::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2015 » tuesday-10th-november-2015

tuesday-10th-november-2015

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 10th November, 2015,

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Onorab.  Bonzour Minis ek son delegasyon.  Bonzour tou bann dimoun dan Galeri.

Ozordi nou annan en group sorti ek NATCOF, swet zot la byenveni parmi nou dan Lasanble Nasyonal.  Bann ki pe ekout nou dan lakour, bonzour.

Ozordi nou annan nou prensipalman 2 travay pou nou fer.  Enn i annan en Statement par Minis lo the Medium Term Fiscal Framework e dezyenm en Bill ki osi pou ganny pran par Minis Adam.

Nou ava komans avek sa StatementMinister.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, Leader Biznes Gouvernman dan Lasanble Nasyonal, Leader Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal, tou bann Manm Onorab dan Lasanble Nasyonal, ser ek frer Seselwa.

Dan prezantasyon Bidze 2015, nou ti prezant pou la premye fwa, en lankadreman fiskal mwayen term.  Sa kad i demontre lentansyon Gouvernman lo sa 5an ki pe vini.  Pour sa lannen, pou ranforsi nou prosesis bidzeter, nou pe met sa kad devan zot de nouvo, avan ki nou fer prezantasyon Bidze 2016, ki pou formelman fer le 14 Desanm, 2015.

Sa lankadreman i konsistan avek nou stratezi fiskal disiplinen e nou plan devlopman Nasyonal 2016-2020.  Sa kad fiskal i definir resours ki disponib, ensi ki nivo depans ki soutenab.  Sa kad fiskal i fer sir ki tou opsyon ki Gouvernman i anvi met devan pep Seselwa i ganny analize pou permet ki desizyon ki ganny pran i konsistan avek krwasans nou lekonomi an mwayen term.

Mr Speaker, nou Minister in fer bokou zefor pou asire ki Bidze ki pou ganny prezante i reste an konformite avek sa kad.  Nou’n osi fer konsiltasyon dan en fason osi larz ki posib, pou asire ki nou kapab reflekte priyorite pep Seselwa.  Mon remersye tou dimoun ki’n partisip dan sa bann konsiltasyon, ki’n anmenn bokou lide pou nou konsidere.  In osi permet nou annan en langazman pli profon lo sa prosesis bidzeter e permet plis konpreansyon sa prosesis.  Mon swete ki sa lesanz ki nou pou annan ozordi, i pou osi anrisi sa prose e permet sak Seselwa vin pli angaze anver sa prosesis bidzeter.

Mr Speaker, premyerman an sa ki konsern sityasyon makro ekonomik nou pei, nou premye priyorite se pou kontinyen asire ki nou vin pli rezilyan.  Swivan misyon IMF resanman, nou’n konfirmen ki nou pe vwar en akselerasyon dan nou nivo krwasans sorti 3.2 poursan lo komansman lannen pou ariv 4.3 poursan pour 2015, ver lafen sa lannen.  Sa i reflekte travay sak Seselwa pandan sa lannen.

Krwasans dan Sekter Touris in 8 poursan pandan sa lannen e sa in annan en lenpak mil-ti-pli-ka-ter dan plizyer lezot Sekter nou lekonomi.  Bann fakter ki’n siport sa krwasans i enkli ranforsman marketing par STB dan bann marse kle, elarzisman rezo Air Seychelles pou li fer code share e osi sa bann nouvo vol Air Seychelles lo Pari, plis vol par lezot Konpannyen, ensi byen ki plis bato touris e avyon prive ek avyon charter.

Nou’n vwar osi meyer prodiksyon dan Sekter Labwason, apre ki sa ti’n tonbe an 2014.  In osi annan krwasans dan litilizasyon internet e bann servis lenformasyon e kominikasyon e nou ekspekte sa pou kontinyen dan bann lannen ki pe vini.  In annan osi meyer performans dan Sekter Wholesale ek Retail. Malgre lefe ki akse avek kredi i reste en konsern, krwasans dan kredi an 2015, konpare avek menm peryod an 2014 in kontinyen a en ritm plis ki 14.2 poursan.

Mr Speaker, lo kote monneter, nou Roupi in stabilize apre presyon ki in resevwar an 2014.  A lafen Oktob, 1 Dolar ti aste R13.02, an mwayenn pour lannen 2015.  Menm si sa i reprezant en depresyasyon 7 poursan par rapor ek Zanvye ziska Oktob 2014, nou’n reisi fer sir ki i annan stabilite.  Nou priyorite se asir stabilite e nou reste dan en sityasyon pozitiv gras a sa stabilite.

An sa ki konsern nou Roupi kont Ero, nou’n vwar en lapresyasyon 11.5 poursan pandan sa menm peryod.  Sa in anmenn rezilta ki nou rannman atraver tourizm in diminyen akoz menm si nou’n kapab ganny plis Ero pe antre dan nou pei, i pa’n koresponn avek otan Roupi ki oparavan.

An sa ki konsern lenflasyon, sa in ogmante pou ariv 4.5 poursan an Septanm 2015.  Nou estimen ki sa i an rezilta kontinyasyon sa lenpak depresyasyon an 2014, me nou santi ki nou lo bon semen pou nou adres sa.

Mr Speaker, an re-gar-dan ver 2016, nou ekspekte ki krwasans pou 3.1 poursan.  Nou ekspekte ki nou pou kapab konsolid performans dan tourizm e gradyelman amelyor nou rannman.  Avek nou stratezik Lekonomi Ble, e lenvestisman par plizyer antreprener Seselwa dan Sekter Lapes, nou ekspekte vwar en ranforsman son kontribisyon anver nou lekonomi.

Lo mwayen term, nou pe prevwar en krwasans anyel ant 3 a 4 poursan.  Nou ekspekte ki kondisyon pozitiv an sa ki konsern pri karbiran e osi komodite pou kontinyen.  Me sa lavantaz lo en kote i osi vin avek risk akoz nou bann marse kle pour tourizm sirtou Lerop, i ekspekte reste anba bokou presyon.

Mr Speaker, sa previzyon i reprezant en analiz realis lo nou perspektiv.  Me parey nou’n deza vwar sa lannen menm, nou kapab osi kree akselerasyon dan krwasans, baze lo lenvestisman par lantrepriz Seselwa, baze lo travay par Seselwa.    Nou bezwen osi touzour konsyan ki nou reste en lekonomi vilnerab.  Nou konekte avek lekonomi global.  Ozordi nou kapab vwar ki nou bokou pli rezilyan ki an 2008 e an 2015, nou bokou pli rezilyan ki an 2014.  Nou bezwen kontinyen batir nou kapasite pou nou reazir vitman e osi prevwar loportinite ki pou disponib ozordi e demen.

Tourizm pou reste pilye nou lekonomi e nou annan loportinite pou nou kree plis valer dan sa Sekter, atraver plis prodwi e leksperyans ki kapab ganny ofer par bann pti e mwayen antrepriz.  Nou stratezi Lekonomi Ble pou osi permet nou ranforsi nou kapasite, pou fer ki nou pou kree plis valer atraver nou resours maren e anmenn nou ver plis diversifikasyon e osi linovasyon.

Nou pou osi kontinyen ranforsi gouvernans dan nou Sekter Finansyel.  E sa pou vin en baz pou nou miltipliye aktivite ki pou anmenn reveni pour bann akter dan sa Sekter.  E i osi esansyel ki nou ranforsi formasyon dan sa Sekter, pou kapab asire ki plis Seselwa i fer en karyer ladan.  Avek sa stratezi diversifikasyon, nou ekspekte ki kontribisyon anver prodwi enteryer brit oubyen GDP par Lekonomi Ble e Sekter Finansyel i ogmante.

Nou ekspekte osi ki Sekter Konstriksyon i kontinyen anmenn krwasans pozitiv dan sa prosen 5an.  Gouvernman pe envestir dan bann proze lenfrastriktir konsiderab, enkli lagrandisman danm La Gogue, nouvo sistenm sewage.  Nouvo laliny elektrisite, ensi byen ki nouvo proze Por, kontinyasyon renovasyon Erport e kontinyasyon envestisman dan proze lakaz e lezot lenfrastriktir sosyal.

Nou stratezi kordinasyon monneter pou kontinyen viz redwir lenflasyon otour 3 poursan par an.  Sa stratezi pou osi viz kree mwayen adisyonnel pou siport stabilite nou Roupi.  Stabilite nou Roupi i depan lo marse dan en lekonomi lib parey nou annan.  Nou’n kapab montre ki nou kapab kree sa konfyans ki permet sa stabilite.  I enportan an 2016 ki nou mentenir sa stabilite.

Mr Speaker, Gouvernman in angaz li pou asir en kad fiskal tre disiplinen.  Pour 2016, sirplis primer bidzeter ki nou prevwar i 3.8 poursan.  Sa sirplis pou permet nou reste lo bon semen an sa ki konsern nou det ekstern osi byen ki domestik.  I pou permet nou mentenir sa konfyans ki nou popilasyon i annan, ensi byen ki nou bann krediter e nou bann partner aletranze.  Nou bi se mentenir sa sirplis lo 3.8 poursan pandan sa peryod, ki pou asire ki nou reste lo semen stabilite.

Mr Speaker, pandan 2015 nou’n vwar en performans ankourazan an sa ki konsern nou reveni.  Sa in posib an parti akoz nou’n amelyor kapasite Seychelles Revenue Commission pou li anmas Tax. E i annan plizyer mezir ki nou pou enplimante an 2016 e pli lwen, ki pou permet nou asire ki nou sistenm Tax i efikas e ki i baze lo lazistis sosyal e solidarite.  Pli gran reform ki nou pou komans enplimante an 2016 se en sistenm progresif lo Income Tax.

Nou ava rapel ki Prezidan James Michel ti anons nou lentansyon pou met en tel sistenm an plas dan son Diskour Leta Lanasyon 2013.  Nou’n an konsiltasyon avek IMF e lezot partner, pou asire ki nou annan mwayen apropriye pou enplimant en tel sistenm, apre ki nou’n enplimant en sistenm baze lo en to fix 15 poursan depi 2008.  An Zanvye 2016, IMF pe anvoy en misyon teknik pou ranforsi nou kapasite e pou met sa sistenm an aplikasyon.  Prensip de baz sa reform se pou met plis larzan dan pos sa ki pli bezwen.  Depi nou reform an 2008, saler minimonm in double.  Lo tou nivo, nou’n vwar progresyon lo nivo saler.  E letan nou pou enplimant sa reform lo Income Tax, sa pou kree en vre logmantasyon larzan lafen–di-mwan, pour preski 7 mil dimoun.

Dezyenm reform ki nou pou finalize an 2016 se en rediksyon dan Business Tax. Dan nou konsiltasyon avek diferan biznes, i kler ki nou bezwen envestir dan en lapros ki fasilit bann pti biznes pou vin bann gran lantrepriz.  Nou rekonnet nesesite pou redwir sa nivo 30 poursan aktyel e sa misyon IMF ki pe vini an Zanvye, pou permet nou adres meyer stratezi pou met sa an plas.

