe aprouv sa Mosyon ?  E mwan oule zisteman, mon pa oule zot pa aprouve, mon oule zot aprouve.  Mon oule nou Lasanble i aprouve, pou nou kapab fer Bill vini.

So, mwan mon vwar li koumsa.  Ki mwan mon sizere –  annou aprouv li la.  Les letan petet letan FPAC, letan i zwenn ek Minister Finans, si zot oule re-anmenn sa deba lo la, pou revwar petet en lot formil oubyen si sa ki nou pe dir, oubyen si i annan lezot fason fer li, an tenir kont pou nou pa perdi sa ki osi Konstitisyon i dir ;  then annou fer li  – nou a fer li at that moment.  Me la annou pas li, annou kit li koumsa, pou nou kapab fasilit larive sa Bill.

Mersi.

MR SPEAKER

Sa ki’n ganny propoze anfet se en simple amendment.  Les Onorab Ferrari, since ou ki’n propoz en lamannman, en wording prezant ou largiman.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mon pa krwar nou devret prolonz sa deba en kantite.  Mon ti a kontan zis dir avek bann Manm lo lot kote latab, ki mon konpran akoz zot pa vwar en problenm avek sa.  Mon konpran akoz zot pa vwar.  Akoz zot in abitye e zot konnen poudir i normal ki ler en figure  i vini, kantmenm ou pa ankor diskit li, ou aprouv li.

Mon pe dir zot, this is a mindset.  Mon konpran akoz zot koumsa.  Mon anvi fer zot konpran ki sa i en nouvo Lasanble  e mon anvi fer zot konpran ki sa sanzman ki mon pe propoze, sa minor amendment, i senpleman permet, ki nou dan sa Lasanble nou pa pe aprouv okenn keksoz san deba.  Me nou pe aprouv, nou pe pran en rezolisyon dan sa Lasanble, pou aprouv lefe ki nou pou al konsider sa Bidze.  Se sa, koumsa.

Akoz i pa posib.  Annou zis mazin semenn pase.  Annou mazin semenn pase.  7 zour avan nou ti vin la isi dan sa Lasanble e nou ti dir, nou ti prêt serman nou tou.  Son semenn apre Leader Lopozisyon ti anmenn en Mosyon pou fer en lamannman dan Konstitisyon.  Ki zot ti dir zot tou ?  Zot ti dir vwala i pe zwe ek Konstitisyon selman i fek vot lo la !  Se egzakteman menm zafer.  Zot pe dir nou vot lo en keksoz ki nou pa konnen, ki nou pa ankor debat lo la ;  vot an faver pou aprouv en keksoz ki nou pa konnen.

Nou pe dir avek zot, nou anvi ki sa Bill i vin devan Lasanble.  Nou welcome sa Bill, selman si zot, zot ti dan mazorite e Gouvernman ti’n dir zot tou fason zot pou bezwen aprouv.  Zot aprouv, napa problenm.  Me nou ki dan mazorite, nou pe dir ki nou bezwen fer en keksoz, dan en fason diferan.

Alors, dan sa premye step, mwan mon pe propoze ki nou azout sa 3 mo ;  ‘The consideration of.’E sa pa sanz naryen dan sa Bill, i zis fer li bokou pli kler pou piblik ki pe ekout nou.

Alors Mr Speaker, san pran  tro bokou letan lo la, mon krwar nou’n ekout bann deba lo sa lamannman ki mon’n propoze.  With respect mon ti a kontan konmsi nou propoze ki nou pran en vot lo sa lamannman and then we move on and then we’ll approve the motion.

Mersi.

MR SPEAKER

Zis pou mwan remind tou dimoun ki in kler.  In ganny eksplike ki prosen letap prezantasyonBill, Minis pou donn detay ler i vin dan Lasanble.

So, nou pou gannyen detay, anfet mon biro in ganny detay lo saki pou ganny prezante.  E mon espere ki Clerk a lafen dizour ozordi tou Manm, tou Onorab i a’n ganny en kopi sa ki Minis pou vin prezante, ki zot a ganny sans etidye pou vinabou debat lo la.  Me avan nou pran en vot, mon ti a kontan demann Onorab Simon Gill, laparol.

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon ti ava kontan ganny serten lezot klarifikasyon avek mover sa senp lamannman.  Premye klarifikasyon, eski leri pe met sa terminolozi ‘consider to approve’ or ‘approve the consideration’ parey i pe dir;pour li pa vedir ki i pou aksepte tou sa bann sif ki lo sa dokiman ki’n ganny soumet.

Premye issue or dezyenm eleman, eski i pe dir nou, i pou rezerv son drwa pou li aprouv bout par bout dan sa supplementary estimate,  ler son Bill i vini ?

Trwazyenm eleman, si nou pe dir sa lamannman i senp, ki nou pe imply par sanz sa ki nou pe dir la ozordi ; e ki son diferans esansyel i pou fer an relasyon avek bann prosedir ki’n deza etabli?

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Ferrari, ou ti a kapab klarifye?

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Wi, Mr Speaker.  Wi, mon krwar ki sa i permet ki tou Manm i rezerv son Drwa pou li approve line by line oubyen seksyon par seksyon.  E mon krwar sa, i en keksoz ki bon pou Lasanble.  Si nou fer li dapre fason ki Onorab De Commarmond pe dir, nou nepli rezerv nou drwa pou nou kapab fer sa travay line by line, akoz nou’n fini vote to approve the estimates.  E donk par respe pou Lasanble ki mwan mon krwar ki nou devret sa.  E mon segonn pwen i ava mon dernyen pwen.

Mr Speaker, mon’n pas en kantite letan lo la, mon’n al lo ban Lasanble dan Commonwealth e mon’n vwar poudir i annan diferan fason wording sa Mosyon.  Sa Standing Orderspa dir nou ki mannyer nou pou word en Mosyon.  This is not cast in stone!  This is a practice that have beenbefore the House pandan plizyer lannen.  E mwan mon pe dir senpleman, ki nou pe zis bouz en pti pe, pou nou kapab permet tou bann Manm dan sa Lasanble, pou vot lo en Mosyon tout an rezervan zot Drwa pou zot kapab fer en deba substantive lo sa Bill.

Donk i vreman, i napa nanryen ki zot devret fer, i napa nanryen ki zot devret pa dakor avek.

Mersi

MR SPEAKER

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, bokou keksoz in ganny dir lo sa Mosyon bomaten e i kler ki nou pa pou arive kree sa pon ant nou 2 pozisyon.  E i senp akoz nou pa pou arive.  Akoz ler nou lir Konstitisyon a la lettréThe letter of the Constitution, zot annan rezon.  Se sa ki Konstitisyon i dir.  Ler nou regard lespri Konstitisyon, nou, nou annan rezon.  Akoz sa ki nou, nou pe dir se sa ki Konstitisyon i intend.  Se sa lobzektif.

Alor, etandonnen ki nou tou lede nou annan rezon e  etandonnen ki nou tou lede kote, nou’n tonm dakor ki sa step ki nou pe fer ozordi, i en step prosedir e ki lot step ki pou swiv se Bill pou vin devan nou, pou annan en deba plen lo la.  Etandonnen ki nou’n dakor lo tou sa bann keksoz fondamantal, mon ti ava kontan sizere pour ki nou move on ki ozordi – pa akoz nou annan plis,  me ozordi nou swiv lespri Konstitisyon – e non pa the letter of the Constitution.

E nou, nou kapab dir lo sa kote –  mon krwar nou tou nou’n dir ki’n pran laparol.  Irrespective wording ki ganny aprouve ozordi, nou tou nou dakor ki sa wording, i pou permet Minis vin isi avek son supplementary estimates,  dan laform en Bill pou nou debat lo la.

Alor, etandonnen ki nou dakor lo tou keksoz, me ki nou annan en diferans lo the letter of and the spirit of the Constitution, annou bouz devan e pran sa enn ki pli ba.  Setadir lespri.  Annou al avek lespri Konstitisyon tout an tonban dakor ki avek sa lamannman, malgre ki i pa pou swiv egzakteman Lartik 154(7), lespri i ava ganny aksepte e nou a bouze e nou ava al lo dezyenm letap.

Mr Speaker, dan sa konteks, si mon vwar en lakseptasyon lo lot kote e mon krwar ki mon vwar en lakseptasyon lo lot kote pou ki nou kapab termin sa deba e bouz devan, san ki okenn dimoun i score lo lot kote ;  mon ti ava kontan pou laform segonn propozisyon lamannman Onorab Ferrari, pour ki nou kapab bouz devan.

Mersi.

MR SPEAKER

Wi, Onorab De Commarmond.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non, be Mr Speaker, be mwan mon problenm se zisteman la ki zot in eksplike.  I pa ditou fer li posib pou nou kapab al lo lot staz.  Nou pa pou kapab anmenn Bill, si nou fer li dan lespri ki ou pe dir, ki zot pedir dan lot kote.Akoz sa Mosyon i pa pou pase, ler mon dir i pa pou pase, savedir nou pa’n aprouv li.

Zot, ladiferans ki zot pe fer, se ki sa sif ki nou pe koze la,  nou, nou pe koz sa Mosyon, Mosyon ki nou bezwen aprouve.  Si ou dir mwan an konsiderasyon, me ou pa pe aprouv li.  Mon problenm i la !  Sanmenm sa ki mon dir.  Mwan mon konpran lespri ki zot pe vin avek.  Me selman ki mon pe dir, annou la fer li parey i ete.  Les nouvo Komite FPAC, letan i ava zwenn avek Minister Finans zot a revwar parey Onorab Ferrari ou pe dir, ki i annan lezot fason formil li.  This is a bit technical.  Les sa bann dimoun avek Komite Finans, zot a vwar lezot fason formil li pou lavenir.  Pou vin ankor supplementary budget dan nou Lasanble.  So, then i a ganny revwar, nou a ganny letan debat lo la pli byen.  Nou a ganny letan fer en pe resers lo la pli byen e tou.  La pour lemoman annan fasilit sa bann keksoz, annou ale parey i ete la.  E si nou fer li an servan sa bann mo ki zot pe mete, pour mwan, nou pa pe approve the motion.  Mon problenm i la mwan.  Si ou ti pe dir mwan, ou pe servi ‘in consideration of that amount,that’s another issue.  Be ou pe dir mwan ‘inconsideration of the approval.  Savedir ou pa pe aprouv li, mon problenm i la.

So, mwan Mr Speaker, mon stand ki…Mwan, mon konpran lespri, si zot pe dir zot osi zot bezwen osi konpran lespri sa Mosyon e annou aprouv li e annou move on.

Mersi.

MR SPEAKER

Ok, nou a ekout Onorab Ramkalawan.  Dernyen apre nou a move on.

Wi, Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mon ti ava kontan ki nou fini avek sa avan Break, so that we dispose of sa.

MR SPEAKER

Mon annan lentansyon byen fini ek li avan Break.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon krwar Onorab De Commarmond in mal gannyen kote sa lamannman i vini.  Sa de mo.  I move that this Assembly resolves to approve the consideration of the supplementary estimates to regularize.  This is where i antre.  Ok.

Mr Speaker, monmove ki nou pran en vot e nou nou’n fini eksprimen e nou, nou krwar ki poudir pou napa okenn problenm pour sa Bill vin.  Si lo lot kote zot krwar ki poudir i annan en kriz Konstitisyonnel ki pou leve zot ava rezourd zot sityasyon.

Nou move ki poudir nou move lo an amendment and then we take a votee nou, nou’n fini dir vin avek zot Bill e nou ava konsidere.

Mersi.

MR SPEAKER

Mon krwar sa i meyer fason pou al devan.  Tou fason nou bezwen bouz devan.  Mon pa krwar sa i pou anpes Minis vini laprosenn fwa pou vin donn detay lo Bill.  Lekel ki dakor ek sa lamannman propoze par Onorab Ferrari ?

Bann Manm ki kont lev lanmen.  Sa lamannman i pase.

Eski nou kapab vote pou sa Mosyon ki’n propoze par Onorab De Commarmond as amended. 

Tou bann ki dakor?

Ok, tou bann ki kont.  Very good.  Mersi Onorab De Commarmond pour ou konprenezon.

Bon, mon krwar in ariv 10:30.  In ler pou pran en pause.

Assembly adjourned ziska 11er.

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon nou a kontinyen avek Mosyon lo nou Order Paper.  E dezyenm Mosyon mon a demann Onorab Bazil Hoareau pou prezant son Mosyon.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker avan monproceed to move the motion, mon ti a kontan propoze ki nou amann Mosyon.  Premyerman pou retir referans avek Order 83 Standing Orders e pou osi tit sa Komite ki nou pe propze pou ganny etabli sanze from Scrutiny of Bills Committee to one of Bills Committee.

 

MR SPEAKER

Tir scrutiny konmsi.

 

HON BASIL HOAREAU

Tir Scrutiny of Bills Committee to one of Bills Committee e apre tir sa bann mo an relasyon ekStanding Orders.  Savedir bann mo – bann mo e Lartik 183Standing Orders, i ganny retire.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ti a kontan segonn sa proposal e mon a dir en pti mo lo la ler mon ganny letan taler.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Onorab Ferrari.

 

MR SPEAKER

Bon nou a pran en ….  Wi Onorab Ferrari ?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Zis mon ti anvi dir Mr Speaker, ki mon kontan ki nou vwar poudir lamannman i pa en keksoz ki o detriman okenn keksoz.  Ler i annan keksoz ki patro byen, nou amande, noufer li marse e nou pa pran li koman en phobia.

Ok, mon krwar sa i enportan konmsi pou lavenir nou travay dan Lasanble.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Tre byen Mosyon in ganny segonde.  Annou pran en vot.

Tou bann ki for the  amendment of  the  motion.  Amendment is passed.

Mersi.

Nou a kontinyen, nou al lo Mosyon.Onorab Hoareau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, nou’n aprouv sa lamannman.  Prezan la mon bezwen move the motion.

MR SPEAKER

Wi, pou move lo Mosyon.  Ok.

 

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, mon propoze ki anliny avek Lartik 104 Konstitisyon, sa Lasanble i demande ki en komite Lasanble Nasyonal anba tit ‘Bills Committee’, i ganny etabli.

MR SPEAKER

Ok.Segonde.  Hon Georges.

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon ti a kontan segonn sa Mosyon e apre lentervansyon Onorab Hoareau fer en pti lentervansyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Hoareau.

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, lentansyon etabli saBills Committee se pou kree en Standing Committee.  Se sa rezon ki nou’n tir referans avek 83 Standing Oders ki li i kree en Select Committee.  Vedir ki saBills Committee i pou egziste permanan pandan sesyon Lasanble.E rezon ki nou’n sans son non from Scrutiny of Bills Committee to Bills Committee, akoz nou anvi ki sa Komite i pa zis la pou scrutinize the Bills, me i annan en wider power; ki enkli petet menm pou proz serten lamannman ki annan ek bann Bills.  E sa Mr Speaker, i pou ed nou dan nou travay Lasanble, letan Billi ganny prezante devan Lasanble, sirtou letan nou al dan Second Reading kot nou pou annan bann deba  lo bann Bills.

Sa Komite pou’n deza go through the Bills e prezant en rapor lo saBill avek Lasanble e ladan dan sa rapor, Komite pou kapab raise bann pwen pertinan an relasyon ek sa Bill e menm propoz bann lamannman.

E sa i ava  expeditenoulouvraz danCommittee Stage at the Second Reading e fer ki i fer nou louvraz pli efficient e basically redwir letan petet ki nou pase lo en Bill dan Lasanble, Mr Speaker. E Terms of Reference poursa Komite, i a ganny deside par Komite once ki bann Manm in ganny apwente.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Ok, mersi Onorab Hoareau.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon kontan pran sa loportinite bomaten pou segonn sa Mosyon e koz en pti pe lo la.  En Bills Committee ki pou en Standing Committee Lasanble Nasyonal, i en tre bon lide e i en linisyativ ki bokou lezot Parlman dan lemonn in pran.

Akoz anmezir ki nou vwar biznes Lasanble i ogmante, i toutafe apropriye ki olye pas en kantite letan pe debat lo en Bill lo floor Lasanble, i byen annan de fwa ki sa Bill i ganny regarde par en Komite avan vin isi, pour ki le ri ariv isi gro travay ;  travay netwayaz, travay propozisyon, lo okenn lamannman in fini ganny fer e Lasanble prezan, i kapab focus son lekor lo sa Bill li menm.

Dan katriyenm Lasanble Nasyonal, sa keksoz ti’n komans ganny fer e dapre s aki mon konpran in kontinyen dan Senkyenm Lasanble me lo en baz Ad Hoc, lo en baz select Committee,  sak fwa ti annan en Bill kot Lasanble ti krwar, i ti ava swetab pour ki sa Bill i ganny etidye par en Komite, Lasanble ti form en Komite pou revwar sa Bill epi pou raport avek Lasanble.

Me etandonnen ki nou konnen ki pou annan bokou Lezislasyon – sirtou bokou gro proze Lalwa ki pou vin devan nou Lasanble dan sa Lasanble ki pe vini;  mon pe mazin Mr Speaker, CompaniesAct ki pe ganny diskite par bann stakeholders, ki pou ariv devan nou –  Set en gro Lalwa.

Mon pe mazin Civil Code (Amendment) Act, ki li osi i pros pou fer son larive dan sa Lasanble e ki en gro Lalwa.  2,200 Lartik.

Mon pe mazin serten lamannman Konstitisyon swit a travay ki Komite lo Konstitisyon in fer depi 2008  ki pa’n vreman ganny enplimante ziska prezan.

Mon pe mazin sa bann keksoz e sa se bann Lalwa e mon sir ki ava annan bokou ankor Lalwa, ki kantmenm pa osi gran i ava enportan pour ki en Komite i kapab revwar e ed sa legislative drafting process ki’n ganny fer par Biro Attorney Zeneral, pou fer sir ki Lalwa ler i ariv lo floor sa Lasanble, i dan son meyer leta posib.

Dan en fason ki ler nou bann lezislater – e fodre pa ki nou oubliye Mr Speaker, ki isi dan Lasanble, se pa zis Onorab Cilfford Andre, Onorab Hoareau avek mwan ki lezislater.  Nou, nou bann Avoka, me nou tou nou lezislater.  E sak fwa ki nou pou pas en Bill, se nou koman lezislater ki pou’n fer li.

Nou tou nou menm grander lo sa nivo.  Alor i enportan ki koman en Lasanble, nou kapab ofer avek sitwayen Sesel, avek lepep en meyer Lalwa ki posib.

Mon pa anvi en ton negativite lo en keksoz ki pozitiv, me nou tou nou konnen ki annan de fwa dan lepase i annan serten Lalwa ki pan pas thetest of scrutiny tel parey ti’n devret pase.  Non selman lo son konteni, me osi lo son laform.  I annan serten Lalwa ki ganny pibliye ki pa’n ganny eplise parey ti’n devret.E mon krwar ki lentansyon sa Bills Committee se pou fer sir ki sa pa’n arive e dan lespri ou lentervansyon zour ki ou ti ganny elekte Mr Speaker, pou elev standar nou Lasanble, pou fer li vin en standar enternasyonal.

Alor, avek sa detrwa mo Mr Speaker, mon ti a kontan anmenn mon sipor pour ki annan sa Standing Committee ki ava apel Bills Committee dan lespri mover Mosyon – pa enn ki pou zis scrutinize sa ki Biro Attorney Zeneral i anvoy devan nou, me enn ki pou al bokou  pli lwen e ki pou regard li dan tou son lanpler e ki pou anmenn to the floor of the House, bann meyer propozisyon posib, pour ki nou daba antan ki en Lasanble plennyer lo sa bann Lalwa ki pou ganny propoze devan nou, i ava a en pli o nivo ki posib.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Georges.  Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon pa pou long.  Mon pou definitivman aport mon sipor sa Mosyon.  Me pou mwan konplemant sa ki Onorab Georges in dir e Onorab Hoareau, mon ti a osi swete ki Bills Committee i konsider bann Private Members Bill, osi ki pou ganny anmenn devan Lasanble, akoz nou pe al dan en lot dimansyon staz travay Lasanble.

So, avek sa mon pou anmenn mon soutyen pou sa Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Mersi.  Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mersi bokou.

Mr Speaker, mon anvi senpleman propoz avek sa Bills Committee letan i ganny etabli pou zot fer serten propozisyon lo ki mannyer lo sa size Bills nou ava kapab osi regard sa eleman white paperstage.  Parski tou lede Parti dan Eleksyon nou ti koz lo thewhite paper stage e mon plis ki sir ki lo kote Parti Lepep e lo kote LDS,nou ava kapab koze pou fer serten propozisyon ki ava kapab ganny anmenn devan nou Lasanble, pou nou kapab vreman eksplwat sa e vreman met li an aplikasyon.

E mon dir sa byensir, akoz sa eleman white paper stage kot i ava annan pli gran konsiltasyon avek nou bann voter ek osi bann profesyonnel dan bann diferan Lalwa.  Parey Onorab Georges in mansyonnen, Companies Act.In sure bann dimoun ki involved, zot ava kontan zot osi tou fer en kontribisyon, ki alors ava kapab ranmas tousala.

E nou pou nou lo kote LDS, sa i tre enportan, akoz parey zot konnen nou tenm anba ki nou ti al dan sa eleksyon sete;  Fer li ou Lasanble e sa white paper stage,i ava ede pou fer dimoun deor santi ki poudir zot involve ladan, fer zot kontribisyon pour ki sa Lasanble i vreman vin ‘zot Lasanble.

E Mr Speaker, parey ou konnen se lo sa baz ki zot ti donn nou sa mazorite.  Alor nou bezwen reste fidel anver sa promes ki zot in donn nou, dan bwat vote.  E avek sa byensir nou siport sa Mosyon.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mersi.  Mon krwar dan sa lespri ki Onorab Leader Lopozisyon in met devan, mon krwar i normal.  Se sa rezon nou osi lo nou kote nou ti met sa issue white paper stage dan bannBills.  Seki i annan plis konsiltasyon. Monkrwar konsiltasyon se sa en keksoz ki nou pep i bezwen e i byen salespri pou vwar koman Bills Committee avek lezot lenstans; akoznou pei i ti pti nou.  Ler ou kalkile, nou pa kapab repet menm keksoz konmsi  ; par egzanp sa kestyon konsiltasyon.

LDS i kapab ale fer en meeting piblik pou eksplik en Bill.Parti Lepep i ale, fer meeting piblik, eksplik menm Bill.  En lot group i kapab annan osi en lentansyon fer en meeting pou eksplik menm Bill ankor.  Be mon krwar mwan si nou met lespri ansanm; nou met nou zefor ansanm, nou met nou bann lenstans ki nou pe kree ansanm, i fer sa louvraz pli konplet e pli itil.

Nou’n servi resours byen, nou’n servi nou menm nou byen.  Savedir ki nou pep i ava santi sa kestyon ownership bann Bill, bann Prozedlwa, i pa ava en keksoz zis konmsi prive pou nou Lasanble Nasyonal.  I a vreman en keksoz ki’n etale lo nou popilasyon e diferan kous popilasyon ; diferan Sekter popilasyon ;  Diferan Stockholders i a osi kapab partisip pli byen e nou, nou Lasanble nou ava kontan nou letan i annan sa kalite keksoz ki’n ganny fer.  I fer nou louvraz – pa kestyon pli fasil, me pli konplet e pli byen.  Nou satisfaksyon i a vin la.  Se sa mon krwar ki tou dimoun i anvi.  E then si i annan sa lantant, sa lansanm la, that is the best way forward. Mon welcome sa.

Mersi.

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  A sa pwen si napa okenn lezot entervenan  nou a pran en vot.  Bann ki pour saamended Mosyon.  Mersi, Mosyon in pase.  Mersi tou bann ki’n fer zot entervansyon pou asire ki nou bouz devan.

Prezan nou al lo Mosyon nimero 3.

Wi Onorab Wavel Ranmkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, avan nou kontinyenmon ti a kontan anba Order 36, Matter of Privilege.  36(5), raise en Matter of Privilege, mon krwar ki arise at this very moment.

MR SPEAKER

36(5)?

HON WAVEL RAMKALAWAN

36(5), yes.  Son dezyenm Paragraf which is matter ki mon krwar pe arise la ki involve the privileges of the AssemblyThe second part of 5.

