::
Home » Verbatim » Verbatim - Second Term 2007 » Tuesday 24th July, 2007

Tuesday 24th July, 2007

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 24th July 2007

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou dimoun, nou ava komans nou travay pour sa sitting ozordi. Avan nou komanse mon oule tou manm konnen ki sa deliberasyon bomaten e pandan lazournen pe ganny transmit live lo radyo. E sa apre ki nou’n antre dan diskisyon avek Managing Director SBC e nou santi, given ki sa ti enn bann Presidential promise, en pledge fer par Prezidan, donk nou pe donn sa deba enkli kestyon ki nou annan devan nou en live coverage. Nou ava komans toudswit avek bann kestyon.  Kestyon 19 Onorab Ramkalawan.

 

MR  WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou. Bonzour tou-l-monn. Eski Minis i kapab enform lasanble kan eski tou zabitan Anse Etoile ki ti ganny afekte avek tsunami e gro lapli pou fini ganny zot konpansasyon. Mersi.

 

MINISTER DANNY FAURE

Msye Speaker, manm Lasanble nasyonal, bonzour. Lo rikord i annan en total 146 ka ki’n ganny lasistans an rezilta tsunami Desanm 2004 e gro lapli Desanm 2004 e Zanvye 2005.  Valer total bann lasistans i 2.9 milyon roupi.  7 fanmiy ti ganny konpansasyon pour lakaz andomaze, MLUH sa lepok ti asiste 6 fanmiy avek nouvo lakaz. En fanmiy ti ganny transfere dan lakaz Union Vale ziska ler ki MLUH i batir son nouvo lakaz.  Konsernan peser ti annan 14 ka, swa bato andomaze oubyen lekipman perdi, bann peser ti resevwar serten peyman avek sekirite sosyal pou ed zot fanmiy pandan ki zot pa ti pe travay. Zot ti osi reservwar serten materyo ek sipor sorti kot SFA pou repar zot bato ek lezot lekipman.

 

Msye Speaker lo rikord nou napa okenn outstanding case. Mersi Msye Speaker

 

MR SPEAKER

Supplementary questions.

MR WAVEL RAMKALAWAN

Eski Minis,  mon pa konnen si i pou annan son rikord avek li, eski Minis i kapab dir avek nou si sa fermye La Retraite, in fini ganny tou sa ki zot ti promet li apre sa ki i ti’n perdi e dezyenmman eski Minis pe dir avek nou ki i satisfe ki tou zabitan ki ti’n ganny afekte  enkli bann lo plato Anse Etoile kot zot bann miray ensidswit ti ganny afekte eski i pe dir avek nou ki gouvernman la pour le moman napa okenn konpansasyon ki zot pe mazin ofer okenn zabitan Anse Etoile swivan sa 2 lensidan ki mon’n mansyonnen.

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker mon  krwar tou dimoun i okouran ki pandan sa 2 lensidan Desanm 2004, tsunami spesifik e gro lapli boner Zanvye 2005 nou ti met lo lipye en prosedir e ki tou bann dimoun ki ti ganny afekte ti ganny demande pou met devan e pour rikord zot ka. I riske ki i annan serten ki pa’n rikord zot ka e ki atraver, ladministrasyon distrik e menm travay MNA zot in kapab pick up sa bann cases. E i osi annan serten bann ka ki’n ganny adrese par bann lorganizasyon parey Red Cross, bann NGOs etc.

 

Me lo rikord tou bann ka ki’n ganny raporte e la mon pe koz spesifikman an relasyon avek distrik Anse Etoile nou kapab dir ki nou satisfe ki bann ka ki’n ganny raporte in ganny adrese. Si sa ka lendividi koman fermye ki’n vin devan, son non i lo rikord, i devret ganny adrese. Me Msye Speaker mon napa non e detay sa dimoun spesifik e mon pa kapab pronons mon lekor lo la.

 

MR NICHOLAS PREA

Mr Speaker vi ki Minis in mansyonn serten sif la, mon ti a kontan demann Minis kote sa larzan i sorti si i sorti direkteman dan fon gouvernman oubyen si i vin atraver kontribisyon lokal, oubyen enternasyonal ki ti annan sa demann apre ki tsunami e gro lapli ti frap Sesel.

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker sif total pour kou ki ti arive pour sa de lensidan i 57.3 milyon roupi. 47.6 milyon roupi i reprezant larzan ki sorti dan kof gouvernman enkli social security. 9.7 milyon roupi i larzan ki sorti swa kot nou bann partner enternasyonnal e osi lezot lorganizasyon ki isi Sesel.

 

MR ANDRE POOL

Mon annan zis en kestyon.  Msye Speaker eski Minis i kapab asir nou Lasanble ki son minister spesyalman divizyon ki deal ek bann zafer business tax zot pe pran an konsiderasyon later ki bann businessmen  Anse Etoile e byensir lezot distrik ti sibir letan ti annan tsunami e gro lapli Desanm 2004 e Zanvye 2005 e ki byensir zot ti deklare sa lepok. So eski Minis i kapab asir nou Lasanble ki son minister pe pran sa bann claim an konsiderasyon.

 

MINISTER FAURE

Wi Msye Speaker, Minister Finans pour bann ka ki’n ganny mete devan son latansyon i annan bann latansyon partikilye ki’n ganny donnen.  Si i annan okenn outstanding case mon a fer li mon devwar pour mwan kapab akselere e speed up.

 

MR ROY NIBOURETTE

Msye Speaker eski Minis i kapab enform sa Lasanble si apard ki gouvernman eski dan son rikord i annan bann lezot lorganizasyon ki’n asiste sa bann dimoun ki’n ganny afekte enkli sa fermye La Retraite.

 

MINISTER FAURE

Wi Msye Speaker mon ti a kontan ankor ennfwa enform Lasanble ki i annan plizyer lorganizasyon ki’n vin devan. E ankor ennfwa lo non gouvernman mon a sezi ankor ennfwa sa loportinite pour remersi tou dimoun ki’n dan en fason solider ki’n aport zot kontribisyon.

 

MR SPEAKER

Kestyon  nimero 20. Onorab Ramkalawan.

 

MR RAMKALAWAN

Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki lasistans lafanmiy Msye Michel Dugasse ki ti noye pandan tsunami ti resevwar.

 

MINISTER FAURE

Msye Speaker avek ou permisyon premyerman mon ti a kontan enform nou Lasanble ki lo rikord nou napa en defen Msye Michel Dugasse. Lo rikord nou annan defen Msye Francois, Simpson Dugasse. Dezyenmman Msye Speaker mon oule enform nou Lasanble nasyonal pour rezon konfidansyalite, pour rezon sansibilite mon pa vwar li apropriye pou devwal natir e detay lasistans ki gouvernman in donn lafanmiy defen, Msye Francois Simpson Dugasse. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

I paret mwan ki nou annan en konfizyon lo defen. So no supplementary questions will be allowed. E nou ava move on to lot issue.

 

MR RAMKALAWAN

.. mon ava dir ou akoz i ti apel sa.

 

MR SPEAKER

Mon’n fini donn en ruling lo la Onorab. We have to get our facts right. Nou ava donk move on to the next item e mon’n ganny notice en personal explanation sorti kot Onorab Madanm Ginette Gamatis.  Onorab parey mon’n eksplik ou bomaten no controversial matter will be raised dan ou personal explanation.

 

MRS JINETTE GAMATIS

Msye Speaker anba order 27 nou Standing Orders mon ti a kontan anmenn en leksplikasyon pesonnel devan Lasanble nasyonal.  Msye Speaker vandredi swar dan progranm ki SBC ti fer lo deliberasyon Lasanble nasyonal, SBC ti refer lo Onorab David Pierre koman MNA Port Glaud.  Zot ti fer sa atraver sa script non ki zot mete anba legran ler en dimoun pe koze.  An rezilta sa mon’n resevwar plizyer kout telefonn  sorti kot zabitan dan  mon constitutency ki’n eksprim dezapwentman lo lafason ki SBC in fer son reportaz. Msye Speaker tou dimoun i konnen ki mwan ki ti ranport laviktwar dan dernyen eleksyon lezislativ dan distrik Port Glaud parey in leka, a 3  repriz avan. I pa normal alors ki kandida perdan i ganny refer lo la koman MNA Port Glaud. Sa i en afron pour mon elektora e osi sa lofis ki mon okipe koman le vre e le sel reprezantan distrik Port Glaud dan nou Lasanble nasyonal.

Mon ti a kontan alors ki SBC i non selman koriz sa fot me osi demann en lekskiz mon constituency e osi mon lofis dan son prosen reportaz.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Nou ava prezan deal avek en matter of privilege ki ti ganny raised mardi pase par Onorab Lider Lopozisyon.

Mardi pase dan Lasanble Onorab Wavel Ramkalawan ti lev en matter of privilege konsernan coverage Lasanble nasyonal le 10 Zilyet par SBC e ki ti ganny difize lo televizyon son vandredi answit sa vedir le 13 Zilyet. Onorab Lider Lopozisyon ti santi ki privilez Lasanble ti’n ganny afekte anvi ki SBC pa ti pe respekte en rekomandasyon fer par Lasanble nasyonal swivan deba lo en mosyon lo rapor komite medya trwazyenm Lasanble nasyonal. Sa rekomandasyon an kestyon, se ki coverage dan Vandredi i sorti 30 minit pou vin enn erdtan e ki poursantaz letan ki ganny donnen dan sa raportaz a sak parti i respekte lafors le 2 parti politik dan sa Lasanble nasyonal ki an pratik i vedir en tyer pour SNP 20 minit e 2 tyer pour SPPF 40 minit.

Mon’n lev konsern Onorab avek Managing Director SBC Msye Ibrahim Afif, e leksplikasyon ki mon’n donnen e ki mon vwar li rezonnab, se ki dat ki lofis Speaker e Managing Director SBC ti tonm dakor pou komans enplimant bann rekomandasyon sa mosyon se le 11 Septanm 2007 ler Lasanble i repran son travay apre recess. Annefe yer dan mon meeting ek le 2 leaders, mon ti donn zot en kopi let ki ti konfirm sa lagreman ant mwan avek Msye Afif.

Alors strikteman pour le moman SBC pa anba okenn lobligasyon pou respekte sa rekomandasyon. SBC ti osi les mwan konpran ki menm avan nou ti adopte rapor komite medya, lo zot menm zot ti deside pou donn plis letan pou kouver deliberasyon Lasanble anvi ki konmela Lasanble pe fer en travay bokou pli serye e bokou pli long. Tou-d-menm mon ti fer li mon devwar pou regard sa coverage e mon apresye ki pou annan pa mal difikilte pour SBC diviz sa letan ant en tyer pour SNP e 2 tyer pour SPPF.

Paregzanp ler en Minis pe reponn en kestyon sorti kot en kandida SNP eski sa letan ki i pe koze i pe ganny konsidere koman en letan pour parti SFFP antan kisa Minis i sorti dan parti SPPF ouswa i pou ganny konsidere koman en letan SNP antan ki i pe reponn en kestyon sorti kot en manm SNP. Ouswa eski sa formil, en tyer 2 tyer pou aplik selman pou deba lo mosyon ek bann Bills.

Kote voice over li i tonbe?  I kler ki i pour neseser ki Lasanble limenm i etablir bann kriter ki pou gid zournalis SBC lo lafason pou allocate sa bann letan. Mon konklizyon alors se ki privilez Lasanble pa’n ganny afekte par sa coverage le 13 Zilyet akoz bann rekomandasyon i sipoze komans ganny enplimante le 11 Septanm me mon krwar ki i pour neseser ki Lasanble i etablir en modalite pour gid SBC. Se pour sa rezon ki mon’n demann le 2 dirizan pour zwenn mwan Lendi le 30 Zilyet 9 er bomaten dan mon lofis pour nou diskit sa modalite. Mersi bokou.

Nou ava move lo lot item. Sa se the National Assembly Members’ Emoluments (Amendment) Bill, 2007. Eski mon kapab ganny en motion for second reading.

 

MRS POTTER

Mon move ki the National Assembly Members’ Emoluments (Amendment) Bill, 2007 i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR ANDRE POOL

Motion seconded Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Mon a demann Minis pou prezant son Bill.

 

MINISTER DANNY FAURE

Msye Speaker, manm Lasanble nasyonal mon pe prezant sa proze delwa lo lapar gouvernman dan mon kapasite koman Minis Dezinyen. Lobzektif sa proze delwa se pou fer provizyon prensipalman pou koup saler en MNA ki absant son lekor dan Lasanble nasyonal san permisyon Speaker kan Lasanble nasyonal pe zwenn.

 

Lepep seselwa e osi manm Lasanble nasyonal i rapel byen ki Prezidan Michel tout olon kanpanny dan eleksyon pou swazir bann reprezantan lepep lo nivo distrik ti pran en langazman pou annan en Lasanble serye e responsab. Dan son dernyen progranm PPB ki ti pas lo televizyon e radyo i ti dir ki i pou fer pase en lalwa ki pou koup lapey en Onorab si sa Onorab i absant Lasanble san permisyon.

 

Msye Speaker Prezidan in tenir son parol e ozordi sa proze delwa i devan nou Lasanble nasyonal. Msye Speaker parey nou tou nou konnen bann anplwaye ordiner dan sekter prive koman dan sekter piblik sa ki mank travay san permisyon i ganny koupe son saler pour son letan labsans. Anplis ki sa dan sekter piblik e menm dan sekter prive, si ou mank plis ki 3 zour travay konsekitif, san en rezon valab ou kapab perdi ou plas travay.

 

Msye Speaker lepep i apresye ki travay en MNA i pa zis partisip dan bann sitting Lasanble. Son travay i osi enkli vizit bann zabitan son distrik pou ed rezourd son problenm, e fer resers neseser pou desarz zot responsabilite koman MNA.  Apre ki nou’n pran tou sala an konsiderasyon nou panse ki en sanksyon R1000 i zistifyab pour sak sitting Lasanble ki en MNA i manke san permisyon Speaker. Nou pe osi propoze ki si en MNA i absan san permisyon, pou 2 sittings konsekitiv, son lapey i ganny sispann deswit ziska ler swa i prezant son lekor pour en lot sitting Lasanble oubyen si paregzanp Lasanble i dan recess, ziska ler ki sa MNA i prezant son lekskiz avek Speaker e Speaker i otorize pou rekomans son lapey.

 

I annan osi sitiasyon kot en MNA i ganny sispann anba Standing Orders Lasanble nasyonal pour rezon disipliner. Pour ki tou aksyon disipliner i ganny trete dan menm fason, sa proze delwa i propoze ki lapey en MNA i osi ganny koupe par R1000 pour sak fwa ki i ganny sispann pour en sitting Lasanble.  Permisyon pour en MNA absant son lekor dan Lasanble i ganny donnen par Speaker Lasanble, vi ki se Speaker ki sef Lezislativ anba nou Konstitisyon.

 

Ler i neseser pour Speaker limenm absant son lekor pour en sitting Lasanble  i ava enform bann manm lasanble dapre prosedir normal.   Si bann manm lasanble i santi ki Speaker i a pe abiz son lotorite kot i konsern son prop labsans dan lasanble nasyonal, Speaker i kapab ganny sanksyonnen par Lasanble Nasyonal dapre bann provizyon ki deza egziste dan konstitisyon.

Msye Speaker, pep Seselwa i annan en tre o ekspektasyon kot i konsern konportman bann manm lasanble ki zot in elekte.  Respe ki lepep i annan pour lasanble nasyonal pa devret ganny pran a la lezer. Msye Speaker lepep Seselwa pe esper sa proze delwa ganny debat dan kalm. I ekspekte ki sa proze delwa i pase par nou lasanble nasyonal.  Anlinny avek sa ki Prezidan ti promet lepep Seselwa an Me 2007, mon soumet sa proze delwa avek reprezantan lepep pour son aprouvasyon. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Deba i ouver. Onorab Prea.

 

MR PREA

San ezitasyon mon pare pour mwan fer mon kontribisyon Mr Speaker.  Mr Speaker petet en pti keksoz ki mon ti a kontan ganny klarifikasyon, Minis in menm fer rantre serten direktiv ki pour menm diriz ou dan sa proze delwa me nou pa vwar dan sa proze delwa. Me petet mon pa konnen si sa  ki en amannman ki pou ganny konsidere apre.

 

Mr Speaker mon ti a kontan komans mon lentervansyon lo sa Bill avek zis fer mazin nou lasanble, enn bann gran prensip separasyon pouvwar ki dikte ki lezislatif ki en brans gouvernman pa kapab e pa devret obstruct travay lezislatif eksepte par pouvwar veto lo bann Bill ki lezislatif i pase e ki prezidan i bezwen sinnyen e fer vin lalwa. Sa i enn bann gran prensip separasyon pouvwar.

 

Prezidan i kapab soumet Bills pou deba me i pa derogativ ki i devret soumet Bills ki diriz e kontrol bann travay nou lasanble. Lasanble i bezwen ganny vwar ki i pe run son prop biznes. Elekte par lepep, i pe fer travay atraver demann lepep.

 

Lasanble i bezwen mars anba prensip separasyon pouvwar zis parey brans egzekitiv gouvernman i annan menm pouvwar diriz son lekor.  Sa i vedir ki sa 3 brans gouvernman, egzekitif, lezislatif e zidisyer i bezwen fer zot travay marse ki enkli bann etik tel ki nou saler e nou konportman e koman ankor nou earn nou saler.  En tel move par egzekitiv oubyen direkteman dan sa ka par Prezidan ki pe onor son promes eleksyon i montre dan en serten fason en latitid diktatir kot egzekitif i dikte tou keksoz e a en lord tou keksoz i bouz dan serten fason. Mon dir sa akoz apre ki Prezidan Michel ti fer sa koman en promes eleksyon, ozordi in  santi ki i en det ki i bezwen kite. I en bezwen pour li onor sa menm promes ki in fer e osi san pran kont lenterferans  dan prosesis demokrasi e bon gouvernans.

Me akoz ki lasanble limenm atraver son Standing Orders Committee oubyen an elektan en ways and means committee pa ti a kapab get dan etit ouswa konportman, e tou lezot keksoz ki vin avek ert en manm sa lasanble. Sa pour mwan ti a fer plis sans parey sa ki mon’n dir oparavan ki lasanble ti a ganny vwar pe run son prop biznes san lenterferans. Mwan koman en manm mon napa narnyen  kot enform lasanble lo mon labsans. Mon’n fer li dan lepase e mon krwar ki i e etik ki nou tou nou devret pratike. E menm la dan sa ka nou’n vwar i enkli Mr Speaker tou.  Sa i normal akoz i konsern mon lenstitisyon ki mwan osi mon form par ladan me lafason ki mon vwar sa Bill Mr Speaker e lefe ki in sorti direkteman kot Prezidan i pe egzers kontrol lo nou  ki lepep in elekte pou prezant zot.  Si nou les sa arive ozordi mon garanti ki sa pou kree en presedans e nou pou vwar plis lenterferans ki finalman pou rann nou lasanble zis koman en rubber stamp ki gouvernman a servi tanzantan.

 

Mr Speaker, travay en MNA, mon kontan ki Minis in rekonnet, i pa zis vin dan lasanble tou le mardi me ou ki’n deza dan sa post Mr Speaker ou konn sa tre byen. I annan bokou responsabilite atase avek sa tit. Travay ki manm i fer lo bann komite lasanble, lo bann komite nasyonal e dan son distrik vizavi son elektora.   Petet mon ti a menm azoute ki travay en MNA i 24 lo 24 e 7 zour lo 7.  Travay e responsabilite en MNA i  vast e parfwa ou vwar ou pe fer tou kalite pou kapab rann lavi ou pep pli fasil.   Pou koup saler en MNA si i pa attend en sitting i en labi privilez sa manm e i pa vreman ofer en bon solisyon pour nou problenm.  En tel move pou direkteman afekte travay ki sa manm i fer dan lezot departman parey mon’n dir pli boner. Mon garanti ki i pou anmenn en kantite lefe negativ lo lezot travay ki sa manm i annan pour li fer.

E la mon ti a kontan demande ki si sa lalwa osi pou aplike ki ler en manm ki’n ganny elekte par sa lasanble pou asiz lo en komite lasanble  i absant sa meeting ki’n ganny ordonnen, ki’n ganny apele par Chairman sa komite, si la osi konsiderasyon pou ganny pran pou koup son saler oubyen pou pini li. Mr Speaker nou annan bann bon travay ki pe ganny fer atraver serten komite e annou pa les en tel lalwa osi afekte sa.

 

Annou fer atansyon pour pa kree  serten lenzistis ki avize selman ver serten manm. Ki bann by-laws ki pou ganny pratike anba sa lalwa. Annou realis Msye Speaker. Ki bann kriter ki pour a ou diskresyon.  Atansyon nou vwar nou at the mercy of the Speaker. Anmenmtan ki mon dir sa, mwan osi anvi profite pou fer serten konparezon.  Pour bokou nou ki la dan sa lasanble nou pe osi okip en lot job apard ki vin dan sa lasanble tou le mardi. E avek sa nou pe osi resevwar 2 lapey.  Me eski ler sa manm in vin dan lasanble e absant son lot travay, eski son lapey laba i ganny koupe, e si par sans sa i wi, par konbyen. Konbyen zour dan en lannen ki i akseptab pour sa manm absant son lot travay. Mon dir sa akoz i deza annan bokou lenzistis dan nou sosyete.  E la atraver sa Bill nou kapab pe ouver laport pour plis ankor.

Mr Speaker bann manm ki pour pli ganny afekte se bann manm ki pe fer en travay dir e ki pe tous zis en saler avek  lasanble.  E se atraver sa saler ki i pe viv e osi fer travay dan son distrik. Mon mansyonn lenzistis ki annan dan nou sosyete e konparezon avek lezot manm ki annan 2 travay akoz la mon anvi partaz en lensidan ki fek arive e ki mon okouran, mon annan serten facts devan mwan la.  Tandis ki laplipar zot ki annan 2 job e ki pe tous 2 saler, zot kapab attend lasanble e anmenmtan zot pa ganny afekte dan lot kote.  Sa labsans ki pour sa travayer ordiner bokou fwa i zistifye pa ganny aksepte e konsekans i tous bann ki pli vilnerab e pli malere dan nou sosyete. Sa ka ki mon pe fer referans avek i konsern en madanm, en single mother ki annan 2 pti trezor ki fek ganny terminen dan son lanplwa akoz son problenm attendance. Annou fer en konparezon.

 

Let termination sa madanm i dir ki dan son lanplwa 2 an, in rikord en total  20 zour labsans e lo sa rezon son anplwayer in deside fer li aret travay.  Sa madanm in zistifye tou son labsans. E 95% ladan i  konze medikal sertifye par en dokter. Ti annan en moman kot limenm li ti fer en gran loperasyon e i annan 2 fwa osi tou kot enn dan son 2 pti trezor ti malad e dokter ti vwar li neseser pou sertifye en konze medikal pour li asiste son pti trezor. Me konpasyon pa’n ganny egzerse e la sa prop madanm pe fol pa ni menm konnen kote i pou taye lefe ki deza i annan en lakaz pou peye e i annan li 2 pti trezor pour li sonnyen.

 

Mr Speaker annou vir sa lo nou menm prezan ki annan 2 job e pe tous 2 saler.  Annou analiz enpe sitiasyon e vwar konbyen lo en mwayen ki nou absant sa lot travay e si sa moralman i byen. Si nou pran en sitting par semenn, 4 par mwan e an mwayen 12 par sesyon, kot nou annan 3 sesyon dan en lannen, Mr Speaker sa i fer an mwayenn 36 sittings dan en lannen. E  dan 2 an, si nou pe fer konparezon avek sa pov madanm, i fer en total 72 sittings, sa vedir 72 zour ki nou absant dan sa lot travay.

 

Sa madanm parey mon’n dir dan 2 an in ganny penalize pour son 20 zour me nou ki dan 2 travay nou 72 zour i ganny gete dan en lot fason.  Sa pour mwan menm i en gran lenzistis dan nou sosyete Msye Speaker. Annou reflesir si vreman nou ki la koman reprezantan lepep nou serye e si nou annan en remor-d-konsyans. Lavi deor i difisil e nou pe pran plezir zis pou fer li vin pli difisil ankor. Wi sa madanm in perdi son travay e vin en viktim sa lavi difisil tandis ki nou ki la nou pe rezouir plis ki en saler, e pe al vote pou pran plezir pou pas en lot lalwa pou koup saler en manm a sak fwa ki Speaker i santi li apropriye.

 

Mon dir sa Mr Speaker akoz ankor nou pankor konnen ki kriter ki by-laws ki pou ganny servi, si vreman nou labsans pour senpleman ganny aksepte. Mon senserman krwar ki lasanble i annan en rol kle pour zwe dan lavansman nou demokrasi. Mon enn bann manm ki krwar e ki mon pe pran mon travay lasanble tre serye.  Mon annan en rikord e mon fyer mon rikord. E sa Bill ki devan nou ozordi si i pase tel ki i ete, mon krwar dan plizyer sans i pou undermine nou travay ki nou pe fer e sirtou ankor mon dir dan bann komite. Eski nou krwar ki apre ki en manm i ganny koup son saler par 12% i pou montre menm lentere e menm devouman pour lezot travay.

 

Se enpe dan sa konteks ki mon lans lapel avek parti mazoriter pour nou kapab vwar keksoz ansanm e ki desizyon final a bon pour nou e pour nou lasanble. Annou entrodwir bann internal regulations ki a kapab diriz nou. Nou pa kapab legislate moral, leksperyans in montre nou ki sa pa posib. I bezwen senpleman sorti kot nou menm, anndan nou. Se dan en tel lespri ki nou a kapab ganny en lasanble ki vreman serye. Wi, Mr Speaker nou bezwen etablir serten etik, serten norm dan nou lakaz e se nou ki devret fer sa.

 

I enteresan pou vwar   anmenmtan ki nou pe pran sa latitid pini, e koupe, nou vwar lezot demokrasi Mr Speaker ki pe emerge dan lezalantour, e la mon fer referans tel avek Madagascar e L’Ethiopie kot zot pe plito ankouraz zot bann manm parlman pou asiste partisipe  e kontribye dan deba parlman e zot menm al ziska dan konsider en fringe allowance. Madagascar pe deza fer li e l’Ethiopie  i parey nou, i annan selman 15 an dan sa lamars ver en demokrasi  pe konsider menm keksoz. Nou,Mr Speaker, nou pe plito rekil a’n aryer. Annou pa met saler devan prensip.  Avek sa Mr Speaker mon anvi termin mon lentervansyon e mon sorry mon pa pou kapab vot lo sa Bill tel ki  i ete mon senserman krwar ki sa Bill pou ede pou diminyen mon privilez koman en manm sa lasanble, en privilez ki zot menm zot mazoriter zot in mete dan nou konstitisyon.

 

Mr Speaker listwar pou ziz nou lo desizyon ki nou pran ozordi.

 

MR SPEAKER

Mersi bokou. Avan ki mon pas laparol, mon krwar gidans se ki sispansyon anba lord 48 pa ganny fer par Speaker me i ganny fer par lasanble limenm, se zot ki pou deside si en manm i ganny sispann ouswa non.  Onorab Nibourette.

 

MR ROY NIBOURETTE

Msye Speaker sa mosyon, sa proze delwa ki devan nou pe senpleman demann sa lasanble pou aprouve ki letan en manm i absant travay lasanble san en rezon valab son saler i ganny koupe. Msye Speaker dan plizyer pei demokratik i annan keksoz parey.  Travay pli enportan  en MNA se isi dan sa lasanble kot i pas bann lalwa e fer tande  nou pozisyon lo konsern nou distrik.   Nou pa kapab pran li a la lezer ki ler ki nou anvi vin lasanble, e ki ler nou pa anvi vini. Me selman pwen pli enportan pour mwan ler mon get sa lalwa ki devan mwan mon vwar li en sitiasyon ki fer mwan tris. I fer mwan tris ki en gouvernman i anmenn en lalwa pou fer en manm parlman  fer sa ki in ganny elekte pou fer enkli mwan Msye Speaker. Evolisyon lasanble nasyonal in toultan annan pou fer avek ki degre responsabilite bann manm  i zouir zot privilez  e iminite. Parey Langleter 200 an pase, apre bokou dezord e lager dan House  of Commons en lalwa ti ganny entrodwir pou met sa bann manm dan en tower ki parey en prizon.

 

Ozordi in aboli akoz konportman bann manm parlman in sanze e napa nesesite pou tel lalwa. Msye Speaker Thailand, Zapon, osi byen ki l’Inde kot laba in souvannfwa annan lager, Lasanble in pas en lalwa ki fer li posib pou sispann net en manm ki lager e apre fer en by-election. Pwen ki mon anvi fer sorti se ki kalite lareg ki nou annan vizavi nou lasanble  pou konportman nou manm lafason ki zot abiz zot privilez. Fodre pa ki nou sirprann ki nou sosyete i antre pou met en lord avek sa bann labi e se sa ki pe arive dan nou lasanble. Olye lo en lalwa ki pa fer narnyen ekstraordiner me ki pe senpleman demann sa lasanble kan en manm pa vin attend en sitting son lapey i ganny redwir e i ganny koupe.  Annou demann nou lekor si nou pa pe fer lezot keksoz ki byento sosyete pou forse antre e met lord ladan.

 

Paregzanp si nou pe mank respe pour nou Standing Orders, pa salye lasanble, mank respe pour nou Speaker e lezot ankor. Si nou pa fer sa bann refleksyon Msye Speaker, nou bann dimoun pou fer sa bann refleksyon pour nou.  Annou pa oubliye ki ler bann manm lopozisyon ti mank lasanble serten travayer dan leo Majoie ek Union Vale ti pe demann zot lekor en kestyon. Akoz ki mwan ler mon mank en zour travay mon saler i ganny koupe par 3 zour e zot sa bann manm lasanble zot kontinnyen ganny zot R8000. Avek sa mwan mon pou krwar poudir si mon’n deside pou pran responsabilite e i nou devwar pou onor nou responsabilite. E mwan mon pa vwar narnyen ekstraordiner avek sa me selman mon reste tris akoz nou pa kapab annan en sitiasyon kot nou bezwen vwar nou pe fer fas avek tel sitiasyon. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi bokou. Ou a donn mwan enpe plis lenformasyon lo sa tower..

 

 

MR NIBOURETTE

Napa problenm mon annan sa mezir  avek mwan.

 

MR JEAN FRANCOIS FERRARI

Msye Speaker pou komans fer mon lentervansyon lo sa proze delwa ki devan nou, les mwan dir mwan osi kimannyer mon vreman tris ler mon regard sa ki pe pase ozordi dan nou lasanble, ler mon trouve ki sa gouvernman ki opouvwar dan nou pei, pe anmenn en lalwa ki pe ilegalman enterfer dan travay lasanble. Ler mon trouve ki sa gouvernman i ekspekte ki 22 manm sa lasanble i vote pour limit zot prop drwa koze e fer sa ki bann voter in donn zot manda pou fer. I tris ler mon trouve, Ki en group reprezantan lepep, pe aksepte ki legzekitiv i met en lakord dan  zot likou e en kouto anba zot lagorz pou anpes zot e malerezman osi, nou osi dan sa lasanble pou anpes nou fer sa travay ki lepep in anvoy nou fer.

 

Relman Msye Speaker sa i en sitiasyon byen tris, i en levennman enkrwayab KI prosen zenerasyon seselwa pa pou krwar ki’n kapab arive dan nou pei dan lannen 2000 dan sa nouvo syek ki nou ladan.

 

Drwa dir sa ki ou panse san lafreyer, drwa koze san menas, drwa proteste san viktimizasyon, drwa boycott san okenn kouto anba ou  lagorz i bann drwa sakre pour en manm Lasanble e ozordi gouvernman SPPF pe ekspekte ki zot bann manm SPPF pou sakrifye sa bann drwa parey bann mouton ki pe antre volonter dan labatwar. Zot gouvernman pe ekspekte zot fer sa akoz en zonm, en zour dan kanpanny eleksyon in pronons li lo en keksoz probableman san pran kont son konsekans lo lademokrasi nou pei.  Atraver en sel lalwa zot pou fer nou pei retourn omwen 14 an a’n aryer, dan lepok parti inik kot koman en manm dan lasanble popiler ou ti kapab ganny pouse nenport ler e san okenn rezon valab. Parey defen Msye Archange Michel, ou ti kapab ganny pouse zis akoz ou ti pe defann lavi ek laliberte.

 

Mon pa’n vin isi ozordi pour mwan plennyen akoz si sa lalwa i pase, Speaker pou kapab koup mon lapey. Sa i akoz mon pa’n vin dan sa lasanble parey mon sipoze, serten parmi zot anfas pour sa  larzan lafen dimwan. Sirtou mwan mon pa dan ka bann parmi zot ki ganny de lapey avek menm gouvernman. Mon’n travay dir pour ganny elekte akoz mon’n anvi fer mon kontribisyon pour mon distrik e pour mon pei. Depi 14 an ki mon pe fer politik mon pa’n depan lo lasarite sorti kot gouvernman pou fer mwan manze e pou  fer pey mon bann bill lafen dimwan. Me mon’n travay akoz mon annan serten prensip ki mon anvi defann akoz mon krwar senserman ki sa bann prensip i bon pour mon pei. Se pour sa rezon ki plitar dan mon lentervansyon, mon pou annan sa gran plezir pou dir piblikman  e mon kontan ki mon lo radyo ozordi, ki gouvernman i  kapab fer avek son R8000.

 

Pour le moman annou get ansanm ki sa proze delwa pe sanze pour nou lasanble e pour nou bann manm.  Premyerman sa propozisyon pe san okenn dout met bann manm en parti politik anba kontrol en lot parti politik.   Bann manm SNP in vin efektivman anba kontrol Speaker lasanble dan serten ka si sa lalwa i ganny  aplike e anba kontrol parti mazoriter dan lezot ka. Sa i fer ki zot pe sey met nou anba kontrol zot parti SPPF. Mon bezwen demande si se Onorab Speaker ki’n elekte mwan pour li kapab deside en zour ki i pou de-elekte mwan akoz limenm li i en manm SPPF e zot napa okenn parmi zot ki la isi ki’n vot pour mwan.  Alors mon pa konpran kimannyer zot zot pou annan en say lo kimannyer mon lavenir pou ganny deside.

 

Se lepep Seselwa dan bann diferan distrik atraver Sesel ki’n deside met sa 11 dimoun ki la isi otour mwan. E si se lepep ki’n elekte sa bann reprezantan, kimannyer nou kapab aksepte ki se SPPF atraver son mazorite ki pou deside ki kalite sanksyon ki pou ganny mete lo sa bann reprezantan.  Dan ka kot lalwa i ganny aprouve, i pou oule dir ki SNP i bezwen fer sa ki SPPF i permet li fer zis sa ki SPPF i permet li fer.  Si non, i kapab tonm anba sanksyon sa parti. Mon demande alors, oli lendepandans bann reprezantan lopozisyon pour zot kapab fer zot travay dan sa lasanble.

