::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2007 » Tuesday 9th October, 2007

Tuesday 9th October, 2007

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 9th October 2007

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bon nou ava komans nou travay pour ozordi.  Parey zot in vwar i annan plizyer kestyon ozordi lo Order Paper enkli en kestyon 79 ki’n antre, e ki mon’n les antre osi  anba Order 23 (2) matter of public urgency.  Donk alors nou pou bezwen very business like ozordi bomaten pou nou kapab termin nou travay dan sa 1 erd tan edmi.  Minis in endik avek mwan ki i annan serten kestyon akoz zot relye ek kanmarad e i pou pran ansanm.  Mon ava endik sa bann kestyon as we go along e mon ava call lo bann manm pou demann zot kestyon.  Malerezman pou annan, lo sa premye 3 pou annan en nespes kalite gymnastic kot nou pou sote me mon oule reasir zot ki alavenir nou pou met li pli an nord, bann kestyon ki relye ek kanmarad ki pros ek kanmarad.  Mon ava osi esplik rezondet deryer sa se ki mon pa’n tro an faver ki en statement i ganny pran lo en size an partikilye akoz mon santi parfwa ki antan ki mwan osi mon’n annan en distrik pandan 15an ki en manm i oule ganny vwar pe anmenn devan problenm son constituency donk alor malgre ki minis ava pran dizon 2, 3 kestyon ansanm me sa manm a ganny loportinite pou li demann son kestyon.  Bon kestyon 55, 56 avek kestyon 60 Minis pou reponn le 3 ansanm akoz zot vreman liye.  Donk alors mon pou konmans avek kestyon 55 ek 56 Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL  RAMKALAWAN

Eski minis i kapab enform zabitan La Retraite ek La Gogue kan eski gouvernman pou met lalimyer lo sa semen, eski minis i kapab enform zabitan La Retraite vilaz North Eat Point kan eski gouvernman pou met lalimyer lo sa semen.

 

MR SPEAKER

Mon a demann – Onorab Wilby Lucas pa la e mon konpran ki Onorab Andre Pool ki pou demann kestyon dan son plas.  Onorab Pool kestyon 60.

 

HON  ANDRE POOL

Msye Speaker lo non Onorab Wilby Lucas mon ti a kontan demande eski minis I kapab dir nou kan ki Land Transport pou antrepann met lalimyer lo bann semen segonder dan distrik Baie Lazare.  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Speaker, manm lasanble nasyonal, tou-l-monn a lekout bonzour.  Sa kestyon lenstalasyon lalimyer lo semen i size nasyonal ki preokip tou distrik.  E avek ou permisyon Msye Speaker mon ava koz en pti pe lo sa topik an zeneral e osi adres sa 3 kestyon.  Divizyon transport lo later ouswa LTD i responsab pou tou bann lenstalasyon e reparasyon lalimyer lo semen.  I travay an partenarya avek divizyon elektrisite dan PUC pou fer sa bann louvraz.  En lobzektif prensipal kot i konsern lalimyer lo semen se pou ekler tou bann semen piblik kot i neseser evidaman sa i en travay ki kontinyel.  Ler nou nou pe fer bann legzersis Msye Speaker pou met lalimyer lo bann semen nou pran sa bann konsiderasyon swivan.

1      La kantite aksidan ki arive dan sa bann landrwa

 

2      La kantite pyeton e veykil ki pe servi sa morso semen aswar.

 

3      Risk ek danze pou bann pyeton aswar.

 

4      Move lekleraz ki annan dan sa bann landrwa.

 

5    Okenn latak ki enplik bann pyeton dan sa landrwa.

 

An    An 2006 LTD ti termin en proze pou enstal 750 lalimyer lo semen dan tou distrik dan sesel.  Anba sa proze 30 lalimyer ti ganny enstale dan distrik Anse Etoile e 59 lalimyer ti ganny enstale dan distrik Baie Lazare.  Alafen sa proze, LTD in inisye en nouvo proze pou enstal 1000 lalimyer dan tou bann distrik.  Pou distrik Anse Etoile Msye Speaker i annan 44 nouvo lalimyer ki pou ganny enstale e sa pou enkli 5 dan semen Maldive, 6 dan semen La Retraite/La Gogue, 6 dan grann rout La Retraite e 5 lo larout North East Point/La Retraite.  I enportan pou note ki nou’n fek enstal annkor 3 nouvo lalimyer dan vilaz North East Point.  An sa ki konsern distrik Baie Lazare 50 nouvo lalimyer pou ganny enstal partou dan sa distrik prensipalman dan sa bann landrwa swivan.  Lower Penpen, Anse Gouvernman, Anse Gaulette Estate, Santa Maria Estate, lo grann rout Santa Maria ziska Point Maravin e Danm Lewa anba.  Sa proze pou enstal 1000 lalimyer pou pran 2 a 3 an pou konplete me a sa moman mon pa kapab donn lenformasyon lasanble kan egzakteman nou pou fini sa travay.

 

HON RAMKALAWAN

Mon premye kestyon se eski minis i kapab donn nou en lendikasyon kan eski sa proze ki in mansyonnen pou enstal sa bann lalimyer pou demare e dezyenmman si minis ti avar dir nou si letan gouvernman pe planifye bann vilaz ek bann semen si konsiderasyon lalimyer pa ganny enkli ladan pou ki sa i ava rezourd sa pou ki plitar nou pa ava bezwen anmenn sa bann kalite kestyon.

 

MINISTER MORGAN

Proze i sipoze demare an 2009, nou pe fer li neseser pou fer vin bann nouvo lalimyer tou bann lezot bout ki neseser pou enstal sa bann lalimyer dan bann lokasyon kin idantifye e nou pe, sa moman la sours finansman pou nou kapab fer vin sa bann lalimyer Msye Speaker.  An sa ki konsern kan nou fer bann plan nou planning pou bann vilaz ek bann semen mon kapab reafirmen ki ler nou fer bann tel planifikasyon tou bann lenfrastriktir enkli lalimyer i ganny planifye.  Se pa sa le problenm Msye Speaker, le problenm se disponibilite bann materyo ki nou bezwen pou met sa bann lenstalasyon neseser anmezir ki proze pe ganny fer.  I pa toultan posib parey nou konnen pou nou fer tou keksoz a lafwa akoz nou bann kontrent deviz ki nou annan e i met nou en pe retar par ler pou nou kapab enplimant serten faz oubyen lenfastriktir ler nou pe fer proze.  An tennan kont sa mon ti a kontan reasir lasanble ki LTD pe fer provizyon pou fer vin pyes neseser pou nou kapab aprovizyonn tou bann lalimyer e repar tou bann lalimyer ki an se moman pa pe marse ver 2008 milye a dezyenm lanmwatye 2008 ki nou kapab konplet tou sa travay pou repar tou sa bann lalimyer.

 

HON RAMKALAWAN

Msye Speaker eski mon tann minis dir sa bann proze pou konmans 2009. 2009 bann nouvo proze?  Bann nouvo lalimyer ki 2009 ki ou’n dir mon pa’n…..

 

MINISTER MORGAN

Non, nou pe planifye pou fer sa proze 2008 bann nouvo lalimyer.

 

HON ANDRE POOL

Msye Speaker mon ti a kontan premyerman demann minis kan eski bann zabitan Baie Lazare pou fini ganny estale sa 50 lalimyer ki minis in mansyonnen e dezyenMman konbyen i pou kout gouvernman pou enstal sa 50 lalimyer partou dan ditrik Baie Lazare.

 

 

MINISTER MORGAN

Parey monn esplike nou napa en – deadline an se moman la pour nou kapab konnen kan eski sa 50 lalimyer pou ganny enstale dan distrik Baie Lazare. Me sa ki mon kapab reasir lasanble se ki nou pe planifye pou nou kapab konmans sa travay an 2008.  Apropo son kou Msye Speaker mon napa sa lenformasyon me mon kapab transmit li avek Onorab si I bezwen.

 

HON FERRARI

Msye Speaker premyerman vi ki i annan 3 kestyon, konbyen siplemanter ou pe permet mwan la?

 

MR SPEAKER

Zis enn.

 

HON FERRARI

Oke mersi Msye Speaker.  Msye Speaker mon ti a kontan demann minis ki manyer i marse lo koleksyon lenformasyon konsernan bann landrwa ki esansyel pou met lalimyer kot napa e bann lenformasyon lo bann lalimyer ki pa marse.  Ki manyer minister, Land Transport i ganny sa lenformasyon e si nou konman bann MNA i annan en channel ki nou kapab fer pase sa bann lenformasyon kot nou vwar bann sityasyon ki neseser annan en aksyon ki ganny pran.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker LTD i organiz bann vizit enn fwa tou le mwan pou verifye lekel lalimyer ki pa pe fonksyonnen e la zot anvoy en rapor kot PUC pou demann zot pou fer reparasyon.  La PUC i met sa dan son progranm reparasyon lalimyer.  Osi Msye Speaker LTD in kree en sistenm kot bann administrater distrik i anvoy bann rapor sorti kot distrik lo en baz tou lezour e osi zot pran konplent sorti kot manm piblik e zot fer en rapor e anvoy sa LTD.  PUC i antreprann bann travay rektifikasyon o pli vit ki zot kapab depandan lo bann pyes ki disponib.  Msye Speaker an sa ki konsern transmisyon lenformasyon par bann MNA mon ti a konsey MNA pou fer transmet sa lenformasyon avek biro ladministrater distrik e ladministrater distrik i ava anvoy sa lenformasyon kot LTD.

 

HON RAMKALAWAN

Zot pa koz ek nou, Minis Morgan, zot pa byen ek nou.

(Interruption)

 

HON FRANK ELIZABETH

Eski Minis I kapab dir avek lasanble si son minister I annan okenn plan pou met nouvo lalimyer e nouvo poto elektrik lo sa bout highway kot napa ditou lalimyer.

 

MR SPEAKER

An deor the original soz Onorab Elizabeth. Onorab Lucas.

 

HON HARDY LUCAS

Msye Speaker mon kestyon se pou demann minis eski in pran konsiderasyon bezwen irzan lalimyer dan distrik Baie Lazare sirtou ki bann zabitan ti fer sorti sa bezwen dan meeting konsiltativ avek Prezidan 2005.  Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker tou distrik i annan zot bezwen irzan pou lalimyer dan bann landrwa kot i neseser e mon pa pe debat sa pwen me parey monn esplike nou napa bann materyo e bann lekipman neseser pou le moman.  Nou pe fer bann maintenance bann lalimyer ki egzistan e osito ki nou avann resevwar sa nouvo order pou nou konmans nou dezyenm faz pou met 1000 lalimyer nou ava fer bann landrwa ki bann priyorite davans.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon Kestyon 57.

HON  TERENCE FRANCOISE

Msye lo non Onorab Mondon, i ti a kontan mon demann son kestyon.  Lo non Onorab Mondon Msye Speaker mon ti a kontan demann minis pou esplik nou lasanble plan son minister pou kontiny sa proze resirfas semen depi Quatre Bornes ziska Bougainville sirtou la ki travay lenstalasyon tiyo delo in konplete lo sa morso semen an kestyon me ki’n osi fer sirkilasyon trafik dan sa rezyon ankor pli difisil.  Mersi.

MINISTER MORGAN

Kot i konsern semen depi Quatre Bornes ziska Bougainville plan LTD pour lannen 2007 sete pou resirfas sa seksyon semen depi lans Takamaka kot Chez Batista ziska lo pon Anse Forban kot ex restoran ______ ti ete.  LTD ti’n komans travay depi lans Takamaka me i ti bezwen arête an arivan kot legliz Takamaka akoz divizyon delo PUC ti ankor pe fer louvraz met tiyo laba. Antretan etan donnen ti annan lezot priyorite, LTD ti bouz dan rezyon Nor Mahe kot laba osi ti annan demann pou resirfas semen.  Osito ki PUC ti termin son travay lekip LTD ti retourn Takamaka e kontinyen kot i ti’n arête kot legliz Takamaka.  Travay lo sa seksyon semen depi Takamaka beach ziska lo pon Anse Forbans pe ekspekte terminen dan dezyenm semen Oktob e in kout gouvernman apepre 5.5 milyon roupi pou fer.

An sa ki konsern sa seksyon semen depi lo pon Anse Forbans ziska dan kwaze semen ki mont Bougainville, Val D’Andorre,  LTD i napa plan pou fer travay resirfas vi ki i annan plizyer seksyon ki   demann agrandi e osi fer travay drenaz.  Ler bann travay drenaz e lagrandisman sa semen ava’n konplete, la LTD ava donn li en nouvo sirfas.

Antretan la ki PUC in progres byen avek son bann lenstalasyon tiyo, in fin fer bann tes neseser LTD pe fer travay pou remet sa seksyon semen dan en bon leta.  Travay transe i an prensidir 98% a 100% konplete e travay met koltar lo semen kot tiyo in pase in deza komanse i apepre 90% konplete.  Sa travay Msye Speaker i pou kout gouvernman Sesel en total anviron R250,000 e i espekte fini tre byento.

 

MR SPEAKER

Bon siplemanter.

 

HON FRANCOISE

Msye Speaker eski minis i kapab dir nou ki son minister pe fer pou asir sa bon kordinasyon avek lazans ki konsernen tel parey PUC, Cable and Wireless, ek Land Transport sirtou avek bann tel proze.

 

MINISTER MORGAN

Ler en tel proze i ganny inisye normalman sa lazans I soumet en plan detaye kot lotorite plan pou aprouvasyon.  La sa proze i sirkile kot bann diferan loganizasyon konsernen enkli LTD.  La LTD i met serten kondisyon pour ki sekirite pyeton ek drayver ki pe servi sa semen i ganny garanti pandan ki bann travay pe ganny fer.  Ennfwa ki travay lo teren in konmanse LTD ek lotorite plan i annan sa responsabiltite pou asire ki PUC ou nenport lezot lorganizasyon i fer sa travay anliny avek bann kondisyon ki’n ganny etablir par lotorite plan.  Bann vizit i ganny organize lo site avek PUC ouswa avek en lot lazans e ansanm avek lotorite plan e LTD bann kondisyon ki ti ganny enplimante ouswa ganny mete i ganny monitor e fer sir ki i ganny respekte.

Msye Speaker i kapab arive parfwa ki bann sirkonstans lo site tel ki travay parey ti’n ganny agree pa’n kapab ganny fer dan sa fason ki ti’n agree.  I kapab annan bann rezon valab oubyen i kapab ki bann kondisyon pa pe ganny respekte. Ler sa bann sitiyasyon i arive LTD e lotorite plan i entervenir pou remet bann kondisyon ki’n ganny agree an plas.

 

HON HARDY LUCAS

Mon kestyon se pou demann minis eski zot pe konsider fer en evaliasyon detaye lo semen ek miray Cap Mason ki tonm ant Bougainville ek Takamaka avan zot met sa sirfas.

 

MR SPEAKER

I menm semen sa Minis?

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker mon napa   lenformasyon lo la.

 

HON HARDY LUCAS

Menm semen Msye Speaker.  Semen Cap Mason letan ou kit Bougainville ou pe al Takamaka i dan milye, i Anse Forbans an prensip e miray pe grennen.  Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker mon napa en lenformasyon direk lo la.  Mon ava enform mon lekor apre mon ava donn ou en larepons lo la.  Mersi.

 

HON M-LOUISE  POTTER

Msye Speaker eski minis i kapab dir nou kan apepre ki sa travay drenaz e lagrandisman semen pou konplete pouR sa morso semen pour ki sa morso semen i kapab ganny en bon sirfas koltar parey Onorab Mondon pe demande.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker sa i en travay ki pou kout gouvernman apepre R5 milyon pou fer e i en longer apepre 3.5 kilomet.  Pou le moman nou pe travay lo bann detay teknik e nou pou soumet sa dan nou bidze pour nou kapab komans sa travay lannen prosenn.

 

MR SPEAKER

Bon napa okenn ankor.  Kestyon 58 ek 59.  Onorab Jenifer Vel.

HON J. VEL

Mon ti a kontan demann minis si son minister pli spesifikman departman transpor i annan okenn plan pou met en bus stop Anse Faure.

E mon dezyenm kestyon se eski departman transpor i annan okenn plan kontinyen avek sa pasaz pyeton depi kot Lakademi Lapolis ziska kot Carefree Guest House. Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Anvan mon al dan bann detay spesifik lo kestyon bus stop e pasaz pyeton, mon oule esplik en pti pe sitiayson trafik lo lakot les Mahe.

Parey nou konnen sa koridor la kot Les Mahe depi La Retraite ziska Anse Aux Pins se parti Mahe ki anann plis trafik.  Dan progranm mon minister nou’n prevwar nesesite pou anann en semen prensipal ki travers sa koridor.  Parey nou’n vwar, nou’n reisi konstrir en highway depi Victoria Sid ziska Airport ki ouver en gran parti sa koridor.

Lo kote sid i reste nou sa seksyon semen depi Airport ziska Anse Aux Pins ki travers Point Larue.  Msye Speaker lespas ki disponib dan Pointe Larue pa permet pour nou konstrir en highway dan distrik me plan se pou amelyor semen ki egziste pou fer li annan plis kapasite e osi met bann fasilite pyeton parey i neseser, met en bus stop kot i neseser.  Dan en fason ki sirkilasyon trafik pa pe ganny konpromi.

Nou’n deza konstrir layby e pasaz pyeton preski tou dilon sa semen eksepte dan sa bout semen Anse Faure ant Lakademi Lapolis ek Katiolo ki son topografi i tre difisil avek ranpar lo en kote e gran lateras lo lot kote.  Kot i konsern sa bus stop limenm, LTD in idantifye sa bezwen pour sa bus stop pou desann anvil Anse Faure loter par lao Lakademi Lapolis.  Me lespas i limite pou fer layby konvenab e si bis i aret la i pou depas enpe lo semen.

Avek volim trafik lo sa semen konmla nou pa krwar ki i en bon lide pou fer sa pour le moman e i pou danzere.  Mon pou retourn lo la dan en pti moman.  Kot i konsern sa pasaz pyeton ankor enfwa nesesite i la sirtou pour zanfan lekol ki servi sa seman an gran nonm Msye Speaker.  Topografi malerzman pa permet konstriksyon sa pasaz pyeton obor sa semen.  Etan donnen sa bann konkrent Msye Speaker plan mon minister par kont se pour konstrir en nouvo semen depli Lakademi Lapolis ziska Bazar Anse Aux Pins ki pou pas lo Lil Soleil e ki ava osi annan en pasaz pyeton.  Konblaz in fini ganny fer e sa semen pou pas lo la.  Negosiasyon a sa moman pe pran plas avek lezot parti konsernen dan sa proze pou nou kapab finaliz bann detay.  Mon deza annan en plan provizwar pour alignment sa semen e son bann dimansyon e spesifikasyon.

Msye Speaker ler sa proze ava’n ganny konplete trafik lo semen Anse Faure ki egziste konmela pou ganny divert lo sa nouvo semen e sa kantite trafik ki egziste lo semen Anse Faure pou diminyen bokou.  La i ava posib pour nou kapab met sa bus stop ki Onorab Vel pe demande a sa pwen.Mersi Msye Speaker.

HON VEL

Eski minis i kapab enform nou si i annan detay kan sa proze i sipoze ganny enplimante e pandan ki time frame.  Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker parey mon’n eksplike nou pe fer bann neseser lo kote teknik e planifikasyon pour sa semen.  Limenm li sa semen nou mazinen i ava pran apepre 2 an pour li konplete, nou kou pa ankor finalize, pa ankor ganny determinen an en kou final, me i anann negosiasyon ki on going avek lapolis, minister devlopman nasyonal e bann lezot aktivite ki pou arive lo Ile Soleil pour nou kapab rezourd sa.  E kan i pou komanse,  mon napa en dat egzakteman pou donn lasanble nasyonal a sa pwen me mon espere ki nou a kapab komans sa proze an 2009.

 

MR SPEAKER

Bon nou pran kestyon 61.  Onorab Larue.

 

HON MITCY LARUE

Eski minis pou transpor I kapab donn nou lendikasyon kan nou semen primer Cote D’Or ziska Anse Boudin pou ganny en nouvo sirfas e kan eski travay lo lagrandisman semen Salazi pou ganny materialize?

 

MINISTER MORGAN

Sa seksyon semen ki Onorab Larue in fer referans avek i tonm dan progranm resirfas semen ki mon minister in prepare pour sa lannen dan ka progranm UNDP pou dezas tsunami.  Sa seksyon depi par devan La Reserve ziska avan kwaze Pasker in fini konplete sof en seksyon kot en drenaz pe ganny konstrir atraver semen.  Depi par devan semen Pasker ziska pre kot Pti Zil parey nou konn li pou le moman nou pa pe resirfas sa seksyon akoz i annan propozisyon pour en devlopman touristik e si sa i arive sa seksyon anviron 1.2 kilomet semen pou bezwen ganny divert.  An se moman nou pe selman resirfas sa seksyon par devan Pti Zil ziska lasapel Anse Boudin akoz i annan en lot propozisyon osi pour en dezyenm proze touristik ki si i materyalize pour ankor nesesit divert semen.  Sa proze pe ganny propoze pou fer ant Lasapel ek vye gord gard Anse Boudin.  Ennfwa ki sa bann devlopman in ganny finalize ouswa nou’n ganny lenformasyon konkret lo pozisyon sa bann proze touristik, nou ava reaziste nou progranm resirfas semen akoz Msye Speaker i pa fer sans pou depans apepre 1.5 milyon roupi par kilomet pou resirfas semen si semen pe al ganny divert byento. Antretan LTD pou kontinyen mentenir sa seksyon semen e fer sir ki i reste dan en leta rezonnab.

Enn fwa ki LTD in fini sa seksyon semen Anse Boudin i pou al fer travay resirfas Anse Kerlan.  An sa ki konsern lagrandisman semen Salazi an se moman teknisyen LTD pe travay lo preparasyon dokiman pou tender sa proze e i anvizaze ki lenplimantasyon i ava komanse ver lafen sa lannen.  Sa proze i enkli lagrandisman en kantour, amelyor lapant e met drenaz neseser lo semen e i pou gouvernman anviron R350,000  e i espekte pran 4 mwan pou konplete.  Msye Speaker sa morso semen i donn 50 met longer e i pou apepre 5 met larger ler i ava’n fini.  Mesi.

 

MR SPEAKER

Siplemanter Onorab Larue

 

HON LARUE

Msye Speaker mon ti a kontan demann minis ki garanti avek sa proze touristik ozordi ki bokou Seselwa i frekant pti zil, ki garanti i annan ki zot pou kontinyen zouir sa bann privilez?  E dezyenmman kan eski son minister – avan i al Anse kerlan eski i pe konsider met koltar depi La Goulue a’n  alan ziska kot Village du Pêcheur paske la osi i annan en sitiasyon deplorab.  Mersi.

 

 

MINISTER MORGAN

MSye Speaker an sa ki konsern akse avek Pti Zil e sa bout lans ki la devan, polisi gouvernman lo sa size i kler Msye Speaker, ler i annan en devlopman touristik gouvernman i ensiste parey mon’n esplik sa lasanble ki akse avek bann pwen lo lans i ganny garanti par sa bann proze e sa i en kondisyon osi ki’n ganny mete dan sa propozisyon proze la Anse Boudin.  An sa ki konsern resirfas semen La Goulue mon annan lenformasyon ki sa pe al ganny fer tre byento.  Mersi.

 

HON FRANCOIS

Eski minis i kapab dir nou dan son plan diversion semen dan sa zanmerant Pti Zil pe pran kont sensitivity sa lanmar ki zis obor?

 

MINISTER MORGAN

Wi MSye Speaker i pou bezwen fer en full environmental impact assessment class 1 avek tou bann kondisyon neseser ki sa i anmennen.  Mersi.

 

HON  RAMKALAWAN

Msye Speaker vi ki mon’n tann minis pe koz re-surfacing depi par devan La Reserve amontan, mon ti a kontan demann li si i annan plan pou re-surface sa morso depi kot Barclays Bank i annan sa exchange la, La Goulue mon krwar i apele ziska Paradise Sun vi ki sa morso semen i vreman pa bon.  La pour le moman i annan en kantite pot holes e ki i pa bon.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker se efektivman menm kestyon ki Onorab Larue in demann mwan.  Larepons se Wi nou annan plan pour nou fer ase byento.

 

HON MARC VOLCERE

Msye Speaker eski minis i kapab dir nou kan zot annan lide komans  resirfas semen Anse Kerlan e vi ki Consolation osi tou semen i ase dan en move letan eski dan zot progranm osi i annan plan pou resirfas sa bout semen.

 

MR SPEAKER

Onorab Volcere sa i dwatet en kestyon orizinel malgre i lo Praslin, mon konn enpe Praslin.  I de semen diferan, mon krwar a en lot lokazyon ou a demann minis sa kestyon.  I pa liye  sa 2 semen Minis.

 

HON VOLCERE

Pour Anse Kerlan i kapab reponn.

 

HON FERRARI

Mon ti a kontan demann Minis si ler i annan en devlopman touristik e ki i bezwen annan en diversion semen si gouvernman ki peye parey zot ti peye pour Msye Gregoire Payet La Digue zot in bear tou cost zot menm, si gouvernman menm ki pou peye ankor pour sa 2 diversion si i annan diversion e si sa bann proze i pran plas. Oubyen si minis i kapab dir nou si i annan 2 pwa 2 mezir, ennler gouvernman i bear the cost e ennler les zot dimoun ki peye.

 

MINISTER MORGAN

Polisi gouvernman konmela Msye Speaker i tre kler lo sa size.  Se bann  diversion ki ganny demande pou fer pou   bann proze touristik se sa envestiser ki bear the cost set-a-dir sa envestiser ki bezwen peye konmela pou kou diversion semen e lezot enfastriktir ki bezwen ganny divert ouswa ki bezwen ganny replase dan bann lezot sit lo sa proze.  An sa ki konsern   annan  2 pwa, 2 mezir Msye Speaker mon napa lenformasyon lo sa size finansman semen pour Msye Gregoire Payet La Digue me mon ava rod lenformasyon neseser.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon Onorab Larue.  Kestyon 62

 

HON LARUE

Mon ti a kontan demann Minis kan eski semen      Kan Per pou ganny agrandi e ganny en nouvo sirfas e kan eski bann crash barriers pou ganny enstale dan bann landrwa ki ti ganny idantifye.  Mersi.

 

MINISTER MORGAN

MSye Speaker semen Kan Per i ganny konsidere koman en esstate road.  Premye seksyon semen Kan Per kot i annan plis trafik i ase larz deza e 2 transpor i kapab pas kanmarad ase fasilman lo sa seksyon. Parkont seksyon pli o i etwat e pou agrandi li an antye i pa pou fasil vi ki i annan konstriksyon ki vreman pre avek semen e i osi annan ranpar.  Parkont napa bokou trafik lo sa morso semen pli o parey i anann pli ba.  Ansanm avek minister devlopman kominoter ki responsab pou sa bann pti estate road nou ava kontinyen swiv devlopman Msye Speaker tou dilon semen Kan Per e fer serten travay apropriye paregzanp konstrir bann layby pou permet transport kwaze kot i neseser si nou vwar trafik i kontinyen ogmante lo semen Kan Per pli o.  An sa ki konsern bann crash barriers, LTD i responsab pou enstal bann crash barriers in travay deza lo en plan pou enstal baraz lo Mahe, Praslin ek La Digue.  Rezon ki bann tel baraz i ganny enstale se ki i protez veikil ek pyeton pour zot pa tonm dan bann ranpar.  Sa bann baraz i pa la pou anpes aksidan Msye Speaker me i ganny mete avek bi pou redwir gravite aksidan.  Plizyer lokasyon in ganny idantifye deza dan distrik Baie St Anne pou met baraz.

Lannen pase e komansman sa lannen nou ti met 444 met baraz ki ti ganny enstale dan distrik Baie St Anne a en kou total R442,000.  Msye Speaker i annan plan pou met ankor 140 met baraz dan sa distrik konm swivan;  100 met Zimbabwe, 25 met Pointe Cabris e 15 met semen Kan Per.  Sa 140 met ki pou ganny mete Msye Speaker in fini ganny soumet pou tender e i anvizaze ki nou ava komans enplimant sa dan lafen sa lannen ou plitar bonner lannen prosenn.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon siplemanter Onorab.