Anmezir ki nou enplimant sa rediksyon, Sekter Tourizm pou mentenir son nivo aktyel ki 15 poursan e bann lezot Sekter ki benefisye avek konsesyon, zot pou mentenir sa konsesyon.

Nou reform pou osi adres en senplifikasyon dan nou sistenm Tax ki pou osi fasilit bann odit ki ganny fer e redwir bann loportinite ki egziste pou evit peyman.  Sa progranm reform pou osi mars ansanm avek travay ki nou pe fer pou enplimant en nouvo Lalwa pou promouvwar pti biznes, ki pou osi senplifye sistenm Tax pou benefisye bann pti e mwayen antrepriz.

Mr Speaker, an sa ki konsern nou det eksteryer, nou’n fini asire ki nou’n pran an kont nou lobzektif redwir nou det anba 50 poursan nou prodwir domestik brit, nou GDP, avan 2018 dan sa kad fiskal pou mwayen term.  An sa ki konsern nou det, nou bezwen kler.  Napa short cut.  I enportan pou montre ki nou serye, ki nou responsab.  Sa disiplin ki nou’n montre ziska prezan, sa disiplin ki nou pou mentenir, pou asire ki nou pou ganny pli bon kondisyon finansman a lavenir.

Koman en pti pei ki sibir fasilman lenpak lekonomi global, nou stratezi disiplin konsernan nou det i kree sa rezilyans e sa konfyans par bann Lenstitisyon Finansyel ki Sesel i lo bon semen.  Nou ava rapel ki an 2015, Lazans Fitch in amelyor nou rating pou nou ariv en BBB minus..  Baze lo nou pozisyon an 2016 e lo sa stratezi disiplinen, nou det i ekspekte desann pou ariv 49.6 poursan an 2018, sorti 63 poursan ozordi.

Sa stratezi pou marse selman si nou gard sa disiplin pou mentenir sa sirplis 3.8 poursan, ekivalan a 827 milyon an mwayenn pour sa prosen 3an, baze lo nou GDP.  Nou kapab note ki annefe, nou det eksteryer pe kontinyen diminyen dan en fason regilye e soutenab.  Nou det domestik ki servi pour rezon monneter i reste konsekan.    A lafen 2015, i ekspekte reprezant 12 poursan GDP e si nou ti retir sa det domestik, nou nivo det ek GDP ti pou selman 55 poursan.  I ti enportan pou nou kapab servi sa lenstriman monneter, pou asire stabilite nou lanmonnen apre presyon ki nou’n resevwar an 2014 e nou ekspekte ki dan sa bann lannen ki pe vini, avek sityasyon ekstern pli favorab, nou pou bezwen servi sa stratezi mwens ki avan.

Mr Speaker, nou rediksyon dan det in vin en legzanp pour plizyer pei.  Sorti plis ki 150 poursan lavaler nou GDP an 2008 pou ariv mwens ki 63 poursan ozordi.  Sa rediksyon in kree stabilite e i permet nou kapab osi regard loportinite linovasyon pou redwir nou det.  Sesel sa lannen in agree sa loperasyon lesanz det kont ladaptasyon, kot en zonm ziska 30 milyon Dolar pou ganny re envestir dan en Fon pou lit kont sanzman klimatik. Letan nou regard pli devan, nou pou kontinyen analiz loportinite ki kapab egziste pou restriktir nou det kot i annan loportinite pou amelyor ankor plis nou kondisyon repeyman.

Mr Speaker, an sa ki konsern bann nouvo Polisi pou enplimante dan Bidze 2016.  Parey Prezidan ti’n deza anonse, Gouvernman pou entrodwir trezyenm mwan saler apartir Zanvye 2016 pour tou bann travayer Gouvernman ki pa lo sa ki nou apel bann Kontra Fix.  Sa i reprezant premye faz lenplimantasyon sa logmantasyon.  Dezyenm faz pou ganny aplike dan Bidze 2017 pour lezot pozisyon dan Gouvernman, konsernan dimoun lo Kontra.  Sa i pour tou travayer Gouvernman ki’n dan lanplwa 1an ou plis. Sa trezyenm mwan lapey pou baze lo zot lapey de baz.  E bann travayer ki lo en baz part time, sa saler pou ganny proporsyon baze lo son kantite erdtan travay.

Mr Speaker, sa logmantasyon pa pe aplike pour okenn pozisyon Konstitisyonnel.  Sa trezyenm mwan saler pou osi ganny egzanpsyon Income Tax pou sa premye R1O mil, an konformite avek Lalwa ki deza an plas.  Si nou donn en legzanp.

Si en dimoun son saler de baz i R12 mil, sa premye 10 mil pa pou annan okenn Tax ki pou ganny tire e sa R2 mil, sa dezyenm 2 mil pou ganny tire 15 poursan ki lavaler R300.  Alors sa travayer pou ganny R11,700 dan son lanmen.  Me si en dimoun son saler de baz i R9000, i pou ganny antye son R9000 dan son lanmen.  Sa i dapre konformite Lalwa Tax ki deza egziste.

Mr Speaker, 2 group travayer ki prensip Kontra i egziste deza e sa i Lapolis ek Militer.  Dan zot ka, Gouvernman pou donn sa trezyenm mwan saler lo baz swivan.

Dan Lapolis, lo tou ran ziska Serzan Mazor e dan Militer, lo tou ran ziska Lyetnan.

Dan en dezyenm faz, apartir 2017, parey pour travayer Gouvernman ki deza lo Kontra, bann ran pli o pou osi benefisye avek sa trezyenm mwan.

Mr Speaker, dan nou Bidze pour 2016, nou pou osi enkli bann group swivan.  Savedir tou sa bann dimoun pou osi benefisye avek sa trezyenm mwan saler.  Sa i enkli bann travayer Cleaners Corporative, bann Home Carers, bann Field Technicians ki annan Kontra avek Departman Kominoter ek Sport, bann dimoun ki lo Kontra Maintenance avek NSC e bann Sekirite ki lo Kontra avek Lapolis.

(Applause)

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mr Speaker, pou lannen 2017 parey mon’n deza dir, sa trezyenm mwan saler pou ganny enkli pour lezot travayer Gouvernman ki lo Kontra.

Mon remersye tou bann ki dan Sekter Prive, ki deza pe donn sa benefis baze lo lavantaz ki sa i anmennen atraver en meyer performans.  Nou pou kontinyen konsilte avek Sekter Prive, pou ankouraz bann lezot Konpannyen pou swiv sa legzanp e plizyer pe deza fer le neseser.

Pour lannen 2016, nou pou travay avek bann Lorganizasyon, pou met an plas en bon sistenm Appraisal, ki pou form parti sa lenplimantasyon sa sistenm peyman trezyenm mwan saler.  I bon pou note Mr Speaker, ki en total plis ki R94 milyon pe ganny prevwar dan Bidze 2016, pou lenplimantasyon sa logmantasyon.

Mr Speaker, parey Prezidan Michel in deza anonse, apartir Desanm sa lannen, Pansyon Retret de baz pou osi ogmante par R500 pou li ariv R3600 par mwan.  Pou annan osi menm logmantasyon par mwan, pour bann dimoun ki pe ganny Pansyon Gouvernman.  Sa logmantasyon in deza ganny enkli dan nou stratezi a mwayen term, ensi byen ki logmantasyon anyel ki pou swiv.

Mr Speaker, avek bi pou pli byen siport bann pti biznes ki pe lanse, nou pe osi anmenn bann reform dan Lalwa Seychelles Licensing Authority dan nou kad fiskal mwayen term.  E sa reform prosennman, pou asire ki license i ganny delivre apre pa plis ki 7 zour dan plas 14 zour aktyelman.  Sa revi pou osi fer provizyon pou kreasyon license provizwar ki permet en pti biznes demare pli vit.

Mr Speaker, dan Bidze 2016 e dan nou kad fiskal a mwayen term, nou pe osi fer provizyon resours finansyel pour letablisman bann Konsey Distrik.  Sa bann Konsey pou ranforsi rol nou kominote dan bann proze dan distrik e anmenn son lenplimantasyon pli pre avek sitwayen.  Nou estimen osi ki sa i kapab ede pou amelyor relevans e performans travay Gouvernman lo baz distrik.

Mr Speaker, swivan lanons ki Prezidan Michel in fer dan son Diskour Lazournen Nasyonal, mon Minister in an konsiltasyon avek Lasosyasyon, sa ki nou apel bann ex RFA, bann Royal Fleet Auxiliary pou kapab ofer zot sa rekonesans pou zot kontribisyon anver nou sosyete.  Malgre lefe ki letan zot ti travay lo sa bann bato Royal Fleet Auxiliary zot ti anba responsabilite Gouvernman Britanik sa lepok, nou tou koman Seselwa nou bezwen rekonnet sa travay e souvan se sakrifis ki sa bann dimoun in fer.  Apre negosyasyon avek zot, nou’n prevwar en sonm R4 milyon dan Bidze 2016, ki pou ganny peye an Zanvye lo en baz R20 mil par manm.  Mon anvi pran sa loportinite pou mwan felisit Lasosyasyon ex-RFA pour tou sa zefor ki zot in fer e pour sa solidarite ki zot kontinyen demontre anver kanmarad.

Mr Speaker, Gouvernman in osi pran an kont demann bann ansyen manm Lafors Defans an sa ki konsern peyman Gratwite ki pa ti’n ganny adrese letan zot ti’n kit Lafors.  An konformite avek Scheme egzistan pour Militer, Gouvernman pe organiz en peyman plis ki R7 milyon ki pou ganny peye an Desanm 2015 e ki pou donn sak manm en sonm R8 mil.  Sa peyman pe ganny fer anba provizyon aktyel dan Scheme Militer ki deza an egzistans.  Gouvernman i osi rekonnet zot demann pou pran an konsiderasyon kestyon Konpansasyon.  Gouvernman pou kontinyen dan son negosyasyon avek bann reprezantan sa bann ansyen manm Lafors, pou idantifye mekanizm apropriye pou adres sa kestyon.

Mr Speaker, dan mwayen term, Gouvernman pe osi ranforsi son lenvestisman dan lozman pour nou bann sitwayen.  Nou pe prevwar kontinyasyon dan proze konstriksyon lenfrastriktir lakaz atraver bann proze tel ki Perseverance, an menm tan ki nou osi devlop bann proze rezyonal dan bann distrik.  Nou pe osi travay lo en kad partenarya piblik prive pou nou finans proze apartman e condominium pour diferan nivo demann.

Lenvestisman dan lozman konvenab e konfortab in touzour en priyorite pour sa Gouvernman.  Lannen prosen pou mark 40an depi ki nou pe enplimant bann proze lozman, pou asire ki nou pe met nou pep o sant devlopman e sa in touzour komans avek sa twa par lao nou latet.  Serten sa bann premye Housing Estates ki date depi 1977 pe osi bezwen ganny renouvle.  Sa in form parti sa Kontra ki nou’n fer avek nou pep e dan sa kad fiskal an mwayen term nou pou ranforsi li.