 

Pran ka kot SPPF pa kontan ki nou pe kritik zot, ki nou pe montre ledrwa lo koripsyon, lo vyolasyon bann drwa imen, lo labi pouvwar etc. Speaker e parti SPPF anba sa nouvo lalwa i kapab azir an deor bann Standing Orders lasanble e rod en rezon e trouv en rezon pour dir ki nou pa kapab eksprim nou dan serten fason.  E si sa manm i refize, i kapab ganny pouse e apre sa ki sa Bill pe dir, son lapey i ganny koupe. Mon ti a kontan dir ki nou annan deza en legzanp dan sa premye sesyon katriyenm lasanble. Speaker Herminie in deza montre nou ki i byen vit pour li pous en manm SNP ki kritik li e ki akoz li ki i pe konport li dan en fason diktater. Ler i ti pous Onorab Bernard Georges pour  sa rezon, i mon lopinyon ki relman i ti pe konport li dan en fason diktater.

 

Annou pa bliye ki Speaker MacGregor ti ennfwa sey fer mwan demann li pardon menm si sa pa aparet okenn landrwa dan okenn konstitisyon, anba okenn Standing Orders. Mon ti refize e mon ti prefere demisyonnen. Apre zanmen personn pa’n sey servi sa taktik ankor. Si en lot politisyen i annan lide en zour sey fer mwan demann li pardon akoz mon lopinyon, e ki i pa kontan mon lopinyon e ki i pa dakor avek mon lopinyon, mon fer li konnen byen boner ki zanmen mon pou soumet a sa kalite tretman. Zis Bondye ki merite ki en zonm i demann li pardon.

 

Lot legzanp kontrol se sa provizyon ki prevwar ki alavenir en manm lasanble pou bezwen demann permisyon Speaker pour li absan ler i annan en sesyon.

 

La nou devan ka kot en manm lopozisyon paregzanp i bezwen deplase a letranze pour en misyon politik ki konsern li, e son parti. Speaker anba sa bann nouvo pouvwar ki i pou gannyen pou kapab refize permet sa labsans.  E si sa manm i kantmenm deplase i pou ganny sispann e lezot sanksyon pou tonbe lo li.  Eski nou pa dan en ka  kot se SPPF ki pe annan kontrol total lo travay lopozisyon ki nou pe antreprann dan sa Lasanble.

 

Les mwan rapel lepep Seselwa ki ziska prezan bann manm ti zis enform Speaker lo zot labsans e Speaker ti napa okenn drwa pour li refize. Sa metod ti mars byen ziska prezan alors akfer eski nou bezwen sanze. Eski sa i zis en lot bout sa mannev anba, anba pou detri lopozisyon e anpes li ranpli sa rol tyek gouvernman ki lepep in apwent nou pou fer?

 

Dezyenm pwen Msye Speaker, mon ti ava kontan si nou ganny li kler ki drwa pou boycott lasanble i en drwa fondamantal parey i en drwa pour tou sitwayen pour li al vote, pour li pa al vote, pour li gat son vot. Sa i bann drwa ki en dimoun i ganny drwa fer. Ler en manm lasanble i santi ki i pe ganny bloke dan son travay dan en fason enzis, par en mazorite, i son drwa pour li fer son protestasyon atraver boycott. Ler manm i santi ki son sekirite pa ganny asire dan lasanble parey le 3 Oktob 2006, i son drwa pour li boycott travay sa lenstitisyon ziska ler i satisfe ki bann mezir apropriye i ganny pran.

 

Lannen pase bann manm SNP ti boycott lasanble ziska ler komisyon lanket ti komans son travay pou gete kwa ki ti pase le 3 Oktob.  E gete kimannyer zot kapab propoz serten solisyon. Zis 24 er apre ki sa lanket ti komanse, e i ti zwenn pour premye fwa, bann manm SNP ti montre zot satisfaksyon par retourn dan lasanble.  Ozordi dan nou lasanble mon demann menm kestyon ki mon ti demann bann voter Mont Fleuri dan dernyen kanpanny ler zot ti kestyonn mwan lo boycott SNP lo lasanble. ‘Eski ou krwar ti en bon keksoz pour boycott? Mon repons, ‘si ou desann pour vin travay en zour bomaten, e ler ou ariv dan ou louvraz lapolis i vini i bat ou, i kas ou latet, i anvoy ou lopital, e i anvoy ou koleg dan kaso, e sa dimoun ki ansarz landrwa pa trouv narnyen mal ki’n arive. Eski ou pou retourn ankor dan sa landrwa son lannmen, oubyen ou pou sey rod en lot solisyon?  Larepons byensir non. Bann zabitan Mont Fleuri dan zot mazorite in konpran e in aksepte  sa pozisyon akoz zot in elekte mwan pou al dan lasanble. Si zabitan Mont Fleuri in fer zot swa, ki drwa gouvernman i annan pour li al kont sa swa e vin dan sa lasanble e dir ek lepep ki li i krwar diferaman e i pou fer lalwa ki pou aplik diferaman.

 

Mon mentenir mon pozisyon lo sa pwen, drwa pou boycott i en drwa fondamantal en manm lasanble e mon pa pou zanmen aksepte ki sa drwa i ganny retire. Mazinen ki ler Msye Rene ti manm lasanble lezislativ avan lendepandans i ti boycott preski tou seksyon. Lekel ki ti sanksyonn li?  Si sa lalwa ti anfors sa lepok, Msye Rene pa ti pou ganny en sou lafen dimwan, en sou lafen lannen akoz i ti debout deor i ti kritike e i ti boycott. Eski SPPF pa kapab aksepte ler atraver nou 11 sez vid nou montre Seselwa poudir i annan en problenm dan sa landrwa ? Dan sanksyon lo en manm lasanble, drwa sanksyon lo en manm lasanble i en drwa ki dan lanmen lepep, pa dan lanmen Speaker, pa dan lanmen mazorite dan lasanble. Si parey zot pe dir boycott pa bon, alors kimannyer ki zot eksplike ki lepep in refize sa largiman par retourn menm kantite manm SNP dan sa lasanble.  Lepep in dir zot non. Zot in demann lepep pour sanksyonn nou, lepep in dir zot non. Si lepep in deside ki zot pour zot pran en desizyon diferan. Lepep i siprenm, lepep in koze, e SPPF i merit aksepte e respekte parol lepep.

Trwazyenmman i annan sa kestyon lapey ki zot pe lager avek.  Sa i klerman en mannev pour zot deside afeblir lopozisyon e anpes li fer son travay. Zot mazinen ki si zot koup lapey en manm parey si zot lapey ti ganny koupe sa ti pou afekte zot en kantite.  Pour nou dan SNP i pa sa lapey ki enportan me se sa prensip.  E si sa lesey ki nou pe vwar ozordi pou kas nou lipye e anpes nou travay. Deza  ler SNP ti vin premye parti lopozisyon zot in koup larzan ki bann parti politik ti gannyen, zot pa donn nou bidze pou ed bann zabitan dan nou distrik, zot refize donn nou en biro pour nou servi nou bann zabitan.  Msye Michel in dir dan dernyen eleksyon ki i pa pou annan okenn kolaborasyon avek bann manm MNA dan distrik ki’n elekte bann manm SNP ki vedir ki i pa pou donn nou mwayen pour nou fer nou travay. Tou sa bann mannev in  fail ziska prezan. In fail pour kas nou moral e la prezan zot pe esey atak nou lo sa pti larzan ki nou servi pou ed nou zabitan ler zot dan problenm dan distrik.

 

Mwan mon pa pour zanmen aksepte ki okenn dimoun i koup mon lapey dapre son kapris. Mwan en anplwaye lepep e lepep ki konnen, i ti konnen ler i ti anvoy mwan isi ki lapey mon ti pou gannyen. Lepep ti deside e sa desizyon i bezwen ganny respekte.  Ler lepep pou deside aras mwan sa lapey, i pou aret vot pour mwan, apard lepep, okenn dimoun napa okenn drwa lo sa lapey. Ki ou en Seselwa ordiner ti pou mazinen si demen ou kondisyon travay ler ou’n fini ganny anploye i ganny sanze, e ou anplwayer i deside pou koup ou lapey mannyer i anvi.  Eski ou ki reste Corgat Estate, ou ki reste anler dan leo Rochon, ou ti pou aksepte sa sitiasyon oubyen ou ti pou debat pou gard ou drwa. Si ozordi i menas ou lo ou lapey,  demen i pou menas ou lo kwa?

Sa i en lapant tre danzere e detrwa semenn pase, nou’n ganny en legzanp kot Speaker in donn lord en manm lopozisyon pou demann li pardon kan napa parey mon’n dir, okenn provizyon dan okenn lalwa lo la. Eski sa pa en sinny ki sa i zis en komansman e ki alavenir nou pou ganny demande pou tonm azenou si nou kritik sa metod travay ki sa lasanble pe sey adopte ozordi. Kot ou’n deza tande ki en dimoun i ganny kondannen, i servi son santans, e ler i sorti i bezwen vin tonm azenou devan sa ziz pour dir li pardon Msye Ziz, sa pa egziste. Sa i bann sistenm ki zis Hitler, Amin Dada, Mobutu, e lezot diktater ti servi, sa pa devret aplike dan en pei demokratik.

 

Mon katriyenm pwen dan tou le 3 brans gouvernman bann zofisye i ganny liminite kont prosekisyon pour sa ki zot dir.  Prezidan ek bann minis i ganny sa proteksyon.  Bann ziz ek bann avoka i ganny sa proteksyon dan zidisyer e dan lezislativ bann manm lasanble i ganny sa liminite anba lartik 102 ki dir klerman; there shall be freedom of speech and debate in the National Assembly. Sa liminite i la pou ankouraz tou sa bann zofisye konsernen e sirtou nou ki la isi pour fer nou travay san lafreyer pou dir sa ki nou annan poudir avek tou fransism, pou apel en kriminel en kriminel, en koronpi en koronpi e en po fler en po fler. San sa liminite bann manm lasanble pou travay anba menas e alors zot pa pou kapab fer zot travay dan en fason lib e konsyansye.

 

Ozordi en gouvernman otoriter avek konplisite en group yes men ki pe ganny pini akoz zot per ganny pini par zot parti, pe permet ki lafreyer ek menas i ganny servi pou repran nou laliberte ki nou annan pou koze e debat san lafreyer.  Sa mannev i kont konstitisyon e mon asire ki lakour konstitisyonnel pou rezet sa lalwa. Me avan ki sa i ariv devan lakour, mon pe sipliy zot pou ouver zot lizye e rekonnet ki zot pe fer en gran fot.

 

Baze lo sa bann rezon ki mon’n donnen, mon lans en lapel avek tou bann zabitan Mont Fleuri ki’n vot pour mwan apenn 2 mwan pase pour zot ekoute, analize e konpran byen sa ki pe pase. 2 mwan pase, le 12 Me zot ti anvoy mwan dan lasanble pou fer en serten travay e sa ti prensipalman pou koz pour zot, pou met devan zot problenm e pou defann zot drwa. Sel zouti ki mon ti annan se mon lentelizans, mon kouraz e mon kapasite pou koze e fer tande zot lavwa.

 

Ozordi SPPF pe deside aras mwan mon zouti pli enportan e sa se mon drwa ek mon laliberte pou koze dan zot faver san okenn lafreyer. SPPF pe met en kouto anba mon lagorz e pe menase ki ler mon dir sa ki mon panse zot pou kapab met mwan deor e koup mon lapey. Zabitan Mont Fleuri, si sa lalwa i pase ozordi mon dir zot senserman ki mon pour nepli annan sa kapasite pou travay dan en fason efektiv dan sa lasanble pour zot.

 

Mon pour en zouvriye ki raport dan louvraz me ki asize san fer narnyen parey en po fler akoz dan en lasanble nasyonal sel fason travay pour en MNA se par koze e eksplike pozisyon e laspirasyon zot bann zabitan dan distrik lo diferan size. E byensir si mon vin en po fler mon nepli annan en plas dan sa lasanble. Si SPPF ti vreman serye mon ti ava ekspekte ki en bout sa lalwa ki pe met sanksyon lo bann manm ozordi, menm sanksyon ti ava ganny mete lo bann manm ki zis clock in dan bomaten, bwar dite 10 er ek 3 er e apre pran zot lapey tou lemwan. Malerezman sa lalwa i target zis lopozisyon, i pa akseptab.

 

Mon ti a ekspekte ki en bout sa lalwa ti a konsern bann manm ki pran 2 lapey avek menm anplwayer, enn dan gouvernman, enn dan lasanble. Mon ti a kontan a sa moman la demande – akoz mon vwar en rapor devan mwan. Ler Onorab Clifford Andre ti deplase pour li al l’Ethiopie 2 semenn pase, lekel ki ti koup son lapey dan biro Atorni Zeneral? Akoz i pa ti pe travay dan biro Atorni zeneral, e in tous son lapey anplen. Alors mon anvi fer lepep Seselwa konpran, i pa zis Onorab Andre akoz mwan mon napa personnel kont Onorab Andre, i annan 6 a 7 zot isi dan a lasanble ki pe pran 2 lapey avek menm anplwayer e zot pa kapab dan 2 landrwa pe tous 2 lapey omenm moman. Si pour zot sa i oke, si i oke ki ler ou vin dan lasanble ou pran 2 lapey, si i oke si ou en po fler, pour mwan i pa oke. E i pa oke si mon pa kapab fer tande mon lavwa.

 

Alors mon dir ozordi devan tou Seselwa ki mon pa pour zanmen aksepte ki sa lalwa i ganny aplike kont mwan. Mon oule fer zot konnen isi ki si en zour sa santans i ganny aplike, sa santans ki zot pe vote ozordi i ganny aplike lo mwan, se pa ni R500, ni R1000, ni R2000 ki zot pou bezwen pran lo mon lapey, me se mon lapey antye akoz mon pa pou retourn dan sa lasanble.  Ler Speaker oubyen bann manm lasanble pou pran sa desizyon, fodre i realize ki son desizyon set en desizyon pou pous mwan dan en fason definitiv e ki gouvernman pou bezwen retourn devan zabitan Mont Fleuri pou demann zot zot lopinyon lo sa size.

 

Ankor ennfwa mon fer kler ki personn pa pou anpes mwan koze, e personn pa pou servi mon lapey koman en manas pou fer mwan ferm mon labous. Si mon aksepte pou viv avek en kouto anba mon lagorz sa i vedir mon’n les tonbe e zot konnen ki sa pa pour zanmen arive.  Si i en lentansyon SPPF pou anpes mwan koze, zot pa pou reisi akoz mon pou rode e mon pou trouve en lot mwayen pou fer tande mon lavwa e pour koz  pour sa plizyer mil dimoun ki’n donn konfyans mwan ek mon bann koleg.

 

An konklizyon, permet mwan Msye Speaker pour eksprim mwan lo kimannyer mon pe regard lavenir Sesel, la ki nou pe diskit sa lalwa ki mon konsider barbar, diktater e kominis. I kler ki ozordi nou pe riske fer Sesel retourn plizyer lannen a’n aryer, pli an aryer ki 1993 ler nou ti reganny serten laliberte politik. Nou pe retourn dan sistenm parti inik kot SPPF ti annan tou drwa lo tou dimoun. E parey Msye Rene fek dir nou lotrozour dan en en rali anvil, sa ki pa ti kontan ti bezwen ale. Sa ki ti ensiste pou koze ti ganny met dan prizon oubyen ti disparet e larestan ti bezwen reste trankil e viv dan lafreyer. Rezilta se ki lopozisyon ti bezwen al underground, repitasyon Sesel ti degrade, stabilite politik ti ganny afekte e lekonomi nou pei ti deteryore. Eski se sa menm drwa..

 

MR SPEAKER

Onorab ou letan pe fini wrap up, i reste ou ankor en minit. Ou ti komans 2 minit avan mwen 20,

 

MR FERRARI

Sa vedir i reste mwan 7 minit.

 

MR SPEAKER

I reste ou 2 minit Onorab.

 

MR FERRARI

Ozordi mon pa pour zis asize e les gouvernman, en gouvernman diktater dirize  par bann dimoun ki pe zis protez zot privilez pour fer nou pei retourn an aryer. Sa ki pe pase dan nou lasanble ozordi se en lesey koudeta. En lot koudeta me ki sa voyaz pe ganny fer, non pa par en premye minis kont son Prezidan parey an ’77 me par gouvernman kont son lasanble nasyonal pou fer sir ki sa lenstitisyon i ganny detri.  En koudeta ki pe servi lalwa dan plas AK45. Malerezman sa koudeta konstitisyonnel pe ganny fer avek zot konplisite. Ozordi Speaker i permet ki brans egzekitiv gouvernman i enterfer dan prosedir e deroulman travay lasanble. Speaker in permet ki sa separasyon pouvwar sitan enportan i ganny abize, Speaker in fail dan son responsabilite koman protekter Lasanble nasyonal pou protez sa Lasanble kont sa latak. Alors sa i fer mon mosyon pou demande ki i ganny ranplase i stand e i annan tou son relevans. Konsekaman mon’n enform Deputy Speaker e Clerk ki mon ekspekte ki sa mosyon anba lartik 83(3)(c) i ganny table pou diskisyon opli vit posib.

 

Finalman Msye Speaker e ser koleg si se dan sa direksyon ki zot kontinnyen ensiste pou anmenn nou, zot ava al tou sel, san mwan dan direksyon fernwanr ek menas mon trouv en lot revolisyon ki pe leve byento e finalman en zour zot pou ganny balye si zot pa pare pou travay avek bann dimoun rezonnab, sa i zot swa, zot pou bezwen alors fer fas avek lakoler lepep.

 

MR SPEAKER

Onorab, last 30 seconds okay? Nou bezwen respekte ler osi.

 

MR SPEAKER

Sa sanzman i kapab pran 5 an, i kapab pran 10 an, i kapab pran 20 an, me zot pa pour reisi kas sa lespri. Mon’n fini dir sa ki mon annan pour dir me fer mon devwar pour mon bann voter e devan mon kreater. Aprezan zot fer sa ki zot annan pou fer. Mwan mon konnen ki mon pou toultan reste en zonm lib an personn e personn pa pou zanmen kapab pran mon laliberte menm si zot anvoy mwan lopital parey zot in deza fer. Menm si zot anvoy mwan dan kaso parey zot in deza fer i reste pou zot anvoy mwan 6  pye anba later pour mwan aret koze.

 

Mwan mon demann Bondye ki i beni zot, i ekler zot e donn zot en direksyon pour zot pa anmenn Sesel dan sa semen fernwanr ki zot pe anmennen ozordi. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Avan mon pas laparol avek lot speaker, mon krwar i enportan ki dan nou bann deliberasyon nou respekte Standing Orders. I annan bann size ki ganny leve ki subjudice paregzanp bann detay lensidan le 3 Oktob an prensip pa dwatet pe ganny diskite, mank reste for the Chair ki ganny fer deliberaman pou provok en response annou silvouple respekte Standing Orders, malgre nou annan freedom of expression me nou a osi annan en Standing Orders ki diriz deba dan sa lasanble.  Onorab Potter.

MR FERRARI

Msye Speaker..

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari, Onorab Potter has the Floor..

 

MR FERRARI

Mon ti a kontan fer en point of..

MR SPEAKER

Onorab Ferrari I am calling you to order. Onorab Potter.

 

 

MRS  MARIE-LOUISE POTTER

Bonzour tou manm Onorab, pep Seselwa ki pe swiv sa deba tre enteresan.  Msye Speaker en promes set en det e dan politik ler ou fer en promes avek lepep, ou bezwen gard ou parol. Dan dernyen eleksyon Prezidan Michel,  e sa mazorite SPPF ki’n ganny elekte dan sa lasanble ozordi ti fer en  promes ek pep Seselwa. Nou ti promet zot 2 keksoz e nou ti ganny elekte pour nou fer 2 keksoz. Premyerman ki nou ti pou donn lepep Seselwa en lasanble ki serye, e responsab, e respektab. Dezyenmman ki nou ti pou fer sir ki bann manm lasanble ki ganny elekte par lepep i travay e vin bann vre serviter lepep e non pa bann lanperer ki deside fer sa ki zot oule e kan zot oule.  Msye Speaker lobzektif sa Bill ki devan nou ozordi se  fer egzakteman sa e lo sa size donn lepep Seselwa en lasanble serye e responsab, SPPF pa pou negosye akoz se sa ki lepep seselwa ti demande  ler zot ti elekte sa katriyenm  lasanble nasyonal ki nou ladan ozordi.

 

Msye Speaker menm si nou ava dezagree oubyen nou ava difere lo metod e mwayen pour nou donn Sesel en lasanble serye e responsab nou pa kapab dezagree lo prensip, sa prensip ki ozordi i baze lo responsabilite en manm elekte. Msye Speaker sa Bill pa pe target okenn endividi oubyen okenn parti politik dan sa lasanble ou deor, me i pe plito target serten move latitid, serten malelve, serten move pratik ki nou pa oule i rantre e i reste dan nou Lasanble.

 

Sa Bill i merit ganny vwar koman en determinasyon de lapar tou parti politik e tou manm lasanble ozordi pou etablir bann norm e standar ki nou lasanble i bezwen avek bi pou mentenir sa respe ki ou’n fek koz lo la pour sa lenstitisyon ki nou tou nou’n sermante pour nou defann.  Sa Bill i devret en legzanp konkret lo lafason ki bann politisyen Sesel ozordi dan ventyenm syek i kapab met lentere Sesel avan lentere politik e lentere partizan dan vre lespri ansanm pour lanmour Sesel.

Msye Speaker en lasanble nasyonal i en lenstitisyon tre enportan dan en demokrasi. Lefe ki en lasanble nasyonal  i ganny elekte par lepep i tre enportan ki koman reprezantan lepep ki dan sa lasanble nou montre respe e donn legzanp sa pep ki’n elekte nou.  Tou parlman dan lemonn i etablir bann kod kondwit ki ranforsi disiplin e respe par bann manm parlman pour  Speaker, pour lenstitisyon e pour lepep. Serten i fer li atraver zot standing orders, tandis ki lezot i fer li atraver bann lalwa. A’n Angleter paregzanp nou’n tande depi 1880 House of Commons, ki pli vye demokrasi miltiparti ki nou koz lo la in adopte bann pinisyon e bann pinisyon sever pour manm ki mank respe pour parlman. Dan son liv entitile Sanctions and Procedures in Parliament, loter J.Grifith and M. Ryle i dekri bann lofans e sanksyon ki’n ganny etablir par House of Commons ki menm al pli lwen ki sa ki sa Bill ki nou pe propoze ozordi pe demande. Ladan zot dir ‘any Member persistently and willfully obstructing public business without just and reasonable cause is guilty of contempt of the House,’ Onorab Ferrari ‘and is liable to punishment.  In certain of the cases, the penalties include the withholding of the Members’ whole salary for the period of suspension. Msye Speaker an Afrique du Sud, en zenn demokrasi dan nou rezyon; Payments of Members of Parliament Act 1994, i fer provizyon pou koup saler en manm ki pa asiste, pa zis sesyon lasanble me osi tou bann komite lasanble. Menm si sonm ki zot dedwir i kapab paret insignificant pour nou, lefe i reste ki sa prensip koup saler e met lord avek sa ki oule met dezord dan lasanble i egziste.  Zot al pli lwen, an Sid Afrik pou defini e qualify ki sa vedir attendance. Zot dir; ‘a Member of Parliament shall not be regarded as having attended a meeting of Parliament or a committee unless he or she remained in attendance until the adjournment of the meeting or was excused from further  attendance by the Speaker or Chairman before the adjournment. An l’Inde, en lot vye demokrasi, laba zot annan pinisyon pli sever ki expel, Onorab Ferrari, en manm pou move konportman e zot fer en by-election deswit. An Canada; Parliament of Canada Act, section 59, ti ganny amande an 1990 pou ogmant dediksyon pou non-attendance par en sonm 250 dolar Canadian per sitting day. Sa after statutory deduction, Msye Speaker sa i ekivalan anviron R1500 Sesel ozordi pour pa vin en zour lasanble nasyonal.  Canada i menm annan sa ki zot apel en attendance register ki disponib pou lenspeksyon piblik ki vin verifye akoz en manm pa vin asiste parlman menm si i rezon medikal, rezon prive ou ot me i drwa piblik ki’n elekte sa manm pour li konnen.  Nou isi nou pa pe al sa degre.

 

Mon’n osi aprann ki La France i annan lentansyon entrodwir lalwa pou koup sa ki zot apel prim bann lezislater, bann manm parlman, bann depite ki pa asiste lasanble. Msye Speaker mon’n nonm sa bann pei kot laba nou tou nou konnen i annan vre demokrasi. Mon demande alors ki kalite demokrasi ki lopozisyon ozordi dan lasanble pe vin fer pep Seselwa krwar zot oule rode.  Sa bann detrwa legzanp ki mon’n ilistre i montre nou ki sa Bill ki devan nou pa pe fer narnyen ekstraordiner oubyen anti demokratik, oubyen anti konstitisyonnel ki parey serten in oule fer nou krwar. Nou pa pe fer narnyen ki lezot parlman pa’n fer me nou pe senpleman met anplas en sistenm ki pou permet nou bann manm parlman, nou bann MNAs isi annan plis respe pou travay sa lasanble nasyonal ki nou ladan.

 

Msye Speaker mon a menm dir ki sanksyon ki Bill ki devan nou ozordi pe propoze i lenient konpare avek sa ki lezot parlman sivilize e pli eksperyanse in etablir. En manm ki’n ganny elekte i ganny responsabilite pou reprezant son elektora dan sa lasanble e pa dan semen.  Sak fwa ki en manm lasanble nasyonal i deside pour li pa vin sesyon lasanble san rezon valab me kontinnyen ganny peye son saler tou le mwan, sa manm pe abize,  e sa i kree en lenzistis lo en travayer ki napa menm privilez. Kreol nou dir ize pa abize.

Sa ki sa Bill pe fer se zisteman pou elimin en lenzistis e koriz en privilez ki’n ganny abize par bann manm lasanble nasyonal. Ozordi parey in ganny mansyonnen en senp travayer ki mank en zour travay san zistifikasyon i ganny koupe 3 zour lapey. E sa Msye Speaker i ekivalan 13.85% son saler. Mon’n fek aprann avek en zofisye lanplwa.

 

Nou la ozordi nou pe dir ki MNA ki mank en zour lasanble nasyonal san rezon valab i ganny koupe R1000 son saler.  E sa i ekivalan 12.5% son saler ki ankor mwens ki sa ki sa travayer, sa madanm ordiner ki Lonorab Prea in mansyonnen pli boner. Menm si, Msye Speaker, nou ava agree ki sa poursantaz ki pe ganny koupe pa neseserman reflekte vre travay en MNA ki pa zis dan lasanble me en travay 24 lo 24, Msye Speaker pour mwan se pa sa poursantaz ki konte oubyen ki tyen, me plito prensip donn bon legzanp ki koman bann dirizan i merit komans avek ou ek mwan, Lonorab Ferrari.

 

Msye Speaker noblesse oblige kan ou en dirizan, oubyen ou aspire pour ou vin en dirizan, ou bezwen pa zis talk the talk me osi walk the talk. Nou’n tande e nou pou tande pandan sa lazournen plizyer largiman  kont sa Bill, parey nou’n fatige tann plizyer menm kalite largiman lo tou bann Bill presedan ki nou’n anmennen dan sa lasanble. Nou’n tande e nou pou kontinnyen tande ki sa Bill pa konstitisyonnel akoz i pa respekte prensip separasyon pouvwar, oubyen akoz i pa montre respe pour lasanble oubyen i kont laliberte drwa koze etc. bann manm lasanble, oubyen i kont tel ou tel lartik e bla, bla bla.

 

Msye Speaker pour mwan sa ki vreman pa konstitisyonnel se ler lopozisyon dan sa lasanble i oule dikte avek volonte en mazorite lepep Seselwa. Pour mwan sa ki pa konstitisyonnel se kan lopozisyon i oule zot menm zwe rol lakour konstitisyonnel dan sa Lasanble ki parey nou konnen konstitisyon in designate koman le sel lenstans ki pronons li lo konstitisyonnalite  en lalwa ou non. Pour mwan sa ki pa konstitisyonnel se kan nou annan en diktatir par minorite parey SNP i oule etablir sesel.  Nou pou tande ki sa Bill pou donn ou Msye Speaker, tro bokou pouvwar e bla, bla, bla me lefe i reste ki sa pouvwar ki nou pe donn ou ozordi ou pour selman kapab egzers li avek laprouvasyon sa menm lasanble anba Standing Order 48 oubyen apre ki en manm in mank lasanble san okenn zistifikasyon.

Msye Speaker nou pou tande ki sa Bill pa pe koup saler bann MNA ki pe ganny 2 saler, sa i vre akoz sa Bill pa pe koup saler okenn MNA ki pe ganny 2 saler ou reveni ki sa swa dan sekter prive, parey Onorab Georges, Ferrari,  Elizabeth  e Dyer oubyen ki sa swa dan gouvernman parey Onorab Vel, Onorab Joseph  e Onorab Naiken ki dayer zot distrik in elekte zot menm si zot ti deza konnen ki zot ti pou ganny 2 saler anvi ki lopozisyon ti servi sa kont zot pandan kanpanny elektoral.

 

An tou ka Msye Speaker mon swete ki ler nou propoz lalwa apropriye pou elimin sa kestyon tou bann ki ganny 2 saler, mon swete ki lopozisyon i ava donn nou zot sipor lo la. Nou pou tande ki sa Bill pou diviz nou dan en moman kot nou lasanble in pran en nouvo ton e  pe matir dan letan e leksperyans. Malerezman Msye Speaker pa sa Bill ki pou diviz nou akoz sa Bill ozordi son lobzektif i nob se plito bann manm ki annan lentansyon kontinnyen pa vin lasanble san okenn zistifikasyon me kontinnyen ganny zot saler san travay se zot ki pou vin diviz nou.

 

(Applause/interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari, withdraw the word hysterical.

 

MRS POTTER

Msye Speaker mon swe ozordi se ki sa Bill i etablir en nouvo depar pou ranforsi sa dezir ki pep Seselwa in eksprimen pou donn Sesel en lasanble serye e responsab dan dernyen eleksyon, en lasanble kot nou etablir standar ki asire ki MNA pa zis vin lasanble, bwar dite e fer po fler parey Lonorab Ferrari in dir me ki egalman fer en travay de kalite dan sa lasanble parey nou’n komans vwar e parey Lider Lopozisyon in admet in leka pandan sa premye trimes sa katriyenm lasanble nasyonal.

Mon pli gran swe Msye Speaker se ki zanmen nou lasanble i vwar li neseser pou aplik sa lalwa akoz zanmen okenn manm nou lasanble i fail dan son responsabilite koman lezislater e serviter lepep. E ki zanmen e zanmen nou vwar okenn sez vid ankor dan sa lasanble, san zistifikasyon onon lademokrasi, drwa boycott, drwa fer dezord, drwa fer malelve e drwa pour bla, bla, bla. Msye Speaker ler Prezidan Rene ti boycott lasanble lezislativ a lepok, ti en lot lepok.  En lepok kot mazorite Seselwa ti pe sibir lenzistis, lamizer e linegalite kronik e enpitwayab par sa menm klas ki ozordi pe kriy lasasen akoz zot in perdi zot bann privilez par sa menm klas ki ozordi pe viv dan nostalgie le bon vieux temps.

Msye Speaker i pa korek pour dir ki ozordi pep Seselwa in retourn 11 manm SNP dan lasanble. I pa korek. Ozordi nou annan 10 manm SNP e 1 reprezantan DP. Msye Speaker nou tou nou konnen ki dernyen eleksyon SNP in perdi popilarite lo en plan nasyonal par 3% lo sa kestyon pa vin lasanble. Nou tou nou konnen ki si DP pa ti partisip dan sa eleksyon ozordi landscape politik SNP ti pour diferan. E petet zot devret dir gran mersi DP ki’n sov zot lapo dan sa dernyen eleksyon.  I enteresan pou tann en manm nou lasanble konplent ki i napa drwa koze, ki  annan kouto anba son lagorz me ki in ganny sa drwa koze lo medya nasyonal live pour en demi erdtan pour li koz son leker kler.

Msye Speaker parey mon’n dir, zour nou linogirasyon, sa katriyenm lasanble nasyonal ki nou ladan ozordi ki lepep in elekte nou, i pour enn kot nou pa pou zis fer business as usual me enn kot nou pour mean business. Sa Bill ki devan nou i enn ki vreman mean business e se pour sa rezon ki mon pou donn mon sipor total e san kondisyon. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Meeting adjourn ziska 11 er.

 

(Break)

 

MR SPEAKER

Bon lo mon lalis dezorme napa personn ki’n lev lanmen ankor.  Ou’n lev ou lanmen?  Non, annou lev nou lanmen, annou pa rode lekel lezot dimoun ki’n koze. En dimoun i kapab vin kot mwan dan break e dir i pe withdraw.

 

MR FRANK ELIZABETH

Msye Speaker i kler ozordi bomaten ki bokou lemosyon vif pe ganny eksprimen dan sa lasanble e mwan depi ler mon dan sa lasanble i premye fwa ki mon vwar bann tel lemosyon ganny resorti.  Rezon pour sa mon krwar i senp, se senpleman sa Bill ki devan lasanble ozordi i enn ki kontroversyal. Mr Speaker mwan mon krwar poudir Prezidan Michel in ganny mal avize lo sa proze delwa. E mon ti a demann li petet pou rekonsider son lopinyon lo sa proze delwa ki in anmenn devan lasanble ozordi.   Mon dir sa Msye Speaker akoz i kler pour tou dimoun ki konpran konstitisyon ki i annan en konsep ki apel separasyon pouvwar ki egziste dan nou konstitisyon.  E Prezidan Michel par table sa proze delwa pe montre lemonn ki li koman Prezidan pei i napa okenn ezitasyon pour li vyol sa konsep konstitisyonnel tre enportan ki egziste dan tou pei demokratik e ki ganny respekte e pratike par tou gouvernman demokratik. Ki sa vedir doktrin separasyon pouvwar?

Separasyon pouvwar i en doktrin politik anba ki lezislatif, egzekitif  e zidisyer, sa 3 brans gouvernman i ganny kite separe e endepandan avek kanmarad.  E sa 3 brans gouvernman Msye Speaker anba sa doktrin pa enterfer avek travay e pouvwar kanmarad. Anba konstitisyon Ameriken paregzanp, sa doktrin in byen fonde e byen konni koman checks and balances. Sa doktrin i osi enn ki byen fonde dan  listwar e i enn ki karakteriz konstitisyon bann pei demokratik.