 

HON. LARUE

Msye Speaker mon ti a kontan demann minis si i kapab konsider met enpe koltar lo semen Kan Per pour le moman e osi fer bann drenaz ki al kot delo i desann dan lakour bann fanmiy pou lemoman ki proze pa ankor finalize.

 

MINISTER MORGAN

Wi mon ava fer en letid lo la e mon ava regarde si nou kapab akomodet demann MNA.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon kestyon 63 Onorab Naiken.

 

HON. NAIKEN

Msye Speaker eski minis i kapab enform lasanble lo plan PUC pou donn delo trete dan bann landrwa swivan:  Dan Tol, Upper St Roch e Green Estate dan distrik Au Cap.

 

MINISTER MORGAN

Avan ki mon donn detay lo sitiasyon delo dan sa bann landrwa permet mwan pou note ki tou sa bann landrwa pe ganny delo pour le moman.  Me i annan serten problenm avek supply akoz i anann konsomater ki selman lo supply en sours e pou lezot ki pe ganny delo avek PUC sistenm i annan problenm e demann amelyorasyon.

Dan Tol PUC pe anvizaze ogmant sa laliny tiyo ki trouve tou dilon semen dan Dan Tol pour sorti 63 milimet politin pou vin 100 milimet dyamet a en longer 790 met.  En nouvo stasyon laponp ek en rezervwar lo en elevasyon 130 met pour osi ganny konstrir dan sa rezyon e sa proze i espekte konplete dan premye lanmwatye 2009.  Kou pour sa proze in ganny estimen pour apepre 1.3 milyon roupi.

Upper St Roch; lo kote Upper St Roch nouvo laliny tiyo ductile ki a en longer 1560 met e 100 milimet dyamet e 850 met par 63 met politin pou ganny enstale tou dilon sa semen dan sa Estate.  En stasyon laponp ek en rezervwar 100 kilo lit lo en levasyon apepre 130 met pour osi ganny konstrir Msye Speaker.  Kou pour sa proze in ganny kalkile pou apepre 1.6 milyon roupi e kontra in fini ganny sinyen avek lakonpanyen China Shenyang Corporation.  Travay i espekte konplete ver lafen lannen 2008. An sa ki konsern Green Estate en nouvo laliny tiyo ki donn 150 met dyamet par 800 met pou ganny enstal tou dilon sa estate e sa pou fournir en stasyon laponp apepre 35 met oter.  Depi kot sa stasyon laponp delo pou ganny ponpe atraver en tiyo 100 milimet dyamet par 750 met longer ziska kot en lot reserve 100 kilo lit.  En laliny an plis ki donn 150 met par 63 milimet pour osi ganny enstale pour ditribisyon delo laba.  Kou pour sa proze Msye Speaker in ganny estimen pour apepre 1.8 milyon roupi e i espekte ki i ava konplete dan dernyen lanmatye lannen 2009.  Mersi

 

HON H. LUCAS

MSye Speaker mon kestyon se pou demann minis akoz ki apre tou sa letan ki proze Land Bank dan ditrik Au Cap in ganny materialize 12 an pase gouvernman pa ti enkli lenfastriktir apropriye pour     distribisyon delo pour sa bann zabitan anvi ki delo ti en nesesite ki zot ti bezwen li an permanans.

 

MINISTER MORGAN

Larepons se ki inisyelman ler Land Bank ti ganny konstrir sa bann letan Msye Speaker ti napa sa fasilite pour nou kapab anmenn sa delo anler laba dan sa bann landrwa akoz ti annan mank fasilite pour nou kapab met bann stasyon laponp ensidswit a sa moman.  Fir an mezir ki PUC i kapab etablir son progranm pour li met bann laponp delo ek bann rezervwar kot i neseser, sa i en proganm ki kontinyel e i pe ganny fer.  Parkont Msye Speaker sa bann zabitan ti deza annan akse avek delo.  Zot ti annan delo sours pli o apre ti annan delo PUC pli ba me kantmenm sa parey mon’n dir ti annan serten amelyorasyon ki ti neseser pou ganny fer akoz supply erratic e osi akoz i annan parler ki ti napa delo.  Mersi Msye Speaker.

 

HON PREA

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis sirtou Upper St Roch vi ki I deza annan en sours ki egziste, eski PUC pou tap sa sours osi pour supply sa area.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker mon napa lenformasyon ki PUC pou tap sa sours akoz zot pe planifye pour ponp delo sorti pli ba pou anvoy dan en rezervwar ki pli anler parey mon’n esplike me mon ava aport sa a zot latansyon.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ou pa ti pe demann lo St Roch Belombre ou.  Onorab Potter.

 

HON POTTER

Minis i kapab dir nou si tou sa bann dimoun ki pe reste dan sa bann rezyon in ganny later anba Land Bank e eski i reste polisi gouvernman oubyen minister konsernen pou fer sir ki avan ler bann later Land Bank i ganny allocate e menm konstriksyon i ganny antrepann ki gouvernman i fer sir ki bann enfrastriktir parey delo ek elektrisite i arive avan sa bann later i ganny allocated.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker pou reponn dezyenm parti sa kestyon avan Wi, i polisi pou fer sir ki otan ki posib tou bann enfrastriktir neseser i ganny met an plas anmenmtan ki bann later Land Bank pe ganny vann avek bann aplikan.  I pa toultan posib pou fer sa akoz nou annan sa problenm mank materyo ki afekte lenplimantasyon bann diferan faz lenfastriktir dan nou progranm Land Bank dan lepase e konmela osi.  E se pour sa rezon ki i annan serten dimoun ki pa ankor kapab ganny tou lenfrastriktir neseser ki pou service son plot a sa moman e parkont Msye Speaker nou pa kapab retard tro bokou osi lavant bann later akoz sa i ede – osito ki bann later in pare pou vann, bann dimoun i kapab komans fer zot bann konstriksyon e an mezir ki zot pe fer zot konstriksyon nou kapab kontinyen met bann enfastriktir anplas. E se sa enpe konman nou pe esey travay lo kote met bann lenfrastriktir neseser tel ki delo ek elektrisite ek semen e drenaz konmela.

 

 

HON FERRARI

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis ankor lo sa size 2 pwa 2 mezir si prensip ki ou kapab espere pou ganny bann fasilite debaz parey elektrisite, delo eksetera lo later gouvernman si sa osi i aplike pour en prive ki pe devlop en bout later akoz i paret ki pour le moman si sa prive pa kapab supply en delo trete i pa pe gannyen posibilite pour li devlop, koup kare, vann kare pour bokou dimoun ki pe esper en bout later.  So eski Minis i kapab dir nou si later prive osi i kapab ganny sa derogasyon pour li komans vann a’n atandan ki i ganny delo trete.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker mon krwar sa i en kestyon pour Minis ki responsab pour lotorite plan e petet se li ki devret adres sa.  Mersi.

 

HON. POOL

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis pour eksplik nou lasanble difikilte ki pe anpes PUC pou enstal bann meter delo pli pros posib kot tou bann lakaz bann kosomater.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker poursantaz delo ki ganny trete e ki perdi atraver en sistenm distribisyon delo i plis ki 40% an se moman.  Sa i arive pour plizyer rezon e enn bann rezon prensipal se delo ki perdi akoz tiyo kase e espesyalman bann pti kase akoz sa i pli difisil pour PUC kapab detekte.  Bann tiyo ki fourni delo ek bann konsomater aparti konter PUC, i bann pti tiyo politin ki souvannfwa pas atraver bann propriyete prive e ki pa antere me plito ekspoze.  Si PUC i pran sa responsabilite Msye Speaker nou krwar ki pousantaz delo trete ki perdi pou ogmant plis ankor akoz sa bann pti tiyo kase e sa pou met plis presyon lo nou sistenm distribisyon delo e osi redwir stok delo an zeneral.

Lo bann depans tel ki mendev, transport e tretman pour osi ogmante.  Sa i akoz konsomater i annan tandans pou konsider sa bann tiyo kase avan konter delo koman responsabilite direk PUC e i annan tandans pour pa raport sa tou-d-swit.  Mon osi oule fer resorti ki PUC i annan en progranm pou met bann pti laliny tiyo politin dan bann nouvo semen segonder e osi kot bann nouvo housing estate ek flats.  Dan sa ka bann konsomater ki zot konter i lwen avek zot lakour ler PUC i met sa bann nouvo tiyo i kapab fer laplikasyon transfer.  Sa transfer i gratwit, si laplikasyon i ganny fer avan 3 mwan apre ki sa nouvo laliny tiyo in ganny mete.

 

HON POOL

Msye Speaker mon premye kestyon se pou demann minis eski a okenn moman zot in konsider, si ou oule fer en letid lo sa problenm sirtou ki kantite dimoun ki pe demande ki zot ganny konsidere pour zot meter vin pli pros avek zot lakour e bann lezot konponan ankor ki asosye avek sa size.  E dezyenmman mon ti a kontan demann minis eski zot ganny bokou bann ka kot i annan sa zafer kot si ou oule tiyo i kase oubyen rakor i perse e ki   lo propriyete prive byensir e ki pa ganny rapor alor dan sa ka ki son lapel pour bann dimoun dan sa bann sirkonstans.  Mersi

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker, wi annefe i annan en gran demann pour met bann meter delo pli pre ek bann lakaz dan preski tou distrik.  E PUC Msye Speaker i anann en progranm pour li upgrade son sistenm rektifikasyon delo pou kapab ariv de pli zan pli pli pre avek bann housing estate, bann lakaz ek bann flat parey mon’n mansyonnen.  I pa pour posib pou fer tou akoz ou annan serten lenstans kot i anann bann lakaz ki enpe anler dan montany e kot PUC, i pa ekonomik pour PUC met en main pou ariv kot zis 2 ouswa 3 lakaz, me an zeneral i dan progranm PUC pou upgrade sistenm an antye lo Mahe, Praslin ek La Digue pou fer ki obor sak lakaz son meter a lavenir i pour la.

Kot sa i posib e an zeneral kot i fer sans ekonomik pour PUC fer li.  Son dezyenm kestyon Msye Speaker se an zeneral napa personn ki annan drwa enterfer avek en tiyo delo ki pas lo son propriyete ki pe al deservi en lot lakour.  Nou dekouraze ki dimoun i koup laliny delo en lot dimoun e sa i kapab vin en zafer sivil ou en zafer lapolis.

Msye Speaker dan bann ka kot en dimoun i oule met en laliny delo e sel fason pour li ariv kot son propriyete se pou pas atraver en lot propriyete ki prive, si sa popriyeter pa donn permisyon sa dimoun pour li pas son laliny tiyo pou ariv kot son lakaz then PUC li anba PUC Act i annan sa pouvwar pour li vin met en laliny tiyo pou ariv kot sa lakaz kot i neseser.

An sa ki konsern raport bann tiyo kase Msye Speaker mon ti ava ankouraz tou dimoun pou fer sa opli vit posib akoz souvannfwa kot nou vwar kot meter i lwen avek sa lakaz, meter i obor semen e zot annan sa bann laliny politin ki ariv kot bann lakaz tiyo i kase i pa ganny raporte apre i anann bann gro bill tou lemwan ki ganny sarze epi sa dimoun pa kapab afford pour li pey sa bill e i bezwen al negosye avek PUC e tonm lo en konpromi lo konbyen pou peye.  Mon krwar i neseser ki tou dimoun i pran responsabilite, i monitor son tiyo delo frekaman i vwar poudir tou keksoz i a’n nord e i an bon kondisyon e i fer sir ki poudir napa okenn kase dan son tiyo.

 

HON WILLIAM

Msye Speaker etan ki mon okouran ki lotorite distrik Grande Anse Mahe a plizyer repriz in ekrir departman PUC pou konsider revin met meter delo pour bann dimoun pli pre avek zot lakaz, mon ti a kontan ki minis i enform lasanble kan eski en progranm parey pou kapab ganny fer dan tou distrik.  Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Parey mon’n esplike i polisi PUC pour nou kapab met en pli pti main pou ariv kot bann housing estates ek bann lakaz ek bann flats kot i neseser.  E PUC i annan en sistenm prioritizasyon ki i pe travay lo la e fir-an-mezir ki i annan bann materyo disponib ek bann lekipman disponib pou fer li tel ki bann nouvo meter and so on sa pe ganny fer.  Mon ava pran lenformasyon e mon ava transmet sa avek Onorab William pour son distrik.  Mersi.

 

HON MARIE

Eski minis pe konfirmen ki i gratwit pou bann dimoun kapab transfer zot meter dan en landrwa pli apropriye obor zot lakaz.

MINISTER MORGAN

Msye Speaker, mon’n esplike ki si PUC pe met en nouvo laliny dan sa zonn i gratwit pandan premye 3 mwan pou bann dimoun fer laplikasyon pour zot kapab ganny en nouvo meter.

 

HON RAMKALAWAN

Msye Speaker vi ki sa demann i popiler eski minis i kapab donn lasanble, si i annan bann chiffres ki kantite larzan  PUC i perdi toulezan atraver vandalizm bann meter ki lwen avek lakaz e osi avek – parey in mansyonnen bann delo ki perdi ant meter avek lakour en dimoun, ki en dimoun parwvar ziska ki i ganny en gro bill e ki apre PUC i bezwen negosye pou right off serten poursantaz larzan. Ki kantite larzan antou i kout gouvernman dan sa bann ka e si i pa ti pour pli ekonomik pour li efektivman bouz tou sa bann meters pli pre avek lakour.

 

MINISTER MORGAN

Mon napa lenformasyon lo ki kantite income PUC i perdi toulezan atraver sa problenm spesifik me sa ki mon konnen Msye Speaker se ki i signifikan e i enportan an term sa sonm larzan ki PUC perdi atraver sa bann pert. Deza parey mon’n esplike i annan 40% delo i unaccounted for setadir akoz bann pti kase anba later lo sistenm distribisyon nasyonal. E an zeneral, wi, i fer plis sans pou PUC     kapab de pli-zan-pli met bann meter pre avek bann lakaz sa nou aksepte e i en keksoz ki parey mon’n esplike nou annan plan pou nou fer e progresivman fir an mezir ki PUC son bann mwayen finansyer ek disponibilite materyo i permet, i pou antreprann sa bann proze dan bann distrik, otan ki posib kot i fer sans finansyer ek i annan en tel demann paregzanp dan en housing estate ouswa en block of flats pour en tel proze.

 

HON POTTER

Msye Speaker,  etan donnen ler ou konsider pert finansyel e anterm delo ki perdi dan bann sirkontans kot meter, tiyo i kase avan meter, letan ou konsider sa bann pert delo e finansyel pou PUC, eske a en serten pwen PUC pe mazin konsider en serten eleman konpansasyon pour sa bann dimoun ki sa bann tiyo i pas lo zot propriyete an retour pou kapab anmenn en bon lantant ant sa dimoun ki son tiyo pe pas lo propriyete en lot dimoun akoz souvann fwa sa bann problenm in vin atraver malantandi oubyen en dimoun pa kontan en tiyo pe pas lo son propriyete, oubyen en tiyo pe koup son propriyete an de as oppose to ki ti’n ganny fer neatly along son boundary etc. Eski PUC pe seryezman get sa sitiasyon e pour ki alavenir PUC i benefisye, pei i benefisye, sa dimoun ki son propriyete pe ganny..

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Point made ..Kestyon se ki ou oule gouvernman pou donn en konpansasyon?

 

MINISTER MORGAN

Anba PUC Act napa okenn provizyon pou fer konpansasyon direk dan lesans ki Onorab pe demande.

Parkont si PUC li, i bezwen paregzanp konstrir en basen delo ouswa i bezwen fer en lot fasilite lo en bout later prive normalman an kolaborasyon avek Minister Devlopman Nasyonal i annan negosyasyon ki antreprann ant sa propriyeter, gouvernman ek PUC pou excise sa pti bout later kot sa fasilite pou ganny mete pou gouvernman aste sa bout later pour zot kapab met sa bann lekipman lo la. Nou, nou konseye, PUC i konseye ki ler en dimoun pou pas en tiyo delo lo propriyete en lot dimoun avek permisyon natirelman i pas sa o pli pre posib dan en lokasyon ki pa pou enteronp ouswa enterfer avek lezot aktivite ki sa dimoun pou fer lo son propriyete. Souvannfwa, i annan dimoun, sa tiyo i lo sirfas ler dimoun i netway son propriyete, i pe koupaye bann keksoz koumsa laliny tiyo i ganny koupe e la kot nou annan osi bann problenm pert delo ki ganny okazyonnen e osi i kapab vin en konfli ant vwazen e menm dan en ka aksidantyel. Nou pe sizere ki tou bann tiyo i ganny antere parey mon’n eksplike e ki i pas en landrwa paregzanp lo balizaz ouswa obor balizaz pou evite ki i annan okenn lenterferans dan lavenir avek sa bann tiyo.

 

HON NIBOURETTE

Me i paret ki minis in reponn mon kestyon atraver entervansyon Madanm Potter.

 

HON LARUE

Msye Speaker, mon ti a kontan dir minis ki souvann fwa PUC i enstal…

 

MR SPEAKER

Onorab kestyon. Mon napa bokou letan.

 

HON LARUE

Kestyon,   i enstal 4 a 5 meter devan laport en dimoun e sa i kree bokou lenkonveyans, eski minis atraver son proze pou revwar sa zot kapab konsider sa koman zot priyorite dan bann landrwa ki annan.

 

MINISTER MORGAN

Annefe PUC i annan en kantite priyorite e nou priyorite nasyonal pou le moman se refer bann mains ki pas lo bann seksyon semen kot i annan bokou bann tiyo kase e ki pe okazyonn bokou pert e bokou enteripsyon dan supply delo. Par kont sa pwen ki onorab in fer i valab e mon krwar ki alavenir nou bezwen planifye keksoz enpe pli byen osi e fer sir ler nou met en bank meter, setadir en ranze meter sa i pa enterfer direkteman avek enjoyment ouswa lokipasyon bann propriyeter sa propriyete ouswa sa lakaz.

 

 

MR SPEAKER

Kestyon 65 ek 66, Minis pou pran lede ansanm. Onorab Alcindor pa la, mon’n ganny enformen ki Onorab Ramkalawan ki pou demann dan son plas Onorab.

 

HON RAMKALAWAN

Lo lapar Onorab Regina Alcindor mon anvi demann Minis ki  plan son minister i annan pou protez bann zabitan ki reste lo lakot North East Point kot delo sale, ler mare i mont, i mont par lao nivo normal e afekte zot sitiasyon.

 

HON ANDRE POOL

Msye Speaker mon oule demann Minis pou esplik nou lasanble ki son minister pe fer pou asire ki lakot depi Anse La Mouche ziska Pti Barbarons dan distrik Anse Boileau i ganny proteze kont lerozyon ki pli ale pe vin pli serye.

MR SPEAKER

Minis i a pran lede kestyon ansanm.

MINISTER MORGAN

Msye Speaker etan donnen ki problenm lerozyon lakot i en problenm global, avek ou permisyon mon ava koz en pti pe menm lo sa problenm an zeneral e osi adres sa de kestyon direkteman.

Lerozyon lakot i pa en nouvo size isi Sesel, koman en pti leta zil lerozyon lakot in toultan en problenm ki Sesel in bezwen fer fas avek pou rode kimannyer redwir lerozyon, met bann proteksyon neseser kont li e osi pour planifye devlopman an prenan kont sa bann problenm. Lerozyon lakot in ganny okazyonnen dan plizyer fason atraver aksyon imen ki annan bann lefe negativ lo lakot e atraver bann fenomenn natirel ki de plizanpli pe vin enpe pli souvan e a en entansite pli for tel koman bann gran mare.

Problenm lerozyon lakot pe tous bokou nou bann zil isi sesel  Msye Speaker, e i en problenm ki aprezan  menm evidan lo Atol Aldabra. Departman lanvironnman pe sirvey sa sitiasyon de pros e gradyelman pe rod solisyon pou sak sit ki ganny idantifye. Lo Mahe problenm lerozyon i kapab ganny vwar dan laplipar distrik lo lakot. Me byensir pa tou sit ki sitiasyon i nesesit mezir proteksyon.Serten sit i bezwen selman pou les lanatir re-etablir son lekor.

Enn, de legzanp kot lerozyon lakot i ase serye, Msye Speaker, lo Mahe, i kot North East Point e serten landrwa dan Anse Boileau, Anse La Mouche Au Cap e Anse Aux Pins. Lo Praslin landrwa pli afekte i Anse Kerlan. Laba departman lanvironnman pe deza enplimant en proze proteksyon avek bann groin. Premye faz in terminen e dezyenm faz in fini konmanse e i pou konplete dan ankor detrwa semenn. Lo La Digue, Msye Speaker, i annan lerozyon signifikan La Passe, sirtou kot lopital Logan e zis apre stasyon desalinasyon pou al ver Anse Sévère.

Apre sa nouvo levennman pandan mwan Me kot nivo delo sale ti monte pli o ki normal ti annan bokou destriksyon ki ti ganny okazyonnen par bann laroul sirtou dan bann landrwa plato enpe partou.

An sa ki konsern lakot North East Point, spesifikman, departman lanvironnman pe anvizaz antreprann en proze lo sa bout lakot depi kwaze semen North East Point ek Soleil D’or ziska kot sa poto elektrik zis apre bus stop ki ti ganny severman andomaze tou dernyenman. Departman lanvironnman i vwar li neseser pou enstal bann proteksyon avek rock armouring lo sa bout lakot vi ki i pe ganny severman afekte par lerozyon. Sa proze i ava ede stabiliz e redwir lenpak bann laroul lo sa bout semen. Byensir pou antreprann en tel proze departman lanvironnman pou bezwen rod finans vi ki i koute pou konstrir sa proteksyon. Kotasyon ki’n ganny resevwar pou proze i anviron 525 mil roupi e de ki nou resevwar finansman neseser, lenplimantasyon pou bouz ase vit. Nou anvize konplet sa proze ver konmansman lannen prosen.

An sa ki konsern lakot Anse La Mouche ek Anse Boileau, Msye Speaker, i de parmi bann lakot ki pli dinamik an term beach cycle e i kler ki pandan serten letan dan lannen i annan sanzman dan la kantite disab lo sa de lakot. En sezon i annan lerozyon, e en lot sezon disab i re-antre e i re-ranpli lans. Malerezman an menm tan ki sa cycle pe arive sa de lakot i ganny afekte par bann lensidan gran mare ki koz en pe plis lerozyon ki normal. Departman lanvironnman i okouran sa konplikasyon e pe sirvey sa sitiasyon de pros. Byento nou pou konmans sirvey sa bann sa bann landrwa spesifik dan en progranm sirveyans lans nasyonal pou pli byen kapab determinen si sa de lakot pe kontinyen perdi disab. Sa i pou ed nou dan desizyon ki, lo ki lapros proteksyon nou pou servi. Departman lanvironnman i annan en progranm permanan lo reforestasyon lakot e Anse Boileau ek Anse La Mouche in ganny kouver anba sa progranm depi plizyer lannen. Apre tsunami 2004 Anse La Mouche ti enn bann lakot ki ti ganny kouver anba sa progranm reforestasyon finanse par FAO.

Msye Speaker, mon ti a kontan osi enform lasanble ki departman lanvironnman in ganny aprose par Lasosyete Lakrwa Rouz Sesel ki anvi konmans en proze kominoter e North East Point, Anse La Mouche in ganny swazir koman sa de landrwa pou enplimant sa proze. Proze i pou enkli rebwazman lakot e met baraz pou anpes bann transpor antre direkteman lo lans ki ede pou ogmant lentansite lerozyon. I pou osi fasilit en workshop avek bi donn lenformasyon debaz lo sa bann fenomenn e montre bann brigard dirzans dan distrik ki bann fason pou reakte tel ki ler mare i mont par lao nivo normal. Sa proze avek Lakrwa Rouz, Msye Speaker pou osi fasilit prodiksyon bann brosir ki pou donn lenformasyon lo la fason redwir risk dan bann kominote ki obor lanmer. I pou enkli lenformasyon zeneral me ki esansyel lo bann topik tel linodasyon e osi bann lenformasyon pratik ki bann dimoun i ava kapab servi.

 

MR SPEAKER

Onorab, siplemanter.

 

HON RAMKALAWAN

Eski minis i kapab dir avek nou dan bann lenstans kot i annan sa bann sitiasyon abnormal, eski son minister i annan en progranm kot zot donn konpansasyon bann dimoun ki paregzanp lanmer in antre dan zot lakaz e in afekte serten keksoz pou zot, eske zot annan en progranm konpansasyon. E dezyenmman vi ki nou annan tou sa bann konblaz eski minis i kapab dir avek nou si zot in fer okenn resers pou regarde ki lenpak bann konblaz i annan lo sa bann landrwa kot i annan sa bann lerozyon e sa bann mare ki mont enpe pli o ki o paravan vi ki la dan sa rezyon North East Point, byento La Retraite, pou annan en lot konblaz ankor ki pe al fer.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker, lo sa kestyon konpansasyon mon napa en lenformasyon lo la pou donn lasanble nasyonal si i annan en progranm konpansasyon pou bann dimoun ki ganny afekte. Me mon konnen dan lepase kot in annan serten linondasyon, kot delo in monte ouswa kot in annan bann domaz lotorite distrik atraver Minister Kominote Devlopman in donn serten lasistans sa bann fanmiy pou bann lekipman paregzanp ki’n ganny andomaze otan ki i pratik e posib pou fer li. E osi i annan lasirans, si zot annan lasirans zot kapab claim atraver zot bann lasirans. An sa ki konsern konblaz e son lefe lo lerozyon lakot sa i en kestyon ki’n ganny bokou demande e i en kestyon ki tre enportan.

Msye Speaker, pou le moman nou napa okenn lenformasyon direk ki montre ki bann konblaz ki nou’n fer paregzanp lo lakot les Mahe, lakot Victoria ensidswit, i’n annan okenn lenpak direk ek negativ pou ede fer lerozyon lakot parey dan bann landrwa parey North East Point ensidswit. Annefe nou bann konblaz in protez nou dan le pase kont serten dezas parey tsunami an 2004 kot lakot depi North East Point ziska isi pre Victoria ti ganny eparnye avek bokou lefe tsunami. I ti act koman en baryer e i ti protez serten seksyon sa lakot.

Msye Speaker, par kont nou’n annan serten problenm La Digue kot nou vwar ki i annan bokou lerozyon resaman depi stasyon desalinasyon a’n alan sa semen ki al Anse Sévère ziska kot la Pwent la. E i annan en sanzman dan sistenm sirkilasyon kouran ek laroul ki’n ganny okazyonnen i annan ape pre enn an dapre nou monitoring. Me parkont sa breakwater ki ti la, i ti la depi byen avan e nou pe etidye ankor sa problenm pour vwar son sours sa problenm si en fenomenn natirel, ouswa si an parti in ganny anmennen par sa bann breakwater ek sa bann baraz ki’n ganny mete e sa i ankor pe ganny etidye Msye Speaker e finalman nou ava fer en resers pour vwar egzakteman kimannyer nou bezwen alavenir manye sa bann keksoz pour fer sir ki napa okenn lefe negative ouswa lenpak negativ lo bann zone kotyer.  Me an zeneral pour terminen bann baraz ki nou mete in annan en lefe pozitiv dan sa bann landrwa kot in ganny mete.

 

MR ANDRE POOL

Msye Speaker mon annan zis enn. Mon ti a kontan demann Minis pour si i kapab donn nou en lide lo sa progranm sirveyans  ki pour permet zot apre determinen ki lapros proteksyon pou pran pour sa problenm lo lakot Anse Boileau, konbyen letan sa pour pran akoz mwan si mon annan en konsey pour donn li, se pa tro tarde.