Gouvernman atraver HFC pou osi ranforsi mwayen pou asire ki menm sa ki pli vilnerab i kapab ganny akse avek finansman apropriye pou li gard son lakaz an bonn eta e envestir kot i bezwen.  Gouvernman pou kontinyen asire ki i met resours disponib pou kontiny son progranm smart subsidy.  Dan nou konsiltasyon avek bann diferan Labank, atraver sa prosesis Bidzeter nou’n konstate ki Labank Komersyal i bezwen fer plis, pou asire ki zot pe ofer servis finansman lakaz ek lozman pour nou popilasyon.

Home Saving Scheme ki pe ganny enplimante par HFC i deza donn en legzanp en progranm ki pe marse e ki nou pe travay avek Labank Komersyal pou nou kapab elarzi li.  Nou anvize ki dek ki en dimoun i komans ganny en saler oubyen en reveni, ki nou devret fasilit mwayen ki sa dimoun i kapab komans fer en savings pour son lakaz dan en Home Saving Scheme.

Mr Speaker, dan sa kad mwayen term, pou pli byen siport lekselans dan Lar, dan Kiltir e dan Sport, Gouvernman pe kree bann Fon spesifik ki pou permet nou pli byen siport devlopman nou Artis e nou bann Atlet o nivo.  Nou pou osi met an plas en Fon spesyal pour dimoun avek dezabilite.  Sa bann Fon pou ganny etablir an partenarya avek Sekter Prive e avek partisipasyon bann partner dan sa bann Sekter.

Mr Speaker, dan kad nou mwayen term, bann Lorganizasyon Non Gouvernmantal in zwe en rol kle pou devlop diferan proze ki siport nou kominote e pou asir partisipasyon bann ki pli vilnerab.  Swivan konsiltasyon ki nou’n annan avek Lasosyete Sivil, Gouvernman pe re entrodwir en progranm sipor ki pou permet finansman serten proze ki pe ganny zere par Lorganizasyon Non Gouvernmantal.  Sa progranm pou an konplemantarite avek resours ki deza pe ganny debourse dan kad CSR e nou pou met li an aplikasyon a partir 2016.

Mr Speaker, dan mwayen term parey Prezidan in deza anonse, nou pou osi envestir pou enstal bann pano soler lo bann lakaz dan nou kominote e osi kree plis loportinite pour bann biznes Seselwa partisip dan sa Sekter.

Mr Speaker, labaz nou stratezi krwasans pour sa mwayen term, se pou kree plis loportinite pou Seselwa envestir dan son lavenir.  I annan plizyer mezir ki nou pe prevwar ki pou fasilit sa e osi asire ki nou pou kapab soutenir nou nivo krwasans dan sa peryod e menm si keksoz i al pli byen, akse-ler li.  Si dan premye faz nou reform nou ti bezwen bokou lenvestisman sorti aletranze pou kree reveni an deviz, nou pe aktyelman antre dan en nouvo staz nou devlopman, kot lenportans lenvestisman entern i pou santral.

Prezidan e Gouvernman in deza met bokou lanfaz lo bann pti e mwayen antrepriz koman en sours krwasans ki soutenab pour nou pei.  An 2016, nouvo Lezislasyon ki nou pou met an plas, i pou ranforsi sipor ki Gouvernman in met a zot dispozisyon e osi fasilit zot lenvestisman dan bann Sekter ki inovatif.  Nou pou osi kontinyen envestir pou kree bann sant pou SMEs atraver lenvestisman direk sorti dan Bidze e osi atraver lenvestisman par Fon Pansyon e osi atraver bann Partenarya  Piblik Prive.

Mr Speaker, akse avek finansman i reste en defi mazer a sa moman dan nou lekonomi.  Gouvernman in fer kler ki bann Labank i bezwen fer bokou plis pou fasilit lenvestisman par bann pti biznes.  Malgre ki Gouvernman i ofer sipor atraver garanti parsyel pour bann loan anba SME Scheme, se touzour Labank Devlopman Sesel e Small Business Financing Agency, SBFA ki’n finans lamazorite proze.

Krwasans dan kredi ant 2014 ek 2015 in plis ki 14.2 poursan e sa in malgre lefe ki kondisyon finansman dan marse zeneral i pa’n ideal.  Nou’n resaman kree en laliny finansman adisyonnel, sa ki nou apel sa laliny SME plus, ki met en son R100 milyon a dispozisyon DBS, pour bann proze ki priyoritiz krwasans dan bann Sekter emerzan.  E DBS in osi pran en loan R75 milyon avek Barclays pou finans son bann loan.

DBS in kontinyen zwe sa rol koman stabilizater, pou asire ki pti biznes i kapab ganny akse avek finansman, menm letan kondisyon dan marse pli larz pa’n ideal.  Nou ava note ki DBS ti pe viz deboursman R200 milyon an 2015.  Me Mr Speaker, a lafen Oktob, DBS in fini debours plis ki R234 milyon pour sa lannen, pou finans plis ki 2060 proze.  Sa i enkli loan anba Scheme SME e osi bann loan normal anba son Scheme DBS.  Lo sa sonm i annan serten Sekter kot nou pe vwar serten presyon.  E i enportan pou nou analiz byen pou nou asire ki bann antreprener i fer bann bon swa.

Par egzanp, kot i konsern laplikasyon loan pour transpor, DBS in deza finans R56.5 milyon pour bann proze Car Hire, Taxi, Bis e Pick-up e demann i ankor tre o.  Sa bann laplikasyon i demontre loportinite ki pe ganny kree atraver krwasans dan tourizm e lezot servis asosye.  Me nou bezwen osi fer sir ki nou lekonomi i kapab siport en tel konsantrasyon.  I esansyel alor ki nou osi adopte bann stratezi diversifikasyon apropriye e ki Labank i akonpanny nou bann biznes.

Avek nouvo mezir ki Labank Santral pe enplimante an 2016 e osi amelyorasyon dan sityasyon monneter, nou ekspekte vwar en meyer lanvironnman pour sa bann finansman an 2016.  Nou pe osi demann bann Labank pou met resours neseser pou form zot lekip pou kapab gid bann antreprener e asire ki nou kree sa biznes ansanm.  Pour bann dimoun ki’n deza fer laplikasyon loan, pou annan lespas pou zot ganny asiste.  Me nou bezwen rekonnet sa presyon ki i annan me sityasyon anmezir ki i amelyore, zot pou gannyen asiste.

Mon profite pou rapel ki DBS, malgre ki in bezwen met plis larzan dan lekonomi ki i ti’n prevwar, in kapab redwir son bann loan ki pa pe performen pou ariv 3.6 poursan an 2015, sorti 8 poursan an 2014.

Mr Speaker, si bann Labank Gouvernman parey DBS i kapab fer sa, napa en rezon atraver formasyon, atraver sipor ki nou donn bann biznes, ki Labank Komersyal pa kapab fer parey.

Mr Speaker, parey Prezidan in deza anonse, nou pe osi enplimant en progranm apartir 2016 kot 40 poursan lo premye R7 mil dan saler en zenn ki fek sorti dan en Lenstitisyon Post Segonder pour en peryod 1an, i ganny ranbourse avek anplwayer par Gouvernman.  Sa i reprezant alafwa en sipor pour bann pti biznes e osi en loportinite pou nou pli byen entegre bann zenn ki fek sorti dan lemonn ledikasyon, pou zot kapab batir en vre karyer.  Sa progranm pou osi fasilit formasyon pour sa bann zenn dan sa premye lannen, letan zot in antre dan sa nouvo louvraz.

I enportan pou note ki sa sipor pou osi disponib pour bann zenn ki pe kree zot prop biznes e i pou ede pou redwir zot kou pou zot kapab demare.  Krwasans soutenir dan Sekter Tourizm pe osi kree loportinite pou nou azout valer lo serten prodwi oubyen serten leksperyans.  Plizyer biznes pe deza sezi sa bann loportinite.  Gouvernman pe osi travay an 2016, lo en letid lo kreasyon valer dan sa Sekter e son konpetitivite, ki pou ed Gouvernman pli byen siport bann operater ki deza dan sa Sekter atraver polisi stratezik, me osi ed nou idantifye loportinite pour nouvo lenvestisman e biznes.   Nou pou osi regard loportinite pou pli byen siport sa Sekter kle lo Praslin ek La Digue, kot sa Sekter i annan en rol primordyal dan lavi sosyoekonomik sa bann kominote.

Mr Speaker, dan sa perspektiv mwayen term, Gouvernman pou kontinyen revwar mwayen pou pli byen siport nou kapasite prodiksyon.  I annan plizyer stratezi ki nou pou servi.  Premyerman, nou pou kontinyen servi STC pou agrandir lasenn prodiksyon lokal e siport biznes lokal.  Nou pou osi revwar fason ki nou kapab adres konsern fondamantal lo kou prodiksyon kot i konsern pri lenerzi.  Nou stratezi lenerzi renouvlab i form par sa sipor me nou kapab note osi ki re balansman ki deza an kour lo pri lenerzi pour Sekter Komersyal, pe redwir sa kou pour biznes.  Nou pe osi anvi kontinyen ankouraz biznes ki annan kapasite pou antre dan marse leksportasyon.  Nou pe etidye mwayen pou mobiliz resours pou siport marketing nou bann prodwi aletranze e kree en kad sipor pour sa bann biznes, dan menm fason petet ki nou vwar nou Sekter Touristik.

Mr Speaker, ranforsman nou kapasite nou lagrikiltir i osi santral pour nou stratezi amelyor nou kapasite prodiksyon.  Pou nou siport bann Rermye ebann antreprener agrikol, nou pe adres bann loan ki zot in pran dan peryod reform ekonomik ki pa pe performen e restriktir zot det, pou permet zot ganny en rannman atraver zot lenvestisman.     Nou ava rapel ki sa Sekter i osi benefisye deza atraver lenportasyon san laplikasyon Tax lo bann prodwi neseser pou zot travay.  Me nou konsyan apre konsiltasyon avek zot, ki kapasite pou fer sa lenportasyon zot menm i souvan limite.  Alor, Lazans Lagrikiltir pou travay avek STC pou nou kapab asire ki i annan meyer akse avek prodwi apropriye letan zot bezwen.          Lannen prosenn Gouvernman pou osi lans tender pour lenvestisman dan nouvo hatchery ek parents stock, ki pou permet prodiksyon ganny fer dan meyer kondisyon.  Avek lenpak sanzman klima, i evidan ki nou bezwen osi pli byen siport bann Fermye letan zot sibir lefe gro lapli e lezot dezas natirel.  Leksperyans resan i demontre ki nou bezwen akse-ler debousman peyman lasirans parey in prevwar, dan Scheme ki Gouvernman in met an plas depi detrwa lannen e bann Fermye ki pe atann sa bann peyman, pou ekspekte ganny sa peyman adrese tre prosennman.

