::
Home » Verbatim » Verbatim - Second Term 2007 » Tuesday 3rd July, 2007

Tuesday 3rd July, 2007

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 3rd July 2007

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bon, nou ava komans nou travay pour ozordi.  Mon krwar dan kominikasyon mon ti oule enform zot ki apre remaniman Gouvernman yer ki pran lefe ozordi, otomatikman nou travay pou ganny enpe afekte akoz i annan plizyer Minis ki’n sanze e i annan plizyer Minister ki’n menm sanze.

Ozordi, nou pou pran zis 2 kestyon akoz parey nou konn tre byen, Minis pour Lasante pe sanz Minister.  Pe pran en nouvo portfolio e apre plizyer konsiltasyon, nou santi i pa pou apropriye e probableman menm pa anlinny avek Konstitisyon pou li pran sa bann kestyon ozordi.

Donk alors pour bomaten, nou pou pran zis 2 kestyon.  I annan plizyer kestyon ki’n antre kot mon Lofis.  Nou santi ki i pa pou neseser pou bann Manm resoumet tou sa bann kestyon.  Ki nou pou fer, nou pou re-route sa bann kestyon kot bann Minister apropriye.  Par egzanp, en kestyon ki ti pour MLUH aprezan nou ava anvoy li kot National Development, pou fer li pli fasil e pou fer nou louvraz mars pli byen.  Mon mazinen ki par semenn prosen, dan 2 semenn tou keksoz i ava retourn normal.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Point of Order Mr Speaker, Sir.

 

MR SPEAKER

Which Order?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Klarifikasyon Mr Speaker.  Sa ki ou’n fek eksplike.  Mon konpran poudir Minis in sanze.  Savedir par egzanp, Minister Lasante.  Ki ou pe dir?  Sa dimoun ki ti Minis i nepli la koman Minis me Minister Lasante limenm i pa’n sanze li.  Son Lenstitisyon, son landrwa ensidswit i pa’n sanze.  Savedir sa bann kestyon pa ti pour sa dimoun li.  I ti pour sa Minister.  Savedir, dan plas sa dimoun, i bezwen annan en lot dimoun ki’n vini.  Sa lot dimoun li i ganny gide par son PS ek son bann dimoun.  I vini, i kapab reponn sa bann kestyon.  Si i pa kapab i a dir i pa kapab.  Ava anvoy plitar, amonnavi. Mersi Mr Speaker Sir.

 

MR SPEAKER

Onorab, mon ava demann ou pour lir Order 22 (1) ek (2), apre Lartik Konstitisyon relevan a sa size.  En ruling in fini ganny donnen e nou pa pe pran okenn kestyon lo sa ruling.  Yes?

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon ti kapab raise li koman en matter of privilege me mon ava plito raise li koman en klarifikasyon.

Ou’n eksplike ki, wi Minis Lasante pa pou la.  Mon pa pe kestyonn sa me i vin lo kestyon limenm.  Par egzanp, mon remarke letan mon’n ganny Order Paper ki letan mon’n anvoy ou kestyon, mon kestyon in ganny edited letan i vin lo Order Paper. E dan mon leksperyans, sa i fer premye fwa ki kestyon en Manm i ganny edited san ki i ganny enformen.  Eski sa i pou pratik dezorme ki nou kestyon ki nou, nou anvoye koman politisyen, parski nou ki pe santi nou keksoz.  Letan pou ariv isi kot Sekretaryat, Sekretaryat pou edit kestyon?

 

MR SPEAKER

Onorab, mon pa konnen ki kestyon ekzakteman ou pe fer okenn referans avek.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon ava dir ou spesifik.  Kestyon 8 lo Order Paper ozordi.  Letan mwan mon anvoy kestyon kot Sekretaryat mon kestyon ti lir:-

Eski Minis Lasante i kapab enform zabitan Anse Etoile ki pozisyon Gouvernman konsernan konstriksyon en Sant Lasante la Retraite, ki ti dan plan depi ki Mr Roger Toussaint ti MNA?  Se sa mon kestyon.

E letan mon kestyon i vin lo Order Paper, i aret lo La Retraite.  Be sa i mon kestyon.

MR SPEAKER

Non.  Pour ou lenformasyon Onorab, Speaker i annan drwa pou retir bann morso ki pa relevan.  Lo sa kestyon, Mr Roger Toussaint, annefe i annan plizyer.  I annan lo Madanm Anne-Marie Mathiot, i annan en lot lo  Mr Charles.  Whatever, ki mon santi i pa enportan pou Minis kapab konpran e reponn ou kestyon.

Petet ti ava annan en nesesite letan mon ti’n enstrir Clerk pou delete sa, pour li enform ou.  Me pour mansyonn en non dimoun:– annefe nou Standing Order i tre kler lo la.  Se ki letan en kestyon i ganny demande, Speaker i bezwen satisfe ki 1, ou pa pe entrodwir non bann endividi san ki i neseser.  E dezyenmman, ki klarite ou kestyon, i reste parey si ou delete sa bout.  Par egzanp, ‘depi ler Mr Toussaint ti ankor la’, ‘Sant Lasante La Retraite’, amonnavi i pa fer okenn diferans pou Minis.

Si ou pe dir ti dwatet enform ou, Clerk ti dwatet enform ou.  En desizyon in ganny pran lo la.

Onorab David Pierre, demann ou premye kestyon silvouple.  Kestyon nimero 6.

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour tou Manm Onorab.

Eski Minis pour Ledikasyon ti kapab enform Lasanble lo ki kantite larzan en Lekol Segonder e Primer i gannyen dan son Bidze an mwayenn par lannen pou maintenance sa lekol?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker, avan mon reponn kestyon Onorab, mon ti a kontan, avek ou permisyon sezi lokazyon mon premye entervansyon dan Lasanble Nasyonal pou salye tou Manm Onorab.  I fer mwan en gran plezir ler mon regard otour mwan e mon vwar dan sa Lasanble plizyer Onorab ki’n deza mon etidyan.  Ki swa Seychelles College, Teacher Training College ou NYS. E osi lezot Manm Onorab ki mon’n ganny sans fer zot konesans lo en baz sosyal ou profesyonnel.  Plizyer zot bann Ansennyan.

Mr Speaker, ler mon regard zot dan sa Lasanble, mon rapel letan mon ti fer lekol Seychelles College. Mon rapel en pti garson e kimannyer son figir ti ranpli avek lazwa ler mon ti anons li pwen ki i ti’n gannyen dan en legzanmen.  Sa pti garson ti asiz dan fon laklas obor lafnet e ti ou menm Mr Speaker.

Ozordi, set avek bokou limilite e bokou lafyerte ki mon vwar ou isi pe diriz travay nou Lasanble Nasyonal e set avek bokou limilite e lafyerte ki toulezour mon vwar zot, zenn fanm ek zonm ki mon’n konn zot koman etidyan pe fer marse nou pei dan diferan travay ek profesyon.

Mr Speaker, sa i donn mwan en serten satisfaksyon e i form parti rekonpans en Ansennyan parey mon ti ete.  Mon panse bokou Ansennyan ki pe travay ozordi i mazin parey.  Mon swet tou Manm Onorab sikse dan zot travay e mon osi swete ki zot a touzour donn zot sipor Ledikasyon e zot sipor ek lankourazman tou bann dimoun a tou nivo ki travay dan ledikasyon.

Mr Speaker, pou reponn kestyon Onorab.  Dan son Bidze par lannen pou maintenance, en Lekol Primer an mwayenn i ganny anviron R13 mil.  En Lekol Segonder an mwayenn i ganny pre R29 mil. .

 

MR SPEAKER

Ok.  Very briefShort and sweet.  Onorab Pierre,  okenn pwen siplemanter?

 

HON DAVID PIERRE

Wi, Mr Speaker mersi.  Eski Minis i satisfe ki R13 mil pour en Lekol Primer e R29 mil pour en Lekol Segonder par lannen i sifizan e eski Minis i kapab dir nou si i annan okenn kriter ki son Minister i servi pou allocate sa bann diferan sonm pour bann diferan lekol?

 

MINISTER BERBARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, kot i konsern larzan, mon kwar Minis zanmen pou satisfe akoz avek plis larzan, nou pou kapab fer bokou plis.

Konsernan kriter ki allocate pour sak lekol, i depan enpe lo grander sa lekol, leta sa lekol ek bann bezwen sa lekol.  Mon pa konnen si mon aret la.  Mon pa abitye avek sa bann kestyon repons.  Mon kapab aret la mon panse zot ava annan plis kestyon ankor.

 

MR SPEAKER

Bon, ou kapab demann en dezyenm kestyon siplemanter Onorab.

 

HON DAVID PIERRE

Minis, an vi ki ou’n fer sorti poudir kot larzan i konsernen ou pa pou zanmen kapab satisfe e an vi ki i an mwayenn ki mon mazinen ou’n donn nou akoz kesyton i demann ou an mwayenn, eski ou kapab dir nou si i annan en minimum larzan ki en Lekol Primer i gannyen e ki en Lekol Segonder osi i gannyen par lannen?

 

MR SPEAKER

Zis pou direct Minis.  Bann kestyon ki ou napa lenformasyon, ou toultan kapab anvoy kot Manm an ekrir plitar.

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mersi Mr Speaker.  Non.  Me si mon pran en legzanp premye paz lo sa papye la par egzanp.  Lekol Anse Aux Pins Primer i ganny li pour sa lannen apepre 7, 6.  Li a ganny li R13 mil.  An gro si mon pran en Lekol Segonder Anse Boileau, li R30 mil apepre.  Mon krwar zot tou zot pou apepre dan sa balans koumsa.

 

MR SPEAKER

Onorab Potter.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis pou dir nou kan i koz lo maintenance, eski i kapab klarifye ki kalite maintenance nou pe koz lo la?  Eski i bann minor wear and tear, i bann major renovasyon?  So, si i kapab donn nou enpe detay lo ki kalite maintenance nou pe koz lo la e osi si i kapab dir nou si Minister i annan en progranm maintenance pou tou bann lekol ki ganny fer detanzaot, konmsi ki enpe santralize?

 

MINISTER BERNARD

SHAM-LAYE

Wi Mr Speaker.  Sa Bidze ki mon’n donn son mwayenn pour Lekol Primer ek Segonder i kouver maintenance batiman, meb, lekipman biro e wi Mr Speaker, i annan en Bidze santral e sa mon kwar ki i ava eklersi Manm osi lo sa pwen.  Apard sa Bidze, an mwayenn R13 mil ou R29 mil sak lekol i gannyen, i annen en Bidze ki Minister i gard li onivo santral e sa lannen par egzanp, sa Bidze ki nou apel li remedial works and amenities in schools i R4 milyon.  E sa Bidze nou gard li onivo santral pou fer maintenance dan tou bann lekol, dapre bann bezwen ki nou vwar dan tel ou tel lekol.

 

MR SPEAKER

Onorab Pool.

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker mersi.  2 pti kestyon.  Mr Speaker, mon premye kestyon se pou demann Minis, ler i donn sa Bidze bann lekol, kimanyer sa depans i ganny deside, si lekol ou si Minister e si Minister i annan serten kontrol lo la ensidswit?  Konmsi, si i kapab donn nou sa detay lo depans sa Bidze limenm vizavi lekol ek Minister.

Mon dezyenm kestyon se pou demann Minis si i pou satisfe ler ki prosen Bidze pour maintenance i vin devan nou Lasanble, si i pou satisfer li bokou si Lopozisyon i donn sipor sa Bidze?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, sa Bidze ki nou garde o nivo santral, kimannyer i depanse, Minister i annan relasyon etrwat avek tou son bann lekol e ou annan Head Teacher dan lekol e o nivo Minister ou annan en Direkter Lekol e ou osi annan Direkter Zeneral pour bann lekol.  E i osi  annan nou Education Planning Division ki li i annan en Seksyon ki reponsab bann proze e tou sa bann dimoun, zot vwar ansanm ki bann bezwen dan tel ou tel lekol e nou fer planifikasyon pou regarde kimannyer sa Bidze R4 milyon i depanse.

Enn bann rezon osi akoz nou gard sa Bidze o nivo santral se ki i permet nou annan serten fleksibilite anka i annan bann bezwen ki nou pa ti’n prevwar pandan lannen ki monte en kou an gran.  Fer krwar ou annan en gro divan ki pase, i tir tol en lekol.  I permat nou annan sa fleksibilite re aziste sa larzan, donn sa lekol.  Ouswa en septic tank pour en rezon ou en lot, en kou an gran i pete.  I permet nou sa fleksibilite.

Pou dezyenm kestyon Onorab Pool.  Mr Speaker, parey mon’n dir dan sa pti lentrodiksyon ki ou’n permet mwan fer, mon demann tou Manm Lasanble pou donn tou sipor zot kapab bann dimoun ki travay dan lansennyman, dan ledikasyon e osi nou sistenm ledikasyon.  Alors mon ekspekte ki tou Manm Lasanble, san leksepsyon i ava siport okenn keksoz ki bon pour ledikasyon.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis pou eksplik nou en pe ki rol PTA dan maintenance lekol akoz pandan enpe lannen, zot in ganny demande, zot in ganny ankouraze pou get involved dan maintenance lekol e mon ti a kontan si Minis i kapab dir avek Lasanble si sa i en keksoz ki pe mars enpe?

E dezyenmman, pour mwan zis atir latansyon Minis, kekfwa i kapab reponn nou la lo enn bann laspe lekol ki sanble ki annan bokou, bokou difikilte maintenance se bann twalet.  E si Minis i annan serten lide lo kimannyer sa laspe limenm li i kapab ganny adrese akoz mon krwar i en laspe vreman enportan dan lekol.  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Konsernan rol PTA dan maintenance bann lekol.  PTA i en tre bon keksoz akoz i enplik paran ansanm avek Ansennyan pou travay dan menm direksyon pou byennet ek ledikasyon bann zanfan.  Depi lannen 2005, avek Minis presedan, ti annan en Lakor avek ant Minister, bann lekol avek bann PTA ki bann PTA sak lekol i ava responsab maintenance lakour lekol e osi asiste dan bann pti travay ki zot santi zot kapab enplike ladan.

E an 2005, zisteman Minister ti donn sak PTA sak lekol en masin koup zerb pou ed PTA partisip dan netwayaz lakour lekol.

E pou reponn kestyon Onorab, sa i mars byen tre byen menm dan serten lekol.  Dan serten lezot lekol i plito dezapwentan.  Me mon krwar nou bezwen amelyore e kontinyen travay avek bann PTA, pour ki dan tou lekol, sa i vin pli efikas.  I annan lekol kot i mars tre byen.  Kot zerb i koupe.  Kot PTA i menm enplike dan fer bann touch up lapentir pou lekol e nou ti ava swete ki i amelyore osi dan tou lezot lekol.

Lo dezyenm kestyon, ou komanter konsernan twalet.  Wi, sa i vre nou depans bokou larzan lo kestyon repar bann toilet, sirtou bann toilet blocks dan plizyer lekol.  I en travay konstan.  I annan deka dan ka serten lekol, kot akoz fason ki lekol i ete, bann fasilite lekol, sirtou pou sport, laplenn ensidswit i ganny servi par lakominote e parfwa, bann twalet i osi ganny servi e i annan en wear and tear pli gro dan bann toilet. Sa i enn nou bann pwen konsern e latansyon.

Si nou regard bann depans ki nou’n fer dan bann, dizon 5 dernyen lannen, ki vre ki renovasyon toilet blocks dan plizyer lekol in pran en bon pe nou Bidze.

MR SPEAKER

Onorab Marie.

 

HON MICHEL MARIE

Eski Minis i kapab enform zabitan Mont Buxton ki progranm maintenance i annan pou lekol La Rosière?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, La Rosière i enn nou bann lekol ki bezwen bokou latansyon.  Mon’n fek mansyonnen letan mon ti pe reponn kestyon Onorab Ferrari ki i annan PTA kot zot lenplikasyon dan lekol i tre byen e mon ti a sezi sa lokazyon pou mansyonnen ki La Rosiere par egzanp, i enn bann PTAs ki’n vreman aktiv dan ed zot lekol.  Mon pa konnen si mon pou satisfer Onorab Marie.  Ler mon’n fer en pti kalkil, mon remarke ki dan sa deryen 5an, nou Minister in depans en bon pe son Bidze dan sa Bidze amenities lekol.  Mon krwar nou’n depans apepre R600 mil dan sa dernyen 5an pour lekol La Rosiere akoz son leta.

2an pase, Minister ti repar twatir e plafon serten blok dan lekol.  In repare an 2004 bann toilet blocks dan lekol La Rosiere e mon krwar nou’n fek repar serten toilets ankor e sa lannen nou’n prevwar en sonm an gro R500 mil pour lekol La Rosiere dan sa Bidze.  R4 milyon pour serten amelyorasyon e sirtou pou enstal bann lafnet ek laport dan en block. Sa block ki’n fer avek ros La Rosiere pou amelyor sa lekol enpe akoz sa block ziska prezan ti plito ouver.  Ti napa lafnet, napa laport e la i annan en proze ki mon panse, mon espere ki pandan vakans dezyenm term i ava fer pou sekiriz sa landrwa enpe e fer en latmosfer enpe pli agreab pour bann zanfan ek bann Ansennyan.

 

MR SPEAKER

Onorab Marie.

 

HON MICHEL MARIE

Lenpresyon ki Minis in donnen se ki Minister pe depans en kantite lo maintenance. Eski Minister pe prevwar en nouvo lekol pour distrik Mont Buxton.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Wi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, 2 pti kestyon pou Minis eksplik nou.

Premyerman, eski sa Bidze pou maintenance lekol, si pour Lekol Primer.  Dan ka lekol Cascade, eski kondisyon fizik sa lekol i ganny pran an konsiderasyon letan zot deside tel lekol pou ganny tan?  Par egzanp, si sa lekol i fek fer, i nef.  Eski sa i ganny pran an konsiderasyon pou deside konbyen pou donn li pou maintenance? Si i pli vye parey, lekol Cascade.  Tre vye.  Eski sa i ganny pran an konsiderasyon?  Sa enn.

Dezyenmman, eski lekol, bann lekol i fye zis lo sa larzan maintenance pou kapab maintain lekol oubyen i depan.  Taler Onorab Ferrari in nonm PTA. Eski i depan lo kominote, PTA, lezot donasyon, lezot fund raising ki lekol i fer, sa Manm Lasanble?  You name it. Tou bann stakeholders.  Koman sa i marse dan bann lekol ordinerman, i depan lo sa Head Teacher. How dynamic i ete oubyen si i zis la koumsa.  Ou konpran? Ouswa i annan en Komite spesyal dan lekol?  Koman an prensip i marse dan bann lekol pou zot kapab manage maintenance ek sa pti gin larzan ki gannyen akoz sa letan ou get vreman ou pa kapab fer much avek, me selman alors kimannyer zot survive?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, wi.  Pou premye parti kestyon Onorab De Commarmond.  Kondisyon sa lekol i enn bann kriter ki pran an kont letan pou deside kimannyer pou al lwe sa Bidze R4 milyon.  Par egzanp, lekol Cascade resaman lannen pase menm nou’n refer.  Nou’n lev lakres lekol Cascade enpe.  Wi, son kondisyon alors i enn bann gro kriter.

Alors, lo dezyenm parti kestyon Onorab.  Minister mon krwar i bezwen depann an mazer parti lo son prop Bidze pou renovsyon son bann lekol.  Si anplis i arive ki en dimoun, en byen feter i oule fer en donasyon ki kapab amelyor fasilite dan lekol, sa i toutafe byenveni.

Si mon donn en legzanp.  Lannen pase i annan en Mr, en etranze mon krwar ki reste Sesel.  Ki’n etablir li Sesel.  I ti pe pran son laretret e son Lakonpannyen ti oule donn li en keksoz.  En golden handshake parey zot dir, lefe ki in servi byen son Lakonpannyen e pe pran son laretret.  E zot ti demann li si i ti oule okenn swe lo la e sa Mr ti dir poudir i ti oule fer en library pour lekol Anse Aux Pins si mon pa tronpe e efektivman, sa lekol in ganny li en bon pti library byen aranze, byen ekipe.  Sa i en legzanp ki mon donnen.

Parey mon dir, Minister i bezwen depan lo son prop Bidze an mazer parti, me okenn donasyon ki pou lev lekol, Minister i welcome e i annan en striktir mannyer sa i kapab fer.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

(off mic..) e sanmenm sa ki mon ti pe esey demande sa.  Konmsi, ki kantite dinamizm i annan dan bann Management… .

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab.

(Interruption

HON CHARLES DE COMMARMOND

…. mon pe eksplik mon kestyon pour ki Minis i konpran pou kapab eksplik nou.

 

MR SPEAKER

Be laprosenn fwa, ou bezwen with the leave of the Speaker Onorab.  Ou pa kapab zis met on the mic e antre.  AlrightMinister ou …..

(Interruption)

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Wi, Mr Speaker.  Parey mon ti dir taler, Minister avek son Head Teacher i annan en relasyon etrwat e zot kapab an kominikasyon toulezour avek kanmarad.

Si en Head Teacher par egzanp i konnen, atraver son PTA poudir ki i annan tel ou tel dimoun ki oule fer en donasyon pou amelyor en fasilite dan lekol, byensir sa Head Teacher pou diskite avek Minister.  Nou pa pou aktivman dir avek en Head Teacher ale, rod tou zwen toulezour pou demann dimoun.  Nou pa oule vin en keksoz lasarite.  Sanmenm sa ki mon dir, Minister an mazer parti i bezwen depan lo son prop Bidze.  Me okenn donasyon ki fer an bonn fwa, Minister i konsidere avek Head Teacher, avek dimoun dan School Section e Lotorite Minister.

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Vi ki Minis, ou’n koz lo ou dernyen pwen osi, sirtou ou welcome bann donasyon e tousala e Onorab Pool in koz lo sipor Lopozisyon.  Eski Minis i kapab dir nou akoz letan bann Manm dan Lopozisyon i fer serten donasyon apre ki in ganny demann sorti kot Head Teacher oubyen kot PTA, swa Head Teacher i ganny kriye Minister, oubyen i annan lezot problenm.  E la mon pe koz spesifik.  Serten donasyon ki mwan personnelman mon’n fer lekol Anse Etoile.  Mersi bokou.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE.

Mr Speaker, mon Minister, parey mon’n dir i welcome tou donasyon ki fer an bonn fwa e i annan en prosedir pou fer sa.  E okenn dimoun ki oule fer en donasyon avek lekol pou amelyor keksoz dan lekol i welcome pou fer ler li dapre prosedir ki Minister i annan.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mon kestyon orizinal in fini ganny demande.

Minis in mansyonnen ki serten bann lekol, sa progranm avek PTA pe mars byen.  Mon ti zis anvi konnen si Takamaka i lo sa lalis bann lekol ki pe mars byen.

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE.

Mr Speaker, sa i en kestyon ki ozordi mon pa tro kapab reponn.  Mon swete i mars byen.  Mon pou al tyeke kimannyer i pe marse e donn lankourazman pour li mars byen.

 

MR SPEAKER

Onorab Dyer.

HON COLIN DYER

Mon ti a kontan demann Minis, pou repenn en lekol si i form parti sa Bidze ki Minister i donn sa bann lekol an partikilye, oubyen si Minister Ledikasyon ki antreprann sa proze pou redonn sa bann lekol zot look ki bezwen?

2.  Mon ti a kontan Minis swa la an repons oubyen par en let i donn nou bann kriter ki bezwen neseser, pour ki bann Manm oubyen bann lezot dimoun ordiner i kapab fer:- pas antraver pou fer bann donasyon avek bann lekol?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker pou, premye kestyon konsernan penn lekol.  Poulemoman depi lannen pase, Minister i annan en progranm repenn bann lekol.  Minister ti’n aste en stok lapentir e sa poulemonman pa’n tonm dan sa Bidze R4 milyon.  I andeor.  Mon pa pe dir ki alavenir i pa pou tonm dan sa Bidze R4 milyon oubyen whatever amount ki i pou ete, me poulemoman, i annan en progranm penn lekol ki tonm andeor sa 4 milyon e Minister pe pourswiv sa progranm.

Lo kestyon kriter pour donasyon.  Byensir Minister ava fer sa disponib pour bann Manm.

 

MR SPEAKER

Onorab Vel.

 

HON JENIFFER VEL

Eski Minis i kapab enform Lasanble lo plan son Minister pour kontinnyasyon konstriksyon sa miray otour lekol Pointe Larue Segonder?  Mersi.

 

MINISTER SHAM-LAYE

Wi Mr Speaker.  Sa miray in komanse.  I pa ankor terminen.  I en keksoz ki nou oule terminen dek ki nou finans i permet nou.

 

MR SPEAKER

Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mon tann koz enpe lo Segonder ek Primer.  Mon ti a kontan demann Minis si Bidze ki ganny donnen, par egzanp pou Primer sa R13 mil, si i enkli pour Lakres osi ladan, etan donnen ki Lakres i ganny administre par Primer?

Mon dezyenm kestyon.  Mon’n tann koz enpe lo maintenance bann lekol ki konpri penn, lafnet, twatir. Mon pe mazinen, mon pe demande si maintenance lekol pa enkli lo bann ground lekol, zot playing field par egzanp.  En legzanp se lekol La Rosiere kot i annan plen paran ki konplent, sirtou sa sirfas gran later ki nou annan e bokou lapousyer.  La Rosiere i annan en bon pe zanfan ki ganny asma.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Wi Mr Speaker.  Premye kestyon wi.  Sa Bidze ki donn direkteman avek lekol pour Lekol Primer, i osi enkli Lakres akoz parey Onorab in dir, Lakres i tonm anba ladministrasyon Lekol Primer.

Konsernan si sa Bidze santral Minister i osi rekouver laplenn.  Dan serten ka, i pou annan en Bidze spesyal pour en nouvo laplenn pour  en lekol.  Dan serten lezot ka, wi.  I kapab tonm dan sa Bidze santral ki mon’n koz lo la.  E dan serten lekol si mon rapel byen, par egzanp pour Anse Etoile, nou fek amelyor sa laplenn.  I annan en proze ki pe ale pou Port Glaud e pour okenn lezot lekol osi kot i annan amelyorasyon pou fer nou kapab servi li anba sa Bidze.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, lefe ki i dir R29 mil pour en Lekol Segonder e prenan kont Lekol Segonder Praslin.  En pti pe son bann renovasyon i bezwen ganny fer e letan nou regard Praslin osi, kou maintenance, eski son Minister i kapab pran an konsiderasyon en pti pe plis larzan ler i konsern lekol lo Praslin?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, sa R29 mil ki mon ti dir i en mwayenn.  Mon pa pou kapab dir ou, sof si mon regard papye ekzakteman konbyen Lekol Praslin Segonder i gannyen, me wi.  Mon krwar pwen Onorab i en pwen ki nou pran an kont e osi dan sa Bidze R4 milyon, byensir nou regard bann bezwen spesifik osi bann lekol lo Praslin.

 

MR SPEAKER

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, lefe ki in donn sa sonm pour sa 2 lekol, si i ti kapab:– akoz letan mon pe ekout bann kestyon, i resanble mwan, si i ti kapab eksplik en pti pe anba sa sonm larzan pou sa 2 lekol, kwa ki bann travay maintenance ki ekspekte ganny fer anba sa bann sonm larzan?

Epi dezyenmman.  Dizon i annan lekol ki pa fini.  Son Bidze i fini avan lafen lannen dizon Zen/Zilyet i fini.  Eski si i fer demann, eski Minister i top up?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mon pa’n tro byen konpran premye kestyon Onorab, Mr Speaker.

 

HON WAVEN WILLIAM

Wi.  Mon ti anvi demann Minis pou dekrir en pti pe, anba sa sonm larzan parey in dir, R29 mil bann Lekol Segonder avek R13 mil pou Lekol Primer.  Ki bann kalite travay maintenance anba sa sonm larzan i ganny kouver pandan en lannen e dezyenm mon krwar ou’n konpran.  Mersi.

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Wi.  Anba sa sonm ki donnen direkteman avek bann lekol, byensir sa sonm parey tou dimoun i dakor i pa en gro sonm.  Alors, i pa bann gro, gro travay ki kapab fer anbala.  E se pour sa rezon ki i annan sa Bidze santral 4 milyon ki la pou ed bann lekol dapre bann bezwen ki lekol i annan, dapre son kondisyon si i nef, si i vye, ensidswit.

Sa pti Bidze si ou apel li, sa ki  a loue avek sak lekol, si i fini pandan lannen, si Minister i top up. I annan posibilite pou Minister konsider donn ankor larzan dan lamezir ki sa i posib.  Me mon krwar sa osi i kapab ganny pran an kont, si  lekol i vreman annan en bezwen, i kapab ganny antretenir anba sa gro Bidze R4 milyon Minister.

 

MR SPEAKER

Onorab Nibourette.

HON ROY NIBOURETTE

Eski mon kapab demann Minis si son Minister in resevwar okenn konsern sorti kot bann Head Teachers vizavi konsern sa kestyon?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Wi.  Mon krwar i form parti normal en Head Teacher ki konsernen avek leta son lekol ouswa avek twalet par egzanp, ki Head Teacher i eksprim sa bann konsern avek Minister.

 

MR SPEAKER

Bon, dernyen.  Onorab Elizabeth.

 

HON FRANK ELIZABETH

Minis, mon kestyon pour lo bann laptops ki Gouvernman pe met a dispozisyon bann Teachers resaman ki’n ganny anonse.  Eski sa bann laptops ……

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Out of Order.  Relevance. Ou kestyon must be within the scope. Ou Supplementary Question i bezwen within the scope of the original question.

 

HON ELIZABETH

Mr Speaker, mon krwar sa i en kestyon ki …….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Kestyon nimero 7.  Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis ki prosedir pou en etidyan SIT pou li kalifye pou li ganny admet dan progranm HND ki ti ganny entrodwir dan sa lekol detrwa lannen pase?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, pou en etidyan SIT kalifye pou ganny admet dan progranm HND kot SIT, fodre ki in konplet avek sikse en premye Kour, en Kour o nivo Diploma dan sa size konsernen.  Savedir, fodre in fer tou modil dan kour Diploma, in pas tou bann modil e in ganny son Diplonm.  Sa Diplonm i en Diplonm City and Guilds International.  En tel etidyan i kapab fer laplikasyon pou swiv Kour Advanced Diploma ki li i en Kour ki ekivalan avek HND e i fer laplikasyon pou li swiv sa Advanced Diploma ler SIT i ofer sa kour.

 

MR SPEAKER

Yes Onorab Rose, Kestyon siplemanter.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Eski Minis i kapab donn en garanti ki si en etidyan SIT i kalifye pour tou sa bann kriter ki in demann nou, alors i pa devret en problenm pour li ganny admet dan sa progranm?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Si en etidyan in fini ganny son Diplonm e in pas li avek sikse, ler SIT i ofer sa Advanced Diploma, i annan tou loportinite pou sa etidyan ganny aksepte dan sa Kors, me i depan byensir lo serten sitiyasyon, par egzanp SIT i fer sa Kour Advanced Diploma ler i annan omwen 10 dimoun ki kapab swiv sa Kour.  I pa viab pour SIT fer sa Kour si i pa ganny 10 dimoun.  E si par egzanp en etidyan in kalifye son Diplonm, sa premye Diploma la e i anvi fer sa Advanced Diploma, i pou napa sa loprtinite deswit si SIT pa pe ofer akoz i napa ase dimoun pou fer li.  Savedir, mon pa kapab donn en garanti absoli me loportinite i la ler SIT i kapab ofer sa our.