 

MINISTER MORGAN

Konsey Onorab i bon, nou pa pe tro tarde akoz i annan serten landrwa ki lerozyon ek lenpak i grav. E sa progranm beach surveyance i pour enplik tou bann partener, i pou enplik lakominote, enkli bann lekol, i pou enkli bann lezot lazans gouvernman ki annan pou fer avek la kominote e i pour osi enplik bann travayer ek departman lanvironnman e sa i pou ed nou etablir en baz lenformasyon ek database lo ki pe arive e kan sa bann keksoz pe arive lo tou bann lakot ki’n ganny afekte lo Mahe, Praslin ek La Digue e osi lo bann lezot zil kot i annan sa problenm.  Annefe nou pe vwar egzakteman ki bann priyorite Msye Speaker, ki bann landrwa priyoriter pour nou kapab antreprann bann aksyon lo sa baz. E landrwa priyoriter la se North East Point e mon krwar osi ki nou pou bezwen vwar La Digue ase rapidman e mon krwar osi ki nou pou bezwen vwar sa seksyon ki Onorab in koz lo la Anse Boileau ase rapidman.

 

 

MR SPEAKER

Kestyon 67 ek 68 nou pou pran ankor ansanm. Kestyon 67 Onorab Nicholas Prea.

 

 

MR PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis responsab pour lagrikiltir ki siperfisi later lagrikiltir ki pe ganny pran par minister ledikasyon pour konstrir lekol Au Cap. Ki kantite sa pou afekte prodiksyon lokal, konbyen fermye ki pou ganny afekte par sa desizyon e ki pou arive avek zot.

 

MR NAIKEN

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis  ki responsab pour lanvironnman ek resours natirel ek transport si i kapab enform sa lasanble ki pou arive avek sa 3 fermye ki pou ganny retire lo later lagrikiltir kot nouvo lekol Au Cap pour ganny konstrir.

 

MR SPEAKER

Le de kestyon in ganny admet akoz zot ti ganny antre menm zour.  Normalman nou tir dan – Minis silvouple.

 

MINISTER MORGAN

Etan done ki sa 2 kestyon i lo menm size parey nou’n dir mon pou pran larepons ansanm. Premyerman mon bezwen fer kler Msye Speaker ki Minister ledikasyon pa pe pran okenn later lagrikiltir pou konstrir lekol. Parkont se minister devlopman kominoter, lazenes ek spor e kiltir ki pe transfer sa laplenn foutbol ki egziste lo en lot bout later lagrikiltir pour ki lekol i kapab ganny konstrir lo sa laplenn ki egziste konmela. I annan 4 kare later avek en total 1.62 ektar ki pou ganny afekte.  3 dan sa 4 kare i donn anviron 1.3 ektar e sa ti’n ganny allocate avek en fermye lo en baz tanporer, fodre note ki sa menm fermye an partikilye i deza osi annan 2 kare later ki donn 0.6 ektar ki’n deza an plan kiltivasyon dan zanlantour. Sa morso bout later ki ti ganny allocate lo baz tanporer i akoz gouvernman ti annan plan pou agrandi fasilite sportif dan distrik Au Cap e en desizyon ti ganny pran en bon pe letan pase pou met dekote sa later pour sa bann devlopman sportif.  Minister lagrikiltir ti fasilit sa fermye pour itiliz sa later ziska ler ki sa proze sportive ti pou’n pare. Msye Speaker sa lot bout later ki donn anviron 0.3 ektar ki ti pe ganny kiltive par en lot fermye ki annan en bay lo la, li i pou ganny afekte konpletman e demars pe ganny fer koman en priyoprite pou asiste li avek en lot bout later dan en lot landrwa pour li kapab kontinnyen avek son prodiksyon.  Lo sa 4 kare later anviron 6 a 9 tonn ..(interruption) i kapab ganny prodwir par mwan depandan lo sa ki’n ganny plante. Sa i pa pran kont ann pert avek maladi ki’n atak plant e lezot kalite pert. Dapre statistik ki’n ganny kolekte Msye Speaker, in ganny estimen ki prodiksyon total dan Sesel i anviron 5,000 tonn rekolt par an. Ant sa 2 fermye sa i reprezant ape pre, baze lo zot prodiksyon  1.4 a 2.1 prodiksyon total nasyonal.

Msye Speaker fodre fer resorti ki ennfwa ki sa 2 fermye in ganny re-etablir nou panse ki sa defisit dan prodiksyon i a ganny kouver.  Fodre note ki tou le de fermye in ganny ofer zot konpansasyon pour zot bann prodwir e lezot fasilite ki pou ganny afekte an rezilta sa deplasman.

 

MR PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis kwa ki son minister pe fer pour demark e protez later lagrikiltir.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker nou rekonnet ki later lagrikiltir i en resours nasyonal ki tre enportan pour nou pei e ki kapab eparny pei bokou anterm nou konsomasyon deviz etranzer pour bann prodwir ki enporte dan Sesel ozordi e dan lavenir. Se pour sa rezon Msye Speaker  ki minister ki responsab pour lagrikiltir pe fer sir ki tou bann later lagrikiltir ki disponib ozordi i ganny preserve e ki a lavenir osi nou pe sey idantifye bann nouvo landrwa kot nou kapab fer lagrikiltir e nou kapab enplimant bann nouvo metod e bann nouvo teknolozi pour lagrikiltir.

Ozordi dan Sesel nou annan bokou later ki pa pe ganny itilize anterm son potansyel agrikol omaksimonm. Sa i akoz plizyer fakter me osi akoz in ler pour nou revwar enpe lafason ki nou servi teknolozi pou fer lagrikiltir. Avek gouvernman Sinwanr, Msye Speaker, nou pe esey anmenn bann nouvo metodolozi ek bann nouvo sistenm lagrikiltir dan pei pour nou kapab entansifye prodiksyon e pou pas sa teknolozi avek bann fermye ki egziste konmela pour zot a zot tour kapab prodwir plis lo bann later ki zot annan anba kiltivasyon pour lenstan. Avek sa stratezi Msye Speaker nou krwar ki nou a kapab ogmant baz prodiksyon e nou a kapab ogmant la kantite prodiksyon bokou plis dan lavenir pour fer ki Sesel i vin enpe pli otosifizan anterm konsomasyon bann prodwir agrikol.

 

MR NAIKEN

Minis in dir ki pou annan en konpansasyon eski Minis i kapab donn nou detay lo sa konpansasyon e kan eski sa bann fermye pour ganny sa konpansasyon.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker mon pa pou al dan detay personnel konpansasyon bann endividi me mon kapab dir ki tou le de in ganny assess, zot bann lekipman in ganny evalye, zot loss in production in osi ganny evalye e zot in ganny ofer en konpansasyon baze lo la par minister devlopman nasyonal. Tou le de in resevwar zot let lof e nou an negosiasyon avek zot annefe mon’n rankontre tou le de Msye Speaker e nou an negosiasyon avek zot an se moman pour en konpansasyon final ek bann teren alternative pour nou kapab donn zot. Mersi.

 

MR RAMKALAWAN

Mon ti anvi demann Minis si i satisfe avek sa nouvo teren ki i pou donn sa bann fermye pour fer sir ki prodiksyon i kapab kontinnyen lo sa menm nivo e dezyenmman mon ti ava anvi demann Minis si letan zot pe pran bann desizyon lo konpansasyon, lo bouz dimoun ensidiswit, si tou dimoun dan son minister, bann direkter zeneral, direkter, si zot tou ansanm konmsi zot negosye oubyen eski sa i en zafer ki zis Minis ki pran son desizyon e bann direkter zeneral konmsi i ganny kit deor.

 

MINISTER MORGAN

Msye Speaker mon ava pran premye kestyon.  Annefe bann fermye pe kiltiv later disab konmela e avek sa kalite later i annan serten prodwir agrikol ki pous pli byen dan sa bann kalite later, sa ki nou pe esey fer se rod otan ki posib en lot kare later oubyen lezot kare later ki pou kapab donn zot bann menm kondisyon ki zot annan konmela pour bann prodwir agrikol ki zot pe prodwir konmela.  Me leka e seans, setadir si nou pa kapab fer sa nou bezwen donn zot en lot bout later petet dan bann kondisyon later ki pa parey sa ki zot annan konmela e ki pour nesesit, zot sanz zot kalite prodwir ouswa zot prodiksyon ki zot pe fer konmela konpare avek kot zot pe ale.

An sa ki konsern konpansasyon Msye Speaker, mon vwar sa kestyon en pti pe drol me mon ava reponn li. Natirelman konpansasyon se pa minis ki propoze ouswa ki deside, sa i ganny fer atraver en prosesis konsiltasyon evaliasyon, regard enpe prodiksyon sa fermye an zeneral, regard enpe son listorik prodiksyon, regard enpe son prodiksyon aktyel e sa travay i ganny fer par bann teknisyen. Mon ti a kontan reasir sa lasanble, ki bann teknisyen koman bann direkter, bann zofisye lagrikiltir, bann direkter zeneral se zot ki fer sa bann travay e propozisyon final i ganny met devan minis our laprouvasyon.

 

MR SPEAKER

Nou ava remersye Minis e eskiz li parmi nou avan nou pran kestyon 69.

 

MR FERRARI

Point of order Msye Speaker, order (off mic)..mon ti a kontan demann Msye Speaker si i kapab vwar avek Minis Finans si son larepons pou pran plis ki 4 minit akoz normalman i pa devret pran plis ki 4 minit e si i pou pran plis ki 4 minis kekfwa nou devret al dan break e ..

 

MR SPEAKER

Onorab sa se mwan ki deside right?,,(interruption)…these are guidelines, read your guidelines, you know what is a guidelines.

MR FERRARI

You’ve said the questions..

MR POOL

Please shut up.

MR FERRARI

Answer must not exceed 4 minutes.

 

 

MR SPEAKER

..may not exceed 4 minutes, these are the guidelines. Mon pa pou diskit the guidelines Onorab. Mon ekskiz ou parmi nou. E nou pran kestyon 69 ki mon krwar I en kestyon enportan given bann deklarasyon ki’n annan. Onorab Potter.

 

MRS POTTER

Msye Speaker swivan lanons labank santral Vandredi swar lo to lesanz, eski Minis pour Finans i kapab enform sa lasanble lo bann mezir ki gouvernman pe konsidere pou redwir lenpakt lo kalite lavi nou bann sitwayen.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker manm lasanble nasyonal bonzour, mon oule premyerman enform nou lasanble ki gouvernman atraver Minister Finans i an plenn preparasyon lo bidze 2008 kot tou detay pour ganny anonse ler bidze i ganny prezante aek lasanble nasyonal dan premye semenn Desann. Anliny avek kestyon Lonorab Potter mon oule enform lasanble lo serten mezir ki gouvernman pou..

(Technical Problem)

……Fakter ki an deor kontrol sesel pe ganny analize.  Swivan diskisyon avek lasanm konmers noupou aplik en nouvo sistanm pri control aparti Zanvye 2008.  mon pou donn detay dan bidze 2008.  an sa ki konsern loan lakaz parey in deza ganny anonse tou bann loan kin ganny transfer avek bann labank konmersyal lentere pa pou sanze.  En liny avek loriantasyon Prezidan Michel nou pe revwar saler travavyer dan sekter piblik e nou pou anons logmantasyon dan prosen bidze.  Pou bann travayer dan sekter prive gouvernman pou entrodwir en sistenm saler mminimanm ki pou aplikab par sekter.  Minister Lanplwa in deza konmans diskisyon lo sa size avek bann partener.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon ou vwar minis pan nin pran 2 minit se egzakteman.  So ou pe antisipe ou pe this is what I mean……

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, non, non.  Onorab ou….  Bon siplemanter Onorab Potter.

 

HON POTTER

Msye Speaker minis I kapab dir nou ki lavantaz ekonomik ki sa nouvo mezir pou anmennen pou pei e dan konbyen letan nou pou konmans vwar son lefe.

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker bann mezir kin ganny pran nou pou konmans vwar son lefe dan en peryod grdwel serten pou vin pli evidan ler nou adres bidze pei an Desanm e grdwelman ofi e an mezir ki nou antre dan lannen prosenn nou pou vwar bann mezir.  Me enn bann mezir konkret ki mon krwar I evidan sa lefe ki politik moneter Labank Santral pou li adres en tou lesanz vize ver en nnivo konpetitiv an relasyon avek nou lendistri touris I montre ki logmantasyon dan touris in ogmante e sif ki noun gannyen pou mwan Septanm I annan en logamntasyon lo menm peryod par 15 poursan e mon krwar ki sa I en tre bon developman dan sa sekter.

 

ONORAB NIBOURETTE

Eski minis I kapab enform sa lasanble si I pou osi revwar saler bann apwentman konstitisyonel tel ki bann minis, ziz eksetera anvi ki saler sa bann dimoun pann ganny revise dan sa 14 an pase.

 

 

MINISTER FAURE

An relasyon avek departman ladministrasyon piblik tou bann saler pe ganny analize, pe ganny egzaminen e mon pou dan en pozisyon pou pronons nou lo lapar gouvernman ler nou prezant bidze lannen 2008 Desanm.

 

 

ONORAB FERRARI

Msye Speaker mont I a kontan demann minis vi ki I pann mansyonn bann konpanyen parastatal ek bann konpanyen ki dan SIPZ, si bann travayer IOT e bann Stevedoors I espekte war sa ki ganny anmenn kot zot en pti pe pli par mwan en pti logamnatasyon akoz lontan zot in ganny p;romet dan bann diferan leksyon zot in ganny promet me I pann fer.

 

MSYE SPEAKER

Kestyon in fini ganny fer Onorab, Right?  Logmantasyon poubann travayer dan…..

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker sekter prive parey mon pe dir sa nouvo demars pou etablir en saler minimanm lo baz bann sekter swiv bann negosiyasyon tripatat mon krwar pou en bon developman ki nou bezwen ankouraze e ki bann politisyen I bezwen zis swete ki sistenm I marse I les bann dimoun travay pou fer sir ki sa sistenm I marse.

 

ONORAB RAMKALAWAN

MSye Speaker eskiminis ni kapab dir avek lasanble depi ki depi lannen pase letan son gouvernman in konmans sa reazisteman roupiziska ozordi par ki poursantaz roupi in perdi son valer e si I kapab osi dir avek nou tou sa bann parol ki ti ganny dir par serten dimoun avek en keksoz parey dipen ti pou kout 25 roupi, tou sa bann zfer konmsi eski sa ki  lepep Seselwa pou war tre byento.

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker nou bezwen realis e nou bezwen fer fas avek sa kip e pase otour nou e nou bezwen konsyan bann dinamik ekonomik dan lemonn ozordi.  E mon krwar ki gouvernman di zour se enn ki realist ki vwar bann keksoz ki pe pase otour nou e ki nou tou dan pei san eksepsyon noun anvi vwar kinou vin pli konpetitif konman en destinasyon touristik e ki nou leksportasyon lapes osi I vin pli konpetitif.  E pou ariv lo en nivo konpetitif labank santral ki annan responsabilite pour poltik moneter ti vwar li neseser osi pou adres kestyon tolesanz.  E lefe ki in fer sa depi ler ki nou ti konmanse egzakteman enn an pase the basket in sanze sorti kot ou met ou roupi dan en panyen kot I annan 6 deviz pou ozordi dan enpanyen kot I annan zis 3 deviz e lekel sa bann 3 dezi Msye Speaker, nou annan dolar, Ero e liv sterlen e ler nou war relasyon nou roupi par rapor avek bann deviz wi Msye Speaker lefe ki nou roupi ti en roupi ki ti ekstrememan for ek ki I pa fay MSye Speaker I pa fay, nou roupi in vin pli konpetitiv e MSye Speaker mmon kapab dir wi ki Onorab I konnen e nou tou nou konnen ki noun redwir son valer pou ariv 45 poursan e ozordi MSye Speaker noun ariv en nivo ki li labank santral in deside stabiliz li pou ki I annan pli bon planifikasyon de la par bann partner ekonomik e nou tou Msye Speaker san eksepsyon nou pou tir profi dan sa demars.  MSye Speaker on record nou lo bon semen, lo bon en bon direksyon.  Mersi MSye Speaker

 

 

(Interruption)

 

MSYE SPEAKER

Onorab Elizabeth.  Non ou dezyenm parti it’s a political thing Onorab

 

 

ONORAB RAMKALAWAN

But isn’t this a political chamber

 

MSYE SPEAKER

Non, non.  Onorab oun demande par konbyen poursanz I pe devalye

 

 

ONORAB RAMKALAWAN

Wi mon pe demann li bann konsekans.

 

 

MSYE SPEAKER

Be sa ki dimoun in dir…..

 

 

ONORAB RAMKALAWAN

Wi bann konseksans lo pri lavi.  Dipen 25 roupi.

 

 

MSYE SPEAKER

Onorab Elizabeth

 

 

ONORAB ELIZABETH

Eski minis I kapab confirm avek sa lasanble kibann mezir ekonomik ki gouvernman pep ran tel ki devaliasyon roupi e akoz zisteman nou pei I dan en kriz ekonomik tre sever.

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker I depan lo ki pedestal pe debout.  Msye Speaker mon krwar ki lekonomi pe marse mmon krwar I evidan.  I annan serten keksoz ki devret ganny adrese korize parey re aligment roupi ki mon krwar in ganny fer e pe ganny fer e mon krwar tou dimoun I aksepte.  E mon mon dir Msye Speaker ki desizyon kin ganny pran I bann bon desizyon nou devret aklanm sa bann desizyon, semen devan nou I kler nou dan en bon direksyon e si I annan lezot keksoz ankor nou devret mete an sa ki konsern bann lezot pri ki pe monte, bidze ki pe vini nou ganny en kantite letan pou diskit lo la Msye Speaker me vwala larepons Msye Speaker.

 

 

ONORAB ELIZABETH

Msye Speaker mon kestyon pann ganny reponn, eski pei I dan en kriz ekonomik sever.  Wi oubyen Non?

 

 

(Interruption)

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker lefe ki bann Onorab pe asize dan lasanble e ki ape ganny zot larzan tou le mwan eski nou apel sa ki nou dan en ekonomik sever Msye Speaker?

 

 

(Interruption)

 

ONORAB POOL

Msye Speaker in koz lo ranforsi sa proteksyon sosyal eski I pe dir nou ki son gouvernman pe osi revwar lakantite larzan ki ozordi bann dimounpe gannyen anba nou progranm benefis sosyal.  Mersi.

 

 

MINISTER FAURE

Wi Msye Speaker I tout en legzersis pou fer sir ki nou pou adres bann size labi e fer sir ki bann ki vreman merite I avar ganny sa lasistans baze lo en sistenm ki zis e ki vin pli fer.

 

 

ONORAB GEORGES

Sivan deklarsyon minis ki in annan en sanzman 45 poursan dan valer roupi eski minis I pare kategorikman pou dir nou devan sa lasanble ozordi e dan en fason

For parey I fek fer ki Wi roupi dan sa deryen 1 an anba gouvernman SPPF in devalye mon dir byen devalyer par 45 poursan.

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker gouvernman SPPF in reisi fer sa ki preski tou dimoun ti pe koz an prive pou fer ki nou roupi I vin pli konpetitif pou ki pei I kapab zouir fre bann developman dan lendstri tourizm avek lapes e si roupi son valer in diminen par 45 poursan Msye Speaker mon krwar dan sa bann mwan ki pe vini zot tou zot pou bat lanmen.

 

 

ONORAB ROSE

MSye Speaker eski minis I kapab enform nou lo en lenpak reazisteman gradyel olye en reazisteman brit en sel kou parey serten en pe serten dimoun ti pe avocate en pe letan pase e krwar ki enfor minis pou zot etablir en saler miniman pou bann dimoun dan sekter prive I ganny serten proteksyon zot osi.

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker mon kwar ki nou tou nou konnen sistenm ki gouvernman SPPF in swiv sa enn ki toultan I bezwen sik pou kapab annan en balans ki nou pa afekte sa kolizyon sosyal ki noun reisir gannyen over tou sa bann lannen e tou bann keksoz bann aki ki noun fer e mon krwar sa sistenm ki noun pas ladan pandan sa bann deryen 9 mwan gradyel kto in permet gouvernman avek labank santral analiz bann lefe, bann desizyon mon krwar se enn ki bye, mon krwar se enn kin tre byen e ki mon krwar zot tou dan lot kote zotpe riye zot konn tre byen akoz zot pe riye e vwalal Msye Speaker e lo kestyon saler minimanm mon krwar parey Onorab Rose I konnen apre plizyer lannen kot noun dir fodre tyek dan saler me gouvernman sak fwa in fer li in vwar li neseser in fer li I lot kote noun vwar I annan serten operater dan sekter prive ki pann pronons son lekor lo la e mon krwar moman in arive pou annan en sistenm ki vreman I avar issue ki nou napa sag ran disparite ant bann dimoun ki ganny plise bann ki ganny mwens dan sekter prive.  Me lo record prezan Msye Speaker mon ti a kontan osi dir ki dan sekter prive I annan serten group ekonomik kin fer zot devwar zot in peye e zot pey byen zot travayer e nou felist zot e nou dir zot kontinyen fer koumsanmenm e tou sa la pe benefisye nou bann travayer.

 

 

ONORAB PIERRE

Msye Speaker apard devaliyasyon roupi ki dan ka liv sterlen in devalyer par 64 poursan ______ apard sa 2 mezir ki plan gouvernman ki plan adisyonnel gouvernman in annan pou li redwir lakantite roupi ki an sikilasyon

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker fodre nou osi nou realize ki lamas ekwidite dan sa menm peryod in ganny redwir sorti 5 bilyon pou al 4.2 bilyon e lezot sif Msye Speaker nou avar pas asa lenformasyon ler nou adres bidze an Desanm.

 

 

ONORAB PREA

Msye Speaker mon ti a bkontan demann minis si I kapab dir nou dan sa deryen 2 an ki poursantaz ki pri lavi in ogmante par ki poursantaz e kid an sa bann mezir ki gouvernman pep ran si zot pe fer amnyer pou zot sey safe guard ki manze avek sirtou materyo konstriksyon pa pou ogmant ankor dan zot pri.

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker yearly infacient rate an Oktob 2006 ti negative 0.4 poursan e la ozordi I 2.3 poursan an Septanm.

 

 

MSYE SPEAKER

Bon mersi bokou noun ariv alafen question time.  Mon avar refersye minis parmi nou, nou avar adjoun e nou a rezwenn 11er.

 

 

ONORAB RAMKALAWAN.

Roupi in devalye Mersi.

 

 

(Break)

 

MSYE SPEAKER

Bon formal segond reading.  Nou annan nou en mosyon for segond reading Securities Bill 2007

 

 

ONORAB POTTER

Msye Speaker mon move ki Securities Bill 2007 I ganny lir en dezyenm fwa.

 

 

ONORAB POOL

Motion segonded Msye Speaker.

 

 

MSYE SPEAKER

Bon deba I ouver mon avar envit minis pou fer son lentervansyon.

 

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker, manm lasanble nasyonal monti a kontan konmans prezantasyon par dir ki nou Security Act Industry 1995 I enn ki ti ganny kree a en lepok kot lavi in montre ki I annan serten limitasyon akoz in ganny restricted avek sa ki nou apel nou domestic market.  Sa nouvo proze de lwa ki devan lasanble nasyonal ozordi son lobzektif primordial se pou siport sa trwazyenm pilye lekonomi sesel ki nou apel servis finansyel e ki bann lenstriman egal in ganny fer baze lo plizyer letid ki bann ekspter dan sesel apre ki zot etidye plizyer ziridiksyon.  I kler MSye Speaker ki sa proze delwaki devan nou I enn ki ekstreman teknik e ki I bezwen ganny fer tel parey I ete pou nou pa sorti avek bann standar ganny deza ganny etablir pa evolisyon plizyer ziridiksyon.  Zot in set en standar e ki nou nou pa kapab al blok sa standar.  E ki sa lalwa si ou oule I bezwen swiv sa bann standar sa bann ________.  Msye Speaker ki vedir sa nouvo lalwa pou lekonomi sesel.  I vedir avek sa lalwa Msye Speaker nou pou fer li posib ki nou a kapab kree sa ki nou apel en Securities Market dan nou pei.  Kot en nouvo marse I ganny etablir, kot bann dimoun ki build en securities zot a fer li atraver en stock exchange dan sesel.  E ki sa I avar osi fer ki bann lezot dimoun ki deal dan securities market an deor sesel zot kapab osi ganny listed lo securities stock exchange nou pei e bann teknisyen I panse selon resers ki zot in fer malgere ki nou anann en pti ekonomi me prenan kont bann louverti kip e ganny fer, prenan kont bann developman an sa ki konsern mondyalizasyon, prenon kont osi bann entegrasyon ekonomik dan nou rezyon dan lemonn ki pe arive nou merit pouse pou nou kapab annan en stock exchange pou nou pei.  Ki vedir sa lalwa pou sekter prive, Msye Speaker parey nou dir an angle en golden opportunity ki sekter prive I bezwen drive sa process.  Annefe Msye Speaker depi ler mon dan gouvernman koman minis I enn bann proze lwa ki minis gouvernman sel keksoz ki I annan pou fer avek sa lalwa ki la se konsilte the regulatory anvan ki bann regilasyon I ganny drafte.  Savedir demars konplet kontrol I dan lanmen sa regulatory body savedirMsye Speaker mon ti a kontan fer lanfaz ki sa I loportinnite pou sekter prive antre develop e ki gouvernman I reste lwen me I reste prezan akoz dil son bann striktir legal I for pou kapab donn sa proteksyon ki sa investor an deor sesel e anndan sesel I bezwen.  Savedir sa bil pou protez bann dimoun ki aste par ki involved the stock exchange.  Donk Msye Speaker sa set en nouvo developman pou nou pei, set en nouvo developman pou sesel.  Noun toultan dir dan nou pei ki nou bezwen ogamnt larises e la kot nou pe dir ki nou annan en striktir legal, en mekanizm legal kot lendividi atraver swa e laibete ki I annan I a kapab deside pou li antre dan bann tranzaksyon lib aste par, rann par e osi zouir sa larises ki sesel e Seselwa nou pou kontiyen kree.  Pour gouvernman Msye Speaker sa bill I vin dan en moman enportan enmezirki gouvernman I akseler son progranm privatizasyon.  Parey zot konnen noun deza anons privatizasyon, noun deza anons lavant bann par dan Nouvobanq I enn bann rezon prensipal ki noun bezwen si ou oule ____ sa prose akoz nou teknisyen in dir nou I enportan ki sa bill I bezwen ganny met devan.  Konmsi nou bezwen fer li dan sa semen ki pli proper pa Selman pou sesel me akseptab e proper pou bann dimoun ki pe regard sesel dan lemonn.  E Msye Speaker enn fwa ki sa bill I ganny aprouve par lasanble nasyonal nou avar antre avek Nouvobanq, nou avar finaliz bann privatizasyon serten bann unit ki nou ti dir pou SMB apre lezot antite gouvernman ki gouvernman I an desi lo la e nou avar annan nou en striktir legal ki sa I a ganny fer.  Msye Speaker ki vedir sa bill pou bann profesyonel ki deza pe fer sot profesyon, ki se swa zot avoka, ki se swa zot bann accoutans technician, accountant I vedir ki I annan loportinite lanplwa.  Me loportinite lanplwa dan en fason ki spesyalize zis sa bill pe ofer loportinite pou lanplwa me I pou atrakte si ou oule en nivo profesyon ki pli spesyalize e I vedir osi ki konman en pei re vwar en pe lafason ki nou prepar nou bann dimoun pou specialize ase vit.  Dan minister finans mon vwar sa kot ou annan bann zenn I vini konmans travay e apre ou tande in al dan en lot lazans ler ou demande ki ipe fer I dan sekter prive finansyel akoz I anann gran demann savedir set en laklerte set en louveti pou nou bann zenn Seselwa.  Ki ______ pe travay ozordi pou bann ki  pre retournen ou bann ki pou sorti dan sistenm ledikasyon.  I montre ki I annan en lot loportinite en lot golden opportunity. Msye Speaker ler premye fwa monn war sa bill monn pas en bon pe letan pou mwan kapab konpran ki savedir akoz I lwen avek mon lavi toulezour.  Mon osi mon ti panse I pou aplik parey bann manm dan lasanble nasyonal ki en pe keksoz ki en pe lwen avek nou lavi toulezour, nou war li en pe konpleks, high technical ki vedir.  Mon pran letan pou mwan kapab koz avek Msye Benoiton kin travay plizyer lannen dan sa sekter pou kapab esplike e MSye Speaker mon pou demann ou permisyon a moman apopriye si mon mank leksplikasyon lo la an tout imilite mon ti a kontan ki Msye Benoiton I agnny sans dir 1, 2 keksoz si letan I permete I akapb esplik nou lo lenportans serten bann clause si nou zize I neseser.mersi MSye Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon si nou al dan committee stage then I avar apopriye pou li partisip dan deba me dan deba an zeneral nou pa pou kapab aksepte Msye Benoiton pou fer okenn lentervansyon akoz nou pou bezwen konstitisye nou dan en komite pou en dimoun other than a minister oswar en manm parlman pou vin pran par dan en deba dan lasanble.  Apre ki monn dir sa mon avar call upon Onorab Elizabeth ki monn war in lev lanmen pou fer son…..

