::
Home » Verbatim » Verbatim - First Term 2006 » Tuesday 13th June, 2006

Tuesday 13th June, 2006

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 13 June 2006

The Assembly met at 9 am

National Anthem was played

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour Onorab Vis Prezidan e tou lezot Manm Onorab. Mon prezant mon ekskiz pour sa retar pour komansman pour en rezon mon’n aprann i problenm teknik me nou a komanse touzour. Kestyon nimero 50.

 

MR NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis pour Transpor ek Tourism ki plan gouvernman pou refer bann lafis semen dan distrik Roche  Caiman.

 

VICE PRESIDENT JOSEPH BELMONT

Mersi Msye Speaker e bonzour tou manm Onorab Lasanble. Msye Speaker gouvernman i annan dan son plan pou refer bann lafis dan distrik Roche Caiman sa lannen menm e deza en serten kantite travay in ganny fer. Gouvernman i oule fer li dan menm fason ki in fer lo Providence Industrial Estate, an beton pour ki i a napa tro bokou vandalism e i annan anviron 40 non semen pou mete dan distrik Roche Caiman e sa proze pou kout anviron R150,000 e dan dezyenm porsyon sa lannen sa pou ganny fer.

 

MR PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis vi ki in deza annan demann dan le pase pou anmenn sa osi dan bann distrik, sirtou dan bann semen segonder ki fek ouver, si gouvernman osi i annan bi pou antrepann sa osi.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker wi gouvernman i annan plan pour nobou met partou dan nou pei bann non  bann semen me i en travay ki progresiv e ofir a mezir ki nou kapab fer li i a ganny fer e byensir i annan deza bann gran larout ki deza annan zot non lo la e bann semen segonder sa pou pran enpe plis letan. Me nou annan dan plan pou mete.

 

MR BERNARD GEORGES

Mr Speaker eski Vis Prezidan i kapab premyerman dir nou  si bann semen Roche Caiman zot non pour ankor ennfwa an kreol tousel e ki sa ki motiv gouvernman pou fer serten non semen dan serten landrwa an kreol serten, an Angle, serten an Franse, serten an Angle ek Franse etc.

 

VICE PRESIDENT

Wi bann non bann semen pour Roche Caiman in tradisyonnelman an kreol e mon krwar i a kontinnyen an kreol e dan lezot landrwa kot i annan Franse petet i a reste an franse. Nou annan 3 lalang ki nou servi, e mon mazinen kot dimoun in abitye avek son non son semen an franse, kot in abitye avek an angle e kot in abitye avek an kreol i a gard li an kreol. An prensip Roche Caiman si ou vwar non semen in baze lo serten non zil ki nou annan, in baze lo serten non pwason ki nou annan dan nou delo e osi baze lo serten bann plant medisinal donk ki an kreol e amwen ki i annan lot non ki oule mete me sa mon krwar i deza la.  St Therese i parwas, si oule, ki danbor kot bann dimoun i al lanmes sorti Roche Caiman, se Legliz Ste Thérèse.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker vi ki Vis Prezidan in dir nou ki tou bann semen Roche Caiman i tradisyonnelman an kreol, mon ti a kontan demann li si i annan lentansyon osi sanz non

Roche Caiman apel li Ros Kayman, pou fer li an tradisyon, tou i a vin kreol.

 

VICE PRESIDENT BELMONT

Msye Speaker mon’n osi dir ki kot i tradisyon, ki Roche Caiman i ekrir parey i ekrir konmela an Franse. Donk napa problenm avek si i kontinnyen an Franse pwiske parey mon’n dir nou annan 3 lalang e kapab kontinnyen avek sa varyete.