 

MR SPEAKER

Onorab Vel.

 

HON JENIFFER VEL

Eski Minis i kapab enform nou si i annan lezot etidyan sorti dan en lot lekol, apard SIT ki apply pour en tel course? Ki kriter ki zot devret meet pou zot kapab join sa HND Kour?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, ziska prezan bann etidyan ki al fer Advanced Diploma kot SIT i prensipalman bann etidyan ki’n fer Course SIT.  I pa enposib pou vwar ki keksoz i kapab devlope.  Ki i annan plis fleksibilite dan sistenm kot en dimoun ki’n fer serten lezot keksoz i kapab join sa Kors avek serten kondisyon.  Byensir ou konnen sa Advanced Diploma i en Diploma avanse.  I tre avanse.  Par egzanp, kekfwa si en dimoun i pli abitye avek HND, dan serten ka pou serten size e dan serten Liniversite deor sa HND ouswa sa Advanced Diploma, i ganny aksepte.  Pa dan tou ka me dan serten ka i ganny aksepte koman ekivalan en premye lannen en Kour Liniversiter. E nou annan etidyan par egzanp A Level ki al direkteman Liniversite.  Me si en etidyan A Level alavenir i kapab fer en Kour Advanced Diploma isi, mon pa vwar rezon akoz i pa devret kapab fer, pourvi ki i meet bann kriter ki SIT i demande pou Advanced Diploma e kriter poulemoman i ki ou’n fer sa premye Diploma. E si SIT alavenir mon pe dir i zize poudir avek A Level i bezwen ou detrwa modules pratik, petet ki ou bezwen fer pou ou kapab al fer Advanced Diploma, mon panse keksoz i kapab devlop dan sa lalinny.

Poulemoman, tou bann etidyan ki’n fer Advanced Diploma SIT i annan en koneksyon avek SIT. Zot in fer zot in ganny sa Diploma avan ki SIT in aksepte zot.  E mon krwar à ma connaissance, i annan 2 etidyan ki’n osi annan A Level ki’n fer Diploma SIT, me ki apre in fer ouswa kapab al fer Advanced Diploma.

 

MR SPEAKER

Onorab Potter.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mon ti anvi demann Minis si sa Kour i en Kour kontinnyel.  Konmsi si i form parti progranm SIT. I on toulezan oubyen si i ganny fer ler i annan bezwen, i annan demann pou sa Kour.  Etan donnen lentere delapar bann etidyan SIT, i resanble i annan gran lentere ki annan pou sa Kour.  Eski Minis i a konsider donn en pti pe plis piblisite lo sa Scheme e eklersi byen bann prosedir, kriter pou ou kapab ganny aksepte?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Wi, sertenman Mr Speaker.  Minister avek SIT i a donn piblisite sa Advanced Diploma ler pou al fer, pour ki dimoun i byen okouran e okouran kriter.  E sa Kour i fer ler i annan en bezwen.  Fason ki nou ziz sa bezwen se ki SIT i an kontak avek Lendistri e i annan son Advisory Board osi ki advise li.  I annan dimoun ki sorti dan Lendistri ladan e ler ou vwar i annan en bezwen, i annan en demann pou sa Advanced Diploma dan tel ou tel domenn, SIT i ofer sa Diploma. I pa toultan.  I pa tou le lannen ki SIT i ofer sa Advanced Diploma dan tou bann domenn.

Si mon donn zot en lide lo sa.  An 2004 SIT ti ofer Advanced Diploma dan Mechanical and Electrical Engineering, Electrical and Electronic Engineering, e Construction Industry. Son lannen apre i ti ofer Kour dan Mechanical and Electrical ankor e dan Construction Industry ankor.  Me par kont, i pa ti ofer dan Electrical and Electronic me i ti ofer dan en lot domenn.  I ti ofer dan Telecommmunications.  Savedir, i vreman depan lo bezwen.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON DE COMMARMOND

Eski Minis i kapab dir nou savedir, ki dimoun i kapab dan travay, savedir i pe anploye 1an, 2an, 3an, apre i kapab swiv sa Kour?  Si i ti’n kalifye avan ouswa depandan son performans dan son travay, son anplwyer i deside anvoy li dan sa Kour.  Koman i aplike pour en mature student, en dimoun ki deza dan travay.  En dimoun ki pe travay deza dan sa bann domenn.  Eski alavenir Minister pe osi get dan posibilite, olye annan sa bann Kour koumsa, koumsa letan i annan plis ki 10 etidyan?  Ki Minister pe fer li, pour ki sa Kour i ganny fer enpe pli souvan, savedir toulezan, tou le 2an olye ki enn fwa letan, zour  i annan 10 dimoun?

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker, pour premye parti kestyon.  Mon oule dir ki sa Kour limenm, Advanced Diploma i en Kour ki fer lo baz part-time. Savedir sa bann dimoun ki swiv sa Kour, ordinerman zot pe travay e zot fer sa Kour si mon pa tronpe enn fwa ou 2 fwa par semenn, pour en lannen edmi antye.  Savedir, i bann dimoun ki pe travay e en dimoun ki’n ganny son Diploma avan in al travay, byensir i kapab apply pou li al lo sa Kour.

Lo dezyenm kestyon lo si Minister i kapab fer li tou le lannen.  I pa en kestyon ki Minister i zis pa port atansyon, i fer li konmsi koumsa.  I en kestyon ki vreman baze lo:- akoz ou annan tan resours pou servi ki ou annan SIT e ou pa pou fer en Kors si marse pa pe dir ou ki i annan en bezwen.  Se sanmenm sa sa lyezon ant SIT avek Lendistri.  Avek bann domenn kontriksyon bann domenn engineering, i tre enportan e lanmenm la kot sa Advisory Board osi i annan en rol tre enportan e manpower development osi i annan en rol tre enportan pou zwe, pou idantifye bann bezwen pour ki SIT i train dapre bann bezwen Lekonomi e Lendistri.

 

MR SPEAKER

Onorab Elizabeth.

 

HON FRANK ELIZABETH

Eski Minis i kapab dir avek Lasanble, si en dimoun ki pa pe travay i kapab join sa Kour e osi ki kantite etidyan i annan kot sa Kour e osi konbyen ki ekspekte graduate sa lannen?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

En dimoun ki pa pe travay, si i annan son Diplonm e pour en rezon ou en lot i oule apply pou fer sa Kour, i kapab apply e i kapab ganny aksepte.  Me sa Kour parey mon’n dir, i en Kour ki fer part time e i en Kour osi ki sa dimoun, sa etidyan i peye pou li swiv sa Kour, ouswa son anplwayer i peye pour li.

Dezyenm kestyon, aktyelman la i annan 2 Kour.  2 Advanced Diploma ki pe fer.  1 dan Telecommmunication e 1 dan Construction Industry e i annan anviron 17 etidyan dan sak Kour.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

An vi ki SIT pe form bann etidyan ki enportan pou devlopman nou pei, mon ti oule demann Minis, ki bann difikilte ouswa kontrent si i annan ki son Minister i fer fas avek pou kapab pous nou bann etidyan o pli o ki posib an term zot performans.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mon krwar bann dimoun ki swiv sa Kour Advanced Diploma, zot bann dimoun tre motive.  Zot bann dimoun en serten laz ki annan en serten leksperyans lavi ki pe travay e zot vwar, ouswa zot anplwayer i osi siport zot.  Zot vwar poudir i vo lapenn fer sa Kour.  Alors, mon pa vwar ki i annan difikilte vreman pou motiv sa bann dimoun pou fer byen lo sa Kour.

 

MR SPEAKER

Onorab Pool.

 

HON ANDRE  POOL

Mr Speaker, zisteman dan menm lalinny ki Onorab Elizabeth in demande taler, eski Minis i kapab dir nou konbyen sa bann etidyan i peye pou swiv sa Kour an antye e konbyen i kout Minister Ledikasyon pou delivre sa Kour?

Mon dezyenm kestyon.  Eski Minis i kapab enform nou si zot annan dekwa Ansennyan pou diriz sa Kour a tou moman?  Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker, poulemoman mon pa kapab dir ou ekzakteman konbyen sa Kour i koute e mon osi pa kapab dir zot la konbyen ki pe peye e konbyen ki zot anplwayer pe peye.

Aprezan, lo kestyon si Minister i annan toultan Ansennyan pou run sa Kour.  Sa nou bezwen dir i enn nou bann kontrent pou toultan annan Ansennyan pou fer pa zis sa Kour.  Diferan Kour me ler nou ofer en Kour ki nou’n komanse, nou fer nou mye pour nou ganny sa dimoun.  E se pour sa rezon ki mon ti ava demann tou Manm Onorab pou osi dan zot diskisyon avek dimoun, avek zenn, pou ankouraz plis dimoun pou antre dan profesyon lansennyman, swa o nivo Primer, Segonder e Pos Segonder.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Minis, mon ti a kontan pli spesifikman lo SIT, si ou kapab dir nou si ou satisfe ki SIT i annan lekipman, mwayen e personnel neseser pour zot kapab form bann etidyan lo sa nivo ki zisteman permet zot apre pour zot akse tou HND. Eski ou satisfe lo kimannyer SIT pe devlope?

E lo sa menm lalinny, eski vi ki ou nouvo dan Minister Ledikasyon, eski ou enn sa kalite dimoun ki pare pou pran kritik ek sizesyon ler bann keksoz i al enpe mal oubyen, i annan en problenm?  Eski ou krwar poudir sa osi i kapab en kontribisyon pou kapab fer leve nivo e donk, eski ou koman en Minis, ou pare pou ou aksepte bann kritik ki bann …….

(Interrruption)

 

MR SPEAKER

Dezyenm kestyon i ganny rule Out of Order. Ou pe rod lopinnyon Minis.  I al kont nou Standing Order.  Minis, reponn premye kestyon silvouple.

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, SIT wi, i byen ekipe pou li run sa bann Kour, enkli kour Advanced Diploma e lo kestyon Ansennyan osi wi, nou byen ekipe.  Ler nou run sa bann Kour nou kapab, sa bann dimoun ki delivre sa Kour i kapab delivre akoz i en Kour kantmenm ki en Kour Enternasyonal e son bann legzanmen i enternasyonal e nou bann dimoun i kalifye pou kapab run sa bann Kour avek sikse.

Letan mon dir enternasyonal, i pa vedir ki bann Nasyonal pa osi annan valer.  Be wi.  Nou annan lekipman e Ansennyan i kalifye.

 

MR SPEAKER

Onorab Francois.

 

HON JOSEPH FRANCOIS

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou a ler aktyel ki kantite etidyan ki’n pas atraver sa progranm e ladan ki kantite ki’n succeed, ki’n pass e ki kantite failure i annan?  Mersi.

 

MINISTER SHAM-LAYE

Mr Speaker, mon annan statistic la avek mwan lo:- si mon kapab zis pran en pti minit pou lir sa.

Nou ti komans sa bann Kour an Zilyet 2004 e 2004 i al fini an Desanm 2005 e pour Mechanical Electrical Engineering, ti annan 16 etidyan.  Pour Electrical and Electronic Engineering, pour Construction Industry ti annan 20.  Son lannen apre, Zilyet 2005 ki al fini an Desanm 2006, dan Mechanical and Electrical Engineering ti annan 10.  Telecommmunications, 15.  Construction Industry, 20.

Sa bann ki’n terminen, mon pa kapab dir ou konbyen ki’n fail. Mon krwar lamazorite bann dimoun, zot in reisi.  Selman ler nou pe koz reisi, pass ouswa fail, nou bezwen klarifye li osi enpe.  Parfwa i annan dimoun ki reisi serten modules, i pa reisi serten lezot modules. Nou pa kapab vreman apel sa en fail akoz i annan osi posibilite pour sa dimoun apre refer sa module e i pase.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, an vi ki in ariv en ka dan lepase kot en zenn Praslin ki ti devret swiv sa Kour me, etan donnen bann difikilte dan travay ensi ki bann ekstra depans ki zot bezwen fer pou vin Mahe, i ti bezwen les tou keksoz koumsanmenm.

Mon ti a kontan demann Minis si zot kapab regard dan posibilite petet Allowance oubyen serten keksoz pou aranz sa etidyan, menm ki i dan travay, pour li kapab kontinny sa Kour li osi?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, mon krwar dimoun i devret ganny posibiltie si i annan potansyel, si i annan sa prereki pour li fer en Kour.  Nou ti a kontan kot i konsern bann etidyan koumsa, ki otan posib aplwayer i kapab ede.  Me i pa vedir ki Minister pa pou konsider bann posibilite fasilit bann keksoz.  Nou ava konsidere e byensir Mr Speaker, Minis ek Minister i aksepte kritik konstriktiv ek sizesyon ki pou ede amelyor keksoz.

 

MR SPEAKER

Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, in eksplik nou ki sa bann kors i ganny run letan i annan en omwen 10 dimoun.  Mon ti a kontan demann li, i ganny osi run a en kapasite konbyen e si dan en lannen oubyen letan en module pou ganny run, I mean enn sa progranm pou ganny run i annan plis ki sa demann, dimoun ki’n apply, si zot pou run 2 Kors anmenmtan dan sa menm spesyalizasyon oubyen si zot pou run li answit letan sa enn in fini?  Sa bann dimoun ki ti apply ki pa’n ganny loportinite pou fer, zot ganny konsidere avan bann ki’n apply apre zot si zot ankor enterese?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mr Speaker, wi.  Minimonm 10 e akoz kapasite i maksimonm 20 e byensir ler ou annan plis dimoun, si i annan plis dimoun ki demande e i annan mwens plas e napa ase plas, ou pou bezwen swazir bann meyer.

Sa kestyon ki ou’n demande lo si bann ki’n kalifye avan i ava ganny sans pou fer li avan lezot.  Pou et onnet avek, mon pa absoliman sir egzakteman.  I en pwen ki mon pou al klarifye premyerman pou mon prop lekor.

 

MR SPEAKER

Onorab Dyer.

 

HON COLIN DYER

Mon ti a kontan demann Minis si Minister Ledikasyon i subsidize sa bann Kour oubyen si son fre i ganny kouver par bann partisipan zot menm?

 

MINISTER BERNARD SHAM-LAYE

Mon pa kapab dir ou ekzakteman Mr Speaker, me mon mazinen ki an gro, tou  bann Kour ki Minister i fer, i pa met son kou total lo bann etidyan ki pe peye.  Savedir, I stand to be corrected pou sa Kour, me mon krwar ki Minister pe subsidize.

 

MR SPEAKER

Bon, nou’n ariv alafen nou sesyon lo Kestyon.  Nou ava remersye Minis e nou ava osi ekskiz li parmi nou.  Mersi.

Are you raising a Point of Order?

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non.  En Point of Clarification. Lo prosedir…….

(Interruption)

MR SPEAKER

A Point of Clarification is a Point of Order.

HON FERRARI

Wi, lo prosedir bomaten.  Mon ti a kontan zis demann ou:- La mon’n vwar nou ti annan zis 2 kestyon.  Nou spin out nou al enn erd-tan lo la.  Eski ou metod ki ou pou aplike, ki ler nou pou napa bokou kestyon nou pou kapab konmsi demann bokou?  nou pou kapab pran tou nou letan, enn erd-tan at least pour nou kestyon oubyen ………..

(Interruption)

MR SPEAKER

Time management. Bann kestyon i responsabilite Speaker e Speaker i deside kimannyer i pou ganny fer.

Ozordi in annan zis 2 Kestyon e mon’n santi ki nou kapab al bokou plis letan.  Si tou le 6 Kestyon ti pou ganny reponn, petet mon ti pou aplik Lalwa 15 minit par kestyon.  Me sa i tonm a diskresyon Speaker.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mwan mon ti oule zis konnen:- e la ou’n reponn mon kestyon lo lefet ki ou donnen ape pre 15 minit par kestyon, depending on available letan.

 

MR SPEAKER

Anba sirkonstans normal, wi.

 

HON JEAN-FRANCOISFERRARI

Anba sirkonstan: – ou konnen Mr Speaker, mwan ler mon demann ou en kestyon, mon konnen ou Speaker mwan.  Be selman mon krwar poudir nou osi nou kapab ede konmsi pou fer deroul byen.  Pa bezwen ankoler ler mon demann kestyon, ou konpran.

 

MR SPEAKER

Onorab …….

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker

 

MR SPEAKER

Nou pou move lo dezyenm parti dan:- lo Azanda, lo nou Order Paper e sa se bann:- actually, senkyenm se bann Kestyon, Mosyon e nou premye Mosyon, Onorab Potter.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon annan en Point of Order, avan Onorab i lev son Kestyon silvouple.

 

MR SPEAKER

Which Order?

HON BERNARD GEORGES

43.  Mr Speaker, it’s about whether this Motion can actually be heard.

Mr Speaker, si ou permet mwan.  Anba Lartik 104 nou Konstitisyon, en Komite Lasanble dies with the Assembly which elected it. E i kler ki sa Komite lo Medya in mor avek dernyen Parlman.  E sa nou vwar li kler dan Lartik 104(1) ki dir ki dan nouvo Sesyon Parlman, tou bann Komite pou ganny re-apwente.

Sa ki mon pe kestyonnen bomaten se eski premyerman, en Rapor ki’n ganny fer par en Komite ki defunct akoz in mor avek sa Lasanble ki’n elekte li i kapab ganny soumet pour deba devan Lasanble?  Sa se mon premye pwen e mon pe sizere ki i pa kapab ganny fer.

Dezyenm pwen se menm Lartik 104(4) safwasi i met, ‘In any event, responsabilite deba:- pour inisye deba lo en Rapor lo en Manm sa Komite.  Or Onorab Potter pa ti en Manm sa Komite akoz dan son Rapor menm, sa Komite i mete ki ti annan 4 Manm, dont ou Mr Speaker, ou ti Chairman sa Komite.

Donk pour sa 2 rezon, i paret mwan ki i pa apropriye pou sa Mosyon ganny debat bomaten.  Si Onorab i anvi achieve son rezilta personnelman, mwan mon vwar ki sel fason fer se ki en Mosyon i ganny anmennen pou apwent en Media Committee e sa Media Committee i adopte Rapor son predeseser e i ganny table pour deba. That would be the way to do it, si ou anvi ariv a sa bi.

Me mon pa krwar Mr Speaker, pour sa 2 rezon ki mon’n donnen.  Anba ou direktiv, nou ava konnen si sa Mosyon i kapab ganny entertain bomaten.

 

MR SPEAKER

Lefe ki sa Mosyon i lo Order Paper, i vedir ki in pas sa ki nou kontan apel the test of admissibility. Ler mon ti pe desid lo admisibilite sa Mosyon, mon ti pran an konsiderasyon tou bann largiman ki ou’n avans devan.  E apre ki mon’n lir e relir Standing Orders, mon krwar ki Lartik Order 29(1) i permet Onorab pou anmenn sa Mosyon.

E set anba Order 29(1) ki mon’n deside ki Mosyon i admisib e alors mon pe demann Onorab pou proceed avek prezantasyon son Mosyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Son 3 premye mo Order 29 i kler, subject to the Constitution. E mon’n fek fer sorti la ki Konstitisyon i pa permet.  Order 29 is subject to the Constitution.  The first three words says that:– the first four words.  Subject to the Constitution.

 

MR SPEAKER

Yes but:- Onorab, I have sought Legal advice..

HON BERNARD GEORGES

I have no doubt.

MR SPEAKER

E Legal advice ki mon’n gannyen se it is perfectly in Order, 29(1) pou sa Mosyon antre.

E Onorab proceed ek Mosyon.

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr speaker, Mosyon pe demande ki Lasanble i adopte Rapor ki Komite Medya trwazyenm Lasanble Nasyonal ti’n prepare.

Mr Speaker tou Manm in ganny, atase avek Order Paper en kopi sa Rapor ki Komite Medya ti prepare e parey nou konnen, sa Rapor ti ganny prepare par en Komite ki ti ganny etablir swivan en rezolisyon nou Lasanble dan son Sitting le 24 Oktob 2006 e sa Komite ti ganny etablir par linisyativ Prezidan Larepiblik James Michel, swivan bann levennman otour laprouvasyon Telecommunication (Amendment) Bill.

Mr Speaker, koman parti Terms Of Reference sa Komite, zot ti annan manda pou zot eksplor posibilite pou donn plis akse bann deliberasyon ki pase dan nou Lasanble lo Medya Nasyonal e osi plis akse par bann Parti Politik.

Bann Manm lo sa Komite parey Rapor i dir, ti oumenm ou Mr Speaker, Onorab Marie-Antoinette Rose, Onorab Charles De Commarmond tou le 2 ki ankor dan Lasanble e ansyen Onorab Robert Georges.

Mr Speaker, sa Komite ti fer diferan meeting avek SBC e ti eksplor bann size ki ti annan dan zot manda.  E enn bann size ki ti preokip zot travay, se zisteman size posibilite pou annan live coverage bann deliberasyon Lasanble Nasyonal lo Radyo.

Mr Speaker, parey nou Konnen, malerezman Lopozisyon ti refize pran par lo sa Komite.  Zot ti boycott sa Komite e se pour sa rezon ki Komite ti bezwen fer travay avek zis en kote latab.  E malgre sa, Komite in nobou met devan serten rekomandasyon ki swivan:-

Ki 1.  Ki SBC i donn plis news value a bann size ki ganny debat e aprouve par Lasanble Nasyonal dan bann nouvel.

2.  Ki SBC Radio i donn transmisyon direk bann deliberasyon Lasanble Nasyonal, bann size ki annan lenportans Nasyonal, anplis ki deba lo Bidze e deba lo Diskour Leta Lanasyon.

3.  Ki Raportaz Lasanble Nasyonal dan Vandredi i ogmante pou sorti en demi erd-tan pou li vin 1 erd-tan e ki sa bann Raportaz i reflekte poursantaz lafors politik ki i annan dan Lasanble.

4.  Lo tou size ki annan lenportans Nasyonal, ki SBC i rod pwennvi Lopozisyon e osi pwennvi Parti opouvwar.

5.  Ki bann Zournalis SBC ki kouver Lasanble i ganny train dan Raportaz Parlmanter.

Mr Speaker, nou pe debat sa Mosyon lo rol medya dan nou Lasanble a en moman kot medya pe pas atraver transformasyon radikal lo nivo enternasyonal.  Dan en monn globalize kot i annan konpetitsyon, bann medya pe bezwen zot osi rod fason pou Raport pli vit e pli byen e pli obzektiv bann Nouvel ki arive.  Bann medya pe nepli kapab fer zis bann:- sa ki nou apel fact reporting, savedir Raport lo en levennman, me zot osi pe ganny demande pou fer bann komanter e analiz, avek bi pou fer piblik vwar keksoz dan son vre perspektiv.  Sa ki fer medya zwe en rol santral dan tou demokrasi se sa kapasite ki medya i annan pou form lopinnyon piblik.

Ozordi, avek sa bann devlopman, nou vwar ki i annan en gran deba konsernan rol medya.  Bann ekspert pe sey redefinir lendepandans medya.  Zot pe koz lo etik bann Zournalis akoz serten medya i fabrik zistwar e lezot pa swiv standar en bon Raportaz.

Nou dan Sesel Mr Speaker, nou bezwen pran an kont sa ki pe arive dan medya dan lemonn otour nou.  Nou bezwen vwar Medya Nasyonal koman en form pouvwar.  Nou bezwen respekte lendepandans medya.  Nou bezwen respe lentegrite bann Zournalis.

Set avek sa bann konsiderasyon antet ki nou pe demann sa Lasanble pou aprouv Rapor Komite Medya ek son bann rekomandasyon.  Atraver sa Rapor, nou pe dir avek SBC ki nou respekte son lendepandans.  Nou pe osi dir avek SBC pou konsider Lasanble Nasyonal koman en sours nouvel enportan e pou donn lepep Seselwa akse avek sa bann Nouvel.

Se dan Lasanble Nasyonal ki bann nouvo Lalwa, bann Proze de Lwa oubyen bann Bills i ganny entrodwir dan pei.  Se dan Lasanble Nasyonal ki bann progranm enportan parey Bidze i ganny devwale.  Se dan Lasanble Nasyonal ki bann reprezantan lepep i kestyonn Gouvernman lo bann size ki dan lentere lepep, se dan Lasanble Nasyonal ki bann reprezantan lepep i fer serten propozisyon avek Gouvernman atraver bann Mosyon, se dan Lasanble Nasyonal ki bann reprezantan lepep i montre zot vre senserite avek bann langazman ki zot ti pran pandan kanpanny Eleksyon.  An prenan kont tou sa bann fakter, nou pe demann SBC Televizyon ek Radyo pou amelyor fason ki zot kouver bann deliberasyon Lasanble Nasyonal, avek bi pou amelyor akse piblik Seselwa avek sa ki pe pase dan Lasanble.  Nou fer sa demann avek SBC tout an respektan lefe ki zot travay anba serten kontrent resours tel ki teknik, finansyer e imen e ki lendepandans SBC i ganny gide par zot editorial policy.

Pou teminen Mr Speaker, mon ti a kontan remersye bann Manm ki’n prepar sa Rapor e ki pe prezant sa bann rekomandasyon ki mon pe demann Lasanble pou aprouve.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn Mosyon?

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon ti a kontan segonn sa Mosyon e mon ti a kontan koze.

 

MR SPEAKER

I reste ou apepre 15 minit.

 

HON M-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, sa Mosyon devan nou pe demann Lasanble pou aprouv Rapor e rekomandasyon ansyen Komite Medya.  Koman en Manm lo sa ansyen Komite, mon ti a kontan tras enpe travay sa Komite e kwa ki’n fer nou vin ek sa bann rekomandasyon ki devan nou isi.

Premyerman, sa Komite ti ganny set up pou regarde kimannyer medya an zeneral, me pli presizaman Broadcast Media i kapab pli byen asiste bann politisyen dan Lasanble Nasyonal.  Fodre ki mon fer rapel a sa pwen ki ler Komite ti formen, Lopozisyon sa lepok ti deside boycott sa Komite.  Sa i vedir ki Lopozisyon osi ti ganny envite pou fer kontribisyon pozitiv e konstriktiv dan kwa ki Medya Nasyonal i kapab ofer bann politisyen dizour.  Sans in manke.

Toudmenm, Komite kote mazorite, nou ti zwenn a plizyer repriz pou travay lo sa bann rekomandasyon ki devan nou isi.  Nou ti konstate sa lepok ki nou pa ti pou kapab fer sa travay konpreansiv san pran an kont realite SBC si nou pa al kot sa Komite Medya e vwar pour nou menm bann kapasite konkrent ki staff e Management i fer fas avek.  Se la kot nou ti fikse premyerman en rankont avek Managing Director SBC, swivi par enn avek Chairman Board SBC e osi enn avek Management SBC. Sa ti swiv par en dezyenm vizit SBC, kot la bann Manm ti vwar fasilite ki sa Korperasyon i annan, kwa ki napa kwa, ki i anvizaze fer, kapasite son bann travayer.  Nou ti osi koz avek plizyer travayer sa Komite Medya.

Nou manda sete pou fer rekomandasyon avek Gouvernman lo kwa ki SBC i kapab fer anplis, pou ofer bann politisyen plis kouvertir.

Nou ti kantmenm al en pti pe andeor nou manda pou regard sa Komite Medya lo plan enpe pli larz, akoz i pa dan nou manda pou nou fer bann rekomandasyon andeor lobzektif e Azanda sa Komite.  Nou bann rekomandasyon alors i limite a son lobzektif orizinal.  Sa pa’n kantmenm anpes nou poz serten kestyon serye an sa ki konsern lavenir SBC.

Mr Speaker, lannen pase ler mon ti koz lo size SBC dan sa Lasanble, mon ti sit serten pwen enportan ki ozordi mon ti a kontan remind sa Lasanble.  Mon ti dir, parfwa nou annan bon rezon pou kritik SBC e nou bezwen admet ki parfwa wi, SBC in fail nou e i pa’n arive zwenn lekspekasyon piblik.

Mon ti osi demann Gouvernman pou li vin pli ouver avek Medya e bann Zournalis.  Mon ti fer sa bann remark Mr Speaker, akoz mon ti konpran malgre avek bokou challenge, bann staff SBC pe fer en bon travay e la mon mentennir mon pozisyon lo la.  Byensir zot kapab amelyore ki travay sa Komite lannen pase in ed nou ouver nou lizye lo plizyer laspe e sitiyasyon reel SBC.  Nou’n osi bezwen pran an kont ki tout an metan nou bann demann devan sa Komite Medya, nou bezwen fer sir ki nou pa mont lo lipye sa Komite Medya.

Ozordi Mr Speaker, ankor enn fwa, mon sezi sa lokazyon pou salye sa anviron 200 staff ki travay SBC.  Bokou ti koleg tel parey Onorab Loizeau e Onorab Marie ki mon’n travay avek, oubyen ki’n pas atraver SBC e ki konpran tre byen sitiyason reel sa Komite Medya.  Mon krwar senserman, malgre zot zefor ek profesyonnalizm, i annan ankor keksoz ki SBC i kapab fer pou amelyor son performans vizavi piblik e osi nou Lasanble Nasyonal.  Mon lopinnyon lo la pa’n zanmen diferan, menm si mon’n mentenir lefe ki lapipar staff SBC pe fer en travay ekselan, prenan an kont tou bann konstrent ki zot fer fas avek.

Nou bann rekomandasyon i realis e bann ki nou konnen.  SBC pou kapab reakte lo la o pli vit posib.  Nou pa’n travay pou met devan SBC en lalis swe ki nou konnen ki pa ti pou posib, prenan an kont bann konskrent reel sa Komite Medya.  Nou’n plito travay an negosiyasyon avek sa Komite Medya, pour nou kapab fer bann rekomandasyon ki realizab.  Nou ti alors fer serten rekomandasyon enportan ki pou ede fasilit e anbelir travay bann MNA.

Nou premye rekomandasyon i demande ki SBC i donn plis valer Nouvel e osi kouvertir Nouvel a deroulman Lasanble Nasyonal.  Bokou keksoz ki ganny diskite dan sa forum i annan en lanpler Nasyonal en Proze de Lwa ki ganny pase ouswa amande i annan en lenpakt direk lo fonksyonnman nou sosyete.  Menm zafer pour en Mosyon ouswa en Kestyon ki ganny poze dan sa Lasanble.

Annefe, mon krwar ki bokou deba ki ganny met devan i annan sa ki nou apel news value. An dot mo, en lanpler nouvel.  Nou demande alors ki SBC i swazir bann deba ki annan relevans Nouvel e tret zot koman bann morso Nouvel son Mardi swar e bann zour ki swiv.  Sa i osi enkli bann extract kot bann MNA pe fer zot lentervansyon.  I kapab osi rod lopinnyon piblik ouswa expert lo en size ki ganny diskite dan nou Lasanble.

Atraver en dyalog ki nou’n fer avek SBC, nou’n konstate ki akoz difikilte resours imen e teknik, i pa realistikman posib pou SBC difiz deliberasyon Lasanble an antye lo Radyo.  Annou pa oubliye ki nou komans travay isi 9er bomaten e nou termin 5er apre midi.  I pa posib pou SBC koup tou son progranm Radyo pandan en lazournen, zis pou difiz deliberasyon Lasanble Nasyonal.  Anplis ki sa, difizyon direk bann deliberasyon Lasanble i riske met SBC dan problenm legal si deba i viz dan sa direksyon.  Nou bann Manm isi, nou annan liminite ki protez nou me SBC napa.