 

MR SPEAKER

Yes.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, sa i konsern re transmisyon travay Lasanble Nasyonal.  Nou ti’n ganny en understanding atraver ou office  e  sa ki ou ti’n enform nou, seki SBC dezormen ti pou transmitlive the deliberations of the House.  E sa ti’n fini vin koman enn nou privilez.  Semenn pase nou’n ganny sa posibilite pou tou deliberasyon ganny pase lo Televizyon e lo Radyo. E pour lemoman la, pandan Break nou’n ganny en kantite calls sorti kot diferan dimoun, pe dir ki SBC in pran son desizyon pou li kas sa privilez ki zot in donn nou e ki tou bann transmisyon in arete lo Radyo e lo Televizyon.

E alor mon santi ki i neseser pou take saup avek SBCpour ki sa privilez ki Lasanble i annan e ki pou fer lepep Seselwa konpran, ki pe arive i ganny remedye e ki nou kapab re-tonm dan sa normalite.

Mersi bokou.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan, anfet sa tin ganny anmennen an mon latansyon pandan Break, taler 11er.  E mon’n fer li mon devwar – mon Biro pou telefonn SBC.E mon vwar bann cameramani la, me mon ganny dir poudir MD, SBC pa la.  Mon Biro pe take it up avek Chairman Board SBC, Mr.Patrick Nanty.  So, nou a kontinyen follow up.  Me selman i en privilez.I en laranzman ki mwan personnelman mon ti’n tonm dakor avek MD SBC dan mon Biro e mon sirpriz ki pa pe transmet live, menm si mon vwar 2 cameraman i la pe diligently pe rikord tou sa ki pe pase.

Mon esper sa i a ganny rektifye osi to posib.  Ok, si napa okenn lezot pwen.  Yes Onorab De Commarmond.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non, zis Mr Speaker sa Mosyon ki nou’n fek pase la.  Nou bann Manm lo la nou ava dir apre swa oule nou dir la.

MR SPEAKER

Well, mon  krwar i pli bon nou dir la.  Prosedir se ki nou tonm dakor la.  Petet nou kapab propoze.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Wi, e an plis zis pou note ki lo sa Komite i pou en pti pe diferan kekfwa avek lezot Komite.  Ou annan manm Sekretarya ki otomatikman i vin en Manm lo Bills Committee.  Zis pou mansyonnen.

Lo nou kote nou ti ava propoz lo sa Komite;

Hon. Sebastien Pillay.

Hon. Basil Hoareau

Hon. Simon Gill.

Mersi.

MR SPEAKER

E lo kote LDS, Onorab Afif.

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker, lo nou kote mon ti a kontan propoz;

Hon. Bernard Georges.  Hon.  Nicholas Prea.

Hon. Clifford Andre.

Hon. John Hoareau.

Mersi.

MR SPEAKER

Vwala si napa okenn lezot komanter, nou tonm dakor lo konpozisyon saStanding Committee which is the Bills Committee.

Bon, mersi.  Nou a bouze, nou al lo Mosyon No. 3 e mon a demann Onorab Clifford Andre pou prezant son Mosyon.

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, avan ki mon prezant mon Mosyon, yer mo’n ganny enformen ki dan pe tipe, mon krwar sistenm in fer en auto –correction, alors mon ti a move ki sa i ganny korize la dan Lasanble; dan dernyen laliny dan sa Mosyon – i lir,‘’ki Lenstitisyon Politik ouswa Prive dan nou pei.’’ Esai devret ganny rektifye pou dir Lenstitisyon Piblik, Mr Speaker.

So, mon move ki sa lamannman i ganny segonde,i ganny vot lo la, avan ki mon proceed avek Mosyon?

MR SPEAKER

Note.  Napa okenn komanter.Anfet mon ti’n not sa e mon ti fer en koreksyon ler ti vin kot mwan, akoz nou pa vwar en Lenstitisyon pou edik kot i vin ladan.

Napa problenm.  Napa okenn obzeksyon – kontinyen Onorab Andre, prezant ou Mosyon.

HON CLIFFORD ANDRE

Bon, as amended Mr Speaker, mon pou lir mon Mosyon, me avan mon fer sa, mon ti a kontan remersye sa 1,455 dimoun ki’n konfye mwan avek responsabilite pour anmenn distrik Anse Aux Pins, pli devan menm si nou ti ganny dir ki, ‘Pa pou large!’

Mr Speaker, Mosyon i lir koumsa;‘’Sa Lasanble i demande ki en Komite Lasanble Nasyonal, i ganny met an plas, pou etidye tou bann ka viktimizasyon politik ki’n arive dan pei, pran bann mezir apropriye, dan ka kot sa bann aksyon i ganny prouve, e rekomann avek Ladministrasyon Piblik bann mezir ki merit ganny pran, pou elimin sa pratik dan tou Lenstitisyon Piblik ouswa Prive dan nou pei. ‘’

Mr Speaker, en tel Mosyon, i ganny tire lo bokou leson ki nou pei in pas atraver.  Avan mon al lo serten  sa bann leson Mr Speaker, mon ti a kontan osi fer resorti ki en dokiman Sakre ki mon’n baz bokou  eleman dan sa Mosyon lo la, se nou Konstitisyon.

Mr Speaker, le 27 Septanm, 2016, nou tou isi, enkli ou Mr Speaker, nou ti swear ki nou pou defann sa Konstitisyon e sa se Konstitisyon Sesel.   Son semenn answit, nou’n annan serten deliberasyon lo sa menm Konstitisyon.

Mr Speaker,  mon oule port a latansyon bann Manm preanbil nou Konstitisyon.  Mon pa pou lir li antye, me mon pou lir 3 Paragraf ladan Mr Speaker, pour nou kapab vwar kote e akoz sa Mosyon in ganny table.

Mr Speaker, dan nou preanbil,mon pou pran sa bout kot i dir;

’We are affirming that these rights include the rights of individual to life, liberty and the pursuit of happiness, free from all types of discrimination.’’

Mr Speaker, lot Paragraf i dir;

‘’Considering that these rights are most effectively maintained and protected in a democratic society where all powers of government spring from the will of the people.’’

Lot Mr Speaker, i dir;

’Exercising our natural and inalienable right to a framework of government which shall secure for ourselves and prosperity, the blessings of true liberty, fraternity, equality of opportunity, justice, peace, stability and prosperity.’’

Mr Speaker, nou Konstitisyon parey Angle i dir, speaks volumes.

Ozordi dan nou pei, nou  vwar en nouvo Parti Politik ki’n emerge e sa Mr Speaker, se LDS – Linyon Demokratik Seselwa.   Nou’n fer bokou aktivite, Mr Speaker.Nou’n fer bokou meetings.Nou’n fer bokou rankont.

Mr Speaker, dan tou sa bann aktivite, nou’n pran siporter avek Parti Lepep.  Bokou dimoun in vini.  Bokou dimoun i ankor anvi vini Mr Speaker,nou konnen dan nou bann meetings ki nou’n fer.  Zot eksprimen,’’ Be mon siport zot mwan, me mon per pour mwan vini!’’

Letan nou poz sa kestyon, ‘’Kwa ki fer ou per mon boy?  Kwa ki fer ou per madanm?’’ In toultan dir avek nou, ‘’Mon per mon a ganny pouse dan mon plas travay!’’

E konsekaman, in bezwen – in santi li oblize pour li met son triko rouz ki lo la i ekri; ‘Together’ e pou li al dan Laplenn, sote, kantmenm sa i pa son leker!

Mr Speaker, mon komans sa Mosyon koumsa, akoz i enportan ki nou realize ki Sesel i apartyen pour nou tou.  Sesel annou pa esey fer divizyon politik.

Wi, nou bezwen reprezante par en Parti Politik dan en Forum, parey sa ki la e sa se Lasanble.

Mr Speaker, sa Komite mon pe demande ki i ganny etabli an konformite avek Lartik 104 nou Konstitisyon; kot i a vin en Komite permanan parey mon’n dir, pou revwar sa bann ka ki ganny anmenn devan sa komite e pran sa bann aksyon neseser.

Mr Speaker, LDS in fer meeting dan ICCS.  Parey mon’n dir, bokou dimoun in met son triko; bokou dimoun in zwe sanson – pa neseserman en sanson literalman i pe dir sa ki i pe dir la, me selman in ganny pran hors  context,  ki nou konpran.  Me selman, i enportan pou dir ki a sa staz, bokou dimoun ki’n al dan ICCS oubyen in al Freedom Square, vre lapousyer in monte akoz zot in sote!  Sanson i gou!  Firemen in spray delo pou tir en pe lasaler – tro so!

Mr Speaker, sa bann dimoun i desann,i al kolekte son pti welfare, ki avanDesanmi ganny kriye dan Biro e ti donn li en Let – bokou zot in ganny Let;‘’Vot pour nou, nou a donn ou welfare!’’ E lo la in met en dat ki sawelfare pou koupe e dat ki sawelfarei aplikab!

Me koman in ganny vwar lo Televizyon – lasaler pe monte, ler i desann Mr Speaker, mwan mon annan dimoun Anse Aux Pins, ki ler i desann, i ganny dir, ‘’Ouwelfarein koupe!’’

Akoz ou pa ti donn li en Let parey ou ti donn li en Let, Mr Speaker?  E an plis ki sa,i ganny dir avek sa Zofisye kot ‘Welfare,’’ Al kontinyen Pile!’’

Mr Speaker, mon konnen dan Lasanble, i annan 3 Onorab Pile – Ok?  Me akoz – akoz sai ganny dir Mr Speaker?

I mal!  Sa i apel pure political victimization!  E se sa ki nou pe dir!  Sa bann keksoz fodre i arete dan nou pei, akoz Sesel, pa zis pour Parti Lepep!  Sesel pa zis pour LDS!  Sesel pour Seselwa!

Letan nou tann –ok, i pe al resign la, in fini anons nou son resignation – Prezidan Michel, i dir,  ‘‘Mon kontan Seselwa!’’  I ouver son lanmen Mr Speaker.

I ouver son lanmen konmsi enn ler ou anvi taye, sot lo li, dir, ‘’Wi, mon konnen ou kontan Mwan!’’

Me si kot ‘Welfarei fer koumsa, savedir i pa kontan Seselwa!I kontan zis Parti Lepep!

Mr Speaker, en lot landrwa kot nou’n vwar serten viktimizasyon aktif, mon pou dir, se dan Sekter Housing.  Bokou dimoun pov dyab i lo Lalis Lakaz depi lontan – mon konnen Onorab Simon Gill ti travay kot Housing kekfwa,i kapab donn nou en pe statistik pli tar – mon vwar i pe note; si ou siport en lot Parti Politik, ou Drwa Lakaz – ki en Drwa fondamantal anba Konstitisyon , Mr Speaker, avan tou, i ganny vyole.  E ou reste lo Lalis Lakaz – dimoun ki siport Parti Lepep i vini, i ganny lakaz avan ou!  Eski sa i normal dan en pei demokratik, kot nou tou nou a pe dir, demokrasi fodre ki nou fer li vin aktif!

Mr Speaker, fodre ki nou dis-kontinyen avek sa e mon ti a lans en lapel avek Prezidan ki pou ganny swear-in Dimans – Prezidan Faure pou reget en pe dan sa sityasyon!  Pa bezwen agrav sa sityasyon!  O kontrer amelyor li pour ki pep Seselwa i a santi li lib pour li asosye avek nenport Parti Politik parey i enn son Drwa anba sa Konstitisyon, ki nou tou isi dayer.

E Dimans, se sanmenm sa ki nouvo  Prezidan pou fer, i pou swearlo Konstitisyon e alors annou respe sa Konstitisyon.  Annou uphold li parey nou dir.  Annou give fulleffect tosa Konstitisyon.

Mr Speaker, sa bann legzanp i etal lo bokou, bokou Sekter ki enkli lanplwa.

Mr Speaker, bomaten nou’n tann Minis Lasante, in dir nou, Dokter Menon avek Mr Partha Banerjee,zot in ganny anvoye isi – ganny segonde isi.

Mr Speaker, sa bann dimoun pa’n ganny vet.Si zot siport Parti Lepep, si zot pa siport Parti Lepep, zot in vini, zot vin travay.

        Me selman dan Sekter travay Mr Speaker, ou vwar ki en dimoun – mon annan en zenn garson Anse Aux Pins i pe rod travay i annan 3an Mr Speaker.  I en Lab Technician – in etidye Lab Technician.   I en  pe difisil pour mwan konpran ki mannyer nou napa en travay pou donn sa zenn onm!  I al kot IOT,idir li i pa’n ganny security clearance.Me i en zenn Seselwa.  I pa pe ganny Welfare,he deserves a job; akoz i siport LDS,i met en triko LDS, oubyen deryer son triko i dir, ‘’Kile, les Clifford Andre ek son Tim TRAVAY,’’ kii pa pou ganny en travay?

Me mwan mon pe travay mwan!  I enportan ki li osi i travay!  So, dan sa konteks Mr Speaker, ki mwan mon pe dir ki sa bann sityasyon parey, i pou ganny anmenn devan sa Komite, kot saKomite iavaanalize e vwar ki merit i annan e rekomande ki serten aksyon apropriye i ganny pran, pour ki i permet dimoun kapab epanouir ; dimoun kapab servi zot pei e ki zot osi zot ava benefisye dan sa konteks.

Mr Speaker, viktimizasyon pa vin  senpleman lo en baz – parey mon’n dir.i annan serten biznes ki akoz zot siport Lopozisyon, ozordi tou biznes in ganny pran avek li!  Pour mazorite biznes ki sorti kot Gouvernman, in ganny pran avek zot!  Papye ‘TODAY pa pe ganny okenn Avertisman sorti kot Gouvernman – sorti kot SEPEC, sorti kot Air Seychelles – senpleman akoz zot annan en diferan lopinyon politik, Mr Speaker!  Sa i apel viktimizasyon politik!

        Akoz i neseser – Onorab Pillay ou pou ganny ou sans koze taler – les mwan, mon a koze, pa bezwen interject !

Mr Speaker ki nou fer  akoz si sa kalite latitid e sa i apel ankor moves konportman – si sa kalite latitid in ganny tolere dan Senkyenm Lasanble, i enportan ki nou re-aranz li, ki nou tou nou ganny menm footing ler ou pe koze – akoz mwan osi mon ekout ou ler ou pe koze!

Wi, Mr Speaker, papye ‘TODAYki mon ti pe dir, in ganny viktimize a en serten pwen lo kote ‘Advert.Me pa zis sa Mr Speaker, i annan bann Travel Agent ki ti pe fer en travay…..  Wi, Gouvernman i lib pour li sanze, me solman si ou sanze, ou sanz lo en baz komersyal.

Bomaten Minis in dir, nou get diferan fasad pour nou kapab angaz serten servis ki ganny ofer.

Mr Speaker, Travel Agent ki ofer en meyer rate pou voyaz-e, Gouvernman in dir, ‘’Pa bezwen al kot sa bann Travel Agent, al kot lezot!’’

Menm Mr Speaker, si son pri tiket i pli o ki sa bann lezot Agent!Sa ankor i montre ou laspe viktimizasyon zis akoz afilyasyon politik oubyen sipor politik ki sa bann biznes i annan.

Mr Speaker, i annan en Sekter ki bokou nou, nou kapab konsider vreman sansib – se Lapolis avek Militer.  Dan Lapolis, Mr Speaker, iannan  viktimizasyon akoz Polisye i siport aktivman en lot Parti Politik.  Zot pa gannyPromosyon; zot reste lo en Ran depi 2011 Mr Speaker.  Sa i mal!  Si, sa Zofisye Lapolis, i annan konpetans pou li travay e i delivre, i merit ganny sa ki pour li – parey i dir, ‘’Donn Cesar sa ki apartyen a Cesar. ‘’Me ou vwar ki i annan serten mannev ki ganny fer senpleman akoz sa bann Polisye pa met en triko Rouz!  Me bann Mr Speaker, ki met en triko Rouz, menm si zot eksprim zot lentansyon pour zot resign, Lapolis i al sers zot pou donn zot promosyon pou vin Asistan Komisyoner!

Mr Speaker, sa itotalman mal!  E i viktimizasyon aktif!  Pour ou pa donn en Zofisye Lapolis promosyon, senpleman akoz in fer son travay e in met fanmir serten dimoun ki dan SPPF – letan in vwar ki in komet serten aksyon ki mal – Mr Onorab Hoareau i a konfirm sa ek mwan, Onorab Georges, parkont bokou nou i kapab konfirm sa – nou fer en travay; par ler nou bezwen dir ek sa dimoun, ‘’ pran en rimann 14 zour, akoz levidans i montre ki i annan serten eleman on a prevalent level ki montre serten keksoz….apre lanket a determinen.

So, si sa Zofisye Lapolis i vwar sai leka, Mr Speaker, i normal i pratik e i fer son louvraz to the standards.  Me akoz i bezwen ganny viktimize apre – pa ganny Ran – reste dan Ran Serzan; reste dan Inspector pour 11an.  I mal Mr Speaker.  I mal!

Dan Militer Mr Speaker, i annan bokou ki’n apros mwan, akoz mwan osi mon ti dan Militer.  I annan Konpansasyon ki pe ganny peye.  Bokou ansyen Solda ki aktivman siport LDS Mr Speaker, pa pe ganny zot Konpansasyon!  Zot toultan ganny anvoye, anvoye ek anvoye,kani annan ki ti apre zot – ki’n kit apre zot, in fini gannyen!  I annan menm ki’n ganny 2 fwa!

So, eski Mr Speaker, sai byen?Mwan mon dir sa i totalman mal e i bezwen ganny dis-kontinyen!

Se sa Mr Speaker, akoz ki mon pe demande – i annan bokou lezot ki mon sir lo tou lede kote latab.pou annan bann entervenan  ki pou koz lo la.

Mr Speaker, se sa parey mon pe dir rezon.akoz mon pe demande, ki nou koman bann dimoun ki’n ganny elekte pou deservi nou pep, e ki nou’n fer serman pour nou defann Konstitisyon – savedir Drwa sa bann dimoun ki nou, nou get dan sa bann sityasyon e nou anmenn en solisyon – pa zis nou gete, anmenn en solisyon pour sa bann sityasyon ki nou pep pe fer fas avek.

        Mr Speaker, avek sa detrwa mo lentrodiksyon, mon ti a kontan prezan les sa Mosyon pour bann entervenan fer zot bann deliberasyon e mon ti a kontan dan sa konteks, demann bann Onorab Parti Lepep pou siport sa Mosyon, pour ki nou a kapab fer en travay ki pou benefisye pep Seselwa an antye.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.  Eski i annan en dimoun ki anvi segonde?

Onorab Roucou.

 

HON CLIVE ROUCOU

Mr Speaker, bonzour.  Ankor enn fwa mon a dir bonzour tou bann Manm Onorab e tou bann dimoun ki pe ekout nou dan Lakour.

Mon pe segonn sa Mosyon, ki Onorab Andre in mete e mon ti ava anvi fer mon lentervansyon.

MR SPEAKER

Mersi.Eski ou kapab pran ou lentervansyon prezan?

 

HON CLIVE ROUCOU

Wi, Mr Speaker.

Avan mon komanse, mon zis anvi remersye bannzabitan Plaisance ki’n fer mwan konfyans dan sa dernyen Eleksyon, pou anvoy mwan dan sa Sizyenm Lasanble, pou reprezant zot.

Mr Speaker, an sipor pour sa Mosyon, ki Onorab Andre in anmenn devan nou, mon pe koz lo 2 nivo premyerman.

Premyerman, koman en viktim sa sistenm ki’n viktimiz Mwan – Clive Roucou !

So, in komans avek Mwan.  Epi dezyenmman, sa dimoun ki’n ganny elekte pour distrik Plaisance, pour mwan vin defann Drwa pour bann elektora Plaisance e lepep Seselwa an antye.  So, mon lentervansyon lo sa Mosyon, mon pe fer li lo doub santiman.

Premyerman, mon kontan mon’n ganny sa sans pour mwan asize e vwar mon bann koleg Onorab lo kote Parti Lepep, pour mwan dir zot, wi, wi, i annan viktimizasyon Sesel!  E mwan, i sa premye legzanp.

Mwan sa premye legzanp, apre ki mon’n travay pandan en 20enn lannen koman en Ners e en Ners kalifye – mon’n ganny met deor konmsi en nanryen ditou!  Menm avek tou zot bann lekskiz bankal!  Ziska ozordi, zanmen e zanmen in annan en bon rezon akoz mon’n ganny met deor.

E parkont apre en serten letan, nou’n vwar in vin Ners Etranze kot Chief PrincipalOfficer ti dir nou kontan, nou’n ganny Ners etranze!  Be kan?  Kan ou ti annan en Ners kalifye ki apel Clive Roucou e ou’n met li deor!

So, sa i ti mon premye viktimizasyon lo mon kote e parkont, an relasyon avek mon bann koleg Ners, bann ki siport Parti Lepep, e menm bann ki mon’n fer lekol 15an pase, in menm depas mwan lo nivo Grad, san ki’n fer okenn nanryen ; me akoz son lasosyasyon oubyen Manm son fanmir i form Parti Lepep, oubyen i en siporter Parti Lepep, in menm ariv par lao mwan, ki pa menm egziste sa keksoz.

Nou’n vwar ankor bann Ners – mon koz en kantite lo kote Ners avek Lasante, akoz la kot mon’n fer tou mon parkour profesyonnel ki siporte,ankor enn fwa ler promosyon i vini, zanmen nou’n deza vwar enn ganny promote.

Mr Speaker, koman en viktim, mon’n zis pa’n zanmen les tonbe!  Menm si zot in sey kouver mwan i paret mwan zot in kouver en… Bondye in donn lafors pour mwan dir Gouvernman SPUP, SPPF, Parti Lepep, ‘’Fodre nou aret viktimiz dimoun!’’

Nou’n viktimiz dimoun en kantite fwa kot ankor nou vwar Parti Lepep, in benefisye.Me sa maladi – sa maladi ki apel viktimizasyon ki ler zot in fer, in vin fer parey Mao Tse-tung kot Planter ti vin Dokter – Dokter ti vin Planter.  E se pour sela, ki nou pei pa’n mars devan – pa’n devlope zis akoz viktimizasyon.  Parey semenn pase, Onorab Pillay ti koz lo Konstitisyon e ozordi ankor, Onorab Andre in koz lo nou Konstitisyon kot nou’n koz lo nou bann fundamental Human Rights and Freedoms!Si nou ti swear-in lo sa Konstitisyon ki nou’n ganny mete pour nou defann, akoz nou kontinyen viktimiz nou frer ek nou ser Seselwa?  Eski bann ki nou viktimize oubyen ler zot asize dan lakour aswar, zot pe manze, zot pe bwar, eski zot mazin sa frer ek sa ser ki napa en pe manze pou donn son zanfan?  Pour sa fanmir ki pe trimouse, me zot pe diverti kontan.  Zot leker pa fermal.  Mon asire ki nou tou, spesifikman zot dan kote Parti Lepep, zot bann Kretyen, eski zot leker pa fermal, tou le Dimans, oubyen tou le Sanmdi zot pe donn La Paix du Christ,me ler i dir ou Lendi, sa maladi viktimizasyon,i re-antre dan zot leker pour zot kontinyen viktimiz zot frer avek zot ser.

Mon bann frer ek ser Onorab Parti Lepep, mon fyer pour mwan asosye avek en Parti ki apel LDS ; en Parti ki apel LDS ki pa krwar dan viktimizasyon!  Nou krwar dan met divan dan lavwal nou frer ek nou ser pour li devlope!

Me parkont zot dan Parti Lepep,stilli ankor annan plas kot nou, zot kapab vin kot nou still pour zot fer sa bon travay.  Me zot dan Parti Lepep, zot leker pa fermal, apre ki zot in viktimiz en dimoun – zot in viktimiz li, son fanmir, son lakour,i pa pe kapab siporte.

Alor, se pour sela, Mr Speaker, ki mon siport sa Mosyon, ki Onorab Clifford Andre in mete.  Mon krwar i en pa an avan.  I en pa an avan pour nou fer sir ki Sesel pa vin ankor parey iété, pour sa dernyen 40an!

