::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2007 » Tuesday 16th October, 2007

Tuesday 16th October, 2007

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 16th October 2007

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour bann manm lasanble nasyonal, bonzour minis, bonzour tout-l-monn.  Nou ava komanse avek nou travay pou ozordi.  Mon krwar parey zot tou zot in remarke nou order paper ozordi i enn ki tre sarze sirtou avek mosyon so lo bann kestyon sirtou letan i ariv lo supplementary annou ert plis business like, olye servi supplementary pou lans bann latak kont kanmarad pou ki nou kapab speed up e fini avek ende bann travay ki nou annan devan nou enpe pli vit.  Bon nou ava komans avek kestyon 70, Onorab lider lopozisyon.

 

HON  WAVEL RAMKALAWAN

Msye Speaker premyerman mon ti a kontan note ki mon non i pa Waven me i Wavel “L”.

 

MR SPEAKER

Bon mon krwar madanm Clerk ava not sa.

 

HON RAMKALAWAN

Eski Minis i kapab enform lazenes Anse Etoile ki fasilite pour zot devlopman entelekyel pou annan dan sa nouvo sant ki pre pou fini konstriksyon.

 

MINISTER  VINCENT MERITON

In toultan en plezir pou mwan vin isi pou reponn zot bann kestyon e donn leklersisman lo bann proze e progranm gouvernman dan portfolio mon minister.

Msye Speaker gouvernman i toultan konsernen avek devlopman e lepanouisman  nou pep enkli lazenes.  Sant kominoter i en pwen santral kot zabitan distrik i rankontre e sosyalize.  Gouvernman i vwar li neseser pou konstrir en sant kominoter dan sak distrik.  Nou en gouvernman ki pa zis koze me en gouvernman ki delivre.  Msye Speaker an Zen sa lannen nou ti vwar louvertir ofisyel biro laministrasyon distrik e sant kominoter Roche Caiman e an Septanm ti tour louvertir sant kominoter les Mamelles e byento biro ek ladministrasyon distrik Anse Etoile.

Anse Etoile ti deza annan en sant kominoter me ti’n tou avarye e gouvernman ti deside met a dispozisyon zabitan Anse Etoile enn ki pli modern.  Msye Speaker sa nouvo sant kominoter ki gouvernman in met a dispozisyon bann distrik i annan plizyer fasilite pou bann zabitan e bann zenn.  Bann fasilite ki pou kontribye anver zot devlopman entelektyel, fizik, spirityel, kiltirel eksetera i swivan.  Bann fasilite IT kot bann zenn i kapab ganny akse avek zot mail pou zot chat avek zot bann zanmi, fer resers paregzanp lo bann proze lekol, lo bann assignment dan travay e bann letid prive ki zot fer, lo bann size dan zot klib lentere, lo bann resers lo lavi an zeneral, lo lasante, lo devlopman kiltirel e lo zot prop devlopman personnel.

Dan sa bann sant pour osi annan bann fasilite games tel ki byensir dan serten ka an kolaborasyon avek bann propriyeter prive x-box, biyar, table tennis, table football, chess, scrabble e lezot ankor.  Dan sant kominoter pour osi annan en kwen referans kot bann zabitan osi byen ki bann zenn a kapab ganny akse avek bann liv avek bann zournal.

Msye Speaker sa sant pour osi ganny servi par bann zenn e lezot group popilasyon distrik pou diskit bann size ki annan lenpak lo zot devlopman, lo devlopman zot distrik e lo devlopman nasyonal.  Sa i enkli bann rankont dan kad lasante, sansibilizasyon piblik kont drog avek lalkol, sansibilizasyon lo bon vwazinaz e lo bann bon valer sosyete.

Msye Speaker mon oule refer sorti ki sant kominoter i devret ganny servi koman en sant lenformasyon, en landrwa rankont e osi en mwayen pou kapab fer fund raising pou kapab sustain bann progranm ki sant i organize.  Gouvernman Msye Speaker i konsernen avek ledikasyon son pep e kontinyelman fer tou posib pou  donn zot loportinite pour zot devlop zot pou kapab pran responsabilite pou kontribye dan en fason pozitiv dan devlopman zot fanmiy, zot kominote e pei an zeneral.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Siplemanter Onorab.

 

HON RAMKALAWAN

Eski Minis premyerman i kapab dir avek sa bann zenn si zot annan lentansyon fer en library dan sa sant kominoter e dezyenmman vi ki in nonm computer ek IT, eski Minis i kapab dir avek nou ki kantite computers zot annan lentansyon met dan sa sant e ki pou bann kondisyon pour bann zenn servi sa bann fasilite e ziska keler ki i ava ouver.

 

MINISTER MERITON

Wi mon’n dir ki dan sant kominoter pou annan en kwen referans otreman dir en library avek bann liv, bann sours referans, bann zournal ki zot kapab servi pour zot devlopman.  IT wi, i depan lo sak distrik.  I annan serten distrik ki pe planifye met 6 computers avek lezot fasilite ankor e pour Anse Etoile lotorite distrik i annan tout en komite ki’n ganny formen pou kapab diskit tou bann laspe servis dan sant kominoter e bann kondisyon ava ganny mete, ganny etablir, i ava ganny display pou ki tou dimoun i  kapab vwar keler ou vini, konbyen ou peye si ou bezwen pey en pti larzan e ki ou bezwen respe sa bann fasilite ki nou mete la.  En keksoz mon oule dir en sant kominoter i kout nou anviron 3.5 a 4 milyon roupi.  4 milyon roupi ki gouvernman i depanse, i met a dispozisyon zabitan e lazenes dan distrik e nou nou responsabilite koman bann leaders dan distrik se asire atraver lenfliyans ki nou annan edik sa bann dimoun pou respekte sa bann fasilite e servi li byen pou permet ki gouvernman i depans sa larzan, e lezot larzan apre dan lezot proze oubyen dan lezot distrik ki pa ankor ganny sa fasilite.

 

HON  JEAN-FRANCOIS FERRARI

Msye Speaker vi ki Minis in dir nou ki son gouvernman i enn ki pa zis koze me ki deliver, eski minis i kapab dir nou akfer apre 30 an sa menm gouvernman pa ankor kapab delivre en sant kominoter Mont Fleuri e si sa……..

 

MR SPEAKER

Out Of Order….

 

 

HON FERRARI

Msye Speaker……

 

MR SPEAKER

Out Of Order….  Onorab Rose

 

HON FERRARI

Msye Speaker, Minis in fer referans avek plizyer distrik…..

 

MR SPEAKER

Out Of Order Onorab Ferrari

 

HON FERRARI

In fer referans avek plizyer distrik…

 

MR SPEAKER

Onorab Rose.

 

(Interruption)

 

HON M-ANTOINETTE ROSE

Mersi Msye Speaker.  Eski minis…..

 

MR SPEAKER

Ou kapab anvoy en kestyon lo distrik Mont Fleuri ek ou sant kominoter direk.  Right?  Onorab Rose.

 

HON ROSE

Eski Minis i kapab enform nou lasanble, nou realize ki sa bann fasilite pa ti la avan savedir i over and above bann fasilite normal ki en sant kominoter ti a pe donnen, eski Minis i kapab enform nou lasanble konbyen pe kout ou gouvernman pou met sa bann fasilite an plis dan bann distrik pou bann zenn.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Annou restikte nou bann larepons lo distrik Anse Etoile sansan nou pou ouver en laport ki zanmen nou pou kapab fermen.  Nou annan 25 distrik.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker napa en pei dan larezyon ki pe kapab annan bann fasilite kominoter parey Anse Etoile, en biro ladministrasyon distrik avek tou bann fasilite ki pou permet gouvernman donn servis de onivo.  En sant kominoter ki pou kapab permet ki zenn, 3 enm az, zanfan, bann fanmiy i kapab vini e rankontre e devlop bann bon valer pozitiv dan lankadreman sen, byen proteze e sa i kout gouvernman en kantite larzan.

I en polisi, i en desizyon ki gouvernman in pran pou fer sir ki tou son distrik e la an partikilyerman nou pe koz ou Anse Etoile ki sa bann fasilite i ganny servi e mon’n dir i kout gouvernman 3.5 milyon roupi pou etablir en sant kominoter, pou konstrir en sant kominoter dan distrik.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan, 71

 

HON RAMKALAWAN

Eski Minis i kapab enform zabitan Anse Etoile si i annan okenn lentansyon etablir bann pti laplenn pour bann zenn zwe lo la dan diferan parti nou distrik olye ki zot zwe lo semen.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker distrik Anse Etoile i annan en gran laplenn foutbol La Retraite e i ganny byen servi par tim foutbol Anse Etoile, par bann marmay lekol La Retraite e bann zenn La Retraite.  Distrik Anse Etoile Msye Speaker i osi annan en multi purpose court obor biro ladministrasyon distrik ki ganny ankor byen servi par tim basketball fiy, garson, zanfan lekol Anse Etoile e bann lezot zenn.  Court i ganny byen servi ziske tar dan lannwit akoz fasilite lalimyer ki nou’n ganny met lo court.

Msye Speaker komite sosyal distrik Anse Etoile, en komite ki regroup bann reprezantan tou progranm dan distrik ti vwar li neseser apre ki in fer letour dan tou bann sou distrik pou kapab etablir bann landrwa, bann fasilite rekreasyonnel dan tou sa bann sou distrik.  Ladministrasyon distrik Anse Etoile i annan plan pou anbelir e mentenir de pti laplenn dan distrik, enn La Gogue avek lot MaConstance pandan lannen 2008/2009 e sa pou ganny realize dapre alokasyon bidzeter.  Sa 2 laplenn Msye Speaker i pa zis pou donn fasilite bann zenn dan sa 2 landrwa me osi devlop bann progranm tel ki NRA e lezot groupman dan bann sou distrik.

Msye Speaker lotorite disrtik pe kontinyelman rod bann landrwa ki pou gouvernman e ki pou propriyeter prive pou etablir bann fasilite pou bann zenn e lezot group popilasyon servi.  Msye Speaker i osi annan bann klib zenn parey mon’n dir, NRA e konmiter sport ki pe kontinyelman ganny ranforsi pou travay avek bann zenn pou tir zot danbor semen, entrodwir zot avek en spor en aktivite lwazir e kiltirel pou kapab devlop zot talan e devlop bann bon valer.

 

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan siplemanter

 

HON RAMKALAWAN

Eski Minis i kapab konfirmen ki sa 2 laplenn ki i pe koz lo la, La Gogue/andahar e la mon ti ava kontan demann li ki pou arive avek sa laplenn la ki gouvernman i annan lentansyon fer en housing project dan sa landrwa.  E dezyenmman eski Minis pe konfirmen ki sa dezyenm laplenn MaConstance ki i pe koz lo la se sa enn ki obor pye lafous dan sa area la.  Konfirm sa pou mwan Minis silvouple.

MINISTER MERITON

Msye Speaker sa pti laplenn La Gogue pa Kandahar i laplenn dan Kafe e diskizyon in fini ganny  avek lanmisyon pou travay ganny fer.  Dezyenm laplenn, non i pa sa enn kot pye lafous.  Kot pye lafous pou annan en lot proze, si ou anvoy en kestyon mon a reponn be sa lot i anler La Gogue kot en propriyeter prive e travay pe ganny, MaConstance, pa kot pye lafous.

 

MR SPEAKER

Bon kestyon 72, Onorab Francoise

 

HON TERENCE FRANCOISE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis pou eskplik makanizm ki an plas lo nivo distrik ki permet zabitan Anse Royale e lezot distrik ganny konsilte lo proze devlopman ki pran plas dan bann distrik.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon minister i antrepann bann proze par rekonmandasyon lotorite distrik e sa i dapre bezwen lakominote.  Ladministrater distrik i annan li en lalis proze ki ganny klasifye baze lo priyorite.  Bann proze distrik i vin atraver bann diskisyon ek bann propozisyon fer dan bann meeting regilye dan distrik, fer dan District Community Council, dan District Social Committee e osi lo nivo District Team.

Tou sa bann propozisyon i ganny met ater e Ladministrater distrik avek lenformasyon ki i annani  priyoritiz sa bann proze.  La sa bann proze i ganny soumet avek sekretaryat minister konsernen pou prepar bann formalite neseser ki enkli feasibility study pou evalye sa proze e ariv lo en kou e apre fer sir ki bann plan i reponn bezwen dimoun dan distrik.  Proze i osi ganny soumet avek minister finans pou laprouvasyon.

Msye Speaker konsepsyon e devlopman bann proze i ganny fer an konsiltasyon avek zabitan distrik atraver bann striktir ki an plas e Anse Royal i en legzanp tipik kot sa sistenm konsiltasyon i enn ki’n tre efektiv kot zabintan i zenn e diskisyon i ganny fer tou dilon devlopman e lenplimantasyon bann proze.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si son minister i satisfe avek sa bann mekanizm ki an plas.  E dezyenmman ki son minister pe fer pou asire ki sa mekanizm i ganny respekte.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speakser, wi, mon satisfe ki sa mekanizm  partikilyerman Anse Royal i marse me dan en prosesis ou bezwen toultan pe nourir li, pe bers li e i annan en kantite partner ki enplike ladan. Nou bezwen toultan pe asire ki i annan sa bon konsiltasyon avek tou dimoun konsernen dan dele letan ki gouvernman in mete pou asire ki once ki gouvernman in allocate en serten bidze, once en larzan in ganny dedye pou en serten proze ki sa larzan i ganny byen servi pou fer sir ki tou kous popilasyon i kapab benefisye atraver en tel ou tel proze.  So i en posesis konsiltasyon, en prosesi ki nou bezwen kontinyelman berse, nurture.

 

HON  NICHOLAS PREA

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis ki rol MNA elekte dan sa mekanizm dan sa prosesis e pou bann distrik ki napa en DCC pou le moman koman sa bann mekanizm pe marse.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker rol   MNA i ganny definir byen parey ou’n dir lo nivo District Community Council ki la, tou distrik DCC pe marse. Si i annan en distrik ki DCC pa pe marse mon ti a kontan ki mon biro i ganny met okouran e nou asire ki nou ava fer li marse

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Anse Etoile pa pe marse.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker ladministrater distrik le moman en proze in ganny konseptyalize atraver demann ki’n ganny fer dan bann diferan sou distrik atraver bann diferan lenstans i anvoy sa kot sekretaryat konsernen en premye plan i ganny definir, i ganny retourn dan distrik kot bann meeting piblik i ganny fer, konsiltasyon i ganny fer, bann plan i ganny mete lo notice board e nou nou bezwen pran responsabilite pou konnen ki  pase dan nou distrik.  Sa konsiltasyon i ganny fer, dimoun i ganny konsilte, apre i retourn kot gouvernman e MNA i annan tou drwa, koman  MNA elekte, pou liyez avek biro ladminstrasyon distrik, vin gete e partisip ladan.

 

 

HON WAVEN  WILLIAM

Msye Speaker mon ti a kontan demann minis lefe ki i egziste bann mekanizm lo nivo distrik pou diskite eski son minister i a konsider met lanfaz avek bann lezot minister ki letan bann proze i ganny idantifye ki zot rekonnet ki i annan sa bann mekanizm e kapab antre an konsiltasyon avan menm ki proze i ganny egzekite dan distrik.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker i tout a fe tonm dan plan gouvernman.  Ler Prezidan in anonse ki the way forward se atraver parrtisipasyon kominoter e ki gouvernman i bezwen anmenn son servis lo nivo distrik kot i annan plis lenpak lo dimoun se efektivman sa ki nou pe dir.  A lavenir pou napa okenn proze dan distrik ki pou ganny enplimante san ki lotorite distrik i ganny konsilte akoz tou keksoz ki fer dan distrik i reponn en bezwen partikilye distrik.  E ladministrater distrik i lebra gouvernman dan distrik e i bezwen konnen ki pe pase.  I pa kapab annan en proze dan en distrik ki pase ki ladministrater distrik avek tou son bann lantouraz, tou sa bann lenstans ki mon’n nonmen pa okouran.  Mwan dan minister mon pou asire atraver mon bann koleg minis e avek sipor gouvernman, Prezidan pou fer sir ki sa bann keksoz i arive.

 

HON  HARDY LUCAS

Mon kestyon se pou demann minis si Anse royale I annan en DCC e lekel sa bann dimoun ki partisip lo la e ki manyer zot ganny swazir.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker mon ti vin isi en pe letan pase e ler mon ti fer statement Onorab Lucas ti la.  Mon ti dir lekel ki asiz lo DCC mon a repete – Msye Speaker mon pa oule tir preogativ dan ou biro me selman i pa zis en kestyon prezans me osi prezans pe ekoute atantivman.  Chairman se ladministrater distrik, manm se MNA, bann reprezantan lopital, lapolis, ledikasyon e lezot reprezantan gouvernman ki la dan distrik e bann dimoun saz ki mon biro i apwente ki mon santi i kapab zwe en rol pou donn avi, donn sipor, donn konsey ladministrater distrik dan son travay.  Sa i en lenstans kot dimoun i koze, i met bann pwen devan ki apre i ganny anmennen lo en lot lenstans, District Team ki mon ti koz lo la pou fer sir ki nou marye ansanm, ki nou mayon i byen konnekte pou fer sir ki nou pran sa ki dimoun i dir nou met li devan en tim ki reprezant gouvernman lo nivo distrik e apre i ganny konsidere kot en pe gouvernman i bezwen fer, gouvernman i deal avek limenm, kot en pe nou pas avek en lot lenstans District Social Committee ki mon’n koz lo la ki a regroup bann dimoun lo en baz volonter bann dimoun NGO, bann dimoun dan gouvernman ki annan pou fer avek devlopman progarnm, ki manyer nou kapab toler kanmarad, ki manyer nou kapab viv ansanm, li sa group i  enplimate.  So Msye Speaker, mersi.

 

MR SPEAKER

Anse Royale i annan en DCC.  Bon oke, Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Msye Speaker mon ti a kontan demann minis, osi mon kestyon i lo DCC kan eski bann MNA ki dan lopozisyon i kapab ekspekte ganny zot premye notice ki i annan en meeting DCC pou zot kapab vin partisipe zot osi.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker meeting DCC i fer enn fwa tou le 2 mwan.  Si en MNA i santi ki pa’n ganny notifye pou en meeting DCC, zantiman liyez avek DA, byen koze i fer byen konpran, i ava donn ou en schedule e nou avar diskite.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

DA osi i kapab santiman liyez enpe avek MNA.

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab, Ramkalawan

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Msye Speaker Minis in mansyonnen ki tou bann lenstans i an plas, eski Minis, mon kestyon i swiv sa ki Onorab Ferrari in demande, eski Minis iI kapab konfirm avek sa lasanble ki depi dernyen eleksyon tou bann DCC dan bann distrik ek sa konpozisyon ki in mansyonnen in sipoze fer en premye meeting oubyen en dezyenm meeting e ziska aprezan dan son rezis dan bann minutes, in vwar ki pou dir lopozisyon pa ankor zanmen ganny envite pou asiste sa bann meeting e krwa ki li, koman Minis i a pe fer pou asire ki sa bann konmite, ki bann dimoun ki sipoze lo la i partisipe. E mon ti a kontan zis dir li ki sa zafer zantiman malerezman, menm si ou apros zantiman, zanmen i arive sa.

 

MR SPEAKER

Onorab ou remark i out of order.  Minis i a reponn ou kestyon.  Yes minister.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker gouvernman i en lebra leta.  Atraver legzekitiv e lasanble, Lezislativ i en lot lebra.  I kler pou nou tou sa? Me bon travay ki nou fer o sen kominote nou santi li enport ki nou ganny pwennvi tou dimoun, se pou sa rezon ki i annan DCC, sa pou sa rezon ki zot tou, bann ki’n ganny elekte direkteman i form parti DCC.  Dan mon minister pou asire anliny politk Prezidan Michel pou anmenn bann servis dan distrik pou kapab asire ki devlopman i anrasinen dan kominote dan distrik mon pe revwar ki manyer bann travay i ganny fanksyonnen o sen distrik.

Msye Speaker sa travay i pran en kantite konsiltasyon o nivo distrik e dan serten lestans i annan serten District Community Council ki mon pe revwar konpozisyon e dayer mon ti demande dernyen fwa mon ti la ki nou pe revwar DCC pou nou gete ki manyer nou kapab fer li marse.

Dan mon biro travay pe kontinyen ganny fer, pa bezwen bliye i en prosesis ki mon’n nonmen e nenport bann MNA ki dan kote lopozisyon, ki dan parti   mazoriter ler i call mon biro mon koz avek zot, napa enn ki kapab dir ki mon’n mank respe pou enn zot.  So sa kestyon zantiman i egziste, i komans par mon sekretaryat i anmenn dan DA.  Msye Speaker bann travay lo rezis, en travay kontinyelman ki pe ganny fer me mon asire ki sa travay i en travay ki nou pou kontinyen fer sir ki nou pran bann pwennvi MNA atraver DCC pou anmenn li lo bann lenstans ki nou pou deal avek.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Msye Speaker mon kestyon pa ti sa.  Mon kestyon sete si i kapab dir avek nou…,

 

MR SPEAKER

Non, non.  So basically ou pe dir ki manm lopozisyon pa ganny reprezante lo DCC. Minis ler in reponn Onorab Prea, Onorab Lucas, enn ant zot de, in dir fer en konplet kot son lofis si zot pa pe ganny reprezante.  Oke.  Onorab Arrisol

HON  SANDY ARRISOL

Nou St Louis nou DA i fantastik.  Mwan mon ti a kontan demann Minis si DCC pou ganny envite atraver DA, oubyen senpleman konman en manm elekte, i otomatikman pou ou barge in dan ladministrasyon distrik e al rode si ou lo la, si ou pa lo la akoz St Louis i parey pa ankor zwenn ditou.

MINISTER VINCENT MERITON

Otomatikman wi apre DA i enform ou schedule, I annan pratikalite travay ki manyer i marse.

 

MR SPEAKER

Oke. Kestyon 73, Onorab Francoise

 

HON TERENCE FRANCOISE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis pou enform lasanble lo lentansyon son minister pou amelyor fasilite konpleks sportif Anse Royale

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker dan milye lannen 2006 minister ledikasyon ti pas management bann fasilite sportif ki kot lekol polytechnic Anse Royale avek NSC.  Sa bann fasilite se en laplenn ki lo dimansyon standar pou foutbol savedir 103 met par 64 met, en track atletik 400 met otour sa laplenn, 3 outdoos multi purpose court kot volley ball, basket ball e hand ball i kapab ganny pratike, 2 kort tenis e 2 batiman ki ti ganny servi par ITC ek seksyon mekanik Polytechnic.  Sa bann batiman i kapab ganny devlope pou fer bann spor parey weight lifting, bokse, judo, karate eksetera.  I annan osi en batiman ki en bon grander hall kot disiplin sportif parey badminton, gymnastic, table tennis I kapab ganny fer e osi en seri twalet ek shower pou bann atlet.  Avek lakizisyon sa bann fasilite lide orizinal sete pou permet NSC ganny plis lenfastriktir pou devlop son progranm konpleks sportif rezyonnal en stratezi devlopman lenfastriktir ki mon minister i oule anmennen pou donn bann rezyon en varyete e en o nivo fasilite.  Sepandan avek lannons par Prezidan Michel an Zan sa lannen pou etablir liniversite sesel e osi avek bi mon minister pou konstrir sant lazenes e vilaz lazenes Anse Royale, an Out sa lannen gouvernman ti deside ki i ti pou kapab annan en nesesite pou revwar sa plan orizinal e vwar ki manyer la landrwa i pli byen kapab ganny entegre avek sa bann nouvo devlopman.  Dernyen lenformasyon ki nou annan se ki nouvo devlopman pa pou tous sa konteks alor nou pe retourn lo plan orizinal e komans nou plan pou amelyor sa bann fasilite. Fodre dir koman parti nouvo devlopman dan konpleks sportik Anse Royale, i en proze Olymp Africa ki pou ganny finanse ataver komite Olenpik Sesel pour lasonm 120,000 dolar Ameriken, avek kontribisyon Gouvrnman, 30,000 dolar Ameriken pou fer en multi purpose hall kouver ki pou ape pre 60 met par  40 met.  Parey mon’n dir taler lide se pou pran enn sa bann batiman ki annan sa grander ki bezwen e fer bann travay renovasyon ki neseser pou fer li vin sa Olymp House, Africa. Plan avan sete pou konstrir en batiman nef avek Olymp House Africa me la ki NSC i annan tou sa bann fasilite nou trouv li pli ekonomik pou fer en renovasyon.

Msye Speaker antre tan serten sa bann fasilite pe ganny byen servi par diferan group sportif paregzanp, tim  foutbol pe servi laplenn pour zot lantrennman, parler i annan konpetisyon dan kad sport pour tou, lalimyer ki’n ganny enstale i permet litilizasyon sa fasilite ziska tar aswar.

Lekol Anse Royale i servi track pour zot lantrennman atletik, avek nesesite organiz heats pour konpetisyon lekol sa lannen Anse Royale, travay in ganny fer pou donn sa konpleks en track terbatik. Mentenans neseser pou ganny fer pou asire ki sa track i reste touzour an bonn eta. Federasyon atletik i dir ki i neseser pou annan en tel kalite track pou serten lantrennman atletik. I annan osi bann outdoor multi-purpose court ki ganny byen servi par lekip  volley ball ek basket ball pour zot lantrennman.  Mersi Msye Speaker.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Eski Minis i kapab, mon pa konnen si i pou annansa lenformasyon, dir nou ape pre kan i pou mazinen sa amelyorasyon sa fasilite pou komanse.

 

MINSITER VINCENT MERITON

Msye Speaker, bann feasibility study, bann plan nou bezwen anmenn bann enzenyer pou gete ki mannyer nou pou kapab komans par enn, nou oule komans avek sa proze Olymp Africa House, bann travay preliminer a ganny fer e osito ki sa i pran plas nou pou bezwen konsilte distrik Anse Royale pou les zot konnen poudir i annan  en tel fasilite ki dan distrik e pou donn zot plis lenformasyon.

 

HON SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan zis demann Minis pandan konbyen letan sa  sport complex in ganny konstrir e pandan sa bann peryod letan ki dernyen fwa ki i ti ganny kous renovasyon. Mersi.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker laplenn Anse Royale in ganny tou dernyenman renove avek preparasyon pou konpetisyon atletik lekol sa lannen. Nou santi nesesite pour nou kapab amelyor court basket ball ki nesesit – ring i annan enn dan sa 3 multi purpose court ki bezwen renovasyon e la ki nou’n tonm dakor ki sa proze devlopman liniversite avek vilaz lazenes pa pou tous sa bout. Parey mon’n dir nou a komans avek Olymp House antretan bann lezot pti travay mentenans i kontinyen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Hardy Lucas nimero kestyon 74.

 

HON HARDY LUCAS

Mon kestyon se pou demann Minis pou devlopman kominoter si i kapab dir avek sa lasanble;

(a)    konbyen anplwaye i annan kot Ladministrasyon Distrik Anse Royale e ki zot pozisyon depi DA ziska Gard Sekirite.