Msye Speaker konstitisyon Sesel in osi adopte sa doktrin e par distribye biznes esansyel gouvernman ant sa 3 brans separe, bann dimoun ki ti drafte nou konstitisyon ti fer sir ki pouvwar prensipal gouvernman, sa vedir lezislatif, egzekitif e zidisyer pa ganny konsantre dan lanmen zis en brans gouvernman.  Sa 3 brans gouvernman alors fodre pa i enterfer avek kanmarad e fodre pa i ganny vwar pe enterfer avek pouvwar kanmarad.

Msye Speaker lasanble zanmen in deza pas lalwa pou dir Prezidan Michel koman sa dimoun ki ansarz legzekitif koman e kimannyer i pou gouvern pei.  Msye Speaker rezon pour sa i tre senp, lasanble koman en brans gouvernman setadir lezislatif i rekonnet e respe sa doktrin separasyon pouvwar ki egziste dan nou konstitisyon.  I danzere alors pou egzekitif pas lalwa pou sanksyonn bann manm lasanble ki laplipar in ganny elekte par lepep e non pa ganny apwente par Prezidan Michel. Msye Speaker lasanble zanmen in deza osi pas lalwa pou sanksyonn konportman Prezidan oubyen bann Minis, setadir konportman egzekitif. Konportman Prezidan ek bann Minis in deza ganny sanksyonnen dan konstitisyon e konstitisyon Msye Speaker i osi sanksyonn konportman bann manm lasanble. Anba lartik 81 nou konstitisyon paregzanp i annan provizyon pou pran aksyon avek en manm lasanble ki pa attend Lasanble pour plis ki 30 zour.

E Speaker i kapab menm pran bann mezir ki fer ki sa manm lasanble ki pa attend lasanble i kapab perdi son syez koman en manm lasanble Msye Speaker akoz son seat i kapab ganny deklare vacant si i pa attend lasanble pour plis ki 30 zour.  Se sa sanksyon ki konstitisyon in prevwar. Konstitisyon pa koz lo koup saler en manm lasanble, si konstitisyon pa fer provizyon pou koup saler en manm lasanble, gouvernman i merit respekte lespri e let nou konstitisyon.

Msye Speaker pour mwan i pa akseptab pou gouvernman servi son mazorite ki i annan dan lasanble pou bouldoz nou konstitisyon, pour vyol lespri nou konstitisyon e anmenn lalwa pou pini bann manm lasanble ki pa konport zot dan fason ki gouvernman i anvi zot konport zot.  Msye Speaker Prezidan koman Sef Legzekitif pa devret pe ganny vwar pe enterfer avek lezislatif.  Prezidan i Sef egzekitif me i pa Sef Lezislatif. An dot mo Prezidan i Sef gouvernman, i ansarz son gouvernman ki li in apwente. Me Prezidan i pa sef lasanble, e Prezidan pa apwent bann manm lasanble. Lasanble nasyonal i enn ki ganny elekte par pep Seselwa alors lasanble i bezwen rann kont avek lepep Seselwa. I pa kapab rann kont avek gouvernman oubyen Prezidan. Prezidan li in deside pour li anmenn en lalwa pou pini manm lasanble ki pa konport zot dan fason ki gouvernman i anvi zot konport zot.

Gouvernman alors Msye Speaker pe dikte konportman bann manm lasanble atraver en lalwa e mwan mon pa konfortab avek sa. Msye Speaker par anmenn sa proze delwa devan lasanble parey i ete, gouvernman pe montre lemonn ki ladiktatir i ankor pe rennyen dan nou pei ozordi. E sa i  pa bon pour nou demokrasi, i pa bon pour nou lekonomi, i pa bon pour bann lenvestiser ki pe envestir dan nou pei. I montre en mank respe pour nou konstitisyon e i ankor en lot pa dan direksyon la diktatir.

Msye Speaker ler gouvernman i vwar li neseser pour li anmenn en tel proze delwa devan lasanble, gouvernman pe anvoy bann sinnyal danzere. I pe montre bann sinny son lentansyon ki i pa pou ezite pou vyol doktrin separasyon pouvwar ki egziste anba nou konstitisyon. Gouvernman pe anfet dir nou klerman, se li ki ansarz nou, se li ki nou sef, e se li ki pou kontrol nou.  Msye Speaker ler lasanble pou vot an faver sa lalwa nou pe montre pep Seselwa ki nou koman lasanble nasyonal nou napa okenn abilite pou protez nou kont gouvernman. Kestyon ki mon pe demande alors se si nou lasanble nasyonal, en lenstitisyon for avek bokou pouvwar ki fer lalwa pour nou pei e ki ganny elekte par lepep, nou pa kapab protez nou lekor kont aksyon ilegal gouvernman, koman nou ekspekte nou bann sitwayen, bann dimoun ki’n vot pour nou dan lasanble, bann Seselwa dan sosyete pou protez zot lekor kont gouvernman.

Msye Speaker ozordi i en zour tris pour nou demokrasi e mwan Msye Speaker mon en dimoun ki krwar senserman e fortman dan lademokrasi, mon en dimoun ki respekte lofis Prezidan e desizyon ki lepep  Seselwa in pran. Koman en dimoun ki krwar dan lademokrasi e ki kontan mon pei, mon ti a swete ki ozordi nou pa ti pe debat lo en tel proze delwa. Msye Speaker osi lontan ki nou reste obsede avek lepase, avek listwar e les listwar vin sa lasenn ki anvlop nou sevir e anpes nou fer progre e mars a’n avan, nou pa pour devlope koman en pep.   Nou’n vin en nasyon Msye Speaker ki vin obsede avek bann dat e levennman lepase.  Nou’n vin obsede avek le 5 Zen paregzanp, nou’n vin obsede avek levennman le 25 Novanm e nou pe vin obsede avek levennman le 3 Oktob, e nou pe permet sa bann levennman vin en vwal lo nou lizye.  Msye Speaker pour mwan ozordi i en lot loportinite manke pour nou rekonsilye e oubliy enpe le pase. Oubliy bann keksoz ki diviz nou, ki separ nou e konsantre plito lo bann keksoz ki inifye nou, ki fer nou vin pli for e pli solid koman en pep. Pour mwan sa proze delwa i en lot gou anmer ki gouvernman pe fors dan labous lopozisyon. Se kalite latitid ki pe kontinnyen menas nou stabilite politik ozordi dan Sesel Msye Speaker.

A sa moman i enportan mon krwar pour nou  regard enpe listwar sa proze delwa e son rezon akoz ozordi le 24 zilyet in ariv devan nou lasanble Msye Speaker. I kler ki an 2006, SNP ti anons lentansyon pour li apply pou ganny en licence radio e apre sa gouvernman ti pas en lalwa pou anpes parti politik e group relizye pou apply pour en tel licence. SNP an reaksyon ti organiz sinnyatir en petisyon kont sa lalwa devan lasanble. Gouvernman ti anvoy gard e la bann dimoun ki ti rasanble ti ganny bate, kas latet e i annan ki ti ganny admet lopital.

 

MR SPEAKER

The matter is sub-judice Onorab. I annan 40 cases an kour. Koman en avoka ou konn sa tre byen. Respekte sa rule.

MR ELIZABETH

If I may Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

The matter is sub-judice though.

MR ELIZABETH

May I reply to your observation? Mon pe koz lo rezon par deryer sa lalwa, akoz sa lalwa i la devan lasanble ozordi. Prezidan Michel pa zis pas sa dan lasanble dan en vid, i annan bann levennman ki’n arive,   kilminasyon sa bann levennman ki’n fer sa lalwa vin dan lasanble. Very briefly mon pe sey zis fit lo la.  Msye Speaker apre sa parey mon ti pe dir, SNP ti boycott lasanble e gouvernman ozordi in anmenn sa proze delwa pou koup saler bann manm lasanble ki pa vin dan lasanble.  Kestyon prezan ki nou pe demande se ki pou aksyon SNP anver sa lalwa, kote sa ostilite ant gouvernman avek lopozisyon pou al fini. E ki pri nou pei pou peye an rezilta sa ostilite.

Msye Speaker ozordi Sesel en envestiser pe envestir bilyon dolar, pa milyon me bilyon dolar. Me olye anmenn lalwa pou liberaliz lekonomi e anmenn larises e prosperite devan laport Seselwa gouvernman i anmenn en proze delwa pou koup saler manm lasanble.  Msye Speaker Sesel ozordi i kler ki lopozisyon in zwe en rol konstriktif pour gard nou stabilite politik ki ozordi pe anmenn envestiser dan nou pei e san sa stabilite politik Msye Speaker nou pei pa pou benefisye.  E ozordi  mon krwar ki i neseser pour mwan enplor bann manm parti mazoriter pour nou tou ini dan lasanble e dan linanimite vot kont sa proze delwa.  Msye Speaker an fezan sa nou pou anvoy en mesaz kler kot gouvernman.  Annou dir gouvernman si i annan en problenm ou konsern  avek lasanble nasyonal, fer resorti ou konsern avek Sef Lasanble Nasyonal ki ou menm Msye Speaker e ou konsern i ava ganny pran an konsiderasyon lo Standing Orders Committee e si i neseser Standing Orders Committee i ava ganny ranforsi e i osi i a ganny amande pou koriz sa konsern. Nou pa bezwen gouvernman pou vin enterfer e kontrol lasanble nasyonal avek lalwa.  Lasanble nasyonal i en lenstitisyon ki’n ganny elekte par lepep Seselwa e non pa ganny apwente par gouvernman. Alors i en lenstitisyon endepandan avek leta, endepandan avek gouvernman, endepandan avek legzekitif e avek Prezidan.

Alors mwan mon dir avek Prezidan Michel ozordi ki in plis ki ler pour les Lasanble Nasyonal trankil, les lasanble nasyonal travay, travay for, e travay pli for ankor pour lepep Seselwa ki’n elekte li san lenterferans gouvernman. Msye Speaker mwan mon pou vot kont sa proze delwa pour sa bann rezon ki mon’n donnen oparavan.

 

MR MARC NAIKEN

Mr Speaker en tel Bill i fer bokou sans e i mean business. Mr Speaker zis apre bann levennman le 3 Oktob e pandan kanpanny lezislativ, bokou dimoun ti tre konsernen avek labsans manm lopozisyon dan lasanble. Zot ti demande ki pe arive ek sa bann manm ki pe kontinnyelman mank sesyon lasanble nasyonal. Bokou ti krwar ki sa i en fars spesyalman bann ki pe travay dan prive oubyen menm dan gouvernman zot ti dir  ki ler zot zot mank travay selman en zour zot ganny koupe 3 zour zot lapey. Tandis ki sa bann manm Onorab zot mank 1 mwan, 2 mwan, 3 mwan, zot anmas zot saler konplet a lafen dimwan.

Mr Speaker en Onorab in koz lo drwa avek responsabilite me i pa’n koz lo son responsabilite. E mwan mon dir li poudir son drwa i mars egalman avek son responsabilite.

Msye Speaker bann dimoun ti krwar ki sa i pa fair e zot ti pe demande ki i annan enpe plis drwatir e lazistis dan sa zafer mank sesyon lasanble nasyonal e fer fason ki lasanble i operate en pti pe pli byen.  Zot ti menm propoze ki Lasanble i set bann lalwa pou fer ki bann manm Onorab ki tous en saler i osi abide avek lalwa travay sa lasanble. Zot ti kontinnyen pou dir ki ler nou elekte ou, ler ou al dan lasanble fer sir ki ou debat lo sa size. Mr Speaker mwan osi parey zot mon pa dakor avek lide ki en manm Onorab i mank sesyon lasanble san okenn zistifikasyon e alafen dimwan i vin ranmas en full saler. Mon krwar ki son saler i devret an fonksyon e proporsyonnelman avek son partisipasyon dan bann sesyon.

Lo sa baz Msye Speaker e pour sa rezon mon pou donn mon full sipor sa Bill. Msye Speaker sa Bill i baze lo prensip ek moral e pa plis ki sa. Fer lalwa egal, aplikab pour tou travayer, napa personn ki parlao lalwa. Ou pa kapab annan en sistenm avek de mezir. Wi ou kapab boycott lasanble nasyonal me ou pa kapab tous en saler lafen dimwan.  Sa  i mesaz ki kler devan nou. Me sa ki pli enteresan avek sa Bill Mr Speaker, se byen isi dan sa lasanble ki nou nou regulate lezot brans gouvernman. E alors i byen e i normal ki set isi dan sa menm lasanble  ki nou osi nou pas lalwa pou regulate lafason ki nou lasanble i fonksyonnen.

Mr Speaker en proverb i dir, lasarite i komans dan lakour. Alors se byen isi ki nou devret pe komans avek lasarite. Mon krwar ki bann dimoun ki pe ekout nou ozordi zot a rekonnet ki vreman nou lasanble i serye e zot ava pran nou osi oserye.  Mr Speaker nou parti SPPF dan son kanpanny eleksyon ti ekout atantivman swe lepep Seselwa e i ti promet ki i pou get dan sa zafer e ozordi nou’n mentenir nou promes avek lepep  e sa Bill pe zisteman e egzakteman fer sa ki sa pep pe demann li pour fer.

Sa Bill pou met plis lord dan lafason ki nou lasanble pou fonksyonnen alavenir e i pou anmenn plis disiplin in the House e fer ki dan lizye piblik nou ava pe donn legzanp. An dot mo nou ava pe lead by example. Lo size 2 lapey Mr Speaker nou tou nou konnen ki tou manm lasanble i pa zis fer lasanble, me zot annan lezot travay ek biznes prive. E i annan ki pa zis tous de lapey Mr Speaker, i annan ki al lo 3 tou.  E God knows konbyen plis.

Dan kanpanny eleksyon lezislativ mon oponan reprezantan SNP pou Au Cap ti servi sa largiman 2 lapey avek  zabitan Au Cap pou bat zot latet pour li ganny plis mileage e probableman pour li ganny eleksyon. Me malgre sa, zabitan Au Cap ti elekte mwan lo prensip ki mon parti ek mwan nou debout lo la. Mr Speaker pwen kontansyon ki devan nou ozordi i pa 2 lapey e sa probableman i a vin plitar, pwen kontansyon ki nou pe aborde ozordi se ler ou ganny elekte par lepep ou bezwen desarz ou responsabilite e pa mank bann sesyon lasanble san okenn zistifikasyon.

Sa Bill ki nou pe koz lo la – se sa Bill, ki nou pe koz lo la annou pa detri li pour nou bat latet lezot.  En mesaz kler ki nou pe anvoy se ki fodre ki nou travay pou desarz responsbilite ki sa pep ki’n elekte nou in donn nou.  Mon ti a kontan felisit Prezidan Michel par lefe ki in kit son promes.  Wi Mr Speaker, apard ki Prezidan Michel i sef gouvernman e avan tou i sef deta, e leta Seselwa i annan en dimoun siprenm, i osi son devwar e son responsabilite pou etablir bann norm akseptab e enportan pour tou nou bann lenstitisyon.  Sa i a fer ki nou demokrasi i a kontinnyelman grandi e prospere.

Mr Speaker apre tou se lepep ki’n met nou la e lepep in demann nou, zot reprezantan pou met bann striktir enportan ki a permet nou bann manm ki nou’n elekte travay pli byen e dan zot lentere e ki zanmen dan listwar Sesel bann manm a boycott oubyen i a fou dezord dan lasanble.  Mr Speaker mon pou donn mon full siport sa Bill e mon pou demann tou manm Onorab pour osi fer parey. Mon a dir mersi Msye Speaker.

 

MR HARDY LUCAS

Mr Speaker plizyer lokazyon dan lasanble ouswa dan bann zournal ekri, lopinyon in ganny fer resorti konmkwa serten nou bann drwa pe ganny manipile par egzekitiv. Repons sorti kot egzekitiv touzour atraver zot bann portparol se ki bann lopinyon eksprimen i zis bann lopinyon ki napa baz e ki pa fonde.  Ozordi dan lasanble nou pe ganny lokazyon  trouv ankor enn sa bann mannev egzekitiv pou aras nou nou drwa e esey otan posib pou minimize lezot drwa ki kapab reste nou.

Sa Bill prezante ozordi mardi le 24 Zilyet 2007 par egzekitiv e en lot laprev nou bann konsern ki’n touzour ganny fer resorti lo sa size. Sa Bill in ganny prezante avek en sel definisyon, pour ki bann manm lasanble i travay dan en fason serye. Mr Speaker ler en dimoun i deside fer en keksoz i devret touzour fer li byen e konplet avek tou lonnekte. Lasanble nasyonal trwazyenm repiblik in komans fonksyonnen depi retourn milti parti komansman avek premye eleksyon an 1993. Se lepok ki konstitisyon swivi par National Assembly Standing Orders 1994 ki ti diriz bann travay Lasanble Nasyonal.  Sa i vedir ki menm si ti kapab annan serten pti reglaz pour fer avek sa bann lalwa fir e anmezir ki sirkonstans i sanze e lavi i evolye, nou ti kapab viv e travay avek sa bann gidans touzour stipile dan konstitisyon e Standing Orders.

In ganny fer resorti ki in ler pou get serten lalwa lo lafason ki Lasanble i ganny dirize. Mon mazinen ki sa ti a vin koman en blok propozisyon lalwa kot manm ti a kapab ganny posibilite get Emmolument Bill an antye dan tou son konteks tout a prenan kont tou bann defayans ki kapab annan e osi son bann pwen for. Dan ka ki lanfaz pe ganny mete zis lo sa morso proze delwa ki pe donn pouvwar Speaker ki manm en lot parti politik pou enpoz restriksyon mouvman lo nou bann manm lopozisyon sa i ganny vwar koman en lot mannev parti opouvwar pe met kontrol lo en lot parti politik ki son azanda i diferan avek pour li.

Argiman se ki manm i bezwen prezan a tou sesyon lasanble, si non fodre i absan avek permisyon Speaker pa fer sans pour nou. Nou tou ki la nou bann gran zonm ek fanm, nou pa bann pti zanfan lekol lakres, pli enportan se ki nou reprezantan en parti politik ki annan en azanda, ek lopinyon ki difere ek parti  opouvwar ki pe anmenn sa Bill. Nou annan en leader ki dan lasanble avek ki nou kapab negosye e pran direktiv. Si parkont manm i fer serten act kont regleman parlmanter ou absan lasanble pour en peryod plis ki 3 mwan andeor pei pou 90 zour menm si i dan pei san permisyon Speaker provizyon i ganny fer anba larti 81 nou konstitisyon kot otomatikman syez sa manm i vin vacant. Mon mazinen ki dan lespri bann ki ti pe ekri sa lalwa zot in analiz tou sirkonstans e osi pran kont ki travay en manm lasanble se pa zis asiste sesyon me i annan bokou plis ki sa. Alors zot ti met sa pwen arete. Paregzanp koman en manm i al reklanm overtime letan i bezwen al  asiste en workshop ou konferans koman reprezant lasanble nasyonal pour en lazournen Sanmdi? Nilpar.

Mon partaz komanter manm ki’n koz avan mwan konmkwa lentansyon egzekitiv vizavi sa Bill se zis pou zwenn son azanda politik an relasyon avek eleksyon 2007 dan ki Msye Michel ti baz son kanpanny. Lo sa note mon pou argye ki egzekitiv napa drwa enterfer dan travay lasanble nasyonal ki en lenstitisyon dan sa 3 brans gouvernman. Politisyen ti demann lepep en mazorite an retour pour en lasanble serye, lepep in dir byen for e kler ki zot aprouv lafason ki nou ti pe travay akoz zot ti fer nou retourn dan lasanble avek  menm kantite manm ki avan.  Sa dan limenm i devret en mesaz pou egzekitiv ki lepep in koze alors pa enterfer. S

Sitiasyon i parey dan en lakour ziz i apwent ziri e ziri i donn son verdik lo en swadizan akize. Ziz napa drwa enterfer avek verdik ziri e donn son lopinyon personnel lo sa swadizan akize, sansan pa vo lapenn annan ziri. Sa i aplik osi pou sa manda 5 an ki nou’n gannyen avek lepep. Egzekitif i demann pep pou pous sa bann boug e lepep ti reponn, sorry. Parey mon’n fer mansyon pli o, ki mwan osi mon krwar ki sa mannev i zis enn politik  baze lo promes eleksyon egzkitiv pa kapab argye ki sa i pa leka. Akoz zot zournal People ti’n fini donn en avan gou lo sa Bill.

Dan son issue le 5 Zilyet 2007, headline dan sa zournal ti zisteman, “In gard son promes”.  ki vedir ki Msye Michel in gard son promes eleksyon ki nou 11 sez dan lasanble pa vid ankor. Nou dan lopozisyon nou annan tou nou drwa pou montre nou dezapwentman dan lasanble si keksoz pa pe mars koman fodre. Nou annan drwa proteste si nou anvi akoz stratezi nou politik se nou ki swazir se egzakteman sa ki ti arive depi le 3 Oktob 2007.  Parey in ganny dir biro lider lopozisyon ti pe ganny undermine e sa pozisyon lider lopozisyon ti an menas. Nou ti deside pour pa asiste lasanble nasyonal pandan sa peryod e sa ti zistifye. Se selman par anmenn nou lalit dan sa fason ki nou ti ganny en komisyon lanket dirize par His Lord Chief Reilly, anplis ki sa se size ki ti baz nou protestasyon ki’n anmenn rezilta lo medya dan lasanble nasyonal.

Si egzekitiv i anvi koz lo degre serye e i vreman anvi ki travay dan pei i ganny fer dan en fason serye parey i pe esey donn lenpresyon atraver sa Bill e atraver bann lentervansyon avan mwan, akoz i pa enplimant son promet ki i ti fer plis ki 3 an pase lo deklarasyon bann byen ki bann fonksyonner gouvernman ti sipoze fer sa letan.  Kopi form pour sa prosedir ti ganny sirkile pou konesans manm e medya ti fer mansyon lo la zis parey zot pe fer lo sa zafer sez vid. Sa i enn bann size ki dan zirisdiksyon lezekitiv, akoz fonskyonnen i dan son lanplwa.  Plis ki sa nou osi kapab demann avek legzekitiv si zot anvi propaz sa laspe serye parey zot anvi enpoze lo manm lasanble nasyonal akoz zot pa enplimant sa plis ki santenn mosyon ki lasanble nasyonal, ki reprezantan tou distrik e tou kous sosyete in aprouve lo non son bann elekter pandan sa 3 manda presedan, lasanble nasyonal depi 1993.  Sa i enn bann baromet pou mezir degre serye avek.

Dan menm lalinny mon propoze ki egzekitiv i get devan son laport e fer netwayaz bann plant anvaisant dan son gran zarden avan vin montre ledrwa lo sa pti compound son vwazen ki reste dan en foutaleza.   Sa ti a ede  pou tir bann dout ki lepep i annan. Egzekitiv pe dir nou ki zot zot serye kan laplipar son bann Minis, si pa tou lezot zofisye responsab dan gouvernman i kit biro e al fer kanpanny pour son parti politik dan distrik depi bomaten ziska aswar pandan eleksyon. ki aksyon ki Msye Michel i annan lentansyon pran avek sa bann dimoun.

Si i pa ti okouran eski i pou konsider demann en lanket dan labi resours gouvernman ki sa bann Minis ek zofisye i komet lo lasyer Seselwa pou plis ki 3 mwan dan peryod ki eleksyon in anonse.  Minis drayver, bodyguard, sekreter, sekreter seksyon tou sala ki sipoze dan lanplwa leta, lekel ki pey zot pou fer kanpanny politik pandan ki en senp apwentman par sitwayen pou vwar zot pe ganny anvoye pour plis ki 3 mwan. Eski sa i apel serye? Lepep i a ed mwan ganny larepons.  I annan ki kapab dir mwan ki sa morso lalwa letan in ganny aprouve ki mon napa dout, pou zis la koman en deteran, lo konportman manm vizavi zot prezans e ki son laplikasyon pou vin reel zis dan moman ki keksoz i vreman al an deor kontrol. Malerezman mon pa pour partaz sa pwennvi. Akoz get zis nou National Assembly Standing Orders ladan i annan 93 seksyon ensi ki son bann sou-seksyon. Depi komansman katriyenm lasanble nasyonal i paret ki zis 2 lartik dan sa Standing Orders Lasanble nasyonal, i paret ki zis 2 lartik ladan ki anfors, sa i lartik 92 e lartik 46 ki dir ki desizyon Speaker i final.  Akoz se egzakteman se le 2 lartik ki’n ganny fer referans avek pour ape pre 20 fwa pandan ki lasanble i an sesyon. Alors mon annan tou mon drwa pour mwan annan sa krwayans ki sa lalwa pe al ganny servi dan tou son konteks a nou bann manm dan lopozisyon.

Mon pou profite pou dir avek lepep Seselwa ensi ki tou bann voter, ki pa vwar li abnormal ki parkont zot pa trouv mwan dan lasanble nasyonal pe defann zot drwa ek zentere. Prepar zot pou desann zot menm pou reklanm zot drwa akoz mwan e lezot mon bann koleg dan lopozisyon nou labous pou’n ganny koud e nou pou nepli annan en lavwa pou fer tande zot lavwar. Sel remed se petet nou a zwenn kanmarad dan en lot eleksyon.

Mr Speaker gouvernman pe fors en maryaz ant legzekitiv avek lezislativ. I pa normal pou efektye en maryaz apre ki enn bann partner i kit lot an plan.  Onorab lot kote in dir poudir letan nou fer en travay nou bezwen seryer. Wi mwan osi mon dakor ler nou fer en travay nou bezwen serye se pou sa rezon ki i annan Standing Orders ki diriz nou pou travay anba la.  Letan osi nou ganny en pozisyon paregzanp dan gouvernman pour nou travay, i donn nou pozisyon i donn nou responsabilite pour nou kontrole ki    white fly pa anvair nou pei, nou fer sir ki white fly pa anvair nou pei.

Ozordi travay ki donn nou pou fer, nou pa fer e se pour sa rezon Mr Speaker ki mwan mon dir mon pa pou donn mon sipor sa Bill. Mersi bokou.

 

MR WILBY LUCAS

Mr Speaker anba National Assembly Members’ Emoluments Act 1993, tou manm ki dan sa lasanble enkli ou menm Msye Speaker nou saler allowance e gratwite i garanti anba seksyon 2, 3 e 4 e i donn nou en stati diferan konpare avek serten group travayer ki atraver zot kontribisyon ek zot sipor ki’n anmenn nou tou la dan sa lasanble avek en tel responsabilite pouR byen reprezant zot san ki nou bezwen donn priyorite nou bann diferans politik. Mr Speaker sa lamannman i vin a en moman ki tous santiman e lekspektasyon en gran parti nou bann voter, ki ti elekte nou lo sa kote latab dan dernyen eleksyon lasanble nasyonal akoz zot pa ti a kontan vwar en tel sitiasyon ganny repete kot lasanble ti a pe fonsyonnen avek labsans konsekitiv e plizyer sesyon par serten manm enkli bann ki ti ganny elekte.

Mr Speaker sanksyon dan plizyer lenstitisyon i en mezir e bann norm ki’n fini ganny aksepte dan nou sosyete e ensi ki dan lezot sosyete vi ki laplipar sa bann sanksyon zot baze lo en platform legal. Annou get enn de legzanp; ozordi parey Minis ti dir dan son prezantasyon, tou travayer ki pe travay dan sekter prive e konpannyen parastatal zot fer fas a en seri sanksyon ki konteni dan Employment Act si zot fer lofans disiplin e sa i enkli mank travay san rezon valab. Anba sa menm lalwa zot osi annan rekour pour zot kapab challenge sa desizyon pou sanksyon kot zot kapab al dan diferan forum ziska lakour dapel.  Tandis ki bann travayer servis piblik zot zot ganny sanksyonnen anba Public Service Order PSO si zot komet en lofans disiplin e la zot annan rekour pou anmenn zot ka devan Public Service Appeal Board PSAB. A zot tour bann manm lafors lapolis zot osi zot ganny sanksyonnen anba Police Force Act e manm lafors defans zot osi zot ganny sanksyonnen anba Defence Forces Act pour lofans ki zot komet anba disiplin e sa i enkli mank travay san rezon valab.

Mr Speaker mwan mon pa vwar narnyen mal avek en tel lamannman pou sanksyonn en manm lasanble ki absan pour sesyon san rezon valab akoz en manm lasanble i annan serten privilez pour li absante avek permisyon Speaker si vreman son rezon i zistifye. Sepandan mon osi tenir kont ki i annan ki ti a swete vwar en mezir ganny entrodwir dan en lot metod petet dan Standing Orders oubyen kot en komite disipliner i ganny apwente pou deal avek en tel sitiasyon, me an zeneral mon pa vwar kote en manm i kapab konsider li vilnerab oubyen prezidis avek sa lamannman.

Mr Speaker en tel lamannman i pou touzour anmenn largiman konstititsyonnel lo sa doktrin separasyon pouvwar kot egzekitiv pa devret donn direktiv lezislativ e mannyer i fer son fonksyon e i met lord dan son prop lenstitisyon.

Mr Speaker anba  en sistenm separasyon pouvwar, oubyen sa ki nou apel li check and balances, se zidisyer ki annan manda ek responsabilite koman gardyen nou kontitisyon pou sofgard sa prensip separasyon pouvwar kot nenport ki sitwayen enkli nou isi dan sa lasanble ki santi nou lentere in ganny afekte avek nouvo morso lalwa, i petisyonn lakour konstitisyonnel e demann lakour pou determin legalite sa lalwa. Lo sa not Mr Speaker, mon ti a kontan envit tou bann manm lonorab ki’n koz avan mwan lo checks and balances pour nou met li azour avek en rapor ’92 paz anba tit, “Rule of Law programme for Sub-Sahara and Africa” sa rapor ti ganny pibliye tou resaman an rezilta en konferans ki ti fer Cape Town Sid Afrik an Novanm 2006. Report on the Stakeholders, Conference on separation of powers in Sub Saharan Africa. En lot rapor Msye Speaker tre relevan, i Pan African Forum on the Commonwealth Latimer House Principles on the Accountability of the Relationship between the 3 Branches of the Government, ti fer Nairobi Kenya an Avril 2005 e mon ti a kontan dir lopozisyon ti ganny reprezante dan sa forum par enn zot manm Msye Antony Derjacques.

La kot plizyer pei dan Lafrik ti  partaz zot leksperyans lo fonksyonnman sa 3 brans gouvernman. Zidisyer egzekitif. Lezislatif.  Dan sa rapor i osi annan legzanp kot kimannyer lakour i ganny itilize a plizyer repriz kot desizyon legzekitif i ganny kestyonnen ensi ki desizyon lezislativ.  Msye Speaker sa lamannman ki’n ganny prezante par Minis i pa pou kapab zanmen vin lalwa si i pa ganny laprouvasyon sa lasanble.

Alors i kler ki se sa lasanble ki pou determinen si nou an faver avek en lamannman ki pou determin nou responsabilite koman en manm sa lasanble serye. A mon’n avi sa mezir ki sa lamannman pe anmennen i en mezir ki a selman ganny aplike dan bann ka vreman ekstrenm e last resort e mwan mon pa vwar okenn eleman prezidis oubyen vilnerab lo okenn manm endividi dan sa lasanble, Msye Speaker e mwan mon pou donn mon sipor lo sa lamannman.

 

MR RAMKALAWAN

Point of 42(d), to seek clarification please. Onorab in mansyonn bann diferan lenstitisyon kot dimoun i annan recourse pou ganny en appeal. In mansyonn travayer ki al kot departman lot laba, PSAB, ensidswit. I pa’n nonmen kote en Manm Lasanble li i pou ale. Konmsi si paregzanp sa labsans, parski sete sa son lalinny deba, ki si sa labsans, ou lapey in ganny koupe, e aprezan ou anvi zistifye. Si i ti ava kapab zis dir nou, kote eski sa manm lasanble li i pou ale pou rod recourse dan en ka kot in annan en lenzistis. Silvouple.

 

MR WILBY LUCAS

Msye Speaker mwan pa mwan ki’n prezant sa proze delwa devan lasanble..

 

(Laughter)

 

.. mwan mon’n koz lo si en manm i santi ki son drwa in ganny vyole anba konstitisyon, i petisyonn lakour konstitisyonnel.

 

MR SPEAKER

Anplis ki sa Onorab ou pankor koze, mon krwar ou bann konsern ou kapab take it up ler ou fer ou lentervansyon sansan nou pou annan.. – bon Onorab Larue, 20 minit, ou oke?

 

MRS MITCY LARUE

Msye Speaker, sa lalwa devan nou ozordi pour mwan pa pe afekte okenn mon privilez parey lopozisyon pe fer nou krwar. E si ozordi en tel lalwa i devan nou ki zot pe konsider li plis, in vin prensipalman akoz mank responsabilite lo lapar bann manm dan lopozisyon tou dernyenman. Pandan 14 an ti napa en tel lalwa e ti annan manm ki ti absan enn fwa sesyon, 2 fwa sesyon tandis ki lannen pase, sa ti remarkab akoz 11 manm dan lopozisyon ti deside boycott tou sesyon lasanble. Ler zot ti fer en tel boycott, zot pa ti realize ki zot ti pe mank zot responsabilite. Zot ti pe anvoy en masaz tre move parmi lezot travayer. Eski zot ti realize ki letan zot ti absan pou sak sitting zot ti pe kolekte zot saler ki ti ariv an total 95,000 roupi par mwan.  E sa i reprezant en gran lenzistis parmi lezot travayer ki napa sa privilez parey nou.  Eski sa i normal pour ganny peye e mank travay san okenn rezon valab.

Msye Speaker eski zot ti realize ki okenn travayer ki mank travay en zour san okenn sertifika medikal i ganny koupe 3 zour son lapey.  Eski zot ti realize ki si en travayer i mank plis ki 3 zour travay san okenn sertifika medikal, zot kapab perdi zot plas travay. Eski lepep ler zot elekte nou, zot donn nou en manda absoli pou fer sa ki konvenab pour nou, pou attend lasanble zour nou anvi, pour nou vin en pti moman bomaten, e answit kit lasanble. Manda pli enportan ki lepep i donn nou se pour fer tande zot lavwa dan lasanble e sa se sa lenstititsyon sakre. E sa dan lopozisyon se zot menm ki toultan fer tapaz e dir lepep in dir fer tande zot lavwa.