Mr Speaker, deplizanpli antreprener Seselwa pe envestir dan nou Lekonomi Ble.  Gouvernman pou kontinyen met plis fasilite finansyel, pou asire ki nou kapab siport sa prosesis kot nou ogmant partisipasyon nou bann antreprener Seselwa dan lasenn valer pour bann prodwi ki sorti dan lanmer.  I deza annan plizyer proze i-no-van ki pe ganny met an plas dan bann fon ki Gouvernman in met a dispozisyon sa bann antreprener.

Lekonomi Ble pe osi donn nou bann lenvestiser en brand ki for pou promouvwar zot prodwi e benefisye atraver lezot sipor ki nou pe etablir pou ranforsi nou kapasite prodiktiv e nou stratezi diversifikasyon, enkli bann sipor par egzanp lo leksportasyon.

Mr Speaker, Sekter Servis Finansyel i enn ki’n sibir bokou boulversman akoz regilasyon pli kontrenyan dan lekonomi global.  Me Sesel in reisi ranforsi son pozisyon e le 30 Oktob, Global Forum OECD, ti ziz Sesel koman largely compliant avek standar meyer pratik.  I en realite pou nou tou ozordi, ki nou pa kapab krwar ki nou pou zis kapab kontinyen fer sa ki nou ti abitye fer.  Dan sa nouvo lanvironnman, nou kapab ranforsi nou pozisyon e menm kree plis valer.  Lakle pou delivre en rezilta pozitiv se plis lenvestisman dan formasyon e mon apresye ki pandan mon bann konsiltasyon avek Sekter Finansyel, tou bann operater enkli bann Labank, in rekonnet nesesite pou nou envestir plis dan formasyon bann Profesyonnel dan sa Sekter.

Mr Speaker, i enportan pou nou kapab pli byen mezir performans Gouvernman lo tou nivo dan sa mwayen term.  Depi komansman sa lannen, nou pe fer en proze pilot lo en sistenm progranm bidzeter, baze lo performans.  Pour lannen 2016, prezantasyon Bidze pour sa bann Minister swivan pou osi baze lo sa nouvo lankadreman.  Bann Minister tel ki Minister Ledikasyon, Minister Lapes ek Lagrikiltir, Minister Later ek Lakaz, Minister Finans, Komers ek Lekonomi Ble, Minister Home Affairs.    Nou dan bann semen pou akonplir bann misyon pou fer sir ki Bidze 2017, tou Minister i prezant progranm Bidze baze lo performans.  Sa lapros pou permet nou pli byen servi nou resours pou nou atenn nou lobzektif.  Sa progranm baze lo performans i permet nou pli byen idantifye rezilta ki nou anvi realize e met resours neseser pou ariv ver sa lobzektif.

Mr Speaker, sa prezantasyon ki mon’n fer lo nou kad fiskal lo mwayen term i baze lo responsabilite ki Gouvernman i annan pou li fer le meyer pour son pep.  Nou responsabilite pou met maksimonm loportinite a son dispozisyon, me an a-si-ran osi ki nou mentenir nou lobligasyon.  Sak loportinite ki nou pe kree ozordi i posib akoz nou’n disiplinen e akoz nou’n responsab.  Sak loportinite in posib akoz nou’n mentenir sa stabilite ki garanti progre.  Personn pa kapab konnen ki pou arive dan lemonn demen.  Alor i esansyel ki nou stratezi i asir sa responsabilite pou kree stabilite dan botan osi byen ki dan movetan.

Nou prezant sa kad pour latansyon sa Lasanble, pou kontinyen enspir sa konfyans ki pep Seselwa i kapab annan pou li envestir dan son lavenir.  Nou remersye zot pou zot sipor pour sa stratezi ki alafwa fonde dan nou responsabilite e dan kreasyon nouvo loportinite.

Mersi bokou Mr Speaker e mersi tou bann Manm Onorab.

(Applause)

MR SPEAKER

Bon, parey i tradisyonnelman le ka, mon ava pran enn de kestyon pour leklersisman.  Okenn ki:- nou a komans avek Onorab LGB.

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis.  Minis in koz lo bann target ki realistik.  Mon ti a kontan demann Minis, ki lenplikasyon e posibilite redwir Income Tax across the board, konbyen sa pou kout Gouvernman?

Mersi.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Manm Leader Biznes Gouvernman pour sa kestyon.

Premyerman mon ti a dir ki i tre enportan ki nou mentenir baz reveni Gouvernman akoz se atraver reveni Gouvernman ki Gouvernman i kapab enplimant son bann progranm e envestir dan lenfrastriktir e dan progre pep Seselwa.

Kestyon lo si i posib pou tir Income Tax.  Baze lo reveni ki nou gannyen lo Income Tax, mon ti a dir i preski enposib.  Akoz dan Bidze 2015, reveni atraver Income Tax i R929, 827 milyon, savedir pres R1 bilyon.  Nou forecast pour Bidze 2016 se ki Income Tax pou ariv R1 bilyon.  Si nou retir R1 bilyon dan nou Bidze, mon krwar tou dimoun i kapab konsyan ki sa i en sonm larzan ki konsekan e ki i pa fasil pou ranplas dan en fason senp.  I definitivman nou pa pou kapab konsidere ki i fezab pou retir Income Tax, lefe ki sa reveni i R1 bilyon pou Gouvernman e sa R1 bilyon i ganny re envestir atraver bann progranm ki Gouvernman i fer.

Progranm ki Gouvernman in dir i pou met an plas dan sa kad fiskal a mwayen term, se pou al dan en progranm Income Tax progresiv.  En progranm Income Tax progresiv, savedir ki nou redwir sa Income Tax ki bann dimoun ki lo bann saler pli ba i peye.  Menm serten group saler petet pa pou bezwen pey okenn Income Tax.  E byensir sa i vedir osi ki bann ki lo bann saler pli o, lakantite Income Tax ki zot pou peye i ogmante.  Sa reform, nou’n komans diskit sa reform avek IMF depi 2013 e an Zanvye 2016 nou pou annan sa misyon ki pou permet nou vreman analiz kapasite Revenue Commission pou enplimant sa reform e vwar bann meyer fason pou nou enplimant sa, ki anmenn pli benefis pour bann dimoun ki lo saler pli ba.  An menm tan e parey mon’n dir, baz sa reform, lenstriksyon, sa terms of reference ki nou’n donnen se pou met plis larzan dan pos sa ki pli bezwen.

Nou pou osi fer sir dan sa reform, ki menm si nou bezwen ogmante lo bann ki saler i pli o, sa i reste rezonnab e i reste an konformite avek lekspektasyon sa ki nou kapab fer dan kad ekonomik nou pei.  E i enportan dan sa kad osi, ki nou mentenir lo son totalite, sa reveni global ki nou annan.

Alor, mersi pour sa kestyon e mon repete ki lefet ki Income Tax i reprezant plis ki R1 bilyon aktyelman, i enportan ki nou regard sa dan en fason responsab.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Arnephy.

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun.

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou dan sa prosesis konsiltasyon ki in fer avek bann non-governmental entities, to what extent ki zot pe donn zot commitment ki zot pou siport Gouvernman dan sa demars e pa les Gouvernman li tousel, pou kontinyen asir sa bon Polisi Fiskal pour pei.  E an menm tan, ki konmitman ki Gouvernman pou asire ki tou bann ki benefisye atraver bann sibvansyon, sa benefis i de-koul down lo Seselwa ordiner?

Mersi.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e Manm Onorab.

Dan nou konsiltasyon avek Sekter, Non-Gouvernmantal avek Lasosyete Sivil, anfe nou kapab dir nou’n zwenn zot a plizyer repriz akoz nou’n zwenn plizyer group.  Nou’n zwenn group prensipal ki Citizens Engagement Platform, me nou’n osi zwenn lezot group, par egzanp ki enplike dan Sekter Lapes, ki enplike dan Sekter Lazenes eksetera.

Zot tou zot in dir ki zot in rekonnet sa lenportans sa responsabilite bidzeter ki nou annan.  E annefe sa prosesis konsiltasyon in permet nou eksplik pli byen lafason ki Gouvernman i met an aplikasyon son ban progranm.  E nou al lo en baz, parey nou’n eksplik sa bann Lorganizasyon, ki nou al lo en baz ki nou evite donn en sibvansyon direk avek bann Lorganizasyon Non-Gouvernmantal.  Letan mon pe dir nou pe evite, savedir ki lafason ki nou plito anvi siport zot se atraver bann progranm e bann proze.

E larzan ki nou pe prevwar apartir 2016 me ki pou kontinyen dan kad fiskal mwayen, se en larzan ki pou disponib pour lenvestisman dan bann proze ki pou ganny prezante par bann Lorganizasyon Non-Gouvernmantal.  Mon krwar sa i an parti, i pou ede en pti pe adres sa kestyon ki i annan larzan ki disponib pour bann Lorganizasyon Non-ouvernmantal ki enplike dan siport bann Sekter pli vilnerab e ki osi ki met an plas bann progranm dan en fason ki konplimant travay ki Gouvernman pe fer.

Osi avek bann progranm ki Gouvernman pe fer aktyelman, kot nou pe al dan sa lapros Performance Based Budgeting, i permet nou regard sa ki Gouvernman pe al fer, pe al enplimante lo baz sa rezilta ki nou anvi ariv lo la.  Letan nou regard sa rezilta, si nou annan en sirkonstans kot par egzanp en Lorganizasyon Non-Gouvernmantal i byen plase.  Savedir ki menm atraver sa bann progranm bidzeter, nou pou kapab travay avek sa Lorganizasyon Non-Gouvernmantal, pou nou ariv lo en rezilta ki Gouvernman pe prevwar dan Bidze.  Alor pou nou pli byen asire ki sa bann sipor pour Sekter Non-Gouvernmantal, nou annan sa bann progranm direk ki pou disponib pour laplikasyon sorti kot bann Lorganizasyon Non-Gouvernmantal.  Nou pe osi travay akoz nou konsyan ki bann fon ki disponib anba CSR, i annan parfwa serten group Non-Gouvernmantal ki ganny difikilte pou benefisye anba la e nou pe travay osi pou nou sey idantifye fason ki zot pli kapab ganny asiste anba sa progranm, an menm tan ki nou pou annan osi sa progranm siplemanter ki pou direkteman travay avek bann Lorganizasyon Non-Gouvernmantal.

Mersi.

MR SPEAKER

Onorab Leader Lopozisyon.

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon, bonzour tou Manm Koleg Onorab.  Tou bann ki dan Galeri e tou bann ki a lekout.

Mr Speaker, Minis in koz lo krwasans 3 a 4 poursan e sirplis 3.8 poursan.  Eski Minis i kapab dir nou akoz ki zot pa’n kapab prevwar en logmantasyon dan bann saler ki pli ba, an kontan saler de baz ki ti ava en mezir ki kapab ganny pran, pou ede ferm sa gap ant sa ki ris ek sa ki pov e ede lager efektivman kont lapovrete?