 

(b)    anba ki bidze sa bann anplwaye pe ganny peye e konbyen lapey zot tou ansanm pe gannyen par mwan.

 

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker Ladministrasyon distrik Anse Royale i annan 13 anplwaye e sa bann dimoun i okip diferan pozisyon depi Ladministrater distrik, Assistant Administrative officer, Sekreter, cleaner, gard sekirite, handymen, library assistant avek community hall attendant.  Alors dan biro Ladministrasyon distrik menm i annan 13a nplwaye apre nou annan nou 28 community work attendant ki travay lo teren e an total Msye Speaker i fer nou 41 travayer anba direksyon biro ladministrasyon distrik. E lapey par mwan Msye Speaker i ariv R97,475.

 

MR SPEAKER

Onorab siplemanter.

 

HON HARDY LUCAS

Mon a demann Minis, eski i kapab dir nou si polisi son minister pou bann travayer ladministrasyon distrik fer lezot aktivite pandan ler  travay parey mont stall pou bann aktivite prive e lezot lorganizasyon ensi ki bann parti politik.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker i pa polisi gouvernman pou servi travayer gouvernman pou fer lezot aktivite parey ou’n dir pou parti politik.  Mon pa’n fer sa ler ou ti demann permisyon pou fer aktivite lo beach park e mon pa’n fer sa a la demann Onorab Francoise.

Sepandan Msye Speaker nou dan en kominote sa bann travayer i bann community work attendant. Zot travayer par ler i pa zis restrikte avek netwayaz bann sirfas piblik me osi serten sirfas prive an kolaborasyon avek bann propriyeter me osi nou donn en koudman paregzanp; legliz depi Katolik depi Anglican avek serten travay ki nou santi i neseser, bann maison 3enm az nou donn en koudmen, bann lezot demann a tit prive  kominoter. Ladministrater distrik i annan sa fleksibilite pou li kapab ziz sityasyon apre pran en desizyon.  Me nou polisi i reste ki sa bann dimoun zot travay pou gouvernman dan bann proze ki’n ganny aprouve par gouvernman.

 

HON MARC NAIKEN

Msye Speaker eski minis I kapab enform sa lasanble lo plan son minister pou konstrir en sant kominoter pou distrik Au Cap.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker distrik Au Cap pe al formelman resevwar en nouvo biro ladministrasyon distrik tre modern ekipe pou deliver sa nivo servis ki gouvernman pe demande.  Sa nouvo biro ladministrasyon distrik i premye faz dan konstriksyon bann fasilite kominoter ki enkli biro ladministrasyon distrik e sant kominoter.

Msye Speaker dezyenm faz sa proze savedir konstriksyon sant kominnoter pou komanse an 2008 vi ki proyorite nimero 1 pou distrik Au Cap.  Plan in fini ganny fer e in ganny soumet avek lotorite distrik pou konsilte zabitan e avek laprouvasyon minister finans nou pe anvizaze komans sa proze boner an 2008.

 

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter

 

HON MARC NAIKEN

Msye Speaker, eski Minis i kapab dir nou konbyen sa proze pou koute.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker parey mon’n dir taler anviron 3.5 milyon roupi sa proze pou koute.

 

MR SPEAKER

Bon Onorab David Pierre pa dan pei e in enform mwan ki se Onorab Ramkalawan ki pou demann son kestyon.  Kestyon 76 Onorab.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Onorab David Pierre i anvi demann minis si i kapab enform nou lasanble si son minister i annan okenn plan pou repar bann fasilite sportif pou bann zenn dan distrik Port Glaud sirtou sa multi-purpose court.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker bann fasilite dan distrik i en multi-purpose court obor biro ladministrasyon distrik e en laplenn fout bol apre pon Port Laurnay.  Gouvernman in depans apepre 600,000 roupi pou konstrir sa 2 fasilite. Ozordi nou rekonnet ki sa bann fasilite i demann reparasyon.  Mon okouran ki sirfars sa court i devret ganny refer e bann fence i devret ganny repare.  Msye Speaker mon osi okouran ki sa bann fasilite i ganny byen frekante par bann zenn Port Glaud me malerezman i annan serten eleman ki pa pe respekte sa bann fasilite, bann akt vandalism i ankor kontinyen; paregzanp zot in kas gate kot fuse box I ete avek petar ton e tir fuse e bann zenn pa’n kapab servi sa fasilite pou enpe letan akoz lalimyer ti’n ganny brile akoz fuse tin ganny tire.

Ladministrater distrik sepandan pe fer le neseser pou fer serten renovasyon.  4 dan sa 6 lalimyer in ganny rekonekte e mon oule sezi sa loportinite pou mwan demann bann zenn pou kapab respekte sa bann fasilite ki’n kou gouvernman en bon pe larzan e ki’n ganny mete a zot dispozisyon.  Mon osi okouran Msye Speaker ki sa size in ganny mete devan district team Port Glaud e mon asire ki bann aksyon neseser ava ganny pran.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Eski minis i kapab enform bann zenn vi ki ti deza annan en laplenn  laba Port Laurnay ki ti standard size si zot annan okenn lentansyon pou fer en laplenn standard size dan sa distrik.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker fodre dir ki sa laplenn ki mon’n nomen taler I pa en laplenn ki lo standar.  I annan demars ki’n ganny fer pou kapab agrandi li me anvi i annaan mangliye la, i obor lanmer nou pa’n ganny permisyon avek lanvironnman pou agrandi.  Ankor i annan en lot teren obor Mahe Beach ki distrik ti’n idantifye pou fer en laplenn me la ankor sa later pe ganny servi pou lagrikiltir me sepandan ladministrasyon distrik avek lotorite sportif pou kontinyen rod bann teren ki nou kapab donn en fasilite standar pou bann dimoun antretan ki bann lezot fasilite dan rezyon i ganny servi ki nou ankouraze ki bann zenn i servi bann fasilite dan rezyon.  Mersi.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis vi ki propriyete ex-NYS kot ti annan sa laplenn full size in ganny donnen a en konpanyen Morisyen pou en devlopman lotel, eski Minis i kapab dir nou si in annan okenn negosyasyon pou sa konpanyen lotel ki pou okip prezan sa laplenn pou li kontribye pou konstrir e ranplas sa laplenn pou bann zenn dan distrik.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Wi i annan en negosyasyon e lagreman ki’n ganny fer pour ki sa operater i kontribye dan en proze devlopman kominoter parey mon’n dir bann diskisyon pe pran plas pou nou trouv en teren apropriye oubyen trouv en lot proze kominoter ki distrik i ava deside ki nou pou bezwen enplimante

 

HON  TERENCE MONDON

Anvi ki Minis in mansyon vandalism koman en konsern lo bann fasilite distrik, eski minis i annan plan revwar swa ranforsi sistenm sekirite pou kapab met sityasyon anba kontrol.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Wi Msye Speaker.  Sa kestyon sekirite i enportan sirtou pou bann nouvo fasilite ki pe ganny fer dan distrik ki pe kout en kantite larzan, me sa kestyon vandalizm i pa zis ganny regle atraver sekirite me antraver bann valer ki nou devlope atraver tou sa bann groupman dan distrik.

I annan en kantite groupman dan distrik ki pran plas, mon pa oule repete zanfan, zenn, 3 enm az, fanmiy e se sa ki fer lavi kominoter.  Mon oule ki nou konpran ki pa zis building avek semen,court ki enportan, se fason ki manyer nou respekte sa bann fasilite dan distrik.  Toultan ki nou pou krwar ki  zis en building en court e nou  bliy dimoun ki servi li, nou bliy relasyon ki sa bann dimoun i servi li ki annan viz-a-vi sa bann fasilite nou pe al lo move semen.  I enportan ki tousala i ganny gete dan son entegralite, ki dimoun i servi sa bann fasilite byen e ki gouvernman i ganny permet pou kapab servi lezot resours pou lezot proze ki nou bezwen kontinyen fer.  So sekirite i enportan me fason ki manyer sa bann dimoun i servi sa bann fasilite i osi byen.  Nou bezwen nou ki isi bann ki annan  lenfliyans lo bann groupman dan distrik annou servi sa pour en bonn koz pou nou kapab fer sir ki  dimoun i  kapab reste avek sa bann fasilite akoz larzan piblik, larzan leta, larzan gouvernman, larzan dimoun i bezwen ganny byen servi.  E enn nou rol se pa ale se koz ek dimoun, esplik zot pou zot kapab sanz zot konportman.

 

HON WAVEN WILLIAM

Msye Speaker pou lenformasyon piblik eski minis a kapab dir avek sa lasnble si dan kad repar bann fasilite distrik Port Glaud eski i annan en konponan dan alokasyon bidze dan distrik ouswar alokasyon i tout avek NSC pou bann reparasyon –    sportiv dan distrik Port Glaud.

 

MINISTER VINCNET MERITON

Msye Speaker alokasyon, plito responsabilite pou maintenance bann fasilite sportif rezyonal i tonm avek NSC.  Nou pe diskit avek gouvernman pou nou kapab ganny alokasyon pou departman devlopman kominoter pou kapab ganny finansman pou kapab mentenir bann fasilite sportif distrik.  Sepandan distrik I osi soumet son bann pti proze ki pou li priyorite pandan lannen i kapab antretan ki serten fasilite, serten travay  debaz ganny enkli dan sa bann pti proze.

 

HON  GINETTE GAMATIS

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis  kimanyer ou kapab kontrol vandalism politik lo bann fasilite sportiv dan distrik Port Glaud.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Spaker mon ti a retourn sa kestyon kot Onorab Gamatis etan ki I manm elekte pou distrik Port Glaud e diskite e gete ki manyer nou pou kapab adres sa size. Tout fwa Onorab ti a bon ou koz avek ou koleg lot kote latab ki’n osi ganny apwente ki sorti Port Glaud pou li osi kapab servi okenn lenfliyans ki i annan, si i annan pou kapab diriz bann zenn pou kapab servi bann fasilite e respekte sa bann fasilite.

 

MR SPEAKER

Onorab Prea 77.

 

HON PREA

Eski Minis i kapab esplik sa lasanble rol travayer lanbelisman dan distrik.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker premyerman mon oule enform lasanble ki depi le 1 Fevriye 2006 bann travayer ki ti anba scheme lanbelisman distrik in dan lanplwa formel anba nouvo striktir ki zot in ganny apele bann community work attendants.  E zot rol se pou fer sir ki distrik an zeneral i prop.  Wi bann community work attendant.

 

(Interruption)

 

Depi fevriye 2006 gouvernman in deside anploy sa bann community work attendant e sa in donn zot plis sekirite dan travay.  Savedir ozordi sa bann dimoun i annan en garanti en saler, konze anyel, gratwite, konpansasyon, konze maladi e lezot benefis ki travayer gouvernman i annan.  Pa bezwen ridikil bann aksyon gouvernman.  E atraver en saler zot garanti posibilite pou pran en pti loan swa avek gouvernman menm oubyen avek en labank, oubyen avek lezot enstitisyon pou kapab enplimant zot bann proze personnel.  Nou pe kontinyelman ofer formasyon neseser avek bann work supervisior lo en baz regilye pou planifye travay, ranforsi disiplin e byensir ogmant prodiktivite.  Responsabilite bann community work attendant se pou netway e mentenir lanvironnman dan bann landrwa piblik tel ki lekol, klinik e lezot landrwa.  Zot bezwen netway e mentenir bann dren e rigol, deblok bann gril ek bann culvert e lezot pti lanbousir.  Zot bezwen netway e mentennir osi bann larivyer ek bann lanmar. E lot responsabilite enportan ki zot annan an zeneral se fer sir ki nou anbelir distrik an kolaborasyon avek bann lezot lazans.

 

HON PREA

Msye Speaker anvi repons Minis mon ti a kontan demann Minis si sa bann travayer, pandan zot lazournen travay zot ganny drwa al fer travay dan lakour prive e osi si sa 4 travayer ki dan simityer laparwas pou le moman i tonm anba sa scheme, oubyen i tonm anba en lot scheme.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker, non bann community work attendant napa drwa al fer travay kot endividi prive, omwen ki Ladministrater distrik in aplik son fleksibilite dan kad ki dizon ou annan en vyeyar ki napa dimoun pou ed li, ki nou kapab fer sa.  Dan distrik nou viv an kominote nou bezwen en leker pou nou prosen, pou nou kanmarad dan sa laspe ladministrater distrik i annan sa fleksibilite.  Me non pa pou al fer travay kot prive.  Sa 4 dimoun dan simityer, ou kestyon pa ti viz lo simityer mon napa lenformasyon. Si ou anvoy en kestyon mon a vin reponn.

 

 

 

 

MR SPEAKER

Minister ou kapab take note this question e donn li en written answer.  Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Minis eski ou kapab enform nou lo ki kalite kriter ki zot servi pou anploy en dimoun pou travay dan lanbelisman e si ou minister osi pe   revwar saler sa bann dimoun ki travay dan lanbelisman.

 

MINISTER MERITON

Ki kriter?

 

(Interruption)

 

MINISTER MERITON

Mon a les zot fini riye Msye Speaker, apre mon a reponn mon kestyon.

 

 

MR SPEAKER

Order, order, the Minister will be heard.  Minister.

 

 

MINISTER MERITON

Minis…….

 

(Laughter)

 

MR SPEAKER

Non, non les Minis reponn son kestyon.

 

 

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon a repete an 2006 en desizyon ti ganny pran pou nou abzorb tou bann travayer labelisman.  Zot tou ki ti la apepre, 800 ekek zot ti ganny abzorbe, zot ti ganny apele bann community work attendant otomatikman.  Nou ti esplik zot bann nouvo lankadreman ki zot bezwen travay ladan, i annan bann laspe disiplin, ponktyalite, travay, rannman, performans eksetera.  Depi sa i annan serten ki resign zot menm, i annan ki nou’n repran. Ler nou’n repran i annan bann kriter spesifik ki’n ganny etablir tel ki ou abilite fizik, ki ou’n bezwen, bann serten laz, i annan en serten limit laz ki ganny etablir dan gouvernman e osi abilite travay dan bann diferan sirkonstans ki determinen par sa travay dan distrik.

 

HON ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis bann travayer lanbelisman, anyway an kreol dan sa term, lekel ki zot immediate supervisior dan lazournen. An dot mo e ki zot rann kont e lekel ki dezinye zot louvraz pandan lazournen, si ozordi nou pou al netway la nou pou al netway laba, konmsi lekel ki responsab zot pandan lazournen.

 

MINISTER MERITON

An zeneral se work supervisior.  Me anvi ki laplipar nou bann distrik i eparpiye nou bezwen kas nou an diferan tim e sak tim i annan en team leader ki responsab pou son tim.

 

HON MARC VOLCERE

Msye Speaker, eski minis I kapab dir nou si I annan en kota kantite sa bann travayer community work attendant pour sak distrik. Eski zot annan en sonm, en lakantite. Oubyen i depan lo…

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker i varye be selman average nou pe koz en 20 tenn.  I annan distrik i annan enpe plis, i annan distrik i annan  mwens me selman ler nou pe travay nou sey average li out.  Apre nou bezwen pran an konsiderasyon ki Anse Etoile paregzanp i gran, Anse Aux Pins i gran e Roche Caiman i pli pti pti, so i tou sa bann fakter nou bezwen pran an konsiderasyon ler nou pe anploy sa bann dimoun. Mesi MSye Speaker.

 

HON RAMKALAWAN

Msye Speaker anvi repons Minis konsernnan zot pa sipoze travay dan bann landrwa prive, me eski Minis i trouv li normal ki bann travayer – e la mon ti ava kontan si Minis ti ava kapab dir nou ki mannyer zot apel sa bann travayer an kreol pou fasilit nou lavi – si i normal pou sa bann community work attendants pou zot paregzanp ganny dezinyen pou al netway biro brans SPPF dan distrik. Eski sa i normal? Eski zot ganny peye? Eski sa lorganizasyon i ganny en income pou fer sa bann keksoz koumsa? Eski Minis ti a kapab esplik nou silvouple e donn nou zot non an kreol tou silvouple.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker, bann travayer kominoter.  Oke.  Ou annan rezon la festival kreol pe aprose.

 

(Interruption)

 

HON RAMKALAWAN

Mon ti krwar zot ganny peye an forex zot non i an Angle.

 

MINISTER MERITON

Par kont nou annan nou sakenn mon’n kite en lenvitasyon pou festival kreol.

 

MR SPEAKER

Minister.

 

(Laughter)

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker Non i pa normal e i pa pe pran plas.  Si i annan okenn dimoun ki annan lenformasyon silvouple les ladministrater distrik konnen e nou ava adres sityasyon.

 

HON M. ANTOINETTE ROSE

Eski Minis, etan donnen konsern ki’n leve resaman konsernan salte en pe partou dan distrik menm lasanble in distik mosyon lo Leptospiroz eski sa bann travayer servis kominoter i annan en pli gran rol pou zwe pou fer sir ki distrik i prop e parler i annan bann landrwa ki pa pou personn e personn pa pran bann responsabilite. Eski sa bann travayer i annan en rol pou fer sir ki sa bann landrwa i prop.

 

MINISTER MERITON

Wi, MSye Speaker, mon krwar sa bann travayer i annan zisteman en rol enportan pou fer sir ki zot travay an kolaborasyon avek bann lezot lazans ki travay o nivo lapropte, tir dust bin, netway bann semen dan distrik.  Apard ki konplemant travay ki serten lazans i fer, sa bann travayer kominoter i osi responsab e i annan bokou distrik ki fer, si oule, tou le 2 semen nou pran en sit spesifik kot i sal paregzanp Anse Royale nou ti al gete kot zis avan nou fer beach park la, anba bann vya ti annan en kantite salte e ansanm avek Ladministater distrik dan lespas 3 zour tou sa bann salte in tire apre zot in move on al fer bann travay lo en lot sit.

Sa i en keksoz ki ganny pratike i annan diferan peryodisite depandan lo diferan distrik e ki nivo lapropte dan sak distrik.  I enportan ki dir ler en gro travay in ganny fer apre i anann sa travay mentnans pou fer sir ki sa sit pa ganny apre 2 semenn pa retourn sal ankor e anmenmktan ki sa bann group i bouz dan bann lot landrwa piblik e prive an kolaborasyon avek bann propriyeter prive pou fer sir ki nou mentenir lapropte e osi evit bann maladi leptospiroz, Chikungunya, propagasyon moustik, lera eksetera.

 

HON POOL

Msye Speaker mon ti a zis kontan demann Minis si i ankor annan vacancy pou anploy plis sa bann community work attendant e si non kan pou annan sa bann vacancy.

 

(Interruption)

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker ofir-a-mezir ki annan serten dimoun ki deside resign oubyen pou rezon disipliner zot nepli travay bann vacancy i arise e bann ladministrater distrik fer bann prosedir pou abzorb bann nouvo lanplwaye.

 

HON FERRARI

Msye Speaker zis briyevman mon ti a kontan demann Minis si vi ki in koz lo sekirite travay si i kapab esplike si i okouran bann rezon akoz 7 travayer lanbelir in ganny fer aret travayer kekfwa i en koensidans zis apre dernyen eleksyon si sa i annan bann rezon spesifik lo lorganizasyon, ou restriktirasyon oubyen i zis en ka izole.

 

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon napa sa lenformasyon e mon ti a kontan gannyen pou mwan azir lo la.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Msye Speaker eski minis kapab esplik nou lasanble akoz ki letan en travayer lanbelisman oubyen community work attendant i kite travay dan distrik pou nenport ki rezon, i pa kapab ganny ranplase son minister pa aprouve pou ganny ranplase.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon fek dir ki ofir- e- a-mezir ki bann dimoun i kite e osi depandan lo demann ladministrater distrik, ladministarsyon distrik e osi baze lo reorganzasyon ki mon minister pe fer, osi baze lo plan ki distrik i soumet travay son bann travayer kominoter e osi baze lo grander e demann distrik then bann prosedir pran plas.

 

HON  MICHEL MARIE

Minis baze lo serten skill ki sa bann travayer kominoter i annan e osi zot ler travay, eski sa bann dimoun i kapab fer en lot louvraz par kote ler zot in fini fer zot louvraz 3 er.

 

 

 

 

MINISTER MERITON

Wi Msye Speaker.  Nou permat akoz i annan diferan fason   apros sa kestyon.  En dimoun i vini gran maten 7 er, 2 er, 3 er, 6 er pli gran maten si in fini fer son travay dizon 1er, 2er, i santi li kapab e dayer i annan bann dimoun ki fer sa travay e mon krwar nou ankouraze pou ki sa dimoun i kapab al travay pou kapab anmenn plis reveni dan son lakour.

 

HON DAVID PAYET

Mon ti oule demann Minis si son minister fer provizyon pou donn bann bann travayer lanbelir legan avek seaboot akoz sa bann travayer i an risk ganny bann maladi parey leptospiroz, annan defwa ki ou vwar zot pe debous lanmar, san en legan san en seaboot.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker gouvernman i enterese pa zis avek travay ki sa bann travayer kominoter i fer me osi avek zot byennet, zot lasante zot kondisyon.  Tou mon bann travayer kominoter i annan boots, i annan legan e sa lannen menm mon’n provide 375 per legan pou konplemant sa stok ki zot ti annan oparavan.  An kolaborasyon avek minister lanvironnman o annan en lot demann akor 125 legan ki nou pou gannyen pou permet ankor donn bann travayer kominoter sa fasilite, sa zouti pou zot kapab desarz zot travay.

 

HON MONDON

Mon ti oule demann Minis si i annan plan pou met osi en transport a dispozisyon sa bann travayer sirtou pou bann distrik ki gran paregzanp Takamaka pou fasilit zot deplasman avek zot zouti travay.

 

MINISTER MERITON

An mezir ki diskisyon pe pran plas dan minister pou gete ki manyer nou kapab fasilit deplasman bann travayer kominoter nou osi diskit avek bann ladministrater distrik pou nou pran en lapros pratik otan ki posib bann travayer kominoter ki reste dan en serten sou distrik i ganny groupe e plase dan sa travay dan sa sou distrik.  Malgre ki parler nou bezwen deplas zot pou al fer serten travay parey mon’n dir taler bann sit spesifik parey ler nou bezwen fer en gran travay netwayaz.  So nou otan ki posib atas zot avek en travay dan zot sou distrik an mezir ki bann diskisyon pe pran plans kot i konsern transportasyon bann travayer.

 

MR SPEAKER

Bon kestyon 78, Onorab Alcindor

 

HON REGINA ALCINDOR

Eski minis i kapab eksplik sa lasanble ki’n arive avek sa plan pou konstrir en semen pou zabitan leo l’Ilot.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker sa proze i enn kin la pou en bon pe letan.  I en proze ki lotorite distrik Glacis in pose menm e bokou letan in pran malerezman dan faz negosyayson.  Msye Speaker sa proze ler i ganny enplimate pou benefisye plis ki 25 fanmiy.  Nou pe koz en proze apepre 750 a 800 met.   Bokou zefor in ganny mete par lotorite distrik Glacis dan preparasyon negosyayson avek bann zabitan. Ziska semenn pase laplipar bann propriyeter tin dakor pou donn en bout later pou enplimant sa proze ti reste 2 propriyeter me apre nouvo negosyasyon avek ladministarter distrik zis en fanmiy ti reste pou donn permisyon pou semen pas lo zot later.

Msye Speaker mon annan plezir pou enform lasanble ki apre lentervansyon Onorab Payet, manm elekte pou distrik Glacis bann diskisyon in ganny finalize nou pe esper bann demarkasyon ganny fer pou dernyen papye ganny sinyen, apre sa bann travay preliminer ava komanse pou enplimant sa proze.

 

HON ALCINDOR

Eski Minis i kapab dir nou konbyen letan apre ki negosyasyon pou’n fini la zot pou pare pou komans sa semen.

 

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker koman sinyatir i fini ganny fer, parey labitid bann travay preliminer a ganny fer

 

(Technical problems)

 

HON PAYET

……. Ki pou pouse pou ki sa proze ganny enplimante e ki bann zabitan Glacis i ganny sans trouv sa plan avanler sa proze i konmanse.

 

MINISTER MERITON

Wi, manm Onorab nou pe konfirmen e dayer mersi pou sa lentervansyon.  Nou pe konfirmen ki la minister pou pouse pou fer sir ki bann plan preliminer parey mon’n dir dan tou distrik i ganny retournen kot zabitan pou zot vwar dan en fason konkret kote semen pou pase, deryer ki ros pou pase, ki manyer sak fanmiy kapab benefisye apre ler sa proze in ganny enplimante.

 

MR SPEAKER

Kestyon 79, Onorab Gamatis.

 

HON GAMATIS

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis kan eski son minister i anvizaze rekonmans rekonstriksyon en nouvo sant kominoter pou distrik Port Glaud.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker nouvo proze sant kominoter avek en biro ladministrasyon distrik i en priyorite pou distrik Port Glaud.  Plan pe ganny finalize e i a ganny diskite avek zabitan e avek laprouvasyon minister finans, sa proze nou anvizaze komans li lannen prosenn.

Msye Speaker parey mon’n dir pli boner sa nouvo sant kominoter pou osi ekipe avek bann fasilite parey sant kominoter Anse Etoile avek Au Cap.  Msye Speaker i annan bokou devlopman dan distrik Port Glaud e tou sa la in arive gras a determinasyon e perseverans Onorab Gamatis, manm elekte pou distrik Port Glaud e mon oule asir li ki gouvernman pou kontinyen travay anver lenplimantasyon bann proze ki reponn bezwen zabitan.

 

MR SPEAKER

Bon siplemanter,  Madanm Gamais.

 

HON GAMATIS

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si sa sant pou re-konstri dan menm landrwa ki i ete konmela.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

The Minister ki annan the floor.  Minis.

 

MINISTER MERITON

Wi, Msye Speaker nou oule rekonstrir li dan sit kot i ete la.

 

MR SPEAKER

Bon Kestyon 80, Onorab Larue

 

HON LARUE

Msye Speaker eski Minis i kapab update lasanble lo sa proze lenstalasyon lalimyer lo laplenn foutbol Baie St Anne

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker distrik Baie St Anne ti’n esplik lentansyon pou met training oubyen competition lights lo laplenn foutbol Baie St Anne.  NSC ti pe lonsider sa proze dan lord priyorite an reason avek sa bann lezot proze vi ki i annan en kou ase eleve ki al avek.  Zis pou lenformasyon lasanble enn sa poto avek son lalimyer i kout 60 mil roupi e pou bezwen 240 mil roupi pou enplimant sa proze.

Msye Speaker la nou pe konstrir en stade L’Amitie ki pou parey stade Linite e ki pou annan artificial turf e nou pe donn priyorite sa proze.  Sepandan nou’n dir avek biro ladministrasyon distrik Baie St Anne pou diskit avek PUC pouv vwar si i pou kapab met enpe lalimyer pli for kot laplenn Baie St Anne pou ki tim i kapab practice aswar ler i neseser.  PUC pe fer le neseser e byento bann lalimyer tanporer pli for ava ganny enstale lo laplenn.