 

 

ONORAB ELIZABETH

Msye Speaker devan lasanble ozordi I anann en proze delwa ki pe ganny apele Securities Bill 2007 e pou mwan ler monn get sa bill monn toude swit realize ki pou gouvernman SPPF sa I en departure avek son bann ekonomik presedan e mon dir sa Msye Speaker akoz i kler pou mwan pou dir I annan en sanzman dan polisi ekonomik gouvernman e Prezidan Michel tip e deza donn nou sa bann endikasyon ler I ti vin devan lasanblepou prezant son diskour lo leta de lanasyon.  Paregzanp Msye Speaker si ou permet mwan pou quote Prezidan Michel I ti dir ki nou pe al anlarzi bann servis ki deza an operasyon.  Bann nouvo servis ki pou ganny ofer I enkli neutral funds bann konpanyen avek laysens spesyal en labous e nouvo prodwir e servis dan sekter lasirans.  La ozordi nou vwar en premye pa siou oule dan sa direksyon.  Sa bill I annan pou bi prensipal ranplas Securities Act ki ti pase an 1995 e sa ti kre en striktir regilatwar avek lobzektif pou etablir en marse finansyer oubyen labours ki efikas, transparan e ekitab.  Sa konsept labours oubyen stock exchange I en karakteristik bann pei kapitalis avek en lekonomi marse lib, modern, over e liberal.  Dan parti demogratik Msye Speaker noun toultan krwar dan sistenm politk ekonomik, kapitalis koman en sel sistenm ki si I ganny enplimanyte byen par gouvernman i pou sov nou pei.  I annan en kantite mmodel dan lemonn en kantite legzanp e en kantite pei kin adopte sa sistenm e kre en sikse ekonomik pou zot pei.  Msye Speaker sesel I anann senpleman pou fer parey, menm Lasin enn bann pei kominis e bann bann pli gran zanmi sesel in adopte prensip ekonomik marse lib anba en sistenm anba en konsept ki nou aple en pei 2 sistenm.  En sistenm politik ki pli zoumwen ankor komminis me avek en lekonomi kapitalis.  Ladopsyonsa sistenm in en gran sikse pou Lasin.  La Russie osi in fer parey Msye Speaker, sa sistenm I enn kin ganny teste in ganny trouve pou marse e in kin en gran sikse pou pei dan lemonn ozordi.  I malere Msye Speaker ki sa mo kapitalis in toultan ganny konsidere koman en mo ki sal e en mmo ki merit gann aboli dan nou vokabiler kreol.  Ozordi mon kontan pou vwar sa menm gouvernman SPPF kip e pti ta pti aksepte ki en sistenm oubyen ki se sistenm kapitalis ki pou sov nou pei e rezourd nou problenm ekonomik.  Si a I leka nou dan lopozisyon Msye Speaker nou pou donn nou sipor mon esper kid an sa bann prosen mwan ki pe vini gouvernman I a kontiyen anmenn bann lezislasyon devan nou lasanble pou kontiyen liberaliz nou lekonomi tel parey retir pri kontrol e abolir lalwa ki fer li I lofans kriminel pou Seselwa posed forex.  Msye Speaker an 1995 gouvernman SPPF tin deza pe fer bann demars pou etablir en labours isi sesel ler Prezidan Rene ti entrodwir sa konsept Seychelles Incorporated.  I malere pou dir ozordi ki a sa moman gouvernman pa tin byen etidye sa size profondeman e ti deswit apre abandon tou zefor pou anmenn sesel dan en nouvo direksyon ekonomik.  Si I pa tin fer sa Msye Speaker ozordi nou pei ti pout re lwen.  N pran gouvernman 12 an pou realize ki I annan en febles dan lalwa security Industry Act e pou anmenn nouvo lezislasyon dan lasanble pou koriz sa bann defayans.  Me parey proverb I dir Msye Speaker plito tar ki zanmen.  Mon dir sa Msye Speaker akoz lalwa Security Industry Act ki ti pase par lasanble an 1995 ti restrikte Selman a bann lakonpanyen lokal e pa ti fer provizyon pou bann lakonpanyen etranze pou vin envestir lo stock exchange domestic.  Alor I kler ki sa lalwa Security Industry Act ki ti entrodwir an 1995 ti mank en dimansyon enternasyonal.  Sa proze delwa ki devan sa lasanble ozordi I fer li kler ki Security Industry Act I enn ki annan en kantite defo avek e I enn kin mal ganny konsevwar par gouvernman.  Paregzanp Msye Speaker sa proze delwai dir ki lalwa 1995 I pa enn ki lo standar enternasyonnal, sa proze delwa I osi kritik Security Industry Act lo lefe ki in napa provizyon pou regle e siperviz striktir e letablisman en stock exchange sesel, I osi dir ki sa lalwa I enn kin démodé e kin annan bokou sanzman kin arive dan lemonn lo size stock exchange depi ler sa lalwa ti ganny pase an 1995.  Msye Speaker sa proze delwa ki devan sa lasanble ozordi I pa pe konplimant vye lalwa, lepresyon ki mon gannyen se ki I pe okontrer ranplas sa vye lalwa akoz zisteman gouvernman in admet dan sa proze delwa ki devan lasanble ki vye lalwa I enn ki pa bon.  Ler sa bill ki devan lasanble ozordi I a ganny pase I annan provizyon ladan pou otomatikman repeal vye lalwa Securities Industry Act Msye Speaker akoz zisteman parey monn dir gouvernman in realize pou dir sa vye lalwa ti enn ki pa bon.  Msye Speaker lot kestyon pertinan avek sa proze delwa ki fodre nou demande se ki savedir en security?  Parey minis in dir sa lalwa I enn kit re konpleks e ki I enn ki pa reprezant nou lavi toulezour e I lwen avek nou.  En security dan konteks sa proze de lwa I senpleman vedir en lenstriman finansyel an dot mo I annefe en bout papye ki en lakonpanyen oubyen gouvernman I pibliye e ki dimoun I kapab aste en lenstriman finansyel I egziste dan laform share certificates oubyen stocks parey bann Ameriken I kontan apel li.  I osi kapab pran laform bonds oubyen bills ki en lakonpanyen oubyen gouvernman I pibliye ler zot anvi prêt larzan avek piblik.  Msye Speaker en lakonpanyen I kree e vann shares dan son lakonpanyen pou lirod larzan pou envestir  e ler dimoun I aste sa bann shares I pe envestir zot larzan dan sa bann lakonpanyen.  Sa bann lakonpanyen zot kree e donn sa bann lenvestiser share certificates an retour pou larzan ki zot resevwar avek sa bann lenvestiser.  An dot mo Msye Speaker zot vann shares dan zot lakonpanyen avek sa bann lenvestise en pe parey lakonpanyen SACL ti fer resaman isi sesel.  Sa bann shareholder oubyen aksyoner zot apre ganny en parti profi ki sa lakkonpanyen I fer a lafen lannen dan laformdividens.  Dividens li I en revini ki bann shareholders I gannyen lo larzan ki zot envestir dan sa konpanyen.  Akoz sa lakonpanyen I pey dividens I vedir ki bann shares certificates ki bann share holders oubyen lenvestiser I aste avek sa bann lakonpanyen I annan en valer baze lo kantite larzan ki I pou gannyen sak lannen.  Msye Speakaer parey tou keksoz ki annan en valer I osi annan en pri.  Alors shares oubyen bann aksyon I kapab ganny vann e aste akoz valer ki zot annan oubyen larzan ki zot kapab fer koman dividense.  Landrwa kot shares I agnny aste oubyen vann I apel stock exchange oubyen en labors.  Sa I landrwa kot bann popriyeter bann shares I vann zot shares an retour pou larzan.  En lot keksoz ki dimoun I kapab vann oubyen aste lo stock exchange se bonds.  Li osi I en bout papye ki normalman apel en lenstriman det oubyen IOU sa I vedir ki en lakonpanyen ki anvi servi ou larzan e an retour sa lakonpanyen I promet ou pou vann ou ou larzan dan 2, 3 lannen.  An retour pou servi oularzan lakonpanyen idakorpou pey ou lentere akoz bonds I osi fer larzan dan en period letan I osi annan en valer eken pri.  Bonds Msye Speaker I osi ganny aste e vann lo stock exchange.  La I ti a petet apopriye pou demande kwa ki lobzektif sa proze delwa ki devan lasanble ozordi.  Sa proze delwa Msye Speaker I en lesey par gouvernman pou kree large pou determinen ki manyer shares, stocks and bonds I ganny vann e aste lo en stock exchange.  Msye Speaker lareg I enportan akoz I kre en laplenn nivo pou tou dimoun ki anvi trade ou envestir lo en stock exchange.  Sa bann lareg I osi aplik pou tou dimoun parey.  Msye Speaker en dimoun ler I pran desizyon pou envestir son larzan I normalman pa envestir larzan ki I bezwen pou sony son fanmiy.  Dimoun I envestir larzan ki sorti dan zot savings e si napa lareg pou gouvern sa bann lenvestisman en dimoun malonnet oubyen menm dezonnet I kapab vol tou savings sa dimoun kip e envestir dan sa lakonpanyen atraver stock exchange.  Msye Speaker ler en dimoun I envestir dan en stock exchange oubyen shares I pe rantre dan en lenvestisman oubyen dan en biznes ki tre sike.  En lakonpanyen I kapab fayid oubyen deklar bankruptcy ler sa I arive shares sa bann dimoun I nepli annan valer lareg alor I enportan pou fer sir ki dimoun I annan tou lenformasyon anvan zot envestir dan en lakonpanyen oubyen en lot.  I osi permet dimoun pou kalkil byen bann risk avan zot envestir zot larzan ou savings dan en lakonpanyen.  Mon alor siport zefor gouvernman pou entrodwir bann lareg ki pou gouvern en stock exchange ki avar ganny etablir alavenir dan nou pei pou anmenn li azour avek bann lezot pei.  Me Selman MSye Speaker I byen pou annan lalwa e lareg me I osi neseser pou anann kouraz e lavolonte pou ranforsi bann lalwa ek bann lareg san lafreyer oubyen faver.  Si nou dakor pou annan lareg nou merit osi dakor pou fer zefor pou nou obzerv sa bann lareg.  Msye Speaker mon remarke ki dan sa proze delwa lotorite ki responsab pou administre e ranforsi sa bann lareg ki gouvernman pou etablir lo stock exchange isi sesel se zisteman labank santral.  Petet nou devret osi pe consider konman bann lareg labank santral limenm pe ganny ranforsi eski bann zofisye labank santral I konpetan oubyen bann dimoun ki apopriye pou administre e ranforsi bann lareg en stock exchange. Mon dir sa Msye Speaker akoz en bann provizyon central bank act I fer kler ki enn son bann lobzektif pransipal pa pe ganny respekte aktyelman e la mon avar quote lartik 4 sa lalwa ki dir “to promote price stability and the maintenance of both domestic and external value of the Seychelles currency.  Msye Speaker I fer 2 an depi ki central bank act in vin an viger me kantmenm sa nou roupi napa en valer a letranze.  An dot mo I pa konvertib akoz en dimoun pa kapab antre dan en labank sesel oubyen menm a letranze pou li aste deviz avek roupi Seselwa.  Lalwa lanbank santral I dir ki roupi sesel I devret toultan reste konvertib e sa travay ti gannydonn labank santral anba central bank act.  An sa ki konsern stabilite pri nou tou nou konnen ki pri tou keksoz sesel in monte e devaliasyon nou roupi e sirtou avek logamntasyon dan taks lo pri petrol keksoz In vin pli pir ankor.  Msye Speaker me men avan ki pri petrol ti monte e roupi ti devalye pri keksoz dan laboutik tip e kontiyelman ogamnte akoz nou roupi ti nepli konvertib e tin perdi son valer.  Msye Speaker konklisyon se ki I annan en rezon pou sa bann lare.  Mon pa krwar alor ki gouvernman ki gouvner labank santral I konpetan pou li regle, admistre e ranforsi lareg en stock exchange.  Dan plizyer pei ozordi en lotorite endepandan ki normalman apel en securities and exchange commissions oubyen financial services commissions ki regle en stock exchange.  Alor I enportan pou labank santral enplimant en regilasyon anba central bank act anvan I pou kapab ganny akredibilite dan lizye envestiser etranze.  Ki en lotorite konpetan pou regle nou stock exchange local e donn nou envestiser konfyans dan nou stock exchange.  Msye Speaker dan wityenm parti sa proze delwa I koz osi lo lareg e regilasyon ki pou gouvern stock exchange dan sa seksyon sa proze delwa I fer kler ki tou lof piblik bann securities dan sesel oubyen sorti sesel pou bezwen annan en prospectus ki pou ganny pibliye e sa prospectus pou bezwen ganny anrezistre avek labank santral.  Sa proze delwa I fer kler ki sa provizyon pou ganny aplike dan plas sa enn kid an company’s act.  Sa I vedir si en lakonpanyen I anvi ki son bann shares i ganny pibliye lo stock exchange pou piblik kapab aste zot zot pou bezwen respekte provision sa proze delwa olye company’s act.  Msye Speaker en prospectus I en dokiman ki kontye tou lenformasyon finansyel en lakonpanyen enkli forecasts son profi ki I espekte fer dan lavenir.  Parey monn dir pli boner en lakonpanyen I oblize anrezitre son prospectus avek labank santral ki fer sa dokiman aksesib avek piblik.  Menm si I annan povizyon parey dan nou compnay’s act pli boner sa lannen en lenvestiser local ti konmans ofer shares dan son lakonpanyen avek piblik dan plizyer lavertiman dan plizyer zournal local e I ti menm aparet lo televizyon pou ofer sa bann shares Msye Speaker me Selman menm siprovizyon legal I egziste anba company’s act pou pibliy e anrezistre prospectus avek rezistran later sa pa ti ganny fer e okenn aksyon pa ti ganny aplike kont sa lenvestiser pou vol lalwa company’s act.  Ankor enn fwa Msye Speaker si nou anvi atrake nouvo lenvestisman, si nou anvi ganny respekte par bann lenvestiser etranze e si nou anvi ganny kredibilite dan lizye kominote enternasyonal nou bezwen montre lemonn ki nou en pei ki respekte lalwa e ki nou en nasyon ki obeyir lalwa.  . Finalman Msye Speaker, mon anvi eksprim en pe dout ki mon annan dan mon lespri lo size sa proze lwa ler i vin lalwa e ganny enplimante pou enn, si pou enn ki pou en sikse a anmenn benefis pou nou pei. Pou mwan Msye Speaker, mon vwar difikilte, mon vwar lobtask e mon osi pe vwar konplikasyon. Mon dir sa Msye Speaker, akoz Sesel i en pei ki annan en kriz deviz etranzer. Pou en lenvestiser etranze pou anmenn son larzan Sesel pou envestir lo nou stock exchange lokal i pou bezwen garanti ki ler i ganny peye son dividends alafen lannen i pou kapab repatri son larzan san difikilte oubyen pe pey lentere ek task ekzorbitan lo son profi. Dan sa lemonn globalizasyon Sesel i bezwen reste en pei ki konpetitif avek en lanvironnman atraktif pou lenvestisman. Msye Speaker, akoz ziska prezan gouvernman pankor kapab rezourd problenm deviz. Toultan nou problem deviz pa ganny rezourd nou pou reste en pei ki pa konpetitif e ki pa annan en lanvironnman konvenab pou lenvestisman. Msye Speaker, pou servi en metafor ‘sa i zis parey en dimoun pe met en lenz prop lo li letan i pankor pran son ben.’ Msye Speaker ler ou pankor bennyen ou pa kapab met en lenz prop lo ou. Sitiasyon Sesel i osi parey. Nou pa ankor rezourd nou problenm deviz me nou pe kree en stock exchange, an dot mo nou pe met saret devan bef olye met bef devan saret, msye speaker bann pei la rezyon parey moris paregzanp i napa problenm deviz. Letan en angle i asize Langleter e pran desizyon si i pou envestir dan nou stock Exchange oubyen dan sa enn ki pou moris i pou toultan al ver moris zisteman akoz laba napa problenm deviz e son lenvestisman i an sekirite. Mon pwen msye speaker se ki nou kapab anmenn lalwa pou etablir en stock Exchange pli modern, pli efikas, pli transparan, si gouvernman pa rezourd nou problenm forex nou pa pou ganny gran benefis avek sa bann lalwa. Kantmenm sa msye speaker, mon pou donn mon sipor sa proze lwa e mon pou pran osi sa lokazyon pou enplor gouvernman pou seryezman konsider bann pwen ki mon’n souleve e petet enkorpor zot dan bann prosen lamannman ki a kapab ganny anmennen avek sa lalwa.

 

HON POTTER

Lenportans sa proze de lwa ki devan nou i merit ganny vwar dan konteks sanzman ki pe arive dan lekonomi, dan devlopman ekonomik mondyal e natir bann loportinite ekonomik pe ganny kree dan sesel anba ladministrasyon Prezidan Michel.

‘May you live in a world of change’: Chinese wisdom i dir nou. Se egzakteman sa SPPF in fer pandan sa dernyen 30 an. Sa ki’n les li ganny kit deryer dan sa prose, tou bad. Msye Speaker menm si sa bill i paret teknikman konplike nou tou nou konnen ki en lekonomi i en sistenm tranzaksyon kot dimoun i esanz bann byen oubyen bann propriyete. Sa bann lesanz i ganny fer dan bann marse  oubyen markets e zot ganny fer lo de nivo. I annan sa ki nou apel the real economy oubyen kot bann byen ek servis i ganny konsonmen e kot lenvestisman i ganny fer. Osi annan sa ki nou apel the financial sphere oubyen sa nivo lekonomi ki konsern bann tranzaksyon larzan e tou sa ki asosye avek larzan. Larzan ki swa an term loan sorti dan sekter banker oubyen an term bann stocks ek shares ki’n ganny ofer dan sekter finansye, non banker oubyen marse finansye i tre enportan pou lekonomi. Se larzan ki fer en lekonomi vi’n fluid e permet bann tranzaksyon ganny fer pli fasilman me larzan i osi merit ganny manage pou tou tranzaksyon vi’n profitab e dan en fason ki redwir risk pou bann dimoun ki pe envestir. Msye Speaker, se egzakteman sa ki sa proze de lwa pou fer, i pou permet bann envestiser e bann dimoun ki pe manage larzan lezot dimoun pou fer bann tranzaksyon dan en lanvironnman kot napa risk e kot si zanmen risk i ganny realize sa risk i ganny kouver. Msye Speaker, sa proze de lwa i pa zis pou permet bann tranzaksyon finansyer ganny fer dan sekirite ek fasilite, son lobzektif se osi pou permet Sesel tir benefis bann devlopman ki pe arive dan lemonn e permet seselwa pou sezi sa bann nouvo loportinite. Konmela nou koz bokou lo globalizasyon, zisteman enn bann laspe globalizasyon ki pli devlope se globalizasyon finansyer, an sa moman menm kot nou pe diskit sa proze de lwa, plizyer tranzaksyon pou valer bilyon dollar Ameriken pe ganny fer e bann gro sonm larzan pe sirkile atraver lemonn. Globalizasyon finansyer i vedir ki larzan napa lafortyer, denozour larzan en dimoun ki reste lanmerik i kapab anrezistre dan en fon dan en lot pei e sa larzan i kapab ganny manage par en lot group profesyonnel ki kapab plas sa larzan dan en lenvestisman dan ankor en lot pei. Se pour se la konmela bann pansyonner ameriken i vi’n bann gran lenvestiser lerop. Se larzan ki  sa bann pansyonner i met dan bann fon pansyon ki’n ganny re-envestir dan bann fon lenvestisman.

Msye Speaker, koman en pei ki form parti lemonn, i toutafe lezitim ki Sesel li osi kapte enpe sa bann gro sonm larzan ki pe sirkile dan lemonn. Nou annan bann lenfraktriktir atraver nou sant Offshore e pou nou kapab fer li. Sa proze de lwa i en lenstriman ki pou permet nou aktiv nou sant offshore e osi nou sekter domestik pou kapab retir benefis ki lemonn pe ofer. Nou sekter domestik pou benefisye dan plizyer fason avek sa nouvo lalwa. Depi en serten letan nou antre dan en faz devlopman ki kapab ganny apele aksyonner popiler. Sa i vedir ki bokou dimoun ki pa lenvestiser, bann dimoun ordiner parey mwan ek ou me ki annan en pti saving  pe plas zot larzan dan bann shares, sa aksyonner popiler in sirtou devlope avek nou polisi privatizasyon kot en porsyon shares bann lakonpanyen paraytatik ki ganny privatize i ganny vann avek bann travayer e manm piblik. Atraver serten sa bann dimoun, avek letan serten sa bann dimoun pou anvi vann zot shares avek lezot ki napa shares konmela. E pou nobou fer sa nou bezwen annan bann striktir ki permet vann e aste shares, sa lalwa i permet sa atraver kreasyon bann securities Exchange. Msye Speaker, sa nouvo lalwa pou permet devlop plizyer aktivite ekonomik Sesel. Se sa dan li menm pou ofer bann nouvo loportinite  pou seselwa ki travay oubyen ki anvi travay dan sa bann aktivite. Sa bann loportinite pa pou zis an term lanplwa me pou osi an term reveni e an term devlopman personnel sak seselwa. Sekter finansyer i osi sekter lekonomi ki devlop pli vit, an mezir ki sa bann nouvo lenstriman finansyer i ganny devlope, en marse finansyer i li osi vin pli devlop. Sa faz devlopman pou vin plitar apre ki navar fini built  up bann ekspertiz, bann eskperyans e en bon repitasyon dan sa domenn. Msye Speaker, sa bill i en bon konmansman e in vi’n a en bon moman dan nou devlopman e sa kote nou pou donn nou sipor total.

Msye Speaker avan nou terminen mon ti kontan ganny ou gidans lo lamannman ki mon ti swete propoze, mon ti a kontan enform ou ki mon pe re-draw lamannman ki mon’n deza sirkile pli boner e mon oule ranplas li par en lot lamannman avek ou permisyon.

Mon pa konnen si nou pou al dan staz komite oubyen ou a permet mwan propoz mon lamannman konmela menm.

 

MR SPEAKER

Ale, ki lamannman ou oule ……………….ou pe redraw sa enn ki on sirkile

 

HON POTTER

Wi msye speaker mon pe redraw sa lamannman e mon pe entrodwir en lot menm lamannman dan menm seksyon. Savedir dan Clause2,1 sa bill kot i dir ‘in this act unless the context otherwise requires accountant means mon oule entrodwir en clause A means a ‘a person who has qualified has an accountant by examination of anyone of the following bodies e ranplas bann let A to K avek bann roman figures (i) to (xi) repestivman e azout en clause b ki dir ‘a member of any accountancy body recognize by the authority as such for the purposes of this act and who is a current member in good standing of one of these bodies’.

 

MR SPEAKER

Basically ou pe entrodwir en nouvo definisyon…….

HON POTTER

Accountant.

 

MR SPEAKER

Accountant, dan tousala, sa clause b. Mon a rezerv, nou a kontinyen ek deba. Mon a gete si en substantial or a simple amendment e plitar mon a pronons lo la. Onorab Georges.

 

HON GEORGES

Si mon ti a kapab konmans kekfwa ek en pwen ki Lonorab Leader of the House fek fer e demande kekfwa pran an konsiderasyon son propozisyon ki mon war personnelman toutafe akseptab, mon pa war okenn problenm avek e anvi konplisite sa bill, nou al dan Comittee stage  kot kekfwa nou ava ganny enpe plis leklersiman, akoz pou nou a ganny pou nou tou, mon krwar, avek tre pe leksepsyon e mon pa en sertennmen pa en leksepsyon, bill i tre tre konplesk. E mon pe dir sa an tout fransiz, kekfwa dan bann bill parey enn i ti ava annan merit e mon krwar i annan ankor de nou dosye ki pe vini ki osi long osi konplesk ki kekfwa en pti prezantasyon, mwan sertennmen mon ti pou have got a lot from M.Benoiton ki koman nou konnen in travay pandan en long lannen dan sa domenn avan ki nou vin isi pou debat sa, nou deba mon krwar ti a bokou pli fritye e pi plen e nou konprenezon sa bann bills ti ava bokou pli aprofondi si nou ti’n kapab annan en rankont enformel dan konteks lasanble , zot comittee didon avan ki nou vi’n isi. Nou pa’n fer li sa fwa si pou plizyer rezon si mon pa’n mazinen me kekfwa nou kapab fer li parey minis in propoze si nou santi bezwen e mwan, mon santi bezwen dan en comittee stage an mezir ki nou kapab devwal li en pti pe plis, taler, regard en pti pe son bann detay.

Msye Speaker, mon fer sa koman en pti premye propozisyon akoz vreman i konplesk e menm pou nou ki konn en pti pe lalwa, en pti pe lo stock exchange i pa en konsep fasil pou swiv e mon ava tante pou fer enn de pti pwen lo la an mezir mon pe ale.

Msye Speaker, mon oule asir minis kantmenm nou’n pa’n kapab pli boner ganny en lantant lo devalyasyon e reazisteman ki sa fwa si mon pou siport li dan sa demars e mon pou vot anver sa Securities bill.

Mon vwar, msye speaker, prezantasyon sa bill bomaten dan en konteks politik enteresan dan nou pei. Mon vwar en sitiasyon la kot nou arive, nou vwar parti gouvernmantal avek en lipye touzour byen an kre dan lepase me i anvoy en lipye dan fitir. Me en lipye an kre dan Le 5 Zen me i annan en lipye ki pe al dan en monn milti-nasyon. E nou’n vwar sa bomaten e nou vwar sa dan plizyer lezot fason. Dan dernyen diskour ki prezidan Rene ti fer ler i pe anons son retret i dir klerman ki son parti i en parti plito sosyalis, in pa’n dir sosyalis me in klasifye li plito sosyalis, in pa’n anvi larg sa kote sosyalis. Dan nasyon in mete, de trwa zour pase e ouswa dan People Prezidan Michel in dir klerman ki li i progresis, i pa’n servi sa mo sosyalis me in plito kit sa ater, in redefinir son lekor dan en fason ki en zour i pou ariv en lot keksoz. E nou vwar sa vreman kler akoz dan en sitiasyon kot nou ankor pe viv avek lafreyer, aksepte la realite devalyasyon nou larzan e nou sey kalifye li dan tou sort fason me an menm tan nou pe koz lo en stock exchange. Dan en letan kot nou fek vwar premye lanniverser Le 3 Oktob dan san menm sa lasanble, nou vwar en stock exchange. Dan en sitiasyon ki nou pe koz en stock exchange, nou ankor annan lo nou statute book en Exchange control act ki dir ki okenn nou pa kapab posed deviz etranzer e nou pa kapab exchange li libreman e nou annan en sitiasyon an mezir ki nou pe koz lo Exchange control act, nou ankor annan in fact en roupi ki nou pa kapab esanze libreman, nou pe viv Msye Speaker, atraver sa gouvernman en moman kot nou pe esey sorti me nou pa anvi large e nou pe sey antre dan en monn ki nouvo e nou pe sey akeir li san ki nou sey zet enpe lasenn ki ava anmar nou ek sa bann sistenm ki’n retard nou en kantite letan e sa securities bill i en legzanp flagran, sa prensip, sa konsept ki nou isi i donn nou bokou lazwa pe vwar arive.