MR SPEAKER

Q51

 

MR NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis pour Transpor ek Tourism si son Minister i satisfe avek travay ki’n ganny fer lo semen andomaze par lapli le 29 Desanm 2004 Le Niol. E si son minister pou pran lezot mezir pou fer sa morso semen vin pli safe.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker wi, mon minister i satisfe avek travay ki’n ganny fer lo sa domaz ki ti arive  avek semen Le Niol an 2004 avek gro lapli e i en travay ki’n fer an konsiltasyon avek bann diferan lazans gouvernman e osi avek bann zabitan dan Le Niol. I en travay ki’n fer pou tir delo pou anpes andomaz lipye sa gran miray ki’n ganny fer. E delo prezan i ganny desarze dan en pti larivyer ki i en desarz natirel e in met proteksyon pour ki delo i a koul en kote semen zisteman pou anpes andomaz lipye sa miray. E osi sa lateras ki kase in ganny kase dan en fason pour ki i a pli stab e ki zerb i ganny plante lo la e nou espere ki ler sa bann zerb a’n pouse i a kapab tenir sa lateras pli byen.

E mon krwar parey mon’n dir travay in byen fer e bann teknisyen, enzenyer i satisfe avek travay ki zot in fer e i annan ankor landrwa dan sa semen Le Niol ki petet i merit ganny fer ankor travay lo lot porsyon kot deza nou vwar ki i annan bann pti degrengolad later, ki pou bezwen fer pou protez semen. Anmenmtan mon minister i remersi bann dimoun, bann zabitan Le Niol pour zot konpreansyon pandan sa letan ki sa semen ti’n andomaze. Zot in ganny enpe plis difikilte pou ariv se zot me finalman la zot in ganny en bon travay, bon semen e nou a kontinnyen, si oule, prezerve pou ki sa semen i reste bon pour zot. Mersi Msye Speaker.

 

MR PREA

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si par azar i annan sa lenformasyon avek li, konbyen sa travay in koute e osi tou dernyenman, i annan ape pre 2 semenn ki i annan en pti baraz tiyo ki’n ganny mete lo kote kot sa ranpar,  si son minister i satisfe avek oter ki sa baraz i ete. Mon panse ki i pour safeguard enpti pe pyeton  me son oter i vreman, vreman ba ki i fasil pour en zanfan petet ki zis pe pase pou apiy lo la, i topple anba, si zot in vwar sa baraz ki’n mete, e si zot satisfe ek sa oter oubyen zot pou annan lide review.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker pour premye, kou sa proze ki’n fer, in kout R703,000 pou fer sa proze laba. Sa baraz mon pa konnen si i pli o ki labitid ki zot abitye met railing oubyen pli ba parey nou dir, me zot abitye mete. Me definitivman nou a vwar avek bann teknisyen land transport ki sa oter ki abitye mete pou protez bann dimoun.

 

MR SPEAKER

Q52

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis si i kapab enform lasanble ki progranm netway semen segonder, son minister i annan.

 

VICE PRSIDENT BELMONT

Msye Speaker divizyon transpor lo later i annan responsabilite pour li degorz bann rigol lo semen segonder. Netwayaz semen limenm i fer par SWAC e anba direksyon e sipervizyon Minister Lanvironnman ek Resours Natirel i pas kontra avek SWAC e SWAC i osi kapab servi bann pti kontrakter pou netway semen segonder.

Me responsabilite pour son maintenance desarz rigol kan i bouse pour ki sa i reste avek land transport e land transport i osi annan sa regard lo sa bann semen pou gete si i pe byen netwaye e pas avek minister ki responsab  pou donn kontra, SWAC. E an prensip tou le en mwan edmi, 2 mwan bann semen segonder i ganny netwaye.

 

MR RAMKALAWAN

Msye Speaker zis pou dir Minis ki bi mon kestyon sete prensipalman pou adres bann semen kot zot larz me ki pandan en bon pe letan zot pa ganny maintain e ki ou vwar ki zerb in pouse e ki finalman i zis en pti morso dan milye sa semen kot transport i pase ki – e mon pe demande ki progranm ki zot annan pou fer sir ki en semen 6pye i toultan reste en semen 6 pye e non pa ratresi.  Paregzanp i annan bann semen Baie Lazare, i annan bann semen anler dan Beau-Vallon tou sala kot nou trouve ki zerv in fini pouse e aprezan sa semen ki ti’n fer pour two way traffic i ganny restrikte pour  zis en loto pase at one time.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker la mon kapab zis pran sa ki Onorab in dir mwan e mon a fer pase avek, parey mon’n dir ou bann lotorite ki neseserman annan pour sirvey sa netwayaz e vwar ki i fer byen, si semen i reste motorable parey ou dir 2 loto pase.