Eski koman zot fini ganny elekte, zot oubliy zot obligasyon avek sa pep ki elekte zot? Msye Speaker sa Bill devan lasanble ozordi i en promes Prezidan James Michel avek son elektora. I ti promet lepep ki i pou donn zot en lasanble serye, ki i pou anmenn en lalwa ki pou asire ki nou travay pour sa pep ki’n elekte nou e Prezidan dan son kapasite koman head of state in fer li. In gard son promes e nou dan SPPF nou konnen ki degre lakoler sa pep ti annan ler lopozisyon ti boycott lasanble.

E les 11 sez vid tandis ki zot ki pe trimouse zot ti kontinnyen ganny saler selman ler zot travay. E sa pep ti prouv sa mekontantman dan eleksyon lasanble 2007 kot paregzanp Lonorab Georges ti rat perdi son sit par 4 vot.  E Lonorab Prea osi par 13 vot.  E menm Lider Lopozisyon koman sef parti, ti ganny selman 160 vot anplis ki en amater politik.  E nou ti vwar sa dan tou distrik kot zot vot ti’n vreman desann. Lepep ti’n koze, i ti’n donn nou sa mazorite avek en poursantaz pli o. Msye Speaker sa lalwa ozordi i montre nou ki si nou mank nou responsabilite, si nou napa respe pour nou lenstitisyon e si nou pare pou attend sitting lasanble ler i konvenab pour nou, nou pou bezwen pey lakonsekans. E la konsekans se nou ganny koup R1000 par sesyon. E sa lalwa i pa pe aplik selman pou lopozisyon, i pe aplik pour tou manm lasanble isi dan nou lasanble. E lopinyon lopozisyon, zot pe donn en lopinyon lepep deor ki sa lalwa pou aplik selman pour zot, ki Speaker pou abiz son pouvwar e zot zot pou perdi zot lapey pour en narnyen ditou.

Msye Speaker sa i en move mesaz ki nou pe anvoy deor. Lepep i bezwen konnen ki nou pou ganny koup nou lapey selman  ler nou mank lasanble san okenn rezon valab. E les mwan fer lepep seselwa osi remarke ki sa lalwa pa pe anpes okenn manm lasanble koze. Napa en clause dan sa lalwa ki dir kouto pou anba nou lagorz, e nou pou napa drwa dir sa ki nou anvi dan lasanble.

Msye Speaker apre tou dan lasanble nou pa vin dir sa ki nou anvi. Nou vin koz lo en topik e vwala e Standing Orders  i gid nou  lo sa size.

Nou bezwen realize ki en manm lasanble nou travay an premye set isi dan lasanble kot nou pas lalwa, kot nou debat lo mosyon, kot nou poz kestyon, pour zwen lentere nasyonal ensi ki laspirasyon nou pep dan nou distrik. E mwan mon ti a kontan demann Minis pour eklerman nou dan  son rezime, pou dir nou si sa lalwa, paregzanp nou vin lasanble bomaten, nou ekout question time, nou partisip dan question time apre, apre midi nou reste se nou, nou pa vini parey in arive dan plizyer ka dan le pase, eski sa i pou ganny konte, sa pti bout ki nou attend i pou ganny konte koman en sitting, oubyen nou sitting i komans 9 er e i fini ler lasanble i fini. Mon ti a kontan en larepons avek Minis lo la.

Msye Speaker Lonorab Ferrari in konpar nou Speaker avek Amin ek Mobutu.  Akoz sa 2 dimoun?

 

MR FERRARI

Mr Speaker I object to that. Mr Speaker can I make a formal objection?

(Interruption)

MR SPEAKER

.. order,

 

MR FERRARI

Mon pa’n fer sa konparezon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Point taken.

 

MR RAMKALAWAN

Pa pour demann li pou withdraw sa?

 

MRS LARUE

Mon kestyon se akoz sa 2 dimoun. Posibleman sa i en propo rasis, direkteman liye avek kouler lapo Lonorab Herminie.

 

MR FERRARI

Msye Speaker la mon krwar i pe al enpe lwen.

 

MR SPEAKER

Onorab do no impute..

MR FERRARI

Msye Speaker anba mon privilez mon ti a kontan demann li pou retir sa akoz mon krwar i pa apropriye sa komanter. Akoz mon’n fer referans ek Hitler, tou sa bann zans. Alors mon krwar i devret retir sa. Mersi.

 

MRS LARUE

Petet ti a byen Lonorab i tyek son Verbatim. Mersi.

 

MR SPEAKER

Hold on mon rapel sa bann statement in ganny servi, plizyer non in ganny servi  so i pour neseser ki mwan personnelman  mon go back, retyek verbatim e apre next time nou meet I’ll give a ruling on that. Proceed Hon.Larue

 

MRS LARUE

Msye Speaker, Hon. Prea in dir ki sa proze-delwa pa pe vreman ofer en solisyon pour nou problem. In rekonnet ki nou annan en problenm e son solisyon ki i pe propoze se ki nou reward bann MNA pour bann bad behaviour in dir ki serten pei larezyon pe donn fringe benefits pou ankouraz MNA pou attend lasanble sa vedir olye koupe, donn plis larzan sa ki pa vin travay Msye Speaker mon krwar sa moralman i pa byen pour lezot travayer deor. E ankor mon demann Lonorab pou konsider sa. E lonorab Ferari, in osi anmenn drwa vote lo menm nivo avek drwa boycott lasanble. Msye Speaker dwa vote i en dwa sakre ki tou Seselwa i annan. Eski drwa boycott en sesyon lasanble oubyen tou  sesyon i lo menm nivo ki drwa vote?

Msye Speaker, Lonorab Elizabeth in dir, pa Egzekitif ki pe pas lalwa, nou nou ti a kontan fer li konnen ki pa egzekitiv ki pe pas lalwa me se nou lezislativ ki pe pas lalwa. E nou dan san kote isi nou reprezant the party government e nou pe fer sa ki nou elektora in demann nou pou fer.

 

(Interruption)

 

MR ELIZABETH

Msye Speaker zanmen mon dir egzekitif i pas lalwa. Ankor Misleading statement par Onorab, Onorab fodre pa i koze…

 

 

MR SPEAKER

Order, order.

 

MR ELIZABETH

..pou mislead lasanble. Mannyer mon kapab fer en statement koumsa devan lasanble ?

 

MR SPEAKER.

Order, order Onorab order. I’m calling you to order

 

MRS LARUE

Go back to verbatim again.

 

MR ELIZABETH

Ki verbatim? Akoz ou pe mislead lasanble.

 

MR SPEAKER

Onorab! Proceed. The Honourable lady will be heard.

 

MRS LARUE

Msye Speaker petet mon ti a kontan letan nou, mwan personnelman letan lopozisyon ti pe koze dan sa lasanble mon pa’n koze mwan, mon’n ekoute. Mon ti a kontan ki lopozisyon osi i ekoute letan nou dan sa kote nou koze.

Msye Speaker, Lonorab Lucas in dir ki sa lalwa pe aras nou nou drwa. Mon pa kapab konpran kimannyer sa lalwa pe aras nou nou drwa. Eski nou drwa Msye Speaker se fer malelve? Boycott lasanble? Mank respe pou sa lenstitisyon? E vol konfyans nou elektora? Eski sa i nou drwa ki Lonorab pe koz lo la? Les mwan dir li ki nou nou drwa se vin dan sa lasanble e vin en lasanble serye. Msye Speaker i paret ki Lonorab Lucas pou servi sa Bill pou li ankor ennfwa boycott lasanble, akoz pour mwan ler mon’n lir sa Bill mon pa’n vwar okenn clause ladan ankor ki dir ki nou napa drwa koze e in anvoy en mesaz kler avek elektora Anse Royal ki malerezman pa ti vot pour li me ti vot pour Lonorab Francoise ki byento i pou kapab arive zot pa pou vwar li dan lasanble pou defann zot.

Msye Speaker mon ti a kontan dir dimoun Anse Royale napa traka Lonorab Francoise i la pou defann zot lentere parey zot in met li la dan sa seat ozordi. E mwan mon pa vwar narnyen mal ek sa bill akoz mwan mon en manm ki toultan attend sesyon lasanble e fer sir ki mon koz pou mon elektora e sa in demontre dan sa dernyen eleksyon ki’n pase ki mon bat lopozisyon par 75% donk mon pou donn mon full sipor  sa Bill ozordi. Mersi Msye Speaker.

 

(Applause)

 

MR SPEAKER

Bon Onorab Georges mon annan zis ou lo lalis me mon realize…

(Interruption)

What is this? Ou pou bezwen enpe plis letan? Oke  nou annan zis en dimoun  lo lalis, mon napa okenn swa me mon pou adjourn. Mon pe averti lasanble ki si nou pa arive fini 5 er nou pou bezwen kontinyen demen 9 er bomaten.

 

MR CHARLES DE COMMARMOND

Msye Speaker, be en sizesyon, si i bezwen plis letan, nou ale ziska apre midi, midi sonnen epi nou ale.

 

MR SPEAKER

Apepre konbyen letan ou krwar ou pou bezwen Onorab?

 

MR BERNARD GEORGES

Apepre mon allotted time.

MR SPEAKER

30 minutes.

 

MR GEORGES

Si pa 30 me close to.

MR SPEAKER

Me sa i bokou.  Alors nou adjourn ziska 2er.

 

(Break)

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek nou travay pour apre midi me avan nou kontinyen mon oule enform zot ki i annan bokou enteripsyon avek transmisyon lo radyo akoz mobile phone. So mon ti ava demann tou dimoun pou met off zot telefonn mobil akoz bann transmisyon aparaman pa pe sorti byen lo radyo.

 

MR BERNARD GEORGES,

Msye Speaker Mersi. Le 29 Me dernyen dan sa lasanble nou tou ki la enn apre lot nou ti fer serman pour bear true allegiance to the Constitution of Seychelles e pou preserve, protect and defend the Constitution of Seychelles. Sa seremoni Mr Speaker pa ti zis enn ki ti bezwen fer pour piblik vwar nou me sa bann parol mon sir nou tou nou pran zot oserye e les zot enfliyans sa ki nou fer isi koman manm sa lasanble. Tou mon lavi Msye Speaker mon’n anvi partisip dan politik nou pei, malerezman ziska 1992, mwan parey bokou lezot sitwayen Sesel ti’n ganny met dekote e nou pa ti annan sans fer sa. Nou ti bezwen regard lezot e esper sa menm konstitisyon ki monn koz lo la pour nou kapab egzers nou drwa.

Mon komans mon lentervansyon lo sa Bill dan sa fason Mr Speaker akoz mon vwar sa Bill koman en menas pour nou lenstitisyon e dan son lentansyon en depar fondamantal avek la norm. Depi tou sa ki’n ganny dir e tou sa ki mon konnen pou ganny dir lo akoz sa Bill i bon e i neseser mon vwar li angro koman en mezir negatif. I annan serten keksoz ki zis ou  regarde e ou konnen ki i bon e ki i neseser e i annan malerezman serten lezot keksoz ki zis an regardan ou konnen ki i pa byen ki al kont prensip ki normal ki pa devret ganny aksepte. E sa fenomenm i aplike menm si dan sa keksoz i annan detay ki bon. I kapab annan plen bon lentansyon, e bon mezir me son tou, son lide deryer li, son paramet pa bon. EDA paregzanp ti enn sa mezir. Angro sa lalwa ti pe rod sa ki bon e angro son konteni  ti akseptab. E mon ti dir sa for ankour ler nou ti challenge sa lalwa. Me akoz i ti annan en pwen ki pa ti zis, ki pa ti bon ladan sa ti anmenn kontrovers lobzeksyon  e finalman refi par lasosyete isi e deor.

Ozordi atraver sa Bill mon reviv sa leksperyans EDA, mon pa at ease avek sa Bill Mr Speaker e i mon devwar pou esey konvenk sa lasanble ki mon’n toultan anvi servi e ki mon estimen koman en  lenstitisyon enportan si pa kardinal dan nou pei ki sa lalwa pa devret pase parey i ete.

Mon ti dir taler en keksoz i kapab annan pwen valab me angro ki i defayan. Permet mwan dir tou-d-swit ki mon napa okenn problenm avek sa 2 mezir ki sa Bill pe esey rezourd, ki manm lasanble ki pa vin lasanble san permisyon  Speaker ouswa ki’n ganny sispann i bezwen en pinisyon lo son lapey. Dan zot prensip, pa dan zot detay me dan zot prensip sa 2 mezir mon napa okenn problenm avek. Se 2 mezir ki’n ganny aplike plizoumwen dan tou lasanble dan tou kwen lemonn e napa okenn rezon valab akoz zot pa devret ganny aplike dan nou lasanble osi.

I ti ava bon ki deba lo sa Bill ti a kapab fini la me malerezman Mr. Speaker i pa kapab e sa pou plizyer rezon. Mon ava konsantre lo 4 e mon sir ki zot lo lot kote zot pou kontan sa 4 rezon akoz parey slogan SPPF lo Jj zot tou zot komans avek en « K», e sa se Konstitisyon, Kontekts, knee-jerk legislation e konpetans.

Mr. Speaker mon komans avek konstitisyon. Sa konstitisyon ki permet mwan e mon bann koleg lo sa kote latab asiz dan sa lasanble ozordi apre 15 an parti inik e ki nou’n sermante pou prezerve, proteze e defann, i proklanm nou pei Sesel parey i ganny dir koman en leta demokratik avek en balans pouvwar ant Legzekitif, lezislatif ek zidisyer. Sa se pa mwan ki dir se konstitisyon ki dir. Mwan mon senpleman sermante pou prezerv, protez e defann sa konstitisyon. Anplis mon annan devwar parey tou sitwayen Sesel i annan anba lartik 40 nou konstitisyon pou pouse pour ki laspirasyon dan preanbil nou konstitisyon i ganny realize.

Lartik 94 nou konstitisyon i donn drwa 3 kategori dimoun pou prezant en Bill devan lasanble. Lonorab Larue, Prezidan i pa enn parmi sa 3, Vis-prezidan, minis e manm lasanble i sel 3 kategori dimoun ki kapab anmenn en Bill devan lasanble. Sa Bill ki devan nou pa’n ganny prezante par en manm nou lasanble, ki kekfwa i ti ava fer sans, me in ganny prezante par en minis. In ganny prezante par en manm legzekitif, en manm gouvernman SPPF, parey mon dir bi sa lalwa i kler, pini en manm ki pa prezan dan lasanble san permisyon Speaker ouswa en manm ki’n ganny sispann dan lasanble. Akoz legzekitif i konsern li ek sa? Ki sa i annan pou fer avek minis si en manm pa vin lasanble? Pa li ki apwent sa manm, pa li ki pey li, pa li ki ansarz li, ki i pe rode alor  avek fason ki sa manm i deside travay ouswa pa travay?

Lider parti politik i annan kontrol lo en manm proporsyonnel ki li in swazir pou met dan lasanble, e i annan sanksyon retir li e ranplas li ler li i anvi. Akoz alor ki minis i bezwen rod koup lapey sa manm si i pa vin lasanble. E ki koneksyon ki minis i annan avek en manm ki’n ganny elekte direkteman dan en distrik? Sa manm i responsab anver sa ki’n elekte li parey ankor ennfwa in ganny dir plizyer fwa ozordi e sa ki pou re-elekte li. E pa avek okenn lezot dimoun ki swa lider son parti oubyen son lider dan lasanble.

Se voter dan distrik ki elekte en manm e ki pas zizman lo li, par pini li dan prosen eleksyon si i pa’n travay. Se en manm lasanble ki swazir kimanyer i fer son travay e non pa okenn lezot dimoun. Kant-a-mwan zanmen dan sa 6 an ki mon’n dan sa lasanble nasyonal okenn zabitan mon distrik in deza dir mwan Chief ou’n byen koze dan lasanble ouswa chief mon pa tann ou dan lasanble ki ou pe fer ? me zot konnen travay ki mon fer dan lasanble e dan distrik, e zot azir a’n akordans avek sa zour eleksyon.

Se sa lendepandans en manm lasanble e son resposabilite anver sa ki’n elekte li, e se sa lendepandans e sa responsabilite ki a labaz en lenstitisyon parey en lasanble ki pa form parti legzekitif parey bokou zot zot konsider zot e parey prezidan malerezman i konsider nou tou. Se sa lendepandans, se sa responsabilite ki fer ki nou lasanble i en brans separe ek governman e en balans pour sa 2 lezot brans. Debalans li e nou debalans tou sistenm gouvernman, Mr. Speaker.

Mon pa kapab aksepte alor ki en minis i kapab anmenn en lalwa ki pou otomatikman tir enpe mon lapey si mon pa vin lasanble san lekskiz. Annou pous sa prensip enpe pli lwen pour nou vwar kimanyer sa pa fer sans. Sa Bill pa pe rod en lasanble ki travay oubyen ki serye li. I senpleman pe rod en lasanble ki plen, tou sa ki i pe pini se nonattendance mo attend i aparet 3 fwa, mo absence oubyen absent li osi i aparet 3 dan sa pti lalwa. Ki sa i le dir? Sa Bill i paret i zis anvi ki ler televizyon i fer letour lasal sez pa vid. Si sa manm  i vini tou le mardi e i asize, i bwar dite, i manz gato me zanmen i ouver son labous parey bokou ti fer dan dernyen lasanble sa i oke li. Si anplis zanmen sa manm i pas dan son distrik, sa osi i oke. Gouvernman napa problenm avek sa, sa ki legzekitif i anvi  se ki ou la. Fall in tou le mardi se sa ki enportan pour zot. Anplis sa Bill i fer en swa ant sa ki en manm lasanble i fer dan lasanble e sa ki i fer dan son distrik.

Si i vin lasanble e i pa koze e i pa al dan son distrik, no problem si okontrer i pa vin lasanble san permisyon Speaker me i monte desann dan son distrik e i oservis son zabitan 24 lo 24, 7 lo 7 son saler i ganny koupe. Ki sa i vedir Mr. Speaker? Ouswa parey ansyen Komisyoner Lapolis ti kontan dir How comes? Mwan Mr. Speaker, mon pa kapab aksepte ki en manm governman en manm legzekitif sirtou ki en manm ki pa sorti dan mon parti e ki pe esey fer tou keksoz pour mwan perdi eleksyon i kapab anmenn en lalwa ki dir mwan kimanyer mon pou travay pour sa zabitan mon distrik ki zot zot in konn li bon pou elekte mwan mon pa pare pou aksepte sa e mon pa pe aksepte sa.

Lartik 81 konstitisyon in deza ganny koz lo la, akoz alor ki ozordi governman i santi li bezwen anmenn en lot mezir atraver sa enn lalwa ki devan nou? Akoz ki gouverman i santi ki sa mezir ki ti la avan pa ase? Respons Mr. Speaker i senp, gouvernman i anvi ki lasanble nasyonal i vin parey en vitrin kot tou manm i la prezan parey letazer plen dan en laboutik avek marsandiz lo la. Si sa bann manm pa koze pa fer narnyen akoz tou sa ki governman i anvi montre avek lezot pei se ki i annan demokrasi Sesel. Si sa demokrasi pa marse sa se pa son problenm tel parey si Seselwa pa kapab aste marsandiz dan sa vitrin sa pa problenm gouvernman, tou sa ki anvi se dir ki marsandiz i annan ki demokrasi i annan. Mwan Mr. Speaker sa bann kalite teat mon pa pare pou aksepte.

Me i annan en pli gro problenm konstitisyonnel ankor ki sa de ki mon fek koz lo la, e ki fer sa lalwa danzere. Sa se pa lot ki drwa tou Seselwa e tou manm lasanble pou eksprim zot lekor parey zot anvi san restriksyon tan ki sa pa afekte drwa en lot sitwayen. Sa Bill pe enpoz en restriksyon lo mon drwa dan en fason kler mon annan drwa vin lasanble tou le mardi e pa ouver mon labous ditou. Napa okenn sanksyon ki kapab ganny pran kont mwan si mon swazir pou fer sa. Akoz alor ki mon bezwen vin lasanble si mon napa okenn lentansyon koze? Akoz ki mon pa kapab zis pa vini? Zot ava dir mwan ki si mon pa vini mon bezwen demann ou permisyon Mr. Speaker dakor. Me si mon pa oule vini akoz lo order paper en semenn napa okenn  size ki enteres mon distrik me ki dan mon distrik i annan en travay enportan pou fer. Ki mon pou dir ou Mr. Speaker? Mon pou demann ou permisyon pou pa vin lasanble akoz sa travay ki ou’n met lo order paper pa enteres mwan? E dapre ou, ou pou donn mwan permisyon pou absan? Annou serye! E si mon oule obzekte kont en keksoz ki lo order paper e ki mon santi meyer fason pou fer sa se pa vin lasanble pou montre mover sa mosyon ki mon pa enterese oubyen ki mon pa dakor avek sa ki i pe fer. Les mon a donn 2 legzanp lo sa ki’n deza arive dan sa lasanble :

Lonorab Barry Faure, ti anmenn en mosyon de-trwa lannen pase zis avan en eleksyon lo size lotel Equator. Avek en sel bi pou anbaras Lonorab St. Ange e mwan. Nou ti vini pou reponn sa mosyon, me si nou ti anvi contempt pour sa ki sa manm ti pe fer anrestan deor lasanble e les li koz li tousel, eski nou ti pou bezwen demann ou permisyon pour nou fer li? Ouswa ler ou menm Mr. Speaker ou ti anmenn en mosyon lo liv ki Lonorab St. Ange e mwan nou ti ekrir, ler ou ti pe demann lasanble retir en liv ki pa ti dan lasanble? Ankor enfwa sa ti fer zis apre en eleksyon avek bi anbaras nou. Tou manm SNP ti sorti dan lasanble pou montre nou dezakor avek sa mosyon. Ki pou arive ler sa lalwa i pase? Mon pou bezwen demann ou permisyon pour mon ale? Mr. Speaker, nou pa vwar ki sa lalwa i bankal?

 

Non Mr. Speaker dan en tel ka tel parey ou drwa pour ou anmenn en mosyon,  i osi mon drwa pour pa vin ekout ou fer teat lo mwan si mon pa oule. Sa i devret mon desizyon e mon desizyon tousel. Mon pa devret a la mersi okenn dimoun pou fer mon desizyon mon dir tousala pou montre ki sa lalwa i afekte drwa manm lasanble pou egzers nou laliberte lekspresyon.

Sa laliberte Mr. Speaker i permet nou vini ouswa pa vin lasanble ler i fer nou plezir san sanksyon pourvi ki nou pa kas lareg konstitisyon 30 zour e 90 zour anba lartitik 81. Mon pa kapab Mr. Speaker aksepte en lalwa ki fors mwan azir dan en fason ouswa pa azir dan en lot fason an sa ki konsern mon drwa lekspresyon. Sel keksoz ki gid mwan se konstitisyon pa en pti lalwa.

Dezyenm pwen Mr. Speaker, konteks. Mon ti dir okomansman ki prensip sa lalwa mon napa problem avek, sa ki fer mwan vot kont ek sa proze ozordi se rezon pour lekel sa lalwa in ganny anmenen son konteks, i kler Mr. Speaker ki gouvernman SPPF in deside anmenn sa lalwa akoz apre lensidan le 3 Oktob, manm SNP in deside reste andeor lasanble e pa retourn ankor. Sa se sel rezon ki sa lalwa i devan lasanble ozordi e non pa le 24 Zilyet 2006, ouswa 24 Zilyet 2005. Annou pa kas kontour avek sa e aksepte parey Prezidan li menm in admet  ki se sa 11 sez vid ki’n trakas li e ki’n fer li drwa kestyon avek reprezantan enternasyonal.

 

Le 3 Oktob 2006 lider Lopozisyon ti ganny kas latet par lapolis isi dan sa batiman. Lonorab Dyer e Lonorab Julie ti ganny bate isi dan sa batiman, Msye Ferarri ozordi i Lonorab ti osi ganny kas latet isi dan sa batiman. Okenn dimoun pa’n kondann sa aksyon. Prezidan ti dekrir li koman byen, Speaker Lasanble pa ti fer narnyen pou kondanen, manm lasanble ti osi reste trankil. Eski i sirprenan alor ki fas a sa SNP ti deside pa retourn dan lasanble? E la mon bezwen koriz dimoun ki dir nou pa ti la pour 6 mwan. Annefe nou pa ti la pour 10 sesyon.

Depi le 4 Desann ziska le 20 Mars zot osi zot pa ti la akoz ti napa sitting lasanble. Mr. Speaker mwan mon pa krwar ki aksyon SNP ti mal. Sel fason proteste sa ki ti’n arive isi menm dan sa batiman lasanble avek manm lasanble e fas a en silans total sorti kot manm SPPF e Speaker, sel mezir ki manm SNP ti annan pou montre nou mekontantman avek sa ki ti’n arive sete pour pa retournen e mark en pwen. E sa pwen Seselwa in konpran e in anvoy en mesaz kler dan dernyen eleksyon ki zot in konpran.

 

Sa lalwa alor i vin dan konteks sa aksyon SNP swivan lensidan le 3 Oktob. Sa ki gouvernman pe fer se dir SNP in anbaras nou avek sa zafer pa al lasanble alor annou pini zot avek sa lalwa. Pa esey fer mwan krwar lekontrer Mr. Speaker mon pa’n ne yer. Si sa lalwa ti pe reponn  a en bezwen normal lontan i ti a’n ganny anmennen nou bann avoka enn bann keksoz ki nou pli pa kontan se en  lalwa ki target en group. Lalwa fodre pase pour byennet zeneral. Sa proze devan nou pa reponn a sa kriter i en lalwa pour pini sa 11 sez vid ki’n fatig SPPF. Sa i pa en bon rezon pou anmenn lalwa e pour sa rezon tousel mon pa pou kapab siport li.

Mon trwayenm pwen Mr. Speaker, knee-jerk legislation. Ou Mr. Speaker ou en dokter e ou konnen ki ler oule tat refleks en pasyan enn fason pou fer li se tap en pti marto, enn enpe pli ptipti ki sa enn ki ou annan lo son zenou. Si refleks sa pasyan i bon son zenou pou drese san ki i kapab kontrole, zot bann dokter zot apel sa en knee-jerk reaction.

 

Tro souvan dan sa Lasanble anba sa gouvernman nou’n vwar lalwa ganny anmennen zis koman reaksyon refleks kont en lensidan ki’n arive e san gran planifikasyon oubyen san planifikasyon ditou. Dan lepok parti inik mon rapel en lensidan kot mon ti fer en adopsyon pour en koup Ameriken e Seselwa, zot ti’n adopte en pti zanfan abandonnen e lakour ti fer sa adopsyon. Me ti annan en dimoun ki pa ti dakor e ki ti kont sa adopsyon malgre sa lakour ti fer sa adopsyon en bomaten 11er. Paran e nouvo zanfan adoptif ti pe al kit Sesel son menm swar, e sa dimoun ki pa ti kontan ti al fer en konplent kot Prezidan kont sa adopsyon. Ki ti arive Mr. Speaker? En lalwa ti ganny drafte vitman-vitman pou donn pouvwar Prezidan kas lord lakour. Lasanble popiler ti ganny apele pou fall in son menm apremidi 2er, lalwa ti ganny tou reading posib en sel fwa, tou manm lasanble popiler ti vot anfaver, lalwa ti pase Prezidan ti assent e i ti sinny en lord pou kas lord adopsyon lakour e anpes sa zenn koup ale avek sa zanfan ki son bomaten menm lakour ti donn zot permisyon pou adopte.

 

Sa ti zour Mr. Speaker ki gouvernman SPPF ti touy lendepandans lakour. Ozordi i zour ki gouvernman SPPF pe touy lendepandans sa lasanble, mark mon parol. Pas lalwa knee-jerk Mr. Speaker i vin en spesyalite SPPF. Le 3 Oktob 2006 nou ti vwar lamannman lo lalwa telekominikasyon e broadcasting zis pou anpes SNP fer radio freedom. De semen pase nou ti pas en lalwa plea bargaining zis pou kas en zizman lakour dapel. La ozordi nou annan Bill zis pou reponn sa boycott Lasanble ki SNP ti fer apre lensidan le 3 Oktob. Lalwa i bezwen ganny anmennen a en ler apropriye e dan en fason planifye, sankwa se sa lalwa ki pa pou reste. EDA ti mor net, sa lalwa lo adopsyon ki mon’n fek koz lo la taler, in reste zis enn an avan in ganny ranplase, lalwa radio freedom i deza pe ganny challenge devan lakour kontitisyonnel e lalwa plea bargaining i kler i kont konstitisyon e li osi i pou tonbe swa ganny ranplase byento.

 

Sa fason anmenn lalwa an vites, i pa bon pour nou pei, i pa bon pour nou lasanble e i pa bon pour nou sistenm lalwa limenm. I ti ava en pli bon prosedir selon mwan pou anmenn sa proze ki devan nou ozordi dan en meyer fason. Mwan mon ti ava plito vwar sa lalwa ganny anmennen ansanm avek lezot proze pou amann lalwa National Assembly Members’ Emoluments Acts, ki dan pipe line olye fer li par bout.

 

Akoz sa lalwa i afekte selman nou manm lasanble mon ti ava plito vwar sa lalwa ganny anmennen apre ki lasanble limenm ti’n ganny en sans  pou donn nou lopinyon lo li. E sa i anmenn mwan lo mon 4enm e  dernyen pwen, konpetans.

 

Lartik 101 nou kontitisyon i fer provizyon pou Standing Orders ganny elabore pour ki travay lasanble i kapab byen ganny regle e pour ki tou son travay i pas dan lord. Mon annan loner ert en manm losa kominote ki pe al reviz Standing Orders ki nou annan.

 

Mon ti dir okomansman ki mon napa okenn problenm avek prensip sa bill ki devan nou ozordi. Mon problenm i vin dan fason ki sa lalwa pe ganny amande e lo sanksyon ki pe al ganny aplike. Mon’n dir pli boner ki pa aksetab pour en minis vin propoz en lalwa lo kimanyer manm en lenstitisyon ki endepandan avek legzekitif ki li i en manm e ki egziste pou balans son legzekitif pou travay. Alor en lot mwayen ti ava bon pou ganny trouve pou ariv a menm rezilta. Selon mwan lotorite pli konpetan pou ariv a sa rezilta ti pour Standing Orders Committee lasanble. Sa komite ti pou kapab fer antre dan Standing Orders sanksyon apropriye e apre plis konsiderasyon e dan en fason bi partizan. La lasanble ti ava pe reglemant son prop travay olye annan en menas anmennen par legzekitif. Me pa zis sa, sa bann sanksyon ti pou bezwen ganny aplike dan en fason diferan. i pa ti ava kapab dan ou sel lanmen Mr. Speaker avek tou respe ki mon annan pour ou.

 

Koman sa lalwa in ganny drafte mon pou bezwen demann ou permisyon pou absan dan lasanble. Lalwa pa dir ki mon kapab absan pour en bon rezon, non! I dir ki mon bezwen ou permisyon. Si mon loto i kase ler mon pe vin lasanble e mon pa kapab ariv a ler mon bezwen trouv en fason avan 9er bomaten pou demann ou permisyon. Napa mekanizm pou demann ou leskiz apre.  Lonorab ki sorti Praslin e La Digue e ki ganny move tan zot osi avan 9er bomaten zot pou bezwen trouv en fason pou demann ou permisyon pour zot absan oubyen pour zot an retar. Si mon oule boycott en sesyon lasanble pou proteste en keksoz ki ou ou’n fer ouswa ki ou pe al fer, mon pou bezwen demann ou menm permisyon avan.

 

Mon dakor ki en dimoun i bezwen an sarz en lenstitisyon e lasanble se Speaker ki ansarz me la kot mon pa dakor se ki mon drwa koze e mon drwa absan pour bon rezon i depann lo ou diskresyon. Sa mon pa kapab aksepte e mon pou forse vot kont sa lalwa malgre ki mon dakor avek son lide e son prensip. Son problenm se ki sa lide e sa prensip in vin koman en reaksyon kont lensidan le 3 Oktob e non pa dan en moman neutral ki’n vin dan en lalwa propoze par en minis gouvernman olye par en lasanble limenm atraver son mekanizm standing orders ki al kont konstitisyon e ki afekte mon laliberte eksprim mwan dan fason ki mon krwar pli byen pou dimoun ki mon reprezante.

 

Tousala ti ava kapab ganny evite si sa lalwa ti ganny byen planifye olye vin koman en zwe politik knee-jerk. Lalwa Mr. Speaker pou pase akoz mazorite SPPF  pou fer li pase byen ou mal. Me kantmenm i pase mwan mon donn notis ki mon pa pou rekonnet sa lalwa akoz si mon fer li, mon pou pe trai sa serman ki mon ti fer isi le 29 Me pou siport e defann konstitisyon Sesel.

 

Alor mon donn notis ki si e kan en aksyon anba sa lalwa i ganny pran kont mwan se sa zour ki biro komisyonner eleksyon pou bezwen komans prepar en by-election dan distrik Les Mamelles. Mon pa dir sa pou fer gou, non, mon dir li akoz mon konnen ki sa gouverman i swete se ki annan en by-election dan pei pour zot gannyen sa ki zot pa’n gannyen le 12 Me. Alor la zot sans, servi sa lalwa e zot ava annan en by-election. Me pa krwar ki sa fwa si mon pou retourn avek en mazorite 4. Lepep in konpran kisisa pe arive dan nou pei. E sa ki sa lalwa pe sey fer tasyon sa fwa si ki kapot i vin pli fermal ankor.

Mr. Speaker mon tris ki ankor ennfwa gouvernman in swazir anmenm en lalwa ki ti ava kapab ganny sipor tou lasanble dan en fason ki diviz nou. Sa i fer 3enm fwa ki sa i arive dan sa 2 dernyen mwan. Sa lalwa krwar mwan pou les en vilen latras lo nou demokrasi e lo nou pei. Parey son rezon deryer li lensidan le 3 Oktob 2006 in li osi lese.

 

Inyor sa si zot zot anvi, mwan mon pa dan tim kas konstitisyon, mon dan tim siport e defann konstitisyon. Avek tou respe ki mon annan pour ou minis mon pou napa lot swa ki vot kont ou proze lalwa. Mon pa fer sa koz mon pa kontan ou me mon fer sa Mr. Speaker pou lanmour Sesel Mersi!