Msye Speaker, laklarte, la klerte i byen enportan dan en sitiasyon parey nou vwar devan nou ozordi. nou’n annan tro fason sey re-avant larou e nou securities industry act 1995 ti enn is still born, in ganny met an plas 12an plitar i pa’n akonplir nanryen e byen ki minis in dir nou, ki nou pa bezwen re-avant larou sa fwa si. I annan serten lenstans enternasyonal ki dir ki fodre la norm i koumsa e nou pa kapab al par avan s norm, e nou bezwen siwiv li. E donk, msye speaker, mon war ankor enn fwa en dezir met dekote bann keksoz ki’n nou re-envante e nou’n sey konstri li nou menm NYS paregzanp bann spirit of cock say, bann keksoz ki nou ti dir ki nou pli konnen nou pou met li an plas e ozordi nou bezwen aksepte ki lemonn mannyer i ete nou bezwen swiv la norm e napa lot fason pou nou kapab fer li, nou’n war li resaman ler nou’n sey privatiz SACOS. Nou kapab dir ti byen, nou’n fer en nasyon share holders etc….me basically, Msye speaker, ti en fiasco. Annou pa means nou bann parol akoz nou’n vann en shares avek tou bann dimoun, dimoun in taye e apre nou’n dir be i ankor annan shares alor revin aste ankor enpe etc….. E la nou pe vwar ozordi ki bann dimoun ki’n envestir 150 roupi pou ganny zot 11.50, 11 roupi annefe pou ganny zot 11 roupi whatever toulezan.

E Bokou zot pou ganny zot 11.50 akoz in pa’n dir zot kler ki annefe ler zot pou annan zis en share zot return pou an fonksyon sa enn share. E la prezan nou vwar ki nou pou annan nou en lalwa ki permet dan bann privatizasyon fitir en sistenm bokou pli so, bokou pli ouver e bokou pli endepandan pou ganny met an plas. Msye Speaker, nou’n swazi fer li dan sa fason, ti annan en lot fason fer li, Moris, paregzanp in en sistenm kot stock Exchange i vi’n from the bottom up. Nou, nou pe fer en lalwa e se en top down sistenm, nou pe met an plas son lalwa e nou pe dir annou servi li. Moris paregzanp in swazi pou fer li en diferan fason. Zot in konmans liste plizyer lakonpanni, Air Mauritius paregzanp enn de lezot SICOM e lezot in met zot shares an vant e zot in trouv bann mekaniz enn fwa par semenn, tou sa bann lakonpanni ti reini dan en lasanm pandan de trwa zertan la e la zot ti informely trade sa bann shares eski i annan ankor lezot dimoun ki aste sa bann shares nou annan tan pou vann, nou pe met tel pri etc……e ti ganny fer out of that. In ariv en stock exchange rekonni, e endepandan e enportan. Nou napa lisk pou nou fer sa, in deza ganny seye, Msye Speaker, paregzanp dan lepase ti annan isi sesel en informel securities trading house, i ti appel the share shop limited, mon rappel tre byen akoz mon ti annan en letere ladan par antan ki shares whatever, mon ti annan en letere profesyonnel pou vwar ki sa keksoz i marse  me once again volim pa ti ase gran donk i pa’n kapab bouze, i pa’n kapab al pli devan. Me i annan en kantite shares deza ozordi ki pe vann isi lo nou marse, seybrew paregzanp in kre en kantite shares e in vi’n avek seselwa e i annan en marse bokou dimoun pa aste akoz bann ki annan shares pa oule vann, zot return i telman bon, i pli bon ki met larzan labank, alor zot napa lentere pou vann sa shares pou zot ganny larzan. Me i annan SACL li menm e byento i annan en kantite, mon prevwar ki i annan en kantite dimoun ki annan zis en shares ki pou war ki pa fer okenn sans pou gard zis sa enn share e zot pou vann, serten dimoun pou vini la en share la, la en share la……e pou built up en portfolio avek. Nouvobanq nou’n ganny dir pe vini byento e pou annan donk nesesite annan en striktir pou zer sa bann lavant ek sa bann lasa. Mon ti a profit sa lokazyon pou mwan sound en pti not of warning, nou annan touzour en andikap e sa nou renewablity of transfer restrictions act ki dir ki cabinet i bezwen donn permisyon pou okenn dimoun ki etranze pou aste en share, KI annan en koneksyon avek imovable property isi Sesel e nou ankor war ozordi ki okenn dimoun etranze ki anvi aste en menm en share dan seybrew oubyen dan UCPS paregzanp oubyen dan SACL okenn sa bann konpanni ki annan en building oubyen ki annan en lentere dan imovable property pou bezwen sanksyon gouvernman. Sa pou bezwen disparet akoz i pou vin en andikap, keksoz ki tro lourd pou administre, trading lo stock exchange i al la limit, ou pa kapab esper cabinet of ministers pou dir wi mon pou donn ou permisyon  oubyen non mon pa pou donn ou e sa nou pou bezwen revwar.

Mr Speaker i pa en keksoz nouvo pou seselwa annan stock exchange e konmans travay lo la, mwan personnelman mon konn en dimoun, en koleg, en avoka, ki ozordi i pa reste isi sesel, son sel mwayen income, son sel biznes se asiz kot li devan son computer e fer, play the stock exchange parey nou dir, in telman annan abilite fer li, in telman konn son market ki i fer bokou plis larzan ki i ti ava fer koman dan en profesyon e i fer li son source of income. E pou annan ankor dimoun ki’n tre abele dan sa fason then sa securities exchange ki nou pe met an plas ozordi pou permet nou fer sa.

Msye Speaker an gro mon pa vwar okenn problenm avek sa linityativ e mon siport li. Having said that i annan enn, de keksoz ki mon krwar nou ti a kapab amelyore e pou sa rezon mon’n fer en lapel pli boner pou al dan en committee stage kot nou a kapab ganny en lesplikasyon pli detaye e pe pli detaye, paregzanp i annan en keksoz ki mon pa konpran:

Tou bann fines i annan en kantite landrwa kot ou konmet en lofans anba sa lalwa, tou bann fines in ganny prevwar an dollar, mon pa vwar sa akseptab, nou annan nou pei, nou annan en national currency, mon pa war akoz en dimoun ki komet en lofans anba sa lalwa i pou bezwen pey en fines an dollar akoz i pa kapab pey en fine an roupi. Mon pa war akoz nou bezwen fer en leksepsyon ki en boug ki vole i ganny kondann an lanmann an roupi, sa en dimoun ki fer en lofans anba sa stock exchange pou bezwen pey en fines an dollar. Kekefwa mon’n mank en keksoz, mon ti a kontan lesplikasyon lo la.

Secondly, Onorab Elizabeth, i fer sorti sa link ki nou pou annan avek Central Bank of Seychelles, CBS se li ki pou vi’n regulate the security sa securities exchange. Msye Speaker, mon ti a prefere war en lotorite endepandan. CBS pe vin, mon krwar lotorite regilatwar enpe tro keksoz, labank napa problenm sa se son job me i vin lotorite regilatwar lakonpanni, lasirans, i pe vi’n lotorite regilatwar la stock exchange, mon krwar i ava annan en conflict of interest e mon ti a plito vwar e ankor enn fwa mon sir cet en desizyon ki’n ganny pran, ki’n ganny deliberaman pran, mon ti ava swete konnen akoz sa desizyon sa desizyon in ganny pran.

Ankor enn fwa en trwazyenm rezervasyon ki mon annan tou bann regleman ki pou ganny fer anba sa act, regulations pou ganny fer par minis. Mon pa vwar akoz se minis fodre enterfer. I annan deza en regulatory body ki pou CBS, les CBS fer regilasyon, nou’n demande sa kestyon dan lepase dan lezot konteks e mwan mon’n ganny dir rezon ki fer minis, se ki nou abitye war minis se minis ki fer regulations anba en act, wi me i annan lezot dimoun ki fer regulation, Sef Ziz i fer regulations anba lalwa, Prezidan Lakour Dapel i fer regulation anba lalwa zot pa minis, akoz donk ki nou’n swazir dan sa ka ki ministers ki pou fer regulations e non pa the regulatory body who ever it is at the end of the day. E vwala, msye Speaker, avek sa detrwa pti komanter, ankor enn akoz mon annan ankor 1 minit.

Ler mon ti lir sa lalwa mon ti krwar, nou pe al set up en stock exchange e mon krwar i neseser pou nou set up en stock exchange me annefe sa lalwa i pa sa ditou. Annefe sa lalwa i permet otan stock exchange posib ki kapab ganny set up, otan security exchanges ki kapab ganny set up, ou kapab pran plizyer si annan de, si  i annan trwa, dan serten pei i annan. Lanmerik paregzanp i annan de, i annan Nazdack avek lot ki mon’n bliy son non. Langleter i annan Food Sea, enn de lezot landrwa, Dow, enn de lezot landrwa me mon pa vwar akoz ki nou swazi sa laliny. Akoz i tre posib ki nou pou end up avek 2, 3,4, 5, 6 , nou pa konnen. Kimannyer nou pou manage sa konpleksite annan plizyer stock exchange dan en pti pei. Ankor enn fwa mon ti ava kontan en leklersiman lo la e si nou pou annan plizyer mon pa krwar ki non nou pe donn stock exchange, exchange dan definition section, i ava apropriye, nou pa kapab annan plizyer Seychelles stock security exchange. Nou ava annan enn ki nou pou apel e proudly Seychelles stock security exchange parey nou annan Johannesburg stock Exchange or whatever, me mon pa vwar kimannyer nou pou annan plizyer ki nou pou kapab annan menm non, Seychelles securities exchange tel parey i ganny defini dan definition section. Sa, donk, Msye Speaker sa en definisyon ki mon ti ava kontan gannyen. Mon annan enn, de pti koreksyon parey labitid ki mon ti kontan annan loportinite pou fer me si nou al dan committee stage, Msye Speaker, e ou ava gid mwan, mon ava fer sa bann propozisyon a en taz pli tar.

MR SPEAKER

Nou ava adjourned ziska 2 er apre midi.

 

(Break)

MR SPEAKER

Nou a kontinnyen.  Apre ki  mon’n ekout  detrwa entervenan bomaten e anvi ki mon napa okenn lezot entervenan, mon krwar mon a pran desizyon pou al dan Committee Stage e kot nou a ganny posibilite pour nou enterakte avek Msye Benoiton lo bann eklersisman e bann amannan, i annan enn deza me selman mon pa pou kapab pran okenn amannman sibstansyel akoz 72 erdtan in fini pase. Me bann senp amanman e bann lesplikasyon sa nou ava take on.

MR FERRARI

En deba enpe ouver oubyen spesifikman lo bann pwen  parey committee stage i deroule oubyen nou pou kapab kontinnyen demann enpe leklersisman as we go along.

MR SPEAKER

Non, mon krwar basically the Committee stage nou pran en group clauses e si ou konsern i tonm anba en clause spesifik then ou raise ou konsern la.  E ou rod bann leklersisman me  fot ki fodre pa nou fer se dan committee stage nou pa al dan en deba lo son merit zeneral anefe i defeat son purpose. I kler sa?

MR FERRARI

Mon pe propoze ki Msye Benoiton i – akoz mon krwar se ki –  i fer en sort of overview pou demare oubyen kwa?

 

MR SPEAKER

Non.  Mon pa pe propoz sa.  Pour Msye Benoiton kapab vin esplik bann konsern ki’n ganny raise, fodre nou konstitye nou lekor dan en komite e only then aprezan  i pou kapab entervenir e  adres lasanble.  Me nou pa pe antisip en sitiasyon kot li i pou vin fer en ekspoze apre ou pou demann li kestyon.  Non. Nou pran clause par clause e si i annan konsern ou leve e li i ava esplike.

Mon Deputy Speaker dezorme i pa la ozordi.  Alor nou pou senpleman – apre enm pti moman nou pou konstitye nou lekor dan en komite ki pou ganny Chair par mwan menm e la ki nou en komite…. Yes, nou a ganny en formal second reading.

Nou ava swiv tou bann prosedir pour sa.  An prensip Minister ou still annan en right of reply la, ou oke avek sa.  Nou ava pran en vot lo deba zeneral savedir deba ki’n arive bomaten.  For the second reading, i pankor vin en Bill, for the second reading, right.  All those in favour, anyone against. Nou ava  ganny nou en formal second reading.

CLERK

A Bill of an Act to provide for the protection of investors in securities through a Securities Authority, by regulating the securities market, exchanges and persons engaged in securities business and by regulating the public issue of securities and  to provide for related matters.

MR SPEAKER

Nou ava komit nou lekor dan en komite pour nou kapab diskit sa Bill, clause by clause. Mon ava envit Msye Benoiton pou vin devan silvouple.  Ki clause 1 ek 2 i form parti  sa Bill. Onorab Potter apre Onorab Georges.

MRS POTTER

Msye Speaker mon ti oule zis move pour lamannman ki mon ti prezante bomaten  anba clause 2(1).  Mon krwar nou’n sirkil kopi sa bann amannman pe ganny propoze, so mon ti oule move ki sa bann lamannman i form parti clause 2.

MR SPEAKER

Nou annan en lamannman devan nou, okenn ki segonn sa amannman.

 

MR POOL

Msye Speaker mon segonn sa lamannman.

 

 

MR SPEAKER

Okenn komanter lo sa amannman.  Nou pran en vot lo sa amannman ki’n ganny propoze.  Amannman in ganny aksepte pour la senp rezon ki i senp.  Onorab Georges.

 

MR GEORGES

Msye Speaker menm clause, interpretation clause, 2, mon pe regard paz 15 (xv) penultimate definition, ‘Seychelles Securities Exchange’ Capital S, capital  S, capital E.

Msye Speaker kekfwa mon annan tor me mon pa’n revwar ankor sa lenterpretasyon anywhere else. Mon pa’n vwar sa fraz anywhere else e ler mon ti lir li mon ti krwar ki nou ti parey mon ti dir bomaten, mon ti krwar nou pe set up one stock exchange ki nou ti pou apel  Seychelles Securities Exchange, capital S, capital S, capital E. Dan son definisyon it actually means any company ki ganny licensed under  Clause 7 and following. Clause grant of Securities Exchange Licence etc. Eski mon annan  rezon, and if so kekfwa Minis oubyen Msye Benoiton i kapab eklersi nou  akoz si paregzanp nou al Clause 8 nou vwar ki only a Company incorporated under Companies Act  may apply etc.  through an Exchange Licence e 8(3) Company desiring to be licensed as a Security Exchange shall make arrangements acceptable.. ki les nou krwar ki any Company can make an application and if it meets the criteria can be licensed as a Securities Exchange which means that we will have several.  That’s may be the intention but where those Seychelles Securities Exchange in capitals come in, because this seems to signify that it is one major, our FTSE,our DAXS, our Dow Jones, our NASDAQ, could I have a clarification on that.

 

MR SPEAKER

Pour prosedir Minis nou ava pran bann komanter ek bann queries apre zot ava donn larepons tou ansanm.  Lo 1 ek 2 si ti okenn lezot query. Pour bann cameramen les mwan enform zot ki dan staz komite zot pa sipoze pe   rikord narnyen.

 

MR ELIZABETH

Msye Speaker dan Objects and Reasons, devan lo premye paz Bill si nou regard paragraph D, mon krwar i annan en typographical error apre sa mo ‘occurred’ zot in met sa ‘in’ ki mon krwar i pa merit la  e mon krwar i en fot tipografikal, si petet sa i kapab ganny konfirmen.

MR SPEAKER

Mon a les sa pase, although strictly speaking Objects and Reasons pa form parti Clause en Bill. Mon krwar 2 fot tipografik napa okenn problenm.

 

MINISTER

Msye Speaker dan enterpretasyon Securities Exchange nou pe koz on the process. Anba definisyon Seychelles Securities Exchange, nou pe fer referans to the Company savedir ler nou pe fer referans at Securities Exchange nou pe koz lo the process involved me anba  Seychelles Securities Exchange nou pe fer referans lo the Company prezan pwen ki lonorab Georges pe demande, mon a les mon koleg Msye Benoiton koz lo la se whether nou pe koz lo plizyer konpannyen e plizyer konpannyen ki pou apel Seychelles Securities Exchange. That is the issue. Non, lonorab Georges, se sa ou pwen.

 

MR GEORGES

Se sa mon pwen  me mon konpran sa, mon swiv Minis in fact mon pa’n anmenn sa akoz i pou lo the next step which is basically section 7 and on. Si nou regarde paregzanp, si ou permet mwan Msye Speaker just to tidy up this little point, si nou regard Clause 7(6) oubyen Clause 7(5) dizon, Securities listed on the recognized overseas Securities Exchange have been eligible for listing on (a)(a) Seychelles Securities Exchange, alor la nou kapab konpran ki there could be several Seychelles Securities Exchange. E if this is the answer then I’m happy with that. E 6, the same, the following shall each be eligible for listing on (a) Seychells  Securities Exchange, so sa ki ou pe fer ou pe form en Seychelles Securities Exchange ki ou ava apel li anba ou non ki ou anvi, but it will  be a Seychelles Securities Exchange on which you can trade stock shares, debentures etc.  No problem, e 7 sub clause 7 of the same clause at the bottom of the page reinforces that.  ‘Notwitstanding … no dealing in the Security listed in Seychelles, shall take place in Seychelles except on the Seychelles Securities Exchange on which is listed’, so there could be several, but the problem is that where it stops. Apre sa nou nepli vwar Seychelles Securities Exchange ankor we just see Securities Exchange.  The next page on the word ‘Seychelles’ is dropped completely when we mentioned Securities Exchanges.  We talk of Securities Exchange e sa ki ti’n tronp mwan enpe me si Minis pe dir every company  applying and receiving a licence to be listed as a Securities Exchange in Seychelles will be  The Seychelles Securities Exchange then I’m happy with them me se sa klarifikasyon ki mon ti pe rode.

 

MR SPEAKER

Clause 1 ek 2.

 

MR FERRARI

(Off mic).

MR SPEAKER

Non ler nou ariv laba apre nou ava gete.  Ki Clause 1 ek 2 i form parti schedule sa Bill. Tou bann an faver i oke.

Nou ava pran part 2 clauses 3 ziska 6 ki form parti  sa Bill. Okenn komanter,  Yes Onorab Georges.

 

MR GEORGES

Msye Speaker ou ava eskiz mwan ankor ennfwa ki mon pa’n anmenn sa bann very small amendments, Clause 3 premyerman si nou regard (b) we’ll have to choose one or the other e mon pa mind lekel ki nou choose. Si nou regard 3(b) son dernyen mo ‘Seychelles Securities Market’ napa en aprostrophy apre Seychelles me si nou regard (c) Seychelles Securities i annan en aprostrophy e si nou regard (e) Seychelles Capital Markets napa aprostrophy.  We have to have one or the other for the sake of uniformity. Swa in annan en aprostrophy apre  Seychelles ler nou pe deal ek Securities or not, sa se mon premye pwen.  Dezyenm pwen dan (c) limenm mon krwar i annan enn de pti typographical error ki mon ti  a demann korize, ‘promote protection of investors in Seychelles Securities through the setting – mon krwar i ‘setting up’ and encouraging of high standards of professionals. Mon ti ava move ki  nou insert ‘up’ apre ‘setting’ e ki nou delete ‘the’. Akoz high standards are general the high standards are specific and we don’t know what they are.  What we want is high standards to be applied, mon krwar.  Alor lo 3 those are my suggestions for a tidying up ler nou pas dan lot draft and on Clause 5 ankor enn fwa Msye Speaker zot ava eskiz mwan – si ou regard Clause 5 at the bottom of the next page 5(1) for the attainment of its purposes the Security Authority may nou annan (a) acquire, (b) make, (c)  receive, (d) grant, (e) require, (f) prescribe, apre (g) ankor nou annan ‘may’ so delete that first word ‘may’ akoz i en double insertion.

MR SPEAKER

Okenn lezot komanter.  Petet la a sa staz mon a dir petet Lofis Atorni Zeneral in bezwen komans enpli sharp si mon servi sa mo akoz tro bokou fot ki ganny komet, tro bokou koreksyon ki presidir dan tou Bill. So nou ava espekte en standar enpe pli o sorti kot Lofis Atorni Zeneral alavenir.

Lo Clauses 3 ziska 6 i form parti sa Bill. Nou a pran  Part 3, Clauses 7 ziska 21 ki form parti sa Bill, onorab Andre.

 

MR ANDRE

Msye Speaker letan mon ti pe get  Clause 7(5) lo dezyenm lalinny mon vwar ki lonorab Georges in fer sorti sa pwen, i met ‘a Seychelles Securities Exchange’ so whether we put ‘the’ here will be ‘The Seychelles Securities Exchange’ which will be the one body or si i pou parey lonorab Georges pe dir kot nou pou kit ‘a’ i pou fer en seri companies, so there’s this whether we put ‘the’ or ‘a’ here. Lot se dan Clause 10 (4) mon krwar i annan en tabulation error.  “If” i koste avek 4, alors mon krwar i devret ganny aligned properly. E similarly pour 10(5) i osi annan en tabulation error so i bezwen ganny aziste accordingly.

Mr Speaker 10(7) (d) avek (f), letan nou pe gete (d) i dir is operating in a manner  detrimental to the public interest alor mon ti ava propoze ki i vin ‘is continuously operating in a manner detrimental to the public interest. Similarly pour (f) apre fails continuously to pay its annual licence akoz sa i en keksoz kontinnyel ki bezwen ganny fer.

Mr Speaker seksyon 11 mon krwar i annan bann problenm gap ladan ki bezwen ganny rektifye e seksyon 15 son dernyen lalinny lo seksyon 15 son font i pa parey, mon krwar i donn  en diferan konotasyon  dan term legal letan fonts pa parey, so son fonts i bezwen identical to the ones above, i osi annan 19(3)  i met dan son dezyenm lalinny, i met ‘not exceeding ‘10 rading days’ mon krwar sa i sipoze ‘trading days’.

MINISTER

Lo 7, proposal sorti kot lonorab.  Basically in ganny ekrir konmsa akoz dan sa biznes nou pa kapab annan room for leniency. The moment ki en fot i ganny fer i bezwen serye, ou pa kapab   ler i pe repet bann fot lo en continuous basis ki apre ou revoke son licence, sa kalite biznes i bezwen annan sa standar e sa disiplin.

 

MR CONRAD  BENOITON

Msye Speaker words ‘the Securities Authority may suspend, i donn en derogativ pou Ziz eski i pou aplik sa revocation oubyen non, si nou met sa word parey Minis in dir  continuously i enfors nou pou esper ki i fer plizyer fot avan nou deside pou revoke son licence, iI kapab fer ase domaz, en irreparable damages ki i pa pou viyab kanmenm ou revoke son licence apre plizyer fot.

 

MR SPEAKER

So basically zot pa pe aksepte sa continuous.

MR FERRARI

Msye Speaker mwan mon pa tro for lo bann tipografi, mon annan en kestyon ki mon ti a kontan demann Minis e sa i konsern Clause 10 renewal suspension and revocation of Securities Exchange Licence, kekfwa Minis ti ava esplik nou ki zot in deside ki Licence under this Act pou valid zis pou en peryod 1an me  anmenmtan ler nou al lo bann schedule deryer nou vwar serten provizyon  sa Act ki pe prevwar serten regilasyon pou en peryod 10an, paregzanp la mon pe refer to bann exemptions anba Social  Security Act ki dir ki sa bann exemptions pou aplikab pou premye 10an ki sa licensee pe operate Sesel.  Kekfwa Minis i ava esplik nou, mon konpran byen pou dir ‘the licence is renewable  every year me akoz eski zot in deside pou limit li pou 1an kan i enportan pour sa bann  lakonpannyen ki pe vin operate isi annan en very long term perspective lo sa kalite aktivite finansyel ki zot pe fer isi.   So Minis oubyen Msye Benoiton ou kapab donn nou rezonnman deryer sa.

 

MR BENOTION

Msye Speaker i plito en laspe ki kot nou vwar sa ganny azir dan plizyer lezot zisrisdiksyon e nou’n annan plizyer laplikasyon ki nou’n deza pe servi li dan sekter offshore isi, dan laspe SIBA kot nou donn kondisyon ki viyab, ki ganny proteze pour en peryod 10an oubyen 15an, i annan en kondisyon kot sa licence i renouvle tou le lannen e rezon prensipal se ki i en pratik ki enforsi soumisyon serten sertifiksyon tou le lannen pou  reviz ki mannyer sa operater pe zouir son bann drwa e dan tou obzervasyon ki nou’n fer  dan lezot zirisdiksyon osi nou’n vwar menm  laplikasyon kot annual  renewal i egziste me konsesyon, proteksyon ki ganny zouir  anba sa lalwa i kapab pe run  afer 10 oubyen 15, dan nou ka isi  nou annan exemption ziska 20an.  E alors nou’n mentenir sa prosesis parey  in ganny aplike  dan plizyer lezot landrwa osi.

 

MR FERRARI

Minis ou pa krwar ki dan sa ka Clause 10(3) ti devret lir en Securities Exchange Licence granted under this Act shall be renewed automatically, annually unless and only if the conditions  are fulfilled, komsi mwan  sa ki mon pe rode e maybe it’s there in  the Law somewhere ki mon pa’n vwar akoz i en gro dokiman ki reasir sa bann loperater ki zot pa pou prejudice ler zot pou come up fori their renouvelman zot licence provided they are met by all the conditions required for the licence, so mon pe zis sey gete whether this appears somewhere si zot krwar i enportan.

 

 

 

MR BENOITON

Msye Speaker wi, dan provizyon lalwa sel fason kot nou kapab pa renouvle en lisans se i bezwen annan en kondisyon kot sa operater pa pe obzerv regleman ki ganny mete dan provizyon lalwa e i kontenir ladan anba ki kondisyon ki ou pou sispann, revoke a licence, not  renewing a licence is an inference of non – of revoking e ou pou bezwen donn eksplikasyon pour ki rezon pa pe renew sa licence. Prezan si lotorite pe pran en laspe kot i pa pe renew en licence e it can be contested under the judicial review, article 125 kot sa operater i prezant son ka devan lakour, to ask cause as to why my licence is not being renewed, lotorite will have to justify not the operator to justify why he’s not but the regulator pou bezwen zistifye rezon akoz i pa’n donnen aloea  lanfaz pou lo regilater pou zistifye son rezon akoz i pa’n renouvle sa licence. Savedir i annan konponan dan lalwa ki i pa eksprim egzakteman.  Si nou met  sa mo automatically i les konotasyon poudir ki irrespective of you have to renew my licence, it goes into another debate.  This  one i les nou fer li ki nou pou renew, sel fason ki nou pa pou renew i annan bann revocation, suspension, justification, clauses ki egziste dan lalwa ki i empower the regulator to apply an still the licence holder can appeal through the judical review which is empowered under the Act, lakour pou bezwen ekout li.

 

MR GEORGES

Msye Speaker mon pe repran de pti pwen ki mon’n fer resorti pli boner dan mon ladres.  Enn se Clause 7(3) e the same thing will appear in many other instances throughout the Act – fines in foreign exchange. Mon krwar mon konnen akoz but nou kapab  anvizaze ki i pou annan en pti  parey the share shop ti fer , en  Securities Exchange ki pou anvi trade only in Seychelles stock, Seybrew, UCPS, SACL, Nouvobanq e tou son tranzaksyon pou an roupi e si i fer en problenm i pou bezwen pey an foreign exchange. Mon pa vwar personnelman why we are assuming the currency of another country pou enpoz en penalite dan nou pei me mon sir ki i annan en rezon e nou ava ekout minis lo la. And the next one is Clause 14 kot ankor ennfwa sa i ava re-appear kot The Minister may on the recommendation of the Securities Authority make regulations.  Why don’t we just allow the Securities Authority which is the regulatory body ie. The Central Bank for the time-being to make those regulations itself. I  dekoste plis avek gouvernman, i donn plis  lotonomi, it’s make the institutions more free standing. Ankor enn fwa mon pe rod en klarifikasyon.