 

MR ROBERT GEORGE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Vis Prezidan pou eksplik lasanble petet progranm netwayaz bann dibwa par lao semen akoz mon krwar se sa ki nou pli gro problenm dan bann semen segonder, tandis ki bor semen i ganny netwaye me nou vwar bann bras dibwa ki anbaras transport ek pyeton lo semen.

 

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker sa osi i anba regar divizyon land transport e an prensip i travay osi avek Minister Resours Natirel, Minister Lanvironnman pou kapab tay sa parski lo sa bann semen bann bis i pase e se zot tay li pour en oter ki bann bis i kapab traverse byen.  E osi lo son kote, parey mon’n dir zot netwaye.  E sa progranm ek lenspeksyon semen ki fer par divizyon land transport e divizyon land transport i a viz kot Minister Lanvironnman pou dir la in ler pou kapab netwaye.

I vre ki i annan defwa bann brans i tonbe  i andomaz sirtou bann bis e SPTC ansanm ek land transport i prevwar avek minister konsernen pour ki  sa i ganny fer.

 

MRS MARIE-LOUISE POTTER

Mon ti a kontan demann Minis si bann kontrakter in ganny awarded kontra pou netway bann semen segonder, primer osi si zot ganny kouver anba  okenn lasirans kelkonk dan en evantyalite kot ki ava annan serten aksidan paregzanp, bann ki koup zerb obor semen, en dimoun i kapab ganny tape avek en ros dan lizye etc. Oubyen loto menm i kapab ganny tape avek en ros, kas vit etc. Oubyen kek domaz. Eski zot kouver anba kek lasirans?

 

 

 

VICE PRESIDENT

Wi, SWAC i demann zot pour zot annan en lasirans letan zot pe fer sa.

 

MR SPEAKER

Q53.

 

MR ANSLEY CONSTANCE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis avek bi evit okenn aksidan posib, kan eski son minister i annan lentansyon enstal en fasilite sekirite pour bann bato dan larantre La Passe La Digue.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker sa problenm sekirite letan bato pe sorti dan La Passe La Digue oubyen pe antre i enn bann konsern bann zabitan La Digue e sirtou bann maren, e mon minister sirtou avek lotorite por nou pe adres sa. Dan kour term pou annan lenstalasyon en bann bwe – ki reflekte kot sa bann bwe i ete pou demark egzakteman bann pwen kot bato pa merit ale e sa pou ganny enstale tre byento, mon krwar apartir semenn prosenn. Pli lonterm, i annan en letid ki pou ganny fer par bann konsiltan ki an partenarya avek lotorite por pou vin regarde ki pli bon fason pou kapab fer ki La Digue, larantre kot lasose i ava pli manyab, pli bon pour bann bato e sa i bezwen fer an kolaborasyon osi avek PUC ki zisteman i pou annan lentansyon dan en proze ki pou anmenn en lot kab elektrisite lo La Digue anmenmtan a kapab vwar kimannyer pou kapab marye sa 2 ansanm, si fodre konble ankor enpe.

Donk mon minister i konsyan  bann problenm e i pe fer bann demars ankour term e demars osi a pli lonterm pou kapab fer ki bann maren zot kapab antre san en sof e sorti san e sof.

 

MR SPEAKER

Q54.

 

MR  ALAIN ST ANGE

Mr Speaker mon ti a kontan demann Vis Prezidan si son minister pe anvizaze rekonstrir en meyer semen pou deservi zabitan leo Curio Road deryer fanmiy Shroff.