 

HON LARUE

Eski Minis i kapab dan son minister met enpe presyon lo PUC pou ki sa ava kapab ganny fer en pe pli vit ki posib.  Dezyenmman eski Minis osi i kapab donn son lasirans ki laplenn Cote D’Or i ganny byen mentennir savedir zerb i ganny koupe, laplenn i ganny marke pou ki bann tim a kapab servi sa fasilite e tir presyon lo laplen Baie St Anne.

 

MINISTER MERITON

Wi, Msye Speaker mon pa bezwen met presyon akoz PUC Zedi menm pe monte pou finalz bann diskisyon pou fer vwar e ladministrater distrik in dir mwan tou keksoz i an bonn men.  E dezyenmman, wi, mon annan lasirans pou ki i annan bon mentenans lo  fasilite laplenn.

 

HON RAMKALAWAN

Msye Speaker vi proksimite sa laplenn avek lopital e lo lot kote proksimite stasyon PUC avek lopital ki deza masin i fer bokou tapaz e disturbance e la ki ou pe al met lalimyer pou ki training i kapab ganny fer aswar, eski minis i kapab dir avek nou si a okenn moman son minister oubyen gouvernman in konsider move sa laplenn dan en lot landrwa pou ki pasyan ki lopital i ava kapab – konmsi sa lopital ava plis dan en landrwa trankilite pour parey nou konnen ki enportan pour bann pasyan.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker permet mwan, ki mon annan pou fer avek sa zafer power station? Mon pa’n sezi byen.

 

MR SPEAKER

Basically i pe dir i kontribye pou fer tapaz dan sa rezyon

 

HON RAMKALAWAN

Egzakteman.

 

(laughter)

 

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker biro ladministrasyon distrik Baie Ste Anne, mon pa konnen si manm Onorab Baie Ste Anne in resevwar okenn konplent sorti kot lopital Baie Ste Anne viz-a-vi disturbance

 

HON LARUE

Non minis

 

MINISTER MERITON

Be mon pa okouran, so lespas i limite Onorab. Mon krwar lenportans se ki nou ko-egziste e mon krwar bann zenn i pou kontinyen fer zot praktis san ki zot bezwen disturb bann dimoun lopital

 

MR SPEAKER

Bon Kestyon 81, Onorab Larue

 

HON LARUE

Msye Speaker eski minis i kapab dir sa lasanble si son minister pe konsider konstriksyon en Amphitheatre lo zil Eve.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker pandan konsiltasyon ki ti pran plas dan distrik Baie Ste Anne, Prezidan Michel e osi manm Onorab Larue in donn langazman bann zabitan Baie Ste Anne ki gouvernman pou konstri en Amphitheatre lo zil Eve.  Pozisyon konsernan sa proze i konm swivan;  minister devlopman nasyonal pe finaliz plan devlopman later lo zil Eve pou donn lokasyon egzakt kote sa Amphitheatre pou ete.  Antretan bann spesyalis mon minister pe fer letid neseser pou prepar costing pou sa proze pou nou kapab gete ki manyer nou pou kapab vin avek en serten plan pou prezant devan gouvernman e osi avek distrik e le moman ki sa i ganny fer proze i a komans bouze.

 

HON LARUE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis letan ki zot pou an preparasyon plan pou konsider 2 keksoz enportan dan sa batiman.  enn se en bibliotek, anvi ki nou enn aktyel i telman pti pti e dezyenmman en dojo parske nou annan bokou zenn ki partisip dan sa sport.

 

MINISTER MERITON

Efektivman baze lo demann sorti kot distrik nou pe get dan posibilite pour enkorpor en library vi ki sa Amphitheatre i pa pou lwen avek lekol e parey zot konnen library aktyel in vin tro pti pti.  Anmenmtan nou pe get fasilite pou optimiz lespas dan Amphitheatre pou kapab enkli lasal pou judo, pou lezot sport anvi ki nou konnen ki Praslin i annan en kantite bann atlet ek talan ki nou bezwen devlope pou benefis pei an zeneral.

 

HON POOL

Anvi ki sa konsept Amphitheatre Baie Ste Anne la mon krwar i pou en plus pou sesel, eski minis i kapab donn nou en apersi si sa apre pou vin en polisi lo nivo nasyonal pou donn Amphitheatre swa lo nivo distrik oubyen rezyon.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon repete taler ki mon’n dir, si ozordi ou get Port Glaud ou annan ou en biro ladministrasyon distrik ek sant kominoter ki ansyen me ler ou get Au Cap pe al ganny ou en zoli bizou avek bann fasilite modern.  Lekel ki ti kapab mazinen ki nou kapab evolye sorti leta biro Port Glaud pou ariv kot Au Cap i ete.  Sa dan biro zesyon bann zafer, management bann zafer lo nivo lokal, biro ladministrasyon distrik, e osi sant kominoter.  Menm keksoz. Yer Anse Etoile ti annan li en vye sant kominoter ozordi la tre byento i ava ganny enn ki nouvo.  So mon krwar sa evolisyon, sa devlopman i reste onivo ki manyer nou pep i devlope dan distrik.  La nou pe koz en nouvo konsept Amphitheatre nou ava gete ki manyer i devlope e ki sa ki dir ou ki sa demen, byensir tout an depandan nou resours, lo bann devlopman ki arive dan domenn kiltirel e sportif e lokal ki nou pa kapab anmenn sa pli lwen.

 

HON PREA

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis vi son repons ki in dir dan sa enn lo zil Eve pou annan judo ladan library and all that petet eklersi en pti pe avek sa lasanble krwa ki ou pe koze an term en Amphitheatre.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker les mwan fini fer detay apre mon a vini, mon a reponn plis kestyon.

 

MR SPEAKER

Oke Onorab Georges.  At a later date i ava donn ou kwa kontenir en Amphitheatre.  I napa sa lenformasyon a son dispozisyon.  Onorab Georges.

 

 

HON GEORGES

Msye Speaker mon kestyon ti pe al dan sa menm laliny.  Minis in eksplik nou en gran proze ki Amphitheatre prezan pou annan en library, lasal judo, konpleks sportif eksetera, mon kestyon se ki egzekteman sa bann detay pou enkorpore, eski i pou en Amphitheatre, oubyen eski i pou en konpleks sporti, oubyen i pou en konpleks literer, en e parey sa batiman ki nou ladan ozordi ki ti en National Library e ozordi nou vwar en blak devan i apel li en Sant Kiltirel.

 

MINISTER MERITON

Napa nanryen dan en Amphitheatre annan fasilite sportif, mon pa vwar narnyen mal avek sa.  Nou bezwen optimiz nou resours, gete nou pa ankor vwar delwil nou, so nou bezwen kapab gete ki manyer nou balans nou bidze……

 

HON GEORGES

Ki manyer nou pou apel li?

 

MR SPEAKER

Bon, Order, order, orderThe minister will be heard.  Minister.

 

MINISTER MERITON

Mon pa nerve Onorab Ferrari, non, non.  Gete nou bezwen servi bann fasilite, servi parey mon’n dir optimiz bann fasilite fer li multi purpose. An menmtan gouvernman i pe pran en policy inclusive.  Annou pran tou nou bann partner, nou bann spesyalis, bann dimoun ki aprann si fodre gete an Greece ki manyer I ete, get bann lezot partner, bann lazans anmenn tou bann lide ansanm, vin avek  en plan e mon a vin isi e mon ava eksplike.  I en plezir pou mwan donn detay lo kimanyer bann proze ki nou pe fer.  So Msye Speaker donn mwan enpe letan mon a tournen e vin reponn e mon asire ki i pou a nou satisfaksyon.

 

MR SPEAKER

I kler larepons Minis pou ou.  Ou ti annan….. Yes Oke.

 

HON RAMKALAWAN

Msye Speaker mon ti a kontan demann minis si i realize ki sa konsept Amphitheatre avek sa ki i a pe dekrir i 2 diferan keksoz altogether e ki se pou sa rezon ki nou anvi demann li ki savedir, si i ti a kapab dir avek nou an kreol ki zot pe dezinyen koman en Amphitheatre.  Parske sa ki i a pe dir nou Amphitheatre sa ki in dekrir sorry sa i pa en Amphitheatre. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Bon, semenn prosenn semen kreol i paret ki Onorab lopozisyon i oule anrisir son vokabiler kreol.  Amphitheatre an kreol Minister – nou a pran sa dernyen.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker……

 

MR SPEAKER

Anfiteat

 

MINISTER MERITON

Anfiteat

 

(Laughter)

 

MINISTER MERITON

Onorab de Commarmond, Onorab William, Onorab Ramkalawan, Onorab Georges, Onorab Ferrari ou rapel lontan at Seychelles College Amphitheatre kot nou ti asize, anler i ti annan en gran peron ki ti desann..

 

HON RAMKALAWAN

Wi be sa sanmenm sa. Be pa sa -. se pour sa rezon ki nou pe demann ou kestyon.

 

MR SPEAKER

Bon nou’n ariv a lafen Question Time nou ava remersye Minis.

 

(Interruption/laughter)

 

MR SPEAKER

Order,   Order.  Nou ava remersye Minis e eskiz Minis parmi nou.  Minis mersi bokou.

 

HON RAMKALAWAN

Msye Speaker ou rapel ou ti fer judo dan Amphitheatre?

 

 

(Laughter)

 

MR SPEAKER

Bon Minister mersi bokou ankor enn fwa.  I reste nou 15 minit. Nou pou esey servi sa letan Onorab Potter ou annan en konvansyon pour ratifye.  Mosyon.

 

 

MRS MARIE-LOUISE POTTER

Mersi Msye Speaker, bonzour tou manm Onorab. Msye Speaker mon mosyon pe demann lasanble pour ratifye lakor partenarya, Fisheries Partnership Agreement (FPA) ant Sesel ek kominote eropeen.  Lagreman ki devan nou ti ganny laprouvasyon final,  le  28 Fevriye 2007 par Lanbasader Barry Faure ki baze Brussels opre kominote eropeen – European Union. Bann nouvo konponan sa lagreman ki mon pe demann lasanble pou ratifye ozordi pou vin an lefe apartir Zanvye 2008 e pou ale ziska Zanvye 2011   .

Sa lakor, Msye Speaker i diferan avek lezot lakor presedan ki nou’n sinnyen, ki Sesel in sinnyen avek kominote eropeen akoz sa lakor i form parti sa ki nou apel a new generation agreement. Me kwa ki nouvo dan sa lagreman? Premyerman sa lagreman i al pli lwen ki donn senpleman akse, oubyen sa ki nou’n apel access agreement, kot nou donn permisyon bann bato linyon eropeen vin lapes dan nou lanmer an retour pour en  licence fee. I al pli lwen akoz i pe plito etablir en framework pou kolaborasyon e plis korperasyon ki pa zis komersyal me ki osi viz ver en devlopman nou lendistri lapes lo en baz soutenab e dirab par le 2 kote.  Paregzanp, Msye Speaker, anba sa lakor pou annan en komite konzwent sesel avek kominote eropeen ki pou rankontre anyelman pou evalye laplikasyon sa rapor e pou diskite e agree lo bann polisi e progranm devlopman lapes ki dan benefis tou le 2 kote.  Osi anba sa lakor Msye Speaker en nouvo laspe se ki bann travayer lokal ki pou ganny anploye lo sa bann bato par sa bann lakonpannyen pou ganny fer baze lo bann norm ILO, ki vedir ki zot pou annan bann proteksyon ki oparavan zot pa ti gannyen.  Msye Speaker osi nouvo avek sa lagreman se benefis ki Sesel pou gannyen an rezilta nouvo striktir peyman ki lakor i prevwar pou annan.

Msye Speaker striktir peyman anterm sa ki zot apel reference tonnage e advanced tonnage ki ganny peye pour sak tonn ton ki pour ganny lapes dan nou delo.  An sa ki konsern reference tonnage, Sesel anba sa lakor pou ogmant son reference tonnage sorti 57,000 tonn ton pour vin 63,000 tonn ton.  E sa pour vedir en logmantasyon anterm reveni ki Sesel pou gannyen  ki pou sorti 5.7 milyon ero pou al 6.3 milyon ero e sa sif i baze lo peyman ki ganny fer pour sak tonn ton ki ganny lapes ki 100 ero e sa peyman in ganny reaziste pou fer ki kominote eropeen pou prezan pey 65 ero par tonn, pour reference tonnage e bann propriyeter bato lapes pou pey 35 ero par tonn e sa 2 ansanm i ekivalan 100 ero.  I enportan note Msye Speaker ki pri pou reference tonnage ki pou ganny peye par linyon eropeen i en pri ki fikse, ki vedir ki menm si sa bann bato i lapes mwens ki sa reference tonnage ki’n ganny agree anba sa lagreman ki 63,000 tonn ton, Sesel pour still ganny peye pour sa sonm ki’n ganny agree lo la. Parkont  Sesel pou ganny peye pour sak tonn ton adisyonnel anba sa advanced tonnage ki mon’n koz lo la pli boner, i pou ganny peye pour sak tonn ton adisyonnel ki i lapes si i arive lapes over and obove sa reference tonnage ki parey mon’n dir i 63,000 tonn.

Msye Speaker osi nouvo dan sa lakor se en lot benefis ki Sesel pour benefisye se en kontribisyon 20% peyman ki kominote eropeen pour fer anver sa reference tonnage – Kominote eropeen pou kontribye 20% sa sonm pour kapab envestir e kontribye dan bann proze devlopman lapes ki le 2 parti i agree lo la.  E pour sa 20% kontribisyon ki kominote eropeen pour fer, Sesel pou match sa kontribisyon egalman me lo kote Sesel sa pour ganny fer an roupi. Sa i fer ki kontribisyon ki linyon eropeen pour fer anver bann proze devlopman lapes i pou ekivalan, i pour en kontribisyon si oule 50% anver kou bann proze e bann progranm devlopman lapes ki tou le de kote i idantifye.  E pour le moman parmi bann proze ki lo drawing board, pour benefisye anba sa lagreman i enn ki nou apel vessel monitoring system (VMS), sa i en proze ki pou asir plis sekirite par bann bato lapes lo lanmer e petet plitar sekirite bann bato lwazir osi. Proze devlopman nou lapes semi endistriyel, prensipalman devlopman ton e sword fish, e osi proze devlopman pour devlop kapasite resers, e enfrastriktirel SFA. Alors Msye Speaker all things considered, sa lakor i en bon deal pour Sesel e mon demann nou lasanble pou  aprouv son ratifikasyon.


HON  CLIFFORD ANDRE

Mon lentansyon I pa pou fer okenn koreksyon dan sa lagreman ozordi i plito Msye Speaker pou vwar ki anba salagreman i annan bann prensip lareg e bann prosedir ki gouvern korperasyon ekonomik, finansyel, teknnik e siyantifik dan sekter lapes avek bi pou entrodwir lapes responsab dan delo sesel pou garanti konservasyon ek leksplwatasyon soutenab bann resours pwason ek developman bann pwason dan sesel.  Dapre sa ki monn ekoute avek pasyans mon ti a kontan fer referans avek laysens ki bann bato lapes etranze parey nou dir i bezwen annan e konman anba sa lagreman zot kapab ganny salaysenns.  Msye Speaker anba lagreman ki nou pe ganny demande pou ratifye ozordi, en bato sorti dan Kominote Eropeen I Selman kapab lapes dan delo sesel si i an posesyon en laysens.  Bann prosedir pou li ganny en laysens i ganny detaye dan Annex sa lagreman ki C__________ ki tou bato ki fer en laplikasyon I bezwen annan en reprezantan isi sesel.  Non sa reprezantan I bezwen ganny mansyonnen dan sa laplikasyon.  Msye Speaker parey in ganny mansyonnen pli boner sa lagreman I pou ant le 18 Zanvye 2005 a le 17 zanvye 2011.  sa lagreman I egzize ki en laysens pou valid pou en period 1 an me i osi kapab ganny renouvle.  Fre ki pou ganny peye i 25 euro par tonn ton ki ganny atrape dan delo sesel.  Normalman sa lagreman i fer provizyon ki pou en laysens ki pou ganny donnen selman ler sa fre in ganny peye avek lotorite konpetan dan sesel.  Sa se 15 mil euro pou bann sener sa I ekivalan avek 6 san tonn ton e bann nespes parey ton par an, 3 mil euro pou en long liner plis ki 150 grosten sa I ekivalan avek 120 tonn ton ek bann nespes parey ton ki sa bato I lapes par lannen e 2 mil 2 san 50 euro pou bann long liner ki mwens ki 150 grosten sa i ekilvalan Msye Speaker avek 90 tonn ton ek bann nespes parey ton ki ganny lapes par lannen.  SFA anba sa lagreman i pou drafte en statement bann peyman an relasyon lannen presedan lo baz bann pwason kin ganny atrape e declare par bann bato ki sorti dan kominote Eropeen e lezot lenformasyon ki SFA I an posesyon.  Anba seksyon 2 (8) dan Annex ki form par sa lgreman bann met bato pou fer en peyman adisyonel avek lotorite konpetan si ganny vwar ki dapre sa statement ki SFA in prepare baze lo bann lenformasyon ki in kolekte I plis ki sa fre ki bato in peye orizinalman.  Larzan Msye Speaker ki gannny kolekte par sesel anba sa lagreman I ganny servi dan nenport ki domenn ki sesel I vwar relevan me fodre fer resorti ki sesel in deside pou li envestir 36 poursan reveni ki I ganny avek lapes dan devlopman lapes isi sesel.  Msye Speaker anba sa lagreman I sibstansyel e I enportan pou osi note ki lapes dan nou delo I sibzekte a bann rekomandasyon diferan lorganizasyon enternasyonal ki kolekte lenformasyon apopriye pou fer sir ki nou resours pwason pa ganny afekte.  Sesel apard kolekte bann fre pwisans I osi ganny en kontribisyon anba sa lagreman ekivalan avek euro 24 milyon 7 san 50 mil pour dirasyon sa lagreman set a dir depi 2005 ziska 2011.  komite Eropeen I pey sesel 4 milyon 125 mil euro par lannen pandan ki sa protocol I ann aplikasyon.  Si an total Msye Speaker lakantite ton ki ganny atrape dan delo sesel par komite Eropeen I plis ki son 63 mil tonn en kontribisyon annyel 75 euro par Linyon europeen ki pou osi sorry 65 euro par linyon eropeen avek sa 35 par sa dimoun ki pey laysens I pou fer 100 euro parey in ganny mansyonnen par tonn ton ki ganny atrape par lannen pou ganny peye.  Me kontribisyon total ki pou ganny peye par komite eropeen pa pou kapab depas 8 milyon 250 mil euro.

Sa I vedir double sa ki in orizinalman ganny peye.  Peyman sa larzan in ganny fer par le 30 septanm 2005 pou premye parti pou premye lannen e anba lagreman I pa pou ganny fer pli tar ki laniverser sa protokol tou le lannen.  I enportan pou note ki si dapre resers i ganny vwar ki mwens ki 63 mil tonn ton in ganny lapes dan delo sesel balans larzan pa pou ganny rann avek operater sa bato, avek operater sa bato lapes.  Alors sesel i annan en garanti ki anba sa lagreman pou benefisye avek omwen 4 milyon 125 mil euro par lannen, sa Msye Speaker i par lao sa 15mil euro par sener bato e osi 3 mil euro par long liner ki par lao 150 groston e 2 mil 250 euro par long liner ki par anba 50 tonn.  Msye Speaker dapre resers i montre ki lekspektasyon bato ki lapes ton dan Sesel pou lannen 2007 i pou apepre 41 bato sa i fer en reveni zis lo ______ pa kontribisyon i pou fer 435mil euro pour sa lannen.  Msye Speaker Sesel i pa selman benefisye avek bann fre laysens ek bann kontribisyon Europeen anba sa lagreman i osi form par sak sener letan i call dan port Victoria pou li fer transhipment i bezwen pey bann fre adisyonnel anba lalwa ki ganny fer provizyon pour letan i dan por pou li peye bann port dues.  Parey in ganny mansyonnen Msye Speaker lo plan ekonomik Sesel i osi benefisye akoz anba sa lagreman 2 Seselwa I bezwen  I dir shall bezwen ganny met abor sa bann bato pou zot travay e sa I anmenn en revenir sibstansyel pou Sesel akoz sa de dimoun I retournen pou zot vinn viv isi Sesel apre.

 

Alors Msye Spiker pou terminen mon ti a kontan demann tou manm isi prezan pou siport sa mosyon akoz sa mosyon i met i fer tou pou li met e nou tou nou konnen e nou tou koman en nasyon nou pou benefisye anba sa lagreman. Mersi msye Spiker.

 

 

HON PREA

Mersi msye Speaker.

Msye Spiker enn bann kondisyon kle enportan dan sa lakor pou mwan mon vwar li konmsa se ki atraver sa lakor e lefe ki i pli gro mon kapab dir i pli gro an term leksplwatasyon i plis bato i kplis lesplwatasyon dan nou delo. Ennn Bann kondisyon enportan se ki nou stok pwason i ganny monitor e ekplwate dan en fason ki soutenab, ki nouu pei i ava kapab koninyen rezouir sa larises pou ankor plizyer lannen. Me malgre monn dir sa nou vwar nou dan en sitiasyon kot nou ankor annan nou bokou bann mank. Malgre antraver sa lakor kot nou ganny lasistans bann data, lasistans finansyel e lasistans korperasyon avek linyon eropeen, nou still santiki nou lotorite lokal ki konsernen avek sa i ankor ase endikape pou fer ki nou kapab monitor e kit sa larises dan en fason kot nou kapab dir pou plizyer lannen ankor nou popilasyon Sesel i ava kapab ekplwat li e rezouir sa larises.

 

Mon pe dir sa msye Spiker akoz dapre lenformasyon ki monn gannyen enpe tan pase menm par fwa bann laysensi zot par oner ornor sa lagreman. Lagreman i la i annan bann zoli zoli clause ladan, me nou vwar ki menm parfwa sa bann laysensi i tant pou met sa en pti pe akote pou zot gen personnel and so on e nou isi pou vreman nou napa nou mank sa fason pou nou kapab monitor e nou mank sa fason osi pou nou kapab anmenn bann offenders pli devan.  Petet parfwa nou panse pou dir nou annan plis pou nou perdi in the long term e nou kapab afekte enn ti pe sa lagreman me nou osi tou parey sa lagreman nou konnen in fer an de parti, nou osi tou nou bezwen fer sir ki sa lot parti i onor son kote.

 

Msye Spiker enn bann kondisyon sa lakor si ki linyon eropeen i fer provizyon lasistans teknik e korperasyon pou kolekte data e fer lanalis avek bann avek bi pou ed Sesel os itou. Pou monitor nou zonn lapes e menm dan sa korperasyon menm pou ed nou pou nou kapab dekouver en bann nouvo resours e pou nou dan le fitir kapab tap sa nouvo resours. I byen ki sa de parti i ganny sans pou rankontre de tan zan tan e la nou vwar direkteman dan sa rankont IOTC ki fer tou le zan pou nou kapab partaz sa bann lenformasyon. Me alafen dir zour kwa ki nou Sesel nou fer vizavi sa bann lenformasyon.

 

Msye Spiker mon pe al en pti pe dan sa direksyon akoz an menm tan ki i entail bokou teknikal and all that noun vwar dan lepase e sirtou sa dernyen 2 zan kot noun perdi en pti pe lo nou resours imen dan sa domenn. Nou annan graduates kin antre kin komans serten travay apre pou serten rezon ou dotre zot in bezwen kite nou narle. E tou dernyenman osi tou anba sa prosesis retriktirasyon noun vwar ankor teknisyen ki pei in envestir bokou ladan kin retournen ki pe travay dan sa sekter ozordi zot in pas koman en viktim retriktirasyon be la os itou anmenmtan se pei, se lotorite lapes ki perdi e pei kiperdi an rezilta. En lot kontribisyon ki salakor i aporte parey monn dir i sa sipor finansyel. Sa sipor ki entrodwi ki parey lakor in dir i entrodwir responsabilite e en lapes en lekplwatasyon soutenab dan delo Sesel. Atrave bann lesanz le de parti, atraver bann lesanz le de parti ki ankouraz sa korperasyon ekonomik, ki ankoraz sa lesanz siyantifik e teknika. Avek bi parey monn dir pou attain en lapes responsab.

 

Msye Spiker mon pa kapab kontinyen san tous lo bann problenm ki tou le zan i ganny leve dan bann miting IOTC. Monn deza plisyer fwa asiste sa bann miting e menm problenm i leve toultan. Nou annan en problenm bycatch ki sa lakor pa fer okenn referans avek e sa i en gro problenm en gro konsern sirtou ki i reflekte dan nou lapes semi endistriyel isi Sesel. Ok eskan ozordi nou pa ankor kapab rezourd sa problenm bycatch e nou tou nou konnen pou dir i en pert plizoumwen total pou Sesel. I annan sa problenm ki nou appel IUU ki Illegal Unrelated Unreported catch, sa in en size ki m enm ankor parey mon dir menm nou kapab annan bann laysensi ki kapab osipe pratik sa. Ok e sa ankor i montre nou how far nou nou kapab ale pou nou kapab monitor fer sir ki bann pratik koumsa pa pran plas anba sa lagreman.

 

Msye Spiker an menm tan ki mon pou donn mon sipor sa mosyon mon osi fer mon osi oule fer sorti de trwa pwen ki prezidan ti aborde dan son diskour pou leta la nasyon an mars sa lannen. Prezidan ti anons plan gouvernman pou ogmant kapasite SFA  an tern resours imen sirtou an tern leksperyans e kalifikasyon. Me parey monn dir taler nou annan bokou pou nou fer kot deza noun perdi lekspertiz e noun perdi bann dimoun ki konpetan dan sa field. Depi son letablisman an 1984 SFA ti devret ozordi dan en pozisyon kot nou ti pou annan en management pli efikas. Ozordi nou ti pou kapab dan en pozisyon kot nou ti pou kapab antrenn plis Seselwa pou fer fas avek konpetisyon enternasyonal dan sekter lapes dan larezyon. Ler mon pe dir sa dan larezyon msye Spiker nou tou nou konnen ki nou tou nou konnen ki konpetisyon sirtou dan nou rezyon i feros ozordi.

 

En lot pwen ki mon anvi leve se koze ki sesel i kapab ki Prezidan ti dir ankor dan son diskour ki Sesel ti kapab by now annan son prop fleet bato lapes. E la dapre enn sa ban protokol la ti menm annan posibilite kot linyon eropeen …dan mon bann nots osi ki monn fer la linyon eropeen ti annan en proze mon krwar depi 1992 pou aport sipor finansyerman pou sesel kapab ozordi kapab depi sa letan devlop so prop fleet bato e la an kestyon ti annan de posibilite de  personers sa mon dir ti pou en joint venture vizavi linyon eropeen avek Sesel. Me ankor ziska la ozordi mon pa konnen si vreman la sa lidei ankor viab pou Sesel oubyen eski noun run out of time.