Nou pe kantmenm demande ki SBC i prolonz kouvertir ki i donn Lasanble Nasyonal dan Vandredi swar.  Konmela sa kouvetir i en demi erdtan.  Nou pe demande ki sa i ogmante pou vin omwen 1 erdtan, me plis ki sa, i enportan ki kouvertir SBC i reflekte lafors Lasanble Nasyonal.

Mon konstate ki Parti Demokratik, DP i annan li en lavwa dan Lasanble.  I pa normal ki i domin trwakar deba lo en size.  Parti SNP i annan li en tyer Lasanble.  I merit alors en tyer kouvertir lo SBC. Parti SPPF i annan 2 tyer sa lafors.  I merit ganny reflekte dan bann news item ek progranm ki SBC pou ofer Lasanble Nasyonal.  Sa demann i demokratikman zis e senp.  I reflekte tandans politik nou popilasyon.  Se apre tou, nou popilasyon ki’n deside aproporsyonn pourwar Lezislativ dan sa fason.  Sa pa anpese kantmenm ki SBC i broadcast an direk bann issues ki annan en lanpler pli Nasyonal, anplis ki Diskour Bidze ek Leta Lanasyon.  I osi pa anpese ki lo sa bann menm issues, i rod pwennvi Leader Lopozisyon, osi byen ki Parti Mazorite.

Mr Speaker, Public Discourse savedir sa forum piblik kot sakenn ki annan son pwennvi i kapab eksprim li, sa forum ki ozordi nou pe reklanm enpe plis, i en size ki nou merit pran li o serye.  I en size ki okip prensipalman bann dimoun ki vwar zot o sant forum piblik lo en baz toulezour.  Zounalis, Producers eksetera, osi byen ki sa ki nou apel bann opinion leaders. Nou isi dan Lasanble, bann politisyen, Dirizan Legliz e lezot group ouswa endividi ki ede form lopinnyon piblik.  Anmenmtan ki nou bann Lezislater, nou pe rod en pli gran porsyon sa forum. Nou bezwen pran an kont 2 keksoz.

1, ki dan sa prose, nou pa perdi sa ki nou ete, ki nou pa vin bann politisyen ki ganny design selman pour forum piblik olye vin bann politisyen ki anvi deliver pou lepep.

Dezyenmman, nou bezwen a tou pri respekte bann paramet bann forum piblik.  Dan toulede fason, nou bezwen a tou pri gard en nivo respe pou public discourse. Anmenmtan ki nou pe egziz bokou plis lo SBC, nou konnen ki SBC pa kapab arive zwenn tou nou demann, par egzanp demann pou ganny plis air time e petet an direk pa kapab arive ganny fer akoz zisteman kontrent resours imen e materyel ki SBC i fer fas avek.

Mr Speaker, mon ti a kontan sezi sa lokazyon pou demann Gouvernman pou li regard pli profon dan vre bezwen bann staff sa Komite Medya.  Saler, reminerasyon, standar enternasyonal ki aplikab pour bann travayer, training, lekipman travay e staff welfare. Avek plis Bidze, petet enpe plis malgre pa tou sa bann kontrent i a kapab ganny rezourd.

Atraver sa Komite e bann rekomandasyon ki nou’n esey avans devan, nou rekonnet ki SBC i pa parey nenport ki servis piblik.  I pa parey en Minister e natir travay broadcasting pa devret ganny trete koumsa.

Aletranze, bann Zournalis, Producers e menm parfwa bann Teknisyen Medya Nasyonal zot ganny trete koman bann vedet.  Isi sesel, sa group dimoun pa pe demann sa me i enportan ki zot saler i osi onivo, ki pran an kont bann sakrifis ki zot fer.  Akoz zot bezwen mentenir zot enparsyalite, en renimerasyon eleve, i a anpese ki zot ganny enfliyanse oubyen ganny lobbied par bann diferan lentere.

Travay broadcasting i en vokasyon e en broadcaster ki se swa en teknisyen ou en zournalis i  travay 24 lo 24.  Sa i demann devosyon dedikasyon e entegrite.  SBC osi pa kapab zwenn nou lekspektasyon e rekomandasyon an antye akoz ou’n konstate ki labour market ozordi i fer ki bokou sa bann dimoun i trouv zot pe ganny ofer bann pozisyon pli enteresan an term package, ki se swa dan Gouvernman oubyen dan Sekter Prive.  Parey tou vokasyon, en Zournalis, en Producer, en Teknisyen i vin sa ki i ete selman apre plizyer lannen leksperyans. Nou pa kapab ranplas leksperyans.  Nou selman kapab tenir li e anbelir li.  I se pour sa rezon akoz i pa mal difisil pou nenport ki Media House ganny Zournalis oubyen Producer pou travay e la mon pe oi koz pou bann Zournalis e Travayer Lapres Ekrit, savedir bann Travayer Zournal Nasyon, ki atraver en konversasyon enformel ki mon’n fer avek serten, zot in anmenn serten konsern devan.  Konsern ki enportan pou Gouvernman ekoute e pran an kont dan son bann desizyon.  Pour sa Komite Medya kapab delivre pli byen a nou bann rekomandasyon e osi lekspektasyon piblik, nou konstate ki en revizyon Bidze i enportan. La ki Gouvernman i komans dezyenm lanmwatye lannen e Bidze i komans vin top lo Azanda bann Minister e Departman Gouvernman, ti a swetab vwar en logmantasyon dan Bidze sa 2 Komite Medya.  Bidze byen merite si medya lokal pou reisi devlop kot a kot avek nou demokrasi.

Mr Speaker, mon ti a kontan ki nou bann Manm Lasanble isi kote mazorite, kote minorite, nou tou nou annan nou pwennvi lo SBC, lo Medya Nasyonal, lo lapres an zeneral dan nou pei, me i enportan ki ozordi, malgre ki nou fer resorti nou pwennvi, nou tonm dakor ki ladopsyon sa bann rekomandasyon i en premye pa ver en bon direksyon.

Mon demann zot sipor dan sa demars e mon osi demann zot sipor pour nou tou ansanm pouse pour ki bann travayer SBC e Zournal Nasyon i osi ganny gete enpe plis.  Sa i vin anmenmtan ki mon demande ki Travayer sa 2 Komite Medya i fer zot travay byen, avek lonnekte avek lentere avek lanmour.

Se lo sa not ki mon ti a kontan demann tou bann Manm dan sa Lasanble pou siport sa Mosyon.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Meeting adjourn ziska 11er.

(Break)

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek nou travay.  Deba lo Mosyon i kontinnyen e mon oule averti bann Manm ki i annan zis en non lo mon lalis.  Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE.

Avan mon komanse, mon ti a kontan pran lokazyon pou remersi sa tim Media Committee pou sa travay ekselan ki zot in fer e zot in aport serten rekomandasyon, parmi ki mwan mon pou tous sa dezyenm pwen.

Mr Speaker, dezyenm rekomandasyon i koz lo SBC Radyo pou kouver bann deliberasyon dan Lasanble Nasyonal, i ganny konsidere koman annan lenportans Nasyonal an adisyon avek Bidze e Leta Lanasyon.  Mon pa pou long lo sa rekomandasyon.  Mon ti a kontan dir ki i enportan ki an fezan sa, SBC i osi konsider antre an diskisyon avek Lofis Speaker Lasanble Nasyonal pou idantifye sa bann issues parey in ganny dir, ki annan lenportans nasyonal pou fer live coverage.

Mr Speaker, letan mon koz lo SBC, mon ti a kontan fer mansyon ki SBC i osi annan en web page ki lo la i met serten bann aktivite enkli Nouvel 8er lo son website. I ti ava osi enportan, letan prenan an kont dezyenm rekomandasyon ki SBC i konsider met bann deba Lasanble Nasyonal lo son website sa i pou fer ki Manm piblik ki oule ganny akse avek sa bann deliberasyon i pou kapab fer li dan zot prop letan.

Mr Speaker, akoz nou konnen ki menm si SBC Radyo i met live coverage parey in ganny dir par Onorab Rose, pa tou dimoun ki pou ganny loportinite pou li ekout sa live coverage. Alors, sa lo son website i pou fer li aksesib avek bokou dimoun, asyonal ou enternasyonal.  Mon apresye ki i annan bokou keksoz ki kapab ganny konsidere, annan lenportans Nasyonal pou met lo SBC Radyo, me i enportan ki nou pran an kont bann konstrent ki SBC i fer fas avek.  Mon pa pou al ladan akoz in fini ganny mansyonnen par mon 2 koleg ki’n koz avan mwan.

Avek sa mon pou donn mon sipor sa Mosyon anmennen par Leader of Government Business e mon pou demann lezot Manm Onorab pou fer parey.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan.

 

HON RAMKALAWAN

Premyerman, mon anvi dir ki fodre nou regard byen tit sa Rapor ki devan nou.  Son tit set en Rapor Preliminer, savedir sa Komite trwazyenm Lasanble.  Zot ti annan en lot Rapor ki zot ti pou bezwen prezante koman en Rapor final e ki vedir dan limenm, travay sa Komite pa ti ankor konplete.  Sa i en Rapor Preliminer apre ki zot in fer zot premye laspe zot travay.  E nou isi dan sa Lasanble, nou pa konnen ki ti lespri sa Komite.  Nou pa kapab konnen akoz zot pa’n mete.  Nou pa kapab konnen akoz sa Komite nepli egziste.

Eski sa ti en Rapor Preliminer pour zot konsonpsyon entern, pour zot bann Manm pou regarde, ok la nou’n zwenn, nou’n drafte en premye Rapor, nou ava regard sa Rapor e apre sa nou pou regard si nou pou improve lo la, si nou pa pou improve lo la.

Donk, mon premye pwen ki mon anvi fer resorti se ki Lasanble, katriyenm Lasanble, nou pe debat lo en Rapor ki pa ankor konplet.  En Rapor ki malgre i annan son bann rekomandasyon, i pa ankor ganny apele son Rapor final.  E dan mon leksperyans lo bann diferan Komite Lasanble limenm, nou konnen ki poudir letan en premye Rapor i ganny fer, bann Manm i diskite e apre sa ou anmenn koreksyon.  Par egzanp, i annan plizyer type pose ladan, plizyer fot ki ou ganny sans balans tousala e apre Komite i zwenn pou li prezant son Rapor Final.

Donk, mon krwar ki wording Mosyon limenm, mon krwar i annan en pti defayans la parski i pe donn nou lenpresyon ki poudir sa ki devan Lasanble se Rapor Final sa Komite, me kan ofet i pa son Rapor Final parski anmenmtan osi, letan dan plizyer prosedir mon ankor rappel, letan enn bann Rapor ki:- plizyer Rapor in vin devan sa Lasanble koman Rapor final prezante par son Chairman ki letan bann Anbasader ti ganny pouse, ki letan Foreign Affairs:- tou bann Manm i sinnyen.  Tou bann Manm Lasanble i ganny en kopi sa Rapor final, ki montre ki poudir wi.  La i la nou travay in konplete, me sa enn la la parey mon pe dir, i enportan pou nou note ki i pa en Rapor Final.

Kantmenm letan mon regard serten pwen, letan mon regard lefe ki sa Mosyon i devan Lasanble, pour mwan personnelman, i pous mwan pou poz serten kestyon.  Kestyon ki mon pou napa larepons.  Ki kestyon ki mon pou poz mon lekor?  Se le 8 Zen, mon premye let ki mon ti anvoy kot Lasanble avek en seri Mosyon e la petet mon ava profite pou koriz serten mansyon ki ti ganny fer dan dernyen Deba konmkwa mon premye Mosyon mon ti pe tous Konstitisyon.  Non.  Premye Mosyon ki mon ti’n anvoy devan sa Lasanble sete zisteman an relasyon avek deliberasyon Lasanble Nasyonal lo Radyo e lo Televizyon…

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon annan en Point..akoz mwan ki ti fer sa deklarasyon.  I ti premye Mosyon lo Order Paper.

 

MR SPEAKER

En pwen klarifikasyon.  Eski ou pare pou sede Onorab?  Wi, in fini fer son pwen.  Kontinnyen Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Pou fer kler ki premye Mosyon lo en lalis 4 ki mon ti anvoy devan Lasanble pou konsiderasyon Lasanble, sete pou demande ki tou deliberasyon Lasanble Nasyonal i pas lo Radyo e lo Televizyon SBC. E lefe ki dan sa seri Mosyon se mon trwazyenm Mosyon ki’n vin lo Order Paper premye, avan ki Mosyon Onorab Potter in vin lo Order paper pou pous mwan pou mwan krwar ki dan lalinny mon seri Mosyon ti avan e mwan mon ti anvi Lasanble i antre dan en deba konplet parski ti napa okenn Media Committee e ofet, mon a menm dir avek Lasanble, san ki mon pe devwal bann keksoz ki pase dan bann rankont, sete enn mon bann propozisyon avek Onorab Potter pou dir lefe ki Media Committee pa ti’n fer son Rapor pou demande ki i annan letablisman en Media Committee, so that zot kapab:- i dan minutes, ou ava kapab vwar.  Pou demande ki sa Media Committee i ganny set up zisteman, pour li take up sa travay ki sa Komite avan ti’n komanse, pou kapab apre sa annan sa deba isi dan Lasanble Nasyonal.

Donk, dezyenm pwen ki mon pe sey fer se ki obviously, sa size delibersasyon Lasanble Nasyonal i en size ki enportan en kantite e se pour sa rezon ki mon premye Mosyon ki mon pa konnen kan i pou aparet.  Mon premye Mosyon ti pe tous sa size spesifik.  Me letan nou pe koz zisteman ozordi lo SBC, nou pe koz lo tousala, pour mwan enn bann keksoz osi ki enteresan se pou vwar ki dan sa Rapor preliminer, zot in mete ki poudir sa Komite ti ganny etablir le 24 Oktob e sa ti ganny fer lo linisyativ Prezidan Larepiblik.  E dan sa menm rafal, fodre nou met nou dan sa konteks istorik.  Ti annan lezot keksoz osi tou ki ti ganny anonse.  Letan Prezidan larepiblik ti mansyonn ki i pou demann Lasanble Nasyonal pou debat e pou etablir sa Komite pou regard media, i ti osi fer 2 lezot lanons.

Enn, ki poudir ti pou annan en Komite Law and Order kot ti pou annan Lopozisyon ek tou bann lezot legliz ensidswit e dezyenmman ti pou annan en Commission of Enquiry ki ti pou regard bann lensidan le 3 Oktob ki ti ariv isi andeor nou batiman Lasanble.  E sa ki enteresan se ki tou le 3 sa Komite, tou 3 sa bann Komite Medya, sa bann keksoz ki ti’n ganny etablir ti annan pou fer avek laliberte lekspresyon, ti annan pou fer avek ki kalite exposure ki dimoun i gannyen, ti annan pou fer avek bann liberte primitiv, si ou anvi, en imen i annan.  E pourtan, nou ava mazinen le 3 Oktob dan sa Lasanble, sof letan Onorab De Commarmond ti koze, tou bann Manm ti dir SBC pe fer en travay formidab. Sa ti le 3 Oktob.  Onorab De Commarmond li i ti dir non, non, non.  I annan serten lenstans kot keksoz pa byen e kot fodre i annan plis louvertir.

E swivan sa, parey nou pe dir sa Komite in ganny etablir e size deliberasyon Lasanble Nasyonal i enn bann size ki’n toultan konsern sa Lasanble.  Toultan in konsern sa Lasanble.  In konsern pa zis Lopozisyon me in osi konsern kote mazorite.

E si nou pou regard son listorik, nou pou osi vwar, okomansman Lasanble tou son deliberasyon ti pas lo radyo, ti pas an direk e lo televizyon tou ti pase dan diferan porsyon.  E donk sa, Onorab Rose pe dir dan en serten sans i pa vreman drwat parski zot in deza fer li.  Sa ki ti enterese pou ekoute ti ekoute.  Sa ki pa ti enterese pou ekoute, zot pa ti ekoute.

Radyo ti pas live en lazournen antye e ofet, bokou dimoun ozordi i dir letan ki Lasanble ti pe pas lo Radyo, omwen lo Radyo an antye.  Omwen zot ti kapab swiv dan loto.  Bann ki dan lakour swiv en keksoz ki enteresan parski sete laktyalite ki zot ti a pe ganny touse avek e non pa lo nenport size.  E nou tou nou konnen parfwa i annan bann progranm ki vreman dimoun zis i tenny zot Radyo.  Dimoun pa enterese, dimoun i met keksoz de kote.

Donk, mwan personnelman mon krwar ki tou bann deliberasyon omwen lo Radyo ti a kapab kontinnyen ganny pase.  E enn bann keksoz osi tou, menm letan SBC, letan Gouvernman ti pran desizyon pou zot aret pas deliberasyon Lasanble Nasyonal lo Radyo ek lo Televizyon, me ti annan en keksoz ki zot ti garde.  Zot ti dir Question Time ankor enn fwa, lefe ki i tous bann aktyalite, Question Time ti ganny pase dan son lentegralite an antye e sa ti kout zis en Sesyon parski apre tou, Question Time i ant 9er i fini 10.30 son maksimonm e souvandfwa i fini avan.  Alors, zot ti pas sa Question Time an antye parski zisteman Question Time souvandfwa parey nou pe vwar dan sa Lasanble i pa diferan.  I tous bann keksoz ki annan pou fer avek bann distrik.  Dimoun i anvi konnen kwa ki pe arive dan distrik e lefe ki nou isi dan sa Lasanble nou’n ganny elekte lo baz distrik, nou bann dimoun i ganny sans pou zot tande kwa ki pe arive avek tel proze, kwa ki pe arive avek lezot propozisyon ki zot in fer.

Me pwen ki mon pe sey fer resorti se ki letan Gouvernman ti fer son premye attempt, mon ti anmenn en Mosyon devan Lasanble e sa Mosyon ti ganny segonde par Onorab Jolicoeur ki sa letan ti Deputy Speaker. E tou Manm ti dir, fodre ki deliberasyon Lasanble i pas dan en fason an antye lo Radyo e lo Televizyon.

Donk, sa premye lesey ti tonbe.  Apre sa, zot ti fer en dezyenm lesey ki zot in reisi, me dan sa dezyenm lesey, zot ti pou donn plis letan pou zot fer en Weekly Parliamentary Programme e la ti sipoze sey kouver tou bann diferan laspe.  E Weekly Parliamentary Programme sa in ganny kritike a plizyer repriz isi menm dan sa Lasanble.  Se pour sa rezon ki mon ti soke letan le 3 Oktob nou ti dir  tou keksoz i ok parski isi menm dan sa Lasanble in kritike, Manm in dir, ar mon ti pe sey dir sa, SBC in koup sa bout, lot, lot, lot.  Ti en problenm parski kimannyer ou pou sey rod 30 segonn dan en Diskour ki’n pran 30 minit?  Byensir i pou annan serten problenm e kekfwa pwen ki ou, ou’n fer resorti ki ou krwar ti ou pwen pli enportan, sa Zournalis li i pa’n regard li koumsa parski ou isi dan sa Lasanble, ou pe regard keksoz souvandfwa avek en lizye politik, me li sa Zournalis i pa pe regard li dan menm fason.  I pe regard li avek en lot kalite lizye e sa 2 lizye parfwa, zot pa zwenn kanmarad pour zot convey sa mesaz enportan.  E ozordi zisteman dan sa Rapor Preliminer, in annan serten pwen kantmenm ki valab, ki’n fer resorti, me mwan mon pe dir ki ti ava pli bon ankor si nou ti kapab konnen ekzakteman kwa ki pe arive.

Par egzanp, mon’n vwar i annan en pwen la ki dir live coverage lo deliberasyon Lasanble ki ganny deem to be of major national importance. Wi e la ankor enn fwa, parey mon pe dir, Onorab Rose i annan en keksoz la parski Onorab Rose dan son bann largiman, in dir SBC pa kapab pas bann deliberasyon Lasanble live parski zisteman Lasanble li i ganny immunity, me li SBC i napa immunity, me pourtan i annan en kantite deba ki pas live.

Letan Lasanble ti ouver, tou keksoz ti live. Deba le 3 Oktob lo size:- zisteman lo size Medya, lo size Radyo, lo size si pou annan Stasyon Radyo ensidswit, nou isi bann Manm Lasanble, serten kekfwa ti konnen me laplipar nou, nou ti vin isi dan sa Lasanble, nou pa ni ti konnen ki poudir tou bann deliberasyon Lasanble ti pe pas live lo Radyo.  I zis apre ki nou’n konnen ki poudir:- e ou la, ti lo Radyo.

E la ankor enn fwa, i montre nou ki nou Lasanble i ganny pran dan en fason ki zot, zot anvi pran li.  SBC kimannyer i fer, ou a krwar  Lasanble i son propriyete.  Zour i anvi pas li lo Radyo i pas li, san ki Manm i konnen.  Zour ki i pa anvi pa pas li, i pa pas li.  I fer sa ki li i anvi.  E mon krwar mwan sa i enn bann keksoz ki mwan personnelman mon kont.  Sa Lasanble pa kapab reste propriyete SBC.  Sa Lasanble i bezwen ganny respekte pour sa ki i ete e parey nou pe dir, in arive bann lenstans kot letan SBC in pas bann deliberasyon live, kot in annan serten parol difamatwar, me anmenmtan i annan sa understanding. In annan sa understanding lo sa nivo legal ki poudir SBC i pa ava pe komet en aksyon difamasyon letan keksoz pe pas live, parski i pa konnen ki sa Manm pou al dir, me i a pe donn sa ki alors i pa pe fer li par ekspre, me si i anmas en keksoz ki i konnen poudir i en difamasyon parey la bomaten, napa narnyen ki live me ki apre sa, i transmit sa la, i ava pe komet en: –

Sa mon krwar, sa understanding in kler e se pour sa rezon ki ziska prezan, i pa’n zanmen annan en case kont SBC letan keksoz in pas liv, me in annan bann propozisyon pou fer bann case difamasyon kont SBC letan zot in anmas zot Rapor.  Zot in vini zot in filmen, zot in konnen ki poudir en keksoz i pa annord, me apre zot in pase.  Oubyen in annan bann lenstans kot SBC:- e la mon pou dir, zot in azir dan en fason responsab, kot SBC dizon pour leta lanasyon bann larepons lo Leta Lanasyon, kot SBC in vini in filme tou bann deliberasyon, me in annan bann keksoz difamatwar kot aprezan letan in pas lo Televizyon, letan sa Manm in koze swa in edit limenm.  Oubyen letan sa Manm in koze, in napa okenn lavwa ki’n sorti.

So, tousala se bann keksoz mon krwar ki nou bezwen mazinen e mon sipoze osi ki nou koman bann Manm, nou bezwen osi pran nou responsabilte.  Si ou pe fer en deba e ou anvi ki ou deba i ganny ekoute, i ganny swiv, fodre ou veye osi tou ki ou pe dir, parski ou piblik ki pe ekout ou i bezwen konnen be ok.  Mon’n elekte tel dimoun, kimannyer i pe koze, mon pa dakor kimannyer i pe koze ensidswit, parski nou isi dan sa Lasanble, nou legzistans i baze lo nou piblik ki ekout nou.

Donk mwan pour mwan, mon pou dir ki SBC Radyo ti a kapab fasilman pas tou deliberasyon lo Radyo live. Mon ensiste lo la, se parski i enportan ki nou bann dimoun i konnen kwa ki pe arive dan sa Lasanble e deza depi ki sa katriyenm Lasanble in komans zwenn, lo toulede kote:– mon’n tann komanter sorti lo toul de kote ki’n swiv sa coverage SBC ki’n dir be konmsi ou a krwar pa li sa ki nou’n fer isi dan sa Lasanble.  Enn bann keksoz osi ki mwan personnelman toultan in fatig mwan.  Pa zis mwan me plizyer Manm.  Kot letan ou a pe koze, se Zournalis ki dir ki ou pe dir.  Be konmsi nou dir nou, konmsi koman Manm Lasanble nou pa konn koze.  Fodre sa Zournalis dir ki ou  pe dir?  Akoz i pa les ou dir sa ki ou pe dir dan lafason ki ou, ou dir li pli byen ki li.

E nou konpran i bezwen annan en pti voice over ensidswit, me selman parfwa voice over i pran tou sa ki ou, ou anvi dir e i zis montre ou figir.  Konmsi alors, ou demann ou.  Be tyonbo en kou.  Annou balans en kou keksoz la.

Mwan mon ankor rapel letan Mr Loustau-Lalanne ti dir ki SBC aktyelman i annan li 2 Channel Televizyon e i ti a kapab pas tou bann delibersyon Lasanble lo sa dezyenm Channel. I ti dir ki sa zot deza annan.  Sa pa mwan ki dir.  Mon pa konn bann teknikalite mwan.  se Mr Lalanne ki ti dir sa avek mwan se zot annan 2 Channel. Zot ti kapab fer sa pase lazournen antye.  Zot kapab zwe Lasanble Nasyonal oubyen pas  li nenport ki ler.  Apard sa ki zot annan, mon pa konnen ki’n arive avek sa.  Me selman i kler, en keksoz i kler se ki poudir i enportan pour nou note ki lo deliberasyon Lasanble e kimannyer keksoz i deroule, la in annan serten restriksyon.

E la ankor enn fwa mon pou dir zot, sa bann restriksyon i pa zis vin lo nivo Lasanble.  Mwan mon ankor rapel, apre dezyenm Eleksyon 98 letan mon ti vin Leader Lopozisyon.  Letan mon ti a pe koz avek Mr Rene koman Prezidan, i dir mwan 2 keksoz.

Enn, sete lo SBC. Dezyenm sete lo alokasyon ki zot donn bann Parti Politik.  I ti dir avek mwan li i pa en politisyen ki komit swisid.  E alors sa 2 size, i ti pe al revwar.  Pou al koup alokasyon ki bann Parti Politik i gannyen dan Bidze e efektivman i ti fer sa.  Sorti en Bidze R5 milyon pou partaze lo baz proporsyonnel, zot ava rapel ti diminyen pou vin R500 mil.  Sa ki ozordi i ankor dan Bidze.

Son dezyenm pwen ki i ti fer e ki efektivman apre sa in travay lo la, sete pour pa pas Lasanble Nasyonal lo Televizyon parski i ti’n vwar kler, ki letan mon ti antre dan Lasanble, mon ti mon tousel.  Sorti 9 poursan e dan son dezyenm Eleksyon, nou ti mont 27 poursan.  E tou dimoun i ozordi acknowledge ki poudir sa sete sa travay.  Sete prensipalman akoz dimoun ti pe ganny sans swiv tou bann deliberasyon dan Lasanble e enpe sa travay ki Lopozisyon ti’n fer dan Lasanble.  Se sa ki ti’n fer li grandi.  Donk, ankor enn fwa, annou pa sey anbet nou lekor avek bann lezot largiman, me annou regard keksoz dan en fason reel e ki mwan mon konnen e mon ava dir avek zot menm si mon ti’n anmenn sa Mosyon koman premye Mosyon ki pou parski mwan mon ti anvi ki zisteman lepep Seselwa i vwar sa Lasanble serye pe travay, parski nou tou isi nou ti’n donn nou langazman pandan nou kanpanny pou nou vin isi, pour nou koz lo lapar nou pep e pou nou fer nou pep konnen e par egzanp:- e mon espere ki SBC i ava kouver sa bout.

Ankor enn fwa bomaten letan Onorab Rose in mansyonnen ki poudir i kontan bann travayer SBC, bann ansyen koleg ki i ti ava demande ki Gouvernman i konsider seryezman pou donn zot logmantasyon lapey pou donn zot, parski zot travay ki zot pe fer i formidab.  Mon ti ava kontan e sa definitivman set en reprezantan Lasanble Nasyonal ki pe sipoze annan pou lo sa ki popilasyon pe tande.  Mon ti ava kontan osi ki SBC ti ava note ki malgre ki Onorab Rose ki sorti lo kote Gouvernman i a pe dir sa, me se son prop Gouvernman ki’n fini pas sirkiler ki poudir napa okenn logmantasyon.  Ki poudir Ladministrayon in fini dir ki pou napa okenn promosyon.  Pour napa okenn logmantasyon e ki sa in fini ganny frozen la poulemoman, pour ki alors dimoun ti ava vwar ki poudir lo en kote, enn i sipoze pe reprezant laspirasyon lepep atraver Lasanble Nasyonal, me lo lot kote, Gouvernman pe regard keksoz diferaman so that nou ti ava vwar enpe, lepep ti ava pli byen konpran enpe sa bann kontradiksyon parski isi dan sa Lasanble, lepep ti ava kapab vreman konpran kimannyer bann keksoz pe deroule.

Letan mon pe koz lo letan isi i dir konmsi ti ava bon annan proper media coverage, ankor enn fwa wi.  E sa ti ava ede pou elimin serten konfizyon, par egzanp letan Lopozisyon pa ti ava pe partisip dan deliberasyon Lasanble, omwen en Zournalis ti ava vini, ti ava dir Lopozisyon ou pa pe al Lasanble akoz ou pa pe al Lasanble.  Sa ti ava form parti proper media coverage. Ti ava balanse, ki lepep ti ava konnen parski finalman lepep pa’n konpran e si petet ti ava’n soz sa onz, nou pa ti ava retourn avek menm poursantaz.  Si lepep ti a’n konpran, zot ti ava’n ganny li 25-0.  Si zot ti’n fer li en soz, parski zot in montre sa 11 sez vid 80 mil fwa lo Televizyon pandan kanpanny.  Alors lepep ti ava’n byen konpran.  Me lepep pa’n konpran parski zisteman bann coverage i pa vreman apropriye e pour mwan i enteresan osi letan ou tann bann poursantaz.  Sa pousantaz 33 poursan lot, lot.  Annou pa les sa anbet nou.  Wi sa bann poursantaz i ganny tradwir koman 33 e 66 me ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, i reste ou 3 minit

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Eski sa i vreman sa poursantaz?  Pa sa ki lepep Seselwa in vote.  Sa dan limenm li i montre nou ki poudir i annan en problenm dan lafason ki sa poursantaz ki lepep i vote i ganny tradwir avek isi dan Lasanble.  Donk, mwan pour mwan i tre senp.  Sa Mosyon ki devan nou premyerman pa ti devret vin devan sa Lasanble parski mwan koman en Manm katriyenm Lasanble, mon pa kapab aprouv travay ki trwazyenm Lasanble in fer, espesyalman vi ki sa travay ki zot in fer i en travay ki pa ankor fini, parski i en Rapor preliminer.

Mwan mon vin dan sa Lasanble, mon ti ava swete ki en Media Committee katriyenm Lasanble ti ava etablir e ki aparti la, be it ki i ti ava kontinny sa travay.  Sa enn ki ti ava’n fer pour prezant en Rapor final, me baze lo tousala, mwan mon pa vwar kimannyer nou lo nou kote dan Lopozisyon, nou pou kapab siport sa Mosyon e donk nou, nou pe demande.  Nou lo nou kote, i kler nou, nou anvi ki lepep Seselwa i konn tou sa ki pase dan sa Lasanble Nasyonal. Nou nou anvi ki tou deliberasyon Lasanble i pas lo radio ek lo televizyon e mon anvi dir sa, parski ankor enn fwa, mon anvi retourn lo premye Lasanble kot letan tou bann Manm ti al deor pou asiste bann Konferans, sa letan nou ti ankor dan CPA koman Parliamentary Association. Tou bann Manm ti debout, ti koz labous plen ki poudir Sesel i en demokrasi ki vreman efektiv.  Koman en pti pei, tou nou deliberasyon i pase.  Nou pep i kapab swiv tou sa ki sa bann reprezantan pe dir.  Tou dimoun ti bat lanmen.  Sorti Fiji, Zimbabwe, Sid Afrik.  Tousala ti bat lanmen.