 

MR WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou. Mwan mon apel Wavel Ramkalawan. Sete mwan menm ki ti diriz boycott lasanble lannen pase.  Sete mwan menm ki ti demann lopozisyon pour pa vin dan lasanble e ki ti kree 11 sez vid ki tou pep Seselwa ti vwar tou le swar pandan 3 semenn dan  nou salon lo nou televizyon. Me se mwan menm Wavel Ramkalawan ki ti dan lasanble avek en mazorite plis ki 60% atraver  ki mon ti’n ganny elekte St Louis  ki ti deside apre sa boycott pour mwan kit sa mazorire konfortab, plis ki 60% pour mwan al dan en nouvo distrik kot SNP ti napa en mazorite. Letan mon ti al laba ti annan bann prediksyon parski Onorab Minis ki ansarz sa distrik. Ti annan bann prediksyon dan bann diskour ki le 12 Me zot ti pou fer mon lanterman, parski le 12 Me atraver sa boycott ki mon ti’n dirize dan sa lasanble nasyonal, en novis parey enn lot kote in dir ti pou anter mwan la pa tro lwen avek Legliz St Antoine.

 

Me le 12 Me lepep Anse Etoile, en distrik kot mon pa ni reste, en distrik kot zanmen mon’n reste me en distrik kot mon’n al travay, ti dir avek mwan, Msye Ramkalawan, Papa, nou nou pe anvoy ou dan lasanble nasyonal akoz ou ou meyer dimoun pour reprezant nou. Sa zafer sez vid nou pa enterese avek. Sa zafer lapey ki ou’n pran nou pa enterese avek menm si Marlene anler St Louis ti pas tou son letan koz lo mon lapey ek mon swimming pool. Sa bann dimoun laba Anse Etoile, son bann SPPF, wi Onorab Larue ti donn mwan en mazorite 160 e sa mazorite 160 ti pli gran mazorite ki  nou’n deza gannyen Anse Etoile e anmenmtan osi sete pour premye fwa ki SNP ti ranport pli gran distrik ki annan dan Sesel, Anse Etoile.

 

Sa Bill i apel nou Bill, i pour nou sa. Sak manm dan sa lasanble nasyonal, i konsern nou. I konsern nou zafer entern, sepandan pour mwan i tris akoz nou bann zafer entern pe ganny dikte sorti an deor, sa vedir legzekitiv pe dikte lo lezislativ. E pour mwan ou konnen ki sa ki fer li tris, se letan depi bomaten, Onorab Speaker in dir, lasanble pou pas lo radio akoz sa Bill i enportan akoz i en election pledge. Apre sa nou’n tann election pledge. Be mwan mon anvi poz en kestyon, eski eleksyon le 11 Me i ti en Presidential Election oubyen i ti en National Assembly Election? Kimannyer nou kapab vin dan sa lasanble ozordi, vin koz lo election pledge fer par Prezidan Michel dan en eleksyon lasanble nasyonal.

 

Mwan pour mwan mon trouv sa koman en kontradiksyon dan limenm. Mwan parey serten mon bann koleg in dir oparavan mon ti ava ekspekte ki poudir SPPF avek zot mazorite zot ti ava’n al dan Standing Orders, zot ti ava’n vwar Order 57 e zot koman sa bann manm ki la, dan sa lasanble zot ti ava’n anmenn en private member’s Bill. Zot ti ava’n fer li zot.  E konmsa i ti ava en keksoz ki lasanble limenm ti ava pe diskite e menm si tou sa bann zafer ki zot parti, zot parti i anvi, omwen the procedure would have been the right one, omwen ti ava lasanble ki ti ava pe ganny trouve pe diriz son prop zafer e non pa legzekitiv ki pou vin dir avek nou kimannyer nou pou fer nou travay, legzekitiv ki pou vin enterfer dan lafason ki nou travay i fer. Alors pour mwan letan mon trouv en Minis dan lasanble ki reprezant Legzekitiv pe vin enpoz lavolonte Legzekitiv e ganny dir sa sete en Presidential pledge dan en eleksyon lasanble nasyonal pour mwan mon trouv li koman en zour tris dan nou demokrasi akoz parey nou’n dir oparavan letan Legzekitiv i enterfer dan nou Lezislativ sa i apel separasyon de pourvwar i  ganny manze.

 

Mwan mon koz pou protez nou lasanble nasyonal e pou protez drwa tou son bann manm.  Nou koz  lo respe pour sa lenstitisyon, depi ki  sa nouvo lasanble in zwenn e i annan en kantite keksoz ki montre ki poudir sa lenstitisyon ki nou reprezante, sa lenstitisyon ki nou tou ki la nou en manm i pa resevwar sa rekognisyon ki i merite.  Paregzanp annou nekzis pran  enn de legzanp, kot Emoluments i konsernen Prezidan i resevwar plis ki tou son bann Minis.  Kot Zidisyer i konsernen, Sef Ziz i resevwar plis ki tou son bann ziz, kot sa lasanble i konsernen nou ankor bezwen pe rezourd problenm Emoluments bann diferan office bearers dan sa lasanble e ozordi Onorab Speaker i pe resevwar menm lapey avek serten manm.

 

Tousala se bann keksoz ki  bezwen ganny regle.  Lo lalis protokol parfwa, e la pe komans sey aranze ankor ennfwa ti annan moman kot Msye Speaker, e mwan konbyen fwa mon’n dir avek ansyen Speaker, Onorab MacGregor, be zot be ou pa ganny rekonnet koman Speaker, protokol enn ler i nonm li, enn ler  pa nonm li, enn ler manm i pas avan li tousala.  Pour mwan sa Lasanble,  e sa lalwa ki nou pe pase ozordi i montre ki poudir Legzekitiv i pran sa lasanble pa dan en fason serye e i pa montre li respe ki i merite e mwan mon pe senpleman  dir, zot be annou ouver nou lizye, annou regarde paregzanp kote Lasanble pe al ganny mete.

 

La ozordi nou dan milye lavil, letan  nouvo lasanble i ganny fer nou pou vizavi discotheque 369 lo en zil ki’n ganny konble, dan en serten sans konmsi nou pou parey bann egzile, nou pour lo later konble nou, nou pa ni pou menm pou lo later orizinel Sesel. Me parkont bann lezot zot, zot ava la, lasanble nasyonal met li pli lwen posib, laba, pour ki letan bann boug ava pe bwar zot soz, zot ava dir la i laba kot sa bann manm zot asize.

 

Mwan pour mwan se sa mank respe ki mon ti ava kontan adrese, menm parey lafason ki Lasanble in ganny dizourd, tou bann manm in vini, in asize e in ganny trete koman bann pti zanfan.  Parey bann pti zanfan kot in dir napa okenn kominikasyon, narnyen, Lasanble zot bann reprezantan, reprezantan lepep in ganny dir al se ou espere ki dat eleksyon parski lasanble in disourd. Enterferans direk. e mwan mon krwar ki se la kot nou bezwen sezi sa ki pe arive. Nou premye Lasanble ti zwenn e ki nou ti fer enn bann premye travay sete nou Lasanble ki mwan mon ti form parti – en manm ki ti ekri sa Standing Orders, Standing Orders 1994 sete lasanble ki ti asize poudir annou regard size disiplin, annou regard size labsans, annou regard, lot size, annou regard tou sa bann size ki konsern nou.  Eski nou’n fer en move travay, eski sa Standing Orders i pa’n servi nou, eski pa nou’n montre koman en Lasanble nasyonal ki poudir nou kapab regard bann keksoz ki konsern nou e nou kapab fer bann propozisyon ki valab. Alors ozordi kisisa ki anpese pour Lasanble avek son Standing Orders Committee pour li regard konsern, parey enn mon manm in mansyonnen oparavan – pou regard konsern ki swadizan i egziste.  Sa konsern ki nou pe dir konmsi lepep Seselwa in  fer leokri ensi-d-swit kan ofet  tou zafer in retourn absoliman parey.  Parski ozordi sa mazorite  25/0 ki zot ti pe atann, sa mazorite pa’n gannyen parey  ti pe espere.

 

Letan ti pe koz Lasanble serye sete ranplas sa bann sez vid avek plis manm dan parti mazorite, plis manm SPPF. Lepep seselwa in rezet sa e ozordi alor, mon pa konnen  si se lakoler, si se fristrasyon, si se kwa, alor ozordi pe dir lepep in refize, be nou, nou ava enpoz nou lo sa lasanble, nou nou ava pran sanksyon kot lepep in refize pran.  E apre nou koz lo non lepep, lepep i bezwen realize ki poudir zot lavwa i ganny enpoze lo la, zot lavwa i ganny met dekote, e mon kestyon ki mon anvi demande lekel ki diriz zafer entern lakour, eski sa pa sef ziz letan i koz lo son bann regulations ensidswit, eski pa sef ziz, lekel ki diriz zafer entern Cabinet, eski se pa Prezidan ek son Vis Prezidan avek son bann sef,alor akoz ki li lasanble nasyonal, li i bezwen ganny trete koman en group pti zanfan, i annan 34 pti zanfan isi la ki pou dir Miss i bezwen dir ke ler pou asize, ke ler pou manze, kimannyer ou demande pou ou sorti, kimannyer pou ou demande pou ou absan e si ou absan marmay, pa bliye demen ou bezwen anmenn en pti not pou mis parski si non sa pou al dan ou report epi nou ava mete konbyen labsans ti annan.  Annou tret nou lekor koman bann adilt manm lasanble, annou pa les nou ganny enpoze lo la.  Annou pa zis akoz nou dan en parti politik aksepte ki nou  ganny trete dan en fason koumsa.  Me annou debout parski sa i konsern nou, sa lakord ki ozordi zot pe kontan pour zot pase akoz dapre zot i pe anmar bef rouz, mazinen ki pou dir sa menm  lakord i kapab anmar bef nwanr.  Me mwan mon pe dir  lasanble annou reveye, reprezantan lepep annou debout, reprezantan lepep annou koze an lyen avek  sa bann dimoun ki’n elekte nou, annou pa les bann menas vin devan nou, annou al lo kote laliberte pour nou toultan zouir sa laliberte ki permet nou fer nou travay pour sa pep.  Ozordi sa Bill I reduce sa lasanble purely lo prezans manm dan sa lasanble me lo lot kote i pa ankouraz deba dir kot sak manm i kapab dir sa ki I anvi akoz parski ozordi letan nou fini pas sa Bill manm lasanble i anba kontrol Speaker. Zot in nonmen Order lo disiplin me eski zot in regard sa Order byen, eski zot realize pou dir si Speaker i deside name en manm  e ki mosyon I ganny pase dan sa lasanble e ki sa manm letan in fini prezant son apology ki pou dir avan ki sa manm i ganny drwa retourn dan lasanble fodre ki i annan lot mosyon sorti kot – e nou pou fer sa zis pour bann pti keksoz, nou pou fer sa zis dan bann keksoz ki pa ni annan gran lenportans, nou pou fer sa zis akoz Speaker ozordi i pa’n kontan ou.  Mon konnen ki pou dir dyalog ki nou’n gannyen i annan serten tolerans ki Msye Speaker in propoze, kekfwa ou a bezwen zis fer en call ensidswit me sa zis parol, pa sa ki lalwa i demande, lalwa i  dir avek ou klerman you need the leave of the Speaker, lalwa pa dir avek nou ki pou dir ou ava fer parey nou bann manm ki letan nou pe al vwayaze nou konsider li koman en fason normal, en fason konpran ki dimoun i fer, i anvoy enm pti not, mwan dernyen fwa letan mon ti travel, letan mon ti absant lasanble mon ti anvoy en not kot Acting Clerk pour mwan dir avek li Madanm, mon pe kit pei,mon pa pou la Mardi prosen, mon absante e lo minutes ti mete absent with apologies me la I annan bann moman, se la kot nou pe koz lo ki kalite Speaker, ki kalite lalwa i annan, ou kapab demen ganny ou en Speaker ki trouv li neseser pou ou donn tou bann pti detay politik, ou pe al en meeting dir nou ki degree enportan i ete, dir nou ki kote sa meeting pe fer, donn mwan en  kopi agenda pour mwan gete si poudir i enportan pour ou ale. What if we go to the extreme? E mwan parey mon’n fer resorti avek plizyer mon bann koleg listwar in montre mwan en keksoz. Hitler, zot dekri li koman pli gran teoris, tou bann tit ki nou donn li, me Hitler ti fer tou sa ki i ti fer legalman akoz lalwa l’Allemagne ti annan loopholes ki li Hitler in abize. E eski nou koman en lasanble nou zis met nou antyerman dan lanmen en Speaker ki pou bezwen leave ensidswit. E mwan bomaten letan mon’n ekout Onorab Minis, mon trouv i annan serten keksoz ki annan lafreyer ladan. Onorab Minis in vin avek serten konsep ki pa dan sa Bill. Paregzanp in vini in dir ki Speaker – si Speaker pou absante fodre Speaker i fer isi, i fer laba. Kote ki annan ladan. Ladan i dir avek ou ki Speaker i sel dimoun ki li i napa problenm.   I napa problenm li, li i annan drwa absante.   E Minis in sey vin dir nou sa bann zafer e mwan mon ti ava kontan ki Minis i montre nou kote ki annan sa zafer ki si Speaker – mon konpran byen angle mon krwar not withstanding the preceding provisions of this Act where a Member of this Act where a Member of the National Assembly other than the Speaker without leave of absence failed to attend, la I la, bann zafer ki arive other than the Speaker. Akoz ki Minis I vini dir nou Speaker I osi tou I ladan.  Annou get byen nou lalwa.  Kestyon ki mwan mon osi mon anvi demande se ki arive avek bann manm ki vin dan lasanble e ki pa dir naryen, ki pa koze, ki pa reprezant zot elektora.  Eski pa devret osi annan en sanksyon pour sa.  Si ou al travay  e mwan mon kontan servi sa legzanp si en travay i raport travay 8er bomaten i asize 10er i ouver son termos, i bwar son dite, i manz son gato, midi i pran son lunch break, 1er i revini i asiz ankor, i pran en goni i al anba tabli i dormi en kou apre 4er i al se li.  Eski sa dimoun ki pe anploy li eski zek zis pou donn li son lapey lafen dimwan.  La mon ti ava dir sa osi tou nou bezwen  regarde akoz dan sa lasanble mon annan 15an parey serten parmi nou e nou vwar bann manm ki letan ou al regarde napa okenn gran keksoz zot in fer oubyen napa naryen ki zot in dir, zis zot in lev lanmen anler letan in dir lev lanmen anler pou dir wi.  Sa bann manm la napa naryen ki pou ganny fer avek zot.  Si  prezans dan sa lasanble nasyonal i sitan enportan what about sa bann ki annan 2 dyob.  Wi, mon demann kestyon, si prezans isi dan sa lasanble i sitan enportan e ki si ou mank ou ganny koup R1000 mon demande eski prezans dokter i pa enportan lopital, eski prezans direkter zeneral i pa enportan State House. Eski prezans bann ki travay dan Minister Ledikasyon i pa enportan kot Minister Ledikasyon tou le Mardi, bann ki dan lanvironnman i pa enportan pour zot laba osi tou.  Ar lenportans se ki ou vin la, ou sof sez me selman laba kot ou pe ganny en lot lapey i pa enportan pour ou prezan osi laba osi tou.  Pou ou rann lapey.  Napa naryen, eski pa sa menm sa ki apel 2 pwa 2 mezir, legzektiv i dir avek nou i anvi enpoz disiplin lo lasanble  me selman  lo lot kote i aksepte ki pou dir serten manm ki kalifye, serten profesyonnel zot, zot absante dan zot landrwa travay.  Zot aksepte ki pou dir – tandis ki sa gouvernman pe dir  nou manm lasanble fodre zot la, sansan R1000, selman i sa menm gouvernman ki pou lokazyon le 5 Zen i dir avek travayer al boner, pran afternoon off pou al prepar ou pou ou vin selebre aswar dan lavil. Se  sanmenm sa gouvernman ki dir avek bann travayer zour i annan  state of the nation addresse, mont se ou boner pour ou kapab ekout speech ki apre sa i repet en milyon fwa lo televizyon e lo radyo.  Pour mwan mon dir sa i apel kontradiksyon.  Sa Bill annou pa anbet nou lekor. Sa Bill parey onorab Georges, parey onorab Ferrari, parey mon bann koleg ki’n koz avan mwan i viz lopozisyon se parki parey mon’n dir nou’n reste, nou’n boycott sa  lasanble pandan  dernyen parti term lannen pase e  mwan ozordi mon dir rezon pou boycott lasanble ti ganny zistifye e  sa dat le 3 Oktob nou pou selebre li koman en zour laviktwar parski atraver le 3 Oktob, atraver disan ki ti ganny verse, atraver sa bann bate in annan keksoz ki’n arive dan sa pei.  E atraver nou boycott, wi in annan keksoz ki’n arive, law and order committee ki’n prezant son rapor, ki finalman in dir ki sa lalwa law and order limenm fodre ganny revize, commission public enquiry ki ankor enn fwa in fer son travay e in donn posibilite pour nou vwar serten  keksoz e son rapor pou ganny prezante tre byento, si ozordi lapolis pe swiv bann kour lo ki mannyer pou handle crowds dan en fason apropriye, si zot pe aprann human rights, si zot pe sey avanse pou regarde ki mannyer pou tret dimoun parey dimoun e si ozordi SSU in aret bat dimoun parey zot ti bate dan lepase.  Wi ti akoz le 3 Oktob lopozisyon ti boycott lasanble e mwan mon krwar ki pou dir boycott I en fason lezitim pou fer travay.

Onorab Potter in dir ki pou dir boycott se en move latitid, I malelve, bann move prensip.  Onorab  Larue tou in enpoz preski menm santiman boycott lasanble i malelve tousala.  Ar.  Zot realize pou dir zot pe ensilte lider zot parti parski lider zot parti ki ti anmenn pli gran boycott bann lasanble.  SPUP ti boycott e regard sa ki SPUP ti dir letan  zot ti deside pour zot boycott. Mr Rene made it clear that the people of Seychelles were not satisfied with the way this country was being run.  The party executive decided that no Member of the Party will in future be attending Governing Council Meeting held in public on the grounds that it was nearly a show case. Ki zot pe sey dir, se zot lider ki anmenn nide boycott dan Sesel.  E zot lider ti vwar li byen pou boycott. E mwan mon ava dir zot laverite, mwan mon ti siporte sa boycott ki I ti fer akoz i ti anmenn en lalit e letan ou pe anmenn en lalit i annan diferan zouti ki ou bezwen servi, i ti a pe lalit pour Prezidan Sesel, i pa ti kontan prezans angle, alors i ti dir li i pa pou al laba akoz keksoz i ganny anmennen dan en serten fason. Be dan menm fason si li i ti vwar  boycott koman en fason  apropriye pou anmenn son lalit, akoz ki ozordi sa menm parti politik zot, zot pe trouve ki pou dir letan lopozisyon isi i anmenn en boycott ki pou dir sa i mal, ankor enn fwa de pwa de mezir, lekel pei – I enportan ki mon mazin listwar.  Lekel pei ansanm avek Cuba, Nor Kore avek La Libye ki ti boycott Seoul Olympic. Eski pa ti  Sesel, Sesel li pare pour li anmenn sa boycott lo nivo enternasyonal pou boycott Olympic Game pourtan son prezans laba ti pour en mere prezans selman li in deside pour  solider avek Cuba, solider avek Nor Koree, solider avek La Libye pou boycott  Olympic Games. Zot si ozordi onorab Potter pe koz lo malelve, move prensip, move latitid mon krwar i enportan pour nou regarde kote sa lalwa  i sorti, se pa  Ramkalawan ki pe anmenn sa lalwa. Se parti ki ganny dirize par Msye Rene limenm ki letan i ti deside pou li boycott Legislative Council i ti fer li e zot tou zot ti kontan, zot ti apel sa komansman en revolisyon ki ti pou aboutir dan 5 Zen, Liberasyon kot tou keksoz ti pour oke.

 

MR SPEAKER

Onorab 5 more minutes.

MR RAMKALAWAN

Mwan mon’n dir e mon repete ankor mon isi dan sa lasanble non pa akoz legzekitiv in met mwan.  Legzekitiv pa anvi vwar mwan dan sa lasanble, legzekitiv pa anvi vwar okenn nou dan sa lasanble, legzekitiv ti ava kontan trouv – sit legzekitiv i vini ziska ka kot mwan mon pe asize.  Me nou dan sa lasanble akoz lepep  seselwa in met nou e nou nou pou koze, nou pou koze.  Sa ki zot pe sey menas nou avek mon anvi dir pa pou anpes nou koze me selman anmenmtan i enportan parey onorab Ferrari ti a pe dir, i enportan  pour nou balans byen sa ki pe arive dan sa pei ozordi, nou, nou pe azir koman bann dimoun rezonab.  E mon’n deza dir sa avek tou le 2 Prezidan.  Mon’n deza dir ki nou nou pe azir koman bann dimoun rezonab, nou vini nou koze, nou vini nou fer konnen nou bann pwennvi e mwan mon dir atansyon sa  zour kot SPPF, kot Legzekitiv i al tro lwen, i pran zis en plim, en bren lapay anplis pou kas leren en samo.  Atansyon zot pe al dan sa direksyon, zot pe kontinnyen met lapay lo sa samo ki zour i arive kot sa samo son leren i kase e kot sa ki nou apel stabilite politik dan sa pei i desentegre, kot dimoun i dir nou’n ganny ase alor annou nou menm nou pran aksyon dan nou lanmen.  Mwan mon koze pour mwan dir zot sa lasanble nasyonal sel landrwa kot lopozisyon i annan drwa annan en lavwa parski lo tou bann lezot landrwa zot in koup lavwa lopozisyon, annou konn anmenn li.  Lasanble nasyonal zot in koup li lo televizyon, lo radyo, finansman parti politik zot in koupe, dousman dousman zot sey koup tou e la ozordi zot sey vin koup plis ankor. Mwan mon dir atansyon ki en zour i arive ki nou lo nou kote nou dir nou pa kapab tenir ankor e lepep seselwa i pran keksoz dan son lanmen, sa ki i ava apel en revolisyon popiler.  Mwan mon demande eski dan sa pei, dan sa moman kot nou pe viv napa naryen pli  enportan ki nou bezwen vin koz lo la. Napa naryen pli enportan pour sa lasanble diskite, sa lasanble swadizan serye.  Eski pa pli enportan pour nou koz lo kout lavi ki pe kontinnyen monte, dile NIDO ki’n sorti R80 pou vin R110. Drog avek lalkol ki pe fer en fleo dan nou pei, ki pe afekte nou bann zenn dimoun kot zenn dimoun i anler Mont Royale pe fer tretman, eski i pa pli enportan pour nou vin koz lo sa lekonomi kot ozordi dan labank en  liv sterlen i R13.00, en ero i R9 e lo black market, keksoz in fini defons plafon, kot nou annan en growing black market ki pe koz soufrans parmi nou pep  Eski  i pa ler pour nou koz lo limigrasyon, ki mannyer nou pep pe ganny met dekote dousman, dousman, kimannyer nou pei pe ganny vann, pour mwan mon ti ava dir se sa bann size ki pertinan, se sa bann size ki enportan pour nou adrese ozordi, pou vin koup lapey manm lasanble akoz ti annan en boycott senpleman akoz i en election pledge e legzekitif i anvi – pa vin rod zis. …

 

MR SPEAKER

Onorab wrap up.

MR RAMKALAWAN

Annou pa zis vin rod lavantaz politik ozordi.  Sa lavantaz politik ki nou pe rode ozordi pou eksploze demen.  Pli ou kontinnyen met en zanimo dan kwen miray, pli ou kontinnyen pous li, menm enm pti fourmi ki ou met li dan kwen ou koud, ou pez li – enm pti fourmi, letan ou larg ou lanmen, ou vwar sa pti fourmi pe fer fason pour li kit ou.  Ozordi mwan mon dir aret met lopozisyon dan kwen miray akoz si zot kontinnyen met lopozisyon dan kwen miray sa pei en zour pou pete.  Mersi.

 

MISS  MARIE ANTOINETTE ROSE

Mersi Msye Speaker, bonn apremidi tou manm onorab e tou dimoun ki pe ekout nou.

Msye Speaker mon ti a kontan komans mon lentervansyon ozordi apremidi avek en sel mo, i sa mo ki mon krwar Onorab Ramkalawan in termin son lentervansyon avek e sa se lepep.  Lepep in ganny mansyonnen a plizyer repriz par manm lo tou lede kote depi bomaten.  Mon’n note ki onorab Ferrari, Onorab Ramkalawan e Onorab Elizabeth in refer avek lepep plis ki en ventenn fwa dan zot lentervansyon; lepep in met nou la, lepep in elekte mwan Anse Etoile, drwa lepep ki’n vot pour nou.  Mon riye sak fwa mon tann en manm lopozisyon koz lo drwa lepep akoz depi  komansman sa lasanble  lopozisyon pa’n anmenn okenn mosyon Msye Speaker pou koz lo drwa lepep.  Anefe tou mosyon ki zot in anmennen in annan pou fer avek zot prop lentere.  Msye Speaker anefe i menm annan manm sa lasanble ki ti dir semenn pase ki en seselwa a letranze i annan plis drwa ki lepep seselwa. La ozordi nou vin koz labous plen lo lepep, nou vin rod mosyon lo drog, nou vin rod mosyon lo imigrasyon kan depi ler sa lasanble in komanse lopozisyon ti annan sans pou met sa bann mosyon dan lasanble pour nou koz lo la.

Msye Speaker les mwan fer lopozisyon rapel ki sa proze delwa ki devan nou i sel proze delwa dan nou listwar ki’n ganny anmennen par lepep, si in annan en bout lalwa ki lepep in santi zot pli for e pli konsernen lo la se zisteman sa proze delwa, sitan enportan ki dan dernyen eleksyon atraver demann lepep Prezidan Michel avek son lekip ti fer promes lepep ki nou SPPF nou pou deal avek sa problenm.  Se pa dezir en sel zonm pou anmenn sa proze delwa dan nou lasanble Msye Speaker parey onorab Ferrari ti esey fer nou krwar bomaten.  I sa pep ki’n met sa mazorite la e sa pep ki’n rezet lopozisyon aplizyer repriz ki’n demann nou pou fer sa e mon donn li lasirans ki sa lalwa pou enn ki pou ganny pase par bann vre reprezantan lepep.  Se lo sa not Msye Speaker ki mon osi deplor lapros serten manm lopozisyon depi bomaten, lapros vizavi lepep seselwa e pli enportan ankor lapros vizavi nou lasanble nasyonal.

Mon pou komans avek lentervansyon onorab Ferrari ki’n fer resorti plizyer pwen ki fer mwan krwar ki sa onorab ti’n vin dan nou lasanble bomaten pou provoke e kree serten lopinyon negative lo nou lenstitisyon.  In servi bann mo parey diktatir pou dekrir dirizan sa lenstitisyon, e in menm met li dan menm lalis avek bann dimoun parey Mobutu, Idi Amin etc.

Pour mwan  Msye Speaker sa lentervansyon bomaten ti enn fer par en zonm dezespere ki depi komansman sa term in esey fer tou pou denigre nou lasanble e challenge lotorite sa lasanble.  Ki i  son drwa pou challenge en drwa ki’n egzerse san okenn lenteripsyon pandan 30 minit  bomaten, i napa okenn drwa pour li servi term denigran anver en lot  manm nou  lenstitisyon.  Mon menm krwar ki sa lapant bomaten ti pe pran en ton negativ avek en konpleks siperyorite.Msye Speaker mon a zistifye mon pwen.

Onorab bomaten in fer 2 pwen kler, enn in dir ki i pa pou demann leskiz personn e de se ki li zanmen in travay dan gouvernman e alors i pa depan lo lasarite gouvernman pou viv.  Msye Speaker ler en dimoun parey in deza dir limenm pe apros son 50 lannen lo sa later, parey in deza dir ki son seve pe komans vin blan, parey in dir bomaten ki i annan 14an dan politik, i vin dan nou lasanble e i dir ki i pa pou apologize avek personn, pour mwan msye Speaker mon perdi tou respe entelektyel ki mon ti annan pour sa onorab.

Sa proze delwa pa pe demann personn pou tonm azenou e demann pardon personn e onorab i konn sa tre byen. I pe tou senpleman demande ki nou egzers respe pour sa lenstitisyon ki ganny dirize par Speaker.  I pe demande ki si nou pe kit lasanble pour en rezyon zistifyab, en misyon a letranze, en problenm lasante, en emergency nou enform lofis Speaker, tou dimoun, dan tou landrwa travay i konn sa lalwa tre byen akoz ler zot kit lofis oubyen ler zot kit site zot demann permisyon avek zot sef.

Sa lalwa pe demande ki nou koman bann manm  lasanble dan nou lentervansyon nou pa fer komanter ki demean lezot manm, sa lalwa pe demande ki nou bann manm nou egzers sa ki  Angle i apel simple courtesy, life skills ki fer mwan krwar ki i manke lo lot kote latab e dan simple courtesy i annan sa ki nou apel, ou admet ou’n fer fot e ou apologize e pour nou aplik sa lalwa si en manm in mank lasanble san zistifikasyon e i refize respekte sa lenstitisyon, i refize apologize avek ou e sa lasanble Msye Speaker, si nou bezwen al dan  en by-election, nou ava ale onorab Ferrari e onorab Georges.

E mon espere Msye Speaker ki ler in ler pou aplik sa lalwa, lalwa i ganny byen aplike dan en fason firm but fair. Sa i ki degre serye nou serye e parey nou dirizan dan lasanble in dir bomaten we mean business. Onorab Ferrari i reste ou prerogativ si ou anvi tenir oubyen les tonbe sa proze delwa.  Sa i fer mwan Msye Speaker anmenn lo en lot pwen.  Sa eleman rasis ki pe ganny montre atraver nou bann politisyen, e la mon quote en zournal politik ki ti ekri en lartik resaman lo nou lenstitisyon ler i ti dir “Patrick Herminie, the current Speaker of the National Assembly finally got his wish last week by getting a white man to apologize to him in the National Assembly”. An referans avek onorab Georges ki ti bezwen apologize avek ou Msye Speaker.

Msye Speaker kote nou pe ale dan sa pei, eski Speaker pe ganny regarde as a black man, e Msye Georges a white man? Eski nou pe dousman rantre dan sa polemik rasis ki ti diviz nou pei avan 1977.  Eski ou kouler lapo ouswa sa enn pour en lot onorab i enportan  pour bann politisyen dizour?

Msye Speaker sa proze delwa ki devan nou pour zisteman anpese ki bann komanter parey i sorti dan zournal politik e i rantre dan nou lasanble nasyonal san ki en manm i apologize. Wi, onorab i apologize avek sa lenstitisyon nob e zis, irrelevant sa kouler lapo ki in ne avek e ki i mars avek toulezour.  Vwala bann eleman ki pe diviz nou bann onorab, vwala problenm ki sa proze delwa pe rektifye.  Pa sa lalwa ki pe diviz nou, se nou prop konpleksite rasyal e sosyal ki pou diviz nou si napa okenn lalwa ki anpes sa arive dan nou lasanble.

Msye Speaker, onorab Ferrari in osi fer en komanter ase sokan bomaten ler i ti dir ki i pa bezwen larzan gouvernman, i pa bezwen mandyan larzan gouvernman. Ankor bann tel komanter i montre en konpleksite siperyorite e sa fwasi i baze lo laklas.  Onorab in imply ki i annan sifizaman mwayen pour li debrouiye menm si son lapey i ganny koupe.  Mon kontan note ki avek sanzman 1977 ki li osi i ti pran par ladan ozordi i en zonm sikse anba gouvernman SPPF, me eski ti neseser pour li servi sa mo mandyan, eski ti neseser pour li imply ki serten manm ki annan mwens mwayen ki li i mandyan. E sa i tonm byen avek largiman lopozisyon semenn pase ki ti dir ki en dimoun ki a letranze ki  annan larzan pou invest i annan plis drwa vote ki sa enn ki isi ki bwar baka.  Me ler onorab in fer sa mon krwar i ti pe osi ensilte tou sa bann travayer gouvernman ki dapre li pe osi mandyan en lapey lafen dimwan avek gouvernman.  La i osi en lot fason kot nou servi lepep pou fer en pwen politik me nou osi maltret sa menm lepep.

Onorab Elizabeth osi in fer sorti 2 pwen ki mon ti a kontan adrese apremidi. Onorab in dir ki sa proze delwa ki devan nou i kont nou konstitisyon. Msye Speaker mon pa en avoka e mon pa’n zanmen anvi vin en avoka e koman en lay person i kler ki sa largiman anti-constitutional pa tenir.  Premyerman lartik 81 nou konstitisyon ki onorab in fer referans avek e mon konpran akoz onorab Georges in bref lo sa lartik i sel lartik ki fer referans avek sanksyon lo MNA me sa lartik i spesifikman koz lo sanksyon an relasyon avek vacation of seat pour plis ki 30 e 90 zour e i pa fer okenn referans avek sanksyon lapey, mank lasanble san zistifikasyon etc. parey mosyon ki devan nou pe demande.  The article is not relevant.

Parkont lartik 107 nou konstitisyon ki koz lo sa zafer saler me i pa fer okenn mansyon lo sanksyon saler MNA anefe nou konstitisyon menm si i fer kler ki dan ka laplipar bann constitutional  appointees ki zot saler pa devret ganny revised a zot dezavantaz  an sa ki konsern saler bann MNA enkli lider lopozisyon nou konstitisyon  i les  sa a en Act e i pa  pronons son lekor lo la. Alors relevans sa mosyon i ganny trouve dan en Act Msye Speaker, sa Act i devan nou isi.  Apre tou nou konnen Msye Speaker si okenn manm i krwar ki sa proze delwa i anti-constitutional i konn tre byen ki forum pour li al rod sa drwa se devan lakour konstitisyonnel e non pa sa lasanble.

Msye Speaker, Onorab Elizabeth e onorab Georges, onorab Prea ek Lucas in osi fer referans avek lafason ki sa proze delwa in ariv devan nou, zot largiman  separation of power. Zot in argye bomaten ki sa Bill ti kapab pas devan nou lasanble nasyonal atraver en komite Standing Orders e apre ganny adopte par sa lasanble.  Zot largiman se ki sa ti pou montre ki Lezislativ pa ganny direktiv sorti kot Egzekitiv lo kimannyer i pou fer son biznes.  Sa i fer mwan mazin parol onorab Ramkalawan o komansman sa trimes ler i ti dir ki nou lasanble i en brans endepandan avek gouvernman e reponn a okenn lotorite me son lekor.  I annan plizyer pwen pou fer lo sa size. La mon krwar ki onorab Ramkalawan e lezot manm dan lopozisyon in anmenn sa konsept separation of powers enm pti pe tro ekstrenm e in menm pran son lentervansyon dan en fason literal.  Lasanble pa subject to no one but itself parey onorab Ramkalawan in deza dir.  Anefe napa personn oubyen okenn lotorite ki subject to no one but itself. Lasanble i reponn a konstitisyon e bann lalwa ki gouvern li, en pwen an kestyon i zisteman sa lalwa ki devan nou, ki pou annan lenpak lo konportman bann MNA vizavi zot responsabilite. Lasanble i bezwen reponn tou le 5 an a sa pep ki’n met li la, sa pep ki nou’n koz lo la, sa pep ki zot tou zot in fer referans avek.  Zot pouvwar i ganny kontrole par lepep, en pwen an kestyon se sa lalwa ki devan nou, ki lepep menm ki ti demande ki i annan serten lalwa ki gouvern lasanble an sa ki konsern bann manm ki deside pa travay me kolekte zot saler lafen dimwan.