E dezyenmman, eski Minis i kapab dir nou si to lenflasyon i ba, eski ou kapab dir nou kwa ki pe koz sa logmantasyon kontinyel dan pri bann komodite ki lafanmir i servi toulezour, ki pe fer lavi kontinyelman vin pli ser Sesel?  E eski sa bann mezir ki Minis in anonse i bann mezir senser oubyen i bann mezir ki pe ganny anonse akoz nou dan en peryod Eleksyon?

Mersi Mr Speaker.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Leader Lopozisyon.

Me an sa ki konsern logmantasyon dan saler minimonm, premyerman nou ava rapel ki ant 2008 e 2014 saler minimonm in double.  Nou’n annan en logmantasyon gradyel e konsekan lo saler minimonm, ki’n annan an vre lenpak e ki’n siport dimoun dan nou pei.  I esansyel pou nou rekonnet sa e osi i pa korek pou dir ki napa logmantasyon sa lannen, akoz sa progranm trezyenm mwan saler i reprezant en logmantasyon 8 poursan pour bann dimoun ki dan progranm Gouvernman.  E sa i enkli bokou bann dimoun ki lo bann saler minimonm, i enkli bokou bann dimoun ki lo bann saler pli ba.  Osi, lefe ki Gouvernman in fer sa parey mon’n deza dir, bokou dimoun dan prive, bokou biznes dan prive pe swiv sa direkteman e bokou ti’n deza met sa an plas.  Avek logmantasyon saler, Gouvernman pe kontinyelman travay pou asire ki saler ki a dispozisyon nou pep i koresponn avek pri lavi.  Byensir pri lavi i en kestyon ki konplike akoz tou keksoz nou kapab dir dan en fason ou en lot, i kapab ganny vwar koman en priyorite.  Me si nou regard enn de bann keksoz de baz ki nou bezwen isi Sesel, enn de sa bann keksoz de baz son pri ki kontribye ver pri lavi, in desann son pri.  Premye ki mon ava site se elektrisite.  I enportan pou nou not sa akoz nou annan tandans pou bliye.  Osi, nou’n asire ki bann prodwir de baz a lenportasyon, son pri i reste stab.  Mon pa pou dir ki napa en lefe an zeneral ki pri lavi i ganny vwar koman i o akoz i annan bokou keksoz ki azout lo sa persepsyon ki i annan pri lavi ki o.  Me lo bann keksoz de baz, Gouvernman in fer le neseser pou asire ki nou annan sa stabilite de baz.

Nou ekspekte osi ki bann pri a lenportasyon i reste stab dan sa mwayen term, enkli apartir 2016.  Sa i baze lo bann perspektiv ki IMF e lezot Lorganizasyon Enternasyonal in anonse, ki pri fuel, ki pri karbiran i ekspekte reste stab.  Osi, nou annan sa lavantaz a lafen sa lannen konpare ek lannen pase, ki lavaler nou Roupi vizavi Dolar i pli stab.  Serten bann lenpak ki nou’n konstate lo komansman sa lannen kot pri in ogmante i lie osi avek lefe ki lafen 2014 nou ava rapel ki nou Roupi vizavi Dolar ti plis ki R14 e sa in annan en lenpak lo lenportasyon e i vre fodre nou dir osi ki lakominote biznes i bezwen osi i bezwen zwe son rol akoz serten bann enportater letan pri i monte apre i pa desann.  Gouvernman pe fer sir i zwe son rol atraver bann Lenstitisyon, atraver STC e osi an itilizan bann Lorganizasyon tel ki Fair-Trading Commission ki pe adrese bann ka kot i annan bann pri eksesif ki ganny rikorde.

Zis pou reponn dernyen parti kestyon se ki si Gouvernman pe fer sazis akoz Eleksyon.

Mr Speaker, mon krwar i kler.  Nou pe met en Bidze devan lepep Seselwa, kot nou pe fer en sirplis 3.8 poursan.  Savedir nou reveni i depas sa ki nou pe depanse, me an menm tan nou pe fer sir nou pe asire poudir i annan benefis ki ganny pase avek Seselwa.  Sa i enkli atraver sa trezyenm mwan saler, sa i enkli atraver logmantasyon dan pansyon, sa i enkli atraver bann sipor ki nou pe donnen pour bann zenn letan zot pou antre dan lanplwa e bokou bann lezot Scheme ek progranm ki nou’n deza anonse.  E i enportan osi pou mazinen poudir sa bann progranm ki nou’n mete pou kontribye anver krwasans osi e i en sipor pour lepep Seselwa.  Me i osi reste dan en kad ki responsab e disiplinen.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Maria Payet.

HON MARIA PAYET-MARIE

Mr Speaker, mersi.

Parti mon kestyon in fini ganny reponn par Minis.  Me selman ler Minis pe koz lo diversifikasyon.  Par egzanp in koz lo Labank, pti biznes,30 poursan ki zot pe peye petet pou desann.  Ki bann laranzman an plis petet:- Minis in dir ki zot pou zwenn avek IMF byento pou koz en pti pe par egzanp, lo Progressive Income Tax. Eski pou annan reprezantan Labank par egzanp, ki pou la osi, petet pou zot donn en pti pe zot apersi, zot pwennvi, pour ki bann pti biznes an zeneral i benefisye pa zis par SBFA oubyen bann Labank ki Minis in mansyonnen, me osi lezot Labank osi?

Mersi Mr Speaker.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

Dan konsiltasyon bidzeter ki nou’n fer avek bann Labank, nou’n met en defi devan zot.  Sa defi se ki ozordi, krwayans biznes pe ganny kree par bann pti biznes.  Sa bann pti biznes, pe al Labank Devlopman ek SBFA.  Se biznes ki bann Labank Komersyal pa pe gannyen.  E zot in rekonnet zot menm, ki zot bezwen adrese sa kestyon, akoz se koumsa ki zot pou kapab osi fer sir ki Labank i kontinyen marse: akoz pou lemoman, bann Labank in depann tro bokou lo larzan ki ganny envestir, zis lo serten prodwi., par egzanp Treasury Bills.      Nou vwar ki Treasury Bills, son rate pe komans desann.  E sa i vedir, ki tou fason sa bann Labank pou bezwen al dan lezot lenvestisman e pou bezwen travay pli pre avek bann pti biznes.

Atraver Minister Lenvestisman, Lantreprenarya e Devlopman Bann Pti Biznes, nou osi pe travay pou nou annan bann pli bon, sa ki nou apel Business Advisory Services. Alor Gouvernman pou ofer sa an parti.  Me bann Labank osi pou fer li, akoz annefe bokou fwa i annan menm sityasyon kot dimoun in al kot en Labank prive, sa Labank pa’n aprouv son loan.  In apre al kot Labank Devlopman par egzanp, in fer son premye staz loan e in kapab debourse.  Apre in fer en dezyenm staz e in kapab al kot Labank Komersyal e Labank Komersyal in aksepte akoz zot in vwar sa premye parti proze i marse.  E sa i montre ki bann Labank i bezwen met plis lenvestisman dan kapasite bann dimoun ki pou evalye bann proze e gid bann pti biznes.

Gouvernman pe fer li.  Mon pa pou dir ki Gouvernman i parfe oubyen ki Gouvernman pe kapab pe fer li byen dan tou lenstans.  Me lefe ki Labank Devlopman par egzanp in kapab debours tou sa bann loan e an menm tan redwir lakantite loan ki pa pe performen, i montre ki i posib.  E se sa travay ki nou pe fer avek bann Labank, pou asire ki zot ofer sa pli bon servis avek bann pti biznes akoz se bann pti biznes ki pou zot kliyan, ki pou permet zot osi benefisye dan sa krwasans.  Apre, lo kote Labank Santral: Labank Santral pe al osi met an plas lannen prosenn plis lenstriman ki pou permet nou dan en serten fason, obliz bann Labank pou zot met plis larzan a dispozisyon bann pti biznes.  Serten bann Labank pou lemoman, zot pe met larzan atraver DBS. Mon’n site, par egzanp nou annan sa 100 milyon dan SME Scheme ki sorti kot Nouvobanq.  Nou annan 75 milyon sorti kot Barclays.  Me bann Labank zot menm zot, zot bezwen fer en pe plis zefor pou kapab ganny sa bann kliyan.  E nou annan konfyans ki atraver bann mezir ki Labank Santral pou met an plas, an menm tan avek sa ranforsman lo bann Advisory Services e avek bann Treasury Bills ki pou desann, ki sa sityasyon pou amelyore an 2016 e pli lwen.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker, eski Minis:- sa ki ou’n eksplike Minister, i enteresan.  Me petet ou kapab eksplik nou Lasanble en pti gin, kote ou pou ganny en bon pe larzan pou fer sa ki ou pe eksplike?

Epi si dan ou rod larzan, si ou ti kapab rod, eksplik nou, ki mannyer ou kapab ganny en balans pour Labatwar, pour bann Fermye kapab osi, zot koson, zot zafer ganny peze akoz i pa ganny peze kot Labatwar konmela?

E an menm tan sa Konpansasyon Solda la, pa ti kapab olye Desanm an 2015:- ar an Desanm 2015.  Savedir komansman Zanvye 2016 la zot pe gannyen sa?  La, la, la, la Desanm 2015, zot pe gannyen?  Fantastik e Solda pou kontan sa.

E Scheme bann zenn.  Sa Scheme bann zenn ou kapab vwar petet ki mannyer nou ti kapab ogmante.  Olye 1 zenn, nou kapab ganny 2, oubyen en zenn ki deza in komanse kekfwa i pe ganny li 4 mil 5-R5 mil.  I annan ki ganny koumsa konmela.  Ki kapab ganny monte lo sa Scheme, si i posib.  Konmsi i annan en pti pe plis fleksibilite pou kapab – Sekter Prive ganny ankouraze plis, pou kapab konmsi olye pran etranze, pran bann Seselwa, zenn Seselwa.

Mersi bokou.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Onorab.

An sa ki konsern Labatwar, Gouvernman i annan en proze pou fer en nouvo Labatwar.  Sa problenm ki pe dir lo balans ki egziste.  Sa Gouvernman atraver Minister Lagrikiltir pe pran sa an men, pe adres sa akoz i esansyel ki sa bann fasilite i disponib pour bann Fermye e pou finalman lapopilasyon Seselwa.  Akoz nou tou nou konsonm sa bann prodwi.

E nou pe asire ki alor an 2016 bon, tou dabor premyerman, asire ki sa Labatwar egzistan i opere dan en fason ki an konformite avek kontra ki Gouvernman in donn li.  Alor sa pe ganny fer, aktyelman.

Dezyenmman an 2016, asire poudir fer provizyon poudir i annan en dezyenm Labatwar ki ganny met an plas, ki osi kree opsyon konpetisyon e loportinite.