Mwan mon ti a kontan retrouv sa loner, sa laglwar ki nou ti annan dan premye Lasanble, kot tou deliberasyon i pas lo Televizyon e lo Radio.  Mersi byen.

 

MR SPEAKER

Onorab Volcere.

 

HON MARC VOLCERE

Mr Speaker, i annan en kantite ki’n ganny dir lo Mosyon la bomaten.  Mon ti a kontan aport mon soutyen.  Parey Lasanble i konnen, Prezidan Michel ti vwar li neseser ki en Komite i ganny apwente pou diskit an totalite lo sa zafer medya, lo kouver bann deliberasyon Lasanble.  I ti son swe ki sa Komite i ganny reprezante par toulede Parti dan Lasanble sa letan, ki ti Parti SPPF avek SNP.  Parey in deza dir, SNP ti refize partisipe akoz sa letan zot ti pe boycott tou Sesyon Lasanble Nasyonal e zot pa ti vwar li neseser pou diskit lo sa size ki ti swadizan preokip zot sa letan, parey nou’n tann Onorab Ramkalawan koz lo la.

Parey in toultan leka, SPPF in toultan sa Parti ki serye, ti pran son responsabilite e set up sa Komite e fer travay ki i ti’n ganny demande pou fer, menm si Lopozisyon pa ti partisipe.

Mr Speaker, en tel Komite, avek partisipasyon SNP, ti pou’n fer ki ti ava annan en bon reprezantan, en bon diskisyon kot toulede Parti ti a ganny sans met zot konsern e laspirasyon, pour ki anfen, bann desizyon oubyen Rapor ki al kot Lotorite konsernen ti ava reflekte lopinyon toulede kote.

Devan nou Mr Speaker, nou annan en kopi sa Rapor ki son bann rekomandasyon ki sa Komite in propoze pou anmenn devan Lotorite SBC avek Gouvernman, Onorab Ramkalawan i dir nou ki sa Rapor i preliminer.

Wi, Mr Speaker.  Sa Rapor i preliminer akoz si i ti en Rapor final, mon krwar nou pa ti pou ganny sans pe diskit lo la ozordi.  Sa Komite in pran an kont tou bann lobstak e difikilte ki SBC koman en Board pe fer fas avek.

Mon ti a kontan koz lo pwen nimero 2 ki sa Rapor pe demann nou ki devan nou ozordi.  Sa rekomandasyon ki pe demann SBC Radyo pou pas an direk bann deba lo Leta Lanasyon ek Bidze e osi bann size ki pou annan en lefe mazer lo nou pei ek nou pep.  Diskisyon lo Bidze i enn bann size ki lepep i kontan ekoute.  Ki enteres zot en kantite.  Lepep i anvi tande kwa ki annan pou zot dan sa dokiman ki Gouvernman pe propoz avek zot.  Lepep i osi anvi konnen ki zot reprezantan i annan pou dir lo la.  I enteresan pou zot akoz set atraver sa ki zot pou kontinnyen vwar plis devlopman pou zot distrik oubyen zot pei.  Zot anvi konnen si larzan lepep pe ganny byen depanse, si lekonomi pe kontinnyen bouze e ki bann nouvo devlopman ki pou arive dan bann sa prosen lannen.

Parey pwen 2 sa Rapor pe sizere, SBC pe ganny demande pou li kontinny pas sa bann size tre enportan an direk, pour ki tou Seselwa ki anvi ekoute a ganny en sans fer li.  Nou dan SPPF nou ti a kontan ki SBC i pas tou deliberasyon Lasanble an direk akoz pour nou, i ti pou en lavantaz.  Nou bann dimoun dan distrik ti pou annan sa sans pou tann tou sa ki nou dir e ganny en sans apresye li menm zour e menm lenstans ki nou pe dir li.

Pour SPPF Mr Speaker, i ti pou en lavantaz akoz lakantite nou ki annan dan Lasanble, si sak Manm i koz 30 minit, sa i a fer en total plis ki 10 erdtan partisipasyon SPPF lo sak size.  Me nou konnen ki SBC pa kapab entertain en tel demann.  Alors mwan mon krwar ki sa bann size pertinan ki mon’n koz lo la, pe demande ki SBC i pas an direk, i a gard nou pep azour avek bann desizyon e diskisyon ki pe pran plas pou progre nou pei.

Pour zot kapab pas tou deliberasyon Lasanble an direk lo Radio, en kantite lezot progranm pou bezwen ganny afekte.  Nou bezwen mazin lezot sitwayen Mr Speaker.  Nou bezwen mazin bann ki pa kontan ekout deba lo Lasanble.  Bann deba pou serten i pa tro enportan.  Ki pou arive avek zot?  Eski zot pou bezwen tenny zot Radyo ler ki Lasanble pe pas an direk?  Nou tou nou konsernen avek lenformasyon e lafason ki lepep i ganny enformen lo bann devlopman ki arive dan nou pei.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari, mon pa vwar menm ou non la.  Si ou annan okenn kont largiman, ler ou tour i arive pour ou koze ou ava anmennen.  Ok.

 

HON MARC VOLCERE

Ti a nou swe ki SBC i kapab pas tou keksoz ki ganny diskite dan Lasanble, me nou bezwen vin realis dan nou demann.  Nou konnen Mr Speaker, ki sa Rapor ki sa Komite in vin avek pou ganny sipor bann Manm dan Lopozisyon akoz si i ganny aksepte, nou pep pou kapab tann plis deliberasyon ki zot pe swete lepep i tande.  Mon osi swete ki anmezir ki SBC i agrandi e i ganny plis resours, i a kontinnyen get dan lezot fason ki a kapab ganny plis deliberasyon travay Lasanble an direk.  Avek sa, mon pou donn sipor sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Marie.

 

HON MICHEL MARIE

Mr Speaker, relasyon ant medya ek Manm Parlman atraver lemonn in toultan en kontrovers.  Souvandfwa, sa in komanse akoz Medya in toultan anvi penetre bann Parlman avek sa konsept sakre, freedom of information.  E an retour, bann Parlman in toultan reziste bann medya avek en lot konsept sakre ki dignite bann Parlman.

Parey Onorab Ramkalawan in dir, Lasanble i bezwen ganny son respe ki i merite.  I annan pei ki’n kapab ganny en bon konpromi, me i ankor annan bokou pei ki sa deba kontrovers pe kontinnyen.  Mon mazinen bomaten ki nou Rapor i a mwens kontrovers, konpare ek bann deba ki’n annan dan sa Lasanble pour en bon pe letan lo sa size akoz pour mwan, sa Rapor pe etablir en nouvo lapros lo lafason ki nou oule nou travay Lasanble i ganny transmet avek nou bann voter.

Pour mwan Mr Speaker, i merit annan 2 pwen fondamantal ki merit gid nou relasyon travay avek okenn Medya.

Premye pwen.  Ki nou Lasanble i reste sel lenstans ki annan dernyen mo lo okenn size konsernan nou travay Lasanble ki al lo Radyo e Televizyon.

Dezyenm pwen Mr Speaker ki dignite nou Lasanble i ganny proteze a tou moman e a tou pri.  Mon dir sa akoz i enportan ki Medya ki kouver nou deliberasyon dan Lasanble i fer tou zefor avek nenport ki mwayen, pou montre ki nou Lasanble i en landrwa travay serye e non pa en landrwa divertisman e ki okenn nou Manm dan sa Lasanble pa komedyen, selebrite ou menm po fler, akoz dimoun i antre dan politik pou fer en keksoz, me pa pou vin en keksoz.

Nou bezwen reziste nenport ki mannev ki redwir nou Lasanble dan human circus. Dan sa Rapor ki devan nou, mon enterese ek pwen nimero 4 ek nimero 5, akoz mon krwar ki andeor nou Lasanble SBC, i kapab rod pwennvi bann Parti Politik lo bann size Nasyonal, avek bi pou donn lepep pa zis en portre balanse lo aktyalite, me osi en portre osi zis.  Training in ganny dir.  Bokou nou a dakor ki travay Parlman i en size spesyalize e SBC i bezwen ranforsi training son bann Zournalis dan sa domenn.

Mr Speaker, mon pe siport sa Mosyon akoz parey Onorab Georges i kontan dir, i en bon pa dan en bon direksyon.  Nou bezwen aprann par leksperyans lezot pei ki pe fer sa transformasyon kiltirel politik, ekonomik e osi sosyal.  Mwan personnelman, mon pa krwar ki sa Rapor i en lafen dan limenm, me pour mwan, i en bon komansman refleksyon lo nou nouvo relasyon avek medya e lafason ki nou oule piblik i konpran e apresye nou travay.  Nou Lasanble i merit reste en landrwa serye e non pa en Lasanble artifisyel akoz nou anba lalimyer televizyon.

Mon konnen mon kapab kont lo tou non Lasanble ler mon swete ki sa lespri konfyans i kontinnyen agrandi ant nou Lasanble ek bann Medya.  Pour mwan Mr Speaker, konfyans nou pep dan nou demokrasi i depan bokou lo sa respe ki zot annan pour nou Lasanble, par lafason korek ki zot vwar nou travay dan Lasanble.

Mon pou siport sa Mosyon akoz parey mon’n dir, i en bon direksyon ki nou pe pran.

 

MR SPEAKER

Bon, i reste mwan Onorab De Commarmond e sa se dernyen lo mon lalis.  Onorab De Commarmond

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Lo sa Mosyon ki devan nou, Mosyon enteresan, sirtou komansman katriyenm Lasanble ki nou pep pe swiv.  San al dan repetisyon, mwan mon enn ki parey ou konnen, parey lepep Seselwa i konnen, parey kot SBC osi i konnen, kot i konsern medya, kot i konsern lenformasyon pour nou pep.  Mwan mon enn ki anvi vwar dan nou pti pei, lefet ki nou vwar en sel Medya, en sel Stasyon Televizyon, en sel Stasyon Radyo, en sel Sesel.  Mon anvi vwar konmsi nou pep i ganny otan lenformasyon posib, lenformasyon ki korek lenformasyon ki pou ed li, pou edik li.  Lenformasyon ki pou ed li pou kapab vwar sa ki byen, sa ki mal.  Ed li fer son desizyon pour son lavenir.

Lo sa baz, mwan mon ti kontan ki mon ti form par sa Komite lo Medya, ki ozordi la Rapor i devan nou.  Rapor preliminer, final me en travay enportan dan en bon direksyon in komanse.

Me selman, en pwen.  Sa Lasanble i kapab diskit mannyer i anvi lo sa bann keksoz si apre zis ou pou les li dan lanmen Medya limenm.  Gouvernman narnyen pa pou ganny fer.  Mwan mon krwar si nou Lasanble i serye, nou ki bezwen dir parey ou Mr Speaker.  Mon pa pou dir pli gro Speaker dan Lafrik, me ou parey ou lotorite ki ou fer ek nou, ou dir:- ‘La mon pa oule ou dir narnyen.’  Mon  krwar nou osi nou bezwen pran en pti pe ou lapros.  Nou, nou bezwen dir avek Medya, nou anvi ou fer koumsa avek nou Lasanble, sansan nou pa pou al lwen.  Selman, mon pa pe dir ki konmsi Medya i oblize pas tou keksoz dan Lasanble live ensidswit, be selman nou konnen, nou osi mon krwar nou ase gran isi, nou ase entelizan, nou ase responsab, ase serye.  Nou konnen poudir Medya osi i annan serten limit, i annan serten problenm laba.  Par egzanp, kestyon bidzeter.  Onorab taler in mansyonnen i annan kestyon manpower kantmenm, ti ava anvi fer petet pa kapab fer tou en sel kou.  Me selman nou bezwen komans quelque par.

I vre 10an, 12an pase ti annan, ti Raport Lasanble live.  Ok.  Nou’n tann kote Onorab Ramkalawan me i annan lot kote.  Si ou ti apel Medya ou met la, mon asir ou zot osi zot ti pou donn ou zot versyon akoz i en problenm pou zot akoz zot pa kapab kontinnyen live. Konmsi nou bezwen realistik nou.  Me selman dan sa realistik, Medya mon krwar mwan i bezwen improve.

Mwan mon ti’n panse dan sa sanzman yer swar ki Prezidan in mansyonnen, mon ti krwar pou annan keksoz dan sa direksyon.  Me mon pa’n vwar narnyen, les li.  Me non lo Medya, mon pe dir an zeneral i annan.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari, I’m calling you to order. Ou annan sans pou koze apre.  Ok kontinnyen Onorab.

HON CHARLES DE COMMARMOND

E Mr Speaker, ki nou ti a kontan vwar.  Mwan mon annan serten pwen mon oule met devan.

Onorab taler in mansyonn 2 Channel Televizyon.  Wi.  Mwan zour mon mank Nouvel 8er, parfwa i arive, mon ankor dan duty, mon ankor pe debrouye ek dimoun.  Ou ariv kot ou 8er in sonnen ou’n mank Nouvel.  I annan en lot Channel aswar.  La mon krwar Intel2, Intelvision 2. En Channel la mon krwar dan 10er, 11er parfwa.  Mon pa konn ler.  Me ou sey tyeke, me ou ganny Nouvel.  I repete.  Ki mon pe sey dir?  Ok mon konnen ki poudir osi ex-Onorab Bel Air la dan plas Loizeau.  Kimannyer i apele?  St Ange.  Lanz, St Ange..

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ok Sorry. Onorab St Ange i annan en case Ankour avek SBC pou sa zafer live la.  Sa osi nou bezwen pran konsiderasyon, pran an kont.  Otreman dir, SBC i bezwen annan serten edit ki i fer pa pas tou, me mwan personnelman, Charles De Commarmond, elekte Cascade la 1erdtan pour mwan, pa ase.  Mwan mon krwar travay sa Lasanble, sirtou si i en travay serye ki nou pe koze, me pou Raport sa dan 1erdtan, pour mwan i pa ase.

News Item ok. Mwan mon napa problenm akoz mon konnen ki dan News Item nou pa kapab pas tou, me dan sa lot Channel aswar, Dimans, Sanmdi ou whatever zot krwar i konfortab mete, preske live. Letan mon dir preske, savedir ou’n pran live, ou’n edit, ou’n tir sa bann ensinifyan.  Ou tire si i annan keksoz ki nou pe koz difamasyon taler ou tire, ensidswit.  Me apre ou donn konmsi ki ou annan en bon kont randi dimoun deor sa ki anvi ekoute.  I annan ki mon konnen ki pa kontan ekout Lasanble me i annan ki enterese, i annan ki vreman i anvi konnen son Onorab ki in elekte ki i pe dir laba.  Eski mon pou al elekte li ankor oubyern non?  Ou konpran.  I ed li pour li kapab formil son desizyon alavenir e osi pou edik li lo bann keksoz ki pe pase dan nou pei, akoz mon krwar nou Lasanble i diskit kantmenm en kantite keksoz serye.

So, lo la mon krwar mwan SBC i annan power, i annan kapasite finansyel e si i napa, mon krwar ki i fer nou konnen klerman e ki nou, nou met en presyon ek Gouvernman si i neseser.  Bidze letan i vini lafen lannen, nou bezwen vwar le minimonm neseser pour sa ki nou pe dir pou ki i antre dan Bidze Gouvernman kot i konsern SBC i ete, pou kapab deliver.  Sa en pwen.

Dezyenmman Mr Speaker, SBC akoz ki ou vwar sa bann issues i ariv devan nou Lasanble?  Akoz ou vwar nou pe konplent?  Mon pa krwar i zis sa kestyon travay Parlmanter mwan.  Travay Parlmanter i enn.  Me dan zeneralite, an zeneral nou pe get lafason SBC son travay i ganny fer.  Mon pa konnen si zisteman i napa ase dimoun ki problenm.  Petet ti a bon nou apel SBC, i vin fer en sesyon avek nou la dan Komite Lasanble pour nou kapab vreman pli konnen ki arive.

Me mon a zis donn ou en legzanp.  Konmela mon ti kot SBC, mon ti ansarz parla mwan, SBC. Mon pa anvi al fer sa me selman mon pe dir ou lozik mwan.  Bomaten 8.30 avan 9er, avan komanse Lasanble, mon’n arive mwan.  Mon pe demann avek Leader Lopozisyon ki deal ozordi dan Lasanble.  Ki ou pe al koze, ki ou pe al dir nou la ou?  Lala Azanda Lasanble.  La Order Paper i annan sa, i annan sa, i annan sa.  Ki ou pe al dir nou ou?  Fini, mon vin la kot Leader of Government Business. Ki ou pe dir nou ou?  Lala Mosyon devan nou la Order Paper.  Ki ou pe dir nou?  Avan menm ki Lasanble i komanse.  Apre letan in fini Lasanble, mon pou vin demann zot ankor.  Be ou ti dir mwan ou ti pou dir sa bomaten, ou pa’n dir.  Non, zis pour mwan donn en avangou konmsi ki vin enteresan, anmenmtan i fer dimoun konpran deor.  Be sa boug la limenm:- be pa lo la sa Leader Lopozisyon.  Ouswa sa Leader Government Business, i mank keksoz.  Ou konpran? Or la wi, i fantastik.  Konmsi nou annan en kantite lenformasyon, en kantite Nouvel dan nou pei ki pase.  mon pa dir annou al vey, konmsi zafer personnel dimoun mwan.  Konmsi selman, i annan en kantite keksoz enportan pou edik nou pep, me mon pa santi ki i pe ase byen ganny fer dan nou pei.  Ou vwar i manke tou sa.  Nou pe koz issue enportan.  Bann size enportan pou nou Lasanble.  Be lekel ki pou desid sa?  Ou konpran.  Kekfwa i  kapab Speaker:-  Mr Speaker, kekfwa.  Sa ki enportan pou ou i kapab pa enportan pour nou, oubyen whatever. Me selman alafendizour wi.  Sa en bon pwen.  Ti a bon ki bann size ki nou konnen i bann size enportan, apard Bidze avek Ladres Prezidan lo komansman lannen, ki louvertir Lasanble, ki osi lezot Bill, lezot issue enportan i ganny coverage pli gran ankor.

Les Radyo pa kapab fer tou, pa kapab met live fer krwar napa dimoun napa isi napa laba.  Les li.  Me selman en bout Question Time mon 100 poursan dakor ki Question Time i devret ganny pase antye akoz Question Time li i donn ou en sans, konmsi dan distrik laba, ki bann pwen ou Manm Lasanble in anmennen, ouswa son kontribisyon dan lezot kestyon ki egziste.  I permet sa dimoun laba dir lala.  Onorab entel i a pe demann sa bon kestyon.  Lot fwa mon’n fek diskit ek li sa kestyon, la mon tann li demande.  Konmsi omwen sa bout ti kapab ganny mete.

Mwan mon krwar mwan ki travay Medya, mon konnen Medya i powerfull me anmenmtan nou, nou bezwen get nou keksoz dan nou pti pei pou fer avanse nou demokrasi.  Pou fer avanse ledikasyon nou pep dan sa fason pozitiv akoz mon pa ti ava anvi ki demen ankor, akoz lannen pase nou’n tann zafer demonstrasyon radyo.  Mon pa ti ava anvi demen ankor mwan nou vwar bann keksoz parey pe vini.

Petet dan nou pti pei, petet pa neseser annan 3, 4, 5, 6 whatever Radyo politik  sepa kwa.  Dakor.  Me selman annou fer sa ki nou annan la mars dan en fason efikas, en fason fatisfezan pou satisfer nou pep ek lezot stakeholders dan sa sans ki nou menm nou, nou a satisfe.  Mon krwar mwan si nou anvi fer keksoz byen, nou pou kapab fer sa ki byen.

Pou fini, mon krwar ki SBC whether we like it or not i bezwen sakouy li.  Letan mon dir sakouy li, aranz li, travay pli byen, deliver pli byen.

Mr Speaker, i pa neseserman zis konmsi sa bann travayer, konmsi ou konpran se plis la, akoz ou santi letan ou koz avek bann dimoun kot SBC, ou santi ki i annan se sa fristrasyon.  Ki i annan se son Leadership ki pa lo la.  Mon pa anvi servi sa mo pa bon.  A krwar mwan konmsi mon telman negativ.  Pa sa.  Mwan mon pe dir senserman, i enportan Gouvernman i regard ladan.  Mon pa konnen mwan.  Petet mon vwar plizyer Minister letan in sanze, in pran en boug in fer li vin Advisor isi, Advisor laba.  Mon pa mind mwan.  Ou pran Mr Afif ou fer li vin Advisor:- whatever Advisor. Me annou fer ki konmsi alafen dizour, nou ganny nou en SBC parey letan ti komanse.  Ou konnen, lontan dan Sesel ti napa televizyon.  Epi letan in fer, pa nou tou nou ti kontan?  En laglwar konmsi.  Seselwa nou’n avanse, nou’n ganny televizyon.  Ou vwar.  La prezan televizyon pe anpay nou dan en serten kote.  Ki nou pe dir?  Nou kontan nou.  Sa Gouvernman in fer en kantite keksoz byen dan sa pei me prezan nou pe dir annou regard li ankor en pti pe.  Aranze pour nou al lo sa lot letap, pour nou al en pti pe pli devan.  Konmsi nou fer li pli byen.

Mwan mon pou siport sa Mosyon.  I vre mon ti kontan annan en Komite ki follow up sa lot travay Komite ki ti avan e what not, ou vwar ennler.  Si ou ti partisipe, la petet nou ti’n al pli devan.  Ou trouve.  Les li pase.  In pase sa bann zafer la.  Nou dan en nouvo Lasanble, nou pe get devan.  Annou siport sa Mosyon.  Mon krwar i en pa dan en bon direksyon.  I ava avans ou devan.  Mon krwar  nou mesaz pe ganny tande.  Be nou koman en Lasanble osi, nou bezwen, avek ou sipor, Mr Speaker Sir.  Mon konnen ki nou pou ariv pli devan dan sa issue akoz mon konnen ki ou believe dan sa ki nou pe diskite la.  Ou osi ou anvi vwar en SBC, en Medya dan nou pei ki bokou pli pozitiv, ki pou anmenn nou koman en Lasanble bokou pli devan.  E mon ti ava demann Lopozisyon, tou dimoun osi, tou Manm isi.  Annou met aside bann serten issue. Annou siport sa pour nou vreman kapab avans enpe devan akoz mon konnen Speaker, ou osi ou pou siport nou.  Mersi Bokou Mr Speaker, Sir.

 

MR SPEAKER

Bon, nou ava adjourn ziska 2er.

 

(Break)

MR SPEAKER

Bon, nou ava kontinnyen avek nou deba me i paret mwan ki Onorab Ferrari pa la.  Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon pran laparol apre midi avek sa ki zot, zot ti ava apel 2 leker.  Mon anvi koz lo sa Mosyon, me at the same time, ou konn mon pozisyon lo son Konstitisyonnalite e son rezondet.  Permet mwan Mr Speaker, pour komans en lentrodiksyon pou dir ki mon’n reflesir lo ou pozisyon bomaten e mon ti ava kontan sizere ki an debi, ou Legal Advice ki ou’n gannyen ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab mon port ou latansyon a Order 37(7).  The ruling of the Speaker is final. Proceed lo ou Mosyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Mon pa pe challenge ou ruling Mr Speaker.  Mon pe ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Proceed lo ou Mosyon and not on my ruling. Order 37(7) pe aplike la.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, fodre pa ki at the same time osi ki debate is curtailed par en latitid .…

(Interruption)

MR SPEAKER

The debate is not being curtailed. Ou pe ganny called to Order. Okontrer mon pe demann ou pou al lo deba lo sa Mosyon ki devan nou and not to challenge the ruling of the Speaker..

 

HON BERNARD GEORGES

I’m not.

(Interruption)

MR SPEAKER

…. i al kont Order 37(7).  I am now calling you to Order, Onorab Georges, ok? Si ou pa kapab fer li, I will have no choice me fer ou discontinue with the speech.

 

HON GEORGES

Ok Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Dyer.

 

HON COLLIN DYER

Mr Speaker, i annan en Mosyon devan nou ozordi ki i paret mwan kimannyer deba pe antre, i paret en pti pe kontroversyal.  Kontroversyal dan le sans, lafason ki Lopozisyon pe enterpret fason ki Mosyon in ariv dan Lasanble e pozisyon ki Parti mazoriter in pran pour zot anmenn sa Mosyon devan Lasanble.

Mr Speaker, si i annan en tel Mosyon devan Lasanble ozordi, en rekomandasyon preliminer ki sorti kot en Komite ki’n ganny formen le 24 Oktob presizeman, set akoz levennman ki ti arive le 3 Oktob.  I kler ladan, dan lentrodiksyon, dan sa Rapor ki devan nou.

Mr Speaker, nou tou nou pou rapel byen poudir kan sa levennman ti arive, Prezidan James Michel pa ti dan pei e i enteresan pou vwar, se limenm li ki’n demande ki tel Komite i ganny formen e ki son rezilta ki sa Rapor ki la devan nou.

Mr Speaker, mon pou zis fer rapel, poudir kan i ti arive lo airport, i ti ganny enteroze e i ti dir poudir presizeman i pa pou toler lanarsi dan sa pei.  E apre, in vwar li pe fer fas avek serten konplikasyon ki in demande ki en tel Komite i ganny fer, e sa Rapor i la devan nou.  Parti mazoriter in anmennen pour nou vot lo la e aprouve e lezot Komite ki’n swiv aparti levennman le 3 Oktob.

Mr Speaker, nou fek sorti nou dan Eleksyon Parlmanter, kot Parti Mazoriter dan tou son kanpanny in montre sa 11 seat vid ki ti dan sa Lasanble sa letan.  I presizeman si Lopozisyon pa ti reprezante lo sa Komite Medya se akoz ti annan 11 seat vid pour en rezon ki Lopozisyon ti donnen, me malerezman, kan sa Komite ti formen swivan enn bann rekomandasyon ki sa Komite dan son Rapor preliminer in fer.  Onorab De Commarmond in koz for lo la taler, se ki Leader Lopozisyon i devret, parey Leader bann Zafer Gouvernman, i devret ganny entervi par Lapres pou konn zot pozisyon.  E amonnavi, tou sa Lapres in omit pou zwenn Lopozisyon pou demande akoz ou pa pe nonm 2 Manm lo sa Komite.  Parti Mazoriter li in kontan form sa Komite, tay avek pou anmenn en rekomandasyon, ki parey Onorab Georges in fer sorti taler.  I pa an konform avek Konstitisyon.

Mr Speaker, mon pa pe argye avek ou ruling. Tou le kontrer.  Mon annan respe pour ou Lofis, me selman si mwan mon lopinnyon i diferan ek sa ki pour ou, mon krwar koman Manm ki’n ganny elekte Beau-Vallon presizeman dan sa Eleksyon Lasanble, lo baz lademokrasi pour Sesel avek tou Seselwa, i mon devwar pou fer rapel ankor pourdir sa Mosyon prezante i pa an konform avek Konstitisyon.  Mon pa pou al ankor lo la Mr Speaker.  Mon’n fini fer mon pwen.  Mon’n fini fer mon pwen.  Mon pe sorti lo la.  Selman mon ti oblize fer mon pwen akoz mon’n ganny elekte presizeman pou reflekte lopinnyon sa ki’n elekte mwan.

 

MR SPEAKER

Sa i ou lopinnyon personnel.

 

HON COLLIN DYER

Exactly Mr Speaker. I lopnnyon mon elektora.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon pa ti pli lwen ki sa mwan akoz ou’n aret mwan?

 

MR SPEAKER

Onorab proceed on the Motion.

 

HON DYER

Mr Speaker, amonnavi ….

(Interruption)

 

HON BERNARD GEORGES

Ekzakteman kot mwan mon ti ete taler Mr Speaker.  Mon ti dan menm pozisyon..

 

MR SPEAKER

Onorab Dyer ki annan laparol Onorab Georges.  Onorab Dyer ki annan laparol. There will be Order in this House.  So, Onorab Dyer kontinnyen koze.

 

HON BERNARD GEORGES

I agree Mr Speaker. Mon bezwen fer ou konpran ki nou pa kapab diktater dan sa Lasanble.

 

MR SPEAKER

Out.  Out.  Please, out. Onorab Dyer, kontinnyen.

HON COLLIN DYER

Mr Speaker, amonnavi, dan bann sirkonstans ki mwan mon’n prezante, ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

…. and not only out. I want an apology the next time you come back pou sa term diktater.  Mersi.  Onorab Dyer, kontinyen.

 

HON COLLIN DYER

Mr Speaker, amonnavi, lapwentman sa Komite in vin en fars parski mon panse dan lespri en Lasanble serye, ki mon pa panse i en nouvo term.  I ti devret serye parski zot in portre nou pa serye.  I en fars ki i annan en sel Parti ki reprezante lo sa Komite.

Dezyenmman, mon panse ki prezantasyon sa Mosyon ozordi i en kalot dan figir lademokrasi.

Mr Speaker, mon dir tousala akoz profondeman, mon anvi vwar nou pei bouz dan en direksyon kot nou annan respe pour lopinnyon lezot.  Nou annan respe pour lopinnyon sak endividi e an difere avek kanmarad.  Nou kapab aprann ek kanmarad e travay ek kanmarad pour en meyer Sesel e pour  en demokrasi pli solid, pli zis pour tou nou dimoun, pour nou pei an zeneral.

Mr Speaker, ozordi nou pe santi, nou personnelman lo kote Lopozisyon, nou pe santi lefe kanpanny SPPF pou anmenn en mazorite dan Lasanble e mon pou dir avek sa Mosyon devan nou, avek sa 5 rekomandasyon ki la devan nou, sirtou trwazyenm rekomandasyon, ki SBC i pas 1erdtan deliberasyon Lasanble an rezilta avek proporsyonnalite Lasanble Nasyonal, sa i fer mwan vwar e i garanti nou tou poudir SPPF i anvi enpoz zot desizyon lo lepep Seselwa a sak fwa ki zot anvi e non pa mars avek lanmour pour Sesel, lanmour pour tou Seselwa.

Mr Speaker, ozordi, avan mon kontinnyen la, mon pou fer en plea avek Leader Zafer Gouvernman.  Mon pou demann li pou pran kouraz retir sa Mosyon devan Lasanble e si fodre nou ava aksepte ki i anmenn en lot Mosyon Mardi prosen.  Ki i demande en lot Komite Medya i formen, kot reprezantasyon Lopozisyon i ava lo sa Komite e nou a refer serten travay, serten rekomandasyon ki nou krwar i ava akseptab lo tou kote.  Lo sa 55 poursan ki reprezant Parti Mazoriter e sa 45 poursan ki reprezant Parti Lopozisyon.

Mr Speaker, sa ki mon pe propoze, mon demann Parti Mazoriter pour pa get li koman en pa an aryer, me annou get li koman en pa pou lavenir.  En pa kot i pou anmenn nou tou ver en vre demokrasi.  En pa ki aprouv Prezidan Michel koman en Prezidan pour tou Seselwa.  Koman en Prezidan ki ekout lopinnyon tou dimoun e ed Sesel bouz delavan, pour prosperite nou tou.