En lot pwen Msye Speaker  se ki i pa par en fot ki sa proze delwa in vin devan nou atraver en Bill, ti kapab vin atraver rekomandasyon komite standing orders, largiman lopozisyon swa en private members’ bill, largiman lonorab Ramkalawan.  Sa proze delwa in vin devan nou   dan sa metod se akoz i ti zisteman en promes gouvernman SPPF  e nou SPPF.  Se nou sa parti ki dan gouvernman e dan lasanble, i preogativ lasanble pou li aksepte oubyen rezet sa proze delwa, sa i son swa, i sa swa ki nou annan ozordi kot en mazorite pe siport sa proze delwa akoz i ti enn nou promes. It was an election pledge, onorab Ramkalawan e koman bann manm sa parti ki dan gouvernman pour nou sa i en promes byen garde tout an prenan kont bann paramet ki gouvernman i devret servi ler i deal avek lasanble.  Annou pa oubliye bann onorab ki malgre ki Prezidan i Prezidan egzekitif i osi sef deta e si i annan en size ki pe domin leta alor i son drwa pou aport sa size a bann lebra gouvernman konsernen e preogativ sa bann lebra pour li deal avek sa size.

Bann onorab lopozisyon bomaten in dir ki 11 zot in reganny elekte menm si lepep  ti’n vwar ki dan dernyen lasanble zot ti mank sesyon atraver boycott.

Onorab Ramkalawan in koz labous plen lo sa  160 vot ki’n gannyen Anse Etoile, sa bann onorab, Msye Speaker, pe viv dan nyaz, kimanyer alors zot zistifye sa plis ki 3000  ansyen siporter ki ti kit zot dan dernyen eleksyon e vin kot SPPF.  Sa bann dimoun in kit zot bato akoz zisteman zot pa ti dakor avek sa boycott lasanble ki dayer in komanse depi plizyer lannen ki Lopozisyon i dan lasanble.  Sa bann dimoun ti vin devan  laport SPPF e demann avek SPPF pou met en lord dan  sa zafer, sa pep ki zot koz lo la dan sa gran mazorite, 56% in dir avek SPPF, ale, al donn nou en lasanble serye e koup lapey bann ki pran nou larzan san okenn zistifikasyon.

Wi, parey zournal People in dir onorab Lucas, SPPF in gard son promes.  Me kestyon ki mon anvi demann lopozisyon se akoz ki zot anvi ki sa proze delwa i ganny diskit lo la atraver en Standing Orders Committee, mon konklizyon i senp, lopozisyon i anvi retir deba lo sa size sorti dan en public forum pou vin dan en private forum. Lopozisyon i anvi tir deba devan camera televizyon e difizyon radyo pou anmenn li dan en landrwa kot personn pa pou tande ki SPPF i annan pou dir lo sa size.  Zot anvi ki nou fer keksoz deryer rido, atraver komite nou a  koze antre nou  parey zot in dir, nou ava aranz keksoz e nou, nou anvi ki lepep i tande ki nou pe dir, nou anvi ki  bann ki’n vot pour nou i konnen ki nou’n vin fer dan sa lasanble, pa  bezwen per laliberte lekspresyon bann onorab.

E vre rezon zot anvi fer sa se akoz zot konn tre byen ki SPPF in ganny eleksyon lo la, ki sa proze delwa i enn ki tre popiler avek lepep e ki zot pou ganny defet lo tou pwen ki zot met devan parey in leka depi bomaten.  Sa ankor i montre lipokrizi lopozisyon an sa ki konsern medya.  2 semenn pase zot ti anvi ki SBC i pas tou deroulman lasanble  live lo radyo, ozordi zot anvi move sa proze delwa pou anmenn li lo staz komite pour ki SBC pa ganny sans pas sa deba live lo televizyon.  Piblik i merit konnen ki SPPF in delivre lo son promes e se pour sa rezon akoz mwan mon pa anfaver ki sa deba i antre dan komite standing orders.

Onorab Georges in osi esey zistifye travay MNA e dir ki  travay MNA i plis ki zis dan lasanble, me osi lo teren. Mon kontan e apresye ki onorab Georges in sanz son pozisyon lo travay en MNA akoz mon rapel tre byen dan eleksyon 2002 ler onorab Georges limenm i ti dir ki travay en MNA i pa lo teren akoz en MNA pa DA.  Son plas i ti dir i dan lasanble nasyonal pou regard lalwa e the bigger picture. Ozordi i vin dir nou ki travay MNA i plis ki sa.

Msye Speaker depi ki nou lasanble i lasanble bann manm SPPF i konn tre byen ki travay en MNA i enportan dan lasanble osi byen ki lo teren. Me kimannyer en voter i kapab mezir son travay, travay en MNA si i pa lo son prezans e partisipasyon dan nou lasanble e nou pep pa pe demann bokou, i pe demande ki nou la 4 a 5 zour Msye Speaker dan en 1 mwan, se tou ki nou pep pe demann nou pou fer e nou devret leve bomaten e kontan pou fer sa, nou pa devret annan en lalwa pour sa.

Onorab Georges in osi dir ki sa lalwa pou anpes laliberte lekspresyon e laliberte bann manm.  En kestyon ki mon demande Msye Speaker, eski sa lalwa i stifle debate Canada kot i annan menm lalwa, eski i abiz drwa bann manm parlman L’Angleterre kot i annan menm lalwa, eski i anpes bann manm parlman Sid Afrik fer zot louvraz, kot i annan menm lalwa, e bomaten onorab Prea i anvoy nou L’Ethiopie ek Madagascar e mwan depi bomaten mon’n tann tou manm lopozisyon koz plennman lo sa Bill kontrerman avek persepsyon ki lopozisyon i anvi kree lo nou lasanble, lekel ki’n stifle debate, lekel ki depi bomaten ki’n apes onorab Ferrari, onorab Georges, onorab Ramkalawan koze.  Lekel ki’n anpes laliberte lekspresyon.

Msye Speaker an konklizyon si nou’n sermante to bear true allegiance to the Constitution of Seychelles alors Msye Speaker laspirasyon preamble nou konstitisyon i plennman reflekte sa Bill ler i dir ki nou exercise our individual rights and freedoms due regard to the rights and freedom of others and the common interests. Sa common interests Msye Speaker se zisteman dezir e lentere sa pep ki’n met nou la.  Mersi.

 

MS VICKY THERESINE

Msye Speaker Bill ki devan sa lasanble ozordi i enn ki tou onorab i konnen  akoz ki i la e tou seselwa osi.  Bill pa pe koz lo 2 lapey parey in ganny fer nou krwar pli boner.  Si en manm i santi ki sa i en problenm i kapab touzour anmenn i devan lasanble si i santi  i neseser.  En manm lasanble i bezwen mazinen ki apard son travay ki i fer andeor lasanble en sitting i sa eleman pli enportan parmi tou, parski Msye Speaker se dan lasanble ki konsern ou elektora i ganny  diskite, se dan lasanble ki bann desizyon i ganny pran, se dan lasanble ki bann lalwa i ganny pase.  En manm lasanble i bezwen la tou le Mardi 9er ziska 5er pour en sitting vin konplet. 

Bill ozordi i konsern tou manm lasanble sans eksepsyon, koman en zenn manm parlman mon senserman krwar ki lasanble i bezwen reste sa lenstitisyon serye dan tou son laspe, depi respe ziska prezans dan lasanble, en manm lasanble ki deside absan pour en sitting san okenn zistifikasyon i bezwen annan  aksyon neseser e serye ki ganny pran avek li.

Msye Speaker etan ki bann leaders ek dimoun i get nou koman en legzanp, ki mesaz ki en manm lasanble ki’n ganny elekte direkteman avek son pep i anvoye avek son bann elektora kan i refize vin lasanble.  Mon ti ava kontan fer resorti ki sa Bill pa pou aplik zis pour serten parey onorab Prea in anvi fer nou krwar bomaten ki se dan sa Bill pou afekte zis manm lopozisyon, non, onorab, sa Bill pou tous tou  manm e tou bann san leksepsyon si zanmen i deside absan san okenn zistifikasyon.

Msye Speaker pou koup lapey en manm ki pa atenn sesyon par ekspre pa apel pinisyon, i apel senpleman lord e regilasyon.  Lo sa zafer gouvernman pe enterfer ek travay lasanble, Msye Speaker diran kanpanny elektoral 2007 Prezidan Michel ti propoz sa lalwa avek lepep seselwa e konsekaman lepep seselwa ti ganny loportinite pou vot lo la, zot  ti vote e aprouve par en gran mazorite.

Msye Speaker otan ki mon konsernen lepep seselwa in fini aprouv sa lalwa dan sa dernyen eleksyon lasanble nasyonal.  Lo kestyon koup saler MNA ki deside zis absan dan lasanble, seselwa in fini deside an gran mazorite zot in dir koupe.

Msye Speaker i pa Prezidan Michel ki pe enterfer avek lasanble me plito pep seselwa ki pe met lord dan sa problenm ki Onorab Prea in pli boner rekonnet ki i annan.  Sa ki tris ozordi se ki bann manm lopozisyon pe anmenn tou sord kalite leskiz vizavi sa lalwa.  Mon pa krwar ki koman bann dimoun responsab nou bezwen servi tou sord kalite demagozi pou kasyet legzistans sa Bill ozordi.  Mon krwar ki dimoun pa merit les zot tonm dan sa kalite largiman ki’n ganny anmennen pou sey detourn zot.  Mazorite seselwa in dakor pour sa Bill ganny anmennen e pase dan sa lasanble. Sa Bill pa pe fer personn vin en yes man parey bomaten nou’n tann dir.  Me mon redir ankor sa Bill osi pa ni pe anpes personn koze parey in dir, pa pe aras personn zot laliberte lekspresyon.

Msye Speaker dan en lenstitisyon nasyonal i napa okenn plas pour la vorasite, lanarsi oubyen la sovazri. I tre malere par kont pou vwar ki nou annan en zenn demokrasi ki’n deza vin  en viktim tou le 3 fleo.  Le 3 Oktob nou’n vwar lanarzi an aksyon e la ozordi nou’n temwanyaz lavorasri e  la sovazri.

 

MR RAMKALAWAN

.. Le 3 Oktob – lanarzi.

 

MR SPEAKER

Le 3 Oktob ler i ti  pe entervenir onorab Elizabeth mon ti dir klerman i sub-judice. Onorab Georges dan son lentervansyon in koz lo la an detay, ou osi ou’n koz lo la.

 

MR RAMKALAWAN

Wi, be li in aktyelman dekri – in pas en zizman.

 

(Interruption)

 

MR HERMINIE

Sa ki sub-judice napa narnyen pou fer  ek pas zizman.  I en prensip kot en deba dan lasanble i ganny fer  dan en tel  fason avek bi pou enfliyans en desizyon, en prose ankour.  This is the problem ki plitar mon pou deal avek.  Si nou annan bann rules ek standing order e apre nou oule kase nou menm.  Mon ti donn en ruling lo en la depi bomaten ler Onorab Elizabeth ti pe koze.  Onorab Georges in kas li, ou ou’n kas li e ler Onorab Theresine in kase….

 

(interruption/laughter)

 

MR SPEAKER

… ou sot de kote ou dir i en problenm.   The honourable lady will be heard.  Proceed.

MS THERESINE

Mersi Msye Speaker. Le 3 Oktob nou vwar lanarzi an aksyon e la ozordi nou’n kapab temwanny la sovazri e la vorasite.  Rezon ki serten onorab pe sitan bat move ozordi se senpleman akoz zot ensiste pou met zot pos avan pep.  Zot ensiste zot gannyen devan lazistis e la demokrasi.  Msye  Speaker Sesel i posed li en lasanble sivilize ki pe deservi en pep konpran e tre sofistike, se pep seselwa limenm ki pe demande ki konfortman sa lasanble i ganny sanksyonnen e regularize  ki bann manm i a fer fas avek bann menm sanksyon ki tou larestan travayer  dan sa pei  i fer fas avek.

Msye Speaker mwan mon pou onor sa lepep seselwa, sa ki zot in demande. Bomaten i annan en pwen ki’n ganny fer resorti konm kwa i annan serten lobsesyon ki pe ganny devlope dan nou sosyete otour serten dat e levennman.

Msye Speaker avan mon terminen mon ti a swete dir ki serten manm lasanble pa devlop okenn lobsesyon malsen avek ozordi sa dat le 24 Zilyet 2007 kot en bil tre enportan in ganny table e menm pou ganny pase dan sa lasanble.   Apre ki sa Bill in ganny pase mon a swete ki sak manm i ava bouze e kontinnyen desarz zot responsabilite parey nou tou  nou devret pe fer.

Msye Speaker mwan mon pou donn mon sipor sa Bill san okenn ezitasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Loizeau nou annan nou 6 minit, eski ou krwar ou kapab konplet ou lentervansyon.

 

MR LOIZEAU

Msye Speaker mwan mannyer mon pe get sa Bill koman en manm elekte pour mon distrik lo kote lopozisyon mon pa pou donn mon sipor pour en tel Bill.

Mon pa pou donn mon sipor akoz mon krwar ki sa pa pou permet mwan fer mon travay koman en vre manm dan lopozisyon.       Mwan mon napa lentansyon vin fer okenn problenm avek okenn manm dan sa lasanble, menm avek ou, Msye Speaker.

 

(laughter/interruption)

 

MR LOIZEAU

Mon pa pe dir sa petet zot krwar  mon per mon a ganny sispann oubyen perdi sa lapey.  Lo kote saler mon napa problenm avek sa, menm si zot pran tou, mon oke ek sa.

 

(Laughter)

Akoz mwan si pa ti peye pou vin la dan sa lasanble, still mon  ti pou vini. Mon sel problenm dan sa Bill se pa larzan, me plito mon drwa pour mwan kapab koze e defann mon bann dimoun ki’n elekte mwan la pou ganny restrikte.

Msye Speaker mwan mon en dimoun mon krwar dan lademokrasi e  mon krwar dan laliberte lekspresyon, alor mon santi ki sa Bill si i pase i pa pou permet mwan kapab koze e eksprim mwan libreman koman en manm ki’n ganny elekte direkterman par bann dimoun dan mon distrik, Bel Air.

Msye Speaker ler mon get sa Bill i annan en ta rezon akoz sa Bill in vin devan nou dan sa lasanble ozordi, enn se ki nou tou nou ava kontan i annan lopozisyon la dan sa lasanble me selman nou pa pou kapab eksprim nou dan lafason ki nou, nou anvi fer li.  Pou annan en serten kontrol lo nou parey Onorab Ferrari ti dir pli boner, parey en kannif anba nou lagorz.  Mon krwar sa se sel motif par deryer sa Bill, rod en fason afeblir lopozisyon, koup  nou saler e anpes nou koze.   Akoz ler nou koze zot konnen ki nou bann largiman i for.

Onorab Naiken ti dir taler ki son oponan dan son kanpanny ti sey bat latet zabitan  bann zabitan Au Cap avek sa zafer 2 lapey e menm si i ti fer sa zabitan  Au Cap ti deside met li onorab Naiken dan sa lasanblel.  Sa petet ti en taktik ki son oponan ti pe servi akoz mwan osi Bel Air mon oponan ti a pe servi en taktik e ti a pe dir ki mwan mon en novis, mon annan en biznes ki pa rantab, mon lev midi, en ta in dir me still zabitan Bel Air ti dir avek li avek SPPF ki zot oule mwan, en kandida sorti dan parti SNP ki ti boycott sa lasanble koman zot reprezantan.

Alor konmsi zot anvi pini lepep pour son swa?

Msye Speaker mwan mon pou donn tou mon sipor mon bann koleg dan lopozisyon ki’n entervenir avan mwan.  E mon pou vot kont  sa Bill.

MR SPEAKER

Mon ava vwar le 2 leaders en kou brefman, nou pou rezwenn ankor 4er.  Meeting adjourned.

(Break)

 

MR SPEAKER

Nou pou kontinyen ek deba mon oule lasanble konnen ki apre diskisyon ek le 2 liders nou pou al  enpe pli long ki 5er, i reste enn de manm ankor ki oule koze. E nou pe antre osi  dan bokou  repetisyon so mon pou egzes enpe timelimitation pou ki nou kapab omwen by 6 o’clock, 6er, nou ava’n fini avek Bill.

So bann manm zot bann leaders zot in fini koze antre zot, swa nou respekte sa bann reg ki nou’n tonm dakor lo la. Onorab Pool

 

MR ANDRE POOL

Msye Speaker parey ou’n dir bokou in ganny dir bomaten lo sa Bill e alors mon pou tre kourt posib. Msye Speaker sa Bill pe fer provizyon pou fer sir ki En manm lasanble ki pa vin asiste sesyon travay lasanble san rezon valab oubyen san permisyon Speaker lasanble nasyonal ki aksyon i ganny pran kont sa bann manm. E aksyon ki sa Bill pe  propoze se en koupir saler sa manm an kestyon.

E zis pou deza fer mazinen ki sa ti en promes ki parti SPPF  nou ti anmenn ver pep Seselwa avan dernyen eleksyon nou lasanble nasyonal.

I kler ki mazorite lepep Seselwa i dakor avek sa, akoz zot ti donn SPPF sa gran mazorite dan sa eleksyon. Msye Speaker lasanble nasyonal i sel landrwa kot en manm ki’n ganny elekte i vin fer tande lavwa bann ki’n elekte li e non pa lo semen oubyen lezot landrwa piblik. Dan lasanble nasyonal sa manm i prezant son pwennvi, son bann largiman e ganny loportinite vote apre sa ki li i santi i merit fer.

Tousala ou kapab fer li selman isi dan nou lasanble. Byensir proze delwa pe osi fer provizyon pou ler ou pa kapab vin asiste travay isi ou kapab absan avek permisyon Speaker e mwan mon napa okenn dout ki Msye Speaker pou konpran tre byen bann manm, bann moman ki en manm pou bezwen absan akoz Msye Speaker li osi i en imen e i  viv lo sa later parey tou.

Sa lalwa i pa en lenvanyon Sesel parey mon bann koleg ki’n koz avan mwan in fer resorti. I deza egziste dan plizyer lezot demokrasi ki nou kontan koz lo la labous plen dan sa lasanble. Zot osi dan sa bann demokrasi zot ti vwar en nesesite en tel lalwa pou disiplin bann manm ki pa vin asiste sesyon travay zot parlman. Mon asire ki nou ava annan bokou pou aprann atraver zot leksperyans dan lenplimantasyon sa lalwa espesyalman dan lademokrasi parlmanter Angle.

Msye Speaker si nou vreman oule ganny vwar koman sa lasanble serye e pe travay dan lentere nou pep nou bezwen prezan otan ki posib, ler nou lasanble i zwenn dan mardi oubyen lezot zour ler i neseser. Nou bezwen ganny vwar pe delivre pour sa pep ki’n elekte nou. Nou bezwen toultan pe met nou lentelizans ek lenerzi ansanm malgre nou diferans lopinyon, malgre nou difere dan la fason ki keksoz i devret ganny fer e malgre nou pa tonm dakor lo tou size me nou devret, mon repepete nou devret prezan dan sa lasanble  pou travay e pran desizyon lo lavenir nou pep.

Nou pa devret kit lasanble pou al lager pour Sesel andeor sa lasanble. Lepep in elekte nou pou lager anndan isi dan sa lenstitisyon ki apel Lasanble Nasyonal. Msye Speaker ler mon dir lager mon pe senpleman dir ki se isi ki nou devret pe debat nou lide, nou pwennvi ek nou bann diferan analiz ki nou annan. I annan ki  pe dir sa lalwa i kont nou konstitisyon nou 3enm repiblik.

Msye Speaker mwan osi lo komansman mon ti krwar i leka, me apre ki mon’n ganny sans koz ek plizyer bann eksper dan sa domenn mon ozordi konvenki ki i pa leka. Antouka si annan ki santi ki sa lalwa i pa a’n ankor avek nou konstitisyon, zot annan senpleman pou anmenn en ka devan lakour konstitisyonnel. E la en desizyon final ava ganny pran. Msye Speaker zot in osi koz lo separasyon pouvwar kot pe ganny dir ki legzekitiv pa kapab enterfer dan zafer pouvwar lezislativ. Mwan Msye Speaker mon get sa diferaman. Prezidan Michel apard ki en sef egzekitiv, in osi ganny elekte koman sef deta. Sa vedir ler i santi ki mezir i devret ganny pran nou redres en sitiasyon ki pa normal dan okenn brans gouvernman i devret santi li lib pou fer li.

Msye Speaker permet mwan prezan pour mwan fer serten komanter lo serten deklarasyon ki’n ganny fer dan nou lasanble depi bomaten.

Premyerman Lonorab Ferarri in fer en bann deklasyon enkli son karyer politik ler in koz lo sa proze delwa. In eksplik nou son pozisyon ki tre byen. Me in menm esey fer nou krwar ki li i en gran ero 21enm syek dan listwar Sesel. Permet mwan Msye Speaker atraver ou dir de pti mo lo serten sa bann deklarasyon me san okenn lentansyon pou ofans li. Premyerman, in sey konpar sa proze delwa koman en mannev pou detri lademokrasi dan Sesel parey ler dapre li en premye minis ti ranvers son prezidan i ti dir e donn nou lenpresyon ki li i ti kont sa desizyon ki sa premye minis ti pran le 5 Zen 1977.  Msye Speaker mais quelle hypocrisie lo sa size par Lonorab Ferarri. Ti ava enteresan si sa lonorab ti ava fer nou konnen lekel sa zonm ki ti annan code deputy A1 dan kou- deta 5 Zen 1977? Mon a les li dir pep Seselwa limenm.

Dezyenmman Msye Speaker in dir nou ki si sa lalwa i ganny aplike lo li, li i pou ale retournen, ki vedir ki i pou perdi son seat e i pou bezwen annan en by-election dan Mont Fleuri, akoz dapre li ler in ganny elekte avek mazorite dan son distrik sa pour li i reprezant osi en mazorite dan nou lasanble.

Msye Speaker, mon cher koleg onorab in tronpe akoz sa i pa leka ditou e parey mon bann koleg ki’n koz avan mwan, lepep Seselwa i donn SPPF sa mazorite dan nou lasanble e non pa lonorab Ferarri endepandaman ki li i panse. Li, in ganny eleksyon dan Mont Fleuri, in ganny mazorite dan Mont Fleuri, me mazorite dan sa lasanble se SPPF ki’n gannyen, e Msye Speaker mon ti ava kontan ki sa i antre tre byen dan son lespri.

Trwazyenmman Msye Speaker dan son lentervansyon lonorab Ferarri in prezant li koman en pli gran ero ki Sesel zanmen in deza konnen.  In dekrir son parkour atraver kaso, atraver lopital e lezot lensidan ankor ki li in pas ladan. Msye Speaker mwan mon pa vwar sa i drol akoz portre sa lonorab ti aparet dan en zournal zis apre kou-deta 1977 avek en rivolver dan son kote. Wi Msye Speaker i ti paret en zenn ero, e en zenn  revolisyonner e mon asire ti enpresyonn bokou zenn Seselwa sa lepok pour zot osi vin en ero. Me Msye Speaker mon a zis dir li atraver ou pour pa servi sa proze delwa pour li aprezan vin en super hero.

Msye Speaker, dan son lentervansyon Onorab Ramkalawan taler in fer plizyer deklarasyon me i annan enn ki in demande si prezans Dokter Payet pa enportan dan klinik e si prezans en serten manm dan sa lasanble pa enportan dan State House.

Msye Speaker atraver ou permet mwan vir sa menm kestyon lo li. Eski ler son koleg Lonorab Bernard Georges i sov lasanble pour al ankour, eski son prezans dan nou lasanble pa enportan?

(Interruption)

 

MR POOL

Msye Speaker dir sa boug les mwan koze!

(Interruption)

Msye Speaker…

 

MR B. GEORGES

Order 39 (5), the conduct of a member of the National Assembly shall not be called into question except on a motion. 39 (5). Alors Ki deal?

 

M

R SPEAKER

Onorab, Onorab! Ou pa adres the Chair atraver ‘ki deal’?

 

MR GEORGES

Sorry Mr Speaker. Mon pa ti pe address the Chair ki deal mon ti pe address manm.

 

MR SPEAKER

Vwar dan deba nou tou nou annan en kantite lannen dan bann deba. Parfwa fot ki manm i fer, ler i ouver bann laport ki pa neseser e apre son oponan i antre ladan e i toultan vin en problenm.

 

MR GEORGES

Mon pa’n koz lo onorab Pool ditou ozordi mwan, mon’n kit li ater.

 

MR SPEAKER

Ok mon note ou pwen e mon kwar ki Onorab Pool ava refrain from talking lo conduct en manm e an linny avek order 39(5). You can do it through a motion but I think ou free pou refute bann alegasyon ki ganny fer kont ou.

 

MR POOL

Msye Speaker mon a kontinyen mersi. Msye Speaker eski li menm li Lonorab Ramkalawan son prezans pa sitan enportan dan legliz ler i vin osi isi dan nou lasanble.

(Interruption)

 

 

MR RAMKALAWAN

Mr. Speaker, Mr. Speaker,

 

MR SPEAKER

Yes?

 

MR RAMKALAWAN.

Be 39(5). Exactly 39 (5).

 

(Interruption)

 

MR POOL

Be li ki’n komanse

 

MR SPEAKER

But, you see onorab bomaten i ti kar invoke 39(5) ler ou ti koz lo li dan – non I agree with you 39(5) should apply. But rezon osi ki mon pe les enpe sa arive pour nou vwar  bann difikilte ki leve letan nou pa oule ki the Standing Orders i ganny apply, à la lettre. Ou vwar! Sa son bann problenm. Sa ki Onorab Pool pe fer se egzateman ki ou’n fer ek li bomaten e konsekaman I agree with you

 

MR RAMKALAWAN

Be si, mwan letan mon’n koze li i pa’n raise sa, sa son problenm i pa’n santi li ofanse. Me letan  li in lev sa, mwan standing orders i kler lo. Mwan mon pe demann ou pou aplike. Si li pa aplike, si en dimoun pa rod en refund ki due to li, ou pa kapab dir ek en lot boug pa rod en refund ki due to li.

 

MR SPEAKER

Onorab!

 

MR RAMKALAWAN

Sa i son problenm

 

MR SPEAKER

At least you see the the need to apply the Standing Order.

 

MR RAMKALAWAN

Yes of course I do

 

MR SPEAKER

Onorab Pool kontinyen

 

MR POOL

Wi Msye Speaker, Msye Speaker, pou terminen akoz pangar order 39 i lev ankor, mon a zis dir ki avan ou koze get ou byen. Pa anvoy ros dan lakaz an vit ler ou ou reste dan lakaz an vit. An konklizyon Mr Speaker mwan mon krwar ki sa proze delwa i annan son merit e mon pou donn li tou an sipor. Mersi!

 

MR SPEAKER

Bon, nou press for time, so annou pa antre dan tro bokou enteripsyon e kontrovers. Onorab Arissol

 

MR SANDY ARISSOL

Mersi Msye Speaker. SNP dan lasanble in toultan en lobstak pour  SPPF e ozordi nou pe vwar li ankor. Sete sa, sete bi Msye Michel pour li sorti  venker dan eleksyon lasanble nasyonal avek 25/0 me ki i pa’n leka, senpleman sete pou elimin SNP dan lasanble nasyonal kot zot ava annan en mazorite SPPF pe ranplas sa 11 seats avek SPPF. Annou pa bliye ki lasanble ti pas lo televizyon ek lo radyo e sa ti anmenn en diferans lo bann seat dan lasanble nasyonal akoz dimoun ti pe rekonnet lekel ki ti pe debat e koz pour zot rezon. SPPF ti fer sir ki sa ti aret pase e ozordi SBC pe pas lasanble dan fason ki zot krwar i fer zot plezir.

Disourd lasanble e fer eleksyon deswit ti en lot lesey pou anpes SNP ganny tande a’n espektan, parey mon’n dir taler en mazorite dan lasanble. E ozordi Bill anmennen i en 3enm motiv ki kler poudir napa okenn narnyen par deryer sa Bill me senpleman sete promes ki Msye Michel ti fer dan son kanpany dan dernyen eleksyon, e sa pe ganny met avek mazorite SPPF ki zot ki dan lasanble e avek Speaker ki pou materyaliz sa.

Msye Speaker mwan mon napa okenn problenm avek sa Bill la fason ki i pe ganny anmennen oubyen kwa ki i pou fer dan lasanble. Mon problenm avek sa Bill mwan se la fason ki i pou ganny administre e lekel ki pou administre li. SNP in en parti politik ki’n toultan krwar dan son prensip, defann lepep Seselwa, kritik tou zefor kont koripsyon e ladiktatir dan nou pti pei e atraver sa sa i ganny fer dan lasanble nasyonal e la kot nou distrik i antre kot St. Louis ti realize poudir ler SNP ti boycott lasanble, kritike, debout pour son rezon zabitan St. Louis ti dir ek mwan Sandy ale la nou met ou e nou dakor la fason ki keksoz ti pe ganny arive e nou pa ti anvi ki en SPPF pou vin reprezant nou St. Louis akoz nou St. Louis nou krwar dan lademokrasi e dan laliberte lekspresyon. Sa Bill ozordi in vin koman en pinisyon pour nou lo kote SNP e mon santi pour mon distrik osi, en fason ki nou ava la dan lasanble me nou pa a kapab koz lo serten size kekfwa ki ava pa dan faver Speaker oubyen an faver house, oubyen ozordi i ava annan enn ant nou ki ava lo lalis ki pe ganny pouse e anmenmtan nou a kapab pa pe dir serten keksoz ki nou krwar nou devret pe dir.

Mon’n tann koz enpe lo koup saler MNA si i pa vin dan lasanble. Mwan mon ti ava kontan zis fer resorti ki parey mon’n tann Minis in dir taler bomaten ki responsabilite en manm lasanbe nasyonal se pa zis dan sa 4 mardi dan en mwan ki nou vin la dan lasanble me osi bann lezot responsabilite ki vin avek dan distrik, asiste nou dimoun dan en ka maler, dan en ka malad, dan en ka dezas, e parey Onorab Prea in dir bomaten plizoumwen en manm lasanble son louvraz se 24 lo 24 e 7 lo 7. Ou napa konze, ou napa sanmdi, ou napa dimans. E mon krwar sa ki dimoun i devret konpran dan louvraz en MNA me pa zis vin dan lasanble. Mon napa okenn problenm ek sa zafer koup saler si zot anvi koupe. Mwan mon   problenm se lafason ki sa pou ganny administre. Eski tou le de kote pou ganny gete parey? Akoz mon dir sa Msye Speaker etan donnen avek tou respe ki mon annan pour ou ou, ti en manm SPPF lot kote e ou ganny en promosyon ou’n vin Speaker e ozordi nou vwar ou pe Chair the House mon pe demande prezan lo mon kote, mon lopinyon pour mwan si ou pou administre sa Bill dan nou faver e lo tou le de kote. Akoz a plizyer repriz dan sa lasanble, en keksoz ki mon’n obzerve i annan serten lenzistis ki’n pase tou le de kote.

Paregzanp en legzanp ki’n toultan la, mon rapel letan Onorab De Comarmond paregzanp ti met nou okouran poudir pli gro Speaker ki nou annan dan larezyon se pa lot ki Speaker Herminie. E mwan ler mon ti get ou lo ou figir mon ti remarke ki ti annan serten mekontantman me sa manm pa ti ganny dir nanyen.

(Laughter)

..Anyway ou pa ti dir nanyen sa zour keksoz ti go on..

 

MR SPEAKER

Imputing improper.. – Non. Sa in annan me sa…

 

 

MR ARISSOL

Ti annan Onorab Potter..  – Sa i zis enn pti bout ki mon pe koz lo la, en legzanp.

 

MR SPEAKER

.. Me i pa korek mon ti soz…proceed

 

MR ARISSOL

Ok! Me mwan mon ti santi  poudir si ti mwan ki ti’n dir kekfwa lo kote SNP, marto ti pou’n ganny servi konparezon oubyen ti pou annan en ruling ki ti pou’n ganny servi.

E bomaten nou’n vwar dan lasanble serten deliberasyon parey nou’n vwar kot lo kote i annan defwa nou vwar Speaker i donn lot kote en sans i donn SNP en sans me mwan mon problenm se, eski sa Bill pou ganny administre dan en fason kot tou le de kote parti pou benefisye. Paregazanp lo kote Onorab Pool semenn pase mon rapel i ti lev lanmen pou entervansyon, kot ou ti refize ou ti dir li non ou ti donn li en pti siny poudir i pa pou koze e i pa’n koz preski en zournen, kot ti annan serten mekontantman e mwan mon pe demann ankor sa kestyon..

 

(Interruption)

MR ANDRE POOL

Msye Speaker, 39 imputing improper motives kont mwan

 

 

MR SPEAKER

We are pressed for time, Onorab make your point.

 

MR ARISSOL

Mon point se sa Msye Speaker se Onorab Pool, mon annan mon pwen. E mwan mon santi Msye Speaker poudir ler sa Bill in ganny prezante avek lasanble i pe montre ki poudir nou Speaker i enkonpetans, e li koman en member of the House e li ki devret pe defann the House olye les gouvernman enterfer, i ti’n les sa avek Standing Orders Committee pou deal avek sa Bill.

Mwan  anver lasanble parey bomaten mon tann ganny dir mon napa okenn move lentansyon, mon napa okenn lentansyon malelve oubyen mank respe parey Onorab leader of the House pe dir. Mwan mon pou la dan lasanble parey bomaten in ganny dir, i fer ennfwa dan en semenn, 9er ziska 5 er. Ozordi mon krwar i pou ale ziska 6er akoz deba i enteresan e mwan mon ti a swete, vi ki annan SBC i la depi 9er bomaten ziska 6er diswar, ki bann deliberasyon  lo televizyon i ganny pase enn pti pe plis kot nou bann dimoun i tande vreman ki nou pe dir.

E mwan mon santi ki mon pou kapab donn sipor sa Bill Msye Speaker parey mon’n eksplik ou akoz mon pa konnen dan ou kapasite koman Speaker si pou ganny administre zizman lo nou kote byen, parey ou pou administre  byen pour bann SPPF. E si lo mon kote i ganny administre malapropo sa i pou afekte mwan koman MNA  St. Louis e osi mon bann dimoun ki kontan ekout mwan e ki’n anvoy mwan la pou debat pou zot.