 

Anba lakor ki nou pe ratifye ozordi parey monn dir EU i osi ofer serten lasistans pou devlop nou sekter semi industrial fisheries sa lendistri in deza benefisye dan lepase atraver plizyer proze me eski nou annan serten proze ki lotorite in deza met devan ki anba sa nouvo lakor sa bann dimoun ki pe travay dan sa sekter pou kapab benefisye.

 

Msye Spiker Prezidan ti osi koz lo lenfrastriktir por me i annan apepre 4 an ki nou tann Prezidan pe koz lo bezwen pou agrandir amelyor lenfrastriktir por. La mon pe demande ki larzan, m\nou pe ganny bokou larzan antraver sa lagreman avek linyon eropeen ki petet nou revwar nou sitiasyon kot enpe sa larzan i kapab retourn dan nou bann lenfrastriktir en reenvestisman pou nou kapab amelyore reatrakte bann bato pou pou vin fer transbordman isi pou servi bann servis lokal e kot ankor Sesel i kapab benefisye plis o maksimonm. Msye Spiker ler mon pe dir sa ozordi mou pe vwar bann sener ki pe vinn dan delo Sesel ki bokoupli gran e la sirtou mon fer referans avek bann sener espanyol ki menm ki annan kin ariv 115 met avek kapasite 200 ton par bato. Noun vwar par logmantasyon laysens lakantite sener i ogmante me an menm tan nou vwar ki nou kapasite por nou kapasite servis i reste touzour parey e napa okenn amelyorasyon ladan. Noun koz fasilite dry dock menm apre ki lannen apre lannen noun koz sa bann fasilite pou deservi sa bann bato ler nou nou pe koze enn sipoze nou zanmi vwazen in pran in pran koze in met an aksyon in pran parol in met an aksyon e ozordi i annan en fasilite dry dock ki fully operational e bato dan plas vinn isi ki dan trakar letan mon kapab dir ler i an mer i pli viab pou li vin Sesel me me nou vwar li diriz ver Moris kot i deza annan sa fasilite laba.

 

Msye Spiker, Prezidan ti osi anons plan gouvernman pou ogmant kapasite SFA dan tou son domenn me ziska ozordi napa nanryen kin ganny fer lo sa nivo.

 

Msye Spiker avan mon termin mon detrwa pwen lo la mon ti a kontan dir ki, ki apard ki linyon eropeen in er en lagreman ase kler avek nou Sesel i ti a osi petet e menm sa lagreman in vinn dan lasanble pou nou fer serten komanter lo la, ti a bon osi pou vwar lezot lagreman ki Sesel in sinnyen avek lezot pei. Lezot lakor lapes paregzanp nou annan en lakor lapes avek Moris, nou annan en lakor lapes avek Lasinn mon pa konnen si nou annan lezot lakor lapes me ankor avek en bi latransparans e osi manm lasanble reprezantan lepep nou kapab fer serten kontribiyon lo la. Ti a byen ki nou tya vwar sa bann lezot lagreman ki vinn dan nou lasanble e nou ava kapab fer serten kontribisyon.

 

Msye Spiker parey monn dir malgre lenportans ekonomik ki sekter lapes i annan pou Sesel. Mon krwar, pa pran sa koman en keksoz negativ, ki gouvernman i ankor pe trennen e pa pe donn ase zefor dan sa sekter. Depi sa mon zis fer xzot mazin en keksoz depi 1977 in annan 6 National Development Plan NDPs, 1 Public Sector Investment Programme PSIP i ti apele and 1 Fisheries Policy kinn ganny devlope  vizavi devlopman nou resours lapes. Me ziska ozordi apre 6 NDPs apre sa 1 PSIP e apre sa 1 Fisheries Policy Document vreman nou napa vreman en direksyon klerkote nou pe ale pou nou kapab reap pou nou kapab harvest maksimonm benefis pou nou pei e pou nou lekonomi.

 

Msye Spiker avek sa kontribisyon ki monn fer mon pou donn sipor sa mosyon. Mersi

 

MSYE SPEAKER

Onorab Potter Order of reply

Non mon napa personn lo mon.

La aprezan en kantite dimoun pe lev lanmen.

 

HON MONDON

Msye Speaker mon tin lev lanmen mon.

 

MSYE SPEAKER

Annou lev lanmen dan en fason kler ki nou vwar. Mon krwar ki nou stick, ki noun exhaust deba mon pou stick avek onorab Potter right of reply.

HON POTTER

Mon krwar ki onorab Lider Lopozisyon  i ti anvi  eksprim son sipor pou sa lagreman so mon ava eksprim li lo son behalf.

MSYE SPEAKER

Proceed, proceed, non non i ok ou, procced.

 

HON POTTER

Ok Msye Speaker mon ava remersye tou bann manm kin fer kontribisyon lo la. Mon santi ki i annan en konsansis menm si in annan serten konsern e serten swe kin ganny enklinen e sa bann konsern e sa bann swe i reste nou bann defi koman en pti pei ki pe esey navige dan sa lemonn globalize e ki pe vinn an pli zan pli difisil e ki  pe vinn an pli zan pli konpleks pou kapab fer nou pozisyon ganny ekoute e konpran sirtou en pti leta zil.

 

Msye Speaker kestyon in leve konsernan lartik 3 (2) sa lagreman e sa lartik i tous, i tous lo nou size souvrennte. Msye Speaker zisteman rezon akoz sa lagreman in ganny serten retar ki si oule nou pe finaliz li pou ratifye li ozordi se zisteman akoz sa lartik akoz lagreman orizinal ti ganny inisye depi 2005 parey onorab, onorab Andre in fer nou mazinen e zisteman an 2005 ler sa lagreman ti ganny met devan cabinet of ministers pou aprouvasyon ti annan konsern konsernan sa lartik e se egzakteman sa konsern ki Landasader Barry Faure in ganny en manda pou li al eklersi avek kominote eropeen. Pou al fer sir ki nou agree lo en enterpretasyon kip a predisye nou souvrennte. E zisteman i annan sa la devan mwan i annan en let ki date e kit i ganny sinnyen e date le 28 fevriye 2007 kot sa clause in ganny definir e kot reprezante kominote eropeen in aksepte konsern e nou konsern e nouvo lenterpretasyon Sesel pou sa clause pa pou met an koz nou souvrennte. E les mon dir in en sikse pou Sesel akoz Sesel i le sel pei ACP ki linyon eropeen naksepte pou redefinir  sa clause. I le sel pei ki Linyon Eropeen in aksepte pou ganny redefinisyon sa clause. Plizyer demann pan ganny menm loportinite si oule ki sesel in gannyen lo sa size e sa se gras a travay ki ifektiv persitan e determinen determinan ki nou lanbasader son ekselans Barry Faure in anmennen dan sa domenn. Kestyon in ganny osi leve lo resours pou nou pli byen sirvey e monitor nou resours oubyen nou stok pwason.

 

Zisteman Msye Speaker semenn prosen oubyen bann semenn ki vini nou pou annan en, mon pou demann lasanble pou ratifye en lot konvansyon ki tous spesifikman ki ranforsi en pti pe nou kapasite resers e sa i en lagreman ki sesel in sinnyen avek lafrans par en Joint Surveillance patrol nou delo teritoryal ansanm pou nou fer sir ki nou pe monitor ban illigal activities eksetera bann piratri bann overfishing bann transbordman an mer kot ki fer ki nou pa neseserman benefisye  nou tya nou tinn devret avek sa aktivite.

 

Msye Speaker mansyon in osi ganny fer lo en pti pe ralasyon ant sa protokol, sa lagreman avek sa enn sa enn sa ki piye sa ki sesel sa ki fek ganny fer resaman. Mr Speaker sa i de lagreman konpletman diferan e devan nou sa lagreman i pirman en lagreman pirmen en lagreman bilateral konsern sekter lapes whereas sa lot i konsern nouvo, nouvo mezir tarif ki kominote eropeen i oule entrodwir oubyen  entrodwir aparti zanvye 2007.Me mon kapab dir sa size lekplwatasyon pwason i reste en sapit diskisyon dan sa. Lo sa lagreman EPA ki nou fek fini negosiasyon lo la.

 

Lo kestyon akoz noun retarde pou inisye sa demann aksoz nou pat i flex nou muscles parey bann lezot pei Comesa. Bon myse speiker mon pa vreman dan en pozisyon pou donn en deklarasyon lo la me mon santi petet ki sa menm kestyon i vize ver lezot pei larezyon ki propableman gras a, ki zot vreman rekonesans avek linisyativ ki Sesel in pran pou nou kanmenm a la dernyen minit, pou nou sey met sa dosye lo latab e pran en pozisyon koman ki pou benefisye larezyon.

 

So mon santi ki sa in en linisyativ valab e  rekonmandab ki Sesel in pran lo sa size. Annan nou prop bato lapes annan nou prop lendistri, annan nou prop bato sener i reste nou swe, me nou tou nou bezwen realis son sa size. I pa en size sitan fasil. I en size ki malerezmannoun aprann en kantite leson e leson ki leson anmer avek. Mon krwar si nou ava rapel byen nou bann misfortunes lo sa size in komans byen lontan dan bann lannen 80, dan bann lannen kot nou ti pe esey enplimant sa bann 5 year plan eksetera eksetera ki onorab Prea in koz lo la e dan bann lannen 80 nou ava rapel ki dan lepok pandan ki ansyen minis lagrikiltir ki ti minis Ferrari nou ti pas dan sa menm kalite leksperyans ler nou  ti aste 4 sener, 4 sener avek lafrans, si mon pa tronpe enn ti apel Aldabra, Farquar, Astove e Asompsyon e nou pat i, nou ti pas dan en move leksperyans, finalman nou ti bezwen rann sa bann bato.  Plitar noun fer en move leksperyans avek the Spirit of Koxe parey zot tou zot konnen e la ankor me tousala in montre nou serten leson e en leson se ki nou bezwen realis an sa ki konsern devlopman lapes lo en baz indistriyel e se pour sa rezon ozordi Sesel pe plito al ver devlopman semi indistriyel as oppose to devlopman endistriyel. Akoz lapes endistriyel son teknolozi i sitan konplesk, i sitan avanse e ou bezwen en kantite lenvestisman paregzanp en bato semi endistriyel i kout 30 milyon euro e sa avek en subsidy 50% ki Linnyon Eropeen i donn son bann konpanni. E i en keksoz ki Sesel, nou pa vreman kapab afford e mon dakor avek Onorab Préa ki petet nou devret, nou swe se pou bouz ver en joint venture e se sa lagreman ki nou pe ratifye ozordi pou permet sa kalite korporasyon e nou pe bouz dan sa direksyon akoz lagreman i prevwar ki Kominote Eropeen i ed Sesel dan devlopman nou lapes semi endistriyel parey mon’n mansyonnen dan domenn ton e dan domenn swordfish.

Msye Speaker dan tou lantrepriz ki nou pran enkli lapes, nou pe koz bann risk e bann gro risk me etan donnen lapes i enn nou resours enportan, mon krwar ki sa nouvo lakor ki nou pe ratifye ozordi i pe esey zisteman atraver sa nouvo partenarya me pa zis en access agreement pou permet nou kapab evalye sa bann risk, esey mitigate, esey rod sa ki pli bon pou Sesel e byen sir Kominote Eropeen. Pli boner mon’n koz lo benefis esansyel Sesel pou gannyen me i annan ankor bann lezot benefis, mon’n pa’n mansyonnen me petet mon a profite dan summary la pou mwan mansyonnen, se bann benefis an term, bann port jures ki nou pou benefisye avek sa bann bato ki pou debark ton isi, transport ton isi etc………………

Nou pou osi benefisye atraver sa konpanyen lokal Secmi an term bann lekipman elektromekanik e bann servis ki ganny ofer. Nou pou benefisye atraver bann casual labour, bann…kimannyer ou apel sa……..bann stevedores ki pou ganny plis loportinite kapab ganny en lanplwa dan sa sekter. Nou pou benefisye an term bann utilities ki port i ava vann e bann servis ki por i ava vann ek sa bann bato. Swe medikal ki sa bann crew pou bezwen isi etc…… Donk, Msye Speaker, i annan en kantite benefis adisyonel ki Sesel pou tire avek sa lagreman e avek sa mon a remersye tou manm e mon a demann lasanble pou aprouve e ratifye sa lagreman ki mon’n koz lo la.

 

 

16 October 2007

 

MR SPEAKER

The questions will now put, all those in favour?

Anyone against- none

Mosyon in pase.

 

Nou ava move on lo dezyenm mosyon. Dezyenm mosyon  i basically en kontinyasyon deba ki ti’n komanse lo en mosyon prezante par Onorab Lucas e devan mwan ti ankor annan de entervenan, Onorab Ferrari, Onorab Ramkalawan.

 

HON JEAN-FRANCOIS  FERRARI

Msye Speaker, mon ti komans mon lentervenan ozordi, anmenn lasanble en semenn an aryer, savedir Mardi pase ler sa mosyon ti ganny prezante. Mon krwar tou dimoun ki okouran kimannyer lapant ki sa deba ti pran, i ava rapel ki nou ti komans nou lazournen avek en Bill tre serye e ki okenn manm lo parti mazoriter pa’n santi zot en devwar pou zot anmenn en serten kontribisyon lo la, apart mover mosyon ki ti lir en statement.

 

(Interruption)

HON DECONMARMOND

Sa pa korek, Msye speaker.

 

 

MR SPEAKER

Onorab, move on lo mosyon.

 

HON FERRARI

E ki answit nou ti al lo mosyon, serten in apel li mosyon manze koson e de ki manze koson in vin devan nou nou’n vwar bann dimoun pe tay lo sa prodwi e fer en bon pe debat lo sa size. Pourtan lo bann size ki enportan ki  nou’n ganny peye pou nou vin anmenn nou kontribisyon, nou pa fer li e se sa ki nou apel en lasanble serye.

 

MR SPEAKER

Onorab relevance, silvouple, relevance. Mosyon ki devan nou i lo pri lavyann. Ok.

 

HON FERRARI

Voila, alors, Msye Speaker. Mon ava al prezan lo sa mosyon ki bann manm lo parti mazoriter i kontan bokou.

I en mosyon ki demande ki SMB i get dan posibilite pou   redwir pri manze zannimo dan en bi pour ki lavyann dan Sesel i   desann. Now, enn bann keksoz ki kler e sa se premye pwen mon ti a kontan fer se ki pri manze i ser sirtou akoz pri manze i pa bon kalite. Se sa pwen pli enportan. Si en keksoz i pa bon kalite e ou pe pey li en pri ki pa an rapor avek son kalite savedir i ser. Sa son senp definisyon ekonomik e pou bann ki’n fer bann letid ekonomik ki swa Cuba oubyen Langleter oubyen Moris, zot konnen ki sa i en definisyon iniversel akoz ler en keksoz, en prodwi pa reflekte son valer savedir ou pe pey li an plis ki sa ki ou ou krwar ou pe peye.

Alors sa manze i ser akoz i pa en bon kalite.

E depi ki sa mosyon in ariv devan nou, mwan mon’n rankontre plizyer dimoun enkli fermye e bouse e kosomater e tou dimoun i realize poudir i vreman difisil pou fer sa biznes, sonny zannimo pou lavyann. I vreman  kout en kantite, son bann defi i gran e son rekonpans souvan i pti pti. Bokou dimoun i lans dan sa biznes, bokou dimoun in fail. Tou dernyenman dan distrik Anse Boileau, mon asire ki Onorab Pool i konnen en nouvo antreprener in lans zot dan sa biznes, dan kote Montagne Posée, dan kote Lans Louis enkli minis, enkli ansyen zofisye dan Larme zot in lans zot dan sa biznes me malerezman zot tou zot in faid. Sa biznes, akoz zot pa’n faid akoz zot annan en lot dalo ki anmenn en reveni me sa dalo an partikilye in nepli annan okenn delo ki vini ladan, tou sa bann dimoun in swa vann oubyen pe sey rod vann sa bann biznes.

Malerezman serten sa bann biznes in ganny finansye apre labank devlopman e san vreman bann gran garanti lo la, e ki finalman labank devlopman pe retrouv zot avek bann loan 600 a 800 mil roupi e ler zot regarde zot vwar en park koson ki vo 60 mil roupi. Donk i en biznes vreman difisil, en lokipasyon vreman tre difisil e finalman i fer nou mazinen ki ler nou ti annan en pti posibilite pou nou sonny, pou bann fanmiy sonny, bann household pou sonny sakenn enn de koson deryer lakaz dan en park donn zot en pe fri enpe restan ti annan bokou plis prodiksyon e ki bann dimoun ki pa ti kapab afford 1kg lavyann parey ozordi zot ti annan at list tou 6 mwan, 8 mwan zot ti pe touy en zannimo pou zot kapab supplement zot diet. Alors, sa biznes i en biznes difisil e pri bann konponan ki antre ladan notaman manze zannimo i tre ser. Mwan, mon annan en difikilte avek serten statement ki’n ganny fer semenn pase, paregzanp serten dimoun in dir, serten entervenan in dir ki SMB  ki napa monopoli lo sa prodwi e ki nenport dimoun ki anvi fer vini sa bann prodwi i kapab fer vini. Me sa, Msye Speaker, i en largiman ki en fo largiman. Lokalman nou tou nou konnen ki SMB ki prodwi zis manze zannimo an sa ki konsern fer vini i vre ki de mwan pase pou ou kapab fer vini en bal manze poul oubyen manze koson Sid Afrik i ti pou kout ou 45 roupi ariv Sesel, ozordi de mwan pare i ava kout ou 75 akoz i annan en reazisteman dan nou roupi ki fer ki nou roupi i enpe pli for alors nou pri osi i enpe pli for me selman sa posibilite pou fer vini sa bann manze zannimo i depan lo de keksoz. Premyerman i depan;ou bezwen demann en permi, ou bezwen demann en permi e dan la mazorite ka ou permi pa ganny aprouv, leskiz se pou protez SMB ki annan en kwazay ekonomik dan sa domenn e lot keksoz, nou tou konnen , nou pa pou retourn lo la ankor se ki nou pa kapab anvoy fermye fer vin manze zannimo apre nou konnen pou dir fermye finalman li menm li ki pli pa ganny forex kantmenm touris i manz  son lavyann son fri li, fermye i anba laba i pa ganny nanryen, i pa war ni en bout forex, ni en sou dan en dollar, ni en sou euro, ni en penny dan pound. Alors i en fo largiman nou pa kapab al dan sa largiman, nou bezwen, si, mwan mon ava dir si parti mazoriter ti serye dan sa domenn zot ti ava aksepte pou dir i annan en vre problenm kou prodiksyon zot ava anmenn serten lide pou gete kimannyer kapab ede pou relans prodiksyon lavyann dan Sesel. Se sa Msye Speaker, en lasanble serye, en lasanble serye se pa en manm i leve ki dir ki fodre met pri kontrol lo lavyann, e apre de segonn apre i leve, i ale, mon pa konnen kot i ale, i ale, i kit lasanble e pa swiv larestan deba……………….

 

HON DECONMARMOND

Ou ti a swiv, ou ti a konnen.

MR SPEAKER

Order.

HON FERRARI

Si ou fini fer bann komanter sal.

 

HON DECONMARMOND

Si ti pou ou……..

 

MR SPEAKER

Onorab address the chair.

HON FERRARI

Be i pe enteronp mwan.

HON DECONMARMOND

Ou komanter pli sal. Be mwan si i fors mwan, mon pou donn li mwan osi.

 

MR SPEAKER

Order. May proceed.

HON FERRARI

Msye Speaker, mwan isi lo sa kote lasanble, mon note senpleman ki sa mosyon i fer en kantite dimoun nerve e i pa devret fer nerve dimoun. I devret en mosyon………

 

HON DECONMARMOND

Pa sa mosyon ki fer nerve, la fason ki i ganny prezante.

MR SPEAKER

Order.

Onorab Deconmarmond i annan osi ki pe lev en Point of Order, i bezwen sede. Ok. Nou bezwen swiv Standing Order.

 

HON FERRARI

I devret en mosyon ki dan lentere nasyonal e ki nou tou nou anmenn en kontribisyon, alors mwan mon kontribisyon lo sa mosyon i ava an sipor Onorab Lucas, mon pa war akoz nou bezwen pran lokazyon pou nou paregzanp akiz bann bouse, se bann travayer tre dir, ki travay tre for, ki lev granmaten ki zot osi zot bezwen aste en ta lekipman e nou konnen kimannyer licensing i ete ozordi pou kapab fer en pti laboursri, kimannyer ki bann demann

Enkrwayab, ekstraordiner i ganny mete lo ou pou ou kapab envestir, pou ou kapab provide sa servis. Me selman mon ti ava kontan al enpe pli lwen, dan sa largimantasyon kont bann bouse, mwan mon note ki finalman bouse dan Sesel se SMB e alors mon pa war kimannyer nou kapab diferansye ant SMB avek en bouse prive akoz sa lavyann ki pe dan supermarket kot SMB i menm pri ki sa bouse pe vann dan distrik.

HON DE COMMARMOND

Fer pli bon marse.

 

HON FERRARI

Sirtou ki SMB napa okenn middle men. SMB labatwar pou li. SMB son transpor pou li ki pran lavyann ki sorti labatwar e anmenn dan son processing factory, son processing factory pou li e son outlet i pou li. Alors mon ti ava ekspekte ki ler nou pe dir bann bouse ki pe egzazere lo pri, nou ava osi gete kimannyer nou kapab koman parti mazoriter dan gouvernman sey gete, al war enpe bann responsab dan SMB e dir zot ki kekfwa gete ki zot problenm akoz zot pe vann lavyann sa pri e kekfwa nou ava trouve pou dir e problenm i vreman lo manze zannimo. Alors, Msye Speaker, mwan mon santi ki mon bezwen anmenn mon sipor pou sa premyerman pou sa pti fermye ki pe trimouse, ki pe leve granmaten e sa dimoun ki pe sonny de trwa koson oubyen 60 koson, oubyen 100 koson, rod en solisyon pou li kapab prodwi dan en fason enpe pli ekonomik dan en mannyer ki pri i kapab desann enpe, mon sipor alor i al pou sa bann dimoun. E mon lapel, mon lapel pou gouvernman e SMB ki en lebra gouvernman se pou non selman reget sa kalite akoz sa kalite i vreman fer ki i son pri i vin ekzorbitan akoz si en fermye i dir ou pou dir si i pou ganny manze parey manze zannimo i ti gannyen dan lepase 5 mwan ou kapab met en koson lo market ozordi ou bezwen esper ou 8 mwan, par ler 9 mwan , ok, nou’n deal war ki tro bokou sitiasyon kot sa bann dimoun ki lans zot dan sa biznes pa succeed parey mon’n dir pli boner. Alors kekfwa otour sa problenm, manze zannimo get difikilte ki sa bann prodikter i gannyen e mon konnen ki Onorab Naiken pou konpran ler mon dir get paregzanp problenm latizann pou sa bann zannimo, mon konn en dimoun ki’n fek al Dubai in depans li 5 mil dollar, 60 mil roupi ki in bezwen aste 5 mil dollar lo black market pou al aste latizann pou piz son zannimo, so, i en kantite depans, e ler ou adisyonen tou sa la ansanm i vreman fer li vin enposib e lekel ki soufer finalman sa dimoun ki enpe pli mizer. Akoz nou, nou ganny lapey above average nou, i annan serten parmi nou, fotespere zot pa nerve ler mon dir sa, ler nou pa ganny en pti bout lavyann bef kekfwa nou a ganny en bout lavyann torti, konpran, tousala.

 

HON DECONMARMOND

Parey Hardy Lucas Madagascar.

HON FERRARI

Alors, no annan fason pou nou survive dan sa sitiasyon ki difisil, nou konpran akoz mon tande pou dir Kaskad i annan en labousri ki vann enpe sa bann zafer e mon osi mon ti kantan ganny ladres, menm, Msye Speaker, ti pe rod ladres restoran, mwan ti a kontan ganny ladres labousri.

E donk Msye Speaker,

MR SPEAKER

Onorab i reste ou en minit.

 

HON FERRARI

E donk, Msye Speaker apre sa lentervansyon ki zot reviz zot pozisyon en kou e reviz zot pozisyon e zot realize pou dir non selman lo en fason lo en baz imen, me lo en baz politik, zot pe fer en gran fot, zot pe fer en gran fot ladan akoz bokou sa bann pti prodikter ki anler laba ki a pe trimouse zot in tande sa bann keksoz ki’n ganny dir dernyen fwa e kekfwa sa i lokazyon pou zot modulate enpe, ratifye enpe, zot latak esey a list donn en langazman pou ki sa lebra gouvernman ki apel SMB i kapab fer bese enpe kou prodiksyon pou ed sa bann dimoun pour ki an retour nwel pe vini nou tou nou a ganny nou en pti bout koson oubyen en pti bout bef , e nou pa bezwen al sot kannal oubyen al gete si napa nanryen ki’n anmare avek pye bannan, so, voila mon kontribisyon e mon remersye ou.

 

MR SPEAKER

I reste ankor de entervenan la, mon ti zis fer oule la ki kestyon komanter sal from now on i pe ganny konsidere koman unparliamentry. Nou pa pou servi sa bann kalite langaz la anndan.

E dezyenman i reste, mon pa krwar nou fini avan midi, Onorab ou pa pou koz 30 segonn. Nou ava zwenn ziska 2er.

 

ALL RISE.

National Assembly

National Assembly,

2pm

MR SPEAKER

Bon, nou debat en kantite. Nou a pran ankor en entervenan. Onorab Ramkalawan.