 

MINISTER

Over lunch nou’n diskit  sa size bann fines in  US$ e mon ti a kontan partaz the spirit ki nou pe propose si nou ti kapab fer en amannman e met tou son bann fines in Seychelles rupees. Si nou fer li both …

MR BENOITON

Mr Speaker then you cannot enforce which currency, it becomes a selective, so it might as well have one specific currency. Rezon ki ti pe propoze pou met li an dolar term se ki antyerman pri san sa  legzislasyon ti osi pou kapab capture the international dimension and the dollar factor was perceived to be the most common identity known in the financial services world. Me parey Minis in dir si i pou  retir okenn konplikasyon nou fer provizyon ki tou laspe enkli fees and penalities i ganny eksprimen an roupi e en foreign identity ki pou ganny en lisans natirelman pou transact son dolar an roupi pour  li peye.

 

MR SPEAKER

Lo sa size.

 

MR RAMKALAWAN

On this point, manmentan osi eski i pa posib pou met tou sa bann  currencies parey ou pe dir so that the judge li i ava regarde.  Si i annan en lakonpannyen ki pe deal only in rupees, i ava ganny demande pour li pey an roupi me si ou annan en lot ki pe deal an dolar oubyen an euro, then the judge i kapab regarde e fer en – parski mon pe dir sa senpleman akoz parey Minis in eksplike bomaten ki la pour le moman i annan nou basket i 3 foreign currencies so it would be logical dan en serten sans pour nou met sa  3 – state the 3 currencies that are in the basket plus Seychelles rupees. I’m just proposing that pour ki then i donn en serten fasilite e i osi dan en serten sans take care of serten fluctuation or whatever parski si ou met li zis an roupi e roupi son valer i re-aziste then i kapab ki nou perdi, tandis ki si ziz i santi ki poudir be en fine in dollars, euro or pound sterling, i pou donn ou sa penalty konmsi ki pou fer bougla, sa lakonpannyen bouze. Then parey mon pe dir mon pe zis propoze ki etan donnen ki la pour le moman nou pe deal prensipalman dan sa 3 currencies.

 

MR SPEAKER

Devan nou la i annan en proposal pour en amannman, basically ki sa i ganny met an roupi, in annan en counter proposal sorti kot Lider Lopozisyon pou enkli tou bann lezot foreign exchange ki dan basket. Onorab ou ti oule azout enpe.

 

MR ELIZABETH

Lo menm pwen Msye Speaker mon ti anvi fer en propozisyon – lo menm pwen ki Lider Lopozisyon in met devan lasanble. Parey nou konnen pou annan bann lakonpannyen Seselwa ki pou trade lo stock exchange e zot currency pour roupi, pou osi annan ki pou trade an dolar e osi euro. Alors si petet en lamannman i ganny propoze dan sa lalinny lalwa i kapab fer provizyon pour en fine. Paregzanp in dir an roupi me selman pour bann lakonpannyen ki pe trade dizon an dolar oubyen euro, zot kapab pey sa fine dan sa currency ki zot pe trade, equivalent to the amount of the fine in Seychelles rupees, sa osi i ava ede pour rezourd sa problenm.

 

MR C. BENOITON

Mr Speaker bi prensipal se ki nou bezwen annan the common factor e mon krwar ki Lonorab in sizere ki i enn bann lapros viab kot ou state en currency and you allow or the equivalent of any other currency, e prezan ler sa i ganny is irrelevant ki exchange rate i ete pour sa letan moman but you have a determine currency value which is the dollar, and  if  paid in euros, Singapore dollars, Seychelles rupees or whatever, then it is exchanged for the value of what the law is asking. So we will have to put a clause where we say any references to dollar if penalties of fees shall mean to be payable in any other currencies in foreign exchange value.

MR SPEAKER

Bann draftsmen zot in kapte lespri.  Se ki i reste 100 dolar e apre ekivalan dan lezot currencies. Mon mazinen partou kot sa zafer i aparet se sa ki pou aplike. So ki clause 7 ziska 21 as amended.

 

MR B. GEORGES

(off mic)..made by Minister not the authority.

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker, wi sel keksoz ki sa lalwa i fer provizyon, se on the recommendation of the authority ki laplipar zot i bann  private sector and will propose to the Minister akoz sa Bill se Minister ki, for the purpose of regulation parey son prosedir ek son prensip i ete, sel keksoz ki reste. E mon panse a sa staz Msye Speaker mon ti a kontan respekte desizyon ki’n fini ganny pran ki on recommendation to the Minister, regulations i ava ganny gazete. The regulations the (..) of the regulations i pou toultan sorti from the body ki made up laplipar private sector.

 

MR SPEAKER

Ki clauses 7 ziska 21 as amended, ek sa amannman i form parti Bill. All those in favour. Nou a pran part 4, ki clauses 22 ziska 44 i form parti sa Bill. Okenn komanter, kestyon queries. Yes Onorab Georges. I paret mwan ki zot pa lir zot Bill.

 

MR GEORGES

Very minor mr Speaker. Mwan osi sa bout mon pa’n lir Mr Speaker me selman i annan zis en keksoz ki’n frap mwan.  Clause 32, zis avan li e taler nou pou vwar ankor enn, zis avan clause 32 i annan en heading ki pa sipoze la, i son marginal note in fact ki appears zis avan li in bold, alors mon ti a move ki nou delete; power of Securities Authority to issue directions akoz that’s the marginal note to 32.

 

MR SPEAKER

Ki clauses 22 ziska 44 i form parti sa Bill. All those in favour. Personn kont. Part 5 ki clauses 45 ziska 63 i form parti sa Bill. Okenn komanter, kestyon. Onorab Georges ou ti’n lev lanmen?

 

MR GEORGES

Mr Speaker menm refleksyon ki taler.  Clause 56, lo paz 50 ‘l’  li osi son marginal note i reprodwir zis avan li e anplis ki i annan son nimero seksyon sa mon move ki i ganny delete. I annan en pti pwen en pti pe prudentic zot ava ekskiz mwan zot konnen mon al en pti pe dan sa direksyon lo son 56(1) limenm, the  Security Authority may take any actions specified in sub-section – mon’n tann en dimoun in dir ‘action’, that’s exactly the point I  wanted to make. You speak of take any action specified or any of the actions specified. Anfen mon met sa pour konsiderasyon parliamentary draftsmen. 56(2), mon’n vwar akoz zot in met ‘actions’ dan 52(1) akoz dan 56(2) kot i koret, zot in mete for the purpose of section one, the ‘actions’ the authority may take are (a)(b)(c)(d). La i byen me mon krwar dan 56(1) i ti ava pli byen pou dir take any action specified,  or any of the actions specified to make it read better. Me Mr  Speaker mon demann mwan si nou pa ti kapab, koman nou annan Msye Benoiton la, kekfwa i ti a kapab eksplik nou en pti pe what the purpose of part 5 is because I’m really a bit at a loss. Dan de mo, ki si sa ki sa part pe deal lo la pour anpes nou al relir li e esey fer li nou menm.

 

MR BENOITON

Msye Speaker the intent of part 5 se ki pou fer provizyon pour kapab disteng plizyer kategori licensee ki pou egziste dan loperasyon stock exchange. E akoz i annan serten kapasite, obligasyon, provizyon ki zot pouvwar, i annan serten enpozisyon ki i dir fer, from one to the other. Alors nou sey definir an sak licensee, son rol, son obligasyon e nou fer resorti dan sa seksyon.  E i vre ki parler i annan serten repetisyon sa bann kategori me i nesesser parler kot ler nou annan nou parey en custodian oubyen, securities dealer, oubyen stock exchange operator, son obligasyon i varye e it’s deeper in the sense of obligation to the public and issuers. Sa i son bi prensipal e osi kwa ki bann serten deliverance of information to the regulator by each category  licence. I kapab varye anba serten  regilasyon ki pou ganny issue anba serten – to every individual  licence category. Alors se sa  rezon ki it is expanded out. Nou’n remarke sa ki i enn bann nouvo lapros ki’n ganny aplike dan plizyer lezot pei, swivan plizyer, mon kapab dir defraudment ki’n arive dan serten lezot stock exchange securities markets kot i ti annan en  gro paz e ti napa en segregation of level of responsibilities and obligations e prezan sa i enn bann norms ki ekspekte ganny sa pouvwar dan bann  lalwa kot if  you are dealer representative your obligation is limited to certain element, your functions are defined. Lotorite pou dir ou, ou annan drwa zis fer ‘a, b, c’ e ou kondisyon ou obligasyon i ganny determinen, si ou vin en securities dealer, not a representative of the dealer, your obligation widens e bann obligasyon i widen alors se sa bann diferan kategori ki ganny provided for in the structure.

 

MR FERRARI

Msye Speaker mon ti a kontan atir latansyon Minis lo seksyon 56(2). I enpe menm pwen ki mon’n fer,  taler ki i re-asir nou, mon konpran byen bokou bann rezon in ganny liste la pour en licensee kapab vwar son  licence suspended. Anba 56(1) a ziska p, tou sala in ganny liste me selman ler nou al lo 2(b) mon santi mwan en pti pe enkonfortab avek sa bout ki dir (b) for the purposes of subsection (1), setadir la kot ou take action against en licensee ‘may’the securities of the authority may impose conditions or further conditions on a licensee’s licence and amend or revoke those conditions. So mwan mon kestyon ankor ennfwa se dan lentere ki sa proze delwa i ganny vwar, i ganny aksepte koman en keksoz ki vreman completely above board e kot lenvestisman sa bann   agents oubyen sa bann licensees i vreman ganny proteze. Eski la dan (b) nou pa pe lev en sitiasyon kot i annan  discretionary measures ki pa ganny eksplike me ki kapab ganny aplike once sa licensee i in operation, setadir nouvo kondisyon or further conditions maybe imposed on the licensee’s licence and beyond that and amend or revoke those conditions. So reasir mwan ki i pa en keksoz ki pou en deterrent oubyen en lagasman pour en konpannyen ki pe vin operate anba sa. Mersi.

MINISTER FAURE

Nou donn lasirans.

 

MR CLIFFORD ANDRE

Msye Speaker mon pa konnen si kekfwa i en sitiasyon printing. Letan mon get 56 (2)(c) ankor mon vwar font i diferan avek lezot e sa i aparet ankor dan 56(4) lo premye laliny i komans dan en fason font, apre i sanz ankor.  E sa osi i aparan, wi i italic, i aparan dan sub-para 7(a) dezyenm laliny i italize again. Dan sub-paragraph 8 dezyenm laliny licensee satisfactory ankor i italize e sub-para 11. Osi 13(b) i menm zafer.  Msye  Speaker lo 57 dan son marginal note i met powers of securities authority to issue direction to licenses me letan i pe koz son paragraf limenm i pe koz licensee. Mon krwar i en lerer la. Msye Speaker ankor dan 57 (2) (g) nou vwar ankor sa sitiasyon italization, ki aparet ankor dan sub-para 5. Pour le moman Mr Speaker sa ki mon kontribisyon pour sa bann paragraf.

 

MR  SPEAKER

Kot Ags Office mon mazinen sa zafer italic, mon mazinen i napa okenn – si i annan okenn lenplikasyon legal. Non i fot sa ki’n ganny fer. Italization napa narnyen pour fer avek Itali – non, the term italization, mon kontan sa, mon pe gete si i  – italik ouswa italic.

 

MR ANDRE

Whether we are using it in circumstances which are appropriate, mon pe dir ki pour purpose of the Bill, mon krwar nou bezwen consistent,  nou pa sanz, sanz nou font, dan milye dan milye. It does have a legal implication by nature, I believe..

MR ELIZABETH

Mr Speaker mon annan en konsern avek seksyon 60(1) sa Bill e mon ti a  apresye si Msye Benoiton ti a kapab eksplik nou rezondet oubyen zistifikasyon akoz en lakonpannyen pou bezwen ganny laprouvasyon avan i kapab transfer shares dan son lakonpannyen, pou al swa ek en lot dimoun oubyen ek en lot lakonpannyen. E akoz osi i pou bezwen laprouvasyon pour li issue shares dan son lakonpannyen.  Eski sa pa pour kree serten lagasman parey Onorab Ferrari in dir oubyen serten red tapes vizavi sa bann lakonpannyen ek Securities Authority si nou kapab ganny enn pti klarifikasyon lo la.

 

 

MR BENOITON

Sa demann ki’n ganny mete la se ki pour premyerman sey fer provizyon kot napa okenn manipilasyon ki ganny arrive dan tranzaksyon securities sales and undertakings. Natirelman se ki i annan provizyon ki dir ki kantite shares en endividi i kapab hold si i annan plis ki 10% e i vin en majority share holder i bezwen ganny otorize par the  securities regulator. Dan tou stock shares trading i annan provizyon ki ganny fer lo ki fason shares i ganny trade now ler ou annan ou public shares on  public listed companies ki annan plizyer mil shares ki pe ganny trade fer natirelman i annan, nou apel sa a pre-empt clearance ki ganny obtained by the securities operator kot i dir mon pou al vann one thousand shares from Mr X and the subjectivity se ki okenn dimoun ki pe aste sa one thousand shares does not exceed the 10% portfolio. I pa sa vedir ki sak fwa sa one thousand shares ki pe ganny trade on a daily basis sak fwa i pe ganny fer i pou retournen pou demann laprovizasyon. Nou bezwen osi port nou latansyon kot ler nou refer sa prospectus ki annan en regilasyon ki pou sorti ki pou defintir egzakteman ki pou konteni dan sa prospectus. Ler en promoter pou dir, mon pe al promote shares mete dan Seybrew, i pou dir dan ki fason i pou promot sa bann shares and sales e regilater pour dir li nou aksepte mannyer ou ppou promote and activate the sale of shares provided ki  sa 10% qualification i egziste. Alors it is more appropriate pour nou regard the pre-empt structure, intent and management of the process rather than the actual implementation of the process e sa pour ganny klersi toultan atraver sa fame dokiman ki  nou refer koman prospectus. Ennfwa lotorite in donn son endorsement on the prospectus, it is a matter of monitoring the process not having every individual transaction being presented for approval on a case like this.

 

MR SPEAKER

Clauses as amended i form parti sa  Bill, all those in favour. Part 6 ki clauses 64 ziska 77 i form parti sa Bill. Okenn kestyon ou komanter.

 

MR FERRARI

Msye Speaker clause 74 appointment of Auditor. Pli boner nou’n spesifye e nou’n ganny en amannman pou definir enpe an detay what an Accountant should be e ki kalite kalifikasyon e konmsi ki son grad  si mon kapab dir li konmsa.  Pour appointment of Auditor, nou pe dir, mon retourn an aryer la lo paz 12 dan sa seksyon interpretation, ki dir auditor means an accountant licensed by the Seychelles Licensing Authority or an accountant outside Seychelles who has been approved in writing by the Securities Authority. Mon konpran, mon ti a kontan mwan vwar en clause ki dir ki i annan ase oditer Sesel e annou profite, annou fer sa, nou fer travay bann oditer ki deza isi Sesel. Mon konpran ki i pa posib, nou pa devret restrictive dan sa ka. Me si napa definisyon who can be an Auditor? Eski nou pa pe les nou enpe ouver avek bann oditer ki enpe bankal, bankal parey mon vwar bann oditer SMB, mon vwar 4, zenn, zenn marmay ki’n fek fini lekol ki vini. Konmsi ler ou demande konmsi be eski nou pa devret enpe pli kler lo sa definisyon pou fer sir ki i annan bann Auditor of very good and high repute. Mersi Msye Speaker.

 

MR BENOITON

Mr Speaker sa the basis of approving the Auditor i pou natirelman demande ki sa endividi i annan; enn; the professional qualifications, me dezyenmman pli enportan son leksperyans dan sa kategori aktivite.  Yes it is correct ki en Accountant ki’n fek fini lekol ki pe ganny propoze by the Securities Operator pour dir this is my Accountant or this is going to be my Auditor, the regulator pour bezwen go back to the fit and proper criteria ki egziste dan lalwa ki demande does he meet the fit and proper? And the fit and proper not only focuses on the  profession qualifications i demann serten konportman, leksperyans, abilite ensidswit kot sa i ganny prezante atraver son aplikasyon, pour sa rezon ankor nou re-anforsi ankor under article 74 – who is acceptable to the Securities Authority. Pou fer sir kot nou pa pe les sa pase e akoz the complexity of the undertakings dan sa Securities business i demann ase provizyon leksperyans, lekspertiz pour ou kapab fer li e sirtou ki ler pou annan ou en konpanni ki kekfwa i ganny liste lo Securities  exchange, Seychelles ki pe sey promot son lekor an ayer, deor Sesel e bann enterpreter deor pe demande lekel ki’n odit sa konpannyen e si zot napa ase referans kredib ki sa endividi i sorti dan en konpannyen odit ki annan ase lekspertiz, asosye avek lezot lakonpannyen enternasyonal zot pou kapab annan serten mefye pour zot aksepte sa propozisyon pou met zot larzan ladan.  Alors tou sala i vin dan lespri kot nou pe fer sa pour protez the on going expansion long term rather than simply exercising audit functions. Se pour sa rezon ki nou pou fer sir ki sa i toultan i supreme. The fit and proper criteria ki nou’n mete ladan, nou’n define what is fit and proper pour ganny servi osi anmenmtan ler nou pe zistifye  pour nou kapab award approval on the Auditor’s submission.

 

MR ELIZABETH

Mr Speaker i annan ankor en konsern anba seksyon 75(2) e 75(4) sa Act. Eski Msye Benoiton i kapab eksplik nou akoz en dimoun ki komet en lofans anba 75(1) lalwa i dir si i contravene sub-section 1 i commit an offence. Pareyman anba sub-section 4. Me Selman lalwa pa pe dir ki konsekans ki pou arrive avek sa dimoun ki’n contravene sub-section 1 as opposed si ou get paregzanp seksyon 85(9) ki klerman dir ki ler en dimoun i komet en lofans anba sub-section 3, i liable on semi conviction to a fine of 100,000 dolar anba (a) anba (b) 200,000 dolar.  E sa i pa kler anba 75(1) ki i pou santans en dimoun ki contravene section 75(1) or section75(4), si i contravene la sa bann seksyon, en Auditor.

 

MR BENOITON

Tell me the section 75(2) – A licensee who contravenes subsection (1) commits an offence.

 

(Interruption)

 

A person who commits an offence under sections 75(2), 75(4) is inclusive and we define the penalties.

 

MR  GEORGES

Parey ki Lonorab Ferrari in dir en comma, mon pe pe anmenn en comma. Mr Speaker mon ti anvi propoz pour konsiderasyon Minis e atraver li parliamentary draftsmen, i en pwen ki mon’n fek vwar. Dan 72 (5) kot en peyman ki ti pou kliyan, ler i ariv en problenm avek sa licensee, sa larzan ki ti pour son kliyan, i ganny servi pour pey son det (72) (5) pe dir sa peyman i kapab ganny ranverse and go back to the client obviously e sa dimoun avek ki in ganny peye does not get  title to it. Sa i en bon provizyon e i normal me mon ti a kontan ranforsi li en pti e mon propoz sa pour draftsmen vwar. Mon propoze ki zot azoute ladan; ‘and’ at the end of the first line; and not withstanding any other law to the contrary – a person who does not obtain any title. Mon dir sa akoz i annan sa provizyon ki Onorab Andre, Onorab Elizabeth, Onorab Lucas i konnen anba kod sivil ki dir, on fait des meubles la possession vaut titre. Anything to do with immovable ki include money, possession is equivalent to title. Just to take it beyond doubt, notwithstand to reinforce the point made, notwithstanding any law to the contrary. Zot ava regarde. Si Attorney General i krwar ki pwen in deza ganny fer I’m not in .. but I just put it up for consideration.

MR SPEAKER

So lo prosedir i kler lo la.  Bon alors ki clauses 64 ziska 77 i form parti sa Bill as amended obviously;.all those in favour. Person kont. So nou ava pran part 7. Ki clauses 78 ziska 84 i form parti sa Bill. Okenn komanter, kestyon.

 

MR CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker kekfwa, mon pe get  81, i met the Security Authority or any person authorised by it in that behalf. Mon size ki nou drop ‘in that behalf’ nou kit authorised by it may …nou kontinnyen avek sa sentence.

 

MR SPEAKER

So i oke sa bann withdrawal? It’s ok the way it is written? Well apparently there is nothing wrong with the way…it’s ok there’s nothing wrong with that. Onorab Prea.

 

MR PREA

Mon oule tir latansyon draftsmen zis i paret ki i mank son part number anler lo  sa seksyon. Part 7 in ganny omitted.

MR SPEAKER

Ou kapab repet sa silvouple. Ki nimero Onorab?

 

MR PREA

Nou’n sorti part 6, nou lo en seksyon la ki pa ganny nimerote son part, apre nou move lo part 8. Mon panse ki part 7 in ganny omitted.

 

MINISTER

Heading. Mersi.

MR SPEAKER

So mon krwar zot a note laba.

 

MR B. GEORGES

78(1)(b) it should be a securities dealer. Pa security dealer’s, in fact nou vwar li dan 78(1)(a)..

 

MR SPEAKER

Ki clauses 78 ziska 84 i form parti sa Bill. All those in favour. Napa personn kont. Part 8, ki clauses 85 ziska 89 i form parti sa Bill. Kestyon.. Yes Onorab Georges.

MR BERNARD GEORGES

Mon ti pe get Lonorab Andre, Mr Speaker.  Clause 87 and 88 i annan enpe bold font different. Last words of 87 and offeror, issuer dan 88, mon konpran ki’n arrive la, obviously this is an amendment ki ti’n ganny mete an bold e in ganny garde an bold.

 

MR SPEAKER

Nou a tonm dakor ki larestan Bill kot i annan sa bann problenm bold, italic etc, zot ava met en lord ladan, san ki manm i bezwen raise sa bann issue. AGs Office ava pran an kont tou sa.  Lo part 8 ki clauses 85 ziska 89 i form parti sa Bill. Nou ava pran part 9 ek 10. Ki clauses 90 ziska 103 i form parti sa Bill. Okenn komanter e kestyon.

 

MR B. GEORGES

Part 10 Mr Speaker, clause 95(4). Insider trading. Nou tou nou konnen ki sa vedir i ganny prohibited anba 95, i ganny kree koman en lofans, i annan en penalti me 95(4) i dir; no contract shall be void or unenforceable by reason only on an offence under this section. Sa vedir nou pe donn en premium to insider dealers to deal with insider information san ki zot perdi zot shares ki zot in aste at an insider dealer’s price. Mon pa vwar rezonnman. I don’t see why okontrer mon ti a krwar ki the first thing to be act ler ou’n fer en trading with insider information, se bann shares ki ou’n aste with that insider information, as well as being punished sansan i pa  en disincentive akoz si ou volim shares ki ou pe aste i plis ki sa fine, you get away. You might get away with it. I  don’t see kekfwa i annan en rezon me I don’t know.

MR BENOITON

Msye Speaker provizyon se ki i les regilater, pour annan en way out if the inside trading it is to the extent of which the inside trading had been pertuated whether it was again fully intentional or partial, or segmented  throughout more than one individual person. E eski nou pe sey protez the general intent of 1 form which was obviously undermined by another factor. E ler nou ti pe regard sa laplikasyon se ki, eski ou donn mwayen lotorite pour li kapab entervenir atraver this clause to say that we can protect what was intended to but was obviously misused and applied by one other party within the whole process. That was the intent but I share you views that it may signify irrespective of what you’ve done, you will never be. Now there is another clause in the Act ki fer provizyon kot whatever has been misappropriated would be subject to confiscation and I think that’s why the provocations of the revocations suspension etc. that comes in. So i annan provizyon ki would allow the authority to use that clause in order to ensure that you don’t get a send back. If it was fully proven that you are entirely singly, solely, intentionally etc.

 

MR SPEAKER

Nou a pran en vot lo la. Ki clauses 90 ziska 103 i form parti sa Bill. All those in favour. Personn i kont. Part 11 ek 12 – ki clauses 104 ziska 121 i form parti sa Bill. Okenn komanter, kestyon queries?

I paret mwan napa okenn. Nou ava pran en vot alor. Part 13 ek 14. ki clauses 122 ziska 137 i form parti sa Bill. Komanter, kestyon. Si napa nou ava pran en vot, all those in favour? Anyone against. I pase. Schedule, ki schedule 1 i form parti sa Bill. Yes Onorab.

 

MR GEORGES

Mr  Speaker i annan enpti problenm dan 6 ziska 12. Schedule one i en lalis bann securities ki kapab ganny traded.

1. Stocks and Shares

2. Debentures

3. Warrants

4. Certificates

5. Options

6. Rights under disposal of commodity or property –

les mwan ariv ziska lafen:  Rights under a contract for the disposal of a commodity or property of any other description under which delivery is to be made at the future date and at a price agreed upon, – ‘futures, basically’ when the contract is made other than a contract made for commercial and not investment purposes. That’s a piece of paper ki ou kapab trade but everything else is a definition of what a contract for investment purposes is; setadir ki 7, 8, 9, 10, 11 ek 12 i zis pe defini 6 – they are definition of 6. They are not new types of securities. 7 paregzan i dir; A contract is to be regarded as made for investment purposes; which is what we see at the end of 6 – if it is made in such and such a way, a contract will not fall within paragraph 7  if  bla, bla, the following are indications that the contract does not fall..; alors sa ki mon ti a size se we stop at 6 and then 7, 8, 9, 10 and 11, definitions under 6 e 13 ki en diferan security i vin nimero 7.

 

MR SPEAKER

Nou a ganny reaksyon sorti kot Msye Benoiton.

 

MR BENOITON

Mr Speaker mon krwar ki nou devret kekfwa kapab propoze se ki the word futures becomes the heading above 6 and that signifies section 6 to 12 are all relative to futures and 13 is contract for differences and again it’s the heading so that it breaks the – we missed out the heading.

MR GEORGES

6 should be – and 7 should be 6(1) 8 should be 6(2) etc. because they are all part of 6.

MR BENOITON

Well if you have the heading futures on the top, you could have 6, 7, 8 and then before 13, you have a heading contracts for differences and you delete the side title.

 

MR SPEAKER

I reste parey i ete?  Oke. Ki schedule 1 i form parti sa Bill. All those in favour, anyone against. Schedule 2. Yes Onorab Ferrari.

 

MR FERRARI

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si in normal practice pou annan en closed list of recognized jurisdictions. Menm si i normal ki sa i kapab ganny updated as we go alone but do we start off with a closed list akoz paregzanp ase pros avek nou Lenn, sirtou stock exhange Mumbai i tre aktiv e i pe ganny rekonnet onivo enternasyonal koman en trading place enportan e respektab ki i pa ladan. So kekfwa Minis i kapab zis dir nou why sa bann la e pa serten lezot ki osi enportan e sirtou lo bann emerging markets.

 

MR BENOITON

Mr Speaker premyerman i en pratik ki pe ganny aplike dan plizyer lezot zirisdiksyon ki pe antre dan domenn aktivite e dezyenmman lalis ki nou’n prezante la se i link avek bann kategori rights of licensing of dealers, investment and vices – exempt dealers, sa vedir se ki nou’n osi etidye provizyon ki’n ganny fer par bann enstitisyon koman the Financial Advisory Task Force, the IMF, the OCD ki bann lezot pei koman Sesel in osi adapte menm provizyon. E parey Onorab in dir i pa anpes nou reviz sa lalis e koman nou komans annan enteraksyon avek parey Lenn, si nou annan nou demen  en investment dealer in India ki anvi ganny licence antan Sesel, provizyon dan lalwa i still les nou annan sa mobilite pour nou egzers li. Parey nou’n fer provizyon pour accountants and auditors me sa i en list pei kot nou’n vwar ki laplipar pei dan Karaib, dan Channel Islands pe servi. Nou kontrer nou’n met enpe plis pei ladan kot nou’n santi nou pou annan en immediate activity dan sa sekter.  Wi, i viab kot nou pour kontinnyelman evalye lezot pei e koman nou vwar en santye kot nou annan nou en debousman lentere, nou a fer lamannman pour nou enkli sa bann pei.