Mon kontan ozordi mon pe fer sa ladres. Pou Per Fondater, Prezidan Rene, Prezidan Michel e Dimans Prezidan Faure, silvouple, silvouple arete avek sa Kanser ki pe ronz nou pep – ki politik in separ nou; silvouple aret fer viktimizasyon nou frer avek nou ser!  Nou tou nou’n ne koman en dimoun ki free.  Les nou mor koman en dimoun ki free, whereby nou annan Drwa pour nou swazir nou lapartenans politik.  Sa pa devret vin en mezir pou separ nou !

Dan mon distrik Plaisance, ankor i annan viktimizasyon; par egzanp kot mon annan en madanm 85an ki’n apply pour Carer, zot dir li i pa dwatet ganny enn, zis akoz i enn nou siporter fidel!  Ki mannyer en dimoun 85an i pa kapab ganny en Carer?  Ankor, e ankor en kantite viktimizasyon partou dan nou pei nou vwar.  So, mon pe demann menm nou bann koleg, lo nivo Parti Lepep, donn nou sa sipor, donn nou sa sipor pour nou elimin sa viktimizasyon dan nou pei.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Roucou.

Mon vwar diferan lanmen.Wi, Onorab Prea? Ou kapab ale ziska 6 minit – ziska midi.

HON NICHOLAS PREA

Wi, Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon anvi komans mon lentervansyon dan en fason ek en parol ki enn bann viktim en formviktimizasyon ki zot ti eksprimen, ler mon ti pe koze ek li lo sa size, e an menm tan ki sa Mosyon ti pe vin devan nou Lasanble.

I ti dir ek mwan,’’Nou bann viktim, nou pey sa pri pour anmenn sanzman pozitif dan nou sosyete e sirtou sa ki konsern demokrasi, Drwa Imen e bonn gouvernans. ‘’

Savedir, in vin en viktim, me i konnen poudir par sa viktimizasyon ki in pas atraver, sa pou ede ki demen nou kapab ganny en meyer Sesel.

Sa madanm i enn ki’n pas atraver diferan form viktimizasyon.  Koman en Profesyonnel ki ti anvi vwar son pei avanse e devlope dan en fason modern kot tou dimoun, i ganny respekte pour  zot lopinyon, i ti konnen ki savedir labi Lotorite, koripsyon konfli lentere, vyolasyon Drwa Travay e bokou lezot form diskriminasyon, ki li in partaz avek mwan ki petet,i pa zoli pou met an piblik isi dan nou Lasanble.

Finalman, malgre in tenir tou sa bann keksoz, ler zot vwar poudir sa madanm ibezwen anmenn dipen kot li,  finalmani ti ganny li en Let, ki ti dir ek li,  ‘’Your services  is no longer required.’’

Sa ti termin tou sa form viktimizasyon, ki i ti pas atraver.

Mon annan plizyer ka, ki mon kapab anmenn devan sa Lasanble, la.  Ler mon ekout Onorab Roucou lo sa madanm 85an osi zis apre Eleksyon, mon annan plizyer dimoun ki pe pas atraver Biro Ladministrasyon Bel Ombre, ki pe demann serten servis, ki ou  bezwen pas atraver sa Biro..  E zot ganny dir kareman, al kot zot MNA ki zot ti elekte pour Bel Ombre.

Se sa, osi i en form viktimizasyon.  Nou tou ki’n pas Bel Ombre, Mr Speaker, ki enkli Prezidan Michel ki’n vin fer son meeting piblik Bel Ombre, ki’n pase zour Eleksyon, mon asire  nou tou ki’n fer sa parkour Bel Ombre, enkli Onorab Basil Hoareau, in vwar en pti karanvann ki’n park la obor, kot Corsaire ti ete obor Por Lapes.  La pti karavann i la,in fermen in ganny plase la, i annan plis ki 4 mwan.  Akoz?I annan en zenn koup – Mr Dereck Amade ek Marie-May Nicette in fer tou bann prosedir dapre Lalwa.In al kot Land Transport, zot in dir liiok.  Inlkot Health, zot dir li i ok.  In al kot Lanvironnman zot in dir li,i ok, pour zot kapab fer zot ptiFood Caravan – pa pour zot pou en demann ki ti sorti kot Lasyosyasyon Peser, pour zot kapab soutenir sa Kominote la Bel Ombre.  Me ki nou vwar ? Zis Biro Ladministrasyon Distrik ki pe ser sa 2 dimoun.  Sa i en form viktimizasyon ki mon met devan sa Lasanble. I ongoing.I ankor pe ale ozordi.

Mr Dereck Amade, in dir ek mwan, ’’Silvouple, Mr Prea, mansyonn mon non.  Mwan, mon pe pas ladan ozordi.’’

Ok, sa alor mon met isi la ozordi devan Lasanble.

Mon annan en madanm ki’n call mwan avan yer,  i pa ti menm konnen ki sa Mosyon pe vini.  I dir mwan,’’Mr Prea, mwan en madanm distrik Bel Air.10an pase, mon ti al vwar DA, mon ti met mon non pour mwan ganny en lakaz, akoz mon annan 2 zanfan.  Zot ti vin vizit mwan.  Zot ti vwar mon en ka priyorite.  10an pase!  DA in sanz 2 fwa a 3 fwa Bel Air!  I dir avan Eleksyon mon ti ale, laDA ti dir ek mwan, apre Eleksyon mon case  – mon lo lalis priyorite – mon case pou ganny konsidere.’’  Apre 10 an i pa ankor ganny konsidere e la apre Eleksyon,DAidir ek li poudir, ‘’Ou nepli lo lalis priyorite!’’

E la in dir mwan semenn pase in callDA, DA pa pe aknowledge son phone call.

Sa ankor i montre nou how far, nou, nou ale vizavi viktimizasyon.

Mon fer sa detrwa legzanp, zis pou demontre lenportans ki Onorab Andre in prezant devan nou ozordi.  Nou nepli kapab reste dan denial.  Nou nepli kapab reste trankil koman en Lasanble ; koman sa lavwa pour nou ki la, defann sa bann dimoun ki pe pas atraver sa bann sityasyon.

Atraver nou diskisyon – nou deba ozordi, petet atraver sa Mosyon, lespri deryer sa Mosyon i a kapab donn sa bann viktim en Forum, pour zot vin devan e prezant zot sityasyon – prezant zot case.  Pa selman pour sa Forum ; ekoute, me pour zot bann case osi ganny deal avek.  Kot sa bann viktim a kapab osi reganny entegre dan sosyete par egzanp; bann ki’n ganny pouse malisyezman dan travay,i a kapab reganny entegre san kit personn deryer.  I a kapab reganny son lentegrite.

Pourquoi pas, petet lespri sa Mosyon, i ava al pli lwen osi tou.  Nou deza annan enn, de NGOs deor ki pe sey deal avek bann keksoz parey.  Pourquoi pas, sa Mosyon i a empower zot en pti pe plis, pour zot kapab fer zot travay e desarz zot responsabilite pli byen.

Mr Speaker, nou menm nou parfwa, nou’n ganny bann Zofisye, ki ti travay dan Gouvernman ; par egzanp, ki’n sorti ozordi ki kapab koze ouvertman.

Mr Speaker, mon rapel pa tro lontan ou menm ou, ou’n deza fer mansyon koman ou dan ou travay, ou’n temwany bann Profesyonnel ki ganny refiz-e lanplwa dan Gouvernman, ki pa ganny promosyon, malgre zot kalifikasyon e zot merit.

Mwan ozordi, mon dir mersi pour tou sa bann Ex-Zofisye Gouvernman, ki’n kapab koz lo sa bann ka e prouve ki viktimizasyon i en konsern mazer dan nou pti pei Sesel!

En civil servant ki siport Lopozisyon, oubyen ki son paran pa siport Parti dan Gouvernman, oubyen ki oze kritik Gouvernman, akoz i krwar dan prensip demokratik i kapab finalman eksperyans labi Lotorite bann Zofisye Senior dan son travay.

Nou’n vwar security clearance ki’n ganny servi a plizyer fwa.   Taler dan Break,mon ti pe koz ek Onorab Arissol; en zenn fiy ti’n fer work attachment dan en landrwa menm son Minis ti apresye, ti dir ek li,’’Ou fini lekol, retourn travay kot nou Zanvye!’’

Desanm i fini lekol, Zanvye iapply travay dan sa landrwa, 6 mwan i asize kot li.  Nek an Juin – 6 mwan pli tar ki i ganny en travay.  E tou lezour ler i pe call – tou le semenn ler i pe call, zot dir li poudir, nou ankor pe sey clear ou!  Nou ankor pe pas atraver security clearance!’’  Sa osi tou, i en form labi – i en form viktimizasyon ki nou bezwen regard ladan.  I ankor pe pase Sesel.

Mr Speaker.  Stratezi Sesel 2017, sa fame Stratezi 2017; Vizyon 2020, i demande ki bann linisyativ i ganny promote pour devlop bann proze e aksyon pou konbat kont diskriminasyon ek viktimizasyon.  E la mon anvi fer referans osi tou, kot an Septanm 2015, bann World Leaders, ti komet zot lekor par met zot sinyatir lo sa ki nou apel Global Goals for sustainable development e sa, ladan i annan 17 Goals.  E i annan 3 ladan, ki tous en pti pe reducing inequalities, getting rid of discrimination, victimization and  so onPeace,justice, strong institutions, tousala i fer ki nou, ozordi ki dan sa Lasanble ki pe debat sa Mosyon, nou pa tousel.  Menm lemonn in rekonnet poudir bann form viktimizasyon, diskriminasyon i ankor egziste dan bann pei anba bann diferan ziristriksyon.

Mr Speaker, petet ankor mon retourn lo sa sityasyon DA, zis avan mon terminen.  Mwan, koman Manm Elekte pour Bel Ombre, mon ti sey anvoy en lanmen pour nou sey kapab ganny en dyalog e menm mon’n demande, pour mwan kapab servi Sant Kominoter Bel Ombre, pour mwan call en meeting 25 dimoun.

Mon premye mail – no acknowledgement.  3 zour pli tar, mon reanvoy en ‘remindere mon copy to the Minister of Local Government e mon demande si fodre menm monpey en fee, dir mwan.  Mon ganny en repons vitman menm, sa zour ki the rental of the Community Centre, pour en meeting Bel Ombre mon pou ganny sarze R300 for eachhour ki mon servi – R15 pour sak sez ki mon servi – R50 pou sak latab ki mon servi, Mr Speaker!

Sa i en form viktimizasyon dan li menm!  Sant Kominoter se pour nou!  Se pour sa distrik!  Mon annan la Onorab De Commarmond, mon vwar ou, ou redres en pti pe laba.

Mon annan la devan mwan i an ekri sa!  Ok?  Mon ti anvi rod en loportinite pour mwan anmennen  pou montre zot poudir parey an 2004, ler Prezidan Michel ti pran baton – i ti ganny en meeting avek nou, ler nou ti ariv State House,i ti dir ek nou,’’ Koz avek li ouvertman,i a regarde ki i kapab fer pour nou.’’

Mon parol ki mon ti dir ek Prezidan, ‘’Ou’n aspire pour ou vin Prezidan ozordi, ou’n arive ou’n fer li, bonn sans!  Mwan mon’n aspire pou reprezant mon dimoun dan distrik Bel Ombre, lemoman ki dimoun dan distrik Bel Ombre in met konfyans dan mwan, i elekte mwan – ki mon vwar devan mwan en Manman miray konkret!’’

Vwala mon sityasyon.  Viktimizasyon i vin atraver bann form koumsa.  As much as possible, i deny ou en landrwa kot ou kapab meet ou elektora.

Vwala, sa sityasyon ki nou ladan, mon pa konnen ki mannyer mon pou kapab sirpas sa.

Mr Speaker, mon pa pou al pli lwen ki sa, me parey loter Mosyon, mon anvi fini avek en fraz;

Annou, nou ki la dan sa Lasanble, avek en lespri Travay Ansanm, annou inifye pti Sesel at leastby – mon pa pe al lwen mwan – mon pa pe  – I mean tro pre petet osi – par 2025, nou kapab viv nou dan en Sesel Free  from‘Viktimizasyon!

Mr Speaker, mon ou a-port mon sipor pour sa Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Prea.  Mon konnen i annan diferan lanmen ki’n leve taler pour entervenir.  A sa pwen i 12.06pm mon krwar nou adjourn – si napa obzeksyon nou a repran  2er apre midi pou kontiny nou deba.

 

                (BREAK)

ANNESAS PAERT HERE

MR SPEAKER

Nou annan plezir pou anonse ki nou deba pou ganny prezant lo Televizyon apre ki nou vinobou aranze avek SBC.  Nou a kontinyen avek nou deba lo Mosyon No.3 ki ti’n ganny prezante par Onorab Clifford Andre bomaten,

Onorab Basil Houreau.

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi MrSpeaker.  Bonn apre midi tou dimoun.

Mr Speaker, size ki Mosyon  propoze par Onorab Andre in anmennen, I enn ki enportan me alafwa osi,enn ki sansib. I enportan parske dan nou Konstitisyon, Onorab Andre bomaten in fer referans ki preamblenou Konstitisyon, me nou osi nou annan bann provizyon dan nou Sapit 3 nou Konstitisyon, ki ede pou prezerv Drwa e lopinyon politik ek en dimoun.

Nou annan Lartik 22 nou Konstitisyon ki koz lo Freedom of Expression e sai permet ki en endividi i kapab eksprim son lekor, eksprim son lopinyon politik freely san okenn lenterferans.

Nou annan Lartik 23 nou KonstitisyonMr Speaker, ki li i koz Right of Assembly and Association ki permet ki en endividi i kapab zwenn okenn Parti Politik ouswa form en Parti Politik; ki v, nou annan bann provizyon ki enhance nou sistenm demokrasi ki nou annan; e annefe Lartik 1 nou Konstitisyon,i dir ki nou pei,i  enn ki devret en Democratic Republic.

Ean dot mo viktimizasyon politik pa devret trouv son plas dan nou sosyete, e to that extent kot nou pe koz viktimizasyon politik, si iegziste dan nou sosyete e kot i egziste, nou devret fer sir ki i ganny retire Mr Speaker.

Nou pa pou kapab annan en sistenm demokrasi nou Konstitisyon i provide for, me anmenm tan, nou annan bann fason fer, ki pe detri sa sistenm demokrasi,  ki nou Konstitisyoni provide for.

Mr Speaker viktimizasyon politik, i pa zis kont Konstitisyon, me osi  morally wrong, parske en imen iannan drwa annan son lopinyon politik e i annan Drwa pour li eksprim son lekor san ki i bezwen  get  lo son zepol kwa, ki i pe dir;lekel ki prezan pangar avek lafreyer ki a ganny viktimize Mr Speaker.

Mon kwar sai enportan ki nou elimin viktimizasyon politik nenport ki kote i egziste dan nou sosyete; swa dan Gouvernman, swa dan Prive.

Mr Speaker,i annan en ta legzanp; legzanpviktimizasyon politik,mwan mon pou dir, letan mon dir en legzanp, mon pour dir bann alegasyon, parske mon krwar  nou bezwen fer sir, pou dir nou pe koz en Mosyon pour set-upen Komite mon kwar  nou pa devret met nou dan en sityasyon  – nou dan en pozisyon, kot nou’n fini komet nou lekor lo serten bann bann alegasyon viktimizasyon politik.

Letan mon’n ekout Onorab Andre koze; mon’n ekout Onorab Prea koze ; parler nou tro komit nou lekor an relasyon ek sa bannalegasyon kot nou dir i annan alegasyon viktimizayson politik.

Nou bezwen tret li koman alegasyon a sa staz, unless and until proven otherwiseMr Speaker.

Lo nou kote nou’n ekout lot kote latab, lenpresyon ki nou gannyen se ki, vktimizasyon politik,i ariv zis dan Gouvernman. Selman Parti Lepep ki pe  viktimiz Lopozisyon.

Mr Speaker, annou obzektiv dan nou largiman; annou transparan dan nou largiman.Nou’n koz lo transparans, Lasanble osi i bezwen transparans dan son bann deliberasyon Mr Speaker.E letan nou koz latransparans, annou get lo tou le de kote Mr Speaker.

I annan ozordi alegasyon ki bann gran businessmen, ki sponsor Lopozisyon e ki probableman insponsor Lopozisyon dan dernyen Kanpanny Eleksyon kipe viktimiz siporter Parti Lepep Mr Speaker.

I annan sityasyon e mwani annan serten nou bann dimoun, ki’n vin koz ek mwan,ki’n eksprim ek mon poudir i annan serten landrwa ki zot travay,zot pa kapab attend rallyParti Lepep. Zot per ki zot pour ganny pouse.

I annan osi ki sa i larealite; i larealite annou pa riye parske letan, zot ti pe koze taler nou ti ekout atantivman e nou pa pe dir sa ki zot in dir pa’n arive, me nou pe dir les prouve; se sa ki mon servi the word,  allegations.

E nou, nou pe dir poudir pareyman i annan sa bann alegasyon lo, ki nou bann siporter osi –  siporter Parti Lepep i ganny viktimize.

Nou konnen i annan en ka kot ti annan en Kandida pour enn bann parti ki’n Contest Eleksyon resaman, ki ti pe travay en serten landrwaki li in ganny met deor akoz son lopinyon politik. Mon konn serten ; en lot legzanp kot en dimoun dan distrik Bel Ombre ti pe lwe lakaz avek en gran siporter LDS, enn nou siporter !  I ti ganny met deor ;ganny met deor dan sa lakaz  ti ganny dir sorti, akoz son lopinyon politik.

Mr Speaker,sai bann viktimizasyon.

MR SPEAKER

Order!Order!

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker parey mon’n dir, sa i egziste kot nou siporter in bezwen kit lakaz ki I ti pe lwe avek en siporter Lopozisyon.E sa i mal.   E nou pa kapab toler sa.

Onorab Prea bomaten in dir ek nou, annou esper 2025 pour fini elimin viktimizasyon politik. Mwan mon dir non, annou elimin li la konmela menm kot i egziste dan tou kwen nou pei annou elimin li Mr Speaker !

 

(APPLAUSE)

 

HON BASIL HOAREAU

Annou fer li pli vit posib e si nou kapab fer li ozordi annou fer li ozordi, Mr Speaker.

Mr Speaker, letan mon’n komans mon lentervansyon, mon’n dir poudir sa size i osi enn ki sansib. I sansib Mr Speaker, parske nou bezwen fer sir poudir letan nou koz viktimizasyon politik, nou pa les dimoun ki pan ganny viktimize politikman, antre anba sa parasol.

Annou pa les dimoun ki letan i annan aksyon ki’n ganny pran kont zot, e ki aksyon i valid, e in accordanceavek Lalwa, ki nou les zot osi antre anba sa parasol viktimizasyon politik Mr Speaker.

E annefe,si nou fer sa, nou pe fer en lenzitis  kont sa bann dimoun, ki zot, zot in soufer viktimizasyon politik. Annou, e sa i bann word of caution, ki mon pe dir annou fer sir. Annou pa les tou dimoun antre anbasa parasol kan zot pa’n soufer – zot pa’nsoufer okenn viktimizasyon politik, me plito i en fason pour zot petet kasyet sa ki zot in fer, ki mal Mr Speaker.

Mr Speaker, si sa Mosyon i gannypase par Lasanble ozordi, sa Komite pou ganny etabli Mr Speaker. I enportan ankor letan mon dir sansib, annou pa les sa Komite ganny servi koman en zouti politik osi.

Annou pa fer sa Komite kre en paradox kot sa Komite i ganny servi pour viktimiz lezot dimoun prezan. Nou bezwen fer sir avek sa. Nou tou ki la anndan, nou bann Politisyen e parmi nou pou annan petet si sa Komite i pou al lo sa Komite.  Nou bezwen obzektif dan nou lapros.  Annou pa gete poudir sa konplenan ki’n vini, i siport nou e la mon pe adres lo tou le de kote Latab ; i siport nou e sa dimoun ki alegasyon in ganny fer kont li, li i siport lot Parti  e alors nou bezwen al all out poufer sa konplenan ganny son  –basically pa ganny son case, akoz i  pa pour en case as such, me dir poudir son alegasyon in ganny etabli. Annou fer sir Mr Speaker. Annou fer sir poudir sa ki gannypou vin lo sa Komite nou fer nou louvraz dan en fason obzektif e enparsyal Mr Speaker.

Mr Speaker, letan mon get sa Mosyon, i enportan pour nou osi realize ki nou’n deza annan Lalwa dan nou pei, ki adres sa bann sityasyon viktimizasyon politik Mr Speaker.

Mon komans ek Employment Act par egzanp, li i annan provizyon ki dir ek ou poudir,enanplwayer kapab pran en desizyon ouswa harass son employee lo la baz politik. Nou’n deza annan en legal frameworkki protez dan biznes prive. Nou annan dan nouKonstitisyon Lotorite Ombudsman Mr Speaker.

E Lotorite Ombudsman MrSpeaker son pouvwar i ganny vwar dan Schedule 5 nou Konstitisyon, e li Ombudsman,ikapab, investigate okenn alegasyon, kot swa Drwa fondamantal ouswa lezot lenzistis in arrive, ki ganny pran par en Lotorite Piblik.

E en keksoz enteresan Mr Speaker, se ki anba Schedule 5 I fer poudir si en Manm Lasanble, si en Manm Lasanble i demann Ombudsman-pa Lasanble, si en Manm Lasanble, i demann Ombudsman pou investigate enalegasyon,Ombudsman i bezwen investigate. Sa i en zouti ki nou Manm Lasanble nou annan dan nou lanmenMr Speaker.

Mr Speaker, nou osi annan Ombudsman ki pour dealavek; ki  pouaddress bann issues ki arive dan Servis Piblik.  Me nou osi annan Protection ofHuman Rights ACT ki li in etabli en Human Rights Commission. E saHuman RightsCommission,i annan pou drwa pou investigate okenn alegasyon, vyolasyon Drwa fondamantal dan nou Konstitisyon, kont okenn endividi, menm en endividi prive.

Mon kapab petet anticipate ki annan ki poudir be, eski sa bann Lorganizasyon pe fer zot louvraz? Petet wi, zot devret pli vin proaktiv. Mon aksepte poudir sa bann Lorganizasyon, i devret vin en pe pli proaktiv; e menm edik bann dimoun, pour ki bann dimoun i konpran pli byen, ki lot Lotorite ki pouvwar sa bann Lorganizasyon i annan, afen ki nou bann sitwayen i a konnen poudir sa bann Lorganizasyon, i kapab asiste zot. Nou annan PSAB – Public Service Appeal Board,ki li osi i kapab investigate bann ka swa promosyon, swa apwentman, swa terminasyon dan bann posts dan public service.  Tousala i egziste Mr Speaker.

Annou pa bliy -mon pe nonm li dernyen me probableman i pli enportan, Lakour. Lakour Konstitisyonel i enn ant sa bann pli  mon mazinen – pli enportan koman en Lotorite, koman en Body, ki pour kapab donn en remedy bann dimoun ki zot drwa Konstitisyonel in ganny vyole; kot i annan viktimizasyon politik.

Mr Speaker,mon osi kwar,Mr Speaker ki nou pa devret restrikte nou parey sa Mosyon in ganny drafte selman avek viktimizasyon politik. Mon kwar nou devret enlarge the ambit of this motion pour enkli tou viktimazsyon Mr Speaker.

Annou pa restrikte nou akoz ki pour arive, eski demen nou pou dir annou etabli en lot Komite pour viktimizasyon rasyal; pour Viktimizasyon akoz en dimoun son maladi ki i annan; ouswa Relizyon, annou kouver tou viktimizasyon Mr Speaker.Sa i en loportinite MrSpeaker.

Mr Speaker, sa i anmenn mwan pou get sa Mosyon en pe pli en detay Mr Speaker.

Letan mon get Mosyon Mr Speaker,mwan letan mon’n lir sa Mosyon, dan mon lespri ki mon ti krwar pe ganny etabli se en Select Committee, savedir en Komitetanporer. Me letan mon’n ekout mover of the motion –Onorab Andre in dir  sa Komite pou permanan. Letan mon get wording sa Mosyon, mon pa krwar lentansyon ti pour fer li permanan. Mon krwar lentasyon ti pour fer li koman en Select Committee,parske premye keksoz ki catch mon latansyon la, se sa Mosyon i dir ; mon pe lir en bout sa Mosyon, ki dir, ‘’Tou bann ka viktimizasyon politik ki’n arive, ki’n arive, savedir i pe talk whichretrospectively ; bann ki’n fini arive.  I pa pe dir bann dan lefitir.