 

HON RAMKALAWAN

Mosyon Onorab Lucas, la fason mon trouv li de konponan prensipal. En konponan i pe tous lo pri ki bann manze zannimo i koute e de lot kote son lobzektif se pou regarde kimannyer pri lavyann i kapab vin pli abordab pou tou dimoun. E byensir ant son demann lo kote pri manze,avek son lobzektif i annan diferan keksoz ki antre ladan me selman la fason ki mon trouv li son raison d’être i en bi ki Onorab paski i pe adres en size ki ozordi i konsern popilasyon antye sa konsern in ganny eskprimen par tou lede kote dan sa lasanble depi ki deba i konmanse e toulede kote in sey rode ki lakoz sa manze sa lavyann i ser e pa i zis en kestyon manze ki servi pa zis en kestyon enn de eleman me i annan en konbinezon eleman enkli parey in ganny dir dan sa lasanble en eleman middle men parey in ganny dir.me sa ki reste me se la ki i fer mosyon Onorab Lucas i enn ki fer sans i enn ki aktyel e i enn ki lasanble i bezwen konsider seryezman se parski ki efektivman ozordi dan nou pei i annan en problenm vizavi pri lavyann partou kote. E pour mwan letan mon dir sa, se la kot mon rezet dan en fason tre for sa bann komanter ki in ganny fer ki mosyon i ireponsab, ki mosyon pa serye ki sa i al dan konteks en lasanble serye ensi swit mon pa trouve kote sa bann kalite komanter i rantre ladan akoz efektivman nou pe koz lo en size ki konsern nou tou e si i en size ki konsern nou tou si i en size ki nou tou nou ti ava kontan akoz ki nou travay avek dimoun nou ti a kontan trouve ki pri i vin pli ba e sa mon kwar napa problenm lo la nou tou nou ti a kontan pri lavyann vin pli ba nou tou nou ti ava kontan ki tou fanmiy seselwa i kapab aste sa bann keksoz ki zot anvi mon kwar ki lo la i montre ki pou dir sa mosyon i kantmenm serye e finalman sel dimoun ki benefisye atraver tousala se popilasyon sesel e alor pou mon si en mosyon i konsern en size ki pou benefisye popilasyon Sesel tou Seselwa mon trouve ki i fer sans e alors nou devret annan plis letan pou nou konsantre lo la monn ekout atantivman tou bann dimoun ki’n koze e Mr Lucas in fer son resers in ale in balans tou sa balans tou sa bann diferan pri in koz avek fermye in koz avek dimoun e in anmenn son mosyon. Entervasyon Onorab Naiken en dimoun ki mon ava konsider li koman en expert akoz i dan sa domenn. Onorab Naiken in vini e dir avek nou e sa i ganny api par Onorab Potter ki i difisil pou regard sa eleman pri manze akoz SMB pe deza fer en lost lo la. Mon krwar sete sa, Onorab Naiken i ava dakor avek mwan son pwen prensipal. Onorab Naiken ti a pe dir ki baze lo la i enposib pou nou demann SMB pou fer desann son fri ankor. I ti menm dir avek nou lekel bann manze ki SMB i prodwi, sa 4 ki i fer en profi lo la. E sa se prensipalman bann lavyann ki pa ganny popilasyon sesel sa i enn. Me selman, adore sa onorab Naiken apiye par onorab deconmarmond ki onorab deconmarmond ki in ler in al pli lwen i dir ki sa middlemen fodre pri kontrol ensi swit. Sa ki zot pa’n dir nou se pou balanse enpe lekel sa bann middle men, ok, nou koz lo bouse, bomaten onorab Ferrari in mansyonn sa. pou mwan msye speaker, ki mon’n sey fer, mon’n sey regarde wi, SMB si i fer son lost me pou nou regarde lo kote letan i vann sa lavyann konbyen i vann li, pou nou kapab balanse paski la mon krwar i vin enpe parey en dimoun ki pe al lapes letan ou pe al lapes ou aste ou, ou al aste ou detrwa pake makro ki vo ki bon, tou keksoz i ok. e en dimoun i kapab dir be tyonbo en kou ou pe al gat sa makro, ki fre ki napa bokou makro ensi swit, vov e tou sa la ,ou a pe depans se pa konbyen roupi pou aste labwet me selman ou kapab dir ou pe fer pert lo labwet me selman ou’n met ou makro ou’n met ou vov ou ranpli ou bato ek bourzwa e ou vin vann li lo en bon pri, ou bezwen balanse aprezan eski finalman ou’n fer en pert oubyen eski by investing ou’n fer e in “sa ki ou al apel en pert” finalman letan ou’n fini lapes ou profi ki ou kouver sa ki ou apel ou pert e letan ou regarde, Msye Speaker, e la nou ava regarde enn de bann pri ki bann diferan landrwa i vann pou nou kapab pli zis balans keksoz san ki nou zis vin emosyonel. Letan nou regarde SMB i osi i aste avek sa fermye, 1kg annou pran porc, koson 22 a 24 me finalman ok, labatwar i pou SMB, e SMB i osi annan li son meat corner, son out let kot li i vann son bann zafer. Letan ou regarde SMB kot porc i konsernen i vre parey onorab deconmarmond in dir atraver latab bomaten ki pri SMB i pli ba, i enn pti git pli ba akoz i enn pti git pli ba. Obviously si mwan mon annan en labatwar e mwan mon process mon koson, mon pri ki mon pou sarz mon lekor mon kapab afford pou fer mon keksoz enpe pli bon marse. Tandi sa ki mon pou sarz en dimoun andeor i kapab enpe pli for e i pou enpe pli ser. Alors deswit la nou komans trouv la en keksoz ki kapab annan en serten dekalaz e pourtan ler ou regard bann pri, ok, mon pa pou nonm bann diferan bouse selman mon annan pri, trwa diferan bouse apart SMB, so, mon annan pou 4. De ladan i bann dimoun ki pa prodwi porg. Zot pa fermye zot. Enn i en fermye an menm tan i en bouse e apre sa la nou kapab dir SMB ki li i dan en kategori diferan. Sa ki bouse, zis bouse i annan enn ki vann en kilo chop 60 roupi e dezyenm ki zis bouse i vann son kilo chop 64roupi, sa enn la ki bouse

(technical problem)

 

…..from production to soz li I vann pou li 50 roupi.  Parey mon pe dir mon aksepte sa ki Onorab De Commarmond in dir I en pe pli bon marse 50 roupi.  Me selman deswit ou konmans trouv bann dekalaz e se la kot mon demann mwan premye kestyon sa enn kli fermye an menm tan I bouse li I pe vann pou li 55 roupi, I annan en keksoz la, I annan en keksoz ki I annan serten kestyon ki ou kapab poz ou.  Ou en dezyenm kote sa de ki zis bouse shoulder I annan enn I vann 58 lot I vann 50 roupi e sa enn ki bouse e anmenmtan I ferye li I vann 56.  deswit Msye Speaker parey mon pe dir I annan en keksoz kipe pase la.  I annan en keksoz ki pe pase la e mon mon krwar ki I en portan, I enportan nou konman en lasanble akoz size manze I en size ki konsern nou tou e sanmenmsa parey mon pe idr I fer sa mosyon enportan e paske dimoun pe ekout tre byen sa mosyon ki fer sa mosyon erportan pou nousey balanse kwa ki egzakteman pe arive.  E letan ou fer enn bann rezon bann lesplikasyon ki monn sey ganny en konpran se from the time ki zot aste avek sa fermye e problenm I osi vann lo kantite paregzanp la pou le moman I annan en problenm pork I annan en problenm koson e la pou le moman Msye Speaker I annan bouse ki pa pe peze koson avan zot aste I sitan annan pti git pork lo kote prodiksyon lo marse la pou le moman , bouse pe vini pe regarde sa fermye I dir avek li get sa la I la mon annan 6 kkoson donn mwan tan larzan pou mon 6 koson.  Pa bezwen pez mon koson donn mwan tan larzan epi nou a vin lo sa bann diferan rezon e mon konnen paregzanp semen pase en garson ki en bouse in ale in al aste 6 koson san ki in menm pez sa koson pou dir sepa mon pe pey 23, 24 roupi ensit swit se paski I annan en mankman lo market right now.  Donk parey mon pe dir Msye Speaker I annan konsern pou nou e mon baze lo tou sa la mon pou dir kisa largiman ki pou dir SMB I fer lost mon krwar I past stand.  Akoz wi I posib ki letan I balans son liv kot podiksyon manze ketfwa I annan en lost me selman mon krwar ki letan I azir konman en bouse letan I vann son bann keksoz I kouver sa ki in perdi.  Me parey mon pe dir kote I vini sa 2 sistenm pri I vin lo kote elektrisite, I vin lo kote tou bann fasilite, bann investment ki I annan pou fer avek pou fer sa butchers shop lo sa nivo ki ganny demande I anann pou fer avek tousa la.  Dan en serten sans Msye Speaker mon mon pa pe vin siport personn nni fermye ni bouse ladan mwan mmon pe zis sey regard keksoz dan en fason lozik mon trouv li nou kapab konpar dan en serten fason avek en nerport keksoz ki ganny prodwir.  Pran paregzanp sa bag, oke, sa boug laba Sid Afrik kin al dan min pou li retir sa lor pou li fer sa bag letan ou regard sa ki li sa boug in ganny peye pou li sorti avek sa raw material ou pa ni kapab ketfwa ou pou dir I en tyer sa kantite I pa ni menm en tyer ketfwa sa ki li in gannyen konpare avek sa dimoun ki annan son refinery kin pas ladan kin process li ensit swit e ki finalman in vin en bar lor sa boug kin process li pou li vin en bar lor letan I vann sa lor li osi tou I pou ganny mwens ki sa dimoun ki sa artizan ki pou ale pou met en pti design lo la pou met enn, de pti zafer lo la e finalman letan I pou ariv dan laboutik letan ou pou konpare konbyen sa son final product avek son premye prodwir I pou annan en dekalaz enorm.  E letan mon pe regard sa mon trouve osi pou dir dan sa size prodiskyon lavyann depi kot manze I konsernen, kot fermye e apre sa kot sa bouse i konsernen ensit swit I annan kantmenm serten depans ki ganny fer, serten letan paski annou regard oke nou desann nou al laboutik kot en bouse nou dir avekk li nou oule 5 kilo chops.  Me im sure konbyen dimoun si ou pou donn li en koson I ti pou kapab end up avek chops.  I en keksoz ki annan en serten spesyalite pou sa boug konn prepare e se pou sa rezon ki serten dimmoun I pa aste son chops kot serten bouse me al kot lezot paske I dir avek ou sa enn la laba li I konn pli byen prepare, I konn tri lagre sepa ki dil konmsi la fason kin prepar li son value added I vin bokou plis e la Msye Speaker mon avar servi en legzanp annou letan nou regard Langleter paregzanp I annan seten dimoun ki lii pou al aste son chops dan market kot I pli bonmarse me I annan lezot dimoun ki ou al aste son chops kot Mark’s and Spenser, akoz zot dir avek ou labaki manyer zot prepare bla bla bla I pli oke tou sa bann zafer.  So lamon pe regarde osi sa bann diferan pri e sa bann diferan pri I annan sa bann eleman paski si en boug li son chops I 60 roupi e kot SMB I 50 roupi me selman I stil ganny kliyan savedir son kliyan I kontan son lafason ki I prepar son keksoz.  E efektivman I annan en bouse bor kote dan Sid ki  li son kliyan I kontinyelamn retour kot li akoz lafason ki I prepar son keksoz son kliyan I satisfe e zot pare pou zot met sa pti larzan an plis.  So mon krwar ki nou konmans konpran ki pou dir I annan diferan eleman atase avek.  Me selman letan nou al letan nou pou montre ki pou dir sa mosyon ki la devan nou nou pa devret pran li leze me nou devret pran li o serye nou a avar dir e noun ganny en kopi en let sorti kot Seychelles Farmers Association e Msye Speaker sa let sinyen par son chairperson Msye Serge Benstrong ti ganny sirkile kot tou bann zournal.  Se pou sa rezon ki mwan mon annan en kopi en let adres kot Principal Secretary date le 8 oktob 2007, inadres sa kot Regar, kot People e kot seychelles Weekly.  E krwa ki ki Farmers Association pe dir?  Farmers Association pe dir ki premye pwen kizot fer resorti e la I irekteman lo manze e sa pwen ki Onorab Ferrari tia pe fer resoti bomaten kot letan I ti ape koz an relasyon avek krwa ki ser si en keksoz son kalite I pa bon e son pri I o ivin ser, se tandi ki son kalite I bon menm si son pri I en pti git pli o I kapab ganny konsidere koman I pa ser paski I vin lo kalite.

Premye pwen ki Msye Benstrong I fer sorti dan son let I dir ‘It has been reported to the Associationby members that for the past few months there is a shortage at animal Feed at SMB and it quality is not to standard”.  E sa Msye Speaker I en pwen tre enportan.  Akoz I tre enportan paski fermye I avar dir avek ou kiletan kalite manze I palo standar Onorab Ferrari in dir I pran plis letan pou ki sa zannimo I pare pou li al lo market me dezyenman lost paski sa bann zannimo e parey mon dir Onorab Naiken li I en ekspert ladan ou kapab perdi zannimo baze lo kalite spesyalman bann pti koson e letan mon pe lo sa size monn kozavek en fermye kidir ou manman koson I kapab gannyli sepa konbyen piti 14 whatever e si prezan ou napa latizann pou ou donn sa pti koson paski depe ti pti I bezwen komans ganny pize ensit swit tou sa bann zafer ou kapab end up loen porte 14, 15 ou kapab end up avek 5 oubyen menm mwens parfwa. E sa I fer ki ou tonbe e menm sa I lo son premye nivo prodiksyon me lo en lot nivo si letan ou koson in ariv en serten groser e en kou an gran kalite manze i tonbe ou menm kabap la ankor enn fwa koriz mwan si mon mal Msye Naiken ankor enn fwa ou kapab ou koson son weight I kapab desann I kapab drop ensel ou oubyen ankor enn fwa ou kapab end up avek mortalite dan ou park.  So I annan en konsern la e parey mon pe dir Farmer’s Association pe eksprim sa konsern.  E ki i pe dir, son dezyenm laniny I dir “This is unfortunate and not condusive for the effort made by Farmers to produce food”  e I al ankor pli devan pe dir “It I also a matter of urgency that needs to be adress” e I a pe dirki le 5 ek le 8 Oktob ti napa chicken feed e ti napa pig grower at all the SMB stores.  Kot mon krwar Msye Speaker fodre ki nou regard sa size koman enn ki serye e mwan mon anvi regard li koman ennki serye parski zisteman lo sa element food safety, food availibility and everything which is a concern non selman pou nou sesel me I enkonsern ozordi pou lemonn annantye.  E nou konman en lasanble ki serye nou devret regard nou devret parfwa pa zis regard wording en mosyon, wording en mosyon I kapab anmenn nou dan diferan direksyon kot nou menm kapab perdi me fodre nouregard son lespri, krwa ki son letansyon e letan noun regard tou sa la, letan nou pe koz middle man I vre sa ki Onorab De Commarmon I dir I vre e annou pa bliye ki pou dir middle man toultan li I azout en pti keksoz lo la, paski li osi ou I bezwen pran konsiderasyon son frer e se pou sa rezon e nou sa zafer middle man nou konn tre byen paski menm bann prodwir SMB nou kapab servi sa komanen legzanp.  Letan paregzanp diri in ganny liberalize ki noun war?  Noun war ki bann lakonpanyen ki napa middle man zo diri ti pli bon marse ki SMB.  Deenu in fer vin diri plibon marse, Sinivasan in fer vini diri pli bon marse, chaka in fer vini dir pli bon marse tandi ki pou SMB in toultan reste pli o e li paski I annan serten middle man ki involved ladan e alors I monte.  Donk tousala se bann keksoz ki nou bezwen pran an konsiderasyon e nou bezwen aksepete ki pou dir I annan en issue devan nou ki reel ki serye e ki bezwen ganny adrese e sa kestyon ki bezwen ganny adrese seki manyer eski nou kapab koman en pei fer desann pri lavyann pou fer li vin enpri abodab pou tou dimoun.  Nou kapab dan en serten sans retour dan bann letan pase.  Retourn dan bann letan pase kot John Wirtz ti sante zour lannen partou kote nou ti touy en koson ensit swit bann ki ti pou marye tousala.  Me ankor enn fwa la I vinn lo en lot nivo ko0t ozordi nou pe met higene nou a pe koz li higene bokou ou pa kapab sony en pti koson ensit swit Msye Speaker parey ou konnen I vin en bann problenm sa bann zafer, oke ou ape esey debrouye I vin en problenm

 

 

(Laugh)

 

 

MR SPEAKER

…. Zot ekrir lo la tou lazournen.

 

 

HON RAMKALAWAN

Egzakteman, egzakteman.

 

 

MR SPEAKER

Apre zot dir ankouraze

 

 

HON RAMKALAWAN

Egzakteman, egzakteman I in en kantite problenm.  Me definitivman mon ti avar dir ki petet la ankor enn fwa antraver sa mosyon eski oi pa osi moman pou nou dan sa staz kot nou ete repoz kestyon lo kote eski nou kapab fer lelvazsony en koson ki kalite kondisyon ki bezwen ganny enpoze paski ketfwa I pou vin I avar ede dan en serten sans paski ozordi nou tou nou konnen ki pou dir dan tou bann distrikkot zot dir ou pa ganny dwa sonny koson nou tou nou konnen kipou dir I anann serten dimoun ki deryer dan en kes ensit swit I met son pti zafer apre sa ler in ariv lerpou touye I pran kouran elektrik I met dan kwen zorey e I touy sa zannimo e apre sa I debrouy.  Nou konnen ki pou dir I pase sa bann zafer, alors e I cruel lafason I ganny fer oke laba I menm prensip kot labatwar sof ki laba zot met en keksoz en pe pli gro ketfwa en pe pli vit me dan vilaz sa bann zafer I ankor pe pase alors ki manyer nnou pou regard sa elemanpou nou kapab fer pareymonn dir ki keksoz I vin bokou pli abordab e en eleman osi ankor enn fwa se lo size latizann pou zannimo espesyalman pou koson e mon mon avar ki obviously la I vin en nesesite I vin en priyorite dan sa kote kot nou a pe koz lo prodiksyon e si nou anvi ogmant prodiksyon pou nou regarde ki manyer keksoz I deroule.  Lontan I annan serten dimoun ki ti fer bokou breeding me la konmela avek bann reliasyon nou bezwen realis avek bann regilasyon kot I ti dir avek ou ou napa drwa annan en vera ou ganny drwa ann zis tri paske si ou soz ou bezwen lot liysens paski la ensit swit I pe afekte e pourtan e mwan sa ien keksoz ki mon krwar I enportan en kantite paske en ler ou krwar bann skills ki nou bann granmounn ti annan en kou an gard tou sa bann skills I ganny met de kote e ou a krwar konmsi zot vin naryen ditou e mwan mon krwar ki I enpirtan pou nou balanse.  Paregzanp lontan pork letan nou _____ avek koson lontan ti annan nou bann granmounn ki ti bann spesyalis koup koson oke zot ale zot pa ti bezwen al fer okenn kors okenn gran kors ti napa bann soz anastezi nou ki en pe pli vye nou konnen ti ale ou war li I vini avek son pti lanm I fer son zafer lasann ensit swit sa koson byensir ti annan en pe douler me apre sa tou keksoz ti oke. Lokestyon breeding ankor enn fwa nou ti vwar dimoun ki fer soz en pti kou ou tande prizon ti annan bokoubreeding ki ti ganny fer partou partou bann dimoun ti ale e sakenn plizoumen ti annan son pti soz derouye e si mon pa tronpe sesel ti arive en staz dan sa bann letan kot nou ti plizoumen otosifizan lo prodisyon pork e letan mon ti pe regard en vye liv mon ti pas pandan kanpany in fact mon ti pas kot en garson anler Maldive I ti montre mwan en liv ki ti pe koz depi dan letan kolonyal ki kantite pork ki ti annan, ki kantite poul ensit swit e mon ti soke e la ozordi menm prodiskyon poul I en problenm.  Ou ganny dwa sony sepa kikantite poul si ou al plis ki sa I vin en problenm tousala e ki finalman dimoun I bezwen… Msye Speaker si ou war monn deside pou mwan koz lo sa mosyon e pou mwan esye met keksoz dan son perspektiv se paski efektivman ozordi sa size I enn ki enportan e pou mwan letan en Farmer’s Association ki annn direkteman pou fer avek sa ki nou pe koz lo la dan konklizyon zot let pou sekreter prensipal kot minister I konsernen lagrekiltir in dir “Your intervention” this is a plea from sa lasosiyason pe dir “Your intervention is being requested feeling which farmers have no alternative but to take the matter seriously”.  Mon pa konnen egzakteman ki I oule dir by to the take the matter seriously me selman sa ki mon war la set en plea, set en pledwari sorti kot bann Farmers paski I annan en konsern ozordi.  E Msye Speaker lanou avar dir letan nou pe koz lo sa size ou konnen I annan bokoukeksoz ki petet modernite I fer nou vin en pe pli sofistike monavar dir.  Lontan well nou tou kin grandi noutiabityeavek loder koson, loder koson pati en problenm pou nou paski I ti normal me ozordi loder en koson I kapab vin en fas lo lapar serten dimoun me selman letan sa menm koson I ganny process into pork I oke, e mwan mon osi krwar ki pou dir nou bezwen dan sa lanniny letan nou pe regard lo sa kote prodiksyon manze e isteman Dimans nou ti a pe koz lo World Food Day ensit swit tou sa bann zafer ki bann la ti organize kot ansyen Bar Peser nou ti pe war ki now is the moment pou nou koman en lasanble regard sa size o serye e mwan monmon tiavar dir pa akoz Onorab Lucas

 

 

MR SPEAKER

Onorab I reste ou ankor 1 minit.

 

 

HON RAMKALAWAN

Yes. Pa akoz Onorab Lucas I lo kote SNP me mon krwar ki pou dir sa konsern I pou nou tou sesel e mon mon ti avar kontan felisit Onorab Lucas pou lapenn in pran li lo li pou li anmenn en tel mosyon e mon ti avar sipliy avek lot kote kote SPPF pou nou pa regard zis the wording of the motion me pou nou regard lespri sa mosyon e pou nou rekonsider nou kondisyon e pou nou vot an faver paski mesaz ki nou avar pe anvoye se ki nou tou nou konsernen avek sa pe arive e ki efektivman nou bezwen regarde ki manyer fermye I benefisye, ki manyer bouse I benefisye e ki manyer above all lepep seselwa an antye I benefisye.  Avek sa mon avar dir annou vot anfaver silvouple.

 

 

HON POTTER

En pwen klarifikasyon.  Msye Speaker mon ti oule dir ki, mon klarifikasyon se mon krwar sa ki Onorab lopozisyon in dir pandan en demi erd tan ki nou tou nou dakor avek I kontradir tou sa ki mover mosyon in dir o komansman dan son prezantasyon e si nou pe redemande pou nou vot lo sa ki lider lopozisyon in dir nou pou napa problenm sof ki si mover mosyon dan son summary I redrawl son prezantasyon ki mon krwar lider lopozisyon in rekonnet ki ti ganny fer dan en fason tro senp, tro popilis e ki pa ti pe get sa size ……..

 

 

MR SPEAKER

Non, Non, la oupe re ouver deba la Onorab.  Non basically ou pe dir zot pou siport pozisyon pran par lider lopozisyon

 

 

HON POTTER

Lider lopozisyon nou pou siport son……

 

 

MR SPEAKER

Nou pa pou al dan diskour Onorab Lucas

 

 

HON POTTER

Mesi I fer sa kler dan son summary nou apare pou nou siporte si nou annan en shift dan zot largiman.

 

 

MR SPEAKER

Bon vreman sa lentervansyon lider lopozisyon I enteresan sete menm argiman ki mon ti fer avek Onora Ferrari ler I ti vin tir mon park……..

 

(Laugh)

 

 

MR SPEAKER

I ti vin tir portre mon park mon ti esplik li lontan nou ti fer koumsa I bon pou prodiksyon.  Menm sa I ti kontiyen al metlo Regar.  Anyway Onorab Lucas right of reply.

 

 

HON LUCAS

Msye Speaker pou konmanse permet mwan pou mwan dir mersi Onorab Ramkalawan lider lopozisyon pou aport son siport pour sa mosyon kot fermye avek konsomater I a benefisye si an ka sa mmosyon I ganny aprouve.  Mon pou konnve ou sipor,sipor Onorab Ferrari, sipor lezot avek sa bann dimoun.  Msye Speaker parey sa lasanble I avar rapel lermon ti prezant mon mosyon Mardi pase mon ti fer li klermon lentansyon pou anmenn en tel size a latansyon lasanble e bann ki anann pouvwar pou pran desizyon.  E sa ti enn ki ti senser, mon lentansyon ti senser e senp baze lo konsern dimoun ki krwar kimonkapab anmenn zot soufrans devan.  Sitiyasyon in preske fini al an deor fermye e konsomater e person pa pe montre lentere pou remedye sa.  Dan en sosyete I ensansyel pou annan lalwa, lareg ek bann norm kisitwayen I bezwen swiv dan fason sivilize respe pou dwa lezot.  Si non seta ki pou sey rod nenport mwayen posib pou defann pou met son lord dapre son lafors fizik an kwayan I a rezourd son sityasyon limenm.  La kot rol annan en gouvernman ti ne zisteman an relasyon tou sa ki monn dir avan.  Mon ti osi fer esorti ki anvan ki monn ariv lo sa konklizyon monn tin diskit avek sa bannpartner swivan Direkter SMB kot Animal Feed Factory, avek serten fermye kiprodwir zannimo, avek serten bouse e avek konsomater ki an pli gran mazorite.  Direkter Animal Feed Factory ti donn mwan zis lenformasyon teknik ki monnpartaze avek SMB e kot I konsern bann eleman finansyel sw profi ou pert parey Onorab Naiken in mansyonnen I pa ti pare pou devwal dapre li sekre lakonpanyen lola.  Kot Onorab Naiken in ganny son lenformasyon zis li ki kapab partaz avek nou.  Lo kote fermye zot ti partaz zot difikilte pou premyerman ganny pti koson, akse avek ase manze zannimo lo en baz regilye e sir, kalite manze zannimo ki SMB I prodwir e ki pa la oter e ki fe zot perdi zannimo de tan zan tan sirtou pri manzezannimo ki zot konsider tro ser apre ki gouvernman in azout son GST 10 poursan lo la.  Zot in osi partaz zot defi lo depans ki zot sibir pou tenir en prodiksyon ki permet zot selman break even parfwa.  Mon konn dimoun ki annan laysens pou sony 20 koson paregzanp Msye Speaker kin perdi 7 ladan zis sa 3 semenn pase akoz kalite manze zannimo ki SMB pe prodwir.  Deza zot pe dir ki manze I ser ladanmenm zot perdi koson an rezilta move kalite manze.  I annan ozi 2, 3 ansyen prodikter zannimo paregzanp Onorab Ferrari in fer mansyon kin bezwen abandonn zot biznes swa akoz zot in konpletman fayid ou zot ti pe al fayid e zot in sovzot nanm.  Msye Speaker ziskpou monte ou ki manm lo kote mazoriter komansman par son Leader Onorab Potter ek Onorab Naiken ki en Agronomist par profesyon e ki sipoze dan en plibon pozisyon ki nou pou konn sa ki pe pase dan domenn lagrekiltir.  Swa zot pann enterese pou konnen oubyen zot pann fer resers serye pou konn vre sityasyon o kontre avek sa ki zot in dir avek en ton fervan e agresiv fermye pe trouv en lot sityasyon kot gouvernman I dir serten keksoz e I reakte en lot fason.  Pregzanp ti annan en negosiyasyon ant fermye avek gouvernman kin komanse depi 3 lannen pase zisteman lo pri manze zannnimo e lezot cost ki fermye I trouv li difisil pou sirmonte.  Deryen diskisyon lo sa size in ganny fer an Avril 2007 ziska aprezan napa gran soz.  Ki gouvernman in tonm dakor lo la se size pou konsider lo proze kapital, parey transpor e lezot pti lekipaman parey lapel ek lezot keksoz koumsa.  Fermye I konser sa sa konsiderasyon konman enn ki aplik pou bann materyo ki zot aste tou le 3 a 4 an tandis ki pri e kalite manze zannimo I en konsern tou le zour.  Kontrerman avek sa ki fermye ti a swete vwar gouverrnman ti deside pou fer montre pri manze zannimo sorti 113 ropu par bal e vin 129 sa i pa vre sa ki Onorab Naiken in dir pann mont ditou depi 10 an, in monte sorti 113 i mont 129 roupi en logmantasyon 13 roupi lo sak sak manze zannimo anba son progranm avek GST.  Ler mon koz avek bouse zot in agree ki i vreman difisil pou zot osi dan sa biznes penan  kont ki pri ki zot pey koson live weight 22 a 24 kilo larzan perdi apre ki zot reste avek dead weight.  Sa i fer en diferans 10 a 15 kilo lo sak koson, transportasyon, peyman labatwar 150 roupi par koson e lezot overhead ki tou biznes i annan parey labour, elkrisite e lezot.  Tandis ki konsomater zot zot war pri lavyann in ogmante semenn apre semenne i paret ki zot napa swa.  Anvi ki zot napa mwayen pou pran okenn aksyon ki pou protez zot lentere zot tourn ver nou swadizan protekter e defanser bann kin met nou la e demann nou rekour.  Nou a nou tour avek sa pti morso rekonesans ki egzekitiv i zet lo nou kan e ler zot anvi nou devret egzekit konsey paregzanp ki Attorney Zeneral ti donn nou anler dan nou konferans ki nou pa reprezant zis parti politik nou nou reprezant sa bann dimoun.  Nou pa kapab fer zzis sa ki nou parti i dir nou nou bezwen fer keksoz ki dimoun osi deor ki nou reprezante i dir nou.  Dan sa ka mwan mon pe demande sa demann ki mon pe fer mon pe fer lo non sa bann dimoun deor.  Okontrere Msye Speaker nou devret travay dan proteksyon sitwayen kin donn nou konfyans.  Takamwan set egzakteman sa ki mon pe esey fer atraver sa mosyon.  Msye Speaker Onorab Naiken in koz lo zis manze seval, serf e mouton ki SMB I fer profi lo la.  Konsomater avek Mwan MSye Speaker nououle dir Onorab ki sa pa enteres nou akoz nou pa manz lavyann seval e serf tandi ki mouton i aparet zis dan letan Nwel si ou annan lasans pou poz ou lanmen lo en morso.  Msye Speaker parey en dokter in deza dir MSye Speaker mon repete parey en dokter in deza dir zot pe esey disturb mwan.  Msye Speaker mon repete, parey en dokter in deza dir Mardi pase monn asize trankil san okenn move lentansyon avek en sourir parey ____________ mon koleg in esey denigre mwan.  Mon dir sa MSye Speaker akoz Onorab Potter in fer kantite latak personel lo mwan koman loter sa mosyon ki monn anmennen dan lentere piblik Seselwa.