Mr Speaker, mon panse ki sa Mosyon devan nou i ekzakteman sa ki Parti Mazoriter ti pou’n fer si i ti’n nobou pran 25 distrik.  Mon panse si zot ti’n nobou tenir tou le 25 distrik, zot ti pou dan zot lentere pou zot kapab bouldoz lopinnyon Lopozisyon e kraze e met li dan en dumping site. Parey mon’n dir, mon ti anmenn mon kanpanny dan sa Eleksyon lo Lademokrasi, Latransparans ek Laliberte pour sak endividi.

Mr Speaker, ozordi mon pou santi li regretab si sa Lasanble i kontinnyen al delavan avek sa Mosyon ki devan nou e bouldoz tou bann rekomandasyon ki’n afilye avek levennman le 3 Oktob, kot nou santi nou pe retourn dan en form Parti Inik, anba en parasol lademokrasi.

Mr Speaker, zis pou mwan tourn en pti gin an aryer, ler mon get konpozisyon sa Komite, nou vwar, parey lezot Komite dan trwazyenm Lasanble ki reprezant proporsyonnalite, nou vwar ki i annan 4 Manm SPPF la e labsans ki ti sipoze 2 Manm Parti Lopozisyon.  E depi sa katriyenm Lasanble, bann Komite ki’n ganny formen, nou ankor 11 e lot kote i ankor parey.  Petet zot pa’n realize poudir nou’n apersevwar e nou’n les ale pou nou gete ki zistans i pou ale.

Lo lezot Komite, i annan 5 Manm SPPF e i reste 2 Manm Parti Lopozisyon.  E pou mwan, i reflekte rekomandasyon sa Komite ki Parti Mazoriter i anvi kontinnyen manipil lademokrasi.

Mr Speaker, avek sa ki mon’n dir, mon pa pou al pli lwen akoz pour lenstans la, mon pa tro anvi antre dan en deba ki pou ofans ou ankor, parski mon kapab dir serten parol ki mon ava ofans ou e mon pa anvi al deor la konmela.

Mon ti ava fer en demann ek Leader Zafer Gouvernman pou konsidere si fodre nou pran ankor 15 minit recess pou rekonsider zot pozisyon.  Rekonsidere dan lide ‘Ansanm pour Lanmour Sesel,’ retir sa Mosyon e anmenn en lot Mosyon.  Nou a etablir en lot Komite kot ansanm nou a kapab travay ‘Pour Lanmour Sesel’ ek lanmour tou Seselwa.

 

MR SPEAKER

Onorab Larue.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mwan osi mon pou koz anfaver bann rekomandasyon ki Komite Medya in anmenn devan Lasanble pour laprouvasyon.  An vi lendepandans SBC e osi bann kontrent, Gouvernman pa kapab vin enpoze oubyen met presyon lo SBC pou fer sa ki nou politisyen nou anvi oubyen ki dan nou lavantaz.  Sa 5 pwen ki Komite in rekomande in deza en komansman dan en bon direksyon, si i ganny enplimante dan en fason profesyonnel.

Mon apresye rekomandasyon nimero 2 kot SBC Radyo pou donn live coverage deba lo Bidze e Leta Lanasyon, parey in leka dan lepase e osi kouver bann lezot issues ki ganny konsidere koman enportan.  E la mon ti a kontan met lanfaz lo sa 2 pwen swivan, pour ki SBC i pran an konsiderasyon.

Deba live lo SBC Televizyon i ganny retransmet a en ler kot Seselwa pou ganny sans ekoute, savedir en ler apropriye akoz dan lepase, SBC in fer sa dan Sanmdi bomaten e menm dan Vandredi 4er apre midi.  E la mon a demande ki SBC i rekonsider sa bann ler, pou asire ki i annan lamas popilasyon dan lakour pou kapab antann sa ki pe pase lo Televizyon.

Mr Speaker, bokou Seselwa i kontan swiv deba Lasanble Nasyonal, me nou bezwen osi rekonnet ki en serten poursantaz nou Nasyon pa kontan swiv tou sa ki nou dir.  I annan ki dir ou i boring, zot pa kontan politik eksetera.  Si nou kouver tou deba Lasanble live, espesyalman la avek en Lasanble serye kot nou komans 9er ziska 5er apre midi, sa i pou kouver anviron 5 erdtan travay.

Kimannyer SBC pou kapab organiz sa, avek lezot progranm pour satisfer bezwen sak Seselwa?  I annan defwa, nou menm ganny bokou konplent letan i annan bann match foutbol live. E ou tann bokou Seselwa zot dir ou, la nou pa kapab vwar nanryen e nou vwar zis foutbol.

Mr Speaker, ler nou pran bann desizyon, nou bezwen osi rekonnet lapopilasyon.  Pa senpleman en minorite.  Pwen 3 osi nou krwar i ava ede donn en meyer Raportaz kot dirasyon pou pli long e osi lafors Parti Politik dan Lasanble i ava ganny pran an konsiderasyon.  Mon ti a osi sizere ki pwen 1 kot nou demande ki bann issues i ganny debat dan Lasanble i ganny montre dan Nouvel  8er Mardi swar.  Mon ti a osi kontan azoute ki bann pwen, par egzanp lo Azanda, i ganny anonse son Lendi swar dan Nouvel, pour ki si i annan piblik ki ti a kontan swiv deba dan Lasanble, zot ganny loportinite asiste isi menm dan Galeri Lasanble.  Piblik i bezwen osi note ki bann Zournalis osi i kapab donn en bon Raportaz dan zot Zournal respektiv lo travay Lasanble, akoz zot osi zot asiste deba tou le Mardi.  Onorab Ramkalawan ti ganny nominen par Prezidan pou asiz lo sa Komite.  Akoz i ti boycott sa?

(Interruption)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Sorry?

MR SPEAKER

Onorab, pa Prezidan ki ti apwent li.  Mon ti envit li Lasanble pou form parti sa Komite lo Commission on Law and Order ki Onorab Leader Lopozisyon in ganny apwente.

 

HON MITCY LARUE

Ok.  Koreksyon.  Lopozisyon ti ganny demande pou asiz lo sa Komite, me zot ti boycott. La ti the right forum pou zot anmenn zot kontribisyon, met bann propozisyon, me zot pa’n fer li.  Me la ozordi, mon pa vwar okenn rezon pou zot poz bokou kestyon e konplent akoz sa latitid in dan zot e i pou toultan dan zot akoz in la pandan 15an.  11 sez vid pa pou travay me pou kontinnyen kolekte zot saler.  Zot ti kapab.

Mr Speaker, mon ti a osi kontan ozordi felisit tou travayer SBC pou zot bon travay.  Zot travay profesyonnel avek enparsyalite e mon demann Gouvernman pou get dan zot welfare akoz zot annan osi bokou problenm.  E mon demann Gouvernman, la ki i pe konsider Bidze, pou konsider en pli gro Bidze pour ki sa i a kapab zwenn zot bann kontrent toulezour.

E apre ki mon’n mansyonn tou sa bann pwen pli boner, mon ti a kontan donn mon sipor pou laprouvasyon bann rekomandasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab, Right Of Reply.

Pandan ki Onorab Dyer in koze mon’n fer 3 letour.  Onorab Dyer:– ou pa’n lev ou lanmen.  E mon lalis i annan Lopozisyon, Onorab Ferrari ki pa prezan.  Nou pa kapab kontinnyen koumsa, en Lasanble, nek dernyen moman en boug pe lev lanmen.

Sorry, Right Of Reply. Onorab Leader of Government Business.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon ti a kontan komanse dabor par remersye tou Manm ki’n entervenir pozitivman lo sa kote lo sa Mosyon e mon ti a osi oule eksprim mon regre pou pozisyon ki Lopozisyon in pran lo sa Mosyon.

Mon santi ki Lopozisyon in ankor enn fwa rat en loportinite pou zot fer en kontribisyon valab e pran en pozisyon responsab fas a en size sitan enportan parey Raportaz nou Lasanble Nasyonal e akse Parti Politik vizavi Medya, ki sa Mosyon pe adrese.

Mon atriste par zot pozisyon Mr Speaker, akoz ankor enn fwa, mon realize ki narnyen pa’n sanze lo lot kote.  Menm si sez in ranpli me latitid e konportman e lentansyon i reste parey.

Mr Speaker, rezon akoz sa Rapor i apel Rapor Preliminer se ki zisteman i pa en Rapor Final.  E Rapor i pou vin final ler sa Lasanble i aprouve.  E rezon akoz i apel Preliminer se ki i ti pe reste ouver pou donn loportinite sa Lasanble fer nenport ki sizesyon, nenport ki lamannman ki zot ti a swete anmennen dan sa Rapor.  Alors, se pour sa rezon mon santi ki zot mank en loportinite.

Dezyenm pwen mon ti oule fer sorti Mr Speaker, se linisyativ pou anmenn sa Mosyon dan Lasanble.  Non Mr Dyer.  Mon napa lentansyon retir sa Mosyon e mon pa krwar ki i pou lezitim ki en Parti Minoriter i fors son volonte lo en Parti Mazoriter dan sa Lasanble, keksoz ki i pa’n reisi fer dan Eleksyon zeneral.

Mr Speaker, linisyativ pou anmenn sa Mosyon ti sorti kot Leader Lopozisyon limenm, dan enn nou premye rankont tri-partit ki ou’n met anplas pou kapab permet annan en pti pe plis konsiltasyon, dyalog ant bann Leaders dan sa Lasanble.  I malere ki Leader Lopozisyon in fer referans avek sa meeting, me an realite, sete li ki ti demann mwan, dan ou prezans pou rod sa Rapor Medya ki ansyen Komite ti’n prepare, pou nou gete ki i annan ladan e si i neseser anmenn li dan Lasanble pour debat.  E se swivan sa premye meeting ki nou ti fer ki mon ti pran linisyativ pou mwan al rode oli sa Rapor e mon ti table sa Mosyon ki ozordi i la devan nou Lasanble.

Mr Speaker, bann rekomandasyon ki sa Rapor in fer, pou mwan i bann rekomandasyon ki’n baze lo en letid ki sirman bann Manm sa Komite in fer lo lapratik enternasyonnal lo sa size kouvertir Lasanble par Medya.  Mon dir sa akoz resers ki mwan mon’n fer swivan, apre ki mon ti’n ganny sa Rapor, in montre mwan ki laplipar bann rekomandasyon ki pe ganny fer i reflekte sa ki pe arive lo nivo enternasyonal, kot i konsern sa size kouvertir Medya lo Lasanble.

Mr Speaker, i annan Rapor devan mwan la ki apel the Broadcasting Commonwealth Parliament e ladan i montre ki mazorite bann pti pei Commonwealth pa donn full live coverage zot Lasanble, senpleman akoz zot napa resours.  E mon a quote en morso dan sa resers ki dir, ki ‘Live broadcasting on the British Canadian or Australian model parey nou konnen la ozordi, is not the pattern of Parliamentary coverage in most of the small Commonwealth Countries.  Most of the Commonwealth States of Africa, the Pacific and the Caribbean simply do not have the resources.  The great majority of small Commonwealth Countries broadcast live on Radio and TV, only on important Parliamentary occasions.  There is general agreement on what these amount to.  Example, opening of Parliament, the Budget and major Legislation.’ Ki ekzakteman reflekte bann rekomandasyon ki sa Rapor pe fer.

Mr Speaker, mon a pran serten legzanp.  Par egzanp kot bann pei ki pe swiv tandans ki sa Rapor pe demande, par egzanp Botswana an Afrik ki semenn pase ti ganny glorifye koman enn bann model demokrasi an Afrik par Lopozisyon menm.  Li i enn bann pei ki pe swiv sa model.  Singapore an Azi pe swiv sa model.  Barbados an Karaib pe swiv sa model e Cyprus dan Mediterane pe swiv sa model.  Bann pli gran pei Commonwealth ki pe donn live coverage lo tou bann deliberasyon Lasanble, zot in menm realize ki sa i pa neseserman donn en apersi lobzektiv e balanse lo sa ki pase dan Parlman.  E zot in realize ki sa tandans i plito ankouraz bann Manm pou koz pour Medya, as opposed to koz pour zot elektora oubyen dan lentere Nasyonal.

Mr Speaker, laplipar sa bann pti pei ki mon’n mansyonnen, zot prefer sa ki nou apel en limited Parliamentary coverage ki restrikte a bann enstans ki Rapor pe fer rekomandasyon avek e zot adopte sa ki nou i annan 10an nou’n komans adopte, se prepar en Raportaz lo deliberasyon Parlman, ki dan serten pei i ganny fer 2 fwa par semenn, serten pei en fwa par semenn, serten pei tou le swar, an depandan kantite Sittings ki zot Parlman i fer.

Par kont Mr Speaker, sa ki sa Rapor pe propoze se pour mwan, en versyon modern, Raportaz Parlman e pe al pli lwen dan son bann lapros e son bann rekomandasyon.  Par egzanp, sa Rapor pe koz lo donn plis news value bann size ki pase devan Parlman e sa amonnavi i en nouvote.  I en first dan bann deliberasyon Parlman ki nou pe rode.

Onorab Rose in eksplik byen ki nou oule dir ler nou pe dir donn plis news value. Savedir ki Medya i idantifye lekel bann issue ki zot, zot krwar, oubyen koman Zournalis, zot profesyon i dir zot sa i news worthy, sa i whatever e zot devlop li e a sa fason, donn piblik en apersi pli detaye, lobzektiv analitik lo bann keksoz ki pe ganny dir dan Parlman.  E sa Rapor pe koz lo bann Zournalis spesyalize ki ava ganny train dan Parliamentary Reporting. Sa osi i en keksoz nouvo ki mon vwar e inovativ e modern ki mon vwar sa Rapor pe propoze, as opposed to bann pei kot menm sistenm i ganny aplike.

Mr Speaker, mon krwar si Lopozisyon i adopte en lapros en pti pe pli responsab e obzektiv lo bann size ki ganny debat dan sa Lasanble, mon krwar zot pou realize ki se sa ki pou tir zot dan sa kwen kot zot vwar zot ozordi.  I pa vreman sa kote loter si zot dan sa kwen ki zot santi, ki mon santi, zot santi zot ladan.  Mon krwar se zot ki pou tir zot dan sa kwen ki zot in met zot.

Finalman Mr Speaker, mon’n konstate, etan donnen ki sa Rapor i en Rapor Preliminer, mon’n konstat dezir serten Manm Lasanble ki’n koze.

Dezir Onorab De Commarmond e nou santi ki etan donnen sa Rapor ti en Rapor ouver, ki nou ti kapab fer serten propozisyon konkret.  Mon santi dezir ki bann Manm ti a swete ki etan donnen ki Question Time, son dirasyon i kourt, letan ki i fer dan bomaten, i pa pe afekte lezot progranm Radyo ki souvandfwa i pase ki popiler, ki pas dan bann peak time.

Lo mon kote, mon napa okenn lobzeksyon ki nou konsider demann, dan lespri Lademokrasi, ki SBC i get dan posibilite donn live coverage Question Time ki son dirasyon parey mon’n dir i 1erdtan edmi e i pa pou afekte Progranm SBC parey i ti pou leka si i ti pou pas depi 9er bomaten ziska 5er diswar.

Mr Speaker, se zisteman dan lespri Lademokrasi ki nou Trwazyenm Repiblik ki 56 poursan popilasyon Sesel in fek endorse dan dernyen Eleksyon, ki mon pe aksepte e mon pe fer sa propozisyon pou ou konsider sa lamannman dan bann diskisyon ki ou ava antreprann avek SBC lo sa size.  Annefe, sa propozisyon i pou donn Gouvernman, i pou donn bann Minister en loportinite anplis pou zot vin donn piblisite, eksplik zot progranm, zot stratezi, plan zot Minister avek lepep Seselwa, ki annefe in touzour en dezir Prezidan Michel.  E yer swar dan son remaniman, in osi repet sa dezir ki bann Minister i deservi laspirasyon lepep pli byen.

E lo nou kote, i pou sirman donn bann MNAs ki’n ganny direkteman elekte sa loportinite pou zot fer zot bann elektora konnen ki bann konsern ki ganny met devan, zot pe ganny transmet dan fason apropriye.

Alors Mr Speaker, avan mon terminen, mon ti a kontan zis fer en remark an pasan lo remark Onorab Dyer lo sa size konpozisyon bann Komite dan Lasanble.  Mon ti a zis oule refer li lo Order 78(1) e Order 83 pou li konpran akoz bann Komite i annan 7 dimoun e akoz bann Komite i reflekte lafors politik dan Lasanble ki in koz lo la.

Donk, avek sa Mr Speaker, mon ti a kontan demann bann Manm pou donn zot sipor sa Mosyon e ki once nou’n aprouv li, i ava ganny dokimante koman Rapor Final ki nou katriyenm Lasanble Nasyonal in endorse lo Rapor, prepare par en Komite nou trwazyenm Lasanble Nasyonal.

 

MR SPEAKER

Bon, lo sa kestyon ki Lasanble i adopte Rapor ki Komite Medya trwazyenm Lasanble Nasyonal in prepare nou pou pran en vot.  All those in favour? Bann ki kont?  Bon, Mosyon in pase.

(Interruption)

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, mon annan en pwen klarifikasyon.  Loter Mosyon in dir poudir sa i en:- dan son konklizyon, i en light document ki nou ti kapab fer propozisyon and all that. Lefe ki i annan propozisyon ki’n sorti kot Onorab De Commarmond.  Lefe ki nou napa en Komite Medya la, lekel ki pou take it up pou netway petet sa Rapor and then to make it the final document? Mersi.

 

MR SPEAKER

Mon krwar ki Leader of Government Business i kapab include dan sa Rapor sa rekomandasyon lo live coverage. Me pou zot lenformasyon, mon pe rankontre Managing Director SBC kot tou sa bann rekomandasyon, enkli bann proposals ki’n sorti la ozordi pou ganny diskite e get dan son posibilite enplimantasyon.  An tan ki i en dokiman ki konsern direkteman Lasanble Nasyonal e koman Speaker, koman reprezantan Lasanble vizavi bann lezot Lenstitisyon, mon annan en lentansyon take up sa bann issues.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon ti kapab fer en propozisyon?  Petet mon ti a propoze ki si sa linisyativ, ki en tre bon linisyativ pou swiv par ou Lofis, petet ou Lofis, menm Lofis Clerk i enkorpor sa santiman e i anvoy sa Rapor final pour konsiderasyon SBC.

 

MR SPEAKER

Napa problenm ek sa. I en pti travay.  I kler Onorab Prea?

 

HON DE COMMARMOND

Si ou permet mwan, dan menm lalinny le 2 in koze, en pti komanter.  Ou panse ou, etan donnen konmsi sa issue Medya, nou ti annan en Komite avan.  Prezan napa Komite.  Eski nou zis larg tou dan ou lanmen?  I pa vedir ki nou pa trust ou, me anmenmtan, eski ou krwar poudir Komite International Affairs, oubyen nou devret refer en Komite pour sa Lasanble la pou kapab konmsi just pursue e fer en swivi lo sa issue akoz ……

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Si Lasanble i oule form en Standing or even an ad-hoc committee lo Medya, se zot ki fer li, prezant Mosyon zot debat e zot vote pou elekte en tel Komite.  Sa i zot Drwa koman en Lasanble and that’s it. Annefe, i dan Standing Orders. I dan Konstitisyon toulede.  So, zot kapab form en Media Committee si zot santi i annan en nesesite pou form enn.

So, nou ava move on to lot Mosyon devan nou se Mosyon par Onorab Nicholas Prea.

(Interruption)

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, i annan zis en pti koreksyon lo Order Paper. Mon non in mal ekrir ozordi.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Sorry.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, swivan serten remark Mardi pase, menm avan ki mon’n prezant Mosyon, i annan serten remark ki’n deza ganny fer vizavi sa Mosyon e mon espere ki nou kapab met sa deryer nou e apre ki nou a’n kapab diskit lo merit sa Mosyon, ozordi nou a kapab rekonsider nou pozisyon ki’n fer sorti depi semenn pase.

Mr Speaker, nou tou ki’n ganny elekte pou reprezant nou distrik, a en moman dan nou kanpanny nou ti pe reflesir koman nou pou pli byen rann servis nou kominote e menm aspire ki si se nou ki pou vin sa dimoun meyer e pli byen plase pou reprezant nou bann dimoun e anmenn zot laspirasyon pli devan.  Koman nou ti pou fer li e oubyen avek ki zouti nou ti pou fer li.

Mr Speaker, mon krwar ki avek en tel refleksyon, nou’n bezwen osi reflesir kimannyer nou pou desarz nou bann responsabilite e reflesir lo fasilite ki deza ekziste e deza a nou dispozisyon.  Bann ki manke e kwa ki nou kapab fer pou rann nou travay koman Manm elekte, swazir par lepep, pli fasil e an dot term, pou nou pli byen deservi nou manda.

Ozordi, apre ki nou vwar nou dan katriyenm Lasanble anba Trwazyenm Repiblik e pou mwan, apre ki mon’n deservi mon dezyenm manda, mon krwar ki letan i apropriye pou anmenn en tel Mosyon pou nou tou ansanm diskit lo son merit e vwar koman nou kapab bouz pli devan.  Pou mwan, mon’n deza perdi 4an edmi san en fasilite pou desarz mon responsabilite.  Mr Speaker, sa i deza bokou e i osi tre malere pou bann dimoun ki’n elekte nou.

Mank bann tel fasilite parey en biro, i fer ki nou travay i vin pli difisil e bokou fwa, nou dimoun i fristre, lefe ki nou napa en landrwa apropriye pou ekout zot problenm e menm zot aspirasyon.  En tel fasilite a fer ki nou ganny sans rankontre nou bann dimoun dan en fason ki pli dinny.  Akse avek lezot fasilite osi i bezwen ganny adrese pour ki nou osi ki reprezant lepep, nou kapab organiz bann aktivite dan nou distrik, avek bi anmenn nou bann dimoun ansanm.  Se sa ki mon’n azout tenm Nasyonal dan mon Mosyon, akoz mon krwar ki nou osi si nou ganny donnen nou sans, nou kapab promouvwar sa lespri.

Nou mesaz se ki nou osi nou annan en rol kle pou zwe dan devlopman nou sosyete.  En demann pou finalman annan en biro e ganny akse ek lezot fasilite a ede pou ranforsi nou rol koman Manm sa trwazyenm pilye nou demokrasi.

Se dan sa lespri ki mon prezant mon Mosyon ozordi ki lir konm swivan:- Sa Lasanble i aprouve pou demann Gouvernman, an bon tenm ‘Ansanm pour lanmour Sesel’, pou met a dispozisyon bann fasilite neseser tel ki biro pour tou  bann MNA ki’n ganny elekte dan zot distrik respektiv.

Mr Speaker, sa Mosyon dan limenm, mon kapab pran li koman en swivan Mosyon ki mon ti table le 5 Zilyet 2005 ki ti pe demande ki Gouvernman i konsider en striktir pli apropriye e efikas dan distrik ki pou anmenn plis accountability demokrasi e pli bon lamenazman dan devlopman distrik.  Sa enn Mosyon, pour lenformasyon bann nouvo Manm, ti ganny laprouvasyon Lasanble.  Mon’n osi santi ki la ki Prezidan in anons serten sanzman e ki focus pou dan distrik, i moman apropriye pou entegre sa demann ki sorti kot nou Lasanble.

Se selman ansanm ki nou pou kapab fer marse nou kominote.  Mon anvi fer sorti la, ki mon pa pe fer demann dan batiman Ladministrasyon Distrik akoz nou konnen ki deba lo la i kapab leve.  Koman Gouvernman a adres sa zafer, sa size, sa i en lot zafer e nou ki la, nou pare pou nou fer serten propozisyon.  Ler en MNA i syeze, i asize dan son distrik e i osi lo Komite ki pe promouvwar devlopman dan son distrik, i pou pli kapab accountable avek son bann zabitan.  Sa fo konsept ki deza la i bezwen ganny retire e plito nou regard benefis ki nou pep pou gannyen.  Nou tou nou annan Drwa, nou Drwa Konstitisyonnel pou fer nou travay e Mosyon pe senpleman demande ki Gouvernman i fasilit sa.

Mr Speaker, sa ki mon pe demande i pa en keksoz ekstraordiner, oubyen i pa en keksoz enposib me plito i en keksoz basic ki ekziste partou dan bann demokrasi e menm lo Kontinan Lafrik.

Dan premye Lasanble, ant 1993 e 1998, lo kote Lopozisyon ti annan en sel Manm ki ti ganny elekte direkteman e sa ti Onorab Christopher Gill.  Apre plizyer demars, i ti ganny sans e menm pou li okip en Lofis dan batiman Ladministrasyon Distrik.  I ti sel Manm Lopozisyon sa lepok, parey mon pe dir.

Me depi Eleksyon 1998 kan lanvironnman politik ti komans sanze, sa fasilite osi ti ganny diskontinnyen.  Swivan sa, plizyer demann in ganny fer me repons in touzour negativ.

Depi ki mon ti ganny elekte an 2002, mon’n esey tou fason pou aprose, pou fer dyalog e korperasyon lo sa size.  Mon’n menm apros DA pou komans serten dyalog dan distrik, me ankor la mon bann zefor ti anven.

Wi, finalman mon’n realize ki lavi pou nou MNA, sirtou nou ki sorti lo kote Lopozisyon i vreman tough.

Mr Speaker, mon pa ti aret la.  Le 18 Avril 2004, dan en rankont avek Prezidan Michel, ankor mon ti lev diskisyon lo sa size biro e pou lenformasyon Lasanble, i ti note.  Me ziska ozordi, napa narnyen ki’n ganny fer dan sa direksyon. Ankor, koman en Manm IAC mon’n menm esey atraver sa Komite table diskisyon lo sa size e avek bann ekspoze ki nou Komite ti pe gannyen, nou ti santi nesesite ki nou osi nou bezwen fasilite pou kapab desarz nou responsabilite pli byen.  Diskisyon dan nou Komite ti pozitiv e nou ti’n menm ariv en pwen kot nou ti pe fer en propozisyon bidzeter avek Gouvernman.

I pa ti anba nou term referans me i ti en keksoz ki Komite ti’n pare pou take up. Me ankor, sa pa ti ganny aprouve.

Mr Speaker, sa ki mon ti pe rode pa ti zis pou mwan, me pou nou tou ki la e osi pou tou Manm bann Lasanble ki pou swiv dan lavenir.  Demann ki mon pe anmennen atraver mon bann Mosyon i pa pou mon byen personnel oubyen kot mon pe get dan mon welfare parey mon’n ganny akize, me plito pou tou nou kominote e pou tou, sirtou nou bann Manm ki’n ganny elekte ki la dan sa Lasanble.  Nou mankman lo sa size i rann nou lavi martir e sa i fer ki nou stati i ganny konpletman redwir.

Mr Speaker, mon fer en pti referans avek sa ki nou apel Coventry Report, en Report ki’n ganny travay lo la par 2 profeser ki sorti Coventry University, kot plizyer referans in fer lo gouvernans, bon gouvernans and so on. Tit sa Rapor i Seychelles, a second opportunity to democratize. Loter i fer resorti plizyer keksoz me en pwen ankor lo la ki in fer resorti, diskriminasyon kont bann MNA e sirtou lo laspe dan distrik, kot sirtou bann MNA Lopozisyon pa ganny akse avek bann fasilite…

Sa Rapor, ankor i reflekte parey mon’n dir lo nou demokrasi e lo bon gouvernans dan nou pei.  Mon pa pou al an detay lo la.  Mon asire ki dan lefitir pou annan Mosyon ki nou kapab tous sa Rapor en pti pe pli an detay.

Annou regard en pti pe nou koman bann reprezantan lepep, bann ki’n ganny elekte koman ozordi nou rankontre nou bann dimoun e petet koman nou desarz nou responsabilite.  I annan serten antre nou, nou fer dan Lofis kot nou travay.  I annan serten nou tant pou nou refer nou bann dimoun kot nou Headquarters nou Parti.  Serten ki mwan mon’n vwar e mwan osi mon fer tanzantan, nou fer li dan nou loto.  Serten ki fanmiy i dakor, nou antre dan lakour sa fanmiy e serten parey dan ka Dokter Payet la, i menm vwar li pe fer li parfwa dan Klinik kot i pe konsilte pasyan.  Mon pa pe diminyen son stati.  Mon annan tou respe pour mon koleg Onorab Payet.  Me ankor, i montre ki nou napa en landrwar apropriye pou nou desarz sa bout nou responsabilite ki nou’n ganny elekte pour nou fer.

Konbyen fwa nou dimoun i demann nou kote nou Biro i ete.  Kote mon kapab vwar ou dan distrik.  Konbyen fwa nou ganny demande akoz nou pa organiz meeting lo plizyer size e osi lezot aktivite dan distrik.  Me repons i touzour, kote ki nou pou fer bann tel keksoz.  Nou vreman santi nou kwense, tandis ki plizyer fasilite i deza la e pour laplipar letan, zot pa pe ganny servi.

E parey mon’n dir, pou nou, sitou nou ki dan Lopozisyon, akse avek bann tel fasilite i pli difisil ankor.  La ankor, mon anvi sit legzanp Sant Kominoter.  Plizyer fwa mon’n fer demann atraver DA e menm Minister e mon pa’n zanmen ganny repons.  Pli boner sa lannen, avek larive en nouvo DA, mon ti fer en lot demann ki ziska prezan napa larepons.  Le 27 Me, apre konsiltasyon avek DA, mon’n ekrir Minis responsab lo sa size e la mon’n aprann ki mon let in ariv kot Biro Ladministrasyon Distrik i annan 3 semenn e mon ankor pe esper en repons, senpleman Mr Speaker, pou mwan ganny akse avek Sant Kominoter.  Pourtan, dan sa konteks, mon rapel byen Speech Minis ler sa Sant ti ouver an Zen 2004.  Tou dimoun ti ganny dir e ti ganny envite pou vin servi sa fasilite ki a nou dispozisyon.

Mr Speaker, ankor parey ou’n remarke, mon demann, mon pa pe mansyonn fasilite dan Biro Ladministrasyon Distrik.  Mon’n zis mansyonn sa Biro ek sa DA, lefe ki toulede pou bezwen a en fason ou en lot kolabore avek kanmarad, akoz finalman, nou bezwen ki distrik i marse e nou bezwen annan korperasyon.

Ler nou regard sitiyasyon lezot demokrasi otour nou, nou vwar ki en Manm Lasanble e dan bokou ki zot apel zot Manm Parlman, zot ganny en stati ki tre enportan.  Zot ganny vreman sa vre rekognisyon dan lasosyete e zot ganny akse avek bann fasilite ki ed zot, ki permet zot pou desarz zot responsabilite anver zot elektora e zot sirkonskripsyon.  Mon pran en senp legzanp la obor nou e sa i pa lot ki Moris.  Sak Manm Parlman i annan fasilite Sekretayat dan Parlman.  Wi.  Nou osi annan serten fasilite isi ki ankor nou remersi, me menm ki i limite, ki nou annan akse nou kapab servi.  Me anmenmtan, sa Manm Parlman dan son distrik kot in ganny elekte, zot annan en Biro, fasilite en Sekreter e menm en Bidze ki ed zot pou desarz serten responsabilite e byensir zot accountable to the people. Alafendizour, zot Bidze, zot account i ganny submitted for audit purposes.