VICE PRESIDENT

Msye Speaker mon minister an prensip pa li ki okip sa bann pti feeder road, me distrik zot dir ki zot annan lentansyon, sa i tonm avek ladministrasyon distrik anba gouvernman lokal e zot in annan lentansyon ki lo zot plan pour zot kapab fer en semen ki ava deservi sa bann zabitan dan en fason pli meyer ki la konmela.

 

MR ST ANGE

Anvi repons Vis Prezidan  mon ti a kontan demann li si son minister i aware poudir i annan en problenm ozordi kot si i annan en emergency pou en lanbilans oubyen en firebrigade, ni enn, ki lot  pa kapab ariv anler dan sa semen ki sorti Curio Road pou ariv deryer Madanm Shroff.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker si napa en semen ki ariv laba kot sa bann dimoun definitivman – me selman parey nou konnen letan i annan bann emergencies, bann dimoun i deza annan en fason ki zot kapab fer pou kapab, si oule, sov lavi, sov bann batiman ki egziste. Pa neseserman semen pa ariv laba me zot a vwar en fason ki ariv pre ki zot kapab deplway zot fason pou fer dan ka emergency.

 

MR PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis lefe ki in konfirmen sa bann pti semen i ganny antreprann par Local Government, si son minister, aktyelman departman Land Transport, i gid Local Government dan konstriksyon sa bann pti semen.

 

VICE PRESIDENT

I annan, si oule, diskisyon ki ganny fer e sertennman si en semen ki pour bann loto kanmiyon servi, definitivman Land Transport i bezwen annan en imput pour ki parey napa semen ki tro apik, i annan fason ki nou bann dimoun i kapab servi sa semen.

 

MR SPEAKER

Q55.

 

MR ST ANGE

Mon ti a kontan demann Vis Prezidan si i kapab enform nou lasanble kan eski sa railing ek son pavement lo semen Bel-Eau deryer National House pou ganny konstrir.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker, w,i i annan travay ki’n ganny fer, en letid ki’n ganny fer byen kimannyer pou kapab larzi sa semen e zisteman osi met en baraz pou anpes ki bann dimoun oubyen bann loto i kapab tonm anba dan larivyer ape pre la kot National House e proze i anvizaze larzi sa semen depi anba kot son krwaze avek semen Mont Fleuri pou ariv ziska ape pre kot lofis NCC e i pou kout anviron en demi milyon roup. Me osi nou bezwen demann bann propriyeter en wayleave e sa deza kontak in komans fer,  in ganny ekri pou demann wayleave pou kapab larzi kot i posib lo propriyete sa bann dimoun ki la e osi  konstate si  kapab osi kote National House ganny ankor en pti pe pou nobou fasilit sa. Me nou anvizaze ki sa proze lannen prosenn i a kapab komanse Msye Speaker.

 

MR ST ANGE

Anvi ki sa ti en demann par pep dan sesyon konsiltasyon ki Vis Prezidan ek Prezidan ti’n promet pep, eski mon ti a kapab demann Vis Prezidan si i kapab donn nou apepre en dat pour nou kapab enform sa bann dimoun ki ti demande.

 

VICE PRESIDENT

I annan en kou parey mon’n dir, i annan letid e i bezwen ganny wayleave avek bann dimoun, so parey mon pe dir lannen prosenn definitivman nou a’n fini komanse.

 

MR SPEAKER

Q56

 

MR  ST ANGE

Mon ti a kontan demann Vis Prezidan si i kapab enform nou lasanble si son minister pe anvizaze met railing lo semen Curio Road.

VICE PRESIDENT

Msye Speaker dan sa landrwa kot pe demande, i deza annan enpe railing ki’n mete. Nou divizyon land transport osi i konnen poudir kot railing i ete la i landrwa kot i pli danzere.  E prezan i annan osi plan pou kontinnyen met railing pli lwen laba e sa proze pou ganny realize sa lannen, i lo plan pou fer sa bann larout vin pli safe e pli secure pour drayver ensi ki bann pyeton.