MR HARDY LUCAS

…………..Mardi pase mon’n asize trankil, priy parey Mona Lisa, mon koleg in esey denigre mwan. Mon dir sa, Msye Speaker akoz Onorab Potter in fer en kantite latak personnel lo mwan koman loter sa mosyon ki mon anmennen dan lentere piblik seselwa. Onorab in dir ki mon pa serye, sa lasanble deserve better e mon mosyon lo non fermye e piblik seselwa ki manz lavyann i iresponsab. Ler Onorab Potter i dir sa, mon santi ki i pe esey enplik ou lofis dan sa latab akoz se ou personnelman ki’n admet ki mon mosyon i annan sans akoz in pas ou tes admissibility koman Speaker e ou’n met li lo Order Paper koman deba. An pli ki sa, Msye Speaker, sa mosyon nepli pou mwan Hardy Lucas, sa mosyon i propriyete lasanble nasyon. Si nou get lakizasyon pa serye nou pou dekouver ki manm dan ka li Onorab Potter ki pa serye paregzanp, pandan sa de semenn konsekitiv ti annan lo Order Paper en mosyon anmennen par li menm pou demann nou la probasyon lo Seychelles

…………Fishing Agreement. In les sa mosyon lo order paper trennen i zis son lavey pou deba i deside retir sa mosyon. Mon kestyon se ki : Eski i pa’n ti’n fer son resers pou vwar eski sa kestyon pa ti ankor dan lakwizin i pa ti ankor fini kwi e pli tar pou li retire?

 

MR SPEAKER

Relevant. Relevants.

HON HARDY LUCAS

Msye speaker, mon relevant se ki Onorab De Conmarmond li in propoz en lamannman si non dapre li i pa pou kapab donn sipor sa mosyon. Mon pou reponn li ek sa largiman ki ou Msye Speaker ou kontan servi : ‘Manm ti annan 72er-t-an pou soumet lamannman e si zot pa’n fer li ozordi dan deba i pa le moman’. Mosyon parey in ganny dir in lo la pandan 2 semenn e si Onorab ti vreman anvi kontribye lo la e donn son sipor i ti’n a kapab fer sa dan en fason cool e senp. Malerezman pa sa ki ti son lentansyon. Msye Speaker, lo largiman Onorab Naiken ki SMB pa fer profi les mwan ankor enn fwa fer li fer serten refleksyon profon. Onorab, Leader Lopozisyon dan son lentervansyon in fer serten mansyon, be mwan mon oule dir li ki SMB ti ganny kree dan bann 1980, sa letan ti apel SICOM. Son lobzektif sete pou asire ki toultan i annan manze debaz dan pei e pou protez lentere seselwa e kosonmater.

 

MR SPEAKER

Order.

MR HARDY LUCAS

Kan eski in sanz son direksyon? Ozordi SMB parey Onorab in dir i aste lavyann poul paregzanp lo en baz monopoli avek fermye 13.75 i revann 23.10 avek bouse e lezot vander. Akoz ki SMB i bezwen fer middle men parey Onorab De Conmarmond i dir e partaze e partaze par Onorab Naiken ki se middle men ki pran tou profi. An plis ki sa, sa menm SMB parey Onorab Ramkalawan in dir ki sipoze pe protez kosonmater e ki dapre Onorab Naiken i fer pert dan lavant manze zannimo pe vann lavyann dan son outlet Huteau Lane a en bann pri paregzanp 44roupi kilo, drumstick, lot, lot mincemeat 47.50, chop 50 roupi, ribs 53, ou vwar e konbyen i pe pey fermye pou en kilo pork 22roupi. 22 pou 50 average lo son bann pri Msye Speaker, i fer diferans lan menm 28 roupi. Eski Onorab i oule fer nou krwar menm ki SMB vre pe perdi larzan? Ouswa i zwe perdi dan son lanmen gos avek manze zannimo, fer profi avek lanmen drwat par fors fermye vann tou poul, zot revann an gro e plis an detay dan zot outlet Huteau Lane. Msye Speaker, sa zafer pa serye i demann bokou refleksyon avan nou itiliz li. Mon’n laba deor pandan mon ti pe fer refleksyon avek bann dimoun ki fer stake holders, bann dimoun ki partisip dan sa biznes apre ki mon’n ganny akize tribor ba bor par Onorab Potter semenn pase, mon’n fer li mon devwar, re-egzamin sa mosyon e retourn ver bann asosye sa size, depi lavant manze zannimo, fermye, bouse ek konsomater, mon’n retir menm konklizyon avek menm konsern. An plis ki sa les mwan partaz kondisyon bann stake holders dan lasanble apre ki mon al war zot ankor, deza bann prodikter pe diminyen zot prodiksyon, sa ki annan koson paregzanp pe profite pou retir tou konmela menm, menm si zot pankor ariv lo groser normal, bouse pe rod koson avek lanmes goni e i paret ki i pa fasil zisteman akoz rediksyon dan prodiksyon an relasyon ek kalite pri manze kot SMB. Parol pli for ki annan ki si, si avek en ‘s’ kapital, Si nanryen pa ganny fer remedye sitiasyon fermye dan li medya fermye pou napa swa me abandonn bato. Sa zafer Food security ki minister resours natirel pe advocate pou reste zis lo papye. Lo non fermye e konsomater mon pe demann tou manm ki’n koz kont sa mosyon pou re-konsider zot pozisyon e siport solisyon ki mon pe propoze ki pe demann gouvernman atraver SMB pou konsider fer desann pri manze zannimo parey poul, koson ek bef ki alafen dizour bouse i fer desann pri lavyann e fer li vin en pri pli abordab pou tou dimoun.

Msye Speaker, lo non fermye mon oule remersye tou manm ki pou donn sipor sa mosyon.

 

MR SPEAKER

Leksperyans i montre ki enn bann keksoz ki ou fer lavyann koson …….sa ou kapab dir fermye se vya. Bwi vya, vya melanze sa ki SMB i soz la.

Serye, ou ti tire portre bann pye vya me solman ti annan en ta.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

I’n ler pou nou vot lo sa mosyon ki devan nou, tou bann ki an faver lev zot lanmen, bann ki kont.

Mosyon in ganny defet e nou pou pran lot mosyon devan nou par Onorab Waven William. “One china, two systems policy”.

 

 

 

 

16 October 2007

 

MR WAVEN WILLIAM

Ki sa lasanble i aprouve pour siport Lasin lo son One Chine Two Systems Policy. Msye speaker sa mosyon pe senpleman dir ki lasnable nasyonal Sesel pe siport Larepiblik Popiler Lasin lo sa prensip One China Two Systems Policy ver demar reinifikasyon pep Sinwanr.

Msye speaker listwar pou retenir ki lannmen 58 tyenm laniverser larepiblik popiler Lasinn, e selman detwa semenn apre ki Sesel ti’n ouver son lanbasad Beijing kapital Lasin, Lasanble Nasyonal sesel, ti debat lo en mosyon an faver en one China State two systems policy.  Msye Speaker en ideolozi ki gouvernman sesel in toultan siport Lasinn lo  la atraver 31 tyenm lannen relasyon diplomatic. Letan bann dirizan le de pei zot in zwenn lokalman e a letranze a tou nivo.

 

Msye Speaker One China two systems policy i kler lo papye e mars byen dan realite.  I kler lo papye akoz sa polisi i senpleman pe dir ki Lasinn grannter,  oubyen sa gran pei Sinwanr ki nou apel larepiblik popiler Lasin, e lezot teritwar Sinwan  i ganny separe avek li,  zot reinir zot anba en sistenm kot sakenn sa bann pti teritwar Sinwan, zot gard zot prop spesifisite e zot sistenm administrasyon.  Sa vedir ki sa bann pti teritwar zot vin otononm oubyen zot diriz zot prop zafer entern dan en fason diferan avek Lasinn grannter prensipal.

 

Polisi “one China two systems” i konsern tou bann teritwar Sinwan, ki swa bann zil oubyen bann teritwar ki preski zil, saki nou apel ‘ishtmus’, ki ganny separe avek Lasin grannter pou bann rezon kolonyal oubyen ideolozik.

 

Pou ede pli byen konpran rezondet sa mosyon i neseser ki mon al enm pti pe dan listwar.

 

Msye Speaker sa polisi ki konsern trwa teritwar:

  1. 1. Hongkong
  2. 2. Macao
  3. Taiwan – Taipei

 

Msye speaker Hongkong i en zil ki ti ganny separe avek Lasin an 1842 apre lager opyom e i ti vin en koloni Britanik.  Macao ki ti en ‘isthmus’ ki pa tro lwen ek Hongkong ti ganny administre par Portigal. Taiwan ki en zil ti vin otonom an 1949 apre ki bann nasyonalis Sinwan ti perdi lager kont bann kominis, apre dezyenm ger monsyal, lager sivil anba gouvernman  Kuomingtang. Bann nasyonalis Sinwan ti travers lanmer formoz e al etabli zot lo Taiwan/Taipei.

 

Msye Speaker size Taipei i konsern sovrenite, teritoryal, entegrite e lentere fondamantalman Lasin.

 

Taipei pe promot son lendepandans atraver demars pour zwenn nasyon zini an servan non Taiwan pour vin manm.

Sa bann demars pe met sovrenite e entegrite teritoryal larepiblik popiler Lasin an danze ensi ki lape ek stabilite dan sa rezyon.

 

A ler aktyel, en gran parti bann gouvernman mondyal e  parlman zot  rekonnet e siport en prensip  Lasin ini e zot opoz demars Taipei pou zwenn nasyon zini enkli son referendum.

 

Msye Speaker, 1 Oktob 1949, pep Sinwan ti fer en gro viktwar dan revolisyon demokratik e i ti kree Repiblik popiler Sinwan. Group kuomingtang ki ti pe divize ti sov dan provens Taiwan an konfrontasyon ek governman santral atraver lasistans lafors etranze.  Msye spiker se sa lorizin Taipei.

 

Pou rezourd problenm Taipei, e konplet sa reinifikasyon,  i reste kantmenm en swe fondamantal pep Sinwan.  Governman pep Sinwan i travay konstaman pandan sa 50 an pour zwenn sa lobzektif.

 

Depi 1979,   gouvernman Lasin in sey tou  dan reinifikasyon dan lape Repiblik Popiler Lasin dan laform one country, two systems ki mosyon pe demande pou aprouve avek senserite.

 

Depi 1987 lesanz ekonomik e kiltirel in fer gran progre ant sa de parti Lasin. Malerezman Msye Speaker dapre bann levennman ki’n swiv aparti lannen 2000, dirizan Taipei Chen Shui-Huan in al kont sa prensip,  en sel Lasin ini, e fer tou pou promot en polisi two China e lendepandans lezislativ.  Sa lesey in seryezman andomaz labaz pou reinifikasyon Lasin dan lape par le de parti.  Domaz fondamantalman lentere antye pep Sinwan e Taipei e destabilize lape dan larezyon Azi-Pasifik.

 

Msye Speaker Taipei i reste en parti Lasin. Tou laprev i prouve ki Taipei i form parti teritwar Lasin.  An 1895 atraver en akt agresyon kont lasin, zapon ti form gouvernman Quing Dynasti pou sinny trete (shimonoseki) e forseman pran kontrol Taipei. An 1937 zapon ti deklar lager ek lasin. An desanm 1941 Lasin ti fer sorti en proklamasyon e i ti deklar lager kont zapon e fer konnen lemonn ki tou trete, lagreman e  kontra konsernan relasyon ant lasin e zapon enkli trete shimonoseki i ganny afekte e Lasin ti repran kontrol Taipei.  An desanm 1943, deklarasyon  Cairo ti ganny fer  par lLsin, leta Ameriken e gouvernman Angle ki ti endike ki zapon devret retourn tou teritwar ki i tin vole ek lasin, enkli rezyon nor Lasin, Taipei e larsipel Penqhu. Proklamasyon Potsdam sinnyen par Lasin, Lanmerik e grann Bretanny plitar adere par Linyon Sovyetik, ti stipile ki kondisyon proklamasyon Cairo a pran lefe.

 

An out 1945 Zapon ti sede e fer en promes dan en lakor e an akseptan ki i pou adere ek tou lobligasyon dan proklamasyon Potsdam.  Le 25 oktob 1945 gouvernman Sinwan ti repran Taipei, larsipel  Penqhu e reganny soverinite  Taipei.

 

Msye Speaker  le 1 oktob 1949 gouvernman santral repiblik popiler Lasin ti ganny proklame,  ranplasan gouvernman repiblik Lasin pou vin le vre gouvernman legal larepiblik popiler lasin a’n antye,  e osi vin le sel reprezantan lasin lo lasenn enternasyonal, e met a lafen stati listwar repiblik Taiwan .

 

Pwen ki bon note se ki pandan sa 30 – 40 an apre 1949, malgre ki Taipei  pa ti rekonnet lezitimite Repiblik Popiler Lasin koman reprezantan Lasin, zot ti ensiste ki Taipei ti en parti lasin e ki i annan en sel Lasin e zot ti opoze annan “de Lasin” e lendepandans Taipei.

 

Msye Speaker, sa i demontre ki pour en bon pe letan ti annan sa konprenezon komen parmi pep Sinwan le de parti separe par lanmer formoz lo pwen fondamantal ki i annan en sel leta lasin e ki Taipei i form parti sa teritwar.

 

I osi bon note se ki an oktob 1971, lasanble zeneral nasyon zini ti adopte dan son 26 zyenm sesyon travay  rezolisyon 2758, kot reprezantasyon Taipei ti ganny tire e sa syez ek tou son drwa ti al pou Repiblik Popiler Lasin dan nasyon zini.

 

An septanm 1972 Lasin e Zapon ti sinny en deklarasyon konzwent, pour etablir relasyon diplomatik ant sa de parti Lasin e ki Zapon i rekonnet  koman le sel gouvernman e lezitim  lasin e konpran e respekte pozisyon gouvernman lasin   ki Taipei i reste en parti teritwar Repiblik Popiler Lasin e ki  i aparet dan lartik 8 Potsdam.

An desanm 1978, Lasin e Lanmerik ti fer sorti en kominike konzwent atraver etablisman relasyon deplomatik, dan ki lanmerik i rekonnet gouvernman larepiblik popiler Lasin koman le sel gouvernman  legal Lasin e adere lo pozisyon Repiblik Popiler Lasin ki i annan en sel leta Lasin e ki Taipei i form parti sa leta.

 

Msye Speaker, i bon note ki ziska aprezan 167 pei kin etablir relasyon deplomatik ek Repiblik Popiler Lasin zot rekonnet sa pozisyon.

 

Sa linisyativ i bon note ti sorti kot dirizan Deng Xiaoping ki ti rekonnet ki sete atraver en Lasin inifye ki prc pou kapab pratik sa one china 2 systems policy an lannen 2000.

 

Prezidan Hu Jintao an 2005 ti adopte 4 pwen gid ki pou enfliyans aktivite ant sa de parti,  Taipei e Lasin an rekonesan serten degre tansyon militer e dan relasyon diplomatic.

 

1)          Pa sede lo sa swe e lentansyon pou  one china two systems policy.

2)          Pa abondonn zefor dan lape pour reinifikasyon Lasin.

3)          Pa diminyen lespwar lo pep Taipei.

4)          E pa zanmen konpromi dan opoz lendepandans Taipei e son  bann aktivite kont.

 

Atraver sa 5000 an ki pep sinwan in egziste malgre tou sa bann diferan boulversman dan son devlopman, parey gouvernman pep sinwan in repran sovrenite lo Hongkong e Macao, Pep sinwan i enpasyan pou rezourd size Taipei pli boner posib.  Zot pa anvi postpone sa demars e zot krwar ki zefor an antye pep Sinwan i neseser sorti kot bann ki lot kote lanmer  formoz  Taipei e  enkli sa bann ki pe reste a letranze.

 

Msye Speaker annefe realite one China two systems pe deza marse.  Anba sa polisi Hongkong e Macao zot inn fini ganny retrosede.  Sa vedir zot inn fini retourn avek Lasin grannter. Setadir sel teritwar ki reste dan sa prosesis se Taiwan/Taipei.

 

Msye Speaker sa mosyon se pour demontre nou sipor koman lasanble sesel konzwent ek sipor gouvernman sesel ver sa prosesis pour en Lasin inifye.

 

Dezyenmman se pou demontre sa rekonesans e apresyasyon pou sa lyen e relasyon diplomatik tre pros ki’n devlope pandan sa 31 an.

 

Trwazyenmman koman en lasanble nou osi rekonet e apresye sa korperasyon bilateral dinamik ki egziste ant Repiblik Popiler Lasin e sesel, kin anmenn bokou dan sa bann domenn swivan:

 

–                     Lagrikiltir

–                     Lenvestisman e komers

–                     Tourism

–                     Avyasyon sivil

–                     Korperasyon finansyel (don, det kennsel e fasilite pour loan)

–                     Ledikasyon e devlopman resours imen

–                     Lasante

–                     Devlopman kiltirel e lazenes

–                     Lozman

–                     Lesanz vizit bilateral a plizyer nivo personalite

 

Msye Speaker pwen for sa lanmitye ti dekoul atraver vizit Prezidan Michel Lasin Novanm 2006 e an retour par vizit Prezidan Hu Jintao  Larepiblik popiler lasinn an fevriye 2007 sesel.

Parmi sa 50 tenn ekek pei lafrik, e parmi sa 4 – 6  ki i ti vizite, lesel pei ki i ti  reste dab en lotel sete  sesel.

Msye Speaker sa i demontre en lyen tre spesyal, konfyans e an sekirite sa vre valer ki sa Prezidan i annan pou sesel, Prezidan Michel e pou pep seselwa.

 

Napa pli bon timing ki pou sa mosyon ganny debat dan sa lasanble ki ozordi pou demontre nou soutyen e sipor demars reinifikasyon Lasin. Atraver pas sa mosyon, aksyon sa lasanble ava pe kontribye anver sa prosesis e sirtou an se moman, lavanvey depoz premye pyer lafen sa lannen proze nouvo batiman nou lasanble nasyonal ofer par gouvernman Lasin

Msye Speaker koman en lasanble ki siport lape e sekirite e sa demars fer  par Repiblik Popiler Lasin ki pe sey anmenn sa dan rezyon asiatik,  atraver sa mosyon nou ava pe montre nou konsern e swe.

 

Koman en lasanble ki pe swiv  bann devlopman lo lasenn enternasyonal de pros, nou vwar Lasinn koman sa gran pei pouvwar ekonomik ki pe monte e kot sa bon relasyon ki  sesel i annan e anvi touzour amelyore i enportan pour fitir devlopman ekonomik Sesel atraver sipor avek Lasin.

Msye Speaker nou pe santi sa lefe mondyalizasyon. Sesel i bezwen konsolid son pozisyon e son relasyon diplomatik ek bann katalis potansyel sours pou devlopman ki Lasinn i reprezante pou lavenir sesel.  Se ek posibilite plis devlopman lekonomik sesel atraver Larepiblik Popiler Lasin ini ki mon envit tou manm pou siport sa mosyon.  Msye spiker I beg to move.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn mosyon.

 

MR TERENCE MONDON

Mon segonde Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab ou ti oule entervenir.

 

MR MONDON

Definitivman.

MR SPEAKER

Pardon?

 

MR MONDON

Mon ti oule dir de mo.

 

MR SPEAKER

Ou pe koz Sinwanr ouswa kreol ek mwan?

(Laughter)

 

MR MONDON

Msye Speaker mon oule dir de mo.

 

MR SPEAKER

Ou ti oule dir de mo, oke proceed.

 

MR  MONDON

Mon krwar apre ki nou’n antann prezantasyon loter mosyon, mon napa bokou ankor pou dir apart koz lo sa relasyon Sesel e Lasin. Alor, Msye Speaker mon oule aport mon sipor pou mosyon Onorab William. Atraver sa mon pe eskprim mon lapresyasyon pour sa bon relasyon ki egziste ant sesel e Lasin e atraver mon sipor mon pe osi ankouraz sa relasyon ant nou 2 pei pou kontinyen grandi davantaz. Relasyon ant sesel e Lasin i enn ki mon kapab dekrir koman tre solid e senser.

Msye Speaker, lepep seselwa in temwanny   devlopman sa relasyon pandan sa dernyen 30 an apre ki Lasin ti etablir relasyon diplomatik avek Sesel an Zen 1976. Dan diferan lenstans nou’n vwar gouvernman Sinwanr aport zot soutyen anver nou bann defi, swa atraver bann don pou ede soulaz nou dan nou bann moman kritik oubyen atraver en pre avek bann kondisyon repeyman ki favorab e osi atraver lezot sipor ki’n permet nou koman en pti pei defann nou koz. Msye Speaker, dan menm lobtik, nou kapab dir ki lepep seselwa in apresye soutyen ki Lasin in aporte dan moman difisil ki nou pei in pas atraver, lepep seselwa in apresye sipor e lasistans kontinyel ki Lasin in aport a nou pep. I kler ki sa relasyon diplomatik in grandi dan en fason konsistan pandan bann lannen ki’n pase e ozordi relasyon ant nou de pei i bokou pli profon, kot lanmitye in pran en plas enportan e  vin sa katalis ki pou permet nou relasyon devlop pli vit ankor e dan tou son dimansyon. Ozordi nou pe vwar sa relasyon komersyal ki egziste ant Sesel e Lasin pe pran en nouvo lelan pli for e pli dinamik, en devlopman ki pou anmenn bokou pou nou pep. I enportan pou note ki en relasyon komersyal ki for e dirab i kapab selman egziste ler tou bann partners i devlop bon lanmitye, respe e konfyans. Mon kapab dir ozordi ki relasyon ant sesel e Lasin pe kree sa kondisyon neseser pou plis devlopman. Ozordi atraver nou sipor pour sa mosyon nou pe ganny en lokazyon  spesyal pou eskprim e demontre nou lapresyasyon.

Sesel ek Lasin i osi partaz en relasyon ekstraordiner e menm ekzanpler, ozordi nou devret kapab apresye ki dan sa 21yenm syek relasyon ant nasyon ek bann leta i depan lo en latmosfer lamitye e konprenezon. Sa i reste bann eleman fondamantal kot prosperite ekonomik, lape e serinite mondyal. Pou Lasin, Sesel i en pei zanmi e son lavwa i port menm pwa dan bann forum enternasyonal malgré nou groser. Menm si Lasin i en gran pei avek en pwisans ekonomik enorm, nou relasyon i touzour ganny vwar e ganny trete lo menm nivo. Se avek bann eleman pozitiv ki nou relasyon avek Lasin in prodwi, parey mon’n fer resorti ki mon pour lans mon sipor dan demars gouvernman lepep Sinwanr pou annan en sel Lasin me avek de sistenm gouvernans. Mon krwar ki en tel demars par Lasin i enn ki senser e avek bon lentere. Avek sa de mo mon pou demann tou manm pou aport zot sipor.