Mon krwar moman in arive ki nou osi koman Manm elekte, nou fer sa pa anavan e nou kapab ganny en tel fasilite dan nou distrik.  Sa i bann keksoz parey mon’n dir ki basic e ki mon pe demande atraver sa Mosyon.

Mon demann ozordi Mr Speaker, parey Onorab De Commarmond in dir bomaten i en lot pa.  I en lot demars pou ranforsi nou zenn demokrasi.  Mon demande avek lotorite e mon demande avek nou ki la, annou montre enpe senserite, enpe bonn volonte otan posib.  Mon pa’n fer politik atraver sa Mosyon.  Mon’n al spesifikman lo lafason ki nou vwar nou kwense e mon asire zot ki’n ganny elekte ki sorti dan Parti mazoriter, zot annan bokou pou zot gain par sa e zot ava konsider sa Mosyon.  E parey mon’n dir dan mon Mosyon, annou fer li anba sa tenm, ‘Ansanm pour lanmour Sesel.’

Lo zot kote i annan 18 zot ki’n ganny elekte direkteman.  18 zot ki pou benefisye avek en tel fasilite.  Lo nou kote i annan 7 e mon pa pou pran en bout:- si i arive i ganny fer, i en batiman piblik.  I en batiman Gouvernman.  Mon pa pou pran ni en bout sa beton, ni sa blok pou mwan met dan mon pos pou mwan anrisir mwan plis.

I en demann ki mon krwar i pou byennet lepep e parey mon’n dir, i a soulaz nou dan nou travay, dan desarz nou responsabilite.

Avek sa, mon ti a kontan demann tou Manm ki pou entervenir lo mon Mosyon pou fer li dan en fason pozitiv, ki nou a kapab aprouv sa Mosyon la apre midi.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn Mosyon.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mon segonn sa Mosyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, ou pou entervenir?

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mon pou entervenir.

Mr Speaker, mwan mon pou siport sa Mosyon, malger laplipar bann pwen in fini ganny fer resorti par onorab Prea.  Selman, mon a profite pou mwan dir de pti keksoz mwan osi.

Mr Speaker, mwan mon pou siport sa Mosyon akoz sa Mosyon i konsern mwan personnelman koman en Manm elekte pour mon distrik Bel Air.  I osi konsern tou bann Manm ki’n ganny elekte akoz i enportan ki nou tou nou ganny sa sans pou deservi nou responsabilite dan en fason kot nou bann dimoun i a kapab regard enpe nou travay, ziz nou e kan i ava annan en Eleksyon, zot a kapab fer en pli bon swa lo lekel ki zot anvi pou reprezant zot.

Dan lepase, kan Onorab St Ange ti pe reprezant mon distrik, nou ti vwar li detanzantan pe asize anba pye zonblan.  Mon krwar ki zot tou zot konn sa landrwa.  Napa kalite keksoz ki nou pa ti tande lo la.  Mwan osi mon pe fer li Mr Speaker.  Akoz mon pe fer li?  Akoz se sel landrwa kot mon kapab rankontre mon bann dimoun ki’n met mwan la me mon krwar letan in arive kot mon bezwen zwenn mon bann dimoun dan en landrwa enpe pli apropriye akoz anba zonblan i annan serten keksoz ki nou kapab koze me i annan serten keksoz ki mwan mon panse nou merit diskit li dan en landrwa an prive.

Mr Speaker, mwan mon mon pou bref parey mon’n toultan bref dan dernyen Eleksyon.

Mr Speaker, dernyenman mon’n tann dir, koze, ki kan lepep i koze nou, nou ekoute.  Alor lepep in koze, annou ekoute.  Alor donn nou mwayen pou nou kapab fer nou travay.  Mon konnen ki zot osi dan kote mazorite zot pou kontan ganny en landrwa zot osi, malgre poulemoman zot pe ganny akse avek tou bann fasilite dan distrik.  Alors pour nou ki pa pe ganny akse avek sa bann fasilite, se pour sa rezon ki nou pe demande pour ki nou ganny en landrwa nou osi.

Alors Mr Speaker, parey mon’n dir ou, mon pou bref, parey dernyen eleksyon mon ti bref.  Mon pa kontan koz bokou.  Plito fer aksyon.  Sa ti demontre dan dernyen Eleksyon kot pa sa ki ti koz bokou ki ti ganny ekoute.

Alors mon pe demann tou bann Manm pou donn sipor sa Mosyon.  Tou bann zenn Manm dan kote mazorite.  I annan en bon pe zot.  Mon en zanmi pou zot, akoz ou pa konnen ki kapab arive.  I annan ankor Eleksyon ki pe vini.  Baton i kapab sanz lanmen, zot kapab vwar nou dan sa pozisyon, zot kapab vwar zot dan sa pozisyon kot nou nou ete ozordi.  Alors, parey Onorab Prea in dir, annou sirport sa Mosyon.  Annou fer li pou Lanmour Sesel.

 

MR SPEAKER

Onorab Mondon.

 

HON TERRENCE MONDON

Dabor, mon remersye mover Mosyon pour son prezantasyon.  Zis sa pti dernyen bout, i pa ti neseser ler i dir ki i pa pou al avek okenn blok dan son pos.  Mon krwar sa pa ti neseser Onorab.

Mr Speaker, mon kontribisyon pou lo sa Mosyon i al dan 3 dimansyon swivan.

Premyerman, bann diskisyon ki’n annan lo sa size larealite bezwen o nivo distrik ki’n anmenn nou kot nou ete ozordi.

Dezyenmman, sa alternativ ki nou lo kote SPPF nou bezwen pran dan lepase.

Trwazyenmman, mon oule osi remet sa mesaz ‘Ansanm Pou Lanmour Sesel’ dan son vre konteks.  Diskisyon ki’n annan lo sa size, nou bann Manm ki’n ganny elekte direkteman e ki’n ganny en manda pou reprezant nou bann distrik respektiv dan Lasanble Nasyonal, nou konsyan sa nesesite annan en Biro pou deservi piblik.  Nou osi konnen atraver nou leksperyans konbyen i kote pou nou donn en tel servis.  Ler nou azout nou bann depans transpor, telefonn eksetera, nou vwar ki napa gran keksoz ki reste lo sa saler MNA.  Sa i en realite.  Malerezman dan lepase, nou’n plito konsantre lo nou azanda politik e pare pou detri tou bann bon keksoz ki amonnavi ti ava ozordi dan nou lavantaz.

I enportan pou nou realize ki si en keksoz pa satisfer nou azanda politik, annou pa detri li pou plitar vin rod li ankor.  Si en keksoz pa dan nou lavantaz ozordi, pa neseserman ki nou rezet li totalman, me plito negosye pour ki nou osi, ou osi, nou kapab rezouir sa lavantaz.

Diskisyon lo sa size i montre tre klerman ki tro souvan i annan en mank konfyans parmi nou.

Mr Speaker, sa detrwa mo ki mon fek dir i dekrir lafason ki nou abord sa size e sa i enkli fasilite pour Manm Lasanble dan distrik, saler MNA, en size ki Lopozisyon in esey fer en kantite politik lo la e osi byen, lafason ki nou’n abord e enterpret sa tenm dilinking, ki’n fer size diskisyon nou Lasanble a plizyer repriz dan lepase.

Apre ki mon’n lir bann verbatim lo sa size, mon santi ki nou’n mank en loportinite ki ozordi nou pe esey re-atrap loportinite manke.  Permet mwan retras en pti pe bann diskisyon ki’n annan lo sa size.

A en moman, zis apre milti parti, en MNA SPPF ti pe servi fasilite kot Ladministrasyon Distrik pou atann zisteman a sa menm bezwen ki mover Mosyon pe dir nou ozordi.  Lopozisyon ti fer bokou kritik lo sa term dilinking ki ti osi vin en presyon politik non-stop.  A sak lokazyon ki zot ti gannyen, zot ti dir nou fodre dilink.  I ti kler a sa moman ki Lopozisyon ti plito konsernen avek prezans Manm elekte SPPF dan Ladministrasyon Distrik, san realize ki en Biro pou deservi zabitan sa distrik kot ou’n ganny elekte ti en bezwen reel e tre enportan.

Anplis ki sa Mr Speaker, petet Lopozisyon pa ti realize sa letan ki pou okip e run en Lofis dan distrik i kout tre ser.  Alor, olye rod en konsansis lo meyer fason pou akomod en Manm elekte dan distrik san lenterferans dan servis piblik, byensir nou’n plito bonbard kanmarad e pran en pozisyon difisil sirtou lo en keksoz ki ti pe afekte nou prop lekor.  En keksoz ki ti afekte nou koman Manm elekte dan distrik.  Ki nou ti vwar?  MNA SPPF dan distrik ti bezwen kit landrwa e komans fer bann demars pou ganny en fasilite pou zot kapab deservi piblik.

Wi Mr Speaker.  Mon krwar ki nou’n toultan, ki nou ti kapab annan en tel fasilite ozordi o nivo distrik pou nou Manm elekte.  Nou ti byen kapab pe okip menm batiman avek Ladministrasyon Distrik san ki i ti bezwen annan en lenterferans direk avek servis piblik, sirtou ler nou pran an kont ki lespas pou konstriksyon dan sant nou bann distrik respektiv pe vin deplizanpli limite.  Alor, i ti pou en lavantaz pour Gouvernman azout en Biro pour en Manm elekte kot Ladministrasyon Distrik. Mon osi krwar ki proksimite en Manm elekte avek en Ladministrasyon Distrik ti pou anmenn plizyer lavantaz pour MNA Lopozisyon e osi byen pour MNA sorti lo kote mazoriter.

Mon kontan ki Onorab Prea, mover Mosyon i rekonnet ki SPPF ti menm donn en Manm Lopozisyon dan distrik Bel Ombre sa fasilite ler i ti ganny elekte.  Sa i montre ki nou ti toultan konsyan ki nou bezwen annan en landrwa pou deservi nou piblik.

Larealite se ki sa nesesite annan en landrwa pour en Manm elekte deservi zabitan son distrik i enn ki nou’n toultan rekonnet e parey mon’n fek fer resorti pli boner, se sa nesesite ki ti pous bann Manm elekte lo kote SPPF pou rod en alternativ, apre ki nou ti pe ganny kontinnyelman ganny bonbarde par Lopozisyon avek son fame term dilinking.

Mr Speaker, me la realite ozordi se ki dan laplipar distrik, SPPF in kapab akomod bezwen lepep atraver en Biro, ki swa en Biro ki nou’n bezwen konstrir, swa enn ki nou bezwen lwe.

Nou’n vwar tou deryenman ki Lopozisyon in osi ouver en Biro rezyonnal pou distrik Plaisance, Les Mamelles e Roche Caïman.  Petet taler bann Manm Lopozisyon i a kapab dir nou ki zot plan dan sa lalinny.  Alor kestyon i reste si eski nou pa devret kontinnyen dan sa direksyon kot sak Parti Politik i fer li son devwar pou annan en Lofis permanan, kot son Manm elekte i kapab kontinnyen deservi zabitan son distrik.  Nou’n vwar par egzanp ki en tel sitiyasyon i osi ekziste dan nou pei vwazen Lil Moris, kontrerman avek sa ki mover Mosyon in dir nou taler.  Mon ti enpe sirprann pou vwar ki Leader Lopozisyon Moris ti bezwen servi Lofis ki son Parti ti met a son dispozisyon e akoz Gouvernman pa’n fer okenn provizyon pou li andeor Lasanble Nasyonal.

Dan bann diskisyon ki’n annan otour sa size, nou’n osi ganny dir ki en nouvo striktir pour en Manm elekte dan distrik pou ranforsi nou demokrasi.  Onorab osi in fer mansyon lo nesesite i annan bann distrik dan bann striktir dan distrik e la mon pou dir ki Prezidan Michel dan son Lanons pou empower distrik, pou met nouvo stratezi, pou desantraliz servis.  Sa pe ganny fer.  Me la nou pe koz lo en Biro pour Manm elekte e en Biro politik.

Mr Speaker, ozordi sa mo lademokrasi pe ganny enterprete e servi dan nenport ki fason, zis pou zistifye nou bezwen.  Mwan mon plito vwar partisipasyon lepep, lenteregrasyon diferan kous nou sosyete dan bann desizyon Gouvernman e direksyon pei an zeneral koman bann endikater pli enportan pou mezir nivo lademokrasi dan nou pei.  En striktir pa aport narnyen si nou, koman sitwayen pa pare pou fer sa diferans.

Sa i osi anmenn mwan lo sa pwen ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’ ki mover Mosyon in fer referans avek dan son Mosyon.  Mon pa tro kler akoz ki mover Mosyon in relye sa mesaz ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’ avek son demann.  Menm apre ki mon’n ekout son prezantasyon, mon annan sa santiman ki mover Mosyon pe dir nou ki son demann i bezwen ganny realize pour ki sa mesaz ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’ i ganny rekonnet.  I ganny zot blessings.  Sa mesaz i en mesaz ki devret pe inifye nou dan tou nou diferans.  En mesaz ki plito fer nou konsyan ki bezwen nou pei i pas avan tou.  I pas avan nou bezwen endividyel.  I pas sirtou avan nou azanda politik.

Mon pou menm dir ki i vreman domaz ki mover Mosyon pe rekonnet sa mesaz selman dan sa loptik, en Biro pour en Manm elekte dan distrik.  E mon pou osi dir ki i regretab ki Lopozisyon pa rekonnet Lazournen Nasyonal nou pei le 18 Zen, sa zour spesyal kot nou koman en zenn Nasyon, nou devret kapab met tou nou diferans dekote e fer viv sa vre mesaz ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’.

Pou konklir, wi.  En Manm elekte i bezwen Biro dan distrik.  Wi.  Nou ti annan tou sans fer li depi byen lontan.  Wi.  SPPF in rod lezot alternativ pou akomod bezwen piblik dan distrik, ki mon sizere ki sak Parti Politik i kontinnyen dan sa demars.

 

MR SPEAKER

Onorab Theresine.

 

HON VICKY THERESINE

Mr Speaker, ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’ i byensir tenm Nasyonal pour sa lannen.  Permet mwan dir enn de mo lo sa tenm limenm.

En tenm Nasyonal i enn ki serye e alor nou merit abord li dan en fason serye.  Sak Seselwa i merit pe reflesir lo sa tenm e konpran ki i vedir.  Mr Speaker se selman letan nou’n konpran sinifikasyon sa tenm e enplimant li dan nou lavi toulezour atraver sanzman dan nou konportman e osi latitid ki sa tenm pou annan en lenpakt remarkab dan nou pei.

‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’, i demande ki sak sitwayen i fer refleksyon lo son plas ouswa son legzistans dan sesel.  Sak sitwayen i merit konsyan ki nou Kreater i kontan li e fer li ne e grandir dan sa zoli pti Sesel.  Sak Seselwa i merit konsider li tre sanse pou viv ozordi dan en Sesel, dan sa lepok kot i annan plis loportinite e plis fasilite ki dan lepase.  Sak Seslwa i merit santi li fyer ki i form parti sa Nasyon ki koz li 3 langaz e 2 parmi i langaz enternasyonal e i pe osi viv  en kiltir ki baze lo louvertir lemonn e tolerans.

Letan nou’n pran konsyans lo tou sa bann pwen, en Seselwa i merit fer en keksoz pou Sesel, kot i montre son gratitid anver nou Kreater.  Kot i montre rekonesans anver lenvestisman ki sa pei in mete dan li e kot i montre lafyerte ki i en Seselwa.  Pli senp sa tenm i vedir ki sak Seselwa i fer keksoz pour Sesel, pou montre lapresyasyon pour sa kantite ki Sesel in deza fer e  pe fer pour li.

Me Mr Speaker, pour mwan sa Mosyon ki devan nou i osi annan serten kontradiksyon.  Mon dir sa akoz letan sa tenm ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’ ti ganny lanse dan en aktivite spesyal le 3 Fevriye sa lannen dan Palais des Sports, Roche Caïman, ti malere ki Manm Lopozisyon ti absan.  Eski zot labsans sa zour ti en sinny ki zot pa siport sa tenm?  Alor Mr Speaker, en Parti ki pa’n montre sipor pou lansman en tenm Nasyonal me i ozordi servi sa menm tenm koman en zistifikasyon pour en Mosyon.

Lo sa damann pou fer Gouvernman konstrir Biro pour bann MNA dan distrik i osi en lot kontradiksyon.  Pandan kanpanny pour referanndanm an Novanm 1992, bann Parti Lopozisyon ti form en lalyans pou demann lepep Seselwa pou vot non.  E ti annan en kantite pwen ki zot ti fer tapaz lo la.  Enn bann pwen ti ekzakteman sa zafer Biro pour bann MNA.  Gouvernman SPPF ti’n propoze pou konstrir sa bann Biro e Lopozisyon ti fer kanpanny kont.  La ankor, nou vwar lopozisyon pe siport en lide ki avan zot ti kont.

Mr Speaker, mwan osi, parey mon koleg mon’n santi ki dan son prezantasyon, loter Mosyon pa’n reisi demontre kimanyer sa tenm i kapab zistifye konstriksyon Biro MNA par Gouvernman.  Deplis, loter Mosyon pa’n eksplik nou akoz son Parti in sanz son pozisyon lo sa tenm e osi lo kestyon Gouvernman konstrir Biro pour MNA.

Mr Speaker, mon krwar ki i responsabilite Parti Politik pou met anplas en Biro pour MNA e osi fer li marse.  SPPF li in konstrir serten Biro dan serten distrik e i ankor annan lezot landrwa kot i merit ganny mete.  I menm annan Onorab SPPF ki’n pran en pti konpartiman se li e in turn li dan en Lofis.  Sa i montre sa sans responsabilite e osi serye dan son travay parski apre tou, ler ou anvi fer en keksoz, ou rod en fason pour ou fer li.

Dan lespri ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’, se bann Parti Politik ki devret pe fer Biro pou zot bann MNA e non pa demann Gouvernman pou fer li.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Vel.

 

HON  JENNIFER VEL

Sa Mosyon, Mr Speaker i fer mwan poz bokou kestyon.  Mosyon pe demande ki lo non ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’, Gouvernman i ed bann MNA elekte pour zot annan en Biro dan zot distrik repektiv.  Ler ou regard sa Mosyon lo son sirfas, sa Mosyon pe sipoze fer en demann ase lozik e ase rezonnab.  Apretou, nenport ki MNA elekte pou esansyelman anvi annan en Biro pou vwar piblik e pou li kapab desarz son reponsabilite.  E kestyon ki mon’n demann mon lekor swivan sa Mosyon, se eski tou le distrik dan Sesel, SNP napa en Biro pou bann MNA vwar piblik.  Se la Mr Speaker ki mon’n konstate ki dayer, i annan distrik ki Lopozisyon ki annan en Biro SNP.  Anse Aux Pins par egzanp i fer prezan ziska anviron 5an depi ki SNP i annan en Biro, menm si i pa aktiv, menm si zanmen mon’n vwar li ouver son laport avek piblik, menm si konmela sa Biro i zis en moniman.  Mon konnen ki kantmenm i annan en Biro dan sa distrik.

Les Mamelles, mon ti osi aprann ki zis avan Eleksyon, Onorab Georges ti ouver son Biro dan sa distrik.  En Biro ki kontrerman avek Anse Aux Pins, mon’n aprann ki li i byen aktiv.  I ouver, i vwar piblik eksetra.  Mon’n osi aprann, koriz mwan si mon mal, ki St Louis pe fer demars pour li ganny en Biro pour son distrik.  Mon krwar ki apre 10an ki sa distrik in vot pour SNP, i merite ganny en Biro par son Manm elekte.

Mon ti osi aprann ki Beau Vallon ti’n promet son zabitan en Biro pandan dernyen kanpanny Eleksyon.  Mon mazinen ki MNA sa distrik pe fer demars pou li ganny en Biro.

Tousala Mr Speaker, i fer mwan konstate ki SNP pe fer en bon demars, en demars serye pou li akomod son bann siporter e donn zot en Biro.

Tou Parti Politik i komans pti apre i agrandi.  SPPF ti komans avek 2, 3 Biro e ler ki i ti komans konstate ki i bezwen dilink apre retour milti-parti dan nou pei, i ti komans demars pou li ganny son prop Biro dan tou distrik.  Sa i zefor ki sa Parti ti mete e i parol ki sa Parti ti donn son bann zabitan.  Sa ti langazman ki SPPF ti donn tou son bann siporter.  Ozordi, apre bokou sakrifis e travay dir, SPPF in delink. SPPF in fer ekzakteman sa ki Lopozisyon ti demande i annan 15an disi.  SPPF i annan dan sak son distrik, son prop Biro.  Sa ki nou apel Biro Brans.  Se la kot bann MNA SPPF i baze.  Se la kot nou vwar piblik.  SPPF in fer sir ki napa okenn son bann MNA ki baze dan Biro Ladministrasyon Distrik.

Dan lepase, SPPF in ganny akize pou li servi resours Leta enkli Biro DA pour son lavansman politik, alors SPPF in fer sir ki i annan son prop Biro.

E tan ki mon felisit Lopozisyon sa lepok pou koz for lo dilink, ozordi, 15an plitar, Lopozisyon osi pou bezwen pas dan sa menm semen.  E parey Onorab Prea, loter Mosyon in fer resorti, it’s tough, we know it, we’ve been there, we’ve done that.

E la Mr Speaker, mon apresye zefor bann Manm SNP ki pe debrouye lo zot menm, osi led pou zot annan zot prop Biro.  Mon konstate alors ki Onorab Prea, apre ki i ganny 2 Eleksyon Bel Ombre, li a son tour i a fer son zabitan sa Biro ki zot merite.  Bel Ombre SPPF i annan son Biro, alors i normal pou SNP annan son Biro.  La sa zefor i depan lo sa Parti non pa sa Gouvernman pou ofer en tel Biro.  ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’, SPPF in fer son deboury.  ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’, serten Manm Lopozisyon a zot tour pe debourye pou ganny en Biro.  ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’, mon krwar ki MNA Prea i a kapab met sa zefor lo limenm, avek tou son bann siporter ki’n vot pour li dan son distrik pou met en Biro ansanm.  Apre tou, avek tou sa devlopman ki limenm Onorab Prea in anmennen dan Bel Ombre, i pa pou difisil pou li met debout en proze sitan senp parey en Biro.

(Interruption)

 

HON NICHOLAS PREA

Mr speaker, Point of Order.

 

MR SPEAKER

Yes, what’s your Point of Order?

 

HON NICHOLAS PREA

Mon krwar Onorab pe impute improper motive. Sa mon krwar.  Zanmen mon’n dir mwan ki’n anmenn devlopman Bel Ombre.  Wi mon’n fer demann atraver sa Lasanble kot mon’n ganny elekte pour mwan reprezant sa pep.  Wi mon’n fer demann.  Sa wi mon’n dir.

 

MR SPEAKER

Onorab Prea, you will have the right of reply.  So, take note e ler ou Reply, take up sa bann issues. I ava pli annord.  Ok?

 

HON VICKY THERESINE

Alors Mr Speaker, Onorab Prea pou bezwen swiv legzanp son bann koleg e li a son tour, i a met en Biro pour son zabitan ki ankor enn fwa in fer li konfyans.

Dayer, travay resers ki mon’n fer in fer mwan konstate ki sa i norm dan laplipar pei ki mon’n reserse.  Sak Parti i fer son debrouy pour li ganny son Biro.  Sa i responsabilite sak Parti e non pa responsabilite sa Gouvernman dizour.  Sa Mosyon, otan ki i apropriye, i pa devret ganny adrese a Gouvernman me plito a Parti Politik Onorab Prea.

E lo sa not, mon konstate ki sa Mosyon alors pa tonm dan konsern nou Lasanble Nasyonal, me plito en konsern entern Lopozisyon.  I merit ganny diskite alors dan son forum apropriye ki mon mazinen i Arpent Vert e non pa Lasanble Nasyonal.

E lo sa note Mr Speaker, i normal pour mwan vot kont en tel Mosyon.

 

MR SPEAKER

Onorab Elizabeth, i reste apepre en 8 minit.  Ou bezwen plis letan?

 

HON FRANK ELIZABETH

Mon bezwen plis letan Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Napa problenm.  Onorab Arrisol, 8 minit?  Non. Onorab Larue.

 

HON MITCY LARUE

Mosyon anmennen par Onorab Prea pou met bann fasilite neseser tel ki Biro pour bann Lasanble pou sak distrik, i vreman fer mwan poz serten kestyon pou Onorab donn leklersisman dan son summing up.

Mon bann kestyon i koumsa.  La ou pe rod Biro.  Ki’n arive ek sa Biro ki ou ti annan Bel Ombre?

Dezyenm, no, no, no, no, no, no, no, no, no, no, no, no, no.  Ki kalite fasilite ou pe koz lo la pou organiz aktivite?

Trwazyenm.  Kote ou pe sizere Gouvernman i donn MNA en Biro?

Katriyenm.  Konbyen pou kout Gouvernman pou met tou sa Biro ek lezot fasilite ki ou pe koz lo la?

E senkyenm.  Kote bann Manm Parlman Morisyen i ete e ki zot Bidze?

Mr Speaker, Onorab in anvlop son Mosyon dan tenm Nasyonal, ‘Ansanm, Pou Lanmour Sesel’.  Wi.  Sa i tre byen, me fodre fer remarke ki Lopozisyon in touzour ridikiliz nou bann tenm Nasyonal e menm sa enn ki’n ganny mansyonnen akoz zot pa ti menm partisip dan son louvertir sa tenm Nasyonal.  I pa tro byen ler nou kraz en keksoz apre servi sa menm keksoz pou avans nou azanda politik devan.  Wi.  Dan plizyer deba dan lepase, Lopozisyon in kritik lafason ki Gouvernman i fonksyonnen.  Tro bokou politik dan Gouvernman, i bezwen annan separasyon de pouvwar.

An 1993 ler bann MNA ti annan en Lofis dan Ladministrasyon pou vwar piblik, Lopozisyon ti fer en kantite tapaz e sa lepok zot ti annan zis en Manm elekte lo kote DP dan Lasanble.  Zot pa ti vwar nesesite annan en Biro e sa pa ti dan zot lentere.  Zot ti dir ki fodre nou dilink, dilink fonksyon Gouvernman avek politisyen, fodre nou annan separasyon pouvwar.  Akoz ozordi zot fer en u-turn lo sa ki zot ti dir?  Menm letan Gouvernman li i ti fer tou son bann MNA SPPF aret vwar piblik dan Biro Ladministrasyon e la SPPF ti konstrir son bann Lofis, avek lezot fasilite neseser pou fasilit travay son bann MNA. Savedir, nou ti fer sa dilinking ki zot ti pe demann nou.  Lopozisyon sa lepok pa’n fer okenn debrouy pou konstrir zot Biro dan bann distrik.  Me dan serten distrik, par egzanp dan distrik Baie Sainte Anne an 2002, zot ti ouver en pti Biro kot Lotel e pa ni menm 2 a 3 semenn apre Eleksyon, Biro ti disparet.

Mr Speaker, Lopozisyon ler zot bann Manm elekte pou vin 7, zot vwar nesesite pou annan Biro e zot vwar sa nesesite pou nou re-linked e oubliy sa separasyon pouvwar.  Pou lanmour Sesel, dir nou enn fwa pour tou ki zot vreman anvi?  Eski zot memwar i sitan kourt ki zot in oubliy sa lager dilinking byen vit?  Nou dan SPPF, nou dir nou pa bezwen okenn Biro avek Gouvernman akoz i pou kout Gouvernman tro bokou larzan.  Nou dir Gouvernman servi sa larzan pou ede konstrir plis lakaz pou donn nou dimoun ki dan bezwen.  Nou dir Parti Politik konstrir zot prop Biro pou fer zot travay politik parey nou dan SPPF nou’n fer.  Nou osi dir avek Lopozisyon, pa Biro ki fer ou ganny Eleksyon.  Se lonnekte, senserite e travay dir ki lakle tou keksoz.  Se pour sa bann rezon ki mon’n mansyonnen ki mon pa pou vot pour sa Mosyon.

 

MR SPEAKER

Bon nou ava adjourn ziska 4er.

(LUNCH )

MR SPEAKER

Nou ava kontinnyen avek deba.  Onorab Elizabeth.

 

HON FRANK  ELIZABETH

Mr Speaker, mon ti a kontan avan mon komanse eksprim mon dezapwentman avek agresivite e ton bann Manm Parti Mazoriter ki zot in servi pou adres sa Mosyon.

Mr Speaker, avek sa nouvo Lasanble serye, e en nouvo Prezidan ki’n ganny elekte, mon ti pe swete ki keksoz ti pou mars enpe pli diferan ki avan dan Lasanble.  I kler pour mwan ki sa i pa pour leka.  Mwan mon krwar ki sa Mosyon ki Onorab Prea in anmenn devan Lasanble i en Mosyon ki enportan.  I pa en Mosyon ki politize oubyen en Mosyon ki partizan.  Mon krwar, koriz mwan si mon mal Mr Speaker.  I fer dezyenm fwa ki en tel Mosyon i ganny anmennen devan Lasanble pour deba.  Sa Mosyon alafendizour i pou permet nou mezir kote nou demokrasi in arive e dan ki direksyon i pe ale.

Apre 15an legzistans, trwazyenm repiblik, i malere ki enn nou Manm Parlman in santi li neseser pou anmenn en tel Mosyon devan Lasanble.  Mon ti a krwar ki Gouvernman ti ava pran li lo limenm pou adres sa size san nesesite en deba Lasanble lo si i neseser oubyen i annan en lobligasyon lo Gouvernman pou met fasilite dan distrik pour bann MNA ki’n ganny elekte dan sa bann distrik respektiv.  Idealman, mon ti a swete ki evantyenyelman Gouvernman ti ava konstrir bann Biro ek fasilite neseser dan tou distrik, pour tou MNA ki’n ganny elekte, avek en Bidze pou pey depans ki lie avek Ladministrasyon sa Biro.

Annou pa oubliye ki Prezidan in toultan dir e repete ki i Prezidan tou Seselwa e ler Gouvernman i fer provizyon pou met bann fasilite neseser a dipozisyon tou bann MNA dan distrik, Gouvernman ava pe demontre en lanvi pou annan en demokrasi vivan, en demokrasi dinamik e enn ki satisfer bezwen ek lekspektasyon lepep Seselwa.

Plizyer pei dan lemonn kot i annan en demokrasi matir, modern e dinamik, Gouvernman i met a dispozisyon bann Manm Parlman ki’n ganny elekte pa zis fasilite pou fer zot travay, me i osi donn zot en Bidze annyel pou pey pou bann servis ki zot bezwen pou fer zot travay o nivo distrik.  Legzanp parey Onorab Prea in donnen, se Moris.  Annou pa oubliye ki dan tou distrik in annan dimoun ki’n vot pour Parti Lopozisyon, osi byen ki Parti Mazoriter.  Sa bann dimoun i bezwen en pwen kontak kot zot kapab asize e diskit zot problenm dan distrik, dan en fason konfidansyel e dan en lanvironnman ki konfortab.  I pa zoli pou vwar Manm piblik pe diskit zot problenm avek zot MNA lo grann rout piblik, dan lizye tou dimoun.  La i nou sans ankor enn fwa pou nou montre lepep Seselwa ki Gouvernman i anvi toultan sa ki bon pour son pep.  Ki nou Gouvernman i annan sa grander lespri pou li satisfer laspirasyon ek lekspektasyon son pep menm si mazorite dimoun dan serten distrik in vot pou Lopozisyon.