 

MR RAMKALAWAN

Dan sa menm lalinny letan mon pe regarde, mon trouve ki, oke nou annan Moris – prezan mon pe regard lo kote lafrik. Konmsi mon trouv Moris en zil obor nou me apre sa i annan zis en pei konmsi lo main land Africa e pourtan paregzanp Botswana nou konnen ki poudir Botswana probably one of the riches in – Nigeria kot konmsi zot annan  kantmenm bann – nou pe regarde ki konmsi ki posibilite pour  nou afilyasyon avek – konmsi nou koman en pei Afriken pour ki nou osi regard en pe kontinan.  Mon trouv I drol ki zis en pei lo main land Africa.

MR BENOITON

Msye Speaker mon krwar i en pwen valab.  Se ki ler nou ava komans debousman aktivite mon krwar i ava demann nou pou kontinnyelman reviz sa lalis e si nou pe vwar kot en lentere pe sorti parey Botswana oubyen en pei either than South Africa rezon ki Sid Afrik in ganny prezante la ki ler nou fer revi  security activities worldwide,  (?) mutual fund activities, tou  aktivite mutual funds ki sorti dan seksyon ki’n ganny spesifye koman Africa, i tou sorti Sid Afrik, napa okenn mansyon lezot pei e pour sa rezon  ki nou’n target South Africa me wi, si ler nou vwar sa pe demare, i osi   ava anforsi nou kot  ler nou pe antre an zwiyan avek bann  double tax treaty agreement avek  lezot pei Lafrik nou kapab natirelman egzamin zot prosedir, zot kapasite e nou kontinnyelman anmenn lalis.

 

MR GEORGES

Zis pour parliamentary draftsmen. Top schedule open bracket under Section 2(1) i sipoze annan en close bracket e osi pour schedule 1 tel parey zot in fer avek schedule 4.

 

MR RAMKALAWAN

Konmsi nou’n tann bokou lo  China, konmsi mon pa vwar, China konmsi zis Hong Kong, son second system.

MR SPEAKER

Mon krwar Msye Benoiton ou’n esplike ki o fiy an mezir, akoz nou ale nou pou kontinnyen  mansyonn …..

 

MR RAMKALAWAN

Petet i ti ava bon parski nou nouvo dan tou sa bann zafer, mon pa konnen sa bann zafer mwan.

MR BENOITON

Msye Speaker China i ganny reprezante larzman atraver Hong Kong se resaman ki en gouvernman La Chine in komans ouver son stock investment internationally, mon krwar i annan apepre 2 ou 3 mwan pase e wi, i pou penetre me selman tou zot striktir atraver securities and funds i ganny kree atraver Hong Kong. E wi koman nou pou antre ladan zot pou komans penetre sa marse.  Nou pour vwar nou rezon bezwen   met  La Chine ladan akoz i pou en pei viyab pour nou konsidere.

 

MR SPEAKER

Ki schedule 2 i form parti sa Bill. Schedule 3.

MR FERRARI

Msye Speaker lontan mon ti pe espere pour nou ariv lo la akoz mon vwar poudir i merit enpe lesplikasyon, in fact ki mon ti pe mazinen letan mon ti pe get tou sa bann egzanpsyon, ek bann konsesyon pour bann international financial traders e  parey Onorab Elizabeth in dir pour bann lakonpannyen ki sipoze epitomize vre capitalism e ler mon ti pe get sa mon ti pe mazinen osi ki ozordi i fer 40an lanmor Che Guevara e si  Che Guevara ti konnen ki …

 

MR SPEAKER

Onorab annou retourn lo Bill.

Diskisyon lo Che Guevara ou anmenn deor.  La lo Bill. Lo exemption and concession.

MR FERRARI

Basically mwan sa ki mon pe dir  se ki mon ti a kontan mon met mwan dan plas bann dimoun parey Che Guevara pou dir be ki kantite konesyon, ki kantite egzanpsyon nou merit donnen pour sa bann pli  gran konpannyen kapitalis enternasyonal akoz dan sa schedule finalman sa bann licensees pa pou pey trades tax 0% trades tax, 0% GST, konsesyon lo  social security, konsesyon lo GOP, lo Stamp Act i annan en kantite keksoz koumsa, so kekfwa minis i kapab dir nou ki mannyer i zistifye sa kantite konsesyon pour bann konpannyen ki sipoze fer en kantite larzan e ler mon get sa bann konsesyon mon demann Minis pour li  esplike, son statement ki i ti fer pli boner ki Seselwa pou benefisye en kantite atraver sa lalwa ki  nou pe vote me  finalman i parey ki seselwa pa pou benefisye akoz finalman nou pa pe ganny narnyen la.  Tousala i bann egzanpsyon ek bann konsesyon, so kekfwa minis i devret kapab dir nou kwa ki reste finalman ler nou’n fini koup tou sa bann par, nou’n fini donnen, kwa ki reste pour Sesel.

 

MR SPEAKER

Minis avan ou deal ek sa mon ava pran ankor enn  sorti kot onorab Georges.  Ou ava deal ek tou le de ansanm.

 

MR GEORGES

Msye Speaker i annan 4 pti pwen, in reverse, order of importance, premyerman pwen nimero 8 Exchange Control Act mon vwar ki it’s been exempted. Felisitasyon Minis e nou look forward to the whole Act being exempted from the whole of the population byento, dan sa bann progre ki pe ganny fer.

Dezyenmman 5 ek 6 sa mo ‘stationary’ li i pa pe al okenn par Mr Speaker mannyer in ganny eple, i merit ganny en ‘e’ olye en’a’.   Furniture, stationery, etc.

Trwazyenmman pwen 4 Stamp Duty Act. I annan en egzanpsyon from  payment of stamp duty, mon pe al enpe an detay lo pwen lonorab Ferrari.   (b) on all transfers of other property to or by a licensee. Mo krwar  minis ou a  permet mwan dir ki mon krwar sa i al tro lwen akoz sa ki pe arive la se ki en licensee nou kapab konsevwar ki i aste en lakaz for his or her personal  use e i pa pey stamp duty e ler i revann i pa pey stamp duty. Of other property to or by licensee, mon  ti a prefere  vwar menm provizyon ki anba 5 paregzanp kot Trades Tax i ganny exempt on bann keksoz ki al dan en biro sa licensee, sa mon kapab vwar sa incentive, son furniture, son stationery, etc, me mon pa vwar akoz nou devret donn li en stamp duty exemption on all property to or by licensee. Akoz sa i kapab ganny abize, nothing will prevent somebody from setting himself up as a licensee simply pou aste en lakaz e get out of payment of stamp duty. Mon pa vwar rezon deryer sa e finalman anba pwen 2 Immovable Property Transfer Restriction Act. Mon ti lev sa pwen bomaten dan en lot konteks.  Mon pankor fini, mon pe esper Minis fini konsilte.  Finally Immovable Property Transfer  Restrict Act,  section 2, exempts en licensee, en trader from leasing immovable property in Seychelles from having to apply for sanction to take a lease on property.  Why?  Any other investor of a 5 star hotel or anything else i bezwen sanctions. In any event sanction for lease is  dead simple, ou ranpli en form,ou anvoye within  2 weeks ou’n fini ganny ou permisyon, it’s always given by the Cabinet akoz i toultan pour en reasonable purpose, akoz nou pe donn sa exemption la when it is something that is going to happen and it can happen fast e in any event. E si nou pe donn sa exemption la, why don’t we give sa exemption to others paregzanp san devwal okenn sekre Minis pou vwar byento dan  konsey Minis.  Tyermenn Seybrew pe demann aste  100 shares dan son lakonpani, i bezwen demann sanctions gouvernman pour li kapab fer li so you see what I mean.

MINISTER

Msye Speaker avan mon rann repons lonorab Ferrari lo pwennvi polisi mon ti a kontan ki mon koleg Msye Benoiton i esplik son rasyonal teknik ki’n gid nou lo la.

 

MR BENOITON

Msye Speaker si nou egzamin lalwa  ki ti sorti for IDC Trust, CSL, TCCs, ITZ provizyon ti ganny fer kot bann exemptions and concessions ti enn bann       fakter kle ki ganny pratike dan tou lezot zirisdiksyon ki fer provizyon pour sa bann lalwa.  Dan sa konteks Securities Bill, nou’n  met li en pa pli o, si nou egzamin bann Securities Bill dan bann pei Caraibes, Channel Islands, ensi deswit, i zero tax nou nou’n fer provizyon pour nou aplik  en 1.5% tax on accesible gross income e enn bann rezon prensipal se pour sa menm sa pou dir ki kantite  retention value nou kapab prevwar dan sa laplikasyon e menm sirkonstans dan social security e osi dan seksyon Immigration G.O.P. akoz nou still fer en provizyon pou peye. Now kestyon in  demande ki benefis seselwa i gannyen, mwan mon krwar nou devret senpleman egzamin bann operater ozordi dan sekter offshore, bann  corporate service providers si nou demann zot sa kestyon  Has it been viable for you. E mon krwar   repons zot tou pou dir it has been viable. Prozeksyon ki’n ganny fer resorti se ki the activities of the SIBA i fer retansyon omwen  $25 milyon dan pei par lannen, savedir  kanmenm tou sa bann konsesyon ki nou’n donnen anba IBCs, Trust ensideswit in fer en mobilization of activities and bann downstream service providers, bankye, avoka, kontab, noter ensideswit, zot in  kapab vwar zot antre dan en sekter servis ki pa ti la avan, i pa  kout zot tre pe anplis pour kapab ofer sa servis akoz i baze plito lo zot kalifikasyon profesyonnel e menm ka la osi nou pou vwar menm sitiasyon kot enn nou pe kree en  aktivite kot nou pe entrodwir en nouvo lapros dan kiltir ekonomik on the domestic scene e anmenmtan capture  the international Securities Trading Activities kot ler nou regard parey Cayman Islands, ozordi i annan en  capitalization plis ki 66 billion dollors of stocks on the stock exchange e ler nou fer provizyon pou dir ki kantite retention value nou kapab  prevwar ladan lendistri i dir nou kot ou kapab fer en prozeksyon  1.5%  of the total transactional value i  reste dan ou lekonomi ler ou ofer sa bann provizyon.  Savedir ler ou fer en provizyon  1.5%   retention value i eksid dan mon lopinyon, dan lopinyon bann dimoun ki travay dan sa sekter,  konsesyon ki nou pe donnen.  We are giving something that we don’t have. We might as well give something and get something. Sa son lespri  deryer. Alors an gro, Msye  Speaker nou’n annan ase kalifikasyon atraver sekter SIBA pou demonstre ki sa lapros  i   viyab.  Ozordi si Barclays Bank i annan li en offshore unit se akoz ki nou’n kree dan SIBA ensidswit, alors i annan plizyer – flying effect ki pe ganny zouir dan sekter lekonomi e sirtou dan sekter lanplwa kot ozordi nou annan plizyer seselwa ki pe travay dan sa sekter e dan seksyon  konmela nou annan plis ki 150 dimoun direkteman pe travay anba umbrella SIBA e ler nou antre avek sa nou pe vwar sa elarzi e sertennman bann bankye, mwan mon krwar i enn bann sekter kle ki pou benefisye bokou plis atraver sa laplikasyon e se natirelman kot nou nou bezwen fer sir kot  tou bann service providers dan en lot fason i annan sans pour zot pran benefis.

 

MR SPEAKER

Minis ou ti oule azout ankor en dernyen mo.

 

MINISTER

Msye Speaker zis lo plan polisi mon krwar i enportan nou vwar ki mannyer nou pou pozisyonn nou pour en take off e ki load nou pe servi pour nou take off avek. Ki nou kapasite pour nou kapab atrakte apre pour nou kapab redistribye pou fer sir ki sa i tous lepep.  Mon krwar i enportan ki tou bann keksoz ki nou pe fer nou bezwen  kontinnyelman vwar ki mannyer bann  benefis i al tous nou bann dimoun partou e mon krwar sa i en kestyon repozisyonn nou, i pa al kot okenn lidantite.

 

MR SPEAKER

Schedule 3 i form  parti sa Bill, all those in favour.  Anyone against. Nou a pran dernyen schedule.  Schedule 4, mon pe donn 5 minit pour sa pour nou terminen. Okenn kestyon, queries lo schedule 4.  Napa, si napa  nou ava pran en vote lo schedule 4, tou bann an faver, okenn ki kont.  Committee Stage nou bezwen pran en vot.  Mon mazinen i  en vot pour senpleman nespes mannyer nou dir en formalite, anvi bann clauses in fini ganny aksepte, nou a rekonstitye nou lekor dan en lasanble e mon ava eskiz Msye Benoiton.

Mon ava ganny en motion for third reading.

 

MRS POTTER

Msye Speaker mon move ki Securities Bill, 2007 i ganny lir en  3enm fwa.

 

MR SPEAKER

Nou a pran en vot lo la.

 

MR POOL

Motion seconded.

MR SPEAKER

Nou pran en vot, all in favour.

Anyone against. 3rd reading.

CLERK

This Act may be cited as The Securities Act, 2007.

MR SPEAKER

Bill in fini pase.  Minister mersi bokou, depi bomaten ou avek nou.  Mon krwar ou abitye etre avek nou, napa problenm sa. E nou ava pran en break ziska 4er.

 

MR RAMKALAWAN

Msye Speaker nou pe sey kominike nou 2 leader of government business, konmsi nou pe dir it’s been  heavy going, ou panse ki nou pou retournen pour mosyon.

 

MR SPEAKER

I depan lo zot, mwan mon pare pou retournen.  Les lasanble gid mwan.  Mwan mon oke, mon napa problenm pour retournen akoz sa mosyon i fer en dezyenm fwa, non onorab Lucas, i  fer dezyenm fwa nou pa pran li.

 

MRS POTTER

Ki zot panse.

 

MR SPEAKER

Nou ava pran en vot lo adjournment ziska Mardi, wi ouswa non ouswa nou  retourn 4er.

 

(BREAK)

MR SPEAKER

Nou ava repran nou travay pour apre midi. E nou ava al lo mosyon. E premye mosyon se mosyon par Onorab Lucas lo manze zannimo.  Onorab.

 

MR HARDY LUCAS

Mr Speaker ler ou dir sa, mon’n tann bann dimoun lot kote i riye.

Mr Speaker mon mosyon pe senpleman demann gouvernman atraver SMB pou konsider fer desann pri manze zannimo parey poul koson ek bef ki a fer ki alafen dizour bouse a fer desann pri lavyann e fer li vin a en pri pli abordab pour tou dimoun.  Mr Speaker mon’n deside pour mwan anmenn en tel mosyon pour la senp rezon ki mon’n dekouver ki pri lavyann sa bann zannimo ki tou Seselwa i kontan manze dezour an zour pe vin pli ser. I paret ki personn pa pe swiv sa sitiasyon e tou bann akter ki involve dan sa biznes pe setaki rod fason pou retir profi lo zot lenvestisman e kous ki pe pli ganny afekte avek pri se konsomater. Mr Speaker serten ava demande akoz ki mon pe demann gouvernman pou pran sa konsiderasyon e non pa fermye ouswa bouse zot menm.

Mon konsiderasyon se ki gouvernman koman sa lotorite ki la e ki annan manda pour dirize e pas bann regilasyon ki pou protez lentere lepep ek pei. Sa napa okenn kestyon lo la akoz nou tou nou konnen ki sak fwa ki gouvernman i anvi pran en desizyon gradyel ou drastik zot in fer li. Legzanp GST e tou resaman logmantasyon dan pri bennzin ek dyezel i reponn mon largiman. Anvi ki se li ki ti donn nesans SMB e SMB son zanfan pour plizyer lannen e rezon donnen pour sa, se zisteman pour protez konsomater ki alors annan lotorite lo son kreatir e anmenmtan se gouvernman ki sipoze pran desizyon ki anmenn benefis pour lamas.  Se dan sa loptik ki mon’n ariv lo sa konklizyon.

Lo lot kote mon pa’n kapab demann fermye ou bouse pou pran sa konsiderasyon akoz zot dan biznes e ler ou dan biznes ou annan overheads e en kantite lezot kou finansyel atase avek. E ki si en biznesmenn ozordi in mal kalkil son kart i pou dan biznes zis pour en pti peryod letan. Alors zot bezwen esey fer en profi konsiderab pour sa biznes kontinyen fonksyonnen akor dan lentere dimoun ki zot pe donn sa servis ki sa biznes i provide pour li ert soutenab.

Fermye i aste en pti poul lavyann avek SMB, R5.60, en bal manze starter i kout R132.20. Apre 2 semenn kot en pti poul in manz li en kilo starter i sanz  kalite manze e i aste finisher ki  kou R141.20.  Sa i aplik pour bann fermye ki ganny pri spesyal mye konni koman standby product. E i pran li 6 semenn pour retir sa bann poul si par sans tou in sirviv e la sak poul i manz li ant 3 a 4 kilo manze e fermye i revann avek SMB anba en kondisyon obligatwar   ki R13.75 en kilo vivan. SMB li i fer bann lezot processing e i revann avek bann bouze ouswa packager R23.10 ki fer en diferans R9.25 e li bouse i vann sa bann pri swivan; en poul antye i vann R29 kilo, son kwis i vann R45, son lezel i vann R42 ki fer en diferans ant R6.90 poul antye, R22.90 kwis e R19.90 lezel. Tanka bef SMB i vann li R35 silver side, e R36 top side e bouse i revann R55 kilo ki donn en diferans R18 a R19.

An sa ki konsern koson, fermye i aste en pti koson ant R450 e R500 depandan prodiksyon lo marse. I sonny li pour en peryod ant 4 a 6 mwan depandan lo kalite manze pour li ariv ant 90 a 100 kilo. E la i vann avek bouse R22 a R24 kilo depandan lo lekel bouse ki i fer kondisyon avek pou aste son prodwi.  Lavyann pork lo marse i vann diferan pri, depandan lo pri ki bouse i pey en koson vivan. Bann morso normal i vann ziska R55 kilo, lapat i vann R38, sale i vann R50 a R60, bouden i vann R55, graton R90, sosis sale R55. Tou keksoz Mr Speaker i komans kot en sours.  Ler nou koz lo maladi, nou rod son sentonm, ler nou koz lo delo nou rod son sours e ler nou koz lo lavyann son sours se bann zannimo. E pour nou arive prodwir zannimo nou bezwen annan manze, ki mon mosyon pe fer referans avek e lezot nesesite debaz.

Manze zannimo i ganny fer alabaz materyo parey mai, lafarin, soya e dible. I osi annan en konponan pwason ki mye konni koman fish meal, plis koray kraze ki donn sa eleman calcium carbonate ki ed bann lezo zannimo ensi ki lakok dizef poul.

SMB i prodwir en volim 60 tonn manze zannimo par zour ki fer li ant 1200 sak 50 kilo depandan lo disponibilite materyo debaz dan stok. Sa i konpri manze pour tou sa bann zannimo ki mon pe fer referans avek pli o.  Laplipar sa bann konponan apard koray e fish meal i ganny enporte sorti swa Lenn ou Moris e son pri i konm swivan; dible i R1.50 kilo, mai i 2, soya i 2.2 e zot enport anviron 1000 tonn par mwan.  Zot kalite manze i ganny fer baze lo reset ki zot konpanni ki zot afilye avek Belgique i donn zot depandan lo kalite materyo brit ki zot kapab trouv zot annan dan stok lokal. En bal manze  koson dan sa bann kategori swivan i vann konmsa, Mr Speaker.  Starter i vann R138 en bal, growers i vann R129 en bal. En koson i manz ant 2 a 2edmi kilo manze par zour depandan lo son lapeti, ki fer en total ant 4 a 5 bal manze par zour pou 100 koson.  E letan sa 100 koson in ariv ler pour vann, sak koson i manz li ant 4 a 5 bal manze 50 kilo.  Sa i tonm en total anviron R54,000 pour manze, R45 a R50 pou 100 pti koson ki pa pran kont bann lezot kou koman, labour, dyezel pou transpor, elektrisite pou ekleraz, sanitasyon, medikaman e servis veteriner.

Lo kote fermye zot annan en lot gro sonm ki zot bezwen antretenir, sa i repeyman loan labank ki ant anviron R5000 a R7000 par mwan pou en park ki’n kout zot ape pre R600,000. Pour nou trouv en pri lavyann abordab pour tou dimoun Mr Speaker se egzakteman sa konsiderasyon atraver en rediksyon dan pri manze zannimo ki lakle, sirtou la ki Lasin in donn en kargezon 30,000 materyo brit pour fer manze zannimo avek lo non lepep Seselwa.

Mr Speaker lavyann i en eleman enportan dan ladyet en imen e  mazorite dimoun amwen ki zot vezetaryen zot konsonm lavyann lo en baz regilye. Par tradisyon e dan kiltir Seselwa, lavyann ti ganny konsonmen par nou zanset pour bann lokazyon kot i annan en lafet swa familyal, nasyonal ou kretyennte.  Plis lokazyon ki lavyann ti ganny konsonmen sete kan i annan lanniverser, maryaz, bann lepok batenm, premyer komiyon, konfirmasyon, Pak, Nwel ou lannen.

Dan lepok kot nou ete ozordi pour plizyer rezon diferan, lavyann pe ganny konsonmen plis souvan ki dan syent-epok. Bann zenn sirtou adolesan in adopte en labitid manz en repa ki konpri lavyann olye pwason.  Avek letan ki pa kapab ganny prevwar konmela, lanmer i pli souvan azite e move e pwason i vin pli difisil pour ganny akse avek menm si konsomater i a ganny ankouraze pou manz plis ton sa nepli disponib lo marse lokal ki fer ki bann paran napa lot swa pour nouri zot fanmiy e zot sel rekour se ver lavyann ankor.

Mr Speaker san okenn lentansyon retir latansyon sa lasanble lo focus mon mosyon i enportan pour mwan fer sa bann aliz swivan ki pou ankor ennfwa ed nou apresye bit sa mosyon. En fanmiy Seselwa ki ankor kapab afford ozordi pe forseman konsonm lavyann an ekivalans avek pwason tou le semenn. Avek bann pri ki mon’n mansyonnen pli o, si en keksoz pa ganny fer pou proteksyon konsomater oplivit posib, gran sans pour nou bann repa ki annan valer nitritif e sosyal pour vin en rev ki pa realizab.

Dan lavyann limenm i annan protein, zenk e fer ki donn en eleman vitamin ‘B’ dan ladyet en dimoun. Lo kote nitrisyon i rekomandab pour dimoun konsonm plis lavyann rouz ki ganny konsidere koman kalite lavyann ki annan en valer pli enportan.  I osi rekomandab ki ler dimoun i kwi lavyann poul paregzanp, sa i en pti konsey ki mon pe donnen an pasan, paregzanp i enportan pour retir lapo akoz avek lapo en dimoun i met anviron 17% lagres anplis dan son sistenm ki pa bon pour lasante, tandis ki san lapo nivo, nivo lagres i redwir e i vin zis 3% a 4%.

Lavyann i annan son plas dan ladyet menm si pwason i annan valer pli o kot son kalite fat nonmen omega 3 i bon pour leker e esansyel pou ede redwir risk ganny bann maladi kardyo vaskiler. Mr Speaker menm bann dimoun lot kote i riye, mon napa problenm ek sa, i apre midi, zot enpe fatige. Menm si bout prensipal mon mosyon i lo fer desann pri manze zannimo in vreman esansyel pour mwan fer sa bann referans akoz alafen dizour lobzektif mon mosyon i ganny partaze an de ki osi konpri konsern pri lavyann lo marse ozordi. Sel prodikter manze zannimo  dan Sesel ozordi se SMB ki  son Chairman i Minis pour Finans. Parey mon’n mansyonnen anvi ki ton anba direksyon gouvernman i normal e an bonn sante pour egziz gouvernman koman regilater e entervenan dan sa demars.

Mr Speaker personn pa pour kapab argye ki Seselwa pe vwar lavyann koman son lot sours repa akote diri ki nou lot manze debaz. Sa i prouve atraver lakantite sa kalite biznes ki’n eparpiye partou dan pei.  Pour le moman nou annan dan Sesel en dezyenm outlet eksli meat corner, kot SMB anvi  ki vann lavyann fre san kont bann sipermarse e lezot pti laboutik ki osi vann lavyann frozen. Sa dan limenm i donn nou en avan gou ki Seselwa i kontan sa prodwi e zisteman i fer ki zot napa bokou swa ant manz lavyann avek lezot bouyon.

Ler mon mazin en manman i annan li 4 zanfan ki travay e ki ganny li ape pre R2500 par mwan, letan in tir bann lezot depans parey delo elektrisite, larzan lekol pour zanfan, larzan bis e lezot i pa pour reste li gran soz dan lanmen, prenan kont pri lavyann, son zanfan pour senpleman kout sa komodite ennfwa tou le 3 mwan petet.

Fodre nou aksepte ki nou napa en ogmantasyon saler depi 1995 pandan ki pri lavi in kontinyelman ogmante sibstansyelman, lavi..

(Technical problem)

..sa ki pli enportan pour soutenir zonm se manze. Dan  lespri ede pou anmenn a dispozisyon nou nasyon sa nesesite mon’n anmenn sa mosyon pou benefis plis dimoun posib dan lasosye, an prenan konsiderasyon pou fer desann pri manze zannimo otomatikman pri lavyann pou aziste e konsomater a ganny sans respir en pti pe an sa ki konsern pri sa de komodite ki konplemant kanmarad.  SMB   i annan monopoli lo manze zannimo e fermye ek bouse i swiv lavant dapre baz pri manze zannimo.

Mon ti a’n kapab Mr Speaker anmenn plis largiman lo sa mosyon e an rekonesan ki nou tou ki la kontan ou non sa size i atase avek nou tou lezour. Mon pou aret la.

Mon remersye bann manm davans pour zot kontribisyon ek sipor pandan ki mon kontinnyen reste a zot lekout.  Mr Speaker parey mon’n fer resorti motif par deryer sa mosyon i enn ki senser. Mon swe zisteman se pou met lalimyer lo sa size e propoz avek sa ki annan pouvwar, mon refleksyon e dezir ki fermye pe aste manze zannimo a en kou tre o ensi ki bann konsomater Seselwa ki pe dezour an zour vwar li pli difisil pou aste en morso lavyann akoz i ser.  Mr Speaker mon met devan mon mosyon pour zot laprouvasyon. Mon remersye ou.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn mosyon.

Onorab Pierre, ou ti oule entervenir? Deba i ouver. Nou ti annan Onorab Naiken.

 

MR MARC NAIKEN

Mr Speaker mosyon ki devan nou pe demann gouvernman atraver SMB pou konsider fer desann pri manze zannimo parey poul, koson ek bef, ki alafen dizour bouse a fer desann pri lavyann, e fer li a en pri pli a bordab pour tou dimoun.

Mr Speaker, animal feed factory oubyen  lizin manze zannimo, ki pou SMB i fer 15 diferan kalite  prodwir manze zannimo. Dan sa 15 prodwi zis 4 ki profitab, savedir ki zis 4 dan sa 15 prodwi ki SMB i fer ki  fer en profi.  Lo sa larestan 11 SMB i fer en pert. Sa ki pli enteresan se ki SMB i fer en pti git profi lo sa 4 prodwi e i fer en gran pert lo larestan 11. SMB i fer en profi anviron R225,000  lo sa 4 prodwi e i fer en pert anviron 10 milyon roupi lo sa 11 lezot prodwi par an. Sa i vedir ki son pert i 36 fwa plis ki son profi.

En lot keksoz ki enportan ki nou etidye, loperasyon animal feed factory, se letan nou esey vwar kote  son bann profi i ganny realize e kote sa bann pert i sorti.  Sa 4 prodwi kot SMB i fer profi, i konsern bann manze zannimo ki swa zot prodiksyon pa gran, swa zot bann zannimo ki pa ganny sonnyen prensipalman pour zot lavyann oubyen bann zannimo ki pa ganny konsonmen par imen. Sa 4 prodwi se manze lapen, manze ki ganny prodwi an pti kantite isi Sesel, manze pou seval ki ganny sonnyen prensipalman pa pour son lavyann e manze pour lisyen ki nou konnen nou pa konsonmen.