 

HON RAMKALAWAN

Mr Speaker de tan-za-ot, en mosyon i ganny anmennen dan lasanble nasyonal ki permet nou koman bann reprezantan lepep pou regarde kwa ki nou koman en pep nou santi e kimannyer nou sitiye nou dan pli gran konteks enternasyonal. Sa i fer nou realize ki Sesel pa osant liniver. I fer nou konsyan lefe ki nou senpleman en nasyon parmi lezot, sakenn avek son prop karakteristik ki ansanm i form sa gran fanmiy bann diferan nasyon. Sa mosyon ki devan nou i enn sa kalite mosyon, i atir nou latansyon lo lefe ki nou pep i ganny formen par en melanz nasyonalite e ki nou pei i annan lyen avek Lasin, Lenn, Langleter, e Lafrik. Sa realite i osi anmenn nou latansyon lo ki grander dan konteks relasyon avek lezot nasyon e dan lenfliyans ki sa i kapab anmennen napa okenn konsekans. Sa ki enportan finalman se ki i annan respe, enn pour lot, ansanm avek bann bon aksyon ki permet nou partaz bann bon valer ek bann konportman akseptab. Sa mosyon i anmenn en lot eleman osi i enn ki revey nou e permet nou regard bann relasyon ki nou annan avek  lezot pei. Sa responsabilite ki nou annan koman en nasyon se pour azir dan tou sirkontans ki nou ganny apele san ki nou vin selektiv dan nou lapros parski si yer nou ti pe siport linifikasyon Penisil Kore e ozordi nou pe ganny demande pou siport ‘One China, Two systems policy’ fodre pa ki nou ferm nou lizye lo bann lezot size vreman kritik, serten ki la devan nou laport. Le 3 Oktob ti fer 1an depi bann lensidan andeor sa menm batiman. Pandan en lannen antye lasanble pa’n trouv li enportan pou anmenn en mosyon pou kondann oubyen deplor sa ki’n arive. Sa ti en desizyon pran par mazorite lasanble, nou respekte sa menm si nou santi ki en loportinite rate. 10 an pase, Msye Speaker, zenosid an Rwanda pa ti tous nou lasanble. Ti napa mosyon ki ti ganny anmennen pou kondann sa kriyote. Okontrer nou ti vwar gouvernman swa par ekspre ou par linyorans, se prosperite ki pou ziz sa, vann bann zarm ek aminisyon avek bann partner dan sa konfli. An mezir ki nou pe koze, Mr Speaker, de milye pe mor Darfur e milye ankor pe ganny deplase, sa lasanble malerezman i reste trankil vizavi sa ki pe arive.

Depi plis ki de semenn bann zeneral ki diriz Burma par fors e ki’n deplas Madanm Aung San Suu Kyi anba larestasyon dan son lakaz, ti servi tou form vyolans pou touye e kas bann demann lape pou plis laliberte e la demokrasi dan sa pei, ankor ennfwa Mr Speaker sa lasanble in reste trankil, e nou pa’n dir en mo protestasyon oubyen konsolasyon. Se dan sa konteks nou linaksyon anfas avek sa bann levennman mondyal ki tre enportan ki nou koman en  lasanble ek en nasyon responsab nou pe ganny demande pou konsider sa mosyon ki devan nou e sa se sa mosyon ‘One China, Two systems’. Msye Speaker sa mosyon ‘One China, Two systems policy’ i san dout enportan pou bann ki direkteman konsernen avek, koman manm sa Kominote Enternasyonal, nou pei osi i bezwen reflesir lo dezir Repliblik Popiler Lasin. Sepandan pour mwan sa i reste en zafer entern sa pei. E mon pa vreman trouve akoz ki nou koman en nasyon endepandan nou bezwen pe diskit zafer entern en lot pei souveren.

Repiblik Popiler Lasin i vant son lekor koman en pei ki pa enterfer dan zafer entern lezot pei, in fek fer sa deklarasyon lo size Burma semenn pase, alor akfer ki nou, nou bezwen enterfer dan son zafer entern oubyen nou bezwen osi demann nou lekor ‘Eski Lasin i kontan nou enterfer dan son zafer entern? Lo lot kote Mr Speaker pandan vizit Prezidan Hu Jintao pandan konferans depres letan Msye Ralph Volcère ti demann Msye Michel serten kestyon lo Lasin, Msye Michel, Prezidan, ti dir ki i pa polisi son gouvernman pou enterfer dan zafer entern lezot pei. Kestyon, alor ki mon anvi poze se, ‘eski depi sa gouvernman in sanz son polisi e in deside komans enterfer dan zafer entern lezot pei’.

Me mon bezwen osi demande si dan sa moman kot nou pei i ete si sa size   i vreman enportan pour nou koman en lasanble.

Eski  napa lezot size bokou pli enportan lo nivo lokal e enternasyonal ki demann nou latansyon total ? Koman en nasyon eski i pa ti pou fer bokou plis sans pour nou lasanble nasyonal pe diskit nou lekonomi, devalyasyon nou roupi, lavi ser, drog, lalkol, lasante, prostitisyon ki pe vi’n serye, krim, nou bann lenstitisyon demokratik e bokou lezot.

Mon krwar ki nou annan ase dan nou lasyet, alor akoz ki nou anvi met isi entern en lot nasyon lo sa menm lasyet. Sa polisi ‘One China, Two systems’..

(Technical problem)

….. e mon anvi demann nou lasanble, nou gouvernman e nou pep pou port byen atansyon lo sa.  Kontribisyon ki mon anvi fer se non selman pou regard sa ki en kote pe dir mon anvi regard tou kote.  Mon pe demande ki nou pa ignor bann lavwa ki sorti kot lezot kote malgre ki zot pa osi for e osi gran ki Repiblik Popiler Lasin.  Sa lot pei ki bezwen ganny konsidere lo sa mosyon se Repiblik Lasin mye koni konman Taiwan.

Mr Speaker Taiwan in egziste koman en pei separe depi 1949, i pli vye ki sesel e zanmen, zanmen in anba kontrol okenn lezot pei.  Zanmen Repiblik Popiler Lasin in deza diriz li limenm pour en segonn.  In en pei lib e demokratik ki’ ganny konstrir lo lasipasyon son pep depi sa dernyen 20 an apre ki Lalwa marsyal ti ganny aboli e ozordi i en pei ki pe protez e sofgard laspirasyon son pep.  In eksperyans sanzman gouvernman dan lape e in organiz eleksyon demokratik ki lemonn antye in rekonnet.  I bokou pli pti ki Repiblik Popiler Lasin me parey mon’n dir pli boner groser pa enportan.  Alor nou bezwen ignor sa.  Sa i en keksoz ki mon krwar nou Seselwa nou bezwen toultan mazinen e ki mon pou toultan defann se ki zanmen nou bliy sa ki pti pti e ekout zis sa ki pli gro e pli pwisan.  Me dan konteks Taiwan annou pa oubliye ki nou pe koz lo en lot pei avek en popilasyon 23 milyon dimoun.  Konbyen pei ki pli pti ki sa?

Mon pa isi Mr Speaker pou dir ki Taiwan i devret form parti Repiblik Popiler Lasin oubyen non, mon pa la pou  dir si Taiwan i devret endepandan oubyen non, si mon pou  dir sa ki mon pou dir se ki Taiwan i annan en drwa pou desid son prop lavenir parey ki Repilik Popiler Lasin i annan sa drwa e nou sesel nou osi annan sa menm drwa.  Pep Taiwan i annan sa drwa pou desid lo kwa ki zot zot pou ete e ki relasyon zot pou annan avek larestan lemonn.

Mosyon in esprim lentansyon oubyen dezir Repilik Popiler Lasin.  Msye Speaker sa i kapab ganny konpare avek en zonm ki eksprim son dezir viz-a-vi en madanm.  Sa zonm i anvi marye avek sa madanm in eksprim son dezir nou konn lentansyon e dezir sa zonm me kestyon se eski i pa enportan osi pou konn lentansyon e dezir sa madanm.  Kimanyer eski li sa madanm i santi anver sa msye ki dir i anvi marye avek li.  Parski sa zafer one China two systems se egzakteman sa.  Pour nou kapab pli byen konn lespri Taiwan e met keksoz an perspektiv annou regarde kwa ki Prezidan Taiwan ki’n ganny elekte Msye Chen Shui-bian ti dir dan en interview lo CMBC lanmerik le 17 Septanm 2007.  Msye Speaker Prezidan Chen Shui-bian ti dir; ‘nou bezwen travay tre dir pou defann e anpes Taiwan ganny enkorpore dan Repiblik Popiler Lasin.  Taiwan i Taiwan, Taiwan ek Repiblik Popiler Lasin i de diferan pei e personn napa zirisdiksyon lo kanmarad.  Sa i larealite, sa i status quo dan Taiwan strait tou nou zefor i bezwen ganny konsantre pou defann sa pozisyon e anpese ki i ganny detri par bann lafors eksteryer’. Fen sitayson. Dan sa menm interview kan i ti ganny demande lo ki i panse lo one China two systems policy an relasyon direk avek HongKong Prezidan Chen

Shui-bian ti dir; ‘HongKong i HongKong e Taiwan i Taiwan.  Taiwan i pa HongKong.  Nou pa anvi vin en dezyenm HongKong akoz Taiwan i en pei souveren ki endepandan tandi ki HongKong ti en koloni Britanik avan ki i ti ganny retournen avek Lasin.  Taiwan sepandan i pa form parti Lasin’.  Sa pa mwan ki  dir, sa i sa bann boug laba ki dir ki pe koze e mwan mon napa narnyen lo en kote, lo lot kote mon zis tal kart.

Alors Mr Speaker sa madanm pou servi mon legzanp pli boner, sa madanm pe dir i napa narnyen pou fer avek lentansyon sa msye ki anvi marye avek li.  Eski ou pour bat sa madanm, ou pour touy li, ou pou met li dan prizon oubyen eski ou pou respekte son lopinyon.  Mon krwar ki ou devret respekte son lopinyon.

Msye Speaker pozisyon SNP lo mosyon One China two systems policy ki devan nou ozordi i kit en konsiderasyon pli esansyel deor – Sorry, sa mosyon i kit en eleman pli esansyel deor e sa se ki lepep Taiwan i annan en drwa ganny ekoute lo sa mosyon, lo sa size.  Mon krwar ki zot annan en pli gran drwa pour eksrim zot lo sa size ki nou nou annan koman en lasanble ki pa involved direkteman ladan e letan nou ekoute ki son Prezidan ki’n ganny elekte demokratikman i dir nou bezwen zis respekte li.

Msye Speaker Taiwan i egziste, nou pa kapab ignor sa i en prodwir listwar, son drwa pou egziste i pa an dout parey drwa legzistans bokou pei ki ozordi i form parti kominote mondyal bann nasyon.  Tou nasyon in ganny kree par listwar e nou pa kapab retourn a’n aryer pou efas serten morso nou listwar menm si nou pa dakor avek li.  Menm si nou pa dakor avek li nou pa kapab efase, in fini arrive.  Nou pei i sesel li osi tou i en prodwir listwar.  Personn antre nou pa ti a kontan ki nou retourn an  aryer e efas serten morso sa listwar si nou fer sa demen Langleter, La Frans oubyen Moris ti a kapab vini e esey reklanm sesel koman zot posesyon.  Sa mon krwar i en sizesyon ki mon sir nou tou dan sa lasanble nou pou revolte kont.

Sa pep Msye Speaker i annan sa drwa pou determin son stati e pou swazir son gouvernman libreman.  Taiwan i annan sa drwa e zot merit respe tou bann nasyon dan swa zot desten. Taiwan ozordi i egziste koman en regroupman politik totalman separe. I defann drwa son pep e  i respekte bann prensip demokratik ek bann konvansyon ek norm enternasyonal.  I en manm responsab kominote enternasyonal e in montre lanmitye ek respe anver bann lezot pep ek nasyon.

SNP alor, baze lo sa bann fe istorik i krwar ki pep Taiwan i devret ganny rekonnet e respekte par kominote enternasyonnal e par Nasyon Zini.  Nou osi krwar ki napa okenn presyon ki devret ganny mete ki ti ava al kont drwa pep Taiwan pou determin zot lavennir e enterfer dan zot zafer entern.  SNP i krwar ki laspirasyon pep Taiwan i bezwen ganny konsidere kan okenn polisi ki konsern relasyon Taiwan ek Repiblik Popiler Lasin pe ganny diskite.  SNP i fer en lapel avek lasanble nasyonal, gouvernman ek pep Seselwa pou rekonnet e respekte drwa Taiwan dan zot determinasyon pou etablir bann striktir ek sistenm ki ava meyer pou promot laliberte, sekirite, prosperite, byennet ek stabilite pep Taiwanne.  Sesel in touzour siport drwa bann pep.  Nou’n siport lakoz bann Sagosyen kont 2 gran pourvwar mondyal, ozordi mon sir ki nou pour siport drwa legzistans lepep Taiwan kont en lot gro pwisans.  Etan donnen ki i dezir pep Taiwan pou zot pa entegre dan en sel Lasin 2 sistenm, mon pou dir ki nou dan SNP nou pa kapab pli rwayalis ki lewa oubyen pli Katolik ki Lepap.

Mon pour terminen an dizan Mr Speaker ki si demen Repiblik Popiler Lasin ek Taiwan in deside ansanm pou ini e vin en sel pei libreman, nou pou siport zot. Pou le moman sa pa leka alor nou trouv nou dan en pozisyon kot nou napa en lot swa me pou nou vot kont sa mosyon.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Bon Onorab Rose ti lo lalis me i reste zis 5 minit

 

HON M-ANTOINETTE ROSE

Mon riske pran en pti pe plis letan.

 

MR SPEAKER

Plis letan.  Lot onorab, Onorab Potter.  Onorab Ansley Constance.

 

HON  ANSLEY CONSTANCE

Msye Speaker mon pou vreman bref pou mwan anmenn mon sipor pou mosyon anmennen par Onorab William.

Mon pou anmenn mon largiman en pti pe sipor avek led  ki pep Sinwanr  si oule an zeneral in anmennen pou sesel.  Parey loter mosyon in dir donk nou’n ganny en kantite led atraver ledikasyon, lasante, tourism e lezot ankor.  E petet en pti pe pli vizib nou a vwar se ki paregzanp nou get konstriksyon lekol Polytechnic renovasyon lekol, konstriksyon Youth Hostel, Lekol Mont Fleuri segonder, tou sa bann benefis ki noun gannyen atraver led Lasin e parey nou pe dir nouvo batiman lasanble nasyonal e lezot ankor.

Msye Speaker an 1984 ziska ozordi Lasin pe ofer labours nou bann etidyan Seselwa e ziska prezan 17 seselwa in benefisye dan sa proze.  An 1985 nou’n konmans ganny siport bann profesyonnel dan domenn lasante e an se moman nou annan apepre 6 personnel ki pe travay dan lasante.  Apard bann proze ki mon’n site, bann Seselwa in ganny sans atraver Lanbasad Lasin sesel pou zot vizit sa gan pei sa i konpri bann manm lasanble nasyonal ansyen e bann nouvo.  Alor Msye Speaker mon santi li tre normal pour nou aport nou sipor pou en bon zanmi kin toultan pare pou ed nou kan nou ti dan bezwen e ozordi nou devret pe annan sa menm kouraz pou ed li dan son demars.

Nou pei malgre pti Msye Speaker pe fer son mark lo nivo enternasonal sirtou dan domenn lanvironnman.  Mon panse osi ki nou annan ankor bokou ki nou kapab fer pour  aport nou soutyen anver lezot pei pou ki lape, konprenezon, bon relasyon ant bann nasyon i renye.  Sa demars ki pep Sinwar pe fer a mon’n avi i a enn ki pozitiv ki sa gran pei i kapab kontinyen devlope e anmenn plis prosperite pou son pep e sirtou tou bann akter ki konsernen dan sa demars pou reinifikasyon, si napa divizyon.  Mon senserman salye zefor pep sinwanr dan lot kote dan zot demars e mon osi felisit zot pou zefor ki zot pe fer pou anmenn zot sipor pou pep Afriken.  Alors si zot pe siport pep Afriken dan zot demars ver en devlopman soutenab e dan en latmosfer pasifik alor mon krwar i tre normal ki zot komans reinir zot bann frer avek ser lo zot prop teritwar e mon krwar rezilta ki nou devret ekspekte dan lavenir se en rezilta pozitiv ki ava benefis tou le de kote.

Msye Speaker i enportan pou note ki sesel ek Lasin sakenn dan son fason in anmenn bokou devlopman pou benefis zot pep e tou le de pei in mentenir en konsiltasyon konstan e en bon korperasyon lo bann size enternasyonal.  Msye Speaker sa i demontre klerman ki sesel ek Lasin i kapab servi koman en bon model, bon korperasyon ant en pti pei ek en gran pei e pour sa bann rezon ki mon pou donn sipor mosyon ki devan nou e mon pou demann tou bann manm lasanble pou donn sipor sa mosyon.

 

 

MR SPEAKER

Mersi Bokou.  Nou ava adjoun ziska 4er.

 

(Break)

MR SPEAKER

Bon nou ava kontinyen avek deba.  Onorab Rose.

 

HON ROSE

Msye Speaker lasanble nasyonal sesel pe ozordi pronons li lo polisi en sel Sin de sistenm.  Avek en tel pronosiasyon lasanble i montre langazman sesel pou pozisyonn li koman en pyon enportan dan sa zwe politik enternasyonal ki apel zafer etranzer e diplomasi enternasyonal e se lo sa size ki mon ti a kontan aborde ozordi.  En demars ki deza sesel pe angaz li plennman ladan.

Msye Speaker petet bokou nou pa realize me si nou analiz bann levennman, bann rankont, bann demars ki sesel in fer dan sa dernyen 3 mwan selman nou pou realize ki sesel pe fer demars enportan pou met li lo plan enternasyonal.  Onorab Ramkalawan in dir ki sesel i devret rekonnet nou politik avek lezot pei lemonn, en statement ki mon dakor avek e mon pou zis pas enpe lo bann levenman ki’n arive dan sa dernyen 3 mwan pou prouv sa pwen.

3 semen pase Prezidan Michel ti Italy kot i ti pe pronons pozisyon sesel koman en lider dan lanvironnman i ti pe adres some bann pti leta zil kot sesel ti ankor enn fwa dir avek lemonn larealite ki bann pti let zil pe fer fas avek.  Sa ti vin o menm moman ki nouvo Anbasader sesel opre nasyon zini Msye Ronny Jumeau ti dir avek lemonn ki fodre ki zot pran kont sansibilite bann pti pei dan sa prosesis devlopman ki kouran lemonn pe anmenn nou ladan.  Son 2 semenn avan Anbasader Jumeau ti zwenn Prezidan Ameriken Georges Bush pandan son seremoni akreditasyon kot Prezidan Bush in souliny sesel koman enn bann pti pei ki pe osi donn son koudmen dan son lalit kont terorizm.  2 semenn pase Prezidan Michel ti La France lo lenvitasyon Prezidan Franse Nicholas Sarkozy sa i vin selman en semenn apre ki en fleet bato nato ti swazir sesel konman en port pli an sekirite e pli okipe pou zot pase an se moman i osi annan en group Ameriken dan nou pei, ankor ennfwa en pozman pou zot anrout ver en nouvo destinasyon.  Sa menm semenn fondasyon Mo -Ibrahim ki apre tou i rezilta travyer bann serser e akademisyen kot liniversite Havard in donn sesel en dezyenm plasman dan sa lalis bann pei pli byen gouvernen dan Lafrik.  Sa menm wikenn ki sa ti arive en reportaz BBC ti nomin sesel koman enn bann pei ki pli bon pou vizite dan mwan Oktob.  Selman semenn pase nou’n akeir dan nou pei Prezidan Konsey rezyonnal La Reunion Msye Paul Vergès e sa i koensid avek rankont konsey bann minis COI ki ti pe rankontre, o menm moman Lerop Anbasader Jumeau e konseye spesyal Prezidan Dr. Msye Rolph Payet ti pe diriz bann gran serser mondyal pou debat lo size resofman later e sea level rise.

Mye Speaker nou tou nou ava rapel vizit istorik sesel par Prezidan Hu Jintao pli boner sa lannen.  Zanmen dan listwar lemonn diplomasi mondyal ki Prezidan en gran pwisan Lasin I vizit en  bann pli pti pei o monn.  Pou nou sa visit Prezidan Hu Jintao sesel in fer lemonn zet en nouvo regard lo sesel.  E 3 semenn pase nou ti zwenn avek lanbasad sinwanr pou selebre lazournen nasyonal Sinwanr ki demontre langazman le de pei pou kontinyen agrandi relasyon ki egziste.  Msye Speaker ler en pti pei avek 80 mil zabitan selman i fer sa ki nou apel bann opinion leaders savedir lapres e dirizan lemonn koz lo nou parey bann pwisan mondyal in montre nou dan sa bann dernyen mwan nou tou nou bezwen rekonnet ki keksoz pa pe mal ale pour sesel.  I kler ki sesel pe pozisyonn li konman sa pyon enportan parmi bann zean mondyal, en pyon ki bann dirizan i bezwen pran kont son legzistans e nou an retour nou bezwen pronons nou lekor lo serten size enportan ki touzour domin bann diskors politik e piblik dan bann forum mondyal.

Eski sa mosyon i enportan pour nou.  Sesel i bezwen pozisyonn li konman en pyon enportan dan bann kouran mondyal.  Polisi en sel Sin i en langzman ki gouvernman sesel in fer anver gouvernman Sinwar, nou lasanble nasyonal pe alors pronons li lo sa polisi.  Sa i menm pozisyon ki bokou pei dayer in pran.

Msye Speaker polisi Lasin anver Lafrik i enn ki pe pozisyonn Lafrik non selman koman en lider dan son rezyon me i pe osi pozisyonn Lafrik koman zanmi Lasin e swivan sa bokou pei was ki pou plizyer lannen in prefere ferm zot lizye lo Lafrik pe konmans retourn ver sa kontinan.  Sa lasanble ki nou ete i reprezant relasyon ekselan ki egziste ant sesel ek Lasin kot bokou de nou in ganny sans vizit sa pei vast e fasinan.  Mwan mon’n ganny sans vizit Lasin e plizyer provens sa pei kot mon’n non selman dekouver en kiltir e en pep fasinan, mon’n kapab retras mon zanset dan provens kanton e mon’n osi ganny sans koman en zournalis kestyonn  plizyer ozofisye Sinwanr.  Mon leksperyans in fer mwan vin mwen ignoran e pli ouver avek bann kiltir dan en fason viv ki nou steriyo ti pe par ler.  Monn osi konpran pli byen politik Lasin anver Lafrik enn ki baze lo en prensip korperasyon, diskisyon olye ki lenpozisyon e larogans.

Nou batiman lasanble nasyonal ki en montan 30 milyon yen i laprev sa relasyon.  Sa i swiv plizyer vizit lesanz ant ansyen Speaker lasanble avek National Peolpes Congess Lasin e lo kot komers mon realize mon vwar SCCI newsletter e ladan mon vwar omwen de lartik, de dan 7 lartik ki fer refrans plennman avek demars Seychelless Chamber of Commerce dan Lasin pou eksplor diferan area komers ant sesel ek Lasin.

Politik lemonn kot pe annan en nouvo lager ekonomik, sesel i bezwen reste zanmi avek bann zanmi kin touzour la e kin ouver lebra avek nou pei dan bann moman kot nou ti pli bezwen zanmi.  Ozordi an retour nou bezwen retourn sa lanmitye e lebra lezislativ pe fer li atraver ranforsisman son langazman pou siport Lasin dan son demars pou tenir son pep ansanm.  Eski nou pe enterfer dan politik entern Lasin?  Sesel pe tou senpleman ranforsi son langzman anver en lot pei zis parey nasyon ini oubyen menm lanmerik in fer li.  Eski I en zafer entern en pei?  Eski i pa zis en polisi ki sesel pe siporte, en polisi parey en polisi lanvironnman ki sesel i annan e ki in al anver lemonn Prezidan Michel in al Italy in al anver lemonn e in demann lemonn pou siport polisi sesel lo son polisi lanvironman.  Ler ti annan apartheid Sid Afik sesel ti pronons li koman en pei zanmi Sid Afrik.  So kestyon se eski nou pe enterfer dan zafer entern en pei oubyen nou pe senpleman pronons nou lo en polisi?  En polisi dayer ki lemonn antye in pronons li lo la.  Eski nou ler nou al opre bann lotoriter enternasyonal e demande ki bann lotorite i zet en regar lo sesel eski nou nou pa pe demann sa bann lezot lotorite pou rantre dan zafer entern Sesel.

Msye Speaker ler monn Lasin monn realiz defi sa gran pei pou zer son popilasyon ek son resours.  Avek en popilasyon sirpasan mil milyon zabitan e enn bann pli gran pei omonn avek en miltitid issues pou li deal avek lo en baz toulezour zesyon tou sa la i ganny fonde atraver en gouvernman santral ki for e osi linite e stabilite en pep.  Polisi en sel Sin, menm si serten provens zot annan zot en lot sistenm se zisteman pou asir bon zesyon atraver linite nasyonal, stabilite pei, en gouvernman santral ki for e sekirite souverente.  Nou isi sesel nou konpran sa tre byen akoz menm si nou pti nou konpran tre byen sa konsept linite.  En sistenm gouvernman santral ki for menm atraver desantralizasyon servis ek lide gouvernman lokal oubyen provensyal, sa ki gouvernman provensyal.  Stabilite ekonomik fas a nouvo politik ekonomik mondyal, proteksyon nou soverente e stabilite politik nou pei.  Tousala i bann pre-requisite pou bon zesyon en pei e devlopman e lenvestisman ki en pei i bezwen e tousala i tou senpleman sa ki Lasin pe demande.  Alors prononsiasyon en sel Sin atraver nou lasanble se pou selman sel en relasyon otreman ekselan ant gran Lasin ek pti Sesel e dan spirit relasyon Sino-Sesel mon pou dir ou Msye Speaker  Che Che.  Mersi.

MRS POTTER

Msye Speaker permet mwan avan al lo sa mosyon limenm fer serten leklersisman. Premyerman order 29(1) nou Standing Orders i donn nenport ki manm nou lasanble tout liberte ek drwa pour li propoz nenport ki mosyon ki demann nou lasanble pour pran, nenport ki pozisyon lo la enkli nou pozisyon lo le 3 Oktob, nou pozisyon lo zenosid an Rwanda, nou pozisyon lo konfli Darfur, nou pozisyon lo Burma ensi ki nou pozisyon lo mosyon ki devan nou lasanble ozordi.

Dezyenmman deklarasyon Prezidan Michel lo sa size ki’n ganny quote i pa neseserman korek. Prezidan Michel ti pe reazir lo en kestyon, pa lo size One China Two Systems me plito lo size en sect relizye ki apel Falun- gong Ki efektivman i en zafer entern Lasin. I en mouvman ki pe operate dan kad legal egzistan gouvernman Lasin.  E gouvernman Lasin i annan tout lezitimite pou pran bann mezir dapre son lalwa parey ti leka isi le 3 Oktob. Trwazyenmman Msye Speaker nou pozisyon ofisyel lo sa size se ki nou rekonnet e nou siport en sel Lasin.  Si nou pe debat sa mosyon e donn li nou sipor ozordi se akoz nou senpatiz avek pep Sinwanr ki’n osi vin viktim kolonizasyon ki’n diviz zot pei atraver listwar, parey nou a rapel Langleter ti oule separ nou 3 zil avan ki zot ti donn nou nou lendepandans, Lasin osi in ganny separe par listwar, par plizyer pouvwar kolonyal tel ki Macao par Portugal, Hongkong par Langleter e Taiwan par Zapon. Menm si nou pa pou pas okenn zizman lo listwar me personn pa pour kapab sanz listwar parey Onorab Ramkalawan in dir. Msye Speaker polisi One China two systems i en mouvman pou inifye Lasin e pep Sinwanr e alors ki toutafe normal ki koman bann reprezantan lepep nou siport en tel demars ki nou cknsider nob e lezitim.  Msye Speaker enn bann moman pli markan pandan vizit ki mon ti fer resaman Lasin sete letan mon ti al kot Mozole, Sun Yat-Sen dan lavil Nunking mon ti vwar ki menm si Sunyatsun ti enn bann  pli gran dirizan nasyonalis Sinwanr, son memwar i ganny onore e  son kontribisyon dan konstriksyon Lasin i ganny rekonnet parmi pep Sinwanr lo grannter. Sa i montre ki menm si ozordi Lasin i politikman divize an 2 pei pep Sinwanr (technical problem)

..oubyen provens Taiwan. Dan larepiblik popiler Lasin ek Taiwan i annan Sinwanr e i annan mouvman ki anvi vwar zot pei inifye e zot anvi anter bann diferans ideolozik ki ti diviz zot depi 1949. An dot mo Mr Speaker dan zot lavi tou lezour pep Sinwanr pe deza viv sa linite ki sa polisi One China two systems pe rode.  Lefe ki lapopilasyon pe deza viv sa linite, zot devret napa problenm pou aksepte demars par zot bann dirizan pou inifye zot pei. Par nou sipor pour sa mosyon nou pe senpleman donn sipor bann Sinwanr dan zot laspirasyon nob.