Annou pa pran latitid kot dimoun dan distrik ki’n vot pou Lopozisyon i ganny pini akoz zot in egzers zot Drwa Konstitisyonnel e eksprim en preferans pour en kandida Lopozisyon.  Annou pa oubliye ki dan sa bann distrik, i osi annan en kantite dimoun ki’n vot pou kandida Parti Mazoriter, menm si sa kandida pa’n ranport Eleksyon.  Lefe i reste ki alor, ki dan tou distrik, i annan dimoun ki siport Parti Mazoriter e osi dimoun ki siport Lopozisyon.  Napa narnyen mal avek sa.  Okontrer, i montre ki Sesel, nou demokrasi i reel.  I enn ki vivan e toultan pe evolye.  Parey Prezidan Michel in dir ki i Prezidan tou Seselwa, o nivo Nasyonal, sa MNA ki’n ganny elekte dan distrik i osi en MNA tou dimoun dan sa distrik e non pa en MNA zis sa bann ki’n vot pou li.

Ler sa bann fasilite i a ganny met a dispozisyon bann MNA e bann zabitan bann distrik respektiv, tou dimoun i a kapab ganny akse ek sa bann fasilite, me anmenmtan, sa ki pli enportan ankor se ki zot a ganny akse avek zot MNA dan zot distrik menm.

Mr Speaker, i annan en largiman ki’n ganny dir ki bann Parti Politik fodre met zot prop fasilite dan distrik. Nou tou nou konnen ki larzan ki Gouvernman i donn bann Parti Politik, espesyalman Parti Lopozisyon, i pa ase pou al konstrir Biro dan distrik.  Avek sa, i osi annan en lot problenm e sa problenm se ki pou arive ek sa Biro ki sa Manm elekte dan sa distrik in konstrir si demen sa MNA i perdi Eleksyon dan sa distrik?  Mwan mon krwar ki Gouvernman i sa lorgan pli apropriye pou met sa bann fasilite dan distrik akoz alafendizour, sa fasilite pou deservi tou dimoun dan distrik, irespektiv zot Parti Politik.

Sa ki sa Mosyon pe demande i pa ekstraordiner oubyen spesyal.  Annefe, tou dimoun dan Sesel, e tou MNA pou benefisye si sa Mosyon i ganny pase par Lasanble e par laswit, i ganny enplimante par Gouvernman.  I pa en Mosyon ki pe diskriminen ant MNA SPPF ek MNA SNP, oubyen ki pou donn lavantaz enn vizavi lot.  Alor, mon ti a enplor bann MNA SPPF pou zot vot anfaver sa Mosyon e montre lepep Seselwa ki le 2 Parti dan Lasanble i kapab travay ansanm pour byennet nou pep e lentere Nasyonal.

I nepli letan Mr Speaker pou sakenn de nou bos son prop kote e esey ganny en lavantaz politik dan Lasanble, me okontrer, annou koste zepol ansanm pour byennet nou pep, nou Nasyon ek nou pei.

Latolerans i reste touzour enn nou bann pli gran defi politik e letan ki nou en pti pei ek en pti popilasyon, nou bann problenm ti a kapab ganny rezourd vitaman e dan en fason efektiv si nou tou nou ti met lentere partizan e lentere Parti Politik dekote e fer keksoz ki pou benefisye tou dimoun.  Eleksyon in fini e la i absoliman neseser pou nou travay, travay for e travay pli for ankor pou tou nou pep.  I osi devwar Gouvernman pou met bann fasilite dan tou distrik, pou permet tou nou bann MNA travay for pou lepep Seselwa.  Mwan alor, mon pou donn tou mon sipor sa Mosyon e mon pou vot anfaver sa Mosyon.  Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Onorab Pool.

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker, mon promet ou ki mon pa pou sitan agresiv parey Onorab ki’n koz avan mwan.

Mosyon propoze par Onorab Prea i demande ki Lasanble i aprouve pou demann Gouvernman anba tenm ‘Ansanm Pour Lanmour Sesel,’ pou met a dispozisyon, bann fasilite neseser tel ki Biro pou tou bann MNAs ki’n ganny elekte dan zot distrik respektiv.

Parey serten lezot koleg ki’n koz avan mwan, sa Mosyon i pa fer premye fwa ki sa Lasanble i debat lo la.  Nou rapel byen bann ki’n la e ki pli ansyen, ki an 1998 sa Mosyon ti aparet sorti kot Onorab Ramkalawan e a sa moman, nou ti ganny sans, si ou oule, debat lo la, fer konnen nou pwennvi e answit nou ti pran en desizyon lo la.  SPPF, byen okomansman letan nou ti annan Komisyon Konstitisyonnel, ti annan sa lide pou donn sa stati neseser MNA dan tou distrik.

Sa lepok, SPPF ti propoze ki sa MNA i vin Chairman si ou oule, en Komite dan distrik kot bann Parti Politik ti pou ganny reprezante baze lo rezilta Eleksyon dan sa distrik e nou konn tre byen ki ler sa lide ti ganny mete devan lepep ki ti arive.  Nou lo nou kote, nou ti demann dimoun pou siport sa lide me malerezman Lopozisyon ti demann dimoun pou rezet sa lide.  Savedir, i kler ki depi okomansman, i kler ki Lopozisyon ti kont ki MNA i ganny en Lofis dan distrik.

Mr Speaker, parey mon koleg Onorab Mondon in fer sorti, swivan premye Eleksyon milti parti ki nou ti annan dan Sesel an 1993, nou ti vwar ki Gouvernman SPPF ti deside ki sistenm Gouvernman Lokal ki nou ti pou annan dan distrik se ki nou pou annan en District Administrator e se li si ou oule ki ti pou diriz zafer Gouvernman dan distrik e Gouvernman ti commit son lekor a sa moman pou donn Lofis staff ek resours neseser pou fer marse Biro oubyen Lofis Ladministrasyon Distrik.  Sa lepok mon rapel tre byen ki mon ti dan sa striktir e se a sa moman, 1993 menm ki Lopozisyon, sanmenn sa fame kanpanny feros ki ti apel delinking, zot pwen for ladan sete ki sa MNA ki’n ganny elekte, sa lepok zot zot ti napa.  Ki sa MNA ki ti ganny elekte fodre i sorti dan Lofis dan distrik ki Gouvernman sa lepok ti annan.  Savedir, ki Gouvernman pa drwa sa MNA elekte dan distrik si nou get li dan sa direksyon.  Pa ti bon sa lepok.  Ti dir nou sorti e nou ti napa swa akoz ti annan serten presyon lezot Komite Medya lo nou.  Mon rapel tre byen e mwan mon ti enn parmi ki ti ganny dir, anmas ou pake vitman e sorti.  Mon ti sorti akoz mon ti bezwen sorti.  Mon ti napa swa.  E ler nou ti sorti, nou ti fer sir ki sa lepok:- enpe plitar dan mon lentervansyon mon ava al lo la.  Nou Parti SPPF ti rod en fason pou rezourd nou problenm Lofis, kote nou ti pou baze pou nou kapab fer nou travay koman Manm elekte dan sa distrik.

E la ozordi ki nou tande?  Nou ganny dir par serten Onorab, annou tournen.  Zot anvi ki nou, nou tournen me pli enteresan ankor, zot anvi tyonbo nou lanmen pou tourn ansanm avek zot, kot 1992/93, kanpanny feros fou nou koudpye, sorti dan sa landrwa.

Definitivman mon premye problenm avek sa Mosyon se ki ler ou’n fou mwan koudpye ou’n dir mwan sorti, mon’n sorti.  Nou’n fer demars nou’n ganny nou Biro avek led nou Parti.  Ozordi silvouple, les mwan trankil kot mon ete.  Si ou anvi retourn laba dan Biro ki Gouvernman i peye, oubyen ki Gouvernman i donn ou, ki kwa ki laranzman ki ou, ou anvi lager, ou lager ou tousel.  Mwan mon pa pe vin avek ou.

Dezyenmman, atraver bann lannen ki’n pase, nou konn tre byen ki Gouvernman byensir in siport Ladministrasyon Distrik avek en Bidze atraver en Minister dan Gouvernman santral e nou tou nou a dakor ki sa striktir in fer en kantite travay dan tou distrik e lakizasyon Lopozisyon, ozordi SPPF i ganny Eleksyon akoz larzan oubyen resours ki ganny mete dan Ladministrasyon Distrik i ed nou dan nou kanpanny Eleksyon.  Definitivman i en fo lakizasyon akoz si sa ti leka, zanmenn nou ti pou vwar en reprezantan Lopozisyon dan sa Lasanble, akoz dan tou le 25 distrik, nou ti pou toultan vwar ki SPPF ti pou ganny Eleksyon.  So, malerezman sa largiman i pa stand akoz zot, zot annan zot fason koman kandida Lopozisyon pou zot operate dan zot distrik respektiv, tandis ki nou osi nou annan nou fason ki nou operateSo, Gouvernman i vre ki in met en kantite resours dan bann Ladministrasyon Distrik me zanmen in met sa bann resours a dispoziyon bann MNA SPPF akoz si sa ti leka, nou tou nou konnen politikman dan Eleksyon, i ti pou’n pase.

Ozordi mwan mon ava eksprim mon lapresyasyon Prezidan Michel letan i ti anonse dan son Diskour a lokazyon nou Lafet Nasyonal kot i ti abord sa size e promet ki tre byento nou pou vwar sanzman dan lafason ki bann Ladministrasyon Distrik pe fonksyonnen.  Savedir ki Gouvernman in pran en desizyon kot i pou annan desantralizasyon vizavi fonksyonnman Ladministrasyon Distrik avek Gouvernman santral.

Alor Mr Speaker, sa mon krwar i en lot pa dan en bon direksyon e mon senserman krwar ki Gouvernman i responsab pou fer sir ki tre byento nou ava vwar en nouvo Ladministrasyon Distrik anplas e en nouvo fason ki i fer son travay.

A sa staz, mon a menm profite pou mansyonnen ki posibilte bann MNAs dan Lopozisyon pou ofer zot servis e travay dan distrik i touzour la, byensir atraver sa ki nou apel District Community Council. Mon santi ki dan serten distrik, sa i mars byen me dan serten distrik, i ankor annan problenm.  Alor, mwan mon ti a lans en lapel avek Gouvernman pou fer sir ki tou MNAs dan distrik, ki swa i sorti dan kote mazoriter oubyen kote Lopozisyon, ki zot ganny enkorpore dan sa striktir District Community Council kot zot osi zot a kapab partisip aktivman dan devlopman lavi zot distrik, parey mon santi i annan sa dezir.

Mr Speaker, zafer Lofis pour MNA dan distrik, mwan osi mon partaz lopinnyon mon bann lezot koleg ki’n koz avan mwan, ki i devret reste en zafer sa MNA ek son Parti Politik.  Bokou nou ozordi nou annan en Lofis pou nou kapab travay dan nou distrik, gras a sipor ki nou Parti in donn nou.  Akoz ki Lopozisyon, parti SNP e Parti DP ki Onorab Elizabeth i reprezante, akoz zot Parti pa kapab ed zot pou zot ganny en Biro dan zot distrik?  Mon pa laba, mon pa kapab reponn sa kestyon.  Mon swete ki Onorab Prea loter Mosyon, i donn mwan mon larepons ler i fer son summing up, me mon tya touzour apresye ki i annan lo kote Lopozisyon ki’n fer zot prop debrouy e ouver en prop Lofis. La mon a sit legzanp parey enn mon koleg taler in fer resorti.  Plaisance avek Anse Aux Pins, kot zot in fer sa zefor pou zot kapab ouver en Lofis Parti dan zot distrik e mon asire ki lezot distrik osi posibleman zot kapab fer li.

Dan sa menm lalinny, Onorab Elizabeth taler in fer resorti ki serten pei, Gouvernman i donn Lofis MNA dan zot distrik.  Mr Speaker, i nonm Moris.  Mon ti ganny sans akonpanny en delegasyon Parlmanter Moris.  Mon pou dir ki Moris Gouvernman pa donnen Manm elekte Lofis dan son Constituency e mwan mon ti a challenge Onorab Elizabeth pou li donn mwan en lot legzanp kote sa i leka akoz malgre mon’n sey rode, mon pa’n vreman trouve.  I vre kot sa bout kot in dir ki Gouvernman i ed bann Manm elekte atraver zot saler, allowances. I permet zot, oubyen i ed zot pou zot kapab finans serten travay ki zot bezwen fer dan distrik, either vizavi Lofis oubyen atraver sipor Sekreter.  Se ekzakteman ki nou bann MNAs SPPF nou fer kot nou lo sa kote latab tou le mwan, vizavi nou saler ek allowance. I annan menm ki depans ziska plis ki R2000 pou fer marse zot Biro, vizavi ed nou dimoun dan nou Constituency. E mon vwar i drol ozordi ki Onorab Prea pe fer nou konpran ki kote kot zot laba, ni 5 sou zot pa kapab servi pou kapab finans swa Biro, swa sipor sekreter vizavi zot Constituency.  So, sa i montre ki lo nou kote bann MNAs, tou le mwan, zot anvoy lanmen dan zot pos pou kapab ed zot vizavi Lofis, Sekreter e lezot depans, tandis ki lot kote, i paret ki zot pa ankor ale dan sa direksyon.

Alors, mon lot pwen i konsern son kou vizavi Gouvernman pou donn bann Lofis e sipor administrativ parey in ganny fer resorti.  Mwan dan mon pti kalkil ki mon’n fer, mon mazinen ki Gouvernman pou bezwen depans anviron apepre R500 mil.  Pa mwens.  Mon plis ki sir, plis par distrik par an, pou donn en tel sipor bann MNAs.  E ler ou miltipliy sa par 25.  Nou pe koz ant 12 a 13 milyon Roupi par an anplis, dan Bidze Gouvernman.  E mwan mon santi ki Gouvernman olye al depans sa larzan dan sa direksyon, ti ava pli bon si Gouvernman i envestir sa larzan dan nou distrik e ed nou pou rezourd bann proze ki pou soulaz lavi dimoun dan nou distrik.  Mon krwar ki toultan dan Lasanble, sirtou dan Question Time, nou pe demann pon, semen, lakaz, lekol.  Bomaten menm la, nou’n koz lo maintenance lekol, Health Centres, ensidswit.  Lalis i long Mr Speaker.  So, mwan mon partaz lopinnyon ki olye Gouvernman al met sa larzan dan Lofis pou MNAs e son bann lezot sipor, i pran sa larzan, i depans dan nou distrik dan bann proze ki mon asire ki pou benefisye tou nou bann zabitan.

Parey mon’n dir, mwan mon pa krwar ki nou pou al met sa lour finansyel lo ledo Gouvernman e mon demande ki sak Parti Politik, vizavi nou bann MNAs, nou pran nou responsabilite e nou vwar kimannyer nou kapab e zot osi kapab ed zot bann Manm ki’n ganny elekte dan zot distrik, pou annan en landrwa kot zot kapab vwar Manm piblik, zot kapab organiz zot pou zot kapab desarz zot bann  responsabilite vizavi dan zot Constituency.

Me mon dakor ki ou Lofis i etidye posibilte pou asiste bann MNAs probableman avek serten resours pou kapab meet serten bann depans ki mon kapab dir administrativ.  Mon dakor ki i annan sa nesesite pou ou Lofis vwar kimannyer ou pou kapab ed bann Manm, byensir avek en alokasyon bidzeter, ki swa i al ansanm, ouswa ki swa i al apar avek saler ek allowances, pou permet ki ozordi, 15an apre ki nou’n antre dan milti parti, definitivman kou pou ou kapab run en Lofis definitvman in monte, konpare avek 15an pase.  So, sa mon a dakor ki i annan en nesesite pou etidye sa posibilite pou kapab fer sir ki bann MNAs i deza annan son Lofis pou ed li pey son bann depans ki i asosye avek.

Mr Speaker, Onorab Loizeau taler in fer en referans lo lepep in koze, annou ekoute.  Be set ekzakteman sa Onorab Loizeau.  Lepep in koze, in dir avek SPPF, mon siport ou.  Mon pou donn ou mazorite dan sa Lasanble e alors, fer sir ki ler zot al laba, fer sir ki SPPF i kontinnyen ed zot MNAs pou ganny en Lofis e bann Lopozisyon, ed zot bann MNAs pou ganny en Lofis.  E nou lo nou kote, sa mesaz ki nou’n enterprete sorti kot lepep e alor nou santi ki nou bezwen kontinnyen, nou lo nou kote, nou Parti, ed nou bann MNAs e lo zot kote osi mon mazinen ki zot pou bezwen fer parey.  Zot pou napa swa.

Lot pwen, Mr Speaker mon vwar li i en pti pe drol ki apre tou sa devlopman ki Onorab Prea in fer dan Bel Ombre.  En bon pe.  Konblaz, por lapes ensidswit.  Byen travay pandan sa bann lannen ki’n pase, me mon vwar li i en pti pe drol….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Which order?

 

HON NICHOLAS PREA

Order 39(7)(C).  Imputing improper motives Mr Speaker.  Zanmen mon’n dir.  Zanmen mon’n aksepte ki mwan ki’n fer devlopman mwan.

 

MR SPEAKER

Bon Onorab Prea:-  Onorab, mon a rule lo la.  Mon krwar ki Onorab, ou pe deny ki ou’n dir ou’n fer tou.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, mon’n fer en prezantasyon onnet.  Mon pa’n zanmen dir dan mon prezantasyon ki mon’n fer okenn devlopman Bel-Ombre.  Lepep i konnen.  Se sa rezon ki zot in elekte mwan la.

 

MR SPEAKER

Onorab pe dir ki li i pa’n:- i pe desosye li avek en tel statement. Alor, annou pa asosye sa statement ek li.  Kontinnyen Onorab.

 

HON ANDRE POOL

Mersi Mr Speaker.  Laverite in sorti.  Onorab Prea in konfirmen ki i pa’n fer narnyen dan Bel Ombre, parey in fek dir la.  Me enkli en Lofis.  Ni en Lofis i pa’n fer, parey in fek konfirmen la.

Alors, mwan mon pou rezet sa Mosyon.  Mon pou demann mon bann koleg osi pou fer parey akoz nou, nou santi ki nou lwen.  Nou annan en gran diferans ant le 2 kote lo sa size.  Nou, nou santi ki poulemoman, nou pe fer tou pou nou asiste nou bann Manm elekte pou ganny zot Lofis pou zot kapab travay e tandis ki lot kote, zot pou napa swa.  Zot osi zot pou bezwen kapab debrouye pou zot kapab ed zot bann Manm elekte dan zot distrik pou ganny en Lofis.  Nou pa krwar ki sa depans i devret al lo ledo Gouvernman.  Nou pa krwar ki sa depans i devret ganny mete dan Bidze Lasanble Nasyonal akoz tou fason, zanmen zot in siport Bidze e mon pa krwar zot pou siport Bidze dan bann lavenir ki devan nou.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Arrisol.

 

HON SANDY ARRISOL

Mosyon ki nou pe koz lo la se senpleman pe demann Sa Lasanble pou aprouve pou demann Gouvernman, anba tenm ‘Ansanm Pou Lanmour Sesel,’ pou met a dispozisyon, bann fasilite neseser tel koman Biro.  Mon’n tann tou dimoun in koz lo la, pour bann MNA ki’n ganny elekte dan zot distrik e mwan sa i en Mosyon ki mon pou siporte Mr Speaker.

Akoz mon pou siport sa Mosyon?  Akoz premyerman, mwan mon’n ganny elekte dan mon distrik St Louis e mon santi ki i mon devwar pou annan en landrwa kot mon pou kapab vwar mon dimoun.  En landrwa kot mon dimoun ki’n elekte mwan, enkli bann ki pa’n elekte mwan pou kapab vwar mwan si i annan okenn demars ki zot ti a kontan fer.

Mosyon pa pe demande ki nou ganny en laplenn foutbol, Mr Speaker.  Mosyon pa pe demande ki nou ganny en lasal pou nou tir bingo. Mosyon pa pe demande ki nou ganny en landrwa pou nou kapab vann legim.  Mosyon pe senpleman demande ki nou ganny en Biro pou nou kapab vwar nou dimoun.  Parey Onorab Prea taler in dir, nou pa pou pran ni en bout blok pou nou al avek.  Senpleman en landrwa kot nou kapab vwar nou dimoun.

Par egzanp, Onorab Pool in fer resorti ki i kapab fer en depans R2000 pou an term en Lofis ki i toutafe normal pou Onorab Pool parski Onorab Pool.  Li i ganny 2 saler e mwan lo mon kote, mon ganny zis 1.  Mon pa krwar lo mon kote i pou fair pou mwan fer depans R2000 lo Biro ….

 

(Interruption)

 

HON SANDY ARRISOL

…. E taler osi, mon’n tann Onorab Vel par egzanp, letan in mansyonn bann landrwa kot pou fer Biro e in osi tous en pti pe St Louis anler kot i annan en landwa ki li in vwar dapre li, St Louis pe al fer en Biro, swa en Sant pou nou.  Mon krwar la SPPF pe al fer ankor en Biro Brans pou sey endik dimoun St Louis akoz zot pou bezwen vot pou SPPF e pa vot pou SNP.  Sa landrwa la Onorab Vel.

Mon’n tann Onorab Theresine par egzanp in koz en pti pe pli for lo ‘Pour Lanmour Sesel’.  In endik nou en pti pe kisisa ‘Pour Lanmour Sesel’.  Mon pa’n tann li koz enpe akoz i anfaver en Biro oubyen i pa anfaver en Biro.  Senpleman set akoz Onorab Theresine pa’n ganny elekte e mwan mon pou lager pou mwan ganny en Biro akoz mwan mon’n ganny elekte atraver mon distrik e avek plis ki 50 poursan vot e mon santi lo mon kote e pour mon distrik, avek mon zabitan Mr Speaker, ki sa i pou benefisye mwan avek mon zabitan St Louis.

I annan en bout ki Mosyon i demande, bann fasilite neseser, bann lezot fasilite neseser apard Biro ki annan dan distrik.  Set en pti pe par egzanp, bann Lasal ki annan.  Nou annan osi laplenn.  Par egzanp, mwan koman en Manm elekte dan mon distrik, si ou annan serten aktivite pou ou fer pou zabitan ou distrik, ou bezwen liaise avek DA e sa mon krwar i ganny forward, i al pli ba kot lezot Minister e ou bezwen demann permisyon pou ou servi laplenn.  En konparezon si mon pou servi laplenn St Louis, eski mon pou bezwen fer vin en laplenn mwan osi?  Oubyen mon pou bezwen kree en teren pou fer en laplenn pou mwan kapab servi Mr Speaker?  Sa osi i bann fasilite ki nou kapab met a nou dispozisyon koman en Manm Lasanble ki ganny elekte dan nou distrik.  De lot kote, ler nou vwar sa bann fasilite pa pe ganny servi, trwakar ditan sa bann fasilite i zis la abandonnen.

Mon’n tann koz enpe lo dilinking dan lepase, kot SNP ti anmenn Mosyon.  Onorab Pool in menm dir ki zot in ganny pouse, zot in ale.  Ler nou get dan bann Ladministrasyon Distrik, DA dan distrik, ki nou vwar?  Nou vwar Manm ki pa’n ganny elekte dan son distrik avek CC Member, oubyen avek DA pe asiste vwar dimoun dan distrik.  Oubyen nou vwar CC Member, DA avek MNA pe fer kanpanny.  Pe servi Ladministrasyon Distrik.  Oubyen ki nou vwar?  CC Member, DA avek MNA pe sorti 7er, 8er diswar dan Ladministrasyon Distrik.  Nou, nou pa pe rod en bout dan Ladministrasyon Distrik.  Ladministrasyon Distrik parey in ganny dir.  I kler sa pou fer louvraz Gouvernman, me anmenmtan ki nou, nou ganny en Lofis mwan koman Manm elekte dan mon distrik, mon kapab travay an kolaborasyon avek mon DA pou mwan kapab gete ki problenm mon distrik i annan.  Ki mwan mon kapab anmenn devan pou benefis mon dimoun ek mon distrik.

Mwan mon vwar sa Mosyon koumsa.  Si Mosyon in ganny anmennen 15an pase, mwan mon pa ti la.  La mon la.  Mosyon in ganny anmennen ankor enn fwa e mwan mon pou la pou ankor enpe letan e mon pou la menm pandan 10an apre Eleksyon ankor e si sa Mosyon i vin ankor, mon pou kontinnyen debat lo sa Mosyon e mon pou kontinnyen donn li mon full sipor.

 

MR SPEAKER

Onorab rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon pou vreman bref akoz mon krwar tou bann pwen ki mon ti pou fer resorti in deza ganny fer resorti par mon bann koleg.  Zis mon pou reakte en pti gin lo detrwa komanter ki’n ganny fer apre midi.

Mon krwar ki Onorab Pool in koz lo sa R2000 allowance ki bann MNA i gannyen.  Kimannyer mon konpran, sa en allowance ki sipoze ed zot pou zot kapab servi sa bann fasilite.  Mon pou koz lo la piltar e si Onorab Pool mon krwar i ganny 2 lapey se prerogativ Gouvernman SPPF.  Nou bann MNA pa devret santi nou ganny akize ki zot ganny 2 lapey, parey Onorab Arrisol in dir.  Sa i desizyon Parti Lopozisyon ki’n deside ki son bann MNA pa antre dan Servis Piblik.  I desizyon Lopozisyon e mon krwar i en diskisyon entern dan Lopozisyon.

Mon’n osi tann Onorab Arrisol ki dir Onorab Prea pa pe demann en laplenn ouswa en landrwa pou tir bingo.  Pour mwan sa i enpe sad. Mon krwar ki zot bann premye Mosyon i devret zisteman pe demann zisteman sa, olye rod fasilite ki pou en pti pe zot konfor, zot devret annefe pe rod laplenn, fasilite bingo e si Onorab Prea in dir ki i pa’n anmenn okenn devlopman dan Bel Ombre, zisteman i devret anmenn bann Mosyon ki pou anmenn devlopman dan Bel Ombre.

Mon annan zis en pti kestyon pour Onorab Prea.  Mon konpran ki dernyen Eleksyon, Onorab ti annan en Biro Bel Ombre.  Mon ti a kontan konnen ki’n arive avek sa Biro, si i pa pe fonksyonnen?  Mon konnen menm avan Eleksyon, mon konnen dan plato Bel Ombre ti annan en Biro ki ti fonksyonn, ki ti pe vwar piblik.  Si mon mal, koriz mwan.  Me ki’n arive avek sa Biro?  Mon okouran akoz mon en zabitan Bel Ombre.

E ankor enn fwa, mon pou retourn lo sa zafer lapey Manm Lasanble.  Mon okouran ki sa allowance R2000 i zisteman pour sa bann fasilite.  Mon ti a kontan konnen si Onorab Prea pe demande ki sa R2000 allowance i ogmante, pou li kapab:-, si sa R2000 allowance pa ase ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Address the Chair.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

…. pou li kapab zisteman ganny plis fasilite.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Dyer.

 

HON COLLIN DYER

Sa Mosyon ki devan nou, anmennen par Onorab Prea i anmenn en kantite boulversman lo sa mo dilinking presizeman e mwan mon ti a kontan afront senserite Parti Mazoriter lo sa mo dilinking.

Pli boner ler mon ti koze, mon ti plead avek Leader Biznes Gouvernman pou withdraw son Mosyon.  I ti reponn poudir pa Lopozisyon ki pou met presyon pou fer Parti Mazoriter fer sa ki zot, zot anvi.  E sa i fek pase dan enn nou Sesyon la lo sa Mosyon avan.  Mon vwar i drol kimannyer i komanse par Onorab Mondon ki’n dir e afirmen fortman par Onoarb Pool poudir Lopozisyon in fer   Gouvernman SPPF, Parti Mazoriter vreman aplik dilinking. Mon vwar sa ridikil.  Zot fek dir nou ki nou pa pou zanmen met presyon lo zot pou fer sa ki nou, nou anvi e la zot in glorifye nou pou dir ki nou, nou’n fer zot dilinked e la presizeman Onorab Larue, zot anvi fer nou relink.

Mr Speaker, i malere, lo lavwa la demokrasi tou sa bann propagann pe ganny fer ozordi dan nou Lenstitisyon ki apel Lasanble Nasyonal, kot nou sipoze pe formil bann polisi pour ki nou pei i avans devan, nou pep i benefisye e nou demokrasi i vin pli matir.

Sa ki Mosyon pe demande ozordi, i pa zanmen re-link. Sa ki Mosyon pe demande ozordi i napa narnyen pou fer avek dilinking. Ofet, Parti SNP, Lopozisyon i ankor fortman krwar dan dilinking zafer Gouvernman ek Servis Piblik.  Nou presizeman pli for lo sa size ki nou ti ete 15an pase.  Sa ki nou pe demande se ki Legzekitiv i rekonnet Lezislativ.  Bann Manm ki’n ganny elekte dan en distrik pa bezwen en Biro dan Ladministrasyon Distrik.  I pa bezwen kontrol DA avek son staff me i bezwen en Biro ki amonnavi, lo la i vwar, i ekrir:- ‘Biro Manm Lasanble Nasyonal’, kot i a vin dan limenm en lafyerte pou nou distrik e pou nou zabitan.

Si mwan Beau Vallon mon ganny bate dan  Eleksyon, mon ava anmas mon pake, mon ava sorti dan sa Biro e sa ki’n bat mwan dan Eleksyon i ava antre avek lafyerte dan sa Biro pou kontinny travay pour sa distrik.  Se sa ki Lopozisyon i anvi vwar ozordi.  Se sa ki Lopozisyon i anvi met an aplikasyon pour ki nou pei i bouz delavan e nou, nou rekonnet tou bann Manm SPPF ki’n ganny elekte direkteman.  Nou krwar senserman ki poudir zot annan en devwar dan zot distrik, parey nou krwar zot devret rekonnet olye ridikiliz nou parey zot fek ridikil Onorab Prea, rekonnet poudir nou’n ganny elekte e aksepte poudir sa distrik in elekte nou e nou annan en responsabilite pou desarze.

Zis an pasan, mon pou refer avek Onorab Vel ki’n nonm dayer 2 fwa e ki in dir ki mon’n promet en Biro dan distrik Beau vallon.  Wi.  Mon’n promet presizeman pou nou kontinnyen debat ki Gouvernman, dan lespri lademokrasi i rekonnet tou Manm elekte dan distrik e donn en Biro pour tou Manm Lasanble perform dan zot distrik.  Se sa presizeman ki mon ti promet lo mon PPB e presizeman se sa rezon ki fortman, mon pe siport Mosyon table par Onorab Prea.

Mr Speaker, sa fame mo delinking:- Eleksyon 2007 Lezislativ ki fek pase, si SPPF ti senser dan son mo delinking, 9er diswar mon pa ti a vwar en polling agent, 2 polling agents, 3 polling agents, 4 polling agents SPPF dan Biro Ladministrasyon Distrik e son laport ankor ouver avek zot.  Amonnavi, sa i pa apel dilinking. Amonnavi, sa i apel labi pouvwar.  E se sa ki SPPF i kontan parski zot servi li toulezour e dan tou distrik.  Mon’n run 2 Eleksyon ki mon’n gannyen dan distrik Beau Vallon e dilinking, ansyen kandida avan, i ti anploye ek Gouvernamn.  I ti responsab pour SIDEC e sa Biro ti ganny servi pou kanpanny Eleksyon e finalman, nou’n vwar poudir son Lorganizasyon in bezwen ganny likwide.