E pour mwan,ki montre mwan eski si nou pe dir bann ki’n arive, eski nou pou etabli a permanent one ? Or pour mwan i more in lineavek en Select Committee. E menm si mon get son dernyen bout, i dir letan in ganny prouve  pou rekonmann avek Ladministrasyon Piblik, bann mezir ki merit ganny pran pour elimin sa pratik dan tou Lenstitisyon Piblik ouswa Prive dan nou pei.

Si nou pe dir it’s aStanding Committee ki tanzantan i pour ekout bann ka alegasyon viktimizasyon politik, eski tanzantan i pour fer rapor?  Non,Mr Speaker.  Mwan mon krwar poudir,  it’s more in line avek en Select Committee ki apre ki’n ekout sa bann ka,i pour fer raporMr Speaker.

Mr Speaker, mon krwar i fer bokou plis sans si sa Komite i ganny etabli,   i devret vin en Select Committee in termsof Order 84 of the  Standing Orderse apre ki in ekoute,  i a fer son rapor.

E annefe Mr Speaker,  mon annan en lot issue avek sa fason, ki sa Mosyon in ganny drafte Mr Speaker.

MrSpeaker,  letan  ou get sa Mosyon, I dir poudir apre ki in etidye bann ka viktimizasyon politik, pou pran bann mezir apropriye dan ka kot sa bann aksyon, i ganny prouve; pou pran bann mezir savedir bann mezir ki plural;i annan plis ki en mezir. Me sa Komite pa kapab pran mezir Mr Speaker.

Komite pa pour kapab fer nanryen ; i pa pour kapab pran en aksyon Legal ou disipliner kont en dimoun ki’n ganny trouve pou fer labi viktimizasyon politik. Ki Komitei a fer? Komite i drafte en rapor ek Lasanble. La Lasanble i a deside, ki mezir  pou pran. Lasanble i annan de mezir pour li pran. Pran en mezir either by way of motion  kot i a movedan Ladministrasyon Piblik, pour li fer serten keksoz; ouswa by way of lamannman Lalwa; swa entrodwi en nouvo Lalwa; swa annou reinforce bann existing Laws ki nou annan.

So,i pa pou sa Komite pou pran bann mezir.  Sa Komite i a plito la zis pour enquiree apre letan in get tou sa bann case, li i ava vin ek en Rapor devan Lasanble, i a dir ek sa Lasanble, lala ki nou pe propoze.

E Lasanble, i a deside si either pou annan en Manm ki pour move en motion, ouswa en Lalwa.   So,  i  enportan ki nou  pa les fer  nou dimoun krwar poudir, zot sa bann dimoun zot in trouv en solisyon ek sa Knmite.   Zot case pa pou trouv solisyon personnel ek sa Komite.   Sa Komite pou plito get an zeneral.

Me si en dimoun i anvi en remedy,  i pou swa petet alkot Ombudsman, PSAB, kot Lakour, ouswa pran en case anmenn devan kot Employment Tribunal depandan ki son sirkonstans son case Mr Speaker.

So,monkrwar poudir nou bezwen fer sir ki sa Mosyon, i tre kler Mr Speaker. En lot keksoz Mr Speaker, ki pou arrive – letan nou dir ki inarive? Parey nou dir nou pe dir petalk retrospectively pe get sa ki’n arive danlepase. Ki pou arive ek bann case ki’n deza ganny dealt with par egzanp par Lakour? Eski si sa dimoun pa’n satisfe ek son desizyon Lakour? I pou remet devan Komite pour re anmenn menm Issue ki’n deza ganny adrese par Lakour ? Sa osi sa Mosyon nou devret fer sir i pe pran sa an kont.

Si nou pe dir dan lepase kote nou komanse ?  Tousala i enportan e nou krwar poudir annou pa zis aksepte en Mosyon ki mannyer i été,me annou probableman anmann sa Mosyon, prenon an kont tou sa bann keksoz Mr Speaker.

Mr Speaker, avek sa mwan mon ti a kontan propoz en lamannman, en lamannman avek sa Mosyon.  E mon lamannman ki mon pou propoze Mr Speaker, mon pou propoze ki sa Mosyon i lir swivan :- Sa Lasanble i demande, ki en Komite Lasanble Nasyonal i ganny met an plas pour etidye tou bann ka viktimizasyon, ki’n arive dan Servis Piblik e Prive e ki pan’n deza ganny met devan bann Lotorite konpetan, e ki sa Komite i prezant en Rapor avek Lasanble Nasyonal, ki enkli rekomandasyon bann mezir ki merit ganny pran pour elimin sa pratik dan tou Lenstitisyon Piblik ouswa Prive, dan nou Pei Mr Speaker.

Mr Speaker that will be all.

 Thank you.

 

MR SPEAKER

Mersi, Onorab Houreau mon ava donn laparol Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan segonn sa Mosyon e an menm tan dir de pti mo lo lamannman Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER

Wi, Onorab De Commarmond?

HON CHARLES DE COMMARDMOND

Well a matter of procedure ki mon pe vin lo la, akoz i annan en amannman devan, devan nou la avan petet ki i ganny segonde, mon panse mover Mosyon i devret ganny regarde si sa i ok;  si i substaintial; si akseptab; si i ok.

 

MR SPEAKER

Avan nou al lo la, zisteman, nou anvi ganny lopinyon lezot Manm lo sa amannman ki’n ganny propoze par, Onorab Houreau, e mon kwar Onorab Waven William se dan sa laliny ki ki ou ti oule koze?

Vwala, pran laparol silvouple.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker, ankor enn fwa mersi.

MR SPEAKER

Wi, Onorab Ramkalawan?

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker,mon krwar Lefeki nou pe koz lo en amendments i annan Standing Order e if it’s a simple amendment you can waive e les li pase.Be mon kwar ki poudir sa lamannmanki pe ganny propoze, mwan mon ti ava dir ki it’s asubstantial amendment because it changes the scope of the motion e mon kwar ki Onorab Hoareau ti’n devret fer sa ki neseser pour li donn Notice sa Lamannman.

But anyway mwan mon pe sey zis met sa.  I posib ki ou dan ou lopinyon it’s a simple amendment. Be selman mwan lafason mon pe war li, mon war li koman not a Simple amendment ki ti’n devret meritNotice e alor, mwan mon pour dir ki sa Propozisyon  lamannman i tonbe.

Mersi.

MR SPEAKER

Mon a donn laparol  mover sa Mosyon, Onorab Clifford Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, i annan en saying mon krwar ki dir,‘’Itslate in the day.’’Onorab Hoareau eskiz mon, ti annan sa loportinite pour li, parey mon tann li eloquentlyin get dan bann provizyon Legal, in bezwen vwar poudir i dir en ‘substaintial amendment,” ou bezwen in writing 48 hours prior. So,sa bout provizyon pa’n ganny comply with, akoz mwan mon pour argue, it is a substaintial amendment – not a simple amendment e, si sa ti le ka, kekfwa konsiderasyon ti’n kapab ganny donnen pour waive, Standing Order;si i ti’n amenn sa pli boner e nou’n ti’n kapab gete, vwar.

Onorab Hoareau in esper en loportinite pour li koze, e letan in’n ganny laparol  pour li koz lo sa Mosyon i vin ek en lamannman. This is not the proper way to do it. MrSpeaker.Mon konnen i nouvo dan Lasanble.I fer son premye fwa ki i pe vin dan Lasanble, alors i en prosesis aprantisaz. Mon kwar Mr Speaker, se avek sa mon ava arete la, epinou ava koz en pti pe plis.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mon still krwar apre troun isi kot Onorab Houreau.Mon still ti a kontan ekout Onorab Waven William.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker.Mon ti a kontan ganny gidans nou pe koz lo lamannman Mosyon ouswa lo Mosyon Orizinal ki nou pe koz lo la ?

MR SPEAKER

Nou ankor lo lamannman Mosyon ki’n propoze par Onorab Hoareau.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mersi Mr Speaker.

Mr SpeakerMosyon prezante par Onorab Clifford Andre i lir comme swivan:- Sa Lasanble i demande ki en Komite Lasanble Nasyonal,i ganny met an plas pour etidye tou bann ka viktimizasyon politik ki’n arive dan pei; pran bann mezir apropriye dan ka kot sa bann aksyon in ganny prouve e rekonmann avek Ladministrasyon Piblik bann mezir, ki merit ganny pran pour elimin sa pratik dan tou Lenstitisyon Piblik ouswa dan Prive dan nou pei.

Mr Speaker, kestyon se, eski sa Mosyon i annan son merit, ouswa non? Si nou Lasanble i anvi fer zistis, monadir wi, me avek plizyer kestyon ki loter Mosyon i bezwen reponn, pour donn plis leklersisman lo fason travay sa Komite e rekonnet e aksepte ki pa zis viktimizasyon politik ki egziste. Ki fason sa Komite pou idantifye sa bann ka?E a son avi dir nou Lasanble,kwa ki i pe panse lo kalite bann mezir ki kapab ganny rekonmande ek Ladministrasyon Piblik?

Mr Speaker, mon lot pwen se ki i deza annan detrwa mekanism an plas, parey in ganny masyonnen par Onorab Hoareau,ki pe fer serten travay dan sa direksyon.  Enn sa bann mekanizm se Public ServiceAppeals Board.   I annan detrwa lezot par egzanp:- Lofis Ombudsman parey in’n ganny mansyonnen, Lakour e  Lakour Konstitisyonel parmi lezot Lazans ki piblik pe servi deza. Kestyon ankor Mr Speaker, eski sa bann plizyer Lazans ouswa bann mekanizm an plas,pa pe fer zot travay?  E kwa an plis ki sa bann lezot Lazans, pa pe fer ozordi, ki i pe panse sa Komite kapab sizere koman bann mezir. Mon ti a kontan ganny pwennvi loter Mosyon lo la Mr Speaker.

Mr Speaker, pou fer zistis piblik an zeneral e travay sa Komite si i ganny etabli, mon pou raport mon siporsi loter Mosyoni agree pou amann son Mosyonpour reflekte swe e dezir ki lamazoritebann Manm ki’n pran laparol bomaten ki’nkoz lo pa zis lo viktimizasyon politik, me an zeneral.

Mon ti a demande ki loter Mosyon i konsider amann son Mosyon parey Onorab Hoareau in sizere.

Mr Speaker, si lamannman i ganny fer, mon pou donn tou sipor sa Mosyon, akoz koman en Manm elekte, ki an kontak ek lepep, mon pou dir wi, viktimizasyon i egziste dan lasosyete e nou a sokekikantite  viktimizasyon ki annan; swa dan Sekter Prive ePiblik sirtou, lo bann ka ki pa pe vreman konn zot Drwa e prosedir administrativ an plas, pour elvalye zot ka e konnen ki lo pa ouswa rekour ki zot annan.

Sa Komite pou bezwen a tou pri, fer zistis tou dimoun pti e gro dan Lasosyete, kot laprev i kler. Komite pa pou kapab a mon avi,pran bann mezir epi rekonmann avek Ladministrasyon Piblik, parey Mosyon i lir. Me an rekonesan vre rol sa Lasanble, apre ki in soumet son rapor, ki byensir i ava annan bann rekomandasyon avek mezir.

Sa bann rekomandasyon e mezir ava ganny sizere ek Ladministrasyon Piblik e Lasanble ava travay an etrwat avek Ladministrasyon Piblik, pou asir sa rol oversightki sa bann ka ki’n ganny prouve koman viktimizasyon, zot ganny byen deal avek. Lamannman propoze i realis, akoz tou Manm Onorab in rekonnet tou sa bann form labi  viktimizasyon ki’n ganny mansyonnendepi bomaten Mr Speaker.

SaLasanble avape anvoy en mesaz tre kler, ki kodann tou form labi ek viktimizasyon, zisteman kot i konsern bann Drwa ki nou Konstitisyoni rekonnet.E sa Lasanble ava pe reasir pep Seselwa atraver pozisyon ki i pran ozordi atraver sa Mosyon.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab William. Avan nou retourn kot Onorabki’n propoz sa Mosyon, mon ti a donn laparol Onorab Hoareau ki’n propoz en lamannman.

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, anba Order 41(1) it’s only after the question , upon the Motion has been proposed, ki en lamannman i kapab ganny propose.  E mwan monpe al anba kot Order 41 (1) ki apre ki sa Mosyon in ganny met devan Lasanble, ki sa lamannman i kapab ganny propoze. E anba la ki mon pe ale.  E petet Onorab Andre i devret pran enpe letan,readson Standing Orders.

Mersi.

 

MR SPEAKER.

Mersi.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mon pe koz lo sa lamannman, mon rezerv mon pe rezerv mon drwa pour mon koz lo the main motion.

Mon kwar ki sa ki both Onorab Hoareau avek Onorab William pe sey propoze, mon kwar i enpe premature, dan lesans ki, sa Komite pa ankor ganny etabli, son bann Terms of Reference pa ankor ganny etabli. Sa Mosyon iankor  peregard keksoz, an term son prensip.  Ei kler ki poudir lo tou lede kote, i annanzis Onorab Hoareau ki’n koze; welli annan de Onorab, Onorab William tou, zot pe dakor ki poudir viktimizasyon iegziste.Alor, mon kwar ki poudir, pe etabli ki poudir i pa zis en persepsyon; i pa zis en rev, me ki i en realite.

Aprezan sa ki Onorab Andre in prezante, Onorab Andre inmansyonn sa atraver Ladministrasyon Piblik, ki poudir rapor i ava ganny fer. Me byensir, nou konnen ki poudiren Komite Lasanble, i en zanfan Lasanble e ki pour ki Lasanble i pran okenn aksyon, en Komite i fer son travay,me apre sa i retourn kot Lasanble.

Lasanble ki donn li  pouvwar, menm parey tou bann Komite ki nou’n etabli. FPAC ;FPACi ganny li en travay pour li fer, me pour ki son travayi vin efektiv, i bezwen retourn devan Lasanble.  Toultan ou bezwen retourn devan Lasanble pour ki i en desizyon Lasanble.E alors sa ki letan mon pe dir, i prematurenou bezwen etabli bann Terms of Reference. Son, bann Terms of Reference ki ava determinen ki mannyer sa bann keksoz i ganny deroule.

Se pour sa rezon ki mannyer i ete la ;ki mannyer Mosyon i ete la, bann Terms of Reference once kiMosyon i ganny aprouve, ki i resanble ki Mosyon pou ganny aprouve,  Terms of Referenceiava ganny etabli par sa Komite. Zot pour bezwen retourn devan Lasanble, pour ki Lasanble iapprovesa bann Terms of Reference e la aprezan zot ava kapab al fer zot travay. So, mon pa vwar vreman, kwa ki sa lamannman pouanmennen anplis dan sa Mosyon ,akoz sa Komite ki pour bezwen al fer en travay pou regarde ki  mannyer pou zot  vreman fer zot travay.

So, lo sa baz, mon pa vwar nesesite pour ki i annan en lamannman, eksepte ki mon plito war li zis koman pe sey sanz langaz plito, me ki the spirit – enpe parey bomaten letan mon ti argimante. The spirit ki konte e sa Mosyon parey i ete la, i eksprimen sa spirit.

Mersi bokou.

MR SPEAKER

Onorab Sebastien Pillay

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.

MrSpeaker,mon konpran tre byen largiman ki’n ganny avanse par mon koleg, Onorab Leader Lopozisyon. But at the same time annou go back to largiman bomaten, annou pa per en larmannman dan bann sirkonstans kot i kapab fer keksoz en pti pe pli byen. Largiman ki ti ganny servi bomaten in relation to the spirit in the letter of the law.

Dan son prezanstasyon Onorab Andre i pa’n mansyonn Sapit 10 ek Sapit  11 nou Konstitisyon. Sapit 10 i fer kreasyon Office of the Ombudsman e Sapit 11 i koz lo PSAB. I deza 2establishedbodies, ki annou agree ki sa 2bodies petet i pa pefonksyon, that’s why the reason why ki Onorab Andre in anmenn sa Mosyon.

Ler nou regard lamannman ki Onorab Hoareau pe propoze li, son lamannman pe propoz dan fer sa Mosyon tonm byenwithinsa ,sakad Legal in the letter of the law as it should.Currently mannyer Mosyon in ganny worded i tonm en pti pe a lankan avek tou sa bann kad Legal akoz ou annan ou en lenstans, Lofis Ombudsman ki annan en rol pou li zwe;ou annan PSAB ki annan en rol pou li zwe; ou annan Employment Tribunal ki annan en rol pou li zwe, e ou annan Lakour li menm, ki annan en rol pou li zwe.So, ou vwar ki mannyernou bezwen prezanmet keksoz dan en framework Legal, pour ki tou sa ki nou fer itonm dan konzonktir Legal parey i devret tonbe.

So that is the reason behindsaproposal pour sa amendment. Akoz si nou lir byen sa lamannman ki’n ganny propoze par Onorab Hoareau, i koz pou etidye tou bann ka ki’n arive dan Servis Piblik e Prive, ki’n pa’n deza ganny met devan Lotorite konpetan.

Savedir Onorab Hoareau in fer referans ek sa bann Lotorite konpetan ki deza egziste e ki petet dan bann sirkonstans, sa bann ka pa’n arive kot sa bann Lotorite konpetan oubyen pa’n ganny adrese par sa bann Lotorite konpetan. So, nou bezwen mansyonnen ki i deza annan Lotorite konpetan pour ki Lasanble Nasyonal,i pa super, i paoverstep nou ziresdiksyon ok, ki li i annan an relasyon avek son rol ki li i bezwen zwe. Akoz pa bliye nou annan en separation of powers ki egziste ozordi dan pei, kot i annan Egzekitiv, i annan Zidisyer, e i annan Lezislativ.  E nou, nou pa kapab overstep nou pouvwar e al tonm dan kadLegal ki Zidisyer i fonksyon ladan oubyen tonm dan kad Egzekitiv ifonksyon ladan, kot nou bezwen zis selman aksepte poudir nou annan en rol oversight escrutiny ki nou bezwen zwe an relasyon avek tou sa bann kad.

So, that is where ki mon pe konpran the spirit of lamannman Onorab. E mon fer kler ki sa Mosyon i annan,envery importantconnotation pour nou tou ozordi, an relasyon avek bann diferan keksoz ki’n ganny dir e mon pa oule fer polemik avek sa Mosyon, me mon oule plito ki nou argimant lo bann kad Legal e framework ki egziste pour nou fer sir poudir noutonm byen dan sa bann kad kot nou devret tonbe.

Mersi,Mr Speaker.

 

 

MR SPEAKER

Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, nou ankor pe koz lo sa lamannman. lamannman, mon ti pe al koz lo en pwen prosedir ki mon pou koz lo la, me lentervansyon Onorab Sebastien Pillay, i fer mon mazin en keksoz  ki mon kwar nou devret dir a sa moman.  Se pa akoz – e mwan mon konpran li koumsa, se pa akoz i annan plizyer landrwa kot en dimoun ki annan en konplent  i kapab ale, ki nou pa kapab azout ankor enn.Akozi pa en kestyon either or ; i en kestyon donn en levantay posibilite avek en dimoun ki santi in ganny viktimize.

Sa dimoun i kapab al kot Ombudsman.  I kapab pa anvi vin devan sa Komite Lasanble. Les li annan the choice.  Alor azout en nouvo landrwa, en nouvo laport pour li al tape, malgre ki sa laport ki sa dimoun i kapab ganny menm relief dan en lot landrwa, mon pa vwar li koman en lobzeksyon.  O kontrer mon vwar li koman en bon keksoz.  Mon vwar li koman en louvertir. Akoz menm avek sa bann landrwa ki egziste, i annan en …deza. En dimoun ki santi ki i annan en problem, i kapab al swa devan Ombudsman, swa Anour; swa devan Human Rights Commission; swa devan Rent Board; swa devan Employment Act.

Dan bokou ka, i annan 2 ou 3 posibilite ki ouver pour li, e li i swazir lekel ki pou trouv pli apropriye. E dezyenm keksoz ki mon ti a kontan dir vitman, pour sitye mon krwar sa deba dan son konteks, se pa akoz ou pour annan sa Konmite ki tou dimoun pour neseserman tay kot sa Komite.

I pa akoz ou donn en loportinite ki tou dimoun i vini. Mon kontan dir sa dan nivo abortion, se pa akoz ou ‘allow abortion’ ki tou madanm ki trouv zot lekor ansent, pou fer en lavortman demen.  Me zot annan sa posibilite.  Esa set agzakteman, egzakteman parey.

Mon pwen Mr Speaker, ki mon ti anvi vin lo la, se an repons avek dernyen pwen ki Onorab Hoareau in dir an koneksyon avek allthe 40 e 41. Mon krwar i annan en misreading la.40 ek 41 i senp.40 i the main Order lo lamannman e i donn 2 fason pour fer lamannman.

Premye fason dan tou lamannman se donn, 48 erdtan Notice in writing, i annan en leksepsyon e sa se dan Provisio41 , 40Suborder (1) ki dir dan ka en simple amendment Speaker, setadir zis ou Mr Speaker ki kapab waive, waive sa. Alor la, la 2 fason.

(technical problem)

HON BERNARD GEORGES

.amendments ou kapab Speaker,waives a requirements.  41 i dir ou, dan toulede ka; whichever one it isou kapab fer sa lamannman, selman apre ki mover Mosyon inmove son Mosyon; that’s what it says, ‘after at any time,after the question of the motion has been proposed.  This is what moving the motion is.  Se sa ki Onorab Andre in fer, e avan ki the Question is put, which is, ler nou a vot lo sa Mosyon at the end. E alor i bezwen ganny fer apre ki in ganny propoze me avan ki nou vot lo la;whether that is a simple amendment or whether it is not a simple amendment nou bezwen swiv sa prosedir.

I annan e nou tou nou bezwen rekonnet en trwazyenm posibilite e sa se while the debate is going on,i annan en substaintial amendment ki en dimoun i krwar,  i ava kapab anmennen. I pa’n donn 48 erdtan Notice.

Dan sa ka sa dimoun pa kapab fors sa lamannman. I bezwen propoz sa lamannman avek mover Motion e si mover  Motion i vwar ki sa lamannman i en bon keksoz li i ava pran li i ava met dan son Mosyon. Me personn pa kapab forse as you can by moving an amendment parey nou vwar ozordi.Mon ti anvi zis met sa bann pwen devan, pour ki nou retourn dan Lord e nou konnen egzakteman sa ki nou pe fer.  Mon remersye ou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon,avan ki nou donn laparol the mover of the motion, mon ti a kontan donn laparol Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

With respect Mr Speaker, mon ti pe zisteman  anvi enterveni on the motion itself so with respectmon kapabsedlaparol avek Onorab Andre and then nou a deside lo sa lamannman and then monava koze, mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.Mr Speaker,mon lentervansyon i dan menm laliny avek Onorab Georges, zis ki I pa’n dir en pti parol;  en pti keksoz  ki mete dan LaLettre, dan Standing Order. Parey in ganny dir Onorab Hoareau in koz lo 41 ki’n ganny byen eksplike, me Standing Orders 40 (1) i kler Mr Speaker. I dir,‘’Any amendment to a motion shall be put in writing by the mover and delivered to the Clerk’’ –ki mon kwar Clerk pa ankor gannyen at least 48 hours Mr Speaker.idir ou,‘’before moving it, even moving it now,  is not correct! I ti devret donn 48 erdtan avan i menm move.  That is according to 40 (1).  It is not a court be solman akoz nou bezwen al dapre Standing Orders. So,baze lo 40 (1)it should not be even considered at this stage.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Ferrari ti anvi pran laparol.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Ok, with respect Mr Speaker, uhh, eski nou, Onorab Hoareau in aksepte poudir son lamannman pa pe ganny entertain sa pwen la e ki nou kapab move lo the main debate itself  Mr Speaker ?

 

MR SPEAKER

Mon kwar avan nou demann Onorab Hoareau pou koz lo la, mon donn laparol Onorab Simon Gill.

 

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.  Mon krwar bann pwen ki ti’n ganny fer i annord, emon kwar nou devret kapab donn kredi sa lamannman ki’n ganny propoze par Onorab Hoareau; tout an respektan loter Mosyon vwar dan sa lamannman ki’n ganny propoze bann keksoz ki valab, ki anbelir son Mosyon, e parey in ganny dir, li i kapab aksepte sa Mosyon.