An se ki konsern finansman lo ki mannyer nou pou finans an zeneral, tou sa bann proze ki nou pe met an plas e nou konsyan poudir nou annan en meyer reveni, par rapor an 2015.  Nou’n ganny meyer reveni ki an 2014.  E an 2016 prozeksyon i bon.  Anmezir ki i annan krwasans dan lekonomi, nou pe kapab anmas pli byen bann Tax.  E nou pe kapab re envestir sa Tax zisteman, pour benefis pep Seselwa.  I annan 431 milyon an plis Tax ki nou pe ekspekte gannyen an 2016, ki pe permet nou fer bokou sa bann progranm ki mon’n anonse.  E nou ekspekte ki sa progre pou kontinyen, malgre ki nou pe regard osi senplifikasyon nou sistenm Tax.

E dan senplifikasyon sa sistenm Tax, nou pe ekspekte ki sa i kapab osi kantmenm anmenn plis reveni, akoz i fer li pli fasil pou fer bann odit.  Akoz aktyelman, parfwa Komisyon Reveni i kapab annan en doutans konmkwa i annan petet en problenmdan soumisyon Tax ki en Konpannyen in fer.  Me i parfwa vin en pti pe difisil pou li fer son odit.  Avek nouvo senplifikasyon, i pou fer li pli senp.  E nou espere ki nou kapab menm ogmant reveni, menm si petet nou pa al bouz dan en sityasyon kot poursantaz Tax pou diminyen.

Kot i konsern Solda, mon oule konfirmen poudir sa premye staz peyman, sa Gratwite:- akoz sa Gratwite i konsern en Scheme ki deza an egzistans dan Militer e sa bann dimoun, nou’n kapab verifye rikord konmkwa zot in servi dan Militer.  E alor nou kapab pey zot sa lannen an 2015, dan detrwa semenn.  Savedir an Desanm zot pou ganny zot peyman.

Dezyenm parti sa ki zot ti pe demande, se Konpansasyon.  Konpansasyon, Gouvernman in aksepte lefe ki zot annan en case pou demann Konpansasyon.  Me Konpansasyon i pou diferan depandan kantite servis ki sa bann dimoun in fer.  E nou bezwen kontinyen koz avek zot pou vwar, pou nou etablir sa mekanizm pou nou pey sa Konpansasyon an 2016. Ok?

An sa ki konsern Scheme bann zenn.  Sa Scheme:- e mon ti a kontan fer kler ki sa sipor, sa sibvansyon sorti Gouvernman, i lo 40 poursan sa saler, lo en maximum R7 mil.  Pa vedir sa zenn pou gannyen R7 mil.  Sa zenn i kapab ganny nenport saler ki par lao minimum wage e sa anplwayer pou benefisye avek en ranboursman 40 poursan lo sa saler.  Ok? E sa 40 poursan lo R7 mil dan sa saler.  E sa pou kout nou anyelman, si tou zenn ki sorti dan Post Segonder, i pou kout nou apepre en R25 milyon tou le lannen pou nou enplimante.

I pou enportan, anmezir nou enplimant li dan premye lannen, ki nou vwar ki mannyer sa i marse.  E sa lide ki ou’n flote lo posibilite pou anmenn lezot zenn ki petet deza dan lanplwa anba sa Scheme.  I pou enportan ki i reste dan en konteks ki nou kapab prevwar lakantite larzan ki nou depanse.  Se pour sa ki pou lemoman, sa Scheme i pour bann dimoun ki sorti dan Post Segonder.  E rezon ki nou’n fer li koumsa osi, se ki nou’n rekonnet se la ki annan problenm, akoz menm si to somaz kantite dimoun ki pe rod lanplwa i tre ba Sesel, i zis 4 poursan, me dan sa Sekter, zenn ki premye fwa zot al rod en louvraz, sa poursantaz i pli elve.  Plis ki 10 poursan.  Mon pa mazin sa sif egzakt.  Me i plis ki 10 poursan parmi sa group zenn.

E sa group zenn osi, se zot ki souvan zot ganny bann difikilte letan zot pe al rod en louvraz, ki parfwa anplwayer i dir, ou napa leksperyans, eksetera.  Alor sa sipor i vedir ki sa bann dimoun pou dan en pozisyon ki pli fasil pou zot ganny sa lanplwa.  Alor se sa bi, sa Scheme.

Me bi sa Scheme se osi pou fasilit:- parey mon’n dir dan mon lentervansyon, pou batir en karyer.  Akoz nou vwar bokou zenn ki sorti dan Post Segonder, letan zot fek antre dan en louvraz, zot fer 2 mwan dan 1, 3 mwan dan en lot, 4 mwan dan en lot, eksetera.  E sa i en pe akoz souvan sa premye staz karyer ki zot antre ladan, petet i en louvraz ki petet en pe de baz.  E avek sa sipor ki pou vini, i pou permet sa bann anplwayer pli byen envesti par egzanp dan zot formasyon, pran sa letan akoz zot pe benefisye sa pandan 1an.  Pran sa letan pou zot osi pli byen form sa dimoun e fer sir ki i ganny pli byen ensere dan sa lemonn travay.  Akoz sa anplwayer, si i pa gard sa zenn pandan 1an, i pou perdi sa lavantaz.  Alor i annan sa incentive, pour li fer sir ki i envestir dan sa zenn e gard li dan lanplwa pandan omwen sa premye lannen.  E sanmenm sa mon pe dir, parey i pe batir en karyer, pou li kapab devlop son lekor.

Sa propozisyon ki ou’n fer kot si nou kapab anmenn lezot zenn ladan, i en keksoz ki Gouvernman i kapab etidye, me i pou bezwen reste dan en baz ki pou antre dan nou konteks bidzeter e ki pa fer nou depans tro bokou larzan.  E osi ki pa, mon ti a dir, sanz striktir sa Scheme pou nou pa annan sa lavantaz lo nivo Skills Development ki en parti entegral dan sa Scheme.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Ghislain.

Me avan Onorab Ghislain.  Minis ki arive ek bann Solda ki’n mor?

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mr Speaker, kot i konsern bann Solda ki nepli la, si zot zeritye, zot beneficiary i kapab demontre poudir zot ki beneficiary sa Solda, zot osi zot pou kapab claim sa peyman.  Me i pou bezwen kler poudir sa dimoun, swa sa zanfan, ouswa sa madanm, swa sa next of kin, i kapab demontre poudir se zot ki benefisyer Estate sa dimoun ki nepli avek nou.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Ok.  Mon a pran en dernyen sa.  Onorab Ghislain.

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, Minis in koz en bon pti pe lo pti biznes koman moter lekonomi e nou konnen poudir nou 2 zil, Praslin e La Digue, zot depann bokou lo bann pti biznes.  Prenon an kont spesifisite zistans avek lezot servis, eski pou annan en lazisteman osi an sa ki konsern lakantite larzan ki bann pti biznes i gannyen lo sa 2 zil, pou komanse e menm bann ki oule agrandi?

Mersi.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker e mersi Manm Onorab.

Atraver sipor ki Labank Devlopman e SBFA i donnen, nou pe asire ki i annan en sipor direk pour bann biznes ki lo Praslin ek La Digue, rekonesan osi ki zot defi parfwa i en pe diferan par rapor avek Mahe.  Souvan, zot bann kou de baz, zot bann inputs parey nou dir, i kout pli ser e i enportan pou rekonnet sa atraver sipor ki nou donnen: atraver sa bann Lenstitisyon.  E sa pe deza ganny pran an kont.  Me an plis ki sa, nou annan provizyon pour devlop sirtou bann Proze Lekonomi Ble pour Praslin ek La Digue, ki permet plis dimoun kapab diversifye zot aktivite ekonomik e kree lespas pour bann pti ek mwayen antrepriz.  Servi bann zone ki Gouvernman in etablir, parey zil Eve lo Praslin.  E osi regard bann posibilite pour bann SMEs lo La Digue, lo ki mannyer nou kapab donn zot sa loportinite.

E osi dan Sekter Tourizm, ki en Sekter kle pour devlopman sosyo ekonomik sa 2 zil, i enportan pou nou kree plis leksperyans e loportinite pour bann pti ek mwayen antrepriz, akoz dan bann konsiltasyon ki nou’n annan avek zot, nou’n konsyan ki lefe ki tou dimoun i bezwen pas Mahe avan i al lo sa bann zil, i enportan ki zot konpetitiv e ki i annan bann mwayen konmkwa bann pti biznes i kapab ganny akse pou zot vann zot prodwi ek zot servis avek sa bann touris.

Alor sa stratezi, sa letid ki nou pe fer lo lasenn valer dan Tourizm, pou regard spesifisite ki annan lo Praslin ek La Digue.  Me Fair Trading Commission osi in fer en rapor resaman, lo bann eleman ki Gouvernman i bezwen regarde, an sa ki konsern Praslin ek La Digue, pou asire ki i annan bann lefe mil-ti-pli-ka-ter atraver Sekter Tourizm, avek tou grander biznes lo sa 2 zil.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Bon, avek sa nou’n ariv a lafen Statement. I paret i annan en pe konfizyon lo Bills ki nou sipoze pe al pran, ki mon ti oule eklersi avek Government Business. Donk, nou pou adjourn. E mon oule en Meeting dan mon lofis avek Minis, Leader of Government Business, Legal Counsel e Clerk.  Speaker’s Conference Room, nou ava zwenn la.

E kant a nou, nou ava rezwenn 11er mwen 10.

(BREAK)

MR SPEAKER

Bon, nou a kontinyen ek nou travay.  Nou annan nou en Bill pou nou aprouve e sa se Conservation and Climate Adaptation Trust of Seychelles Bill, 2015.

Mon a ganny mwan en Motion for Second Reading.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mon move ki sa Bill, Conservation and Climate Adaptation Trust of Seychelles Bill, 2015, i ganny lir en Dezyenm Fwa.

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

HON SEBASTIEN PILLAY

Mr Speaker, Motion seconded.

MR SPEAKER

Pardon?  Anr ou pe segonde.  Ok.  Wi.

So, mon ava envit Minis pou fer son lentervansyon.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi Mr Speaker, bann Leader dan Lasanble, tou bann Manm Onorab e tou dimoun a lekout.

Tou dabor, i enportan pou nou note poudir ki bann pti leta zil, souvan annan bokou difikilte pou zot adres bann kestyon, ki lie avek det.  Bann pei parey Sesel, nou’n touzour esey adres sa det dan en fason sistematik.  E nou’n esey rod bann inovasyon, ki permet nou pli byen adres bann difikilte ki lie avek sa bann det.

Sesel parey serten bann lezot pti leta zil, nou’n bezwen adres sa bann stratezi akoz bann metod tradisyonnel e bann sipor ki nou gannyen atraver bann Lorganizasyon Tradisyonnel, i pa’n permet nou adres sa bann kontrent, dan en fason sistematik.