De lot kote SMB i fer en pert lo sa 11 lezot prodwir ki konsern bann zannimo ki nou konsonm bokou zot lavyann parey konson, poul ek bef.  Lo sa 11 kalite prodwi, SMB i fer en pert preski 10 milyon roupi. Letan nou balans sa pert 10 milyon roupi avek sa profi R225,000, ki i fer lo sa 4 lezot prodwir, nou annan nou en pert anviron 9.3 milyon roupi pert.

Mr Speaker parey mon’n montre, SMB i fer profi lo sa bann manze zannimo ki nou prodwi an pti kantite e ki konsern bann zannimo ki swa nou pa konsonmen oubyen nou konsonm en pti kantite.  An dot mo lefe ki i fer en pert lo manze pour bann zannimo ki Seselwa i konsonm bokou, SMB pe dan en fason, protez fermye Seselwa ek konsomater Seselwa.

Si SMB ti fer monte son pri e fer en profi lo manze bann zannimo ki nou konsonnen la nou ti pou vwar ki pri lavyann ti pou monte e i ti pou pli o ki i ete konmela. Annefe si SMB ti zis break even, savedir, son balans, balans son pert ek son reveni kot ti pou napa ni profi, ni pert, la nou ti pou vwar ki lavyann ti pou monte akoz  fermye ti pou pas sa pri lo  bouze e bouze ti pou pas li lo konsomater.   Sa  lalwa biznes.

Mr Speaker  lefe ki SMB pe fer en gro pert lo manze  pou bann zannimo ki Seselwa i konsonm bokou, SMB pe deza fer en gran sakrifis dan lentere fermye ek konsomater. Nou osi bezwen realize ki pandan sa dernyen 20 an SMB pa’n ogmant pri manze zannimo.  Me de lot kote kout son prodiksyon in kontinnyelman ogmante.  SMB pe deza fer bokou pou anpese ki pri lavyann i vin pli ser me ou pa kapab demann li pou fer plis sakrifis par fer desann pri manze zannimo. Anefe, si SMB i fer desann pri manze zannimo e sa benefis pa ariv kot konsomater parey i ete konmela, nou pe zis fer SMB fer plis pert ankor e bann dimoun ki pa ni fermye pou fer plis profi a detriman konsomater.

Mr Speaker dan sa konteks ki nou ladan, sel fason ki SMB i kapab redwir pri manze zannimo se si i pou subsidize. Pri manze zannimo parey poul ek koson, pa pri manze zannimo parey lapen, seval avek lisyen me lefe ki sa bann prodwi i en pti gin, konpare avek poul, manze avek koson, alors dan sa konteks si SMB i ogmante sa manze i pou napa en gran lefe e bann dimoun pa pou aste manze zannimo parey lisyen a en pri tro eleve.  Alors i pa fer bokou sans pour nou dir li (..) subsidize e fer desann kote bann zannimo kot nou nou konsonm plis.

Mr Speaker i senpleman pa posib pour SMB fer desann pri manze zannimo akoz sitiasyon komers lavyann dan pei i fer ki pri lavyann i tro ser.  E letan nou gete e solisyon se pa fer desann pri manze zannimo me plito redwir oubyen redistribye profi ki bann middlemen, mon dir byen, bann middlemen e bouse parey nou vwar loter mosyon in dir nou – e ki bouse i a kapab fer desann pri a en pri abordab kot tou dimoun i a kapab gannyen.

Mr Speaker kot bouse ki fer monte pri lavyann, mon pou donn zot en pti pe leksplikasyon en pti pe plitar. Dan sa konteks ki nou ladan, Msye Speaker a sa pwen mon ti a kontan ki nou ti a ansanm reflesir e analiz lo sa senyaro ki pase aktyelman dan lendistri lavyann. En fermye i pran tou bann risk, i pran loan, i fer park, i fer semen i aste pti koson, i aste manze, i pey delo, i pey saler travayer, i pey elektrisite, i pey latizann, i pey fees, i pey veteriner e i pey transportasyon.       La la konteks vreman kou en fermye.  I pa zis manze zannimo, pour li kapab sonny dizon, dan en konteks 60 koson, i pran li 6 mwan pour li kapab  met en koson a en kilo 98 a 100 kilo lifeweight e plizoumwen ki i 75 KG dead weight. Sa fermye i selman kapab vann en kilo koson de 18 a R24 kilo, selman apre ki in pran 6 mwan i kapab vann li 18, 19 a 24 kilo. Tandis ki en bouse oubyen sa middleman i aste sa lavyann, R19 oubyen 23 roupi e i vann en kilo sa menm lavyann letan in touye R55 a R60 kilo deadweight. La la kot disparite i ete, lala kote ki profi ki sa fermye pa gannyen e vwala kot sa benefis ki sa konsomater ti devret gannyen, lala kote i ale, i al dan pos en lot group dimoun ki pa neseserman – i pran li zis 3 zour pour li kapab fer, aste en koson touye e ganny 100% profi lo la tandis ki sa fermye li in pran 6 mwan, in pran tou sa risk, e i pe ganny li zis 10% lo la.  Parfwa si ou aste R18, R19, sa fermye i break even i pa fer sa profi.  Lekel ki dictate marse, eski se gouvernman, eski se SMB? Si sa fermye i pe kapab vann son lavyann a R23, alors sa bouse li ki pe kare tou profi ki sa fermye ti pou gannyen.

Mr Speaker sa i fer ki bouse i fer posibilite pour li kapab fer li 100% profi lo zefor fermye ensi ki SMB, e fermye pa ni menm 10% profi e alors Msye Speaker aktyelman bouse pe fer en gran profi lo lavyann me personn antre zot pa pe fer desann pri lavyann pour ki konsomater i kapab benefisye e sa i esansyel dan sa mosyon ki devan nou.  Sa ki esansyel e alors mon   pa vwar dan ki konteks ki nou bann konsomater nou pou benefisye si pri manze i desann akoz sa pri pa pe ganny pase avek konsomater. E pa fermye ki dictate pri se finalman, bouse ek middlemen ki dictate pri. Menm pri i aste farm-gate price se bouse ki dictate. E parkont Mr Speaker si nou ti fer desann pri manze zannimo par 5% nou ti pou vwar ki ti pou napa en gran lefe lo income sa fermye akoz i ti pou ganny li – lo 60 koson i ti pou ganny li R1500, diviz li par 60 ou ganny li R25 par koson. E si ou ti fer li mont 10% ankor ou ti pou vwar ki poudir i pa ti pou efektif. Me parkont si ou ti fer monte R1 anplis lo sak kilo, si sa fermye i pe fer li en koson dead weight 75KG, oubyen parey nou pe gete R100 i ganny 100 kilo i fer li R100 lo sak koson.  Alors si nou ti donn li R2 anplis lo sak kilo sa fermye ti pou sorti li byen, i ti pou kapab repey son loan, i ti kapab refer tou son bann aktivite en pti pe pli byen.

So vwala ki pwen esansyel se ki pa SMB e pa non pli fermye se sa larzan i al dan en lot landrwa kot i pa kapab ozordi nou bann konsomater nou pa kapab rezouir sa.

Mr Speaker a sa pwen mon ti a voudre ki nou osi pran kont ki SMB pour li kapab sirviv dan sa monn konpetitiv, dan stratezi devlopman Sesel i enportan ki loter mosyon i analiz sa konsep food security e ki SMB fodre ki tou bann partener, fodre i kapab, i bezwen fer en profi pour li kapab reste dan lakours. Si SMB i bezwen prodwir manze koson pour plis fermye alavenir fodre ki SMB limenm li fodre ki son cash flow i annord e fodre i a pe fer profi.  Alors i pa byen a sa pwen pour nou dir avek SMB fer desann pri manze zannimo, fer plis pert tandis ki tou profi i al dan lanmen en lot group dimoun.

Msye Speaker mon koz avek diferan fermye, expert dan divizyon lifestock e zot dakor ki pa zis pri manze zannimo ki sel fakter ki fer pri lavyann vin ser, i annan plizyer lezot fakter ki osi kontribye pou fer sa loperasyon bann fermye monte. Me plito bann fermye pe rod en pli bon kalite manze zannimo pou fer ki  zot pran mwens letan pour zot sonny en zannimo oubyen en koson dan sa ka e donn en pli bon kalite lavyann e sa i a fer ki zot a fer plis  profi an term letan ki zot pran pour zot met sa prodwi lo marse.

Mr Speaker bann lezot fermye ki mon’n koz avek i konsernen ki si pri manze i desann i kapab ganny prodwi avek en valer nitrisyonnel ki pli ba ki pe ganny fer aktyelman e sa i kapab anmenn pli pert ankor pour sa fermye olye ki i pran 6 mwan, i kapab pran li 8 mwan pour li met sa menm kantite zannimo lo marse e fer ki alafen dizour i pa fer profi akoz kantite letan ki i pe pran pour li kapab sonny sa zannimo.  Alors zot osi krwar poudir son larepons se ki petet en pli bon kalite feed i ganny mete lo  marse me ou pa dir li fer desann pri  apre pour ou kapab donn li en prodwir ki enferyer.

Alors i pa aksepte pour nou demann SMB pour zis fer desann pri manze zannimo akoz Mr Speaker konsekans en tel bes dan pri i kapab annan en lefe negativ lo lekonomi sa lendistri, nou bezwen get lekonomi sa lendistri espesyalman lendistri lavyann dan tou son detay e  tou son lentegralite, pa zis en sel konponan ladan akoz mon fer resorti ki pri manze zannimo i zis en konponan dan sa overall cycle ki en fermye i pran pour li kapab met en zannimo lo marse.

Mr Speaker mon annan plizyer kestyon lo sa size ki mon ti a kontan poz avek loter mosyon.  Eski pri manze zannimo i sel fakter ki fer pri lavyann ser isi Sesel? mon lot kestyon, eski middlemen pou les fermye ganny sa benefis si pri manze zannimo i desann oubyen i pou kontinyelman fer monte pri lavyann e fermye pa pou  rekolt sa benefis ki sa tel besman pou anmennen. Ki garanti finalman ki pri lavyann pou desann lefe ki i montre ki i annan en gran demann pou lavyann e nou konnen byen ki marse, market economy i dir ou si i annan demann pri i riske monte akoz i an fonksyon alors mon pa konvenki ki sa i pou leka oubyen eski Lonorab pe  dir fer pri kontrol lo SMB? Eski pri pre-market economy pa aplike pour SMB?

Mr Speaker loter mosyon pa’n kapab aprouve ki an realite pri lavyann pou reelman desann si i fer pri manze zannimo desann. I pa’n dir nou ki si nou fer desann pri manze zannimo ki SMB pou fer ankor plis gran pert ankor e ki dan longterm i pou annan serten lefe lo abilite sa lakonpannyen pour li kapab donn plis fermye sa menm servis. Fodre ki sa konpannyen i kontinnyen deservi tou fermye Seselwa, pa zis en group. E dan sa konteks Mr Speaker mon pa pour kapab donn mon sipor sa mosyon akoz i pa’n tous prodiksyon lavyann dan son lentegralite e i pa’n donn nou garanti ki fermye avek konsomater pou reelman benefisye avek en tel besman dan pri manze. Dan sa ka Msye Speaker mon pa pour kapab donn mon sipor sa mosyon.

 

MR DE COMMARMOND

Mr Speaker lo mosyon ki devan nou mon osi vwar mwan dan en sitasyon difisil pou donn sipor sa mosyon parey i ete la.  Akoz mwan mon pa krwar poudir fer desann pri manze zannimo pou neseserman anmenn en rediksyon dan pri prodwi lavyann lo marse. E mon koleg in fer sorti la bann diferan fakter ki an relasyon avek prodiksyon lavyann, so i pa zis manze zannimo.  Sa i enn.

Dezyenmman nou tou nou aksepte poudir lavyann i ser lo marse sa i kler sa.  Mwan osi mon dir i ser.  Be son ser kot i ete? Mover mosyon, Onorab Lucas in fer sorti limenm, in dir ou, in pran legzanp koson, ou dir kot sa bouse, sa fermye i vann son koson a pri R22  e sa  bouse, li i al vann sa R55 amontan e deza la in plis ki double. Ou trouve le problenm i la. Mwan mon krwar mwan ki fer mannyer ou anvi, sa problenm i pou reste. Now sel fason a mon’n avi ki mon krwar i kapab annan en kontrol lo pri, en besman dan pri se letan ou annan en kontrol. Apre osi manze zannimo Msye Speaker i lib, nenport ki konmela i fer vini manze zannimo. Pa zis SMB. Be wi, nenport ki, Lonorab Ferrari ou kapab organize, fer vini, ou konpran – pli i ava pli ba. Nenport ale, bann fermye ansanm met – pa’n  liberalize? Now mon pwen Mr Speaker, Sir, se mon anvi anmenn en amannman dan sa mosyon pour mwan kapab siport sa mosyon. Mon amannman se ki mon anvi ki sa lasanble i demande ki gouvernman i met pri kontrol lo pri lavyann avek bi fer li vin pli abordab pour tou dimoiun.  I dir i pa oule, mwan si ou pa oule, akoz mwan avek sa amannman mon krwar i ava desann. Nou a dir ki pri lavyann koson tan, pri lavyann poul tan ensidswit. Nou a met pli ba, ti 55 taler ou’n dir, nou a met pli ba. Si ou met kontrol a fer li vin pli ba, konmsa i a desann, i oblize desann. Ou dir mwan non, si non mwan osi mon pa pour kapab siport sa mosyon parey i ete. Msye Speaker mersi bokou.

 

MR DAVID PIERRE

Mr Speaker mon’n ekout loter mosyon atantivman e i kler ki pri lavyann i eksesivman ser, e Seselwa an zeneral pe vwar li vreman difisil pou zot konsonm lavyann si oule dan sa fason ki zot ti ava kontan, dan dimans, ou konnen from time to time, kekfwa en fwa dan lasemenn. Be sa issue pri lavyann i ser i annan plizyer fakter ki asosye avek.  Be sa fakter pri manze i enn nonetheless ki tre enportan.

Premyerman Mr Speaker SMB i responsab pour fer vini manze zannimo, i annan monopoli lo la. Kalite manze ki SMB i vann avek bann fermye i an kestyon.  E si kalite manze ki ou pe vann i pa sa kalite manze ki pou permet sa fermye prodwir to the maximum, la nou annan en problenm. Sa i premye pwen.  Dezyenm pwen availability sa bann manze. Yer mon’n koz avek en fermye e in donn mwan en legzanp kot in al rod manze koson e zot in dir ek li konmsa vin ozordi me selman i pou ganny li 3 bal pour sak 100 koson ki i annan.

Problenm se ki premyerman i deplase, i pran en transpor i desann, i kout li, i ale, napa sa manze. I retournen son lannmen, pour li ganny 3 bal pour li retourn avek, again i kout li.  Ler son koson in pare pour vann obviously kantite depans ki in fer pour li kapab fer sa koson ariv sa groser ki’n arive i vin plis ki si paregzanp sa manze ti readily available. Sa i enn.   Kalite manze, in osi refer sorti klerman poudir kalite manze ki zot pe ganny pour le moman i pa lo standar.  Sa i redwir prodiktivite e dan bokou ka i annan bann pti koson ki mor avek sa kalite manze ki zot pe gannyen.

Ler sa i arive sa dimoun ki’n ase sa koson si annou dir dan 100, 25 i mor i pou bezwen vann sa 75 koson, in such a manner ki i retir tou son larzan. And again sa i fer monte pri lavyann. I enportan Mr Speaker pour nou osi realize pou dir dan lemonn an antye i annan bann nitrisyonnist profesyonnel ki travay pour bann lifestock feed suppliers ki pas en kantite letan, vreman en kantite letan pou determin bann bezwen nitrisyonnel, bann diferan kalite zannimo dan diferan letap zot devlopman. Me ki nou vwar arive, i annan bann lezot ki adopte en lot kalite practice ki zot servi bann zengredyen ki son valer nitrisyonnel i pli feb pour abes pri me son lefe, nou apel sa bann least cost feed, me son lefe ki i annan i pli detrimantal pour bann fermye e se la kot mon lans en lapel avek SMB pour garanti e pour fer sir ki kalite manze ki i anmenn dan pei oubyen ki i vann avek bann fermye son kalite i improve pour ki nou annan pli bon prodiktivite.

Avek mwan Mr Speaker mon annan sa pti Seychelles in figures, e si oule statistics ki donnen ladan i reflekte en pti gin sa ki mon pe dir. Si nou get lo lifestock slaughters nou pou remark en rediksyon 4.82% dan la kantite koson ki ganny slaughtered between 2004 and 2006. Pour mwan this is quite significant. Ler ou get pour bef, ou vwar en rediksyon 49.57%.  And this is very significant. I significant akoz ler nou annan bann tel rediksyon dan prodiksyon nou forse enporte.  E letan nou enportan i met presyon lo deviz, lo sa pti gin deviz ki nou annan e lefe – e nou konnen, bomaten Minis in vin dan lasanble in vin dir nou  – lefe ki roupi in devalye, sa i fer prezan ki pri i osi ogmante. So nou bezwen pouse pour ki i annan plis prodiktivite me pour nou kapab ganny plis prodiktivite,  fodre bann materyo debaz ki nou servi pou improve, pou ogmant prodiktivite i la e  i readily available.

En lot fakter ki enportan pour nou mansyonnen se i kou transportasyon.  Avek lefe ki dyezel in mont par almost 79% e ki transportasyon, son poursantaz dan prodiksyon lavyann i konsiderableman o, sa i fer ki kou prodiksyon limenm i monte e again ler kou prodiksyon i monte, therefore inevitableman pri lavyann pou osi bezwen monte. Alors dan lespri mosyon malgre ki bann entervenan lo lot kote latab in refer sorti klerman ki pa zis pri manze ki ede pou fer pri lavyann monte, me i esansyel pou nou konpran ki i en fakter, i enn parmi sa bann seri fakter ki zot in mansyonnen e lefe ki i enn parmi sa bann fakter therefore i endike lozikman ki si i desann, wi, pa proporsyon, pri lavyann pou osi desann. Anmenmtan ki mon dakor ki i annan bann lezot fakter mon osi dakor ki sa issue pri manze i bezwen desann pou ki an proporsyon i ava annan en rediksyon dan pri lavyann. Mon pou osi pouse dan en fason for pour demann SMB pou revwar kalite manze ki zot fer rantre dan pei, bann materyo brit ki zot servi pour zot prodwir sa manze, pou zot tyeke e pour fer sir pou garanti ki kalite manze ki nou gannyen ki a la oter pour ki sa i ogmant prodiktivite a en pri ki rezonnab.  Sa i mon kontribisyon.

 

 

MRS POTTER

Mon pou ase bref akoz mon krwar bokou in ganny dir lo sa size lo nou kote. Mon a kanmenm komanse par dir ki la prezan mon konpran akoz ki Lider Lopozisyon ti pe propoze ki nou anvoy deba pour sa mosyon.  Si mon ti’n konpran sa pli boner petet nou ti a’n rekonsider nou pozisyon.  E mon senpatiz avek santiman en lot..

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker mon non in ganny mansyonnen, mon pa konnen, ki i pe sey dir?

 

MRS POTTER

Msye Speaker mon egalman senpatiz avek santiman ki en lonorab dan lopozisyon ti’n partaze lo sa size e mon vreman siport li…

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker sorry me mon bezwen demann ankor klarifikasyon koman en point of order – mon pankor koze, mon pankor narnyen, mon non in ganny mansyonnen. Ki son problenm?

 

MR SPEAKER

In dir ou ti’n fer propozisyon pou postpone deba.

 

MR RAMKALAWAN

Wi..

 

MR SPEAKER

Prezan i dir i konpran akoz..

 

MR RAMKALAWAN

Be ki son problenm?

 

MR SPEAKER

Be prezan les li kontinyen ek son lentervansyon.

 

MR RAMKALAWAN

Wi me mon ti a kontan i dir ki son problenm.  Konmsi ou a krwar i annan en problenm..

 

MR SPEAKER

..Onorab Ramkalawan, order, order.

 

MRS POTTER

Mr Speaker mon osi senpatiz avek santiman ki en lonorab dan lopozisyon in partaze lo sa size e mon siport li kan i dir ki vreman nou lasanble i deserve better. Msye Speaker dan son mosyon Lonorab Lucas i demann SMB pou konsider fer desann pri manze zannimo.

Mo kle dan sa mosyon se konsidere. Ou konsider en keksoz letan ou balans bann pwen an faver e bann pwen ki kont. Ou konsider en keksoz letan ou mezir son merit par rapor avek lezot opsyon. Dan ka sa mosyon ki devan nou dan son prezantasyon loter ti’n merit fer tre kler pour sa lasanble ki bann pwen ki i ti pe konsidere an faver e bann pwen ki i ti pe konsidere kont demann SMB fer desann manze zannimo. I ti osi merit eklersi lasanble lo lezot opsyon ki egzise pou atenn lobzektif fer desann pri lavyann lokal pour konsomater. Malerezman sa pa’n ganny fer. Loter mosyon in plito pran en lapros senplisit e popilis par donn lenpresyon ki SMB ki responsab pour pri lavyann ser e ki si SMB i bes pri manze zannimo otomatikman pri lavyann pou desann across the board.

Msye Speaker en manm lasanble serye set enn ki fer byen son resers, ki byen konstrir son largiman e ki klersi lepep lo bann swa ki devan li.  En manm lasanble serye pa merit zanmen vin esey mislead lepep ki’n elekte li.  Mosyon Onorab Lucas i pa zis misleading me i osi kontradiktwar. Misleading akoz largiman Onorab Lucas se ki si SMB i fer desann pri manze zannimo, otomatikman pri lavyann pou desann. Me Lonorab Naiken in montre tre klerman atraver bann fe ek bann sif, non pa bann matematik ki sa pa pou neseserman leka. E ki si pri manze zannimo i desann se pa fermye ni konsomater ki pou benefisye me plito bann middlemen.

Msye Speaker i pran en fermye plizyer mwan pour li angrosi en zannimo. Pandan sa letan i depans larzan lo manze, i osi depanse anterm letan e latansyon ki i donn sa zannimo.  Alafen i vann son zannimo e i fer en profi, i pran en middleman zis detrwa  erdtan ou petet enn ou de zour pour tir sa zannimo kot laferm, transport li labatwar kot i ganny touye, prepar li dan bann morso pou vann avek piblik.  Me letan i vann sa lavyann sa middleman i fer en profi ki plis ki sa fermye.

Msye Speaker Lonorab De Commarmond in montre nou ki sel garanti ki i annan ki letan pri manze zannimo pou desann pri lavyann pour osi desann. Si gouvernman i met pri kontrol  me SNP pa pour dakor ek sa, akoz sa i kont bann prensip liberal ki zot in touzour pourswiv.

I pa zis Onorab Lucas ki’n mislead nou, me egalman Onorab Pierre ki’n oule sey fer nou krwar ki SMB i annan i annan monopoli lo prodiksyon oubyen lenportasyon manze zannimo, rapel ki Onorab Lucas ek son parti pa’n zanmen mank en lokazyon pour dir avek lepep Seselwa ki fodre privatiz SMB akoz dapre zot SMB ki sours tou nou problenm. La ozordi sa menm SNP  i dir ki SMB – ki’n dir ki toultan SMB ki sours problenm i vwar sa menm SMB koman solisyon problenm pour pri lavyann ser Sesel.

Si Onorab Lucas ti’n fer byen son resers i ti pou’n vwar ki se pa SMB ki sours pri lavyann ser dan Sesel parey Onorab Naiken in esey montre li.   Si i ti’n fer son resers i ti pou’n vwar ki pandan 20 an, SMB pa’n ogmant pri manze zannimo menm si kou prodiksyon in ogmante pandan tou sa letan.  Si i ti’n fer son resers, i ti pou dekouver ki SMB parey Lonorab Naiken in dir, in touzour, depi son nesans sibvansyonn pri manze zannimo. Lefe ki SMB i sibvansyonn pri manze zannimo sa i vedir ki SMB in tou dilon fer en pert lo son loperasyon animal feed factory.

Ozordi SMB pe fer en pert lo lavyann manze zannimo  a en kou 9.3 milyon roupi sak lannen.  I kler ki si sa lakonpannyen ti enn prive oubyen ti’n privatize parey SNP in toultan demande i pa ti pou zanmen kapab soutenir sa kalite sibvansyon akoz lakonpannyen prive i vize ver profi tandis ki SMB i annan en vokasyon osi sosyal. Annefe kan nou analiz byen bann depans ki annan pou fer avek prodiksyon manze zannimo isi nou pou realize ki i ti pou pli rantab pour gouvernman, si i en lakonpannyen prive, petet Lonorab Pierre ti a enterese ti ava ofer sa servis la ki in liberalize. Nou gouvernman i konsyan bann defi ki annan avek prodiksyon manze zannimo lokalman e se pour sa rezon ki in deside pour pa privatiz sa sekter parey SMB in toultan oule nou fer. Nou’n plito prefere rod en partener stratezik pour devlop li e konsolid li parey Minis Finans ti enform nou lasanble detrwa semenn pase.

Msye Speaker si SMB ozordi ti pou fer desann pri manze zannimo i ti pou bezwen koup  lo lakantite travayer ki lizin pe anploye.  E se sa menm SNP ki ti pou vin demande akoz nou pe fer travayer kot lizin animal feed factory aret travay.   Msye Speaker alavenir i pou neseser pou obliz bann MNAs pou fer en bon resers avan zot zis vin met mosyon devan sa lasanble, sansan lasanble serye pou reste selman en rev.

Msye Speaker lendistri agrikol e prodiksyon lavyann i enportan e delika e i fasil pou zwe e fer politik e zwe lo lemosyon bann prodikter e bann konsomater dan sa domenn. Sanmenm sa ki’n rann sa mosyon ozordi iresponsab. Gouvernman in deza met anplas plizyer fason pou asiste fermye parey Onorab Naiken in dir nou. Sibvansyon lo pri manze zannimo pandan sa dernyen 20 an ou plis i zis enn sa bann mwayen. Pa bliye ki pandan ki SMB i ankor pe sibvansyonn fermye partou dan lemonn sirtou dan bann pei ki prodwir lavyann gouvernman pe koup en kantite lo sa bann sibvansyon. Linyon eropeen paregzanp pe met presyon lo La frans pou koup sibvansyon lo bann fermye akoz la kantite larzan ki sa i koute e akoz zot dir ki i kree en dezekilib ant bann lezot pei linyon eropeen kot fermye pa ganny sibvansyon. En bes dan sibvansyon kou prodiksyon pour bann prodwi dile in tou resaman kree en kriz dan sa sekter lo nivo enternasyonal parey nou’n vwar.

Nou’n menm vwar Moris ganny afekte ek kriz dile lo marse e ki pe fors zot ogmant zot pri par 30% byento. Tou sa pe arive akoz partou dan lemonn bann gouvernman pe koup lo sibvansyon.  Isi Sesel nou gouvernman i ankor pe sibvansyonn sa prodiksyon. Alors i pa realis pou demann gouvernman pou ogmant sa sibvansyon sirtou fas a sitiasyon enternasyonal  aktyel.

Nou osi konnen ki sa bann kou prodiksyon i kapab ogmant ankor sirtou an sa ki konsern azisteman dan valer roupi vizavi lezot deviz ki nou’n fek aprann bomaten e si pri karbiran i kontinyen monte lo marse mondyal. Alors nou konsider sa mosyon iresponsab e pa rezonnab e lo sa baz nou pa pour kapab siporte.

 

MR SPEAKER

I reste 7 minit, nou adjourn ziska mardi prosenn. The motion will be stood over. Nou pou kontinny deba marse prosen. I annan ankor plizyer entervenan, Onorab Ferrari, Onorab Ramkalawan lo lalis. Sa vedir deba lo mosyon pou kontinyen mardi prosen.