Dan sa Eleksyon kot nou fek sorti, sa lot kandida, mon oponan i en anplwaye PUC e sa Biro in ganny servi pour kanpanny politik e ozordi ki nou pe vwar?  Zot pe reklanm deposit depi 5an pase.  Bann dimoun ki’n sipoze pa pey deposit delo avek elektrisite.  Ou a dir mwan sa i apel dilinking? Nou demande ki pou arive avek PUC prezan.

Mr Speaker, mon demann bann Manm.  Annou et rezonnab, ‘Ansanm pou lanmour Sesel’ silvouple.  Annou asize, annou reflesir, annou pa fer krwar dimoun ki poudir nou’n ganny pouse, ki nou’n bezwen pran nou pti sak, kit Ladministrasyon Distrik, kan serten nou i ankor pe servi li parey nou lakaz.  Kontrer ki Onorab Prea in dir sa Biro nou pa pou al ni avek en laport, 4 louverz, 2 blok.  I pou reste la pour sa enn ki bat nou dan Eleksyon.  Ki fer lavikwar lo nou.  Ki ganny manda pou reprezant sa distrik.  E nou, nou krwar, senserman krwar poudir zour ki Lopozisyon i antre dan Gouvernman nou, nou pou anmennen sa bann fasilite akoz nou, nou krwar dan lademokrasi.  Nou krwar dan respe pou bann dimoun ki lepep in swazir zot, in anvoy zot devan pou reprezant zot.  E sa mon kapab asir ou ek tou Manm Parti Mazoriter poudir  zour nou antre dan Gouvernman:- nou pou antre en zour nou, to ou tar.  Plito tar que jamais, me nou pou met anfors, an aplikasyon sa sitenm.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond i reste ou 15 minit.  Ou pou kapab fer ou lentervansyon dan sa lespas letan?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ok mon pa pou tro long.  En pti Mosyon anmennen par Onorab Prea, anmenn sitan deba.  Onorab Dyer, ou’n bliye nonm Kou Deta lo la .……………………

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Onoarb.

(Interruption)

 

HON CNARLES DE COMMARMOND

Ordinerman ou abitye dir.

 

MR SPEAKER

5er pe fer, zot komans fatige.  Proceed lo Mosyon

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mwan mon’n vreman apresye bann dimoun ki’n koze, sirtou bann dan Lopozisyon, ki konmsi prezan ou a krwar i komans annan keksoz ki zot pe rekonnet dan sa pei ki ganny fer ki byen, me selman pa tou.  Mon pe mazinen mwan, konmsi mwan sorti Cascade, mon’n ganny elekte par pep Cascade pa en fwa, 4.  Mon krwar prezan, Biro.  Mwan mon rapel letan nou ti pe fer sa zafer milti-parti la, nonm lo la sa zafer Biro, Mr Speaker.  Ti annan Biro dan distrik, ansanm avek Andre.  Nou ti ganny pouse ansanm.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond, Onorab Pool ou adrese.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Wi, Onorab Pool.  Sorry, Onorab Pool.  Nou ti ganny met deor ansanm dan Biro e nou ti bezwen sorti.  Konmsi ti annan sa letan e lekel dimoun ki’n met lemozite, ki’n met presyon pou fer sir ki nou sorti?  Se Lopozisyon.  Onorab Dyer dan zot papye, sa ki ti dan Lasanble sa letan, zot tou zot in met presyon.  Onorab Elizabeth pa ti la, Onorab Arrisol pa ti la.  I ti SNP/SPPF sa letan? Wi, i ti ankor SPPF. Konmsi sa bann keksoz mwan mon ti a’n voudre, letan sa Mosyon pe vin ankor, Lonorab Leader Lopozisyon ki li in la, in temwen tou sa bann keksoz, i ti’n kapab eksplik zot sa.  Petet pa en moman poulemoman pou zot met sa.

Me konmsi, nou’n sorti e prezan nou bezwen re-antre akoz zot pe demande.  Mwan aktyelman Cascade, sa zafer Biro ki nou pe koze la lo sa Mosyon, i pa en nesesite pou Cascade.  Mwan mon nesesite Cascade, mon ti a voudre sa larzan pou Biro la, donnen pou nou kapab ed nou dimoun.  Pou kapab ed li avek son 2 fey tol, kot i annan son problenm avek son lakaz, ek isi ek laba.  Son semen pou ariv kot li.  Whatever bann danze, bann problenm ki i annan.  Sa osi lontan nou ti fer sa dan distrik.  Sa osi Gouvernman SPPF ti’n kree sityasyon pou nou kapab ed bann ki mwen fortinen, bann ki pli an aryer.  Tousala Lopozisyon in met presyon pou tire.  I dir arete.  Letan ou pe ed ou dimoun akoz son lakaz i koule, si ou fer sa, ou pe fer politik, ou pe aste vot and what not. In deza arive.

I enportan mon dir mwan Lopozisyon i refelsir bokou.  Letan nou vin anmenn en Mosyon dan Lasanble, ou konnen dan kreol, dan nou kiltir Seselwa Mr Speaker, i annan en dikton ki dir ou, pa kras anler, i tonm dan ou figir epi.  Mwan pour mwan, sa Mosyon set ekzakteman en keksoz parey.  Kan keksoz ti la avek nou, nou’n pran nou’n zete, apre la nou oule al anmas ankor.

Mon’n ekout byen bann lentervansyon.  Onorab Arrisol, mwan mon ti dan ou plas, zanmen mon ti pou fer sa bann komanter ki ou’n fer.  Par egzanp, 10an ou pa’n la, ou’n fek ganny elekte ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Address the Chair.

 

HON DE COMMARMOND

Wi, through the Chair, Mr Speaker Sir.  In fek ganny elekte St Louis me 10an en Biro avan sa, Onorab Ramkalawan in ganny elekte mon krwar 2, 3 fwa par la St Louis.  5?  1, 2.  Mon krwar 2.  Pa kapab plis.  Anyway, tou sa letan in la, ni en Biro i pa’n fer, pourtan larzan in antre osi kot li.  Ou pe koz larzan taler.  Larzan in antre kot Onorab Ramkalawan koman Leader Lopozisyon.  En pti Biro pa kapab fer? Swimming pool ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, Onorab.  Onorab, non.

(Interruption)

 

HON DE COMMARMOND

Non, be in nonm laplenn.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, non.  Retourn lo Mosyon.

 

HON DE COMMARMOND

Alright mon retourn lo Mosyon.  Korek Mr Speaker, mon retourn lo Mosyon.

Ki mon oule dir se ki  dan tou distrik, mon krwar mwan ki nou kapab, si nou anvi bann Parti Politik organiz li pou annan son bann Biro pou li vwar son dimoun.

Menm Grand Anse Praslin ti annan Biro DP, be la ki zot in merge ansanm, zot kapab pas sa avek SNP.  Port Glaud osi ti annan.  I mean pour mwan, sa zafer Biro, Mr Speaker, i pa telman en issue. Si i annan sa volonte, mwan mon krwar parey zot dir zot menm dan Lopozisyon.  Si zot anvi fer li, zot kapab fer li.  Mon krwar mwan, zot anvi en Biro, zot kapab vwar fason pou zot kapab fer zot Biro, organiz zot Biro e la nou a kapab:-

Bel Ombre osi ti annan Biro pou Lopozisyon enpe partou.  Be mwan annandeler osi mon pe realize si petet nou osi lo kote SPPF pa devret konmsi fer Biro Rezyonnal.  I a mwens depans pour nou.  Mwens depans akoz pou maintain Biro, i koute, ou vwar.

Mon vwar Plaisance, in fer sa pou Roche Caiman.  Lopozisyon in fer enn pou Roche Caiman.  Les Mamelles ek Plaisance, tre bon lide.  Ou vwar, petet keksoz pou nou redwir nou cost, nou osi nou ti a kapab get dan sa direksyon.  Mon pa vwar sa zafer Biro vreman en issue ki pou anpes nou avans devan dan sa moman la.  Mon pa konn plitar, demen sa a get en lot moman.

Me Mr Speaker, mwan selman anmenmtan, wi.  I annan serten konsern anmenmtan ki kekfwa a bezwen ganny gete.  Si par egzanp i en kestyon pou organiz Biro, sa mon toutafe dakor ki Manm Lasanble i bezwen ganny gete, sirtou bann ki ganny elekte direkteman i bezwen ganny regarde pou zot kapab fer sir ki zot Biro ki zot annan i kapab deliver. Savedir, ki zot kapab annan bann mwayen neseser pou kapab ed zot pou vwar zot dimoun, pou desarz zot responsabilite.

Biro en kote.  As the building itself, mwan mon pa ladan, me selman sa lot bout wi, akoz en Manm Lasanble ti kapab annan son Biro kot li.  I kapab annan son Biro nenport ki landrwa.  Par egzanp, Mont Fleuri i pa bezwen Biro.  Mon krwar zot soz Arpent Vert lanmenm la.  Me selman petet sa dimoun ki’n ganny elekte pou mon Mont Fleuri li i annan sa lespas me selman son problenm se son Secretarial support or whatever. Ou konpran? Alor, la mon krwar ki nou annan 2 Leader dan nou Lasanble.  Leader Lopozisyonm, Leader Government Business. Mon krwar zot a liez ek ou Biro pou vwar posibilite pou beef up zot bann Biro dan bann distrik, pou kapab regard, ed nou bann dimoun.

En lot issue petet ki mon ti a kapab met devan, en lot pwen.  Nou konnen ki poudir Manm Lasanble, parski i en devwar pou li kapab vwar son dimoun, an piblik.  Savedir annan bann public meeting. Mon panse 1 ou 2, parey mon’n tann Prezidan dir, fodre annan 1 ou 2.  Anyway, mwan mon krwar la, en Manm Lasanble elekte dan en distrik, Lopozisyon, SPPF. Mon pe koz an zeneral.  Si i annan en meeting piblik pou li fer kot i bezwen Sant Kominoter, la mwan mon krwar i devret donn li pou narnyen.  Zafer pou vini, akoz i annandeler mwan mon bezwen al peye pou fer meeting.  Mwan mon krwar la, Ladministrasyon Distrik, la kot en korperasyon petet ti kapab vini pou li kapab ed sa Manm Lasanble direkman elekte, donn li landrwa pou narnyen pou li fer.  En sizesyon ki mon pe mete.  Mon pa dir ki i vin en regilasyon, en soz, me selman mon pe dir konmsi ou bezwen osi:- distrik pa kapab konmsi:- ou vwar, akoz nou’n nonm sa zafer dilink. Ou pa kapab zis divorse konpletman.  Ou’n vwar la nesesite i bezwen annan serten relasyon.  Nou pou apel li re-link. Prezan letan ou pou dir ki in donn ou sa pou narnyen?  Mon pa konnen mwan, me selman mwan mon santi ki i bann keksoz kekfwa ki neseser.

So, i enportan mon dir Mr Speaker, petet a sa moman ki nou ladan, ou vwar bann levennman Nasyonal i ganny fer, ou pa vwar ditou Lopozisyon.  Annou rekonnet sa bann keksoz.  Annou rekonnet sa, apre nou a rekonnet zot.  Se sa ki mon pe esey dir.  Nou pe koz ‘Ansanm Pou Lanmour Sesel’.  Annou vwar nesesite sa bann keksoz enportan dan nou devlopman politik and then nou kapab diskit lo lezot issue. Nou tou, lepep Seselwa a vwar, ok.  La nou annan bann dimoun serye, then nou a kapab move on to other serious issues.

Thank you very much Mr Speaker, Sir. E mwan mon pe dir ki mwan mon pa pour siport sa Mosyon as it is.  Thank you.

 

MR SPEAKER

Bon, i reste nou 4 minit Onorab Pierre ou pou kapab …..?  Plis ki 4 minit?  Onorab Prea.

 

HON NICHOLAS  PREA

Mr Speaker, mon zis fer en pwen la.  Kimannyer sa Mosyon in arive la, Mardi prosen mon pe absante on behalf of the Assembly. Ki pou arive eski nou pou anmennen ziska i fini pou mwan ganny Right Of Reply oubyen mon Right Of Reply i kapab anvoye?

 

MR SPEAKER

Non.  Right Of Reply pa kapab anvoye.  Si Lasanble i dakor, nou ava pran ankor 15 minit.  Ou dir mwan ki ou lentervansyon pa pou al plis ki 5 minit.  Ok e Onorab i ava ok sa larestan pou ou fer ou Right Of Reply?  Ok.  Then, so Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker, pou mwan ozordi i en zour tris.  I tris akoz i annan en Mosyon devan nou la kot Onorab Prea pe demande ki bann Manm elekte i ganny serten fasilite pou zot kapab fer zot travay dan en fason pli honorable e dan en fason pli efektiv.  Bokou largiman in leve lo kote bann Onorab ki pe reprezant SPPF. Bann largiman kont.  Zot in vin dir avek nou koumsa ki nou oule re-link, kan 15 years ago, nou ti pe demande pou fer dilinking. Mon pa pou al bokou ladan.  Parey Onorab Dyer in refer sorti, nou strongly believe dan dilinking  I annan serten keksoz ki’n ganny dir dan sa Lasanble par serten dimoun enportan dan Legzekitif, pli presizeman Minis Pool in deza dir poudir DA fodre ki i en SPPF.  Dan sa Lasanble, sa in ganny dir Mr Speaker, akoz sa pou anpes zot:- si i pa SPPF i pou anpes zot fer zot travay.

DA i en Public Servant e son travay politik en Manm Lasanble dan en distrik.  E Onorab Prea in fer kler, in fer tre kler ki poudir li i pa pe demann en Biro kot Ladministrasyon Distrik.  In refer sorti e in dir zot ki poudir i pe dir sa akoz si i pa dir, pou lev en deba ki pa neseser.  E ki nou’n vwar? Nou’n vwar bann Manm SPPF i vin fer en deba ki pa neseser lo menm issue ki Onorab Prea in dir zot pa fer.  Pour mwan sa i very sad.

Mon annan serten keksoz pou dir lo dilinking, mon pa pou dir akoz mon konnen Onorab Prea pa pou la parey in dir, alors mon pou les li fer son sa.  2 pti pwen ankor.  Onorab Pool e Onorab Rose in koz lo 2 travay.  Mr Speaker wi.  Nou lo sa kote latab, nou pa dakor avek lide ki en Manm Lasanble i annan li …..

(Interruption)

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon krwar ki Onorab Arrisol ki ti komans deba lo 2 lapey.

 

MR SPEAKER

I ok.  Non, non i pe zis …… Proceed.

 

HON DAVID PIERRE

I moralman mal pou nou pran en lapey avek Gouvernman, kan nou konnen nou pa pe kapab desarz sa responsabilite pour ki nou pe ganny peye dan en fason maksimonm.  I kler.  Pran en legzanp parey mwan Mr Speaker.  Koman en Ansennyan ki ansenny Matematik lo en nivo O Level dan Lekol Segonder, i pou moralman mal pou mwan dan Mardi mank 2 peryod avek mon bann manrmay dan 7.  2 dan 7.  40 poursan zot letan pou ganny manze par mon travay Lasanble, kan sa bann zanfan zot, zot bezwen zot O Levels pou zot ariv pli devan dan lavi.  Se pour sa bann rezon koumsa se bann refleksyon parey ki nou’n fer, ki’n fer nou realize poudir i moralman mal pou nou fer li.  E se pour sa rezon ki nou pa fer li e se pour sa rezon ki nou demann zot laba lot kote, pou zot fer parey.

Mon’n dir semenn pase dan sa Lasanble, matirite en demokrasi i pa depan lo son laz.  Ou kapab dir ou pe viv en demokrasi pou 100an me ou ankor parey ler ou ti komanse.  Matirite en demokrasi i depan lo kimannyer ou viv e zer sa demokrasi.  Se sa ki Onorab Prea pe demande pour nou met en lepa pli devan, pour ki nou fer nou demokrasi vin pli for e pli solid.

Onorab De Commarmond in koz lo si ou pou pran larzan pou envestir dan en Lofis, plito ou donn li pou li rod 2 fey tol pou son bann dimoun.  Mr Speaker, sa ki nou, nou pe demande.  Mon pa mind i ed son dimoun avek 2 fey tol, me sa ki nou, nou pe demande set en levenstisman ki pou permet bann Manm Lasanble elekte  pour dezane e dezane, pou deservi zot pep dan en fason efektiv.  2 fey tol wi ou donnen.  En batiman ki pou permet en Lofis, ki pou permet en Manm Lasanble fer son travay dan en fason efektiv i a la e parey Onorab Dyer in dir, i a servi pou 5an, sa ki vin apre li i servi ankor e sa ki vin apre sa lot i ava servi e servi dan en fason ki zot ava ed zot bann dimoun pour ki zot a fer zot travay dan en fason pli efektiv.

Dernyen pti keksoz ki mon oule dir.  I enportan pou nou demokrasi ki bann Onorab SPPF i konpran ki travay Ladministrasyon Distrik i bezwen separe avek travay, ki travay politik ki en Manm Lasanble i fer dan son distrik.  Nou’n vwar li, nou’n vwar zot pe fer kanpanny avek DA. Sa i en keksoz ki mon ti ava swete ki i arete e i ki i aret deswit.  Mon’n vwar dan mon distrik Port Glaude kot en Seselwa, en travayer ki pe debrouye pou rod son lavi parey mwan avek ou, i ganny pouse, zis akoz in fer en travay ki sorti kot direktiv son Minis pou en dimoun ki dan Lopozisyon.  I ganny pouse.  I ganny perdi son travay.  Onorab Gamatis i konnen ki mon pe dir e mon swete ……..

(Interruption)

 

HON JINETTE GAMATIS

Mr Speaker, dir li pa nonm mon non akoz mon pa ankor koze la mwan en.

 

MR SPEAKER

Onorab Gamatis i annan en pwen.  Kontinnyen.

 

HON DAVID PIERRE

Mon swete ki nou get nou travay dan en fason drwat, dan en fason for, dan en fason solid e toultan nou fer li pou konsolid e pou pous nou demokrasi en pa pli devan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon.  Onorab Prea, Right Of Reply.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, yer swar mon’n fer li mon devwar.  Mon’n repas otan lo mon prezantasyon, pou mwan fer sir ki mon elimin tou bann pti laspe politik partizan e mon’n fer sa.  Mon’n prezant mon Mosyon e mon ti ekspekte en lot kalite nivo deba.  Me i malere e parey mon’n deza dir dan sa Lasanble, nou pe viv dan 2 Sesel.  Pour en group, tou keksoz i ok.  I glise kot nou.  Pour en lot group, i difisil e sa ki mazorite i fer li pli difisil ankor.

Bokou fwa, menm dan bann Seminar, dan bann Konferans ki nou ale ki menm nou, nou reprezant Lasanble, laglwar i ganny fer lo kimannyer Gouvernman pe travay.  Kimannyer nou annan en demokrasi Sesel.  Me ler mon ekout rezilta sa deba apre midi, mon vwar  poudir demokrasi i ankor en mo ant parantez.  Nou pa ankor vreman atrape ki savedir demokrasi, ki menm sa Parti lo minorite i annan sa Drwa, i annan en Drwa Konstitisyonnel pou li desarz son responsabilite vizavi sa pep ki’n elekte li la.  Se sa ki mon Mosyon pe demande.  E ankor, mon’n fer kler, mon’n dir a 2 repriz dan mon prezantasyon.  Mon ti anvi lev en deba lo sa sityasyon dilinking, me i malere ki ankor, lafason la, direksyon ki deba in ale, nou’n perdi sans mon Mosyon e nou’n al plito dan sa bann largiman dilinking.  Pour mwan, anfen mon pour zis cut keksoz short. Ou’n donn mwan sa pti privilez pou mwan fer mon konklizyon.  mon a zis tous lo enn de komanter ki’n ganny fer.

Onorab Mondon, ammenmtan ki in koz kont, in rekonnet nesiste ki Manm elekte i bezwen annan en fasilte pou li kapab deservi son elektora.  Me sa ki enportan Mr Speaker, se anmenmtan ki i rekonnet sa, i dir poudir sa i keksoz ki nou, ki en Parti Politik i devret pe fer.  Me ankor, i mank konteks mon Mosyon ek lentervansyon bann Manm lo nou kote, kot nou pe dir nou pa anvi ki i vin en keksoz ki ganny asosye avek en Parti, me i vin en keksoz ki ganny asosye avek lepep.

Ozordi mon la, demen i vin en lot e sa batiman i reste la, i reste pour lepep.  Se pour sa rezon ki mon’n servi en pti pe sa term ki mon pa pou pran en blok pou mwan.  Napa en blok pou mwan.  I pour lepep.  I pour en fasilite ki ozordi mon ladan, demen en lot i ladan e nou pe desarz nou responsabilite anver sa pep.  Wi i fasil pou nou dir ki SPPF i akomode. Mon a donn legzanp Bel Ombre, kimannyer SPPF in akomode, ozordi in ganny en biro.

Later kot Biro SPPF i ete Bel Ombre i en later ki ti en sel avek Biro Ladministrasyon Distrik.  Sa pti batiman ler ti ganny fer, ti apel en Games Room, ti anba responsabilite Biro DA, apre ti ariv serten sityasyon emergency kot Games Room ti ganny turn into an Emergency Unit pour en fanmiy.  Ti dir koman sa fanmiy i sorti, i ava reganny retournen dan son vre prespektiv Games Room. Ankor, ti ariv en dife dan en flat, en fanmiy ti servi.  Mon napa problenm lo la.  Me apre ki nou’n vwar, zis a en serten moman, instead of retourn koman en Games Room, nou vwar en lansenny Biro Brans SPPF lo la.

Koman ozordi, en bout later Leta e en batiman ki’n built par Leta in vin en Biro Brans.  Wi, i fasil, keksoz zis i glis dan nou lavantaz e pou nou i pa fasil Mr Speaker.  Par egzanp, en bann ki’n intervene lo mon Mosyon in demande al rod later.  Kote pou ganny later and all that?  Eski mwan si mon ale mon demann ek Gouvernman, mon idantifye en bout later Leta Bel Ombre.  Mon dir mon annan mwayen pou mwan set up en Lofis.  Zis demande Mr Speaker, si mon demann pou ganny rekonnet.  Deza, i annan Sant Sosyal ki deza la, konstrir par larzan lepep.  Mon pe zis demann akse ladan parey Onorab Charles De Commarmond in dir, pou mwan kapab rankontre mon dimoun e fer en meeting e ziska ozordi, sa i pa posib.

Onorab Mondon, wi.  Moris, Leader Lopozisyon i annan en Biro i ankor dan sa Government House. La i annan en Biro e kot i elekte osi tou, i annan en Biro ki’n ganny set up depi way back, whether in ganny fer atraver zot Parti, oubyen atraver Gouvernman, mon pa konnen.  Selman Gouvernman i fasilit the running of all the Offices dan sa bann sirkonskripsyon e se sa ki mon Mosyon i demande osi.

Nou’n koz lo ki mwan mon’n servi sa tenm ‘Ansanm Pou Lanmour Sesel’ e yet nou pa rekonnet.  Mr Speaker, ler Prezidan ti devwal sa tenm, i ti dir ki pour sa lannen, vwala sa tenm.  Byensir ti en fantastik tenm.  Ti zoli e mon ti panse anba sa tenm, nou ti pou kapab inifye nou pep.  Se sa ki mon pe demande.  Mwan, ki’n ganny elekte Bel Ombre, mon pa zis deservi dimoun ki’n vot pour mwan.  Mon pa konnen lekel ki’n vot pou mwan.  Aparaman vot i sekre, me otan posib, mon esey deservi tou dimoun e en fasilite koumsa parey mon’n dir, anba sa tenm se mon la pou mwan sey zwe mon par mwan osi, pour mwan kapab inifye sa pep.

Onorab Theresine in dir ki mon pa serye, Mr Speaker.  Mon krwar rikord Lasanble i la.  Rikord mon travay i la, ki pou lenformasyon, pou petet bann Manm ki nouvo, mon’n fer mon kontribisyon dan sa 4an edmi pou sa Lasanble e pour mon pei. Alors mon pa pou dir plis ki sa lo la.  Mon fyer pou sa kontribisyon ki mon’n anmennen.

Onorab Vel in dir:- me mon pa pou tous li la poulemoman.  Me nou pe rod larzan pe:- Onorab Pool in lev sa sityasyon.  Nou pe koz lo larzan, lo lakantite larzan ki nou kapab depanse.  Konbyen fwa dan Lasanble, menm Onorab De Commarmond in deza fer sorti koman nou kapab vwar en bus shelter parler i kout R50 mil, R60 mil.  E parfwa ou get sa bann design ki zot fer avek sa bann bus shelters. Sa bann pti lafnet isi, sa bann pti zafer anler avek son fasher board. Be sanmenm sa ki fer li kout R50 mil, R60 mil.  E ozordi ou get grander enn sa bann bus shelter, zis ou ferm li antye, ou met en laport avek en lafnet, en MNA i ganny en Biro ladan pou li vwar son dimoun a en kou R50 mil a R60 mil.  Me tandis Gouvernman ….

(Interruption)

 

HON NICHOLEA PREA

…  Wi, i annan bazar tou.  Bazar ki’n depans en kantite larzan.  Tandis ki Gouvernman parfwa nou pa realize, nou gaspiy larzan.  Batiman la ki larzan lepep, ki larzan Gouvernman:- dernyen fwa ki Minis ti reponn Kestyon dan Lasanble, i ti’n ariv parlao R75 milyon, batiman pa ankor fini.  Nou annan lezot proze.  Nou annan proze Zil Perseverance kot larzan in perdi koumsanmenm.  Nou pe rod larzan.  Kote nou pou ganny larzan pour sa?  Me si nou annan proper accountability parey mon pe demande dan mon Mosyon, sa MNA osi tou i bezwen annan proper accountability. Nou sipoze responsab nou.  Se pour sa rezon ki lepep in met nou la e nou bezwen kapab rann kont avek lepep.

Anyway, Onorab Elizabeth in fer konparezon en pti pe, ki zistans nou demokrasi e sa mon’n touse ankor.  Ranforsi nou demokrasi.  Bann tel Mosyon koumsa e lafason ki nou koz lo la, ki nou entervenir lo la, i montre nou how far nou’n ale down the road of democracy. Sa i montre klerman Mr Speaker.

Onorab Pool, ankor mon pou tous lo son lentervansyon, in koz lo DCC.  Wi.  Avek lapel Prezidan Michel, mon ti fer mon devwar pou mwan sey antre lo DCC me problenm, eski Onorab Pool i okouran konsitisyon DCC?  Konsitisyon DCC pa donn li okenn lotorite.  Zis ou vini ou fer meeting, ou ekout Head Teacher, ou ekout Zofisye Lapolis, ou ekout lezot dimoun ki annan plizyer konsern, ki krwar dan sa forum mon kapab ganny ede.  DA i dir ou:- DA ki pe Chair sa.  Sorry, nou napa ledan pou morde.  Zis nou vini nou ekout konsern, nou fini lanmenm.  It doesn’t work.  DCC pa’n marse e in prouve ki zanmen DCC in marse dan okenn landrwa.

Onorab Rose in fer referans avek allowance R2000.  Mon pa’n zanmen mansyonn allowance R2000, ni menm fer mansyon larzan.

Onorab Pool i obor li.  Li ki’n komans sa deba larzan, allowance and all.  That, mon a les Onorab Pool reponn ou lo la koman sa pou vini.  I paret ki i annan keksoz ki pou vini la, me zot dan mazorite zot, zot kapab anmenn en keksoz dan Lasanble e zot konnen i pou pase.  Zot annan mazorite dan Lasanble.  Mon pa’n per, mon pa’n kanmi pou mwan anmenn sa Mosyon.  Pa per, pa kanmi.  Anmenn sa Mosyon.  Si i bon dan nou kote, parey toultan nou dir, nou la pou nou siporte.

Bidze.  Zot in koz lo Bidze.  Nou pa siport Bidze.  Nou, nou anvi en Bidze e parey ankor sa lannen, mon’n vwar, 4an edmi ki mon’n dan Lasanble, Bidze in fer mansyon.  In fer Bidze pou en nouvo Klinik dan Bel Ombre.  5 years down the road, mon pa ankor vwar en nouvo Klinik.  I sa bann keksoz koumsa ki fer mwan kestyonn vreman si nou devret:- larzan i ganny allocate dan Bidze.  Si vreman nou devret siport sa Bidze.  Annou donn detay.

Nou koz lo Lopozisyon pa la pou lansman tenm ‘Ansanm Pour Lanmour Sesel’.  Nou ti akeir sa tenm, me pou zot lenformasyon, ti Sanmdi bomaten.  Sa tenm ti lanse en Sanmdi apre midi.  Sanmdi bomaten nou ti ganny en call:- mon pa pou mansyonnen lekel, pou demann nou.  La ki zot ti realize poudir Lopozisyon pa ti’n ganny envite.  Pou demann avek nou, pou sipliy ek nou, vini tanto.

I parey Sports Day. 2 fwa Sports Day i fini fer, son semenn answit ki nou ganny Lenvitasyon.  Eski zis nou vini, nou barge in nou dir nou anvi reprezante?  Annou regard en pti pe keksoz kimannyer i marse.

(Interruption)

MR SPEAKER

2 minit.  Onorab Prea, 2 minit.

 

HON NICHOLAS PREA

Nou pa ganny rekonnet.  Nou rekonnet, nou ganny maltrete apre zot oule nou vin obor zot.  Nou pare pou vin obor zot.  Mon korpore lo plizyer ….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, wrap up.

 

HON NICHOLAS PREA

Mon pe fini Mr Speaker.  Mon korpore lo plizyer ka.

Avan mon terminen, zis mon anvi fer sorti en pti keksoz.  Annou pa les nou pri dan sa tantasyon Parti Inik.  Annou ouver.  Annou pa reziste sanzman.  Sanzman i bon.  annou fer li.  Nou, nou pare pou ede pou met nou bout.

Mon anvi zis terminen avek ankor en zoli parol.  En zoli bout en Diskour Prezidan Michel ver lafen 2006, ok.  Mon pou quote:- ‘Let us all work together as a Nation to improve our performance, both in terms of Government and Governance. We are all involved in making this improvement and we must all take our responsibilities, in order to build a modern Seychelles we all aspire to be part of.’ Set ekzakteman sa ki mon pe rode.  Mon pe struggle Mr Speaker pou mwan kapab achieve. Set atraver bann Mosyon koumsa ki mon pe esey anmenn sa.  Mon kontan ler i annan bann zoli parol koumsa e mon sezi tou loportinite pou mwan atrap sa, pou mwan fer retournen ki pou dir, vwala.  Nou annan zoli parol me zoli parol si pa ganny mete an pratik i pou zis fade away.

Mr Speaker, mon ti a kontan ankor enn fwa pou sipliy kote Parti Mazoriter pou donn soutyen mon Mosyon.  Si fodre nou bezwen revwar serten keksoz, si fodre nou fer serten rekomandasyon.  Mon asire ki Onorab De Commarmond i pare pou fer serten rekomandasyon tou and all that we, we’ll move forward.  Annou pa per.  Annou bouze anver demokrasi.

 

MR SPEAKER

Lo Mosyon devan nou, that the question be now put. Bann anfaver?  Bann ki kont?  Bon.  Mosyon in ganny defet.  Nou pou adjourn ziska Mardi prosen 9er bomaten.

(ADJOURN)