Me pou konklir mon ti annan zis enn pti kestyon mon ti a kontan kekfwa letan minis i fer son summing u,p si sa Bill i pour osi aplik pour bann komite. Bann komite lasanble paregzanp ki tonm anba responsabilite manm lasanble nasyonal parfwa ki annan bann komite, letan mwan mon fek antre dan lasanble mon’n tande pa’n zanmen zwenn. Eski sa Bill osi I pou aplik pour bann komite ki tonm anba manm nasyonal e ki pa pe zwenn ditou oubyen i pour senpleman ou endividyelman bann manm lasanble nasyonal. Mersi Msye Speaker.

 

MR BERNARD ADONIS

Mr. Speaker, mon pou ase bref parske mon krwar bokou in ganny dir oparavan par mon bann koleg ki’n koz avan mwan. Mr Speaker, sa Bill ki devan nou pe senpleman demande ki the National Assembly Members Emoluments Act i ganny amande pou fer provizyon ki en manm lasanble ki absan son lekor san permisyon Speaker i ganny son saler koupe par 1000 roupi pour sak sesyon ki i absan e dan ka ki i absan pour de sesyon, apard ki son saler I ganny koupe, son saler i osi ganny sispann ziska ler ki sa manm i retourn dan lasanble oubyen ziska ler ki Speaker i aprouv peyman sa manm.

Sa Bill Mr. Speaker i osi fer provizyon ki dan ka ki en manm i ganny name par Speaker anba order 48 dan nou Standing Order son saler i osi ganny koupe pour sa zour. Lasanble Nasyonal Mr. Speaker i sa lenstitisyon vilnerab ki form enn parmi sa 3 pilye nou larepiblik ek nou demokrasi. I pa en bazar kot manm i antre sorti kan i fer zot plezir. Koman politisyen parlman i sa lenstitisyon primer kot nou debat diverzans nou pwennvi e pli enportan kot nou aprouv bann proze delwa ki tous lavi nou pep.

I kler alor Mr. Speaker ki koman manm parlman nou devret montre respe pour nou lenstitisyon e osi respe pour nou bann dimoun ki’n elekte nou pou travay pour zot. Se egzakteman sa Mr. Speaker ki sa Bill ki devan nou pe demande. Pe demann nou ki nou annan respe pour sa lenstitisyon. I enportan note Mr. Speaker ki le 10 Mars 1995, nou lasanble nasyonal ti debat e aprouv Employment Act 1995. Schedule 2 part 3 dan sa menm lalwa, i donn en enplwayer pouvwar pou koup ziska 3 zour lapey en travayer ki san en rezon valab i mank travay pour en zour. Schedule 2 part 2 ankor dan sa menm lalwa i fer provizyon ki si en travayer i mank travay pour 3 zour san en rezon valid sa travayer pe self terminate son employment, an dot mo i pe terminate son lanplwa li menm li. E i enportan note ki se nou dan sa lasanble le 10 Mars 1995 ki ti aprouv sa lalwa. Mr. Speaker, koman bann travayer lepep, mon pa vwar akoz ki nou kapab pas lalwa pou pini lezot nou bann frer travayer ki pa pran zot travay oserye me nou pa kapab pas en lalwa ki pou egalman  pini nou ler nou nou pa pran nou travay oserye. Pou mwan sa i pa zis.

Mr. Speaker lopozisyon pe esey fer politik avan sa Bill, i kler, napa ki zot pa’n dir nou. Zot pe esey fer nou krwar ki sa Bill in vin an rezilta levennman le 3 Oktob. Nou tou nou konnen ki sa i pa vre parske pandan 15an lopozisyon in anmenn sa lasanble e in fer li vin konman en nespes partport bis. Kot zot in zis nek antre sorti kan zot anvi, ok. Sa Bill Msye Speaker pe senpleman dir avek lopozisyon ki enough is enough.

Mr. Speaker mon ti a finalman kontan reasir Minis ki mon pou vot anver sa Bill. Parske parey Prezidan Michel ti dir dan son diskour leta  de lanasyon 21 Mars 2007, sa Bill i annan pour bi donn Sesel en lasanble serye  e se pour sa rezon ki mwan mon pou siport sa Bill. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre. Do not exceed 15 minutes, alright.

 

MR DAVID PIERRE

No problem Sir.

Msye Speaker devan nou i annan en Bill ki annan pou fer avek kalite sanksyon ki merit ganny pran avek okenn manm lasanble nasyonal si i absante san permisyon Msye Speaker. Sa diskisyon in pran 2 direksyon. Enn lo kote mazoriter zot pe anmenn en largiman ki donn lenpresyon ki nou nou pa dakor ek sa Bill akoz   sa Bill i enplik koupman saler, koupman nou saler ler nou absante san ou permisyon. I enportan pour zot konpran ki nou napa problenm avek lefe ki nou saler pe al ganny koupe.

Nou lo sa kote latab Mr. Speaker nou believe, nou senserman krwar ki lasanble nasyonal i en lenstitisyon kot bann manm i devret montre zot full respe. Attendance pou lasanble nasyonal i devret lo en pli onivo posib. Me nou osi krwar Mr. Speaker ki bann manm lasanble  i devret rezerv zot drwa pour zot : premyerman, boycott dan bann sitiasyon kot zot santi poudir sa i ava sa zouti a zot dispozisyon ki pour fer le pwen tel ki dan sitiasyon le 3 Oktob. Nou largiman prensipal i  lefe ki sa Bill i sorti kot legzekitiv e i swe sef legzekitiv ki en brans gouvernman ki dan en demokrasi i pa kapab enpoz e enterfer lo lendepandans e travay en lot brans gouvernman ki dan sa ka i brans lezislativ. Ki vedir nou lasanble nasyonal. Si nou lenstitisyon atraver son sef ki Mr. Speaker limenm i santi ki i annan en problenm ek attendance dan bann sittings lasanble nasyonal, i nou  responsabilite pour nou regle sa zafer anba son gidans. Dan konteks pli senp solisyon efektiv pour problenm kot en lenstitisyon i bezwen sorti kot sa lenstitisyon e non pa kot en lot lenstitisyon,   sirtou pa enn ki anvi enpoz son will lo sa lot lenstitisyon.

Sete egzakteman sa lide ki Msye Mukesh Valabhji ti dir nou ler i ti entrodwir GST ek nou bann manm lasanble Zen 2003. Ler kestyon ti ganny demande akoz ki IMF pa donn en koudmen ladan oubyen akoz ki zot pa’n ekout IMF enpe plis, i ti dir nou klerman ki GST pou marse akoz i en solisyon lokal met ansanm par bann dimoun lokal savedir bann Seselwa pour en problenm lokal, alors si i en problenm lasanble les nou deal  avek e non pa les nou ganny enpoze par legzekitiv.

Sa i anmenn mwan lo en lot kestyon. Akoz alors ki si menm Prezidan Michel i konnen ki sa ki zot pe apel en problenm dan nou lasanble i kapab ganny regle par sa lasanble san lenterferans legzekitiv i ensite e i anvoy en Bill devan nou lasanble ki nou pe diskite lo la ozordi atraver minis finans. Larepons i kler, se akoz son solisyon menm si i pa meyer solisyon,  i enn ki pou permet legzekitiv kontrol la fason ki lezislativ i fonksyonnen. E pli presizeman kontrol la fason ki nou nou premyerman fer nou lentervansyon dan lasanble lo bann size ki kontroversyal, lo bann size ki afekte lepep direkteman tel ki pri lavi parey ki nou pe vwar ozordi pri dile nido in monte sorti paregzanp pou en gro bwat 80 roupi pou al 110 roupi. Zot oule kontrol nou lentervansyon lo bann deba tel ki deba bidze, lo deba lo leta lo lanasyon kot nou ganny sa sans pou koz direkteman avek lepep. Zot oule kontrol la fason ki nou koz avek lepep lo bann size tel ki labi pouvwar, tel ki koripsyon, tel ki labi par fors lapolis, e lezot ankor tel ki vann nou paspor avek bann kriminel ki apre i ale i al sali non sa pti pei Sesel.

Zot anvi kontrol la fason ki sesyon reponn kestyon dan sa lasanble i ganny fer. Nou’n vwar, Mr. Speaker pou respe ki mon annan pour ou ki fason ou ou’n protez bann minis ki’n vin reponn kestyon dan sa lasanble a plizyer repriz ler ki donn nou lopinyon i annan bann kestyon ki anbarasan pour sa minis.

Zot oule Mr. Speaker aras nou sa drwa pour nou proteste kont zot kontrol ki mon fek koz lo la. Dan en fason zot in aras nou sa drwa me nou annan sa drwa akoz actually dapre nou konstitisyon it is legal e sa drwa i enn ki efektiv, sa se sa drwa pour boycott parey mon’n dir parey nou ti fer li le 3 Oktob.

Atraver sa Bill zot pour osi kapab kontrol la fason ki nou parti dan en serten sans i fonksyonnen. Si demen parti SNP i annan en misyon pour li al fer a letranze, e leader parti i deside ki 3 manm lasanble pou al fer sa misyon. Leader parti e sa bann manm lasanble i bezwen ekrir ou pou demann ou permisyon. E si dan ou lopinyon sa bann rezon i pa bann rezon ki  pa valab e bann rezon ki pa valab Mr. Speaker ou annan tou drwa pou refiz nou, pou refiz nou leave of absence and therefore i fer li vin enposib – pa enposib me pou annan en sanksyon ki pou ganny pran menm si nou labsans dan nou lopinyon i pour en labsans avek en rezon ki  valab.

Mr. Speaker i kler ki en lot solisyon ti kapab ganny anmennen, en solisyon a mon’n avi i bezwen sorti atraver nou Standing Orders Committee. Si sa i arive sa solisyon i pou reflekte lide tou le de kote latab, i pour mwen kontroversyal  akoz i ava annan input ki sorti lo tou le de kote. Si Msye Michel in fer en promes avek son elektora ki li i pa kapab delivre sa i pa devret nou problenm. Si li ki’n fer son promes i devret rod en  solisyon koman en prezidan responsab ki pa pou diviz sa lasanble e  konsekaman diviz sa pep.

Msye Speaker annou fer en pti letour e vwar ansanm ki bann zengredyen ki esansyel pou garanti ki nou lasanble i vin en lasanble ki serye, ki efektiv e ki travay dan lentere lepep. Si nou anvi en lasanble ki serye nou bezwen enn ki garanti laliberte lekspresyon, sa laliberte pour ou, sa laliberte pour mwan e pour tou lezot manm dan sa lasanble koz libreman lo bann size ki aparet before the House.

Bann manm i bezwen garanti ki tou bann zouti legal ki kapab ganny servi i bezwen ganny mete a zot dispozisyon. Sa Bill Mr. Speaker malerezman pe aras nou tou le de. Mr. Speaker devan nou i annan en Bill ki mwan mon regrete mon pa pou kapab siporte e rezon i senp, mwan mon refize pou vin en po fler dan sa lasanble e mon pa pou kontribye pou  donn legzekitiv pouvwar pou kontrol sa lezislativ an servan Mr. Speaker ki li i sipoze defann e protez bann drwa ki tou bann manm i annan. Sa se nou drwa pour nou koze de la par lepep Seselwa ki’n elekte nou, swa dan en fason direk swa dan en fason endirek.

I nou responsabilite pour nou defann sa pep sirtou bann ki pli feb e pli vilnerab dan nou sosyete. Lartik 102 nou konstitisyon i klerman donn nou sa laliberte pour nou koze dan sa lasanble as long ki nou pa maltret oubyen denigre personn.

Mwan mon pa enterese pour vin maltret oubyen pou vin denigre personn dan sa lasanble. Me mon enterese pour mwan vin fer sorti bann pwen ki pertinan e alors mon pa pou zanmen aksepte pour les personn vin plaster oubyen vin koud mon labous pour mwan pa koze. Le moman ki mon les sa arive mon pour nepli efektiv koman en manm dan sa lasanble, mon pour nepli rann lepep Seselwa en servis alors mon services as a Member of  Parliament pour nepli efektiv, so mon pou demann mon lider pou ranplas mon dan sa lasanble.

Sa ki mon pe dir Mr. Speaker sa Bill i senpleman pe donn ou tro bokou pouvwar. E si mon pou servi ou performans koman Speaker pandan sa bann dernyen semenn pour mwan sey desifre ki fason ou pou servi sa pouvwar ki sa Bill pou donn ou, si i pase, I’m afraid Mr. Speaker mwan mon senserman krwar pour tou respe ki mon annan pou ou ki sa pouvwar i riske ganny abize e ou pou vey sa premye lokazyon pour ou anvoy mwan enkli bann lezot manm lopozisyon deor kan ou santi ou ganny sa pti lokazyon.

Akoz mon dir sa Mr. Speaker? Se akoz anba order 47 ou kapab fer en manm aret koze si ou santi ou pa konfortab ek sa ki sa manm pe dir menm si sa ki sa manm pe dir i annan relevans avek sa mosyon ki before the House. Sa manm li anretour i kapab sey argue ek ou me ou ou kapab name li e sispann li apre ki ou’n swiv bann prosedir anba order 48 e i kler Mr. Speaker ki ou pou ganny full kolaborasyon sa bann lezot manm lo  lot kote latab.

E akoz sa lalwa, prezan en manm i kapab santi li anba presyon pour li pa argye ek ou e alor i diskontinyen fer son pwen e konsekaman deba i ganny curtailed. E sa kalite taktik i kapab ganny servi par ou pou anpes en manm fer sorti nenport pwen dan nenport deba ki ou ou pa santi ou konfortab avek oubyen ki pa dan lavantage ou parti politik akoz i mon persepsyon, i mon lopinyon ki depi ki on vin Speaker ou pa’n montre ou lendepandans from the line of thinking of ou parti politik, ou’n plito prezerv sa parti politik.

 

MR SPEAKER

Onorab you are imputing improper motives ou pe…

 

MR PIERRE

I en lopinyon Mr. Speaker i pirman, pirman en lopinyon personnel.

 

SPEAKER

Please proceed

 

 

 

MR PIERRE

Thank you so much. Bomaten,  again Mr. Speaker, mon fer li kler, en lopinyon, bomaten mon’n osi trouve ki’n ou’n servi de pwa de mezir pour lo en kote deal avek Onorab Potter, e Onorab Larue konpare avek la fason ki ou’n deal avek Onorab Ferarri. Si oule mon rapel ou mon kapab Mr. Speaker me selman..

 

(Interruption)

 

..oke mon pe al konklir.  Msye Speaker mon regrete ki si sa Bill i  pase nou pour pe donn ou sa zouti pou kontrol nou lasanble ek en iron fist parey en diktater e mon regrete ki ou pou fer li. E ler sa i arive Msye Speaker sa pour en defet pou lademokrasi, sa i pou en defet pour nou lenstitisyon, sa i pour en defet pour nou pei, e pli enportan ankor sa i pour en defet pour lepep Seselwa akoz i kler ki ozordi dan sa lasanble nasyonal se lopozisyon ki fer tande lavwa bann Seselwa ki annan en dezavantaz. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon mon krwar pli gran defet pour la demokrasi se kan en manm i mank respe for the Chair. Mon pou demann Onorab Mondon pou fer son entervansyon.

 

 

 

MR TERENCE MONDON

Mon pour tre bref. Mr Speaker ozordi i en zour tre spesyal akoz pour premye fwa dan listwar nou lasanble nasyonal nou pe diskit lo en proze delwa ki fer provizyon pou koup lapey en manm lasanble ler i absante san okenn zistifikasyon oubyen lotorizasyon.  San dout sa proze delwa i anmenn en nouvo defi pour serten pratik ki parey nou isi dan sa lasanble nou’n temwanye pour plizyer lannen.

Ler en manm i deside walk out akoz i pa satisfe ek desizyon mazorite oubyen Speaker, ler plizyer manm i deside boycott e pa vin sesyon lasanble, ler manm i vin dan lasanble kan i anvi  e sorti ler i anvi. Mr Speaker proze delwa pa anpes okenn manm koze, walk out oubyen boycott sesyon lasanble. Me sa ki sa proze delwa i fer se plito donn sa posibilite nou lasanble pou koup saler sa manm si son aksyon i pa zistifye. Mr Speaker mon oule ki nou osi regard sa proze delwa dan en loptik enpe diferan. nou devret plito pe vwar sa proze delwa atraver bann benefis ki i kapab anmennen pour nou lasanble.

Mon vwar sa proze delwa koman sa lenstriman ki kapab kree bann kondisyon neseser pou anmenn nou travay lasanble lo en nivo pli o ki i ete ozordi. Ler sa proze delwa i vin an aplikasyon nou tou dan sa lasanble nou pou mazin 2 fwa avan ki nou deside pa vin sesyon lasanble oubyen fer bann aksyon ki denigre nou lenstitisyon.  Mr Speaker se dan sa lespri ki mon vwar sa proze delwa koman en zefor pou anmenn en meyer latmosfer travay  dan nou lasanble nasyonal, en latmosfer pli serye kot latolerans, e respe mityel i kapab grandi davantaz. Sak manm dan lasanble i bezwen fer sa zefor pou respekte lopinyon lezot e demontre respe pour nou lenstitisyon. Si nou pa respekte lopinyon lezot, nou pa kapab ekspekte ki lezot i respe nou.  Si nou pa respekte nou lenstitisyon, nou pa kapab ekspekte piblik an deor devlop sa respe neseser pour anver nou lasanble.

Sa proze delwa i sa lenstriman ki kapab ed nou adopte lapros ki i pou inifye nou dan tou nou diferans.  An dot mo Mr Speaker a traver sa proze delwa nou pe ganny ankouraz pou kontinnyen koze e devlop bon dyalog menm ler nou santi ki nou lopinyon pa pe ganny ekoute. Nou bezwen pare pou negosye bann pwen ki fer nou diferans.

Ozordi nou devret pe  zwenn ansanm pou siport en lapros ki pou ed nou lasanble fer en travay pli serye pou lepep Seselwa. Se dan sa menm  loptik ki nou osi eksprim mon swe ki egzekitiv i reste a lekout nou lasanble nasyonal. E se avek menm lespri ki mon respekte lofis Speaker lasanble egzers son pouvwar dan en fason zis e firm. Finalman se dan sa lespri respe pour nou elektora e nou lenstitisyon.  E mon donn mon sipor sa proze delwa.

 

MRS GAMATIS

Msye Speaker i napa 4 fason ki en dimoun i kapab mank travay, swa ou al rann lapel bomaten, swa ou pa ale, i osi senp ki sa. Msye Speaker sa bann largiman sido entelektyel ki pe ganny avanse par lopozisyon dan sa lasanble depi bomaten pa fer narnyen pou senm okenn lalimyer lo nou deba. Kestyon ki Seselwa ordiner i demande se senpleman sa. Akoz koup pour enn e non pa koup pour lot.

Ler mon dir largiman sido entelektyel Msye Speaker sa i enkli sa zistwar fringe benefits, lide kot pep Seselwa pou bezwen pey zot plis larzan ankor zis pour zot vin fer en travay ki zot menm zot ti demande e personn pa’n fors zot. Lekel travayer dan sa pei ki bezwen ganny ankouraz pour li vin ranpli son 8 erd tan. Msye Speaker si sa lasanble i donn Onorab Prea fringe benefits i a bezwen donn tou zabitan Port Glaud osi.

I annan diferan kalite travay dan sa pei, i annan anplwaye part-time i annan ki travay latas, ouswa korve,  serten bann onorab dan sa lasanble i konn tre byen ki mon pe dir par travay korve ouswa leksklavaz. Bann ansyen travayer lotel Equator osi malerezman zot konnen ki savedir travay leksklav. I enteresan pour vwar kimannyer dimoun ki refize pou pey zot prop travayer i lager ler zot prop lapey ek benefis i ganny met an kestyon.

Msye Speaker fas avek  soufrans travayer lotel Equator, mon napa okenn senpati pour sa vorasite asarne ki mon vwar serten dimoun pe demontre ozordi.

Mwan sa zafer 2 lapey, 3 lapey, 4 lapey pa en problenm pour mwan akoz mwan mon en fanm ki’n dan lasanble menm ler ti napa  okenn saler e lepep ki .. e lepep Seselwa i konn sa tre byen.  Zot pe servi tou kalite largiman anba soley pour zistifye  akoz sa pep i bezwen pey zot zis pour zot asiz se zot. Ler mon koze dan sa lasanble mon koz lo non zabitan Port Glaud, se zabitan Port Glaud atraver mon vot ki pou aprouv ou rezet sa proze delwa.

Msye Speaker Lonorab David Pierre ki’n koz avan mwan in koz bokou lo labi pouvwar me ki pli gran labi pouvwar ler en manm Onorab i reste parlao en senp sitwayen e les tou son salte  koul dan lakour sa dimoun..

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab. Refrain.. I am the Speaker.

 

MR RAMKALAWAN

Mon konnen ou Speaker..

MR SPEAKER

Oke, selman mon pe koz avek li.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker you’re telling me something obvious. I know I’m not the Speaker.

 

MR SPEAKER

Yes but I  am the one ki pe deal avek li. Bon Onorab Gamatis refrain from sa  ..

 

MR RAMKALAWAN

Withdraw ..

MR SPEAKER

..e retract sa bout lo..

 

MR PIERRE

Ekspre mon pa’n nonm li Mr Speaker, mon a fer li next time. Mersi.

 

MRS GAMATIS

Mr Speaker mon ti pe koz lo labi pouvwar.

 

MR SPEAKER

Madanm Gamatis..

 

MRS GAMATIS

Mon a refrain.

MR SPEAKER

Madanm Gamatis petet si ou servi sa mo retract i ava meyer.

 

 

MRS GAMATIS

Mon retract. Si i annan okenn diktatir ki pe ganny pratike la ozordi se zabitan Port Glaud ki pe pratik li atraver sa konfyans ki zot in met dan mwan pou reprezant zot.  Okenn manm ki annan problenm avek sa mon donn li rande vou dan polling station an 2012.

Msye Speaker avek sa mon demann sa lasanble pou ofisyelman rikord sipor zabitan Port Glaud e mon sipor personnel pour sa proze delwa ki devan nou. Mon ti a osi kontan ki nou bann swadizan entelektyel dan sa lasanble ti a note ki nou isi Sesel nou dan en demokrasi, en vre demokrasi kot lamas i deside e non pa en diktatir minoriter kot perdan i kapab detri travayer zis pou protez zot R8,000 plis fringe benefits. Msye Speaker mersi e mon ankor donn mon sipor pour sa Bill ki’n ariv la devan nou lo non pep Seselwa.

 

MRS ALCINDOR

Mr Speaker i tris ozordi pou vwar sa morso lezislativ vin devan nou lasanble. Apre 15 an ki nou swadizan pe viv dan sistenm milti parti ozordi nou pe kas lalwa pour ki en parti politik i vin ansarz en lot dan lasanble e mon krwar ki sa i en levennman istorik pour nou akoz napa okenn par  ki ou pou ale ki ou vwar sa kalite keksoz.

Lasanble i sipoze ganny regle par Standing orders e serten clause dan nou konstitisyon i fer provizyon pour serten regilarite me ozordi sa amannman pe menm fou koudpye dan serten clause nou konstitisyon. Sa i montre nou ki parti SPPF napa respe pour nou konstitisyon. E mon ti a kontan lepep i not sa.

Mon’n komans mon lentervansyon an dizan ki i tris Mr Speaker akoz mon’n osi rekonnet ki sa menm parti ki ozordi pe anmenn sa amannman poudir ki sa lalwa i bon akoz dapre zot sa pou fer nou travay vin pli serye, kan se zot menm ki’n fatige donn zot ta bal. Zis pou sit enn de legzanp. Madanm Bella Henderson ti al plis ki 10 mwan e i ti tous son lapey R8,000 anplen. R80,000 anplis ki son saler direkter.  Msye Brassel Adeline  osi i ti al pour enn an, en lot R96,000. Dokter Valentin osi ti absan pour enn an anmenmtan tous son lapey koman dokter ankor 96,000 roupi. Ou menm Mr Speaker ou ti absan pour enpe letan, ou ti tous ou 2 lapey. Msye Louis Gopal ti mank plis sittings ki i ti attend e ankor i ti tous son lapey. Konbyen  80,000 roupi larzan lepep ki nou’n abize.  Lanmenm la i fer en bann milyon,

Zot tou zot ti asiz a letranze, vin clock zot kart tou le 3 mwan parey konstitisyon i permet zot pou fer sir ki zot seat i ganny garanti. Sa letan la Msye Speaker, Msye Michel pa ti vwar li en pledge, pa ti vwar li neseser pour li fer en pledge. Mwan mon aksepte ki mon ti absan pour 2 ou 3 mwan me sa ti pou rezon medikal sertifye par dokter.  Akoz prezan ki zot vwar li neseser pour ki lapey i ganny koupe oubyen Speaker ki deside si ou kapab absan oubyen rezon ou labsans i satisfer li.  Mr Speaker sa i tipikman rezim SPPF ki oule azir diktater e oule kontrol tou.

I difisil  malgre pou konpran kimannyer lezislativ i kapab pran nou lendepandans e aras nou nou laliberte pou travay pour Sesel. I malere pour dir ki ler kabri in fini manz tou salad prezan ki zot rod en lakord pour met dan son likou. Me annou pran kont ki sa trou ki zot pe fouye pou anter SNP, demen osi zot kapab tonm dan sa trou Mr Speaker.

Onorab Larue in konfirmen bomaten ki sete labsans SNP dan lasanble apre levennman le 3 Oktob ki pe fer SPPF deside pou anmenn sa lalwa. Wi Mr Speaker SNP ti annan rezon pou boycott sa lepok  apre levennman le 3 Oktob. E sa ti en pozisyon ki SNP ti pran lo son baz gran prensip lademokrasi.

E nou Lider pli boner in eksplike akoz nou ti pran sa desizyon pour nou boycott lasanble sa lepok. E set atraver sa levennman ki osi fer mwan rapel en paz dan listwar lalit SPUP letan Msye Rene osi ti boycott lasanble, zis i ti ekout ekot Lim Nasyonal, clock son kart bomaten, apre ale.  Nou osi nou fer parey Mr Speaker. Ozordi  sa Bill pa pe zis aras nou drwa koze me i pe menm aras nou drwa boycott, ler nou santi i pou neseser.  Sa Bill i parey en lars par lao nou latet e sa sa pozisyon lo sa kote latab, e nou konnen nenport ki ler i kapab koup nou likou. Kantmenm lo kote latab laba zot pe dir nou fodre nou siporte, me nou nou pe mentenir nou pozisyon ki nou pa pe siport sa Bill akoz nou santi ki i pe  anmar nou anon selman nou lipye me nou lanmen e osi nou labous.  Alors nou pa pare pou nou rantre dan sa pirog nanm avek zot nou pe les zot al zot tousel.  Mr Speaker demann nou lekor kimannyer nou pou kapab desarz nou responsabilite e koz parey nou ti devret, ou ti ava anvi avek en tel lalwa ki pe fer nou vin parey bann kondannen dan prizon Gran Polis kan nou konnen ki lasanble i devret en landrwa ki gou pou vini pour vin eksprim nou libreman e non pa en landrwa kot nou bezwen dir keksoz oubyen fer keksoz ki Speaker i kontan  e bliy soufrans lepep Seselwa. Nou’n ganny en avan gou bomaten de legzanp kot desizyon i annan 2 pwa, 2 mezir. E mon napa okenn dout ki sa lalwa pa pour ganny aplike dan sa menm direksyon.  Zour Onorab Laba pour mank en zour pou fer travay son parti, ou koman sa lot zofisye SPPF ou pa pour kapab koup son lapey akoz lord pour sorti pli o, State House oubyen Maison Du Peuple e ou pa pou kapab desarz ou responsabilite Mr Speaker. E ou pou bezwen obeir akoz ou pou santi ou pozisyon pe ganny menase. Mr Speaker san mank respe pour ou oubyen pour ou lenstititsyon ou pa pour zanmen kapab fer otreman akoz i kler ki malgre ou sipoze endepandan me sitiasyon pa permet ou. Alors ou pou toultan say lo kote laba.

Mr Speaker bomaten Onorab Lider Lopozisyon ti demann avek Deputy Speaker kote en manm i ale ler i aggrieve ou ganny sanksyonnen.  Parey en travayer gouvernman i al kot  PSA, en travayer  parastatal i kapab al kot Ombudsman, nou nou devret retourn kot lepep akoz se lepep ki’n met nou la. Nou bi vin dan sa lasanble se pour koze parey son non i dir parle e non pa dan en kaso kordgard ki ler gard i met ou i dir ou konmsa you have the right to remain silence or else anything you say will be used against you.

Mr Speaker nou bezwen rekonnet ki avek en tel lalwa nou pa pou kapab zanmen eksprim nou libreman. Lasanble i sipoze en landrwa kot nou vini nou koze, diskite e non pa pour fer lager parey bann chimpanzee, gorilla dan en zou. I pa devret konmsa nou devret vini pour nou kapab dyaloge e eksprim nou libreman.

Nou vin isi osi pou defann drwa lepep, mon  a dakor ki fodre nou fer li avek respe pour lezot manm e sa lenstitisyon me sa Bill pe met tro bokou kontrol e deza lartik 92 i donn ou sa pouvwar pour ou regulate, dirize dapre ou kapasite.  Me eski nou realize Mr Speaker ki avek sa Bill zot pe osi undermine nou pozisyon? Nou osi rekonnet ki i annan serten mo ki paret dan listwar Sesel ki SPPF pa kontan letan nou mansyonnen. Me i malere akoz sa bann mo parey kou deta, bonm Reef Hotel, disparisyon, viktimizasyon in arive fer parti vokabiler politik Sesel. Alors i annan  de ka Mr Speaker kanmenm ou pa kontan nou mansyonnen nou pou bezwen mansyonnen.  Mon a terminen an dizan ki nou pa pour kapab siport esa proze delwa ki pou met nou lo mute. Alors mon demann tou mon bann koleg pour vot non anver sa proze delwa. Mersi Mr Speaker

 

HON WAVEL WILLIAM

Msye Speaker, zisteman mon pou donn sipor sa proze delwa akoz enn se ki mon pa santi poudir kont konstitisyon, mon pa santi ki parey Onorab Alcindor i dir nou pe fou koudpye dan konstitisyon. E mon krwar ki parey lezot manm in dir pe met enpe lord anmenm  i a fer ki manm parey Onorab Arissol in dir i a siporte ki manm i a vin lasanble pou kapab defann drwa lepep.

Msye Speaker sepandan i tris pou aprann ki de manm dan lasanble lo kote lopozisyon ki letan mon pou siporte pour sa Bill pase ki dan lot sesyon lasanble nou pa pou vwar zot dan lasanble akoz zot in admet ki si sa Bill i pase zot pa pou vin lasanble e sa lepep in note e san perdi okenn letan ankor ennfwa mon pou donn mon sipor sa bill.

 

MR COLLIN DYER

Msye Speaker sa Bill ki devan nou i pa ni sok mwan, i pa ni fer mwan per, mon pa ni vwar li drol akoz sa ki a mon’n avi sa Bill pe sey anmennen ozordi mwan mon’n fer fas avek depi laz 19an.

Mr Speaker lotorite parti o pouvwar zot sistenm ki zot in toultan anvi dictate pa dirize, kontrole, pa gouvernen i pa sok mwan.  Akoz i reflekte vre latitid parti o pouvwar, parti SPPF ki ozordi i ankor pe dirize par Msye France Albert Rene  e pei pe ganny prezide par Msye James Michel ki’n parey backbone Prezidan Rene pandan sa bann 30an ki’n pase.

Mr Speaker ozordi nou pe tann en kantite rezon akoz en tel Bill i devret ganny aprouve.  Diferan largiman pe ganny anmennen me selman sa ki menm bann manm dan parti mazoriter in fer nou konpran, in fer resorti presizeman  boycott lasanble apre le 3 Oktob i enn bann rezon prensipal akoz sa Bill in ganny table devan lasanble.

Dan zot dezir pou defann en lopozisyon egziste, pou defann en lopozisyon manifeste zot lekor fortman dan zot dezir pou defann en parti politik, pou defann 45% seselwa ki krwar diferaman ki sa lot 55% i krwar se sa rezilta ki devan nou ozordi.  Se labi pour la demokrasi parey zot in abitye fer dan lepase, lafreyer pou enkilke dan leker seselwa parey zot in abitye fer dan lepase.

Mr Speaker zot in koz fortman lo boycott lasanble e bann manm lonorab lopozisyon ki pa serye.  Pandan kanpanny eleksyon lezislativ tou le swar lo televizyon sa 11 seat ti pase e Prezidan Michel ti dir nou oule en lasanble serye, i ti menm adres li  direkteman avek sa 7 distrik ki lopozisyon ti’n ganny elekte pou dir ek zot pa fer sa fot ankor, pa vot pour lopozisyon, donn SPPF mazorite dan sa bann distrik.  Me mwan pandan mon kanpanny politik  sa ki mon ti promet seselwa an premye se pou defann zot drwa e zot lentere, pou defann lademokrasi dan nou pti pei Sesel, kot nou tou ki viv dan sa pei nou annan bann dezir patriotik, non pa zis en kote ki annan sa bann dezir patriotik, mon krwar fodre mon fer kler ozordi, fodre lepep seselwa an antye i konpran  ozordi pou dir nou tou dan lopozisyon nou bann vre patriotic, nou pare pou met nou lavi pou defann nou teritwar, pouf defann nou pei e pou defann presizeman lademokrasi dan nou pei.

Mr Speaker lider of The House dan son lentervansyon in dekri nou koman bann dimoun malelve, iresponsab, tor a traver, tou sord salte in met lo nou zepol pour nou anmenen.  Me nou koman en parti lopozisyon dan nou demars pou anmenn laliberte, lazistis e etablir laverite dan nou pei nou pa’n zanmen servi sa bann zouti ki apel dife, bonm, disparisyon, anprizonnen ziska 1an, 2an san zizman, tortire, fer dimoun mars an tayan.  Non Mr Speaker, zanmen nou’n fer sa.  Okontrer nou’n rod nou drwa politik pandan tou sa bann letan ziska zour swa presyon nou ki’n anmennen, swa presyon in  ganny ede sorti leksteryer ki gouvernman SPPF ki’n en gouvernman diktater in vwar li bezwen retourn milti-parti dan Sesel e ozordi zot pe rod en way ankor, zot pe rod en fason atraver bann zwe lalwa pour zot re-etablir en nouvo la diktatir dan nou pei e sa nou tou nou konnen, ki i konsern travay, ki i konsern biznes, ki i konsern bann lasistans  sosyal ki bann dimoun dan bezwen i bezwen pou fer fas avek lavi ozordi zot servi tousala pou met presyon lo nou bann sitwayen e pou fer zot sikonbe a dezir ki gouvernman I annan.