I pa kestyon ki i annan en ‘snake around,’ me nou pe fer keksoz an bonnfwa e mon kwar i devret pe kapab pran sa lamannman e i kontinyen avek kredi e ki i annan pour son Mosyon, e Onorab Hoareau pa pa pe hijack, pa pe pransa Mosyon. Mon kwar i en bon keksoz.

Sa i premye pwen.

Dezyenm pwen, parey in ganny dir,sa Mosyon i annan en merit li, ki’n ganny anmennen par Onorab Andre. I annan en merit, e si nou pou ralye tou lafors Lasanble deryer sa Mosyon pour nou vot an faver, ki mon ti annan lentansyon vot an faver.  Mon krwar ki an bonnfwa I devret pran sa lamannman, annou bouze pour ki nou kapab ralye tou dimoun isi dan sa Lasanble ozordi apre midi, pou vot an faver sa Mosyon e anvoy en mesaz kler la deor lo lesansyel sa Mosyon.

Mersi bokou Mr Speaker e mon rezerv drwa pour mwan kapab koz lo sibstans Mosyon prezantan par Onorab Andre.

Mersi bokou.

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan ou ti’n site ki ou anvi koz lo lo sibstans Mosyon li menm li ?

HON WAVEL RAMKALAWAN

Yes, Mr Speaker.  Mon anvi koz lo the main motion,  me selman lefe ki annan sa lamannman; wi, nou bezwen dispose  of sa lamannman. I mean, either i ganny aksepte i ganny vote par Lasanble ann antye oubyen par…

 

MR SPEAKER

Avan nou, nou desid lo la atraver  votes, mon ti a kontan donn laparol Onorab Henrie, ou pe al koz lo sa lamannman menm ?

 

HON GERVAIS HENRIE

Yes, Mr Speaker, pour mon servi en analozi ki Mr Georges in servi bomaten, mon pe sey  konstrir en pon parske mon war the spirit la, toulede kote i dakor pour nou fer pase sa Mosyon, me sa kote i anvi gard son laform Orizinal, lot kote laba i anvi anmenn en lamannman ki nou, nou pe dir i pa en lamannman senp.

So, mon ti ava propoze, e mon senpatiz avek sa Lamannman mwan ki Onorab Hoareau in mete en pe. Si nou ti kapab tonm dakor, mover  Mosyon ti kapab tonm dakor ki lamannman ki’n ganny met devan nou, i ganny pran kont ki ler sa  Komite in ganny set- up, i ganny pran kont dan en fason for e kler dan son bann Terms of Reference.

Par egzanp kot i fer Referans avek bann Lotorite konpetan i vinpartTerms of Reference; dat ki i pou komanse.  So, nou tonm dakor ki sa bann lamannman ki’n ganny propoze, i sorti for dan bann Terms of Reference ki sa Knmite. Me selman parske nou, nou bann politisyen nou e nou fek sorti dan en Kanpanny e i bann keksoz viktimizasyon politik ki nou bann dimoun an deor i anvi nou koz lo la; pa viktimizasyon Relizyon, Sex ouswa Kouler.  I Politik e nou pa kapab al deviate from sa.

So,nou tonm dakor  nou reste lo son scope Orizinal e bann lamannman i vin dan Terms of Reference e i sorti dan en fason for.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Eski sa i akseptab pour mover,proposer sa Mosyon?  Onorab Andre?

HON CLIFFORD ANDRE

MersiMr Speaker.

Mr Speakermon napa okenn problenm avek sa metod, me selman nou konsantre lo sa Mosyonparey i ete, apre mon sir kekfwa Onorab Hoareau pour ganny propoze koman en Manm dan sa Komite. Nou ava travay ansanm, akoz mon osi mon pour ladan.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi bokou.  Mon byen kontan Mr Speaker, ki nou’n ntonm lo en Lagreman. E enn bann keksoz ki fer mwan bokou plezir se ki, mon komans vwar en sanzman mindset dan nou pei, e mon swete kii pa zis en posture,me ki vreman nou senser ler nou dir ki nou rekonnet ki annan, in annan e ki ankor annan viktimizasyon dan nou pei.

Mr Speaker, mon leksperyans dan sa Lasanble, in toultan montre ki se lespri sa ki nou debat, ki enportan.  Se pa telman bann detay. Bann detay Legal, Legalist i ganny fine-tune a en serten moman – me selman si lespri kot nou anvi anmenn Sesel a lavenir, ki vreman enportan. Mon konnen i fer ki plizyer lannen ki pep Seselwa pe kriy kont viktimizasyon, kont lenzistis, kont pinisyon ki napa okenn zistifikasyon.

Mwan an 1977 mon ti annan 17an e se a sa moman ki mon ti tann Msye Rene pe eksplike apre koudeta, ki mannyer i neseser pour aret viktimizasyon ki Parti Demokratik, ki Angle, ki bann restan Angle ti pe fer,e redonn tou Seselwa son dignite. Ti en diskour ki ti rezonn byen, kot mwan.

E apre enpe letan ler mon’n al etidye dan, e dan en pei ki annan en tradisyon demokratik, ler mon ti retournen mon ti santi poudir finalman nou pa ti pe live up to sa bann kwaryans politik nob pour re-donn tou Seselwa son dignite sirtou son dignite koman en imen.

Apre koudeta Msye Rene ti eksplik ki Msye Mancham ti’n deside pour li pa fer Eleksyon ankor, alors ti annan bann rezon akoz ti bezwen met bann Lalwa ki ti en pe pini bann dimoun ; bann keksoz koumsa. And then apresain al andeor kontrol. E nou tou nou konnen e mon apresye ozordi, ki mon war ki sa Lasanble pe rekonnet, ki sa bann mezir viktimizasyon  inal vreman andeor kontrol.

I annan vreman bann dimoun ki’n soufer en kantite !  I ankor annan dimoun ozordi ankor ki pe soufer.  E ler mon dir viktimizasyon, vreman mon dakor avek Onorab Henrie se sirtou sa bann viktimizasyon politik.

Apre sa bann viktimizasyon ekonomik e lezot bann Seselwa, ti enpe rezilyan in deal avek ; bann ki’n al an deor ; ki’n kite in al an Egzil ki’n fer zot lavi deor ; i annan souvan bann ki dir, ‘’En sans ki mon gannyen,ki mon ti ganny viktimize par sa sistenm akoz ler mon’n ariv Langleter mon’n konnen ki savedir travay. Mon’n travay, mon ganny mon lakaz ; mon’n ganny mon pansyon ; mon’n ganny en pti larzan mon’n met de kote, e mon’n pli byen debourye ki  mon ti Sesel.’’

Me selman sa douler politik ki toultan reste dan leker en kantite dimoun. E mwan apre tou sa bann lannen, mon ti deside ki mon pour dedye mon lavi pour lit kont sa bann keksoz, ki mon ti santi i pa zistifye. In pran plis ki 25an.  E ozordi mon santi sa bann fri sa travay, involapenn. Ozordi nou pe move ; nou pe move akoz ler mon tann bann dimoun lo lot kote latab pe aksepte,all be it avek en pe largiman persepsyon, me selman nou konnen poudir  parler persepsyon koripsyon, me selman nou menm nou apre, oubyen zot menm zot apre, zot al met an plas en Lenstitisyon kont Koripsyon, ki zisteman valid lefe ki i annan koripsyon dan nou pei.

E viktimizasyon mon krwar nou’n ariv en pwen – kekfwa i en sanzman zenerasyonel ki pe fer ki  nou pe aksepte ki i en realite e  ki nou nepli kapab deny sa bann keksoz ankor. Ozordi i vreman enportan akoz nou lo lot kote latab, nou santi nou dan en pozisyon pour premye fwa dan nou travay politik, ki nou vreman kapab fer keksoz, pour nou tackle sa problenm.

Nou kapab fer keksoz ; e nou kontan war ki lot kote politik i onboard pour zot tackle sa bann keksoz.  E alors san okenn koze en pti pe  talking down, mon ti a kontan welcome zot onboard, pour nou kapab fer sa bann keksoz. Akoz apre plizyer lannen pedale, apre plizyer lannen grenpe, ozordi nou vreman nou  lo en latet montanny e nou pe get anba borlanmer lo sa pti paradi ki nou tou nou kontan.

E nou war i zoli, me selman nou vwar bann keksoz ki vreman, ki vreman fermal. Nou war nou bann frer ek nou bann ser ki vreman pe soufer.  E Mon ti a kontan dir zot, ki kekfwa zot devret – sa mindset ki pe sanze, zot devret anmenn li en pti pe pli lwen, pour zot rekonnet dan nou diskour ki bann viktim i lo sa kote latab. Si bann viktim i lo sa kote latab, bann ki ti on thereceiving end of victimization, i lo sa kote latab!  E lo sa ki nou pe dir i vreman, i vreman sorti byen profon dan nou psychic.

I vre ki nou’n ganny sa kado, Sesel, e apre sa lannnen nou’n ganny kado en Eleksyon ki’n fer ki pou premye fwa nou pei i balanse; nou Lasanble i balanse e nou kapab koz a en nivo egal avek kanmarad.

Alor annou atak sa serpan ki apel viktimizasyon. Sa serpan ki kasyet dan lapay, ki bouz san okenn fer tapaz; ki la li, ki pe ekout ou; ki pe vey ou; ki pe sot lo ou; ki pe spy lo ou, akoz sa se bann keksoz ki annan e ki pe veye ki mannyer i kapab atak ou, e  pik ou en zour zis akoz ou annan en lopinyon diferan.

E sa a sa pwen ki mon ti a vreman kontan pran sa lokazyon pour mwan dir avek zot, dir avek pep Seselwa, ki mannyer nou, nou’n anbark lo sa nouvo faz developman politik isi Sesel.   E pour sa mon ava pran leksperyans e legzanp ki Nouvo Speaker Lasanble pe donn nou.

Nou antre dan en Lasanble ki onnetman, mon kwar zot ava dakor – ki ti’n ganny en prenye par en kiltir politik ase for, kot bann travayer ti pe ganny ekspekte pour zot siport en kote e pa neseserman lot kote. E nou vwar sa letan nou’n arive, kot plizyer parmi sa bann travayer in swazir zot menm, pour zot al travay dan en lot landrwa, akoz ti enpe difisil pour zot pour zot rekonsilye avek sa nouvo lespri.

E mwan mon kontan ler mwan mon’n war Speaker pe demann avek sa bann dimoun, pe welcome zot, pe ankouraz zot, ‘’ Be reste.  Reste bann ki si zot oule travay.  Reste,m sanz ou nide.  I annan travay pour tou dimoun isi.        Annou travay annou fer sa Lasanble marse !’’ Emwan pour mwan ti vreman en keksoz ekstraordiner, akoz i ti pe anmenn en nouvo mindset, en nouvo fason fer dan, dan nou pei.  E  menm pour mwan ti en leson ki mon’n dir apre, fodre mwan osi mon get keksoz dan en fason diferan e ki mon get tou Seselwa koman bann dimoun ki merit ganny en sans pour zot prouv zot lekor e ki pa get zot selman zis koman bann Viktim.                       Pandan tou sa bann lannen, mon’n get zot koman bann viktim pour mwan sey ed zot. Mon pou ed ou mon frer akoz mon konnen poudir ou’n sa. Non !   Annou get bann Seselwa koman bann dimoun ki kapab Travay ; ki kapab avanse dan lavi, ok ?

Annou fini akoz zot konnen zot menm, akoz sa zafer ‘ek nou – pa ek nou’ i la e i ankor la, dan serten keksoz ; dan serten fason fer. E mon ava dir zot ki a-lafen mon lentervansyon mon pou fer enn de propozisyon,ki mon santi kekfwa i ava bann propozisyon pozitiv, pour anmenn nou Pei devan.

Parey mon’n dir zot, sa serpan ki apel viktimizasyon i atak tou dimoun san okenn diskriminasyon. I atak fanmir ; i atak zanfan ; i atak sa bann vye tantin, en vye tonton. I annan ki perdi labours. i annan ki perdi ki pa ganny lakaz, i annan ki perdi Carer ; i annan ki perdi louvraz eksetera…

Tou sa bann dimoun se souvan bann dimoun ki inosan, pan’n fer nanryen mal apard ki zot bann collateral damage akoz zot annan en lopinyon diferan, oubyen menm, akoz zot manman i annan en lopinyon diferan ; zot papa i annan en lopinyon diferan ; zot ser i annan en lopinyon diferan, e zot, zot ganny viktimize akoz zis zot ti la.  Zis zot ti la, zot pe viv, me selman si zot sinyatir ti Ah-Time oubyen Chang-Him oubyen kekfwa Ramkalawan.Konmsi zis ou avek sa bann keksoz e deswit ou lo en dezavantaz. Akoz ler zot tann sa non…en… lekel a, anh ??? ‘’I ek nou’’ oubyen ‘’pa ek nou.’’

Sa se bann pratik ki’n arive e nou, nou bezwen koriz sa akoz tro bokou dimoun dan Sesel in soufer e zot anvi move on. E sa realite i ankor la ozordi.  I dan nou pei, i anba  – i underlying.  I parey en kouran soumaren lo sirfas.

I annan plizyer legzanp ki’n ganny donnen donk i pa neseser, mon kwar nou tou nou dakor ki sa bann keksoz i egziste.

Me selman ler viktimizasyon i ganny etabli koman en sistenm Gouvernman, se sa ki mon krwar ki nou bezwen atake.  En sistenm Gouvernman ki met en presyon lo son popilasyon pour li fer ou  per.

I annan bann Lenstitisyon around, ki dimoun i devlop en lafreyer viktimizasyon, ek lafreyer perdi zot license ; lafreyer perdi zot Drwa pou zot fer en keksoz, Lafreyer pou zot pa ganny en planning permission, tou sa bann keksoz, ou a krwar in vin en Lenstitisyon.

E i annan dimoun i dir ou, ‘’Zot fodre mon fer sir akoz mon license pe vini pou renouvle. Si mon mal koze oubyen si dimoun iv war mwan pe koz ek ou, i riske mon pa ganny mon license.

E la lo en nespes reverse pyschology en bann fars ki toultan –  pa en fars – enn bann keksoz ki toultan mon ti dir avek Vis-Prezidan Faure ki aparaman byento i pou sermante koman Prezidan ; seki in annan telman negativite parler lo lapar Gouvernman, lo sa kestyon viktimizasyon, ki a sakfwa ki mon’n ganny en sans koz avek Vis-Prezidan Faure dan Piblik, mon dir ek li, ‘’Mon pa pou kapab koz ek ou tro lontan,  akoz ler dimoun i vwar mwan pe koz ek ou , mon perdi en pe vot an plis.’’ Konmsi mon bezwen fer atansyon. Akoz i annan en keksoz deor la ki dimoun pa konfortab avek.

Donk ozordi sa keksoz i devan latab Lasanble e mon kwar ki sa viktimizasyon i en keksoz ki kapab  ganny deal avek ; i kapab liber nou parey nou’n vwar Seselwa in libere depi le 11 Septanm. Dimoun Anvil  i riye, konmsi sa presyon ki ti lo zot zepol ou a krwar in bouze.  Me selman nou pou bezwen al all the way dan sa bann keksoz, akoz i ankor annan bann landrwa ; bann servis dan Gouvernman ki vreman se bann Leaders kipou bezwen donn nou sa legzanp.

Mon a pran en legzanp en Departman ki ladan i annan bann dimoun ekstraodiner ki travay vreman byen. La Mazorite dimoun ladan itravay vreman  byen, zot profesyonel, me selman i annan sa nespes kouran soumaren laba, ki fer ki dimoun i annan en kantite mefyans.  E la mon pe koz dan Departman Imigrasyon.

Nou lo sa kote latab, nou’n ganny en kantite dimoun ki’n apros nou, poudir avek nou pour demann nou pou ede akoz ;  mon reste Sesel depi 12an, mon’n marye, mon annan 2 zanfan ki pe lekol ki koz zis Kreol, ki pe espere pour li natiralise ; be selman lannen ale lannen vini – i annan bann dimoun ki annan 25an aparaman ; ki lannen ale lannen vini, i anvi, i pe espere pour li vin Seselwa, pour li annan en lavi normal me selman i pa arive.

Selman dan en lot kote ou vwar en Msye ki fer 6 mwan Sesel, ou pa ni konnen kote in pase, par ki laport in antre, me selman en pti moman ou vwar li  lo Lalis Voter. E nou konnen mannyer in pase.   Mwan mon’n vwar sa ki mannyer i pase.

I annan en dimoun i eksplik mwan premye aplikasyon larepons i non, dezyenm aplikasyon larepons i non e  reapply dan 1an.  3enm aplikasyon dan 1 an, i annan en madanm ki ti laba  ki  nepli laba malerezman ki ti en Sef dan sa sistenm,  i kriy li, ‘’I  dir li – ou konnen, Prezidan in vreman pran lentere dan ou ka so, pa bezwen, pa bezwen enkyet nou  pe sey travay lo la.’’

Apre 1an  4enm vizit laba, ‘’Prezidan i vreman personelman entervenir lo ou behalf e in deside pou donn ou. ‘’

Me i pa devret koumsa.Tou dimoun devret annan en Drwa. Nou bezwen annan  parey Lalis Lakaz, nou bezwen konnen ki nou bezwen fer pour nou ganny en lakaz ; ki nou bezwen fer pour nou vin en Seselwa?  Ki nou bezwen fer ?

E si nou, nou napa $25 mil pour nou peye nou pa devret ganny kit ater. Nou bezwen annan en prosedir, e se sa bann keksoz koumsa  Drwa avek bann servis Gouvernman ki tou Seselwa i bezwen annan e mwan mon apel sa viktimizasyon akoz ler ou pa donn sa dimoun sa drwa pour li viv dan en pei trankilman pour li ganny son license,pour li ganny son Nasyonalite oubyen pou li ganny son drwa travay i pa byen.  E si sa bann keksoz pe ganny pase pour GOP, pour tou sa bann keksoz. Alors ler ou vwar en etranze, li antre avek en gran lanvlop gri, en gran lanvlop kaki parey nou dir, apre detrwa mwan apre ou vwar li in ganny son paspor, sa i fer bokou dimoun fistre.

I fer dimoun ankoler e sa bann kalite pratik, parey mon’n dir, i egziste kot Planning, kot Licensing e kekfwa sa i ler pour nou arete soutir sa bann keksoz e fer sir ki sa i ganny fer dan en fason pli byen. Menm pour en promosyon, sa i ankor arive. Pran par egzanp, dan Lapolis ou kapab monte dan ran parey  i annan en dimoun in dir taler ou monte, monte, ou monte dan ran, ou annan tou kalifikasyon selman ler ou ariv pros, zis anba Komisyonner la aprezan kestyon i komans leve ;‘i ek nou oubyen i pa ek nou?’

E nou’n war plizyer legzanp dan sa bann lannen en Asistan Komisyonner plizyer lannen mon pa pe dir ou – mon pa pe dir  la resaman, Asistan Komisyonner, in ganny push out. I annan in vin Mazistra apre in vin Senior Magistrate.  I annan ki’n vin Ziz.  I annan ki annan bann talan ekstraordiner ki finalman in ganny move out e sa se bann keksoz ki pase souvan dan bann Minister.

Alors, Mr Speaker, viktimizasyon i non  selman, fer soufer, me selman parfwa menm i kapab fer dimoun perdi son lavi.

Mon a donn zot en dernyen legzanp avan mon konkli. Mon annan en legzanp mon’n koz lo la en kantite fwa ; en fanmiy 4 dimoun ki reste Mont Fleuri anler, anler dan en peron kot i annan apepre 200 e kek marspour monte.  I vreman, vreman –  mwan avek mon lipye ki enpe kaspat, mon ganny enpe difikilte pour mwan ariv laba anler.  Mon bezwen poze. Akoz i vreman, vreman o.

Sa 4 dimoun dan sa lakaz, tou le 4 i annan en problenm medikal ; enn i vye i annan 96an ; enn in ganny latak e i napa lipye ; enn i endikape depi nesans ; enn fek ganny latak la Lotzour.  E mon’n lager pour zot – pa pour zot  ganny faver  – pour zot ganny en drwa, pour zot viv dan en sityasyon konfortab.

Sa bann dimoun in ofer zot lakaz ; zot ofer zot later, pran. Zis donn nou en landrwa reste borlanmer, akoz nou bezwen al kot Dokter ; toultan nou bezwen al kot Dokter.

MrSpeaker,mon pa pou nonm sa Minis.  I ti demann mwan si sa bann dimoun i vot pour mwan e si mon pe fer politik ? Me se bann keksoz koumsa ki nou devret arete akoz sa bann dimoun zot annan en Drwa osi. E nou bezwen kontinyen lager pour zot. E si nou kontinyen get zot koman bann voter zanmen nou pou avanse.

E menm keksoz pour bann zafer lakaz – parey mon’n dir, si i annan en Lalis Lakaz let’s move on.  Annou montre bann dimoun sa Lalis ! Mon konnen mon N0.5. Mon konnen poudir Ti Dadi i No. 5, Josette i No. 6 ; entel i No. 20 li i  espere ziskan ler i ganny son tour.Nou dir li kote ; kote i debout ; ki bezwen fer ; ki i bezwen kontribye.  I pa kapab ozordi i No. 5.Demen i tonm No. 20. I pa kapab annan dimoun ki 15an  pe esper lakaz.  Nou bezwen annan en sistenm ki zis e ki personn pa ganny penalize pour okenn rezon politik.

Alors MrSpeaker, mon anvi prezant en remed konkret kont sa bann kalite viktimizasyon politik. Mwan mon pa en Avoka.  Mon pa konn drafte Lalwa,me kekfwa nou devret nou koman en Lasanble, ganny sipor BiroAttorney Zeneral pou drafte en Lalwa ki kriminaliz viktimizasyon politik ; ki met – akoz mon konnen poudir dan Konstitisyon ; dan bann lezot keksoz i dir. ‘’ La nou Drwa.  La nou bann Drwa, ok ?’’

Me si sa bann Drwa pa ganny respekte, i bezwen vin en aksyon kriminel.   I en krim e i bezwen ganny penalize, ok ?

Ki okenn dimoun ki okenn Konpannyen i a pe dispute sa ki Onorab Hoareau i dir, ki sa i kapab arive dan Prive e dan koman pour Piblik, i kapab arive sa bann keksoz e nou bezwen kriminaliz sa bann keksoz e fer sir ki si okenn dimoun ; ki okenn Konpannyen ; ki okenn Gouvernman, okenn Lorganizasyon i fer sa bann keksoz, dezorme, sa i ganny konsidere koman en krim e fonksyonen par en Code Penal ok ?

Bann dimoun ki konn pli byen ki mwan, i a kapab dir mwan ki ankor egziste ziska prezan e ki nou bezwen fer an plis.

Mon osi sizere Mr Speaker, se sa ki nou pe fer ozordi, i lans en refleksyon lo lendepandans dan Servis Piblik.   Lendepandans dan Servis Piblik setadir Servis Piblik i vin servis pour tou piblik.  Nou pou bezwen  aret serten keksoz kot en dimoun i bezwen ariv Minis, i bezwen komans kot Direkter, Direkter Zeneral, P.S apre zis en zour ou tande in vin Minis !  Konmsi i enLLadder sa.

Pour monte i en Ladder politik ki mannyer ou kapab soumet ou karyer politik.  Non, non, non, Servis Piblik i servi tou piblik ki pou servi tou dimoun dan Servis Piblik e i napa sa melanz Politik avek Servis Piblik.

Mon osi sizere finalman, ki enn se zour nou pran li koman nou latas pour nou revwar ki mannyer Human Rights Commission e Ombudsman i ganny apwente.

Mon bann Koleg sa de Lorganizasyon piblik napa konfyans ladan. I la, me selman piblik napa konfyans ladan.  Si Ozordi nou pe rod bann alternativ pour piblik, se ki sa bann keksoz dimoun nepli annan konfyans ladan. Son fason apwente pa pe marse, e nou’n war poudir i annan, tro bokou closeness ; i tro bokou, i tro pros avek Gouverman e i tro souvan bann dimoun ki zot menm zot, zot in involve dan Gouvernman dan bann keksoz ki ganny anmennen dan sa bann keksoz koumsa.