 

MR ST ANGE

Anvi repons Minis e anvi larzer semen Curio Road e anvi ki Vis Prezidan ti’n reponn nou lo en lot semen St Louis ki si nou met en railing, pou fer li tro etwat ki pou annwir trafik ek pyeton, eski Vis Prezidan i panse ki ler nou pou’n met en railing tou dilon Curio Road espesyalman dan sa bout anba, kot i vire obor Msye Sove, eski la i pa pou vin tro etwat si nou pa pe elarzi semen.

 

VICE PRESIDENT

Ou pa’n dir kot Msye Sove ou, ou’n dir obor kot Pa Sinon. Be nou  nou pou met la obor kot Pa Sinon.

 

MR SPEAKER

Q57.

 

MR ST ANGE

Mon ti a kontan demann Vis Prezidan, Minis pour Teknolozi ek Lenformasyon e Kominikasyon si i pou konsider antreprann negosiasyon ek bann konpannyen telefonn pou fer enstal call box piblik dan FEBA Estate kot bis vire, lo sit dan Sans Souci e dan Curio Road. (b) si i kapab antreprann avek irzans en letid lo nesesite  provide plis lalinny telefonn pour bann flat Bel-Eau.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker, ans ki konsern lenstalasyon bann telefonn piblik i annan bout diskisyon ki departman lenformasyon ek teknolozi in fer, e deza i annan bann telefonn piblik ki’n ganny entale kot FEBA kot Sans Souci in deza anmenn bann lekipman pou fer lenstalasyon. I annan enn osi ki’n enstale kot biro Districk Administration dan Bel-Air. E i annan ankor diskisyon ki’n ganny fer avek tou ladministrasyon distrik dan pei, kot pour osi annan bann telefonn piblik ki pou ganny enstale dan bann landrwa kot bann ladministrasyon distrik i vwar i apropriye.

 

MR ST ANGE

Mr Speaker anvi repons Vis Prezidan e anvi ki sa kestyon in avek Lasanble pour 2 an, mon ti a kontan si Vis Prezidan ti a kapab donn dimoun Bel-Air e nou lasanble en lide kan ki sa enn anler kot Lo Sit e kot Bis Vire pou ganny mete, sa enn FEBA, wi in ganny mete resaman e sa enn Curio Road kan sa pou ganny enstale, e vi ki i pa’n osi dir nou lo Bel-Eau flats ki negosiasyon ki pe pran plas e finalman pour son lenformasyon, sa enn ki’n mete Bel-Air ti zis move enn sorti anba obor Pansyon Bel-Air in move anler Bel-Air.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker parey mon’n dir pou enstal bann telefonn piblik i annan diskisyon ki fer avek bann ladministrasyon distrik, ki annan diskisyon ki zot zot fer avek zot bann dimoun dan distrik e kan pou fer, kan pou mete progresivman bann lorganizasyon ki fourni servis telefonn, konmela i annan 4, zot pou zize ki kantite sa bezwen i ete. E par le pase in annan bokou vandalism avek bann telefonn piblik e sa in en rezon ki nou’n vwar ki dan en serten peryod in annan en diminisyon. E la i annan bann lakonpannyen telefonn ki repran pour zot enstale. Epi osi nou’n vwar ki dan pei, kominikasyon par telefonn, swa mobil, swa lalinny fiks in ogmante en kantite e i annan ape pre 60% a 68% dimoun ki annan telefonn e se pour sela ki avan bann lakonpannyen oubyen avan departman teknolozi enformasyon i demande pou enstal telefonn piblik i bezwen fer sa konsiltasyon avek bann dimoun dan distrik limenm ava fer enstalasyon.

 

MR WAVEN WILLIAM

Msye Speaker mon ti a kontan demann Vis Prezidan lefe ki dan lepase in annan bann aksyon vandalism, mon ti a kontan demande si i annan en progranm osi pou sansibiliz dimoun kont vandalism vizavi bann telefonn piblik la ki i annan sa nouvo lentere pou enstal bann nouvo telefonn piblik.