Mr Speaker zot in dir nou en lasanble serye se pa boycott lasanble se vin dan lasanble pou defann drwa nou elektora e anmenmtan zot in prezant avek sa  Bill ki pou ede afekte nou drwa ek nou privilez koman en manm lasanble nasyonal.

Mr Speaker ler nou koz dezord dan semen e zis an fas nou i annan sa pavement ki apel L’Esplanade. Ki kantite dezord, ki kantite vyolans ki’n pase lo sa pov L’Esplanade lo sa pov laliberte.  Eski sa letan zot ti annan rezon, eski nou nou ti napa rezon pou rasanble deor lasanble nasyonal pour nou rod laliberte, lazistis e laverite pour tou seselwa.  Mr Speaker sanmenm sa ki  lider lopozisyon in apel 2 pwa 2 mezir, tou sa bann lensolans ki zot ti fer dan lepase, tou sa bann vyolans ki zot ti fer dan lepase ki zot in toultan esey zistifye, ozordi zot pe met sa bagaz lo nou ledo e pe akiz nou pour bann menm pese ki zot, zot in fer dan lepase e zot krwar zot in pardon zot lekor e nou nou pa pou  ganny pardonnen pour okenn pese ki nou fer.  Mr Speaker sanmenm lalinny ki lider lopozisyon in dir en zour, pa zwe avek sa pep, I annan en zour.

Nou’n vwar gran lotorite Sovietique ki mannyer in fini e sa i devret en legzanp pour nou.  Nou’n vwar ki mannyer Nicholai Causescu ti fini e sa I devret en legzanp pour bann ki anvi abiz zot lotorite e kraz lademokrasi.

Mr Speaker ler nou’n koz ki sa proze de lwa i pa devret sorti kot legzekitiv, i pa devret en minis dan gouvernman ki prezant sa proze de lwa, en minis ki li Prezidan i kapab tir li nenport ke ler ki i anvi, tandis ki nou ki’n ganny elekte direkteman nou ziz se selman lepep apre 5an, osi non, Prezidan i deside pour dizourd lasanble parey in fer e si’n fer ankor enn fwa i osi i pou bezwen al ansanm.

Mr Speaker lonorab Rose in dir ki li i pa pour sanmen siport naryen ki pou fer deryer rido.  Akoz Standing Orders i pou ganny fer dapre li deryer rido.  Mr Speaker permet mwan pou dir sa lonorab pe esey servi rido pou anbet seselwa.  En Standing Orders Committee i devret zwenn desid lo bann  prosedir ki lasanble i devret pe ganny dirize e apre i pou vin devan lasanble nasyonal presizeman pou debat e aprouve e SBC I kapab egalman pas li an direk lo radyo e osi lo televizyon avek zimaz kot nou tou nou a vwar e nou a konnen e sa i napa naryen pou fer avek deryer rido ler nou konpare ki en Premye Minis ki ti swear allegiance to the Constitition an 1976 presizeman e an 1977 par deryer ledo son prezidan i ti anter li avek  en lepe avek AK47.

 

MR SPEAKER

Onorab I reste ou 2 minit.

 

MR DYER

Wi Msye Speaker.  Mr Speaker mon’n tann latak personnel lo

lonorab Ferrari konsernan Kou Deta e devan lepep seselwa  ozordi mwan mon pour le klarifye 2 keksoz.         Mr Speaker onorab Ferrari ki la  devan nou garson ansyen Minis Maxime Ferrari ki li osi ti partisip dan Kou Deta koman en zanfan i ti vwar li normal pou siport son paran, son papa an krwayan ki Sesel ti pe bouz dan en direksyon pli bon ki i ti ete.

Mwan ozordi mon anvi  felisit lonorab Ferrari pour li annan kouraz pour li dir sa ki ti arive an 1977 le 5 Zen ti mal, nou pei i bezwen  pran en nouvo semen e pour mwan lonorab Ferrari in en nonm pli kouraze ki nou tou ki dan sa lasanble ozordi.

Mr Speaker zot in fer plizyer demagozi ankor, onorab Potter mon pa pou kapab fini mon lentervansyon san mon pas lo son komanter, sa mo malelve ki’n servi for e koz agresivman lo sa mo malelve dan lasanble zis akoz nou’n boycott lasanble. A mon’n avi mon krwar pou dir ler en zanfan i  pase dan transport ek  son paran dan semen piblik i vwar en lonorab oubyen en lot endividi dan semen i monk li, i montre li pti korn parey nou dir e fer tou sord bann sinny avek sa lot dimoun mon panse ki sa ki apel malelve.  E sa bann paran i devret montre zot zanfan lafason pou viv e pou konport zot avek lasosyete.

Mr Speaker mon pa pour siport sa mosyon tel ki i ete. Mersi.

 

 

 

MR CONSTANCE

Mr  Speaker I’’ ll be very brief. Ou konnen Msye Speaker depi bomaten mon’n pran avek bokou pasyon pou mwan ekout bann entervenan lo sa Bill. En senp kestyon ki’n vin dan mon latet mon demande akoz tou sa bann leokri.

Msye Speaker  ou konnen petet annou kit sa Bill dan son teknik limenm, annou get enm pti pe realite ki arive dan lavi tou lezour konmela.  Pour mwan paregzanp si mon pran en zanfan ki komans annan li serten konportman anti-sosyal dan lakour e si sa paran pa rantre vitman pou met en serten kod kondwit sa lakour – chaos. Ou pran sa menm legzanp dan en laklas,d an en lekol kot bann etidyan pe komans fer serten keksoz ki pa koresponn avek kod kondwit lekol i menm zafer.  Ou pran  dan bann lorganizasyon piblik oubyen parastatal si dimoun i komans annan serten latitid iresponsab nou remarke ki prodiktivite e si  bann anplwayer oubyen bann dimoun ki responsab pa rantre vitman nou santi ki nou pe al dan en degelas dan nou bann lorganizasyon.  Sa  Bill i pe koz pour limenm, petet si i mon ava dir ki le 3 Oktob an referans avek bann entervenan le 3 oktob nou ti travay  dan sa lasanble nou tou, ni Speaker e napa okenn manm ki ti pous okenn manm lopozisyon an deor sa lasanble pou al fer sa ki swadizan zot in fer pou rod laliberte lekspresyon.  Akoz laliberte lekspresyon an premye ti la dan sa lasanble nou ti kapab argimante, pa tonm dakor, dakor me nou plas an premye ti la, ti napa personn ki ti pou personn deor dan sa lasanble.  E mon note akoz nou ti ankor an sesyon, nou ti devret pran nou responsabilite, argimante e tonm dakor akoz enn pwenvi a lot ou  kapab pa dakor avek mon pwennvi e mon kapab pa dakor avek ou pwennvi me selman sa ki mon devret fer se respekte ou lopinyon.  E nou devret fer li la anndan.  Me ki lopozisyon ti fer le 3 Oktob ti les SPPF travay, ti mank zot responsabilite e zot ti al fer riot deor.  Oke, sa i premye keksoz ki mon ti a kontan fer resorti vizavi sa Bill.

Dezyenm keksoz Msye Speaker mwan fransman verite  mon pa ganny en konpran akoz ki lopozisyon depi bomaten pe dir nou annan drwa koze, zot pa donn nou drwa koze, be la depi bomaten  radyo i on air, tou seselwa ki’n anvi ekoute in ekoute, ki drwa koze nou anpes lopozisyon koze.  i annan en lot keksoz ki onorab Ramkalawan in fer resorti, in dir i ras nou, nou drwa, konmsi la enn ler nou parey bann pti marmay, dir nou ki pou fer, dir nou ki pou.  Mwan fransman verite msye Speaker mon krwar a mon’n avi nou bezwen reste enm pti pe konsistan dan sa ki nou fer akoz mwan mon krwar ki ler lepep seselwa ti elekte nou lepep seselwa pa ti donn nou en kart blanche pour nou fer sa ki nou anvi fer, ler nou anvi fer.  Lepep seselwa ti donn nou en kart pour nou pran nou responsabilite e al defann zot drwa kot fodre defann.  Se sa ki lepep seselwa ti donn nou e de lot kote osi mon krwar i bon note apard ki lepep seselwa in donn nou, nou responsabilite, lepep seselwa pe pey nou, nou’n realiz sa, lepep seselwa pe pey nou anba sa konstitisyon e si lepep seselwa pe pey nou, lepep seselwa in dir avek bann reprezantan dan sa lasanble akoz menm si i annan komanter ki Prezidan ki’n anvoy sa whatsoever, mwan mon krwar se nou ki nou ki bezwen deside si nou pou pini nou lekor, si nou pa pou pini nou lekor ozord.  Nou ki bezwen pran akoz menm i dir avek ou lartik 84 The right to introduce a Bill, la i dir kler ki Bill i kapab ganny prezante par Vis Prezidan, par en Minis oubyen par en manm e Minis in anmenn sa Bill, si nou, nou anvi rezet sa Bill se nou ki rezete e si nou aprouv sa Bill se nou, se lasanble kip e aprouv sa Bill pou dir ki bann responsab pour bann dimoun dan sa lasanble i travay e i fer sa travay ki lepep in konfye zot.  Se tou ki sa Bill pe demande.  A mon’n avi i tre  kler sa akoz mwan mon pa krwar – mon’n demann en kestyon akoz bann leokri, akoz ki ler ki nou asize nou vot lo en Bill pour nou…

 

(interruption)

 

MR CONSTANCE

Wi, wi en Bill Msye Ferrari, ler nou vot lo lezot lalwa pou gouvernm lezot nou frer nou pa fer sa leokri.  Akoz ki ozordi ler pe tous nou enm pti gin nou kriy lasasen.  I dir ou (?) oublir Msye Speaker.

I annan en lot zafer akoz sorti anler laba kot Prezidan be selman konbyen de (?) fwa onorab Wavel in dir Prezidan i bezwen get ladan, i bezwen azir e onorab David Pierre souvann fwa i dir nou ti a kontan zot get ladan toudswit.  Yes be la la in gete.

 

(laughter)

 

MR CONSTANCE

Alor ki ou problenm  si’n get.  Msye Speaker mwan mon krwar ki sa Bill i sitan senp, pa vre onorab Wavel.  I sitan senp, tre byen.  Donk nou, nou bezwen annan en serten kod kondwit dan sa lasanble, nou bezwen annan en serten kod kondwit, ti annan en lot pti – anefe mon a les li.  Donk mon krwar ki nou bezwen enm pti pe konsistan, annou serye enm pti pe, annou pran sa lenstitisyon o serye e silvouple annou donn respe sa lenstitisyon, annou donn respe osi sa bann dimoun ki’n donn nou sa responsabilite pour nou dabor respe sa lenstitisyon me an premye lye respe travay ki zot in konfye nou pour nou vin fer.

Msye Speaker  avek sa 2 pti mo mwan mon dir kantmenm zot dir separasyon pourvwar en triyang pa zanmen en triyang si son 3 morso pa kost ek kanmarad e pour ki i annan en larmoni dan nou travay, triyang i konsis an 3 laform me selman  si ou anvi fer en zoli larmoni son, nou bezwen sa baget ki tap sa triyang e se sa sef deta James Alix Michel ki tap sa triyang.

MR SPEAKER

Bon lo sa not triyang nou a demann Minister pou fer son right of reply.

MINISTER FAURE

( incomplete) …anver deliberasyon lo sa proze  enportan e nou’n fer li Msye Speakr anba ou gidans dan en latmosfer tolerans, lekspresyon lib e dan en fason ekstrememan demokratik.

Msye Speaker nou ti komans bomaten avek en gran lekar e ki ver lafen lapremidi nou annan plizoumwen konsansis zeneral lo bann prensip ki pe apir sa lamanman ki devan nou.  Msye Speaker en prensip ki pa lye ditou apre okenn levennman dan pei se en prensip ki lepep seselwa avek letan ki nou lasanble pe evolye dan son 14 lannen e ki lannen prosenn pou fer 15enn lannen in toultan  krwar ki ler en manm lasanble nasyonal i pa atenn lasanble nasyonal son saler i ganny koupe tel parey en anplwaye dan sekter prive e dan seker piblik me avek letan zot in (?) ki sa pratik pa egziste dan lasanble nasyon e ki i annan en rezon ki i bezwen ganny sanze, se lepep dan son sazes e nou pa kapab dekonekte avek lepep e se lepep ki’n vwar sa, ki dir ki  bezwen ganny aranze, ki bezwen ganny sanze e se lo sa baz ler ou ekout lepep, ler ou ekout lanaliz ki finalman  en desizyon in ganny pran ki sa pratik i bezwen ganny adrese.  E sa en prensip ki onetman Msye Speaker ki mon krwar o fon tou manm lasanble nasyonal, ler nou demann nou kestyon whether sa practice ki nou ti pe fer ziska ozordi i zis, nou ava ariv ver sa konklizyon ki sa pratik i pa zis.  Mon krwar finalman Msye Speaker nou tou nou pou tonm dakor lo la, me kestyon ki’n leve depi bomaten ziska ozordi se eski legzekitiv i devret anmenn en proze de lwa ki koriz sa lenvestir.

Msye Speaker konstitisyon 3enm larepiblik Sesel i donn pourvwar anba lartik 85 pou vwar lezislativ i dan lanmen lasanble.  Me lasanble nasyonal i napa pouvwar li pou kapab pas lalwa lo son saler. Non pa lo son saler akoz lartik 105 nou konstitisyon i dir ki saler i bezwen ganny provided for atraver en Act. Now legzekitiv i respekte doktrin separasyon pourvwar, nou respekte sa, me doktrin separasyon pourvwar pa anpes legzektiv atraver lartik 94 entrodwir en lalwa an fonksyon lartik 105 pou adres kestyon saler e Msye Speaker mon prezans la dan sa lasanble i anlinny avek lartik 94 pou adres kestyon en pratik ki pa akseptab pour nou kapab adres kestyon koup saler.

Msye Speaker lartik 101 nou konstitisyon i donn pouvwar lasanble e lonorab Wavel avek lonorab Madanm Potter ek Speaker i konn sa tre byen, lartik 101 nou konstitisyon i donn zot pourvwar anba Standing Orders pour zot regulate business me zot annan  limitasyon an fonksyon saler.  Msye Speaker la i anmenn mwan lo sa amannman.

Msye Speaker lamannman ki pe ganny prezante par Legzekitiv i pa pe target okenn manm baze lo son pozisyon politik dan lasanble. Se pa en lamannman ki pe target DP se pa en lamannman ki pe  target SPPF, se pa en lamannman ki pe target SNP Msye Speaker, i pa’n ganny ekrir ladan.  Se en lamannman pou okenn manm lasanble nasyonal pour en rezon ki limenm i deside me ki pa enform Speaker reste kot li, la lalwa i aplike.

Msye Speaker lamannman ki pe ganny anmennen atraver lartik 94 nou konstitisyon i pa pe redwir the freedom of speech, lasanble nasyonal, manm ni dan kote SNP, ni dan kote SPPF, ni dan kote DP. Okontrer Msye Speaker nou welcome deba.  Nou welcome ki sa katriyenm lasanble nasyonal 3enm repiblik i anmenn devan nou lasanble bann size serye, parey zot in komans fer, zot poz kestyon e ki nou bann Minis dan gouvernman i ava vini i ava reponn sa bann kestyon, san lafreyer, dan latransparans.  Msye Speaker nou pe evolye, nou lo bon semen, lasanble nasyonal osi zot lo en bon semen, zot pou kontinnyen, zot pa pou al dan fernwanr Lonorab, ou pa pou ale dan fernwanr, promouvwar sa demokrasi.  Fer li fleri sa  demokrasi, kontinnyen respe lasanble, les bann manm lonorab koze, anmenn bann pwen devan, ki a ede pou gouvernman ansanm avek pep seselwa kontinnyen mars an avan pour lanmour Sesel.

Msye Speaker nou, nou krwar dan lasanble nasyonal, valer ki nou donn lasanble nasyonal i tre o, se pou se la ki nou Prezidan i dir ki nou bezwen en lasanble nasyonal ki serye e ki responsab.  Nou salye  sakenn zot kouraz ozordi pou kontinnyen travay, kontinnyen anmenn lide, nouvo  lide pou lentere nou pep me en keksoz Msye Speaker lo kestyon stabilite, lo kestyon lape, irrespective ou krwayans politik nou pa vin negosye lo lape, nou pa vin negosye lo stabilite e gouvernman Jj pa pou aksepte okenn threats, par personn.

 

(Applause)

 

MINISTER FAURE

Mon remersye ou Msye Speaker akoz se Msye Speaker ki pou administre sa nouvo lamannman e mon panse ki petet i pa neseserman korek pour nou atak Msye Speaker dan en lespas telman kourt, nou pou bezwen adapte e mon swet Msye Speaker e tou manm dan nou lasanble nasyonal bonn sans dan zot parkour pou annan plis lazistis sosyal, plis fairness, plis demokrasi, plis prosperite pour tou seselwa.

(Applause)

MR SPEAKER

In ler pour nou pran en vot.  All those in favour, any one against.  Right nou a ganny en formal second reading.

ACTING CLERK

A Bill of an Act to amend the National Assembly Members’ Emoluments Act, Cap 136A.

MR SPEAKER

Mon krwar ler mon’n get deba i napa okenn amannman, any motion pour nou sot committee stage.

MRS POTTER

Msye Speaker mon move ki anba Standing Order 81(1) mon move pour nou sot staz komite e nou sispann Order 60 a 65.

MR POOL

Motion segonded Mr Speaker.

MR SPEAKER

Tou bann ki an faver sispansyon staz komite,  personn pa kont.

Nou a ganny en motion for 3rd reading.

MRS POTTER

Msye Speaker mon move ki  The National Assembly Members’ Emoluments (Amendment) Bill, 2007 i ganny lir en 3enm fwa.

MR POOL

Motion seconded.

MR SPEAKER

In ler pou vote, tou sa ki an faver.  Okenn ki kont.   Nou a ganny 3rd Reading.

ACTING CLERK

This Act may be cited as the National Assembly Members’ Emoluments (Amendment) Act, 2007.

MR SPEAKER

Bill in pase, nou a remersye Minis parmi nou e nou a eskiz li osi.

Nou pou al lo dernyen item lo Order Paper e parey zot konnen ozordi i dernyen zour pour sa sesyon e mon oule fer en lapel dabor pour zot pasyans pour sa nouvote dan nou lasanble e sa se remark par Speaker. En tel remark alafen en sesyon  i ganny pratike dan laplipar lasanble dan bann pei Commonwealth e i reprezant en loportinite pou Speaker Lasanble fer son refleksyon lo sesyon ki’n fek fini e etal son plan pour prosen sesyon.

2 mwan in deza ekoule depi ler 4enm lasanble nou 3enm repiblik in ganny elekte. Aspirasyon nou nasyon pour en lasanble balanse dinny e serye ti ganny eksprimen dan en fason tre kler dan dernyen eleksyon e responsabilite istorik pou realiz sa laspirasyon in tonm kareman lo nou zepol.  Rezilta eleksyon in montre nou ki nou nasyon i pa zis krwar dan en demokrasi milti-parti kot minorite i ganny propoze e en mazorite i dispoze me ki zot osi krwar ki sa i bezwen  ganny fer dan en fason sivilize e responsab.  Dan en  vre demokrasi lepep i siprenm e lavwa lepep se lavwa Bon Dye, vox popili, vox Dei en non ki nou bezwen ekoute.

Nou nasyon i annan tou sa drwa pou egzize ki nou lenstitisyon i vin enn ki serye akoz zisteman nou lenstisyon i enn dan sa 3 brans gouvernman ansanm ek Legzekitiv ek Zidisyer parey bomaten  bokou manm in fer remarke, lotorite ek zirisdiksyon nou lasanble i dekoul dan  sapti 6 nou konstitisyon kot son rol pou pas lalwa enkli nou bidze nasyonal i ganny klerman definir. Dan en  sans san nou lenstitisyon  egzektiv mye koni koman gouvernman pa kapab fer marse son progranm, anmenmtan i nou responsabilite pou fer sir ki enplimantasyon sa menm progranm i ganny fer dapre bann lalwa ki’n ganny etablir san labi, san lekse, parey zot dir checks and balances. Me labote nou sistenm se ki tou sa ki nou fer  i bezwen an konformite avek nou konstitisyon e konstitisyonalite nou bann aksyon i kapab ganny teste par en zidisyer endepandan.  Fodre zanmen nou obliye ki  konstitisyon  ki nou  lalwa siprenm ti  ganny adopte par plis ki 70% nou popilasyon.

Si mon’n deside fer en tel parkour se akoz mon santi ki i mon devwar istorik pou  efas sa zimaz ki ozordi pe abes nou lenstitisyon, en zimaz ki portre nou koman mwen enportan, en zimaz ki nou pa serye. Sa move persepsyon ki sitan anzandre dan nou pei i manifeste son lekor parfwa  dan bann pti lensidan, en zofisye gouvernman ki espekte Speaker pou vin kot li e non pa li pou al kot Speaker, omisyon pou rekonnet lider zafer gouvernman dan en fonksyon ofisyel, en zofisye lapolis ki refize salye en manm onorab.  Lalis i long.  I bann pti keksoz me i en lendikasyon sa latas formidab devan nou pou fer nou lenstitisyon ganny sa respe e dignite ki i merite me pour nou lenstitisyon ganny respe nou nasyon nou, nou bezwen respe li dabor, omwen dan sa lasanble nou konportman i bezwen egzanpler.  Nou bezwen kapab fonksyonn dan balizaz bann ankadreman legal, komans par nou  Standing Order ki annan pou bi garanti en deba serye e an lord e san gran konfrontasyon.  Diferans lopinyon dan en demokrasi i konpletman normal e menm neseser pou fer fonksyonnen sa demokrasi.  Se souvannfwa en  tel konfli ki donn nesans en nouvo lide, en realite limanite ki’n permet imen pandan de milye lannen viv dan linite e fer progre malgre diversite.

Nou konnen ki parfwa tanperatir i monte e konportman i vin dezord ki fer ki deba i perdi tou sans sivilite. Ler bann konportman parey i anpes fonksyonnman nou lenstitisyon se la kot nou perdi respe nou nasyon e nou bi nob pour en lasanble serye e en demokrasi dirab i ganny seryezman menase. E vwala akoz dan tou  lasanble san eksepsyon i egziste lareg pou diriz deba akoz sa lareg en lasanble pa kapab fonksyonnen.

Se a sa pwen ki mon oule adres ser, frer manm onorab plizyer kritik fer kont koman Speaker lasanble.  Ler zot ti elekte mwan koman Speaker mon ti promet ki mon pou fair me osi firm. Mon ti dir sa akoz mon ti’n realize au debut ki le sel fason pou asir lenparsyalite e kredibilite pour sa lofis se pou strikteman enplimant lareg ki diriz deba dan sa lasanble.  Mon ti menm fer li mon devwar pou sirkil en kopi sa bann lareg ansanm ek nou konstitisyon pour ki manm i pli byen kapab apresye bann rasyonal deryer mon  desizyon.  Me ki nou’n vwar, nou’n vwar ki lenplimantasyon nou standing orders parfwa in provok bokou kritik lo lapar bann ki  swa zot pa konn zot lareg ouswa krwar ki bann lareg i zis la e fodre pa ganny enplimante à la lettre.

Zot in akiz mwan konmkwa mon kontrol lasanble koman en diktater. Letan mon ensiste ki fodre napa lenteripsyon  dan sa lasanble nasyonal ler en manm i koze mon pa pe  azir koman en diktater, se lord 42 dan nou  Standing Order ki demann mwan pou fer sa.  Anefe enn bann prensip pli fondamantal dan deba se ki i bezwen ganny fer dan lord e i devwar pli enportan en Speaker pou asire ki en manm ki pe koze i ganny ekoute dan silans.  Ozordi pandan lazournen nou’n vwar pour nou menm ki’n arive letan Standing Order pa ganny aplike à la lettre.

Letan mon esey koriz kestyon lo Order Paper pou protez nou bann constituents pour ki zot non pa ganny servi anven dan nou lasanble mon pa pe azir koman en diktater, mon pe senpleman aplik Order 24 nou Standing Order ki demande ki nou fer li.  Letan mon dir ki desizyon Speaker i final mon pa pe azir koman en diktater mon pe senpleman aplik Order 46 akoz si sa pa ganny aplike nou pou annan 33 Speaker dan lasanble nasyonal.

Respe pour nou Speaker se ankor nou standing order ki egzize ki nou fer sa.  E dan tou lasanble omonn i annan zero tolerance pou mank respe pour The Chair e bomaten dezormen nou’n vwar bann lesey par ekspre pou esey mank respe for the Chairman. Bomaten mon’n lenient me alavenir se set en keksoz ki zanmen mon pou tolere.  Mon pli vo mye ale ki asiz la anler e get dimoun pe mank respe pour mon lofis.

 

(Applause)

..An tenan kont ki nou nouvo lasanble i annan bokou nouvo manm e ki bann pli mir nou tou nou vin en pe rouye mon lofis in deside organiz en training workshop lo fonksyonnman pratik e prosedir dan lasanble nasyonal kot nou espekte partisipasyon fasilitater lokal osi byen ki enternasyonal. Pratik ek prosedir dan en lasanble i toultan pe evolye e  de tanzaot en lasanble i vwar li neseser pou sanz son lareg e anmenn zot an linny avek bann pratik enternasyonal ouswa pou reponn bann nouvo defi.  Se selman en lasanble ki pare pou sanze, evolye e adapte ki pou kapab reponn lapel e aspirasyon nou pep pou vin serye.  Dan sa konteks mon lofis in endik avek Standing Order Committee lo nesesite pou fer en revi konplet nou Standing Order. Si ozordi i annan en Standing Order se lasanble limenm ki ti aprouv sa, si zot, zot oule rezet sa Standing Order zot osi lib pou fer li me kant a mwan mon pa vwar mon rol dan en lasanble san lord, san lareg, san en Standing Order, bokou kritik ki pa fonde e ki a mon’n avi in ganny pouse pou akonplir en azanda politik e satisfer bann rankin personnel in sorti sirtou dan lapres.

Mon’n swiv de tre pros latitid medya vizavi lasanble nasyonal e sirtou vizavi mon lofis depi ler mon’n ganny elekte.  Si mon pe adres sa size se non pa akoz sa bann kritik ki afekte mwan lo en nivo personnel, anefe mon sitan abitye avek  bann kritik advers dan papye ki zot pas lo mwan parey delo lo en fey sonz.  Me plito akoz mon krwar ki’n ler pour nou revwar relasyon ant lasanble ek medya pour ki medya i vin en zanmi lasanble nasyonal e zwe en pli gran rol non pa pou denigre li me plito pou promot son zimaz.  Dan sa direksyon mon’n deza komans diskisyon ek redakter omwen 2 zournal politik, osi byen ek SBC pou pli byen reprezant nou lasanble e donn li sa respe ki i merite.

Mon’n osi deside ki aparti Septanm nou pou komans akredit plizyer zournalis sorti dan tou lorganizasyon medya dan Sesel pou kouver deliberasyon nou lasanble, en tel akreditasyon pou osi donn serten privilez sa bann lorganizasyon tel ki akse ek sant dokimantasyon, akse avek verbatim, zot pa pou bezwen pas atraver bann checks sekirite parmi lezot ankor.

Mon’n osi konstate ki bokou zournalis ki kouver nou lasanble pa neserman annan formasyon adekwat pou donn en raportaz balanse e analize.  I annan bokou zot ki pa ni menm vin dan sa lasanble, se pour sa rezon ki mon lofis pe rod sipor finansyel ek plizyer lorganizasyon enternasyonal pou train nou bann zournalis dan kouvertir deliberasyon en lasanble nasyonal anmenmtan mon pe  osi revwar The People’s Assembly Privileges and Immunity Act pou anmenn li an linny avek nou konstitisyon.  En tel revi pou osi donn nou en loportinite pou rod plis proteksyon legal pour bann manm onorab kan zot desarz zot responsabilite, enkli plis proteksyon kont bann lartik defamatwar e malisye ki de tanzantan nou lir dan bann papye.  Sa lalwa pou osi protez lofis Speaker kot tou bann prezidis ki swa politik ouswa rasis.  Nou bezwen realize ki en latak personnel lo en manm lasanble se en  latak lo nou lenstitisyon, nou bezwen apresye ki reprezantan lepep i dwatet kapab desarz son responsabilite san okenn harassment, mon oule profit sa moman pou osi enform sa lasanble ki apartir Septanm swivan negosyasyon ek Managing Director SBC e laprouvasyon zot Board, Question Time pou pas live lo SBC.  Sa i ava fer nou bann dimoun dan distrik vin pli ofe avek bann konsern ki zot reprezantan pe anmenn devan e i ava donn gouvernman osi en loportinite pou esplik ek lepep zot plan devlopman.

Mon’n osi konstate ki ant le 2 parti reprezante dan sa lasanble i ankor annan tro bokou mefyans e ki nou pa kontan kanmarad ase.  Mon vwar li mon responsabilite pou kree en pli bon detant antre nou e sa mon mazinen i ava ede amelyor standar dan lasanble.  Se pour sa rezon ki mon’n etablir i annan 2 mwan en komite Tri-partite ki konpri mwan menm, lider zafer gouvernman e lider lopozisyon koman en forum pou rezourd okenn  mank konprenezon ki afekte nou lasanble.  Mon konpran ki i en latas ase difisil prenan kont sa mank konfyans ki egziste me i mon santiman ki i en lespri raprosman e negosyasyon pe dousman devlope antre le 2 group.  Ser, frer, manm onorab ler mon ti ganny elekte, mon ti osi koz lo nesesite pou fer nou pep sirtou nou zenn vin pli ofe ek nou travay,tou lendikasyon se ki an Septanm sa lannen nou pou dan en pozisyon pou lans nou website, krwar mwan ki i annan en pli gran dezir lo mon par pou anmenn plis dignite dan nou lasanble e pou elev standar deba.  Se pour sa  rezon ki mon kategorikman rezet bann alegasyon  fer par en seksyon nou lapres konmkwa ki mon oule touf deba e  ekraz laliberte lekspresyans dan sa lasanble.  Deba i vivan dan sa lasanble, travay i bokou dan sa lasanble, 6er pe al sonnen e nou ankor la me tou sa ki nou fer i bezwen ganny fer dan lord e dignite pou mentenir dignite nou lasanble.  Petet zot pa realize depi ler ki nou’n komans zwenn le 29 Me nou’n diskit 10 mosyon dan sa lasanble e in annan 52 entervansyon lo mosyon sorti lo kote SPPF e 42 entervansyon sorti lo kote SNP, nou’n pran 13 kestyon akoz remaniman ki annan dan gouvernman e 7 kestyon in ganny demande par SPPF e 6 par SNP e in annan 40 siplemanter par SPPF e 28 par SNP.  Nou’n pran 4 Bill kot in annan 11 entervansyon par SPPF e 14 par SNP e en statement kot i annan 11 lentervansyon par SPPF e 5 par SNP.  Kimannyer alors zot kapab dir ki mon oule touf deba dan sa lasanble.  Zot dir ki zot pa’n annan drwa mansyonn koudeta dan sa lasanble e pourtan   bomaten menm sa mo koudeta in ganny  servi 29 fwa e depi ler lasanble in komanse le 29 Me sa mo koudeta in ganny servi 35 fwa.   Lepe  in tande pour zot menm deba bomaten, lepep in vwar bann mank respe ki’n annan pour nou Chair, lepep in vwar tolerans ki’n annan dan sa lasanble e mwan mon pou les lepep zize.

Mwan mon totalman dakor ki sa laliberte lekspresyon pa kapab annan en deba byen enformen me san lord pou napa deba ditou e sa pou detri rezon det nou  lenstitisyon.  Laliberte lekspresyon pa vedir  ensilt, repetisyon, mank relevans e fo lakizasyon.  Fodre zanmen nou oubliye ki nou, nou enn bann gardyen nou konstitisyon, nou gardyen  nou demokrasi, nou gardyen lespwar e valer nou pep e tou sa ki ideal ki fer nou en nasyon e non pa zis en koleksyon en group endividi.  Nou pep i krwar dan nou e i sifi pour nou vwar sa a sak fwa i annan en eleksyon.  Atraver sa pasyon avek ki zot siport nou, atraver parfwa sa krwayans aveg ki zot in met dan nou, set avek menm pasyon ki zot oule vwar en lasanble serye e zot oule ki sa i ganny akonplir non pa atraver larogans e losolans me plito atraver persiasyon konstriktiv e polites.  Nou privilez e iminite ki nou zouir anba nou konstitisyon i osi egzize ki nou pli responsab e ki nou pli disiplin.  Si nou pa kapab egzers disiplin, sosyete pou antre e enpoz sa disiplin lo nou en pe parey nou’n vwar bomaten, largiman  – lo en Bill ouswa lo Standing Orders i irelevan, mwan osi mon atiste ozordi pour la senp rezon ki nou nou pa’n kapab fer sa ki nou ti sipoze pe fer e sa se fer en travay pour ki nou’n ganny elekte e fodre zanmen nou oubliye, fodre zanmen nou sou estim lepep, fodre zanmen nou sou estim kominote ki pe swiv nou e ki  pe get nou de pres.  E nou tou nou konnen ki sa Bill ki’n pase la bomaten malgre tou largiman i en Bill ki ti ekstrememan popiler avek popilasyon.  Ki kalite lasanble alor nou ti a swete annan i pou depan antyerman lo nou.

Pour mwan, nou lasanble i reste enn bann lenstitisyon pli nob e pli dinny dan pei.  Mon demars pou fer li ganny en respe i ranpli ek determinasyon e ni menm en milyon lartik kalonmi ou kritik malisye pa pou zanmen detourn mwan lo sa larout, mon debout devan sa gran ziri listwar limenm e mon kont lo li pou fer zizman lo mwan.  Mon konvenki ki listwar pou vwar mwan inosan akoz listwar limenm i montre nou a plizyer repriz ki en laverite pou toultan ranport laviktwar menm si i kont li i debout en milyon mansonz.

Si mon ti ankor lider zafer gouvernman dan lasanble nasyonal mon ti pou fer zot rapel ki ozordi mon lo en latet montanny e ki later promes i etale devan mwan me koman Speaker mon pou senpleman dir avek zot ki The Speaker is not for turning.

Mersi bokou, bonn sans, bonn vakans, apre sa long kanpanny e bokou travay e nou ava zwenn ankor enn fwa le 11 Septanm.  Meeting adjourn ziska le 11 Septanm.

 

(Applause)