Nou bezwen donn zot en lendepandans, nou bezwen les zot travay e rod en fason parey fer li parey zistenm Zidisyer, i pe sey marse. Mon pa pe dir fer rapor lo sa bann dimoun parey fek ganny fer lo sa Ziz Karunakaran e sispann zot akoz sa i mal. Mon pa pe dir i menm keksoz, nou bezwen fer keksoz. Sa nou dakor i mal nou pa bezwen fer ankor menm keksoz ki mal, ok ?

MR SPEAKER

Onorab Ferrari ou’n terminen?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non, mon pe zis terminen la an dizan, la i la mon fer bann propozisyon, mon’n fer bann propozisyon ; kekfwa i pa ava ganny aksepte imedyatman, me selman mon krwar poudir nou kapab avanse.

E sa i ava al dan en bon direksyon.  Annou donn nou bann Seselwa, annou donn nou Pep, en Mosyon ki pour re donn li konfyans poudir son viktimizasyon pour ganny ekoute e ki keksoz pou ganny fer. E alors nou ti a vreman sipliy zot pour zot vot an faver sa Mosyon,

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ferrari, in sot 3er.  Mon oule ganny en lendikasyon si i annan detrwa Manm ankor ki oule koz lo sibstans sa Mosyon, avan ki nou deside, si nou pou aksepte lamannman si nou pa pour aksepte ?   Lekel?Silvouple lev lanmen lekel ki anvi koz lo sibstans sa Mosyon ?

Savedir mon krwar i meyer ki nou pran en pause,15minit ? 3.45pm nou retourn la.

(BREAK)

MR SPEAKER

Bon, nou a kontinyen ek nou deba.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, anliny avek Standing Orders 40 (1) e osi prenon an konsiderasyon ki mon bann koleg ek Manm Onorab lot kote, in eksprim zot sipor ki zot pou donn sa Mosyon, pour ki nou kapab etabli sa Komite, mon oule move koman en simpleamendment, dan sa Mosyon pou lir koumsa;

‘Sa Lasanble, i demande ki en Komite Lasanble Nasyonal, i ganny met an plas pou etidye tou bann ka viktimizasyon politik e lezot form viktimizasyon ki arive dan pei, pran bann mezir apropriye dan ka kot sa bann aksyon i ganny prouve e rekomann avek Ladministrasyon piblik bann mezir, ki merit ganny pran pou elimin sa pratik dan tou Lenstitisyon Piblik ouswa Prive dan nou pei.’

MR SPEAKER

Mon krwar ki letan nou’n ekout deba diskisyon pli boner, toulede kote in dakor avek lespri dan ki sa Mosyon in ganny prezante.  I annan en senp lamannman ki moversa Mosyon in propose, eski i annan komanter lo la?

Yes, Onorab Hoareau?

HON BASIL HOAREAU

Mr Speaker, mon oule zis segonn sa Mosyon to amann sa Mosyon.

MR SPEAKER

Dakor, eski nou kapab pran en vot  lo sa lamannman pou pran Mosyon ?

Mersi.  Savedir sa lamannman i ganny aksepte.  Prezan mon a demann bann dimoun ki anvi koz lo merit  sa Mosyon, avan mon demann Onorab Clifford Andre pou round-up ?

Mon a donn laparol Onorab De Letourdie.

HON JANY DE LETOURDIE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon panse ki viktimizasyon an zeneral, se ler en dimoun i ganny en tretman enzis.  E i ganny fer santi ki konmsi son pozisyon pa bon.Viktimizasyon i kapab

osi ganny 2 leksplikasyon.

Enn, se sa aksyon viktimizasyon.  Enn se sa aksyon ki eksplwat e viktimiz en dimoun.

En lot, se sa adversite ki an rezilta ler en dimoun i ganny viktimize, me selman toulede leksplikasyon, Mr Speaker, pe ilistre problem viktimizasyon.

In annan plizyer form viktimizasyon; par egzanp i annan frod; manipilasyon emosyonnel; lanmour sikopat e lezot.

Mr Speaker, mwan personnelman, mon ti a swete ki dan Sesel, nou ti a kapab met lezot Komite pour sa bann lezot form viktimizasyon, akoz zot osi zot egziste dan nou pei!

Sepandan Mr Speaker, Mosyon dizour anmennen par Onorab Andre, pe demande ki en Komite Lasanble Nasyonal i ganny met an plas pou etidye tou bann ka.  En lot form viktimizasyon ki mon pa’n nonmen ki’n atak Sesel ki apel viktimizasyon politik.

Mr Speaker, ler ou liberte lekspresyon e ou swa personnel i ganny persekite, e ou vin en viktim – petet sa mon ava dir, i en pe pros avek en krim !  Alors, sa Mosyon pe osi demande ki sa Komite i a propoz bann mezir apropriye, dan ka kot sa bann aksyon i ganny prouve e i a osi son devwar pou rekomande avek Ladministrasyon Piblik, bann mezir ki merit ganny pran pou elimin sa pratik dan Sesel.

Mr Speaker, sa Mosyon in ariv a en moman kilminan listrwa nou pei;  listrwa politik nou pei.  Akoz viktimizasyon politik, in vin sa form viktimizasyon ki pli popiler prezan dan Sesel.

Mr Speaker, mwan mon pou siport sa Mosyon akoz petet mon a kapab ganny lekleraz lo bann mister ek disparisyon ek bann lanmor bann dimoun ki mon ti lir lo Zournal ziskan ler mon ti ankor en zanfan, Mr Speaker!

Anmezir ki mon’n grandi, mon’n kontinyelman  antann bann ka, kot dimoun in ganny pini en fason ou en lot, akoz Parti Politik  ki zot siporte Mr Speaker, ziske ler sa in ariv avek mwan.  E la mon kapab partaz avek sa Lasanble, en pti pe mon bann leksperyans.

Mr Speaker, mon ti anplwaye Minister Kiltir pou 20an e en zour mon Direkter ti fer apel mwan e i ti byen vekse e i ti dir mwan byen for,’’Minis pe demande akoz ou siport SNP ?

E sa ti swiv avek bokou difikilte ki mon ti gannyen apre.

En lot lensidan kit i ariv mwan Mr Speaker, ti zis lannen pase, kot mon ti ganny apele e mon ti ganny ofer en loan R300 mil swadizan ti pou siport bann Artis parey mwan, ki’n fer en perse lo lasenn enternasyonal.

Me sa Mr Speaker, malerezman, i ti pou vin avek en mortgage, ki mon ti pou bezwen aret fer Kanpanny pour PhilipBoulle e ki mon ti pou bezwen fer en PPBB pour Prezidan Michel.

Alors, Mr Speaker, mon pa ti gannyen sa Loan akoz mon pa ti dakor avek sa laranzman.

Mr Speaker, ozordi, mon vwar mwan ariv dan Lasanble Nasyonal, koman en Manm Proporsyonel.

Alors, Mr Speaker,  mon pe demande ki mannyer ou eksplik latitid DA ek MNA, ki dan mon distrik ki pini dimoun e refize donn zot lasistans ki sipoze pour tou dimoun zis akoz zot siport LDS!

Mr Speaker,i annan plizyer ka konkret ki mon ti a kapab anmenn devan, me se zisteman akoz sa viktimizasyo politik, ki mon pa pou kapab non plis non e akoz pangar zot a ganny plis pinisyon ankor!

Mr Speaker, en dimoun ki’n ganny viktimize i soufer bokou fisikman e sikolozikman.  Me ditor prensipal ki i kapab sibir, i ganny klase an 3 kategori Mr Speaker; fizik, finansyel e emosyonnel.

Mr Speaker, ler en viktim pa ganny en sipor ek swen apropriye, i kapab osi afekte.I kapab soufer avek lafatig, mank sonmey e problenm lapeti.

Mr Speaker, en viktim ki pa ganny pran swen avek, i kapab ganny tromatize pour leres son lavi e sa i fer lefe lo son bann pros ek son bann zanmi.

Alors Mr Speaker, se pour sa rezon, ki mon pou siport sa Mosyon, pour ki oplivit posib, sa Komite i a ganny met an plas.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Letourdie.

Onorab Adelaide.

 

HON FRANCOIS ADELAIDE

Mersi Mr Speaker.Bonn apre midi Mr Speaker.  Bonn apre midi tou bann Manm Onorab ek Staff; bonn apre midi tou Seselwa e en bonn apre midi tou zabitan e zanmi Baie Lazare.

Nenport ki Parti Politik; nenport ki Larelizyon, bonn apre midi.  Alafendefen, Baie Lazare in reganny son lavwa dan Lasanble Nasyonal!  Mon kontan poudir Baie Lazare Sanpagne pe fete ozordi!  Akoz, nou pe al antre ankor enn fwa lo Rikord Lasanble Nasyonal !Apre 3an ki nou santi ki pep Baie Lazare in ganny viktimize, ozordi i en zour lespwar pour nou!  E osi mon eksprim sa lapresyasyon ki zabitan Baie Lazare in montre mwan.

Atraver viktimizasyon Mr Speaker, mon komans pa tro lwen lo mon menm – Onorab Adelaide ki mon’n vwar mwan vin MNA ozordi, zis akoz mon’n ganny viktimize, e mon’n rod tou sord fason pour mwan kapab viv mon lavi.  Zot sey tou fason pou blok mwan, me mwan mon kapab plante; mon kapab lapes, mon kapab fer mekanisyen.  Mon kapab menm fer Labourer!  E zot fors mwan vin en Politisyen ozordi!

Atraver viktimizasyon, mon’n vin pli for!

Me mon admet ki I annan  Seselwa ki napa sa lafors.  Zot sirtou vin viktim sa bann tel akt e ler ou pas kot zot, koman en Politisyen zot dir ou, ‘’Mon boy mon per!’’I sitan annan en lafreyer ki’n enkilke dan nou pep, ki menm frer – ser pa kapab  koste ek kanmarad, zis akoz lopinyon politik!

E atraver sa Eleksyon sa Komite, mon krwar nou koman bann Onorab, mon krwar nou devret annan tou sa kouraz pour nou kapab met en lafen avek sa pratik ki apel viktimizasyon!

Seselwa in swazir lespwar lo lafreyer e mon krwar nou sirtou -bann mazorite lo kote LDS, nou pa devret fail nou piblik si anka Parti Lepep in fail nou piblik akoz sa bann dimoun deor in vreman soufer!

E  nou e menm mon ti a demann bann Onorab Parti Lepep, annou pa akoz nou – e menm nou dan Lopozisyon – pa akoz nou ozordi ki nou’n ganny sa privilez ki prezan nou ki pran roten e nou fwete!

Nou dir depi ozordi annou arete!  Mon krwar nou devret fer sa koman en langazman pour nou lekor.

Zabitan Baie Lazare osi pa’n ganny eparnye!  Parey Onorab Hoareau in dir,’’Vre i annan dimoun lepep ki dir ou , mon’n ganny viktimize!’’

Me atraver mon door-to door campaign me petet nou kapab konte lo ledwa – 4/5!

Me siporter LDS in ganny viktimize tro bokou.Savedir ki imontre nou ki Parti Lepep osi zot devret fer en gran zefor.

Mon konnen i annan zot, ki petet zot in travay tou zot kouraz, me zot pe vin viktim en pti group ki pe enkilke dan zot, pour zot fer ditor zot prosen; zot prop frer, zot prop ser!  E ki dan lizye Kreater ki pa bon!

Mr Speaker, mon annan en ka spesyal ozordi avek mwan.  I pa en alegasyon – petet zot pou dir alegasyon, me mon pou koup li en pe kourt, me solman mwan mon pou donn zot, ki mannyer mwan avek mon fanmir in ganny afekte.

En Minis – sipoze en Minis, akoz lafilyasyon politik i deside target en dimoun dan mon fanmir!  I donn sa Lord avek son Director General pour li vini e enpoz sa kalite – anyway nou kapab  dir pratik, pou abes nivo performans mon fanmir.

Mr Speaker, laprev! Petet zot pa pou trouve akoz i  pe tonbe.  Ler nou pe size, son Director in appraise li e i pa’n mal fer –in ganny antou, tou iabove,‘Average .  Me apre Eleksyon ki zot ti krwar mon pou perdi, son Managing Directori anvoy li en Let poudir ki i pe fonksyon parey en Junior Staff ki i kontrerman avek son Director ki travay drwat ek li in dir!

Mr Speaker, koman Manm Onorab Baie Lazare, mon pou dir zot, ki mwan ki’n ganny mete pou koz  – pa zis pou zabitan Baie Lazare, me pour lepep Seselwa, mon pe anvoy en ‘Warning kot tou sa ki krwar zot pe vin zwe avek Seselwa!

Mwan mon’n vin la dan Lasanble Nasyonal avek en sel bi – se ki Seselwa i ganny respe.    E tan ki Seselwa pa pe ganny respe,  mon pa pe les mon lanmen tonbe avek sa zafer viktimizasyon, sinon mon pa pou les zot!  E mon krwar mon mesaz i kler!

Mr Speaker, mon pou tro tarde, akoz mon konnen i annan  bokou dimoun ki anvi koze, me mon pe vin avek detrwa propozisyon.

Pa akoz nou dir viktimizasyon – mon krwar nou devret kapab dir piblik, enform zot ki savedir viktimizasyon!  Fer zot konpran.  La mon pe petet envit tou bann peter Lorganizasyon – Lekol, Legliz, pour nou kapab anmenn sa deba lo nivo Nasyonal – pour ki dimoun i ava konnen  kan son drwa i komans afekte e ler i ava fer sa i ava alerte!

I pa zis sa.  Nou bezwen donn zot bann landrwa konvenab, apropriye  pour zot ale.  Nou pa kapab dir zot desann Anvil!  Wi, si i kapab desann Anvil i a desann, me solman nou devret ouver, donn zot plis landrwa pour zot kapab ganny akse kot zot santi zot konfortab pour diskit zot problenm.

Mr Speaker, avek sa mon pou termin mon deliberasyon, akoz mon konnen poudir i annan bokou dimoun ki anvi koze e mon a fini par sa note; God deliver Seychelles!Akoz mon konnen ki Lord pe deliver Seychelles!

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE)

MR SPEAKER

Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon pou komans an dizan ki mon siport sa Mosyon ki’n ganny prezante e amande.  Mon ti a kontan petet, komanse an dizan – annou esey reflesir en pti pe akoz en tel Mosyon in ganny anmennen isi dan Lasanble?

Mon’n ekout deba bomaten.Nou’n tann Parti Lepep eksplike poudir, pa neseser ki nou al etabli en lot Komite ankor; parske ozordi nou annan Ombudsmen; ozordi nou annan PSAB; ozordi nou annan Lakour; nou annan Employment Tribunal, eksetera.

Me mwan mon pou dir, si ou ekout  – e nou tou ki la nou Politisyen.  Si ou ekout dimoun ki pe koze deor; si ozordi dan Eleksyon resan, popilasyon in eksprim  en dezir ki zot ti a kontan vwar en sanzman, e ou demann ou lekor ki sanzman ki zot pe rode?

        Mwan mon pou dir Mr Speaker.  Enn bann keksoz ki’n pous bokou dimoun pou zot rod en sanzman, se parske, zot santi ki zot Drwa pe ganny limite; zot pe ganny viktimize!

Sa mo viktimizasyon li menm. Ki savedir viktimizayon?  Viktimizasyon pour mwan, se kan ou pe pini en dimoun oubyen ou menas en dimoun.  E si nou regard larealite ozordi, i annan 31mil dimoun ki’n siport Lopozisyon.E ler nou demann zot, ou pou ganny bokou – petet zot a dir alegasyon – i annan bokou ka ki menm ganny dokimante, kot dimoun i dir ou, zot Drwa in ganny vyole!

Petet pour nou konpran sa en pti pe pli byen, fodre nou retras en pelistrwar ki Sesel in pas ladan.  Depi Lendepandans, in ariv en levennman ki nou apel li, Koudeta,  kot nou ti rantre dan en peryod Parti Inik.  Parti Inik i vedir  zis en Parti.  Par lefe ki I annan zis en Parti, ti preski dir pour en kantite letan, ziskan an ’93, ou pa ti annan Drwa annan en lot lopinyon.  Ou ti bezwen mazin dan en sel fason.  Ler zot ti al Eleksyon, dimoun ti al dan Eleksyon,  ti annan zis en kandida pour zot vote pa en lot Parti pou dir wi oubyen non.

E si zanmen, Lotorite ti tande poudir okenn parmi fanmir, dimoun ki pe travay dan landrwa kot ou ete, zot ti annan en lopinyon diferan.  Zot ti konnen poudir pou annan konsekans.

Ozordi nou pa la pou koz lo la, me nou konnen dan nou listrwar i annan disparisyon; i annan dimoun ki’n perdi zot lavi.  Ziska ozordi dimoun pe koz lo la, zot pa ankor trouv laverite.  Sa i ava pou en lot deba.

Me se zisteman sa santiman – sa realite politik ki egziste ozordi, ki fer dimoun annan sa lafreyer.  E ler ou annan en Lotorite, i annan zis pou li dir – parske i annan legzanp pou montre ki arive ek ou, si ou pa swiv son panse, oubyen son direktiv dimoun i konnen; dimoun i per.

Alors, viktimizasyon, i pa vin zis ki ou ganny pouse dan ou travay.  Ou kapab reste dan ou travay.  Nou pa pou zanmen ganny promosyon.  Si ozordi nou vwar par egzanp, kantite Teachers ki kite dan Ledikasyon, zot pe travay dan Labank, zot pe travay tousord landrwa, kantite zot i dir, ‘’Pa volapenn.’’  Si ou get kantite Ners ki’n kite!  Akoz zot pa konn travay?  Pa neseserman akoz Lopital pa ti annan ase resours; me zot in arete parske sa lanvironnman travay anba ki zot pe travay, i pa konvenab, akoz zot santi malgre zot prodwir, zot pa pou ganny en rannman; en rannman vedir ou a ganny en promosyon; ou a ganny rekonnet.  Tou sa bann keksoz, i apel Viktimizasyon.  Ou kapab ganny en dimoun ki zot pa kontan li, zot senpleman transfer li dan en lot Departman!  Zot pa pous li zot!

Alor, i pa bezwen al kot Employment Tribunal li!  I pa ganny pouse.  I ganny met dan en lot job ki i pa kontan.  E alor, sa osi i apel Viktimizasyon.

I annan lezot form Viktimizasyon.Nou tou nou konnen ki manner, sistenm Gouvernman i marse.  Mwan mon’n fer 25an koman en Fonksyonner dan Gouverman, dan diferan pos ki mon konn tre byen lafason ki Gouvernman i panse.  Mon pa’n zanmen – mon pa’n zanmen viktimiz personn mwan!  Parske mwan, dan mon travay mon’n vwar sa ki arive, me toultan mon’n rod fason pour evite ki okenn dimoun i ganny viktimize.

Me mon konnen ki mannyer zot marse.  E se vreman sa ki  nou pe koz lo la.

Mwan koman en Fonsyonner sa lepok – i annan 4an depi ler mon’n arete – ou ti bezwen kalkile eki ou pou koz avek.  Malgre ki en dimoun ti en dimoun ki ou ti grandi avek, ou pa devret ganny vwar pe koz avek serten dimoun.  Me se pourtan Konstitisyon I garanti ou Drwa.

Mon’n deza Mr Speaker,  mon ti ankor en Fonksyonner, en zour SNP  ti fer en rally, Au Cap, mon’n pri parske mon ti’n al vizit mon ser sa letan ki ti rete laba.  Mon ti bezwen ekri en patant akoz mon loto ti dan sa lake ki ti pe swiv !  Ti annan en lenstans kot enn mon fanmir – mon ti bezwen al anmenn li aprann zwe gitar Arpent Vert.  Mon ti bezwen ekri en Patant akoz mon’nganny vwar Arpent Vert !  Me ki annan mal ladan?

Si mon pa ti fer li, si mon pa ti fer li, sa Marto ti pou leve e i ti pou tap mwan!  E se sa ki apel Viktimizasyon; Menas e Pinisyon.  E sa bann keksoz i egziste ziska ozordi, Mr Speaker.

Mr Speaker, si ozordi ou pe vwar keksoz ki ase resan; ozordi nou dan lebra Lezislativ – nou annan Legzetikiv, nou annan Zidisyer, si dan Lezislativ nou vwar sa bann keksoz I arive e osi, si nou pe koz kouran – pour la premyer fwa mon’n antann ozordi ki en Ziz i ganny sispann, mon pa pe dir viktimizasyon!  Me dan lespri dimoun deor, dan lespri dimoun deor, sa nosyon  – sirtou lefe ki nosyon viktimizasyon i dan lespri dimoun.  Se pourquoi, nou’n anmenn en tel Mosyon.

Mr Speaker, si nou tann en Dirizan, i dir poudir i annan serten dimoun ki li I konsider orizinal, e alor sonny zot.

Ankor, set en nosyon – set en lot nosyon ki lezot i pa orizinal.E kestyon, eski i pa devret ganny sonnyen?  Ki nou pe dir par sonnyen?  Mon pe zis dir sa Mr Speaker, parske i enportan pour nou met li an konteks.

Mr Speaker, mon ti dir taler poudir nou annan plizyer lenstans – mon pa pou dir tou, me selman, ler ou regard Rapor ki’n ganny fer par UN State Department, an 2015, ladan i sit legzanp labi Drwa Imen, ki osi i viktimizasyon.  Enn ladan se en dimoun ki reste Anse Etoile, Darel Alcindor i site en liv piblik; Le 22 Desanm 2015, zis 4 zour apre Eleksyon Prezidansyel, sa garson ti en dimoun ki ti en siporter LDS, i ti mars avek mwan avek bann siporter, I ti en dimoun trankil – pa’n zanmen dan vyolans; gard ti al kot li, zot ti aret li, zot ti bat li e sa i ganny site ankor en legzanp viktimizasyon.  I sit en Politisyen ki le 2 Desanm, ti bezwen demann Lapolis pou ed li akoz i ti pe ganny menas lanmor.

I annan en lot  dimoun ki ti dan rezo sosyal, ki ti bezwen kit pei, an 2015, parske ti annan menas lo son lavi!

Mon pe sit bann keksoz ki’n met dan Rapor State Department Ameriken.

Lo kote bann Rapor lokal Mr Speaker, ou permisyon nou konnen Dirizan en Parti isi Sesel, ki ti ganny sarze avek Trafik Imen.  Me solman, zanmen in ariv nanryen!  E si ti ariv zis apre ki i ti lans en Parti Politik.  Ankor pour mwan se viktimizasyon!

Nou annan ka kot en Dirizan, I apel en lot Dirizan en Parti en tret e sa I ok.  Me kan  en dimoun ki ti siport Lopozisyon, I ti apel en Minis en tret pour rezon ki li I konnen, I ti ganny arete e I ti ganny met an detansyon.  Ankor viktimizasyon – en Lalwa pou enn, me enn pour en lot.

Lo mon menm Mr Speaker, mwan mon pou vwar sa koman viktimizasyon. Mon lisyen I atak lisyen mon vwazen, mon ti ganny arete.  Mon  ti ganny arete e zot ti demann mwan kestyon e pour mwan sa I viktimizasyon parske bann Polisye ki ti enplike dan sa loperayon ti dir ek mwan zot napa nanryen pou fer ladan.  Zot in dir mwan, zot napa nanryen pou fer ladan.  Zot in ganny en direktiv pou fer sir poudir nou ganny viktimize.

E alor, i annan plizyer lezot ka, Mr  Speaker, mon pa pou sit tou  -an 2007, ti annan travayer, en Lorganizasyon ki ti ganny dir zot bezwen evakye zot biro 2er apre midi.  Ti annan aprepre 12 zot – en biro Gouvernman; zot tou zot ti bezwen ale e zanmen zot ti ganny en rezon akoz zot ti bezwen ale.

Setaki ti ganny son dyob Cable & Wireless, Minister Finans mwan mon ti pran.  Mon ti demande be akoz zot in ganny pouse? I dir mwan, ‘’Mon pa konnen.’’  I ti telefonn son Minis pou demann li.  Ti napa en rezon; pa ti’n fer okenn krim.  Selman I dir mwan son fanmir ti bann dimoun ki zot krwar i Lopozisyon.  Sa se kler viktimizasyon pour mwan, Mr Speaker.

I annan travayer, dan en gro Lakonpannyen Paraytatik Gouvernman, ki an 2011 ti fer redundancy – bokou zot ti bezwen kite.  E zot ti kit – mon konn plizyer personnelman  ki zot dir mwan zot ti ganny targete senpleman  akoz zot ti ganny klase koman Lopozisyon.