Apre bokou konsiltasyon ki Sesel in fer avek the Nature Conservancy, ki zisteman i annan lekspertiz dan etablir bann striktir pour adres bann kestyon det lie avek sanzman klimatik, Sesel ti deside pou materyaliz e etablir en mekanizm ki pou an menm tan adres size det e osi sanzman klimatik.  Sa ki nou apele an angle, en Debt for Conservation and Climate Adaptation Trust. Zisteman dan rankont Mondyal pour langazman lo Devlopman Soutenab an 2012 ki ti fer Rio, Sesel ti komans fer bann demars pou e-sanz son det eksteryer, pour adaptasyon ek sanzman klimatik atraver en tel mekanizm.  Sa mekanizm i ed en pei pou re negosye son det avek son bann krediter, lo bann nouvo kondisyon pli favorab pou finans bann proze konservasyon e adaptasyon, pou adapte kont sanzman klimatik.

Sa Bill ki mon pe prezante ozordi, i pou etablir sa Fon Konservasyon e Adaptasyon Klimatik pour Sesel, sa ki nou pe apel, SEYCAT an angle.  Sa prosesis ki premye fwa i ganny fer Sesel, pou permet nou adapte pli byen avek sanzman klima e an menm tan, ed nou pou zer nou det eksteryer pli byen.  Ti an Fevriye 2015, apre detrwa lannen travay e negosyasyon, ki Sesel ti reisir siny en Lagreman avek bann manm Klib de Paris, pou re aste ziska 30 milyon Dolar son det eksteryer pour adaptasyon klimatik.  Koman parti sa Lagreman, sa parti det ki Sesel ti drwa Klib de Paris e Sid Lafrik, i pou prezan vin en det dan SEYCAT.  Sa Fon ki nou pe etablir.  Lavantaz mazer lo kote finansyel, se ki Sesel in aste sa bann det a en pri redwir.  Nou’n ganny en konsesyon, en discount 5 poursan adisyonnel e ki Sesel pou pey SEYCAT an parti sa det an Roupi olye deviz etranzer, parey i ti pey Klib de Paris oparavan.

Pou asire ki SEYCAT i vin soutenab e i annan kapasite pou kontinyen avek finansman bann proze Lanvironnman e Klimatik, sa Fon in ganny kree anba son prop Lalwa, pou vin en Fon piblik.  Pou osi annan en Fon Kapital ki pou osi ganny kree pou finans sa bann proze, dan bann lannen ki pe vini.  Bann rol SEYCAT se pou administre Fon Kapital ek Fon ki pou ganny servi pour proze anba sa linisyativ.  SEYCAT pou osi administre son bann byen, pou asire ki i soutenab e ki i kontinyen siport bann tel proze dan fitir.  Finansman SEYCAT pou baze selman lo bann don sorti kot Gouvernman ouswa bann Lorganizasyon Non-gouvernmantal, swa isi Sesel oubyen aletranze e son bann proze pou ganny finansman atraver en prosesis ouver e transparan.  Son kou administratif pa pou depas 15 poursan, pou asire ki lamazorite Fon i ganny servi pour bann aktivite Konservasyon e Klimatik.  E adaptasyon kont sanzman klimatik.

SEYCAT pou ganny dirize, par en Board ki pou annan 9 manm.  Lo sa Board, 4 manm pou sorti kot bann Lazans Gouvernman e larestan pou sorti kot bann Lorganizasyon Non-gouvernmantal, enkli TNC e osi Sosyete Sivil e Kominote Biznes Lokal.  Tou bann finansman dan sa Fon pou ganny servi selman pour bann proze Konservasyon e Adaptasyon Klimatik.  Bann lavantaz SEYCAT, se ki i pou kree sa Fon Kapital ki pou asire ki finansman bann proze Lanvironnman i kontinyen dan lavenir.  Pour sa, i pou servi sa bann finansman sorti kot repeyman det Gouvernman, me osi bann lezot Fon ki kapab ganny envestir dan sa Trust, enkli bann lezot donasyon.  I pou osi administre bann lezot Fon ki zot gannyen dan lefitir, pou ede enplimant proze Konservasyon e Klimatik.  I pou baze lo latransparans e tou sa bann aktivite pou ganny dirize par desizyon son Board.

Lo kote Lanvironnman, bann proze ki pou tonm anba sa Fon i enkli: Plan pour zesyon nou lespas marin, osi lespas pour proteksyon maritim e osi bann proze ki kapab benefisye bann Peser, bann Peser Artizanal ki kapab benefisye an sa ki konsern zesyon nou bann zil e devlopman nou bann zil dan en fason ki soutenab.

Sa Fon pou osi ed Sesel akonplir son bann bi an sa ki konsern Devlopman Dirab, bann Sustainable Development Goals e pou osi ede dan promosyon nou Lekonomi Ble e bann aktivite pour Konservasyon nou Biodiversite.

Set avek en plezir ki mon pe propoz sa Bill, pour latansyon sa Lasanble.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Bon, okenn ki oule entervenir?

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon krwar ki ozordi dezormen, tou dimoun i bezwen aksepte poudir sa issue sanzman klima in vin en keksoz primordyal pour bann pti leta, sirtou bann pti leta ensiler parey Sesel.     E par lefe ki deplizanpli i vin pli koute pou kapab manage sa ki nou apel bann kou e bann lenpak sanzman klima, nou’n vwar li neseser pou nou kapab restriktir en pe e regard dan en lot fason, ki mannyer keksoz i ganny manage, an sa ki konsern zisteman, nou fason ki nou deal avek sa size.

Mr Speaker, sa Prozedlwa devan nou, i koz a 2 nivo.  Lo en premye nivo, i koz lo en size an sa ki konsern management of sa issue. E sa i relye primordyal man avek referans ki Minis in fer an sa ki konsern sa debt by back ki Sesel in gannyen.

E dezyenmman, i annan pou fer avek management bann future funds ki kapab ganny mete dan sa Trust, pour ki nou kapab ankor doren-avan, servi sa Fon koman en mekanizm pou nou travay lo bann proze oubyen lo planifikasyon: oubyen mitigasyon bann keksoz ki kapab arive an relasyon avek sanzman klima.

Mr Speaker, sa Prozedlwa devan nou i enn ki tre trez enportan pour Sesel e i enn ki pou annan bokou lavantaz pour nou pei moving forward. E lenportans ki mon krwar Minis in mete lo sa mo Sustainability, i enn ki nou bezwen koz lo la e akoz par lepase, nou’n vwar ki si nou pa fer bann mezir ki soutenab, in the long run nou kapab komans en keksoz e apre vwar poudir i tonm dan semen.  So, i enportan ki ler nou koz lo soustenabilite sa Fund, nou osi koz lo lafason ki sa Fund i ganny manage, to ensure that sustainability.

Mr Speaker, enn bann pwen primordyal dan sa Lalwa, se bann fonksyon ki sa Trust pou annan e ki sa ki sa Lalwa i permet li fer ozordi.

Mr Speaker, ler nou regard ozordi aktyelman, i pe kout Gouvernman en kantite larzan, an relasyon avek bann issue, bann keksoz ki arise as out of bann dega koze par esansyelman sanzman klima.  E lenpak sa bann sanzman, lenpak sa bann keksoz ler i arive, kot oparavan nou ti vwar li koman en keksoz en pti pe ekstraordiner parfwa, in vin deplizanpli pli kouran, pli frekan.  E par lefe ki in vin pli frekan, sa kou ki i vin avek, i vin pli prononse e i fer ki moman propis in arive pou nou kapab regard en pti pe ki mannyer tousala i ganny manage.  E pour nou annan ase larzan, so to speak akoz the cost of it is important, pou nou kapab esansyelman manage sa sityasyon en pe pli byen.

Ler nou regard sa Lalwa, Mr Speaker, in en Lalwa ki’n ganny konsevwar dan loptik, ki mannyer en Trust i ganny fonksyonnen.  E mon krwar sa i en tre bon lide, akoz i pou fer li pli fasil pour sa Trust li menm li apros menm bann Barriere de Fond ki a pare pou met ankor larzan dan sa Trust e osi allow li en pe plis lotonomi, pou li kapab fer serten desizyon vizavi serten aktivite ki kapab provide finansman, pou ganny fer.

En lot pwen enportan ki nou vwar dan sa Lalwa Mr Speaker, se lefe ki nou pe provide sa Trust avek posibilite osi pou li kapab tap into the Consolidated Fund. E mon kontan sa in arive.  Me osi en lot pwen ki de-koul direkteman avek sa, se ki sa Trust osi i ganny odite parey bann lezot entities anba Konstitisyon.  E sa i pou asire ki annan transparans e accountability dan lafason ki sa Trust i zer bann finansman ki ganny mete a son dispozisyon, akoz zisteman i pou larzan ki pe sorti dan Kof Leta ki pou al dan sa Trust.

Me en lot pwen enportan an sa ki konsern sa issue transparans e accountability, se par lefe ki sa Trust pou osi ganny akse avek Fon ki sibstansyel e ki fer ki i pou bezwen annan en bon Checks and Balance System ki ganny met an plas, pou asire zisteman ki sa bann Fon i ganny servi pour sa lobzektif ki zot t’in ganny definir, ler nou ti al rod sa bann Fon, in the first place.

Ceci dit Mr Speaker, mon krwar i annan enn de pti issues ki mon ti oule highlight an relasyon avek sa Lalwa.  Ler nou regard sa Lalwa Mr Speaker, mon krwar ki son management sa Lalwa li menm mon krwar i devret tonm anba Minister Finans.  Me mon krwar ki dan Lalwa, i annan en pti anomaly ki mon’n remarke, ki nou pe koz lo the Ministry of Environment. E mon krwar sa en koreksyon ki nou ti kapab fer an relasyon avek sa Lalwa.

En lot pwen Mr Speaker, ki mon krwar i primordyal e ceci i refer avek Public Finance Management Act.  E sa i annan pou fer avek the issue of borrowing.  Mon krwar nou’n ariv en letap kot nou Checks and Balance ki egziste ozordi dan nou sistenm finansyel i bokou pli byen, pli byen plase.  I bokou pli byen aranze.  E mon krwar si nou ti azout avek Seksyon 6, en provizyon kot sa Trust ler i pe borrow, me i pe borrow li with the approval of the Minister for Finance. I ganny approval Ministry of Finance.  So, esansyelman i ava ganny led Minister Finans avek tou son kapasite teknik, pou kapab ed li dan preparasyon son bann dokiman.  E pou asire osi ki i pa pe antre dan en Lagreman ki kapab at the end of the day, fer sa Trust en pe plis ditor, ki fer li dibyen.

En lot pwen ki mon ti a kontan highlight avek ou permisyon Mr Speaker, se dan Seksyon 21(2).  Ler nou pe koz lo sa Endowment Fund, inevitableman i pou annan en lifespan. E sa lifespan i pou osi contingent lo lakantite larzan ki pe antre, pandan sa letan ki sa Endowment Fund pe marse.  Mon krwar ki nou bezwen koz lo evantyalite ki sa Fon ki pe ganny peye par Gouvernman pa ase pou reservi sa bann det ki deza egziste.  E sa osi mon krwar i bezwen ganny enkli anba sa Lalwa, pou fer sir ki tou keksoz i bezwen ganny tightened up en pti pe, an relasyon avek lafason ki sa Trust i ganny managed.