Msye Speaker en lot keksoz ki ti frapan pandan sa vizit kot Mozole  Sun Yat-Sen sete lafason ki sa Mozole in ganny konstrir, ou o bezwen monr en kantite mars peron avan ou ariv anler. Me letan ou’n ariv anler ou pa vwar okenn sa bann mars peron ki ou’n monte deryer ou, me plito ou vwar ki oter ki ou’n arive. Sa larsitektir limenm i ilistr panse sa gran lider Sinwanr ki ti dir ki letan ou’n akonplir en keksoz difisil ou souvan oubliy tou bann douler ki ou’n pas ladan.  Nou swe se ki sa pep i ava en zour reinifye e zot ava oubliy e pardonn tou bann ki’n par deryer zot divizyon e ki’n siport zot divizyon.  Ozordi atraver sa polisi bann dirizan Sinwanr i oule met zot diferans ideolozik dekote e termin sa lager ant kominis ek nasyonalis.  Ennfwa pour tou par inifye zot pei anba One China, two systems.

A lokazyon 17 tyenm kongre PCC, parti kominis Sinwanr ki’n fek fer resaman Prezidan Hu Jintao in ankor ennfwa fer en lapel solanel pour inifye le 2 pei.  Vwala ki in dir e mon site.  We would like to make a solemn appeal on the basis of the One China principle, let us discuss a formal end to the state of hostility between the two sides and reach a peace agreement. Sa i en lapel gentleman ki Prezidan Hu Jintao in fer avek Taiwan.

Msye Speaker ozordi pep Sinwanr i merit konsantre tou son lenerzi dan zefor devlopman e tou son resours i devret ganny mete dan lasin Grannter ek Taiwan. Lasin i pa zis pei pli peple dan lemonn, Lasin i pa selman  pei ki son lekonomi pe devlop pli vit, Lasin i sel pei ki’n reisi retir pli gran nonm dimoun dan lamizer dan pli pti gin lespas letan.  E malgre sa gran lakonplisman Lasin i ankor bezwen relev plizyer defi ki lemonn modern i poze. Lasin pou selman kapab reisir si i mont son bann defi si i reisir devlop bann teknolozi e batir lo bann leksperyans ki pou permet son lekonomi vin pli konpetitiv. Lefe ki sa 3 teritwar Macao, HongKong e Taiwan in devlop anba en sistenm diferan avek Lasin popiler, e ki anba polisi, One China two systems, zot gard zot spesifisite,  sa i fer ki Lasin popiler i kapab benefisye avek bann teknolozi e lezot leksperyans ki lezot Sinwanr dan sa 3 teritwar in devlope. Dan sa fason Lasin i a kapab devlop pli vit. Deza nou vwar sa pe arive apre ki HongKong ek Macao in retourn avek Lasin.  Letan Taiwan i zwenn Lasin sa pou donn plis lafors sa mouvman.

Msye Speaker lanvi pep Sinwanr pour vwar en pei inifye anba en polisi one Chine two systems i enn ki lezitim e Sesel i fyer ki i parmi sa 179 manm nasyon zini ki siport sa polisi en sel Lasin. I lezitim akoz tou pep ki partaz menm listwar e menm kiltir i merit osi partaz menm teritwar oubyen menm pei e form en sel nasyon.  Sa lanvi  i fer sans akoz levolisyon lemonn ek limanite pe al dan menm direksyon. Ozordi dan lemonn i annan 2 lafors ki pe azit relasyon enternasyonal.  Lo en kote i annan sa ki nou apel globalizasyon oubyen mondyalizasyon tandis ki lo lot kote i annan sa ki nou apel lokalizasyon. Akoz globalizasyon tou pei pe fer plis lesanz ekonomik avek kanmarad. De lot kote atraver lafors lokalizasyon bann kominote ek rezyon ki annan serten spesifisite pe lite pou gard zot idantite nasyonal ou lokal. Bann ekspert i dakor ki napa okenn pei dan lemonn ozordi ki kapab lo limenm li tousel benefisye atraver globalizasyon.  Se pour sa rezon ki bokou pei ozordi pe zwenn bann blok ekonomik pour tir benefis globalizasyon. Nou vwar sa atraver bann legzanp tel ki linyon eropeen e SADC dan nou prop rezyon.

De lot kote anmenmtan ki bann pei i ini pou fer fas avek globalizasyon zot osi merit donn lotonomi zot bann prop kominote ek rezyon ki annan serten spesifisite.   Msye Speaker se egzakteman sa ki sa polisi one China two systems pe rode.  Sa polisi pe rod inifye pep Sinwanr dan en fason ki zot kapab pli byen fer fas avek defi globalizasyon. Anmentman sa polisi i osi respekte spesifisite e lotonomi sa 3 teritwar akoz i permet zot vin bann rezyon otonom. Msye Speaker sipor Sesel pour en sel Lasin i san okenn kondisyon.  Nou relasyon avek Lasin in touzour enn ki fraternal, e baze lo respe mityel.   Plis ki 40 an pase,  Lasin ti siport demars Sesel pour lendepandans e pou reklanm nou 3 zil ki pouvwar kolonyal ti oule detase avek nou. Nou relasyon i enn ki mon kontan pour dir, i al pli lwen ki en relasyon leta a leta oubyen bilateral.  Nou parti SPPF in touzour annan en relasyon tre pros avek parti kominis Sinwanr ki opouvwar. Plizyer lesanz vizit ant delegasyon le de parti ensi ki mouvman zenn ek madanm respektiv in ganny organize okour bann lannen.

Msye Speaker mon a menm dir ki relasyon bilateral ant Sesel ek Lasin ki ozordi pe anmenn bokou benefis pour pep Seselwa in san dout ganny batir lo lamitye ant parti opouvwar an Sin e parti ki’n opouvwar Sesel sa dernyen 30 an, sa vedir SPPF. Atraver nou sipor pour sa mosyon nou ava pe  ede siport reinifikasyon lepep Sinwanr e ranforsi sa lyen fraternel ki’n touzour ini pep Sinwanr e pep Seselwa atraver nou listwar. E lo sa not mon pou donn tou mon sipor sa mosyon.

 

MR SPEAKER

Onorab William right of reply.

 

MR WAVEN WILLIAM

Msye Speaker premyerman mon ti a kontan remersi  tou bann manm ki’n koz an sipor pour sa mosyon e mon apresye bann klarifikasyon ki’n ganny fer vizavi bann pwen ki lider lopozisyon in fer e mon pa bezwen al dan repetisyon.  Me selman mon ti a kontan dir ki i pa korek pour dir ki gouvernman sesel pa konsernen avek sa ki pe arive Darfur ouswa bann lezot pei ki in nonmen e sa lasanble osi  in pronons li lo la e i annan rapor isi vizavi bann forum ACP-EU kot deklarasyon in ganny fer anmenmtan rezolisyon ki demontre partisipasyon Sesel e son pozisyon vizavi sa bann sitiasyon ki pe devlope. Pour repran lo konklizyon  Msye Speaker, an me 2006 mon’n ganny sans vizit enm pti fraksyon sa gran pei lasinn.  Manm lasanble lo tou le de kote parti isi reprezante, nou’n fasinen par rises listwar, kiltir e lar sa pei.   Nou’n fasinen ek potansyel son rezours e devlopman.  Nou ti santi nou privilezye pou ganny sa sans.

Sa mosyon si i ganny aprouve ava pe demontre ankor ennfwa nou sipor pour en Lasin ini.

Parey mon’n site pli boner e osi kree sa posibilite ankor plis atraver nou lasanble e avek kongre nasyonal popiler Lasin dan lavenir.  Nou ava pe ede konsolid sa lyen e relasyon diplomatik, azout pwa ek sa korporasyon bilateral ankor plis e osi montre gouvernman repiblik popiler Lasin ki nou akote zot dan sa demars ver linite, lape e sekirite dan en Lasinn ini.

 

An konklizyon, mon demann tou manm prezan lo kote mazorite e lopozisyon ini pou zwenn ansanm ek nou pou siport sa mosyon lo ‘One China two systems policy’ pour ki listwar a retenir ki sa lasanble nasyonal sesel ti siport pep Sinwan dan son demars pou ini tou son bann teritwar.

 

E lo sa not Msye Speaker mon envit ou pou fer en ‘kanmpe avek mwan’. ‘Kanmpe’.

I beg to move.

MR SPEAKER

In ariv ler pour nou pran envot lo mosyon devan nou. Bann ki an faver lev zot lanmen silvouple. Bann ki kont. Mosyon in pase.

Nou annan lot mosyon devan nou. I reste nou 30 minit.  Mon oule tande ki nou komans deba mardi prosen lo la.  Si zot oule la napa problenm, en propozisyon devan lasanble. Zot oule kontinnyen? Onorab Prea.

 

MR NICHOLAS PREA

Mr Speaker sa size ki mon pe adrese ozordi, devan sa lasanble i enn ki konsern tou dimoun dan nou pei vi ki i pe poz en serten menas lo nou popilasyon, mon garanti ki nou tou ki la nou annan en manm nou fanmiy, zanmi oubyen en dimoun ki nou konnen ki pe soufer avek sa maladi. Wi, mon dir sa akoz gravite sa maladi e lafason ki i pe ogmante i pa eparny personn e i menm kapab afekte nou sosyete ekonomikman atraver resours imen e osi depans finansyer ki asosye avek son tretman.  Atraver mon vizit dan mon distrik e rankont avek bokou dimoun, se la  ki mon’n realiz gravite nou sitiasyon e konsern lo sa zize, se la ki mon ti fer li mon devwar pou anmenn sa konsern lo front line e mon ti fer en pledge pou anmenn en diskisyon dan nou lasanble pour ki nou osi nou a kapab fer nou kontribisyon pour donn sipor Minister lasante pour omwen kapab trouv en metod kontrol.

Dan 8 dimoun ki’n mor dan mon distrik sa lannen i annan omwen 4 ladan ki’n an rezilta dyabet. Ozordi plizyer lezot ki ankor malad avek sa maladi i andikape e dapre statistic sa maladi pe kontinnyen ogmante. Mon espere ki atraver deba nou a kapab pli byen konpran sa maladi la sirtou ki nou annan ekspert dan plizyer donnen, e petet menm fer kontribisyon dan en progranm kontrol pli efikas.  Alors dan sa moman la mon kont lo zot kontribisyon.

Mr Speaker a sa pwen avan mon kontinyen mon anvi fer resorti difikilte ki en manm lasanble i gannyen ler nou demann lenformasyon avek bann departman gouvernman. E sa i aplik sirtou pour nou, ki isi lo sa kote latab ki dan lopozisyon kot bann zofisye in dir ki zot konpran lide deryer mosyon e zot ti a kontan fourni lenformasyon me zot pa kapab donn mwan bann lenformasyon ki mon pe rode akoz mon sorti kote lopozisyon.

Mr Speaker mon fer referans avek mon premye let ki mon ti ekrir minister lasante, deswit apre ki mon ti fayle sa mosyon komansman Zen 2007 e la Mr Speaker mon anvi lir sa let ki’n sorti kot biro Sekreter prensipal date le 4 zen 2007; let i an angle, mon a lir li an kreol;  ser Onorab Prea, mon acknowledge with thanks ou let resevwar (interruption) sanmenm sa kreol sa wi.

.. resevwar ozordi adrese lo sekreter prensipal. Mon oule enform ou ki ou let in ganny forwarded to Doctor Fred Arrisol, DG Public Health ki pou kominik avek ou lo sa matter. Mersi sinnyen Sekreter Prive, Sekreter Prensipal Minister Lasante. Mr Speaker swivan sa let, swivan mon demann ziska ozordi mon pa’n zanmen ganny okenn lenformasyon sorti kot sa Minister.  La mon anvi ki nou osi fer referans avek lartik 28(4) nou konstitisyon ki koz lo drwa a lenformasyon sirtou lenformasyon ki pa en sekre leta. Mr Speaker mon espere atraver your good office, ou a kapab sort out sa problenm pour nou sirtou si nou vreman oule ki sa lasanble i vin serye e i fer en travay konstriktiv dan devlopman nou demokrasi nou pei. Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mosyon ki devan nou pe demande ki gouvernman atraver minister lasante pour antrepann en letid serye lo sitiasyon maladi dyabet dan Sesel e pou pran bann mezir neseser pou edik popilasyon e osi met a dispozisyon bann fasilite neseser, pou konbat sa maladi ki pe afekte bokou dimoun. Ozordi i estimen ki dyabet i form 5.2% bann lanmor total dan lemonn.  Lakantite dimoun avek dyabet i ekspekte double pour sorti 175 milyon sa ti an lannen 2000 pou ariv 353 milyon an 2030. Sa i an rezilta en rapor ki liniversite Lausanne  in pibliye enpe letan pase. Sa avek nou sif lokal Mr Speaker,  i alarman. Mon pe fer sa demann ozordi akoz ler mon’n fer mon resers, mon vwar ki sa size i enn ki depan osi lo polisi gouvernman. E i kapab menm enkorpor pa selman Minister Lasante me osi Minister Finans, Minister Lagrikiltir, e Minister Devlopman kominoter.  Me i osi bezwen korperasyon lasosyete e medya. Mr Speaker apard en survey ki ti fer enpe letan pase ansanm avek liniversite Lausanne ankor napa vreman en letid konpreansiv ki’n ganny antreprann pou determine vre lakoz logmantasyon dyabet Sesel.

Rezilta survey ki ti tous en sample 1200 volonter ti determinen ki apard sa kote irediter, sa main cause, ti asosye avek sa ki nou apel overweight, kot en dimoun son body mass index, son BMI i plis ki 27 kilogranm squared, me rezilta ti osi  dekouver en keksoz alarman, sa ti nivo ki sa maladi ti’n arive e sa ti retir konklizyon ki dyabet Sesel ti’n ariv en nivo tre o e i annan en relasyon direk ant dyabet avek groser. Konklizyon se ki anviron 10% a 11% popilasyon i annan dyabet, savedir ki zot nivo blood sugar level ti parlao 7 e 10% ti lo sa pwen devlop dyabet, savedir ki zot blood sugar level ti ant 5.6 a 7, sa ki medikal i term li koman free diabetics. Wi sa i alarman pour nou pti nasyon.  Mon dakor ki  bokou pei lerop pe zwe dan bann menm poursantaz ki nou me zot zot bokou pli gran e zot osi pe fer tou kalite resers pou konbat sa ki nou apel en pandemic. Me anterm nou grander, popilasyon sa sif i bokou plis ki lerop e i osi tre o konpare ek bann pei lafrik.

Moris son sitiasyon, mon kontan sit Moris koman en legzanp, li i enm pti pe pli o ki nou ankor i ant 12% a 15%. En lot obzervasyon enportan Mr Speaker se plis ki 50% dan sa survey, pa ti menm okouran zot kondisyon. Sa i reflekte lo nou sitiasyon ozordi e la kestyon ki leve se konbyen nou ki vreman  prone pour sa maladi oubyen ki annan sa maladi dan nou sosyete e ki nou pa konnen. Nou bann zanfan osi pa ganny eparnye akoz sa survey ti osi tous bann zanfan lekol.  Akoz sa tranzisyon rapid dan nou ladyet e sa ki zanfan pe konsonmen kot lekol obesite pe ogmante e sa i fakter ki pou lead ver en dyabet plitar.

Mr Speaker depi sa survey apard ki Minister Lasante pe kontinyen tret bann pasyan, nou’n osi vwar en ventenn pasyan tou le zan ki perdi en ledwa, lipye, lazanm atraver amputations e menm zot perdi zot lavi atraver sa maladi. Sa i fer ki i azout kou lo nou sosyete Mr Speaker.

Parey tansyon, dyabet i osi liye avek maladi kardyovaskiler, ki fer ki bokou pasyan ki mor ek dyabet i an rezilta sa ki nou apel en latak. Wi dyabet i pa selman anmenn latak me i osi anmenn lezot konplikasyon paregzanp i afekte ou lavi, e osi i anmenn lezot kalite maladi leker.  Dan serten ka kronik sa pasyan i kapab menm ganny ziska kidney failure kot i pou bezwen al fer dyaliz me laplipar pasyan ki mon’n konnen ki’n ariv sa zisdans pa’n viv lontan Mr speaker.

Ozordi resers i demontre ki rezon pli komen pour kidney failure i dyabet. Nou bezwen pran mezir pou edik e sansibiliz popilasyon.  Nou bezwen sanz nou labitid viv, nou bezwen komans aste manze ki annan mwens kalori, mwens prezervatif, mwens disik, konsonm plis fri ek legim, koup lo manze pli bon marse ki goute, parey Angle i apel li savoury. Mr Speaker ler mon koz lo fasilite neseser, mon pe mean ki gouvernman atraver en bon food polisi ti a kapab ede pour koup lo tandans al avek bann manze ki pli bon marse e dan plizyer ka, ki pe koz plis danze pour nou lasante. Sa vedir nou vwar bokou manze ki annan prezervativ ki rantre dan pei.  E menm parler  son  label osi tou nou pa kapab lir. Kalite delwil ek lasos ki nou servi dan nou lakwizin. E nou annan en mank dan prodiksyon fri ek legim lokalman. Mr Speaker  atraver son liv food politics sa oter ti apel Nestle in dir ki nou bezwen  vwar bann lendistri ki prodwir sa bann manze e labwason. Lendistri i fer larzan  e gouvernman i osi anmas larzan.   Nestle i kontinyen an dizan ki overweight is good for business , depi son food chain ki enkli lagrikiltir, bann manifaktir manze e labwason ziska lopital, farmasi, bann fitness clubs tou sala Mr Speaker i benefisye.  Me i osi dir ki si sa trend i kontinyen, sa i pou fer ki i pou anmenn problenm sosyal ekonomik e politik pour en pei.

Mon fer sa pwen akoz vre lakoz oubyen fakter ki koz dyabet partou dan lemonn ozordi pe ganny relye avek overweight. Laplipar dimoun ki gro i devlop dyabet. 60 a 90% bann ka dyabet sesel i relye avek groser.  Pour prouv mon pwen Mr Speaker atraver mon resers, mon ti tonm lo 2 zil ki vreman i annan en fenomenn enkwayab, Tonga avek Samoa, ki 2 zil dan pasifik kot dapre zot kiltir, sirtou bann zonm zot bezwen gro e laba i annan bokou gro dimoun.

Mr Speaker laba to dyabet i parlao 50%. Dyabet i en problenm ormonn ki kapab koz problenm avek ronnyon, lazanm, lipye, lizye, leker, nerf e menm nou blood flow. Si pa trete en dimoun i kapab ganny kidney failure, lakangrenn e amputation pa vwar kler e maladi leker. I efreyan pour dir ki napa en cure pour sa maladi. Mr Speaker i annan 2 kalite ka dyabet e tou le de ka i annan isi Sesel. Type one i osi koni konm insulin dependent, sa i relye avek ou pancreas ki pa kapab prodwir ase insulin pour ou lekor. E son tretman ou bezwen pran doz adisyonnel insulin regilyerman si non lanmor i inevitab.  Sesel i annan mwens ki 100 ka e i pli popiler dan zanfan e zenn adilt.  Mr Speaker mon konn en zenn fiy ki soufer avek sa kalite dyabet e i efreyan pou vwar a sak fwa ki i bezwen enzekte son lekor. Wi, sa bann pasyan i bezwen swiv en plan tretman si zot anvi viv en lavi normal.

Ozordi plizyer resers pe ganny fer sirtou Langleter dan sa domenn pour egzamin en lot metod dan plas pikir e la lanfaz pe ganny mete lo resers, lo sa ki nou apel (..) cells, en lekip syantis pe fer resers pou vwar si selil ki kapab prodwir insulin i kapab prodwir dan laboratwar e apre transfer dan en pasyan ki annan sa problenm.  Mr Speaker si sa i marse i pou redonn lekor sa pasyan sa kapasite prodwir insulin natirelman pour kontrol son blood suger level. Sa i a retir sa bezwen enzeksyon pour sa bann pasyan. I enportan note ki 1.5 milyon dimoun an Grande Bretagne i soufer avek sa kalite dyabet. Mon espere ki nou bann pasyan isi osi a kapab benefisye avek en tel lakonplisman si sa i vin en sikse. Lezot metod ki pe ganny servi se bann insulin pump e inhalers.

Type 2 Mr Speaker i sa ki nou apel non-insulin dependent, e li i pli komen. I relye avek dimoun ki parlao 45 an sirtou e ki bokou fwa i annan sa problenm overweight. 95% bann ka dyabet i trouv dan sa kategori. Zot pa kapab prodwir ase insulin oubyen pa kapab servi sa insulin. Alors disik i akimile dan disan e i koz konplikasyon lasante. Pour sa kalite tip dyabet i paret ki i annan selman 2 remet.  Tretman avek pilil lo en baz permanan, pou kontrol e mentenir nivo disik pre avek son normal oubyen dezyenm se pirman prevansyon. La Msye Speaker mon anvi dir ki napa okenn pei omonn ki’n kapab dir ki’n reisir koup sa problenm overweight, ki relye avek sa kalite dyabet ki nou apel type 2. Bokou pe ganny fer e plizyer pei pe revwar menm serten polisi.

Mr Speaker nou lanvironnman i fer nou vin gro, nou servi bokou transport dan plas marse, nou pa fer ase legzersis, nou konsonm kalite manze ki goute me ki ris an kalori e osi nou bwar bann labwason ki ris an disik. Alors nou problenm overweight i reflekte lo nou ladyet. Manze bon marse i goute me i en danze pour nou lasante. Enn bann mezir prevansyon ki bokou gouvernman pe ankouraz se ki i annan plis prodiksyon fri ek legim lokal e kou lo bann enportasyon bon marse. Zot pe devlop en label ‘healthy food’. Mr Speaker, alors mon pe demande ki nou adres sa sitiasyon atraver en letid serye kot apre nou a kapab dan en pli bon pozisyon pour nou sansibiliz popilasyon atraver ledikasyon e bann fasilite neseser ki a disponib tou dimoun. Mon sir ki plizyer lorganizasyon enternasyonal a pare pour ede teknikman e finansyerman e mon osi sir ki nou sosyete lokal pou fer fr son kontribisyon pour en koz parey.

Nou’n deza annan en diabetic society me petet in ler ki nou redonn li lavi. Kimannyer mon konpran Minister Lasante pe swiv standar WHO lo tretman e bann dokter pe fer zot mye tandis ki lanfaz pe kontinyen ganny mete lo prevansyon, sa vedir redwir bann risk factors e kree en lanvironnman ki conducive pour en lavi an bonn sante. Me a sa pwen petet i osi enportan pou annan lesanz avek lezot pei. Paregzanp, mon’n swiv plizyer ka dan mon distrik kot isi dokter in dir, ki sel solisyon se amputation, tandis ki sa pasyan in pa’n al tro lwen, in so Moris e laba in ganny tretman ki in fer ki i pa’n perdi okenn parti son lekor. Mon pa pe dir ki nou dokter pe fer move travay isi me petet konesans e petet mank dan serten field. I enportan petet Mr Speaker a sa pwen pou konnen ki lezot tretman ki lezot pei pe servi e si nou kapab aplik li isi. Fodre osi ki nou pran plis latansyon avek pasyon ki’n fer amputation, akoz zot pli siseptib pour ganny lenfeksyon. Nurse i osi bezwen byen train pou deal avek bann tel pasyan. Resers in osi demontre ki tretman dan decompression chamber i osi ede pou kontrol sa maladi me mon pa konnen si nou pe get sa kalite tretman dan nou ka isi. Annou met zefor ansanm pour ki nou kapab revwar koman nou fer serten keksoz e sanze pour li meyer pour ki finalman nou a kapab anmenn en kanpanny prevansyon  efektiv dan plas tretman pour ler in fini tro tar.

Annou adopte the right food policy, annou adopte en healthy lifestyle policy e nou a kapab komans vwar  rezilta dan sa prosen 20 an.  Annou met lanfaz lo weight control koman sa corner stone strategy. Annou zwenn ansanm nou tou ki finalman nou a kapab redwir la kantite ka dyabet Sesel.

Avan mon termin mon prezantasyon Mr Speaker, mon pou fer serten propozisyon koman en metod prevansyon, ki osi plizyer pei pe met anmars e ki mon panse i a kapab anmenn rezilta pozitiv pour nou osi isi Sesel. Ledikasyon, atraver medya, lekol e menm landrwa travay, en nouvo polisi transport, limit rol loto, promot plis marse e servi bisiklet, promot legzersis. Amelyor kalite manze, wi amelyor oubyen met restrikisyon lo bann processed foods, ogmant la kantite e redwir, pri bann healthy food, polisi economic, revwar tax lo lenportasyon sa ki nou apel energy (..) foods. Revwar nou food policy.

Mr Speaker mon’n osi fek aprann ki i annan lezot lentere ki pe al dan sa menm direksyon la ki semenn pase mon’n aprann ki SBC pe osi rod lenformasyon lo sa size. Mon apresye e espere ki nou a byento vwar en kanpanny sansibilizasyon lo nou legran ki kapab tous tou kous popilasyon.  Mon osi fek tande ki Minis responsab pour lagrikiltir dan son mesaz pour world food day in osi retir latansyon lo  ogmant prodiksyon lokal avek bi koup lo lenportasyon e ki lepep i konsonm sa ki pli bon pour son lasante.  Se dan sa konteks e bann pwen ki mon’n fer resorti dan mon prezantasyon ki mon pe demande ki gouvernman atraver minister lasante i fer en letid serye lo sa size dyabet.  Avek sa mon demann tou manm pour siport sa mosyon.

 

MR SPEAKER

Okenn ki siport sa mosyon.  Onorab Ferrari. Deba i ouver. Eski i annan okenn entervenan ki pou koz mwens ki 13 minit. Bon si napa nou ava adjourn ziska mardi prosen.