Ankor se viktimizasyon.  Pour mwan tou sa dimoun ki pe ekout nou deor, I konn tre byen ki nou pe koz lo la.  Zot konn tre byen  poudir sa kiltir, malgre nou Konstitisyon, I dir kontrerman.  Malgre ki nou annan tou sa bann Lenstitisyon tel ki; Ombudsmen, PSAB eksetera, I pa ede, parske menm dimoun ki’n donn sa Lord pou viktimiz sa bann dimoun, se li menm li ki apwent sa bann CEOs sa bann Lorganizasyon ki pe fer sa.

Sanmenm sa ozordi koman en lebra endepandan, se nou Lezislativ.  Sanmenm mon felisit mover, sa Mosyon – Onorab Andre, I pe demande ki sa lebra endepandan I etabli zisteman Komite  pour kapab deal ek sa!  Parske sa lebra ki nou pe dir I kapab fer li, pa pe fer li!  In prouvi pandan 39an.  I pa fer li.  Annou komans sa travay osito ki nou kapab pou fer sir ki sa zafer ki apel viktimizasyon I vin en vilen paz dan nou listrwa.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE)

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ahfif.  Mon a donn laparol Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, sa zafer viktimizasyon, mon krwar mover Mosyon in met en Mosyon la – Mosyon in ganny amande, fantastik!  E nou, nou pou siport sa Mosyon! Mon krwar i en bon Mosyon – en Mosyon ki bezwen ede, ed bann dimoun ki vwar li i dan sa sityasyon.  Nou, nou pa kapab les dimoun ganny afekte – malgre – malgre i annan bann provizyon dan Lalwa, dan Konstitisyon,iannan bann lezot lenstans depi son Ombudsmen, Human RightCommission, in ganny mansyonnen, Lakour li menm, e nou vwar poudir still PSAB,Employment Act ou vwar toulezour  – mon dir toulezour me konmsi detanzaot, I annan bann ka – mwan mon pa pe koz viktimizasyon zis politik, me lenzistis si oule, pe arive sirtou avek serten ki pli feb; serten ki pa kapab defann son lekor; ki pa kapab kriye alaoter kekfwa ki lezot i kriye.  I pa kapab met son pwen devan parey serten ki pli vokal ouswa ki annan lezot sipor.

Alor mon krwar mwan, i en tel Mosyon i annan son valer.  I annan son merit e i byen ki nou Lasanble, I takeownershipsa Mosyon.  I ava osi fer ki sa Mosyon, ler Komite in etabli pou regard sa zafer viktimizasyon, pa zis politik; i a fer ki i a met en presyon lo sa bann lezot lenstans, pour zot deliver, akoz peter sa Komite li, I pa pou  li menm li pran bann mezir pour li act koman Lalwa dan son lanmen, me i ava fer bann rekomandasyon, bann propozisyon e i  ava met devan bann Lotorite e bann lenstans ki fodre met an pratik sa bann keksoz e la nou a veye; nou a swiv poudir sa ki Komite in dir pou rektifye, i ganny rektifye, pou azir  sa Lazans i ganny deal avek.

Me I enportan selman kanmenm, pour nou fer en pe remark;

Enn, se definisyon sa kestyon viktimizasyon li menm.  Nou bezwen kler lo la.  Sa alor – ou konnen nou antann Leader Lopozyon ki’n mansyonnen ki danTerm ofReference sa Komite, sa mon krwar I ou bezwen byen ganny sorti e mon dakor avek li; ler Komite in etabli dan son Term of Reference,i bezwen anmennback to saLasanble, mon osi dakor avek sa pour nou pas lo la vwar; akoz la i en keksoz serye ki  nou pe koze e i keksoz delika e i bezwen ganny fer byen korekteman pou zisteman pou zis li menm viktimizyon nou pa kapab pe rektifye en keksoz, me nou anmenn en lot problenm.

So, nou tonm dakor lo la, e an menm tan mon pou sizere Mr Speaker, ki en Komite parey,i bezwen ganny Chair,i bezwen ganny lead par en dimoun  – fransman avek ou ki annan serten lenparsyalite.  E mwan mon sizere Mr Speaker, ki ou, koman Sef nou Lenstitisyon ou Chair sa Komite.

Mwan mon ti ava sizer sa, e ki mon krwar Lasanble dan son totalite i devret siport sa sizesyon ki ou ki Chair sa Komite,  konmsi sa Komite, i en Komite tre, tre o-nivo ki ou koman Sef nou Lenstitisyon alor ou takeLeadership ladan e nou, nou donn sipor dan sa direksyon.  I enportan pou fer remark serten keksoz Mr Speaker.

I en pe ironik parey letan mon’n ekout Onorab Ferrari, kot i mansyonn nou a pe koz lo labourz ki’n perdi.I enportan – ti a bon.  Kestyon ki mon demande, an 1977 akoz la osi i en pwen – kote nou komanse?  Kan ki nou komanse sa zafer la?

Pli zenn Manm dan Lasanble Nasyonal, then ti osi perdi son labours eski pou rezon viktimizasyon?

Viktimizasyon I bon; sai ganny gete.  Alor, petet sa dimoun – i ankor vivan, i kapab osi vin devan sa Komite – ti a bon konmsi ki i anmenn son son pwen devan li osi.  Ou vwar klerman kot sa bann issue.

I annan en lot pwen.  I annan en letan dan pei, kot forex ti rar; forex ti napa; en dimoun i fer son pti savings, in ariv lo Erport pour bann rezon politik, bann rezon banal, bann dimoun i ganny arase zot forex e zanmen in ganny accounted for!  E sa osi i bann ka viktimizasyon!  Sa osi nou bezwen pe get ladan.  I mal ler mon gete kot en Lapolis; kot en Zofisye Lapolis i bat son kanmarad pour bann move rezon; pour bann rezon ki pa’n ganny zistifye; i mal!  I mal!  E fodre ki sa bann ka i ganny arete sa!  Ou pa kapab akoz  ler ou’n ganny donnen en responsabilite, ou bezwen fer li byen, e ou bezwen fer li alaoter sa Lenstitisyon ki ou ladan.  Alor i enportan konnen;

  • Kote ou’n komanse ek sa zafer viktimizasyon.

I annan lot keksoz – avan ou ganny ou Avoka – serten Avoka, ki in mal fer ek son kliyan – ouswa i pran larzan son kliyan akoz rezon politik.Oubeyn akoz bann lezot rezon.  I mal!

Savedir mon pe esey met devav nou Lasanble, Mr Speaker, poudir i annan diferan kalite form e diferan kalite fason sa viktimizasyon i pran soz avek nou.

E mon’n vwar biznesmenn; me fodre ou vwar, Mr Speaker, fodre pa ki nou ariv dan en moman, akoz en boug – en dimoun  danpublic service, i deside asiz lo fileson kanmarad.  I deside li pou fer lapares; i deside pou pa travay byen e letan ou pran aksyon ek li, i taye i kriy viktimizasyon.

Sa osi fodre nou veye!  E fodre nou veye en biznesmenn demen i pa pey son tax, ler alor Lotorite iale pou rod sa larzan zisteman pou fer pei marse, la epi I kriye viktimizasyon.

Sa osi nou bezwen veye sa bann keksoz.  E osi, nou bezwen gete.  Pour wwan i kler; apre Eleksyon, Mr Speaker, plen dimoun Cascade – plen dimoun an deor Cascade, ki’n ganny mete deor dan lakaz akoz rezon politik.  In ganny fer monte rent akoz rezon politik.  Pour mwan sa i mal!  I pa imen.  Kote zot ale sa bann dimoun?

Mr Speaker, sa Komite i a bon ki i la, sa bann dimoun a kapab vin devan sa Komite pour kapab vwar en lazistis devan sa bann keksoz.

Avan mon fini, Mr Speaker, mon ti ava demande ki  – ou konnen loter Mosyon mon kontan in omwen amann sa Mosyon e ki’n fer li byen.  Sa         komite ki ganny etabli la,i bezwen en Komite, ki serye en kantite e ki an menm tan, I vwar byen sa eleman viktimizasyon.  En taxi driver – e mon kontan mover Mosyon ou’n mansyonn private sector.

        Dan Sekter Prive  osi I annan en ponnyen viktimizasyon.  E nou’n vwar i polititik,; I lezot rezon.En taxi driver, par egzanp i deside pa anmenn en boug – pa anmennen kliyan – pa anmenn en dimoun  akoz I annan en triko Parti Lepep ‘ Together lo li!  Be ki si sa!  Li menm i perdi larzan i pa realize, ou konpran?

Non, i arive, mon pe dir In arive.  Dan Larme, en dimoundan Larme, in met triko – i defann dan Larme, pou met triko en Parti Politik – wi ou pa kapab met ni pou, ‘Together ni pou Parti Lepep – ni pou Parti Lopozisyon; nanryen!  Ou pa kapab mete konmsi dan la – ou a met li an deor.  Ou a met li  kot ou me letan ou dan ou premise larme dan compound ou pa mete. Me ou pa kapab letan ou’n mete, prezan ou ganny aksyon disipliner pran ek ou, ou taye, ou kriye viktimizasyon politik!

Nou bezwen veye tou sa bann keksoz lo la.  Dernyen pwen Mr Speaker, ozordi la si ou al lo social media – lala letan nou fini  nou Lasanble taler, ou kapab ale e mon kontan taler Onorab – i annan en Onorab ki’n mansyonn lekol.

E nou komans annan problenm!  Lekol Segonder Grand Anse, Praslin zot in pil lo en manrmay e sa manrmay la – sa zenn garson i dan ICU!Yes, la mon pe koz ek ou, la ale ou pou vwar – ou pou vwar zot i pil lo li e i dan ICU!  E i en kriyote; i en viktimizasyon kote sa paran; kote sa zanfan i annan rekour; kote I pou al met son case li?  E mon krwar sa Komite i enportan, sa osi sa komite, ler I a ganny bann case koumsa ki vin devan li, Mr Speaker, e plen dot case ankor, I ava ede pour eklersi en bonpe keksoz dan nou pei pour vwar en bon pe lazistis ki annan lenzistis si nou vwar poudir sabann keksoz I mal omwen nou Lasanble I ava ede dan sa parkour.  E mwan mon dakor e mon kontan dan sa Komite e ankor mon ensiste the Committee should be chairedby you Mr Speaker, Sir.

Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab De Commarmond.  Onorab Mondon.

HON TERENCE MONDON

Mersi Mr Speaker.

Mon pou tre bref.  Pour komanse mon a dir bonn apre midi tou dimoun – tou zabitan Takamaka an partikilye lekip LDS Takamaka.

Mon pa kapab les sa sanz pase, pour pa dir 2 mo lo sa Mosyon ki devwan nou.

Mon pou dir 2 mo akoz, mwan osi mon’n viv sa bann sityasyon.

Dabor mon enn bann dimoun ki’n travay dan distrik avek Lotorite Distrik e parey ou konnen Lotorite Distrik, i ganny ansarz par en Manm Komite Santral kot ou annan MNA avek DA; kot bann desizyon sa distrik, I ganny pran a sa nivo.  E avan mon kontinyen mon oule zis repran ou diskour kot ou tidir avekpep Seselwa, si dan en fason konsyanman, oubyen non konsyanman, ou’n fer bann desizyon – ou’n fer keksoz ki’n afekte enn nou pep e i en moman pou dir pardon.  E mwan mon ou profite la, pou dir pardon si nou bann desizyon a sa lepok, ki mon konnen i pa totalman zis e kot nou konnen i annan konsekans ler nou fer bann desizyon baze lo sa pratik ‘Ek nou – Pa ek nou.’’

 

(APPLAUSE)

 

HON TERENCE MONDON

E zisteman, mon kontan ki lot kote latab Parti Lepep ozordi i rekonnet ki viktimizasyon i egziste e mon kontan ki  zot pe pare zot osi pour zot kapab fer sir, nou anvoy en sel lavwa pou elimin viktimizasyon dan nou pei.

Me solman mon oule ki zot fer li senserman, e nou fer li alaoter.  E la mon pou partaz en pti pe avek zot akoz kot Manm Elekte deza bann dimoun ki vin vwar li I ganny menase akoz pa’n siport li.

 

(Technical problem )

 

HON TERENCE MONDON

Nou pa kapab dan nou Lasanble, mon mesaz pour bann zenn MNA, ler nou ganny elekte nou travay pour tou dimoun dan distrik e nou pa kapab menas zot pour en lakaz, pour en morso later akoz I pa’n siport  nou.  E saI bezwen komans avek nou.

 

MR SPEAKER

En pti moman Onorab Mondon.I annan en point of order Onorab Hoareau  ti oule fer.

Wi, Onorab Hoareau?

 

HON BASIL HOAREAU

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon pe fer referans ek Order  to 54 (7) more specifically D.  I dir ou;’’a Member shall not impute improper motives to and make apersonal charge against any Member except upon a motion calling in question the conduct of a Member. 

E mon krwar i annan en serten latak ki pe ganny fer lo Onorab Ernesta kot i pe impute improper motives or even a personal charge kot i pe atak li pour ki i pe viktimiz dimoun.  E ipa kapab fer sabecause under Order 54 (7) (d) selman kot ki annan en Mosyon spesifik to that effect kot i kapab fer sa.

MR SPEAKER

Onorab Hoareau, mwan mon’n konpran ki i ti pe adres tou bann zenn – nouvo  MNA.  Mon pa sir ki in mansyonn….

HON BASIL HOAREAU

In dir Takamaka.

MR SPEAKER

Onorab Mondon ou’n mansyonn Takamaka?  Mon’n konpran ou’n nonm ou sa bann zenn MNA.  Ou ti pe donn en advice.  Mwan koumsa ki mon’n konpran.  Eklersi nou en pe.

HON TERENCE MONDON

Wi, Mr Speaker, mon pou dir wi, mon ti pe fer en legzanp lo Takamaka ki mon konnen – mon annan sityasyon, mon annan recording too.  E mwan si nou pe koz lo viktimizasyon, nou bezwen onnet ek nou lekor ki nou bezwen nou osi a sa nivo nou kapab koz kler, koz fran e annou fer sir nou annan bann pratik ki nob ler nou pe reprezant nou  dan distrik.

Mr Speaker, avek ou permisyon, mon ti a kontan kontinyen.

Mr Speaker, mon annan plizyer legzanp, me Selman anvi letan mon pa pou la lo nou.  Me selman mon oule koz lo en dat le 16 Oktob ki en data enportan pour mwan pa zis akoz i mon dat laniverser, me i en dat kot – parey mon bann koleg in dir, kot ou’n santi ou kot ou’n ganny menase dan en fason akoz mon anvoy en mesaz kot serten Dirizan dan Parti Lepep ki mon ti dir li, ‘’Wi, mon annan lentansyon  debout endepandan.’’E 2 semenn apre mon’n vwar en group solda abiye parey Ninjavin kot mwan ek fize e enn i antre dan mon lakaz e ler mon dir li ki son right pour li antre dan mon lakaz – mon annan mon Drwa Konstititsyonel.  E sa Solda ti dir mwan i annan tou Drwa.

        Pour mwan sa bann kalite keksoz ki arive dan nou pei e sa ti ariv le 16 Oktob, 2014 e i nou oule i arete.  Mou oule ki nou pei ki nou tret nou bann frer ek ser Seselwa pli byen ki sa e nou pa entimid zot ; ouswa viktimiz zot akoz zot pa kontan desizyon ki’n ganny fer.

        E mon lot legzanp I tous en pti pe ki Onorab Ferrari ti dir – petet bann pouvwar ki nou donn Minis kekfwa sa Komite i a get en pti pe bann pouvwar dan servis piblik kot ; mon annan legzanp kot en Minis i refiz en dimoun travay koman en Resepsyonis apre ki nou ti napa  Resepsyonis pour sa bann letan, akoz ler ou find out akoz fanmir i siport Lopozisyon.  E nou en Seselwa, en manman i ganny refize travay lo sa basis !

E mwan – e se sa mon kontan sa Mosyon devan nou Lasanble ; kekfwa atraver sa Komite ki mon kontan sizesyon osi ki Mr Speaker then pe kapab vin Chair sa.  Pe anmenn en pti pe plis neutrality dan  sa travay.

Be selman, mon anvi lans en lapel avek tou bann dimoun Lotorite, ki nou bezwen a sa moman rise above nou bann diferans  pou fer nou travay pli byen pour pep Seselwa.

E mon dezyenm pwen, petet mon a sizere pour Komite, se si  nou anvi parey in ganny dir, elimin viktimizasyon ozordi menm ; nou komans avek alokasyon later, lakaz dan bann distrik e nou fer sir nou bann dimoun i gannyen dapre bann kriter ki kler e bann ki n fer avan i ganny priyorite.  E sa i bann keksoz ki nou bezwen tackle, komans avek.  E mwan mon dir zot ki mon bann zenn MNA ki lot kote latab – pa fer fot kekfwa ki mon fer e mwan mon kontan ozordi mon fyer mon pe debout la lo sa plaform LDS akoz mon realize ki mwan osi mon ti form parti en sistenm ki fer bokou ditor e nou bezwen onnet avek sa e nou bezwen pare pour nou korize kot keksoz i mal.

Mersi bokou, Mr Speaker.

(APPLAUSE)

 

MR SPEAKER

Mersi Onorab Mondon.  Zis mon a fer remarke ki nou’n pas 4.30pm e SBC  in annan lavolonte pou ekout nou, pou broadcast live apre 2er.

I annan 4 dimoun ki anvi koze.Mon ti a kontan ki zot sey gard li bref pou nou vinabou liber nou lekor 5er.

Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL

Mersi Mr Speaker.Bonn apre midi tou bann ki pe ekout nou.

Mr Speaker, mosyon table  par Onorab Andre parey mon’n dir bomaten, I annan en merit.  I annan en merit akoz nou pe viv dan Sesel e koman bann dimoun ki an kontak avek nou pep, avek nou popilasyon nou ekoute e nou tande ki zot dir lo sa kekstyon viktimizasyon.

Me  I enportan pour ou note ki viktimizasyon i pa’n komans avek ni SPUP, ni SPPF ni Parti Lepep.

Viktimizasyon i en  vye fenomenn dan sosyete imen.   I vye li  e parkont sin ou pa al dan nou listrwar avan ler ou antre lo sityasyon resan, Sesel, Mr Speaker, ou menm ou, ou en viktim viktimizasyon !

E sa pa dan lepok ki Parti SPUP vin o-pouvwar, or SPPF or Lepep.  Lekel ki  viktimiz nou – nou tou ki isi ki viktimiz nou ?  Nou pase kolonyal i en pase viktimizasyon absoli lo Seselwa !

E ozordi lekel atraver sa Komite kip e formen ki pou  anmenn nou pou al rod bann loter – bann culprits viktimizasyon Seselwa koman en pep ?Mon ti ava voudre ki nou kapab fer li.

Mr Speaker, mon repete ki mon ti ava voudre ki nou kapab fer li!  Dan mon lepok ki mon ti lekol, ki mon annan konesans, mon’n viktim viktimizasyon pouvwar sistenm politik ki ti an plas dan sa pei.  Lekel ki pou al rod rekour pour mwan ozordi ?  E mon pase ki ankor still grave dan mon memwar e it hurts!  ….ki en victim viktimizasyon politik pe ganny siporter par bann dimoun ki pe defann pourvwar kolonyal Franse e Angle dan sa pei !

E depi ozordi, zot zenerasyon i ankor pe viv!  E zot oule fer ou krwar ki viktimizasyon in komans par nou isi lo sa latab !

Non !  Nou pe fer en gran fot.  Be sa pa oule dir ki nou pou reste dan nou pase.  Nou pase i servi nou koman en sours lenspirasyon pour nou bouz devan.

E Mr Speaker, ou a dakor ek mwan si ti annan en Parti, si ti annan en mouvman ki’n lit kot tou form viktimizasyon dan sa pei se zisteman komans par SPUP !

 

(APPLAUSE)

 

 

 

HON SIMON GILL

E sa in komanse le 2 Zen 1964 letan Mr Rene ti debark Sesel !

 

(APPLAUSE)

 

HON SIMON GILL

In komans lager pour ilimin viktimizasyon dan tou son laform isi dan Sesel !  Sa i nou pase.E apre ki nou’n anmenn en lalit pour nou transform Sesel, pour nou donn  loportinite Seselwa, dan sa parkour parey nou tou bann imen ki isi otour sa latab, e nou bann followers deor, nou pa bann dimoun parfe – parkont nou’n kapab fer serten deglisman e ki mon pou aksepte.

Me sa pa vedir ki nou devret reste prizonnyen nou pase !  Nou devret si nou senser avek sa Mosyon, ki nou’n anmennen ozordi e ki nou’n amande, e ki lamannman in ganny aksepte, nou devret pare, pa pou al lo en hunt lo en witch hunt, yesme nou aksepte pour nou ouver en nouvo paz e pran en rezolisyon koman en Lasanble ozordi pour nou kapab anvoy en mesaz atraver sa Mosyon e tonm dakor ki nou bezwen fer zefor nou tou, nenport ki pozisyon ki nou été, pour nou kapab annanfairness, dan tou sa ki nou fer !  E annou fer fason pour nou donn tou nou pep parey nou bann prensip dan Parti Lepep,  sa loportinite egal pour nou kapab avanse dan lavi.

E ki nou tou nou vin sa ki nou anvi vini.  E i sa ki ankre nou e sa ki fer nou reste relevan koman en Parti, koman en mouvman, koman en Lorganizasyon.  Nou vwar li diferanman, e pour mwan pa pran bokou letan lo sa size, mon pou al en pe pli vit Mr Speaker, ler mon ava dir ki wi the recent past – in annan en kantite dimoun ki’n vin kot nou – ki’n vin kot mwan personelman – ki’n vin kot Leadership dan nou Parti – ki’n dir nou dan tel, tel landrwa i pe ganny viktimize zis akoz son Sef, i en Manm – i en senpatizer, LDS Lopozisyon.

I annan sa – fodre pa nou antre dan en staz denial e nou fer krwar e nou donn en lenpresyon deor konmkwa ki zis nou lo sa kote latab ki responsab pour viktimizasyon.

Non, i pa leka !  Me ki mon ava sizere Mr Speaker, par lefe ki i annna 2 konponan enportan ki sibstans sa Mosyon devan nou Lasanble, enn ki dir, Servis Piblik, enn ki dir Sekter Prive.  Pour Servis Piblik, mon ava dir swivan ;  Nou bezwen, dan bann landrwa, dan bann dimoun  ki responsab dan Servis Piblik  lo tou nivo, nou bezwen etabli bann norm – bann standar mannyer fer – dan tou bann Seksyon, dan tou bann Departman, pour ki an retour sak dimoun lo sak nivo ki i été, i  konnen ki i annan pou fer ; i konnen kote i komanse e i konnen kote i fini.  E i annan bann standard appraisal ki pa baise, ki transparan e dan sa fason ler ou konnen ki ou annan pour ou fer  si ou pa pe fer li alaoter e lekspektasyon ki ou Departman i demande ou; i egzize i ava annan byensir bann sanksyon ki bezwen ganny pran.

Mr Speaker, dan sa staz kot nou pe ale, dan sa nouve realite politik, i pa pou rezonan e i pa pou akseptab ki okenn dimoun dan Servis Piblik i pran file enn nou sitwayen i dormi lo la oubyen i pran i met dan tirwar e i lock.  I oubliye si i annan nesesite pour li fer marse e adres problenm konsern tou nou dimoun.

I pa pou rezonnab ; i pa pou akseptab ki okenn dimoun ler in asiz lo file, en lot dimoun ; en lot nou sitwayen ler sanksyon i ganny pran ek li, i dir sa akoz nou pa tro kontan li oubyen nou’n viktimiz li.

E dan Sekter Prive, nou a gete ki mannyer atraver sa Komite, probableman, nou pou bezwen etabli en relasyon – en rapor avek Sekter Prive, atraver zot bann striktir, ki egziste probableman atraver the Chamber of Commerce pour nou kapab gete ki mannyer nou sey enfliyans managementdan Sekter Prive, pou nou egalman annan bann fason fer, annan bann standar pour pou nou fer sir ki demen bomaten personn pa sot deor pou dir i pa ganny viktimize zis akoz i en  LDS, oubyen zis akoz i en  Lepep.