Mon dernyen pwen Mr Speaker e mon krwar sa i en pwen ki ti ganny releve mon rapel ler nou ti pe koz lo bann Lalwa ki annan pou fer avek National Assembly Emoluments Act. E sa i konsern bann exclusion an relasyon avek bann Taxes.

Ozordi Mr Speaker, bann Trust pa dan zot natir being bann non for profit organizations. Zot bezwen zwir serten benefis ki permet zot kapab zener serten kantite larzan, pou kapab fer zot bann aktivite.  Me ceci dit, malgre ki zot bezwen zener serten kantite larzan, i annan serten Lalwa ki zot bezwen still abide e tonm anba la.

E mon krwar sa provizyon anba Seksyon 28, kot nou pe provide sa, exemption from Income Tax, mon krwar ti ava bon ki nou revwar e nou plito konsider dan lafason ki bann lezot Trust pe fonksyonnen.  Konsider exempt li petet from Business Tax e allow bann lezot Lalwa pou come in kan i neseser, an sa ki konsern bann aktivite ki sa Trust pou fer.

Avek sa bref entervansyon Mr Speaker, mon vwar ki Sesel pe bouze.  Nou’n ariv en letap kot nou pe konsider bann lenpak bann keksoz ki pou arive dan lefitir e i pou inevitab ki sanzman klima pou annan en lenpak mazer lo nou pei.  E nou, nou bezwen fer sir, fer sir tou: – nou fer tou sa ki nou kapab fer ozordi, pou nou kapab anpes sa lenpak vin pli afekte nou pei, plis ki i kapab afekte nou pei, ler i arive.

E mon krwar koman en Manm sa Lasanble ozordi, mon santi mwan tre fyer par lefe ki mon pe osi kontribye pou mwan prepar mon pei, pour bann evantyalite ki kapab afekte li dan lefitir.

Avek sa bref entervansyon Mr Speaker, mon pou donn mon sipor pour sa Prozedlwa e mon ti a kontan rekomande ki tou mon bann koleg osi i fer parey.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Ok.  Onorab Pierre.

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mon pou bref akoz Bill ki devan nou, Conservation and Climate Adaptation Trust of Seychelles Bill, i enn ki mon krwar i neseser.  I enportan.  Mon vwar son lenportans e mon konpran son lobzektif dan en fason vreman kler.  Me selman sel:– i annan enn de pti klarifikasyon ki mon ti ava kontan ki Minis i fer.

Dan Seksyon 7, i fer kler poudir pou annan 2 ex-officio Directors e i paret mwan ki sa 2 ex-officio Directors pou annan sa power. Zot pou vote.  Zot pou kapab vote dan bann desizyon ki Board i annan pou pran.  Mon ti pe zis mazinen poudir, si an prensip an zeneral, letan i annan bann ex-officio lo bann Board, eski zot an prensip annan sa pouvwar pou vote?

Apre mon kontan, mon satisfe ki Seksyon 10, i fer provizyon pour Board, elekte son Chair, son Vice-Chair, son Treasurer and Secretary of the Board. Pour mwan sa i vreman, vreman, pozitiv.

Seksyon 12 osi i fer provizyon pour CEO ganny apwente par Board, ki mon krwar sa i vreman, vreman, vreman, pozitiv e vreman modern.

Seksyon 11(5), i dir poudir the quorum for a meeting of the Board shall be both ex-officio Directors and for other Directors. Eski zot pe dir poudir pou annan quorum, fodre absoliman ki i annan sa 2 ex-officio Directors? An lot mo, si ou annan 9 Members on a Board, si ou annan 7 Members ki pa ex-officio dan en meeting e sa 2 ex-officio i absante, eski sa par egzanp, pa pou constitute the quorum pour en meeting? Mon ti a kontan en pti pe leklersisman lo la.

Apre Seksyon 19.  Seksyon 19(a).  Seksyon 19 i dir poudir a Director may subject to a special majority vote, be removed from Office, who has been found guilty of any misconduct before the breach of trust in the discharge of any duties.

Pour sa Direkter ki’n ganny trouve koupab pour sa bann lofans ki sa Bill pe koz lo la, mon mazinen pou bezwen annan en envestigasyon ki ganny fer.  So, lekel ki fer sa envestigasyon?  Lekel ki trouv li koupab?  Is it the Board ki nou pe koz lo la, la?  Eski se Board ki vwar li koupab and therefore Board i deside ki zot in trouv li koupab e i devret ganny dismiss?  So, sa i bann klarifikasyon.

Apre, ki zot pe mean par en special majority vote?  Sa osi mon ti ava kontan ganny klarifikasyon lo la.

Apard sa, mon krwar i en Bill ki bon.  E avek bann leklersisman ki Minis a donnen lo sa bann pwen ki mon’n fer sorti, mon krwar mon ava ekout Minis, apre mon ava deside ki sipor mon pou:– si mon pou donn en sipor oubyen non.

Mersi.

MR SPEAKER

Ok.  Bon, avan mon envit Minis pou fer son konklizyon, mon note ki i annan enn de bann senp lamannman, avek bi pou koriz bann fot, ki’n ganny sirkile par Leader of Government Business. Mon prezimen ki napa okenn lobzeksyon par personn.

Si non then, mon ava envit Minis pou fer son konklizyon.

Minister.

MINISTER JEAN-PAUL ADAM

Mersi bokou Mr Speaker e mersi tou bann Manm Onorab ki’n koze.

Mon ava petet klarifye enn de bann kestyon ki’n ganny demande.

An sa ki konsern bann pwen ki’n ganny leve par Onorab Pillay, an sa ki konsern The lifespan of the Endowment e osi sa kestyon egzanpsyon anba Income Tax. Mon krwar bann pwen ki in fer i valab.  E lentansyon dan sa Act sete pou fer sir ki sa Lorganizasyon ki’n ganny etablir, parey nenport ki Lorganizasyon non-gouvernmantal Sesel, i pa bezwen pey Business Tax. Efektivman.

E lo kote Income Tax annefe, tou bann anplwaye dan en Konpannyen oubyen menm dan en NGO Sesel, i bezwen pey Income Tax.  Alor sa lamannman mon krwar i toutafe korek e i an konformite avek pratik ki egziste dan Sesel.

An sa ki konsern bann klarifikasyon ki’n ganny demande par Leader Lopozisyon lo eski i normal ki bann ex-officios zot annan pouvwar vote oubyen non.  Mon krwar dan kad spesifik sa Bill, nou pe kree en Lorganizasyon ki en partenarya egal.  E lafason ki ou kree sa legalite, se ki ou annan sa 2 manm ex-officio.  Enn ki reprezant Gouvernman, enn ki reprezant The Nature Conservancy.

Alor, se pour sa ki zot annan:– dan konteks sa Bill ki spesifik, akoz i sa partenarya ant Gouvernman Sesel ek en Lorganizasyon non-gouvernmantal.  E sa i sa mwayen ki ou montre sa legalite dan sa partenarya.

An sa ki konsern the quorum, sa i osi pour menm rezon.  Rezon ki ou bezwen fer sir ki sa quorum i enkli sa 2 ex-officio Members, se akoz sa 2 ex-officio Members ki spesifikman reprezant sa 2 partner dan sa Lakor.  Savedir Gouvernman e The Nature Conservancy.

Apre lo kote Seksyon 19, an sa ki konsern: a special majority vot.  Sa, mon konpreansyon se ki sa i vedir ki en vot ki’n ganny organize spesifikman lo sa size sa misconduct. Savedir si i annan en alegasyon konmkwa ki en Direkter in azir dan en fason ki pa korek, ki i annan en vot ki spesifikman ganny fer ki sa dimoun i ganny retire koman en Direkter lo sa Board.

Mon espere ki sa bann klarifikasyon i match lekspektasyon bann Manm.

E zis pou terminen Mr Speaker, mon ti ava kontan zis remersye tou Manm Lasanble pou zot sipor pour sa Bill, akoz pour bann pti leta zil parey Sesel, sa kestyon det e sa kestyon sanzman klimatik i 2 pwen fondamantal ki fer nou vilnerab.  E i 2 eleman ki kree difikilte pour nou, letan nou pe regard nou devlopman.  En tel lapros kot nou pe etablir en Fon ki pou ranforsi nou kapasite pou nou lite kont sanzman klimatik, me an menm tan, nou pe rod en fason ki fer ki nou det i vin pli soutenab..  Nou pe pran apepre 30 milyon.  Ziska 30 milyon nou det i kapab ganny mete dan sa Fon.  E lefe ki nou pe kontinyen pey sa det dan sa Fon, i vedir ki larzan pou reste disponib, pour benefis pep Seselwa e sirtou dan konteks lalit kont sanzman klimatik.  Sanzman klimatik pou afekte nou lavi toulezour Sesel.  E pou annan sa larzan siplemanter ki pou ed nou, pou nou prepar nou lekor, i dan lavantaz nou tou.

E letablisman sa Fon anba en Lalwa, i donn li en sipor dan Lalwa Sesel e i montre ki mannyer Gouvernman avek son bann partner, nou serye pou nou adres sa size Sanzman Klimatik.  E osi konpare ek en kantite pei dan lemonn, i montre osi ki nou, nou annan en veikil spesifik dan nou Lalwa, ki kapab adres sa kestyon Sanzman Klimatik, ki en priyorite pour nou.

Mersi Mr Speaker e mersi tou bann Manm Onorab pour zot sipor.

MR SPEAKER

Bon, nou ava pran en vot lo merit sa Bill.

Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?

Mon a ganny mwan en formal Second Reading.

MADAM CLERK

A Bill of an Act, to provide for establishment of the Conservation and Climate Adaptation Trust of Seychelles, for the purpose of regulating the debts per transactions and for matters connected therewith or incidental thereto.

MR SPEAKER

Bon, mon prezimen mon a ganny mwan en Mosyon pou sot Committee Stage?

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Yes, Mr Speaker, mon move ki nou sot Staz Komite.

MR SPEAKER

E okenn ki segonde?

HON CHARLES DE COMMARMOND

Segonde Mr Speaker.

MR SPEAKER

Bon, nou a pran en vot lo la.

Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?

Mon a ganny en Motion for Third Reading.

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon move ki nou lir sa Bill en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER

Ok.  Okenn ki segonn sa?

HON CHARLES DE COMMARMOND

Segonde Mr Speaker.

MR SPEAKER

Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?

Ou an faver ouswa ou kont?  An faver.  Ok.

MR SPEAKER

Mon a ganny en Third Reading.

MADAM CLERK

This Act may be cited as the Conservation and Climate Adaptation Trust of Seychelles Act, 2015.

MR SPEAKER

Bon, avek sa, Bill in pase.

E kant a nou, parey in leka toultan.  Demen Nomination Day, zot konn tre byen.  In tradisyon Lasanble pou al dan Recess pandan letan Kanpanny.  Alors, nou pou adjourn san en dat. So, zot ava ganny enformen, kan nou pou zwenn, laprosenn fwa.

Mersi.

(ADJOURNMENT)