Mr Speaker, pour mwan konklir, mon ava dir avek  nou tou bann Manm Onorab, dan sa Lasanble ki annou tonm dakor pour nou ouver en nouvo paz.  Ozordi dan sa pei, en nouvo zenerasyon ki pe antre dan Leadership pou lead, sa pei.  E nou form parti sa nouvo zenerasyon e pa vwar drol  si atraver nou isi, ki dan sa Lasanble ki dan sa kote latab ki pe reprezant Parti Lepep ki si nou pe bouz avek legzizans nou lepok e sa ki zot anmennen ki bon, nou pou siporter.  Nou pou siport li avek en lespri kler.  Nou pou siport li avek tou konfidans ki ansanm koman en Lasanble, nou pare pour nou anmenn sanzman e anmenn transformasyon e anmenn Sesel anmennlepep Seselwa lo en lot nivo – lo en nouvo staz nou devlopman, pour ki an retour, nou tou nou ava fyer pour dir Sesel, ‘’Wi i mon Sesel e mon fyer ki mon en Seselwa.’’

       

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Mersi Mr Gill e mon pou demann Onorab Esparon apre Onorab Ramkalawan, apre mon pou demann proposer Mosyon pouround-up.

Onorab Esparon.

 

HON REGINA ESPARON

Mersi Mr Speaker.Bonn apre midi tou Onorab.  Bonn apre midi tou zabitan Glacis ki pe ekout mwan.

Mosyon ki devan nou, I demande ki Lasanble I etabli en Komite, pou etidye tou bann ka viktimizasyon ki’n arive dan pei.

E en Mosyon ki san dout pou ganny full sipor nou Lasanble, Mr Speaker.

Ozordi dan nou pei, bokou dimoun i pas atraverviktimizasyon.  I annan ki vokal e fer konnen ki i pe pas ladan kantmenm apre i ganny viktimize plis ankor.

I annan ki fristre e i pa konnen kote zot pou rod sekour akoz kot i seye en laport i fermen lo li.  I annan ki al rod rekour swa kot Public Service Appeals Board oubyen kot Tribinal Lanplwa.  Tousala  i montre nou Mr Speaker, pou dir wi,  i annan viktimizasyon politik dan nou pei e pandan letan Eleksyon, sa in vin pli evidan.  E nou tou la dan sa Lasanble, nou konnen ki sa bann dimoun in pas ladan.

Viktimizasyon I  vin dan diferan form.  E souvandfwa i ganny servi pou pini en dimoun e anpes li avans devandan lavi.  Ouswa anpes li ganny en benefis ki i merite.

Ler ou pa donn dimoun security clearance, pour li ganny en lanplwa ou pe viktimiz li e ou pe anpes li ek son fanmir ganny en lasyet manze.

Ler  ou refize donn en dimoun en promosyon ki i ti merite, ou pe viktimiz li e anpes li avans devan dan son lavi.

Ler ou pa donn dimoun lasistans sosyal kan i dan bezwen, ou pe viktimiz li ouswa ou pe pini li ek son zanfan pour li vin pli vilnerab.

Egalman Mr Speaker, ler koman en Dokter oubyen en Ners ou refize vizit en pasyan ki malad dan lili kot son lakour, akoz i  pa siport menm Parti Politik ki ou, ou pe pini li ouswa ou peviktimiz li e anpes li ganny son medikal ki i bezwen.

Ler ou refize anvoy nou en dimoun ki malad lo Board Medikal  pou li a swiv tretman spesyalize a letranze, ou pe viktimiz li e met son lavi pli dan risk.

Mr Speaker, dan bokou ka sa bann sityasyon  in ganny enflianse par krwayans politik sa dimoun.  Saafilyasyon politik ki ganny servi koman sa weight pou determinen si I merite oubyen non.

Se pour sa ki sa Mosyon ki devan nou, pe demande ki Komite i ganny etabli pour enkilke tou sa bann ka viktimizasyon ki’n arive dan pei e propoz bann mezir apropriye devan Lasanble.  Me Mosyon i al pli lwen pou dir ki dan ka kot aksyon in ganny prouve, pou rekomann avek Ladministrasyon Piblik bann mezir ki merit ganny pran, pou anpese ki sa bann viktimizasyon I kontinyen.  E sa Lasanble, i bezwen rekonnet ki wi en kantite dimoun in ganny viktimize pour rezon politik.

Sa bann zafer  ‘pa ek nou, alor nou pa drwa li okenn faver menm si ki zot, zot pe get sa koman en faver, kan sa I Drwa sa dimoun.

Pran ka parey Mr Roy Delcy en zabitan mon distrik.  Mr Delcy in marye ek en madanm Larisi depi Out 2006.  Apre 1an edmi ki sa madanm ti rantre dan pei, zot annan zot biznes isi e zot lakaz i North East Point.

5an apre ki zot in marye, Roy ti deside fer son madanm apply pour en permi Rezidansyel.  Lotorite i refiz li.i fer appeal e i ganny refize.  An 2014 apre ki in viv Sesel pour pres ki 10an, i refer laplikasyon la osi i ganny refize san donn li okenn rezon.  Kantmenm in sey rode akoz, i ganny dir ki desizyon i sorti pli o.

Ou vwar Mr Speaker, 12an sa madanm in marye ek en Seselwa, i annan en zanfan,  I annan son biznes isi  e  i pe kontinyen kontribyen dan lekonomi pei i pa pe demann pour li natiralize i pe senpleman demande, ki i ganny en permi rezidansyel e zot refiz li.

Parkont Mr Speaker, e Onorab Pillay i konn saka ki mon pe koz lo la.  Parkont Mr Speaker, selman bann dimoun parey Mr Cressi – Mr Marec pour zot I  ok.  Zot ganny citizenship a al minit akoz zot, zot kontan, zot donn bokou gous e i annan dan Lotorite ki kontan  bann gro, gro lanvlop ki Onorab Ferrari in koz lo la bomaten.  Alor pour zot tou keksoz i fasil.

Mr Speaker, dan sa pei ki apel Sesel, bokou dimoun dan Lotorite, i pran plezir pou pini oubyen viktimiz zot prosen.  E sa i komans kot sa ki anler e desann ziska sa ki pli ba.  Enn ler ou a krwar sa in fini vin en koutim pour zot enjoy.

Zot dir mon a ser li – mon a gete kot i pou ale, i a bezwen vin tonm azenou devan mwan nou.  Sa zot sa!

Me pti a pti sa pou sanze, akoz Sesel pe sanze Mr Speaker.  Dimoun lizye pe ouver.

Mon a sit en lot legzanp, Mr Speaker, kot en madanm ki son msye in kondann lavi Prizon i annan 6 zanfan.  Son pli gran i fek ganny 12an.Tou lezot i ankor anba laz.Son bann zanfan ti pe ganny asiste avek en lasistans sosyal.  Li sa madanm i pa ti pe travay pour rezon lasante.  I pe pey en Loan R1107 par mwan.  Zis akoz i ti vin devan dan rally Laviktwar – 2 zour apre, bann Zofisye Sosyal avek DA i vin kot li e dir li, son lasistans in ganny koupe.  La son let i la Mr Speaker, rally Laviktwar  ti fer le 18 Septanm e son let i date le 19 Septanm.

Pran parey ler en zenn pe rod en lanplwa.  Mon pa kapab konpran ki mannyer ler i fer laplikasyon pour li ganny en louvraz – premye keksoz dan son interview, zot demann li lekel son manman; oubyen lekel son papa.

Me… pa son manman ek son papa ki pe vin travay!  Interview sa zanfan e donn li son plas travay dapre son kalifikasyon e non pa dapre lopinyon politik son paran!

 

MR SPEAKER

Onorab Esparon vey ou langaz.

HON REGINA ESPARON

Ok, Mr Speaker. Interview sa zanfan dapre li e donn li son plas travay dapre kalifikasyon me pa dapre lopinyon politik son paran ki napa nanryen pou fer avek sa louvraz ki i pe rode.

Zis mazinen Mr Speaker, dan bokou ka, zot servi afilyasyon politik sa fanmir pou mark sa zenn koman enn ki ‘pa ek nou’ e sa dan li menm li, i en form viktimizasyon.  Parkont i osi annan serten Lorganizasyon travay ki pas zot letan  menas travayer ki si pa vin asiste bann levennman politik Parti Lepep, i ganny kwense dan son louvraz.  Mon konnen kot STC bokou travayer i konplent lo sa size.  Me dan sa menm fason si en dimoun pa partisip dan aktivite politik Lepep, dan distrik, zot non pa avans devan  lo lalis lakaz oubyen lo lalis later.

Mon konn en madanm dan mon distrik ki li i pa al okenn rally; I pa met okenn  triko Parti Politik, i viv son lavi neutral.   Zot pini li akoz  zot pa konnen ki Parti i siporte.  I reste dan en bedsitter pour 10an avek 6 zanfan.  In menm convert son lakwizin dan en pti bout pour li kapab met en lili pou accommodate son zanfan.

Mr Speaker, si sa pa apel viktimizasyon ki mannyer i apele?

DAi sipoze endepandan pou travay pour tou dimoun koman en civil servant kan i pe met triko Parti Politik e pe menm fer kanpanny pour Parti Lepep, dan distrik.

Ou kapab konpran ler en dimoun ki pa siport menm sistenm ek li, i al kot li, ki mannyer i pou pase.

I annan ki sey travay drwat e met politik dekote; me i annan ki met tou zot politik partizan dan tou sa ki zot fer.

Pou terminen Mr Speaker, mon swete ki ler sa Komite in ganny etabli, zot a pran bann mezir neseser pour ki sa kalite pratik i ganny eliminen dan tou Lenstitisyon piblik, osi ki Lenstitisyon prive parey Mosyon pe demande; e fer bann rekomandasyon apropriye ki nou pep enn fwa pour tou  a santi zot lib e san viktimizasyon dan zot lavi.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE)

 

 

MR SPEAKER

Bon, pour rezon letan parey mon’n dir taler, mon a donn laparol, Onorab Ramkalawan apre mon a demann proposer Mosyon pou round-up.

Onorab Ramkalawan.

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou, Mr Speaker.

Mr Speaker, depi bomaten, nou pe ekout sa deba e mon vreman kontan ki Parti Lepep, in dir zot pou siport sa Mosyon.  E dan sa deba, in annan en mo ki mon’n trouv vreman enteresan ki’n ganny servi, lo plizyer repriz.  E dernyen dimoun  dan en fason ki mon’n kontan, se Onorab De Commarmon e sa mo, se samo  – Imen; Annou tret dimoun koman imen.

E mwan Mr Speaker, mon avnvi fer kler, mwan anvi fer kler ki sa Mosyon ki nou’n anmennen akoz nou anvi enn fwa pour tou sa konsep ek nou pa avek nou, i ganny eliminen dan sa pei.  Nou anvi enn fwa pour tou ki tou Seselwa, tou Seselwa i ganny konsidere dan menm fason.  E la mon espere Mr Spaker, ki poudir, dan sa deba Parti Lepep, zot pa’n zis vin servi bann zoli parol.

Mon espere ki zot pa’n azir parey dimoun ki fer krim e apre sa lekor i disparet e zot osi tou, zot vin donn lanmen pou rod sa lekor, kan zot ki’n fer sa krim.

Mon krwar ki i moman pour nou koz senser, pour ki Parti Lepep i realize, ki poudir tou zanfan dan en fanmir i gannyen sa lasyet manze.

Me Mr Speaker, mon pa pou kapab terminen san mansyonn sa ki pour mwan ozordi – e sa ki pour lepep Seselwa ozordi i en ka kler, en laform viktimizasyon.

Mon pa anvi al dan okenn size ki sub judice ki kapab ganny dir i sub judice, me selman Mr Speaker, letan en Ziz ki’n donn en zisman dan en direksyon ki tou Seselwa in admire apre sa i ganny sispann e deswit Prezidan  koman son dernyen aksyon Egzekitiv i pous en Ziz, i sispann en Ziz Mr Speaker, mon bezwen dir ki sa i viktimizasyon lo son pli o nivo.

 

(APPLAUSE)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

….e ozordi nou lo LDS  e nou dir sa lenzistis e sa bann kalite lenzistis Mr Speaker, nou pou kontinyen debout – nou pou kontinyen debout  e nou dir sa kalite lenzistis fodre i arete.

Alor Mr Speaker, nou pou kontinyen debout kont tou form lenzistis e atraver sa Mosyon  ki parey ou ti’n eksprimen Mr Speaker, ki ou vwar li i sitan enportan, akoz ou menm ou, ou’n en viktim sa kalite lenzistis ki pou dir mwan mon annan full konfyans ki poudir anba ou Chairmanship nou pou kapab avans devan.   E atraver sa nou ava kapab enn fwa pour tou vwar en lalimyer.  E dan nou kanpanny nou ti dir, ‘Zis mazinen; Zis mazinen e zis mazinen si tou nou bann zanfan, parey bann fler dan en zarden, zot kapab fleri.

Wi, Mr Speaker, nou zanmi David avek Onrab Jany ti sant sa e mwan ozordi mon anvi dir annou fer tou nou zanfan lo sa later Sesel fleri e donn zot sa sans pour zot grandi.  Fini avek sa zafer – ‘ek nou – pa avek nou’ e donn  tou Seselwa menm loportinite.  Viktimizasyon mwan mon dir byen for, ‘’OUT’ dan nou pei.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Ramkalawan.  Avan nou pran en vot, mon a demann mover Mosyon, Onorab Andre pou sey sum- up, me silvouple i deza 5.15 sey sum-up.

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, letan mon’n ekout Onorab Leader of Government Business, ou a krwar i pa ti dan sa Senkyenm Lasanble ditou!  Akoz in dir nou, ki poudir bokou keksoz i mal!

‘’Nou bezwen fer serten keksoz!’’

Me mon demann mon lekor letan mon’n ekout li, akoz pa ti ganny fer dan Senkyenm Lasanble?  Ler i vin dan Sizyenm Lasanble, nou pou bezwen fer?  E mon kontan Onorab De Commarmond, ki ou’n donn nou sa lasirans – at least ou’n donn mwan sa lasirans, ki ou pou siport sa Mosyon.  Me solman mon ti anvi met sa a latansyon piblik ki pe ekout nou; akoz nou’n tann bokou koze, me solman letan nou gete, aksyon i diferan.

Parey Onorab Leader Lopozisyon in dir,  nou espere; nou espere ki bann bon parol ki sorti lot kote i vreman, vreman ganny konkretize – e mon konnen zot pou fer li – konkretize dan aksyon ki sa Komite i ava pran.

Onorab Gill in dir nou, nou bann zanzet kolonyal kiti anmenn viktimizasyon – tout form viktimizasyon !  Me mon a donn ou enn nou zanzet ki fek arive avan Eleksyon.  Prezidan Michel, dan son meeting ki i ti fer Praslin, i ti dir avek pep ki ti vin ekout li,’’LDSi en Viris Ki Fodre Ganny Detri!’’

Me se sa Onorab Gill, ki fer bann dimoun ki par anba li viktimiz lezot dimoun, akoz zot pran legzanp sorti kot Dirizan!  Viktimizasyon i en keksoz ki fodre pa nou tolere!  Fodre pa nou fer li marse e parey mon’n dir bomaten letan mon ti pe prezant sa, fodre nou Dirizan ki anmenn sa legzanp !  Parey Angle i dir,’’Lead by example!Walk the Talk,’’ parey in dir, ok?

Onorab Hoareau, letan in ganny dir – parey mon krwar Onorab Ferrari, oubyen Onorab Prea, i dir viktimizasyon i lo sa kote latab.  In demann mwan si mon’n ganny viktimize.

Wi!  Mon ti dan en pledge pour SFA,solman akoz mon met en triko LDS; akoz mon’n aktivman montre mon partisipasyon; e a lepok ti Lalyans Seselwa, ou konnen ki zot ti ganny dir laba kot SFA?‘’Pa bezwen kontinyen fer pledge kot SFA ankor!’’I apel Viktimizasyon!  Viktimizasyon OnorabHoareau pa fodre ki ou napa larzan dan ou pos.  I apel Viktimizasyon!

Mon kontan letan nou’n koze, nou’n vwar li neseser pour nou amann en Mosyon pour nou dir, annou met lezot form viktimizasyon.I montre ou viktimizasyon ekonomik osi i en form viktimizasyon!  Alors i antre byen, ok? 

        So, letan nou pe dir ankor viktimizasyon politik – i annan en Let la! In ekri par Minis Alexander.Mon ava zis dir ou son dezyenm Paragraf ki i dir – Mr Speaker, avek ou permisyon; en Let  ki swiv en meeting ki ti ganny fer le 7 Out 2015.  Sa i zis avan Eleksyon Prezidansyel 2015, dan ki Mr Speaker, ou ti partisipe koman en Kandida.  Dan dezyenm Paragraf i dir;

‘’In line with this’’ – savedir sa meeting anler – grateful if you could submit a list of your respective FTV’’ – savedir First Time Voter and their affiliation to my office, by Friday 21st August, 2015.

Mr Speaker, akoz si nou pe rod First Time Voters, fodre nou dir zot affiliation, eski pour zot ganny viktimize?  Sa i montre ki poudir ankor i enportan, ki nou demare avek sa travay ki nou annan pou fer.  Mon pou dakor avek Onorab De Commarmond letan i dir Mr Speaker, ou ki bezwen Chair sa Komite.   I enportan,akozi pou montre sa lenportans, ki nou atase avek sa Komite – sa Komite mon krwar i en Komiteki pou ganny swiv de pre.

Onorab De Commarmond, in dir nou ki poudir si en Solda i met triko LDS dan Kan, i bezwen ganny viktimize !  Konmsi iparet i pou normal si i ganny viktimize!

Mr Speaker, sa bann dimoun pa met zot triko dan Kan Larme zot!  Zot met zot triko lo Laplenn!  Zot met zot triko dan ICCS letan zot ale!   Me ki zot ganny dir?  Zot ganny anmennen dan en kwen oubyen ganny forse pou santi zot imilye.

Mr Naiken i met son lenz ‘Togetherli, lo Laplenn!  Ler i sorti lo Laplenn ou konnen kot iale?  I mont lao dan Kan, akoz i bezwen anmenn Prezidan dan Kan!  I pas dan Kan pou anmenn Prezidan kot li!  Ou konpran ou?  I pa ganny viktimize li, Onorab De Commarmond!  Be savedir i pa ganny viktimize. So, sa bann Solda ki vin lo Laplenn avek LDS, oubyen sa lepok Lalyans Seselwa, oubyen avek SNP, si ial dan Kan Onorab De Commarmond, mwan koman en ansyen Solda, mon pou dir ou, ‘’Vre aksyon i bezwen ganny pran avek ou!’’

Mon pou siport sa aksyon ki pe ganny pran!  Sa mon pou siporte, me selman pa en aksyon kot ou pou viktimiz li, ou pa pou donn li son Ran sii due – si i travay.  Se sa ki mon pe dir Onorab De Commarmond.

Onorab De Commarmond, in misleadthe House apre Mr Speaker, par dir ki poudir sa sityasyon ki’n arive Grand Anse, Praslin, yer mon’n ganny enformen – mon pa pe dir poudir i byen- totalman mal- totalman mal; bat en zanfan mon pa konnen mwan; bat en zanfan parey mon’n vwar – bat en zanfan parey mon pe dir, i mal.  Me selman sa pti garson pa dan ICU – i D’Offay Ward.  Letan ou’n dir sa – akoz mwan letan mon’n ganny enformen yer,i ti D’Offay Ward!Letan ou’n dir mon’n sey al konfirm ankor ek Lapolis.I dir mwan i D’OffayWard.Ou konpran, ou?

So, D’Offay Ward pa ICU!  Annou pa bezwen fer sa konotasyon, ok?  Annou pa mislead nou pep deor.  I enportan ki nou fer sa.  I enportan ki nou fer sa.

Dan mon konklizyon, Mr Speaker, mon pou osi dir ki si en Zofisye Lapolis, i bat en dimoun – par ler ou konnen ki i arive, i ganny Lord.  Sef menm ki donn li Lord pou bat sa dimoun !  Ou konnen akoz?  Akoz sa dimoun i siport LDS,i  pa pe siport Parti Lepep.  I gannyen sa Lord.  Sa i arive kot i ganny lenstriksyon pou li fer serten keksoz.

Mr Speaker, pour mwan konklir e pour mwan met sa Mosyon to the vote, mon’n ekri lo papye; ‘Zis Mazinen!

Onorab Leader Lopozisyon in dir sa!  ‘Zis Mazinen ,’ en Sesel free of viktimizasyon – ‘Zis Mazinen’.Zis mazinen ki mannyer zot osi zot ti pou ere.  Ki mannyer zot osi zot ti pou santi zot lib, akoz i ti pa ti pou neseser parey Onorab Leader Lopozisyon i dir, ‘’I pa ti neseser ozordi zot vini e zot dir avek nou, wii egziste!’’  Nou ti pou zis nou tou kapab al devan e fer Sesel fyer!  Fer Seselwa fyer!  Fer tou Seselwa enjoy koz ek kanmarad!  Enjoy mars ek kanmarad!

Parler,i annan parmi zot lot kote, oubyen en dimoun  ki ti siport Parti Lepep, pa ler i anvi koz ek ou.  Kekfwa i vin kot ou pour en case li.  Solman i bezwen degaze, taler bann la pou dir, i pe koz politik kan ou pa’n koz politik ditou ek li.  Ok?  So,i bann keksoz ki mon krwar kekfwa apartir Dimans letan nouvo Prezidan i ganny sermante lo Konstitisyon, ki i pou defann.

Onorab Hoareau in dir nou, tou sa Lartik i dan Konstitisyon, ok?  E nou ava vwar nou en Sesel, diferan.  Nou ava vwar nou en Sesel kot nou tou, nou happy!  Nou ava vwar nou en Sesel kot si – parey in ganny dir Mr Speaker, ou osi ou’n size viktimizasyon parey mon osi mon’n dir, nou ava vwar nou kot nou pa bezwen pe mont en lesel, pour nou kapab vwar serten remed pour solisyon serten problenm, ki nou, nou vwar nou pe fer fas avek.  Ok?

Mr Speaker, avek sa mon oule demann tou Manm Onorab pou siport  sa Mosyon e donn nou sa manda deswit, pour nou al komans travay e pour nou al fer ToR ki dan en kourt dele letan, nou a kapab retourn kot sa Lasanble, pour nou demann zot pou aprouv sa ToR e komans resevwar bann konplent ; e komans entervi bann dimoun ki bezwen ganny entervi ; oubyen bann dimoun ki pou anmenn zot problenm kot nou.

Avek sa Mr Speaker, mon ti a kontan demann ou atraver ou, pour ki lezot Manm Onorab lot kote, i vot an faver sa Mosyon.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Mersi Onorab Andre.

Wi, Onorab De Commarmond ?

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, zis en leklersisman pour mwan kondirm ek sa Lasanble ki sa pti garson I ti dan ICCU.  I  kler.  An rezilta sa pil lo li, I ti al dan ICCU.

 

MR SPEAKER

Ok.  Me mon krwar tou lede i byen.  I ti, prezan in sorti.

Bon, nou a pran en vot lo amended Mosyon, bann ki dakor, lev lanmen?

Bon, inanimous. Mosyon i ganny aksepte.  Eski nou kapab prezan propoz bann Manm sa Komite ki zot tou, zot in tonm dakor – tou dimoun – tou Manm ki’n koze in tonm dakor ki sa Komite i devret komans travay ASP.  Petet kan nou’n tonm dakor lo son membership. 

        Yes,Onorab Afif.

 

HON AHMED AFIF

Mersi Mr Speaker.Parey nou ti tonm dakor, nou siporte ki nou Chair sa Komite.  Lo nou kote nou pe propoz,

Hon. Wavel Woodcock;

Hon. Clifford Andre.

Hon. Jany Letourdie.

Hon. Clive Roucou.

MR SPEAKER

Leader of Government Business.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker, lo nou kote, nou propoz sa bann Onorab swivan sa Komite.

Hon Basil Hoareau.

Hon. Egbert Aglae.

Hon. Simon Gill.

Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi.  Vwala avek sa nou’n konklir nou deliberasyon pou apre midi.

Mersi pour zot partisipasyon.  Mersi tou dimoun e bonn kontinyasyon.  Nou a rezwenn Mardi 9er bomaten isi menm.

(ADJOURNMENT)