 

VICE PRESIDENT

Msye Speaker mon krwar wi ki en progranm a kapab ganny fer petet atraver medya pou fer dimoun realize ki sa telefonn piblik i en nesesite pour bann zabitan dan distrik limenm e pour ki vandalism a kapab redwir akoz dan nesesite si zot bezwen zot ava ganny li pe marse e non pa ki’n kase.

 

MR SPEAKER

Q58

 

MR NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis pour Teknolozi Lenformasyon e Kominikasyon si bann konpannyen ki pe ofer servis telefonn pe aktyelman vann bann telefonn avek zot bann kliyan e si wi, mon pe koz bann fixed line, e si wi akoz ki sa rental ki ti konpri lalinny ek telefonn pa ganny revize.

 

VICE  PRESIDENT

Msye Speaker dan bann demars ki nou’n fer pou eklersi sa, nou pa tro kler si sa rental ti konpri forseman telefonn koman enn son konponan. Me aktyelman avek sa de-regularization ki’n arive dan servis telefonn, parey mon’n dir taler, i annan 4 lakonpannyen ki pe donn servis telefonn. Donk i annan ki.. .

(Interruption)

..Msye Speaker i annan telecom Seychelles, Airtel, Cable and Wireless, Intelvision ek CozyCoconut. E parey mon ti pe dir, prezan sa bann operators i ofer zot kliyan diferan package e servis departman teknolozi, i pa pe antre dan regle, si i pe donn telefonn free oubyen si sa i kliyan avek operators limenm.

MR PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis vi ki se Minister ki regulate si omwen dan bann ka bann pansyonner ki minister i kapab petet sey demann en keksoz ki par bann lakonpannyen telecom pour pa fer bann pansyonner omwen pey en telefonn akoz sa i kout anviron R400, R500 e nou konnen lo en pansyon R1700 sa i en gro kopo. Pour bann pansyonner.

 

VICE  PRESIDENT

Msye Speaker pa tou bann lakonpannyen ki sarz sa kantite. I annan ki sarz zis R75 osi e i annan pa sarz ditou pour telefonn, i dan zot package ki zot donnen. Donk mon sipoze letan sa kliyan pou al negosye pou fer lenstalasyon telefonn pou kapab annan sa diskisyon e a kapab vwar avek sa bann lakonpannyen zot menm.

 

MR SPEAKER

Bon avek sa nou’n fini avek kestyon pour Vis Prezidan e la mon pou kit zot avek Deputy Speaker pour bann motions.

 

(Presided by Hon Jolicoeur)

MR DEPUTY SPEAKER

Nou pran premye mosyon.

 

MR RAMKALAWAN

Msye Speaker mon annan en matter of privilege ki arise imedyatman anba Order 28(5). E mon ti a kontan Mr Deputy, the motion reads: Sa lasanble i demande ki sa liv Seychelles In Search of Democracy i ganny retire dan tou landrwa ki apartyen a lasanble nasyonal.  Mon’n ekrir Clerk e mon ti a kontan partaz sa let avek ou.  Dan son let Clerk i dir This is to confirm that the book ‘Seychelles In Search of Democracy’ is not available in the Documentation Centre or in any other part of the National Assembly Secretariat. Mon santi ki si nou pou kontinnyen debat lo sa mosyon, it’s a ghost motion parski i pe demande pour nou tir en liv dan lasanble nasyonal ki pa egziste.  Alors the motion cannot stand. So mon santi ki si nou kontinnyen  avek sa, mon privilez koman en manm pe ganny afekte.  Mon demande ki sa mosyon i ganny retire.  Msye Speaker mon ti ava pas ou sa dokiman sorti kot Clerk, silvouple.

 

 

 

MR HERMINIE

Msye Deputy Speaker mon  mosyon in pas the test of admissibility e i devan sa lasanble nasyonal e mon mazinen ou’n pran kont tou  bann konsern ki’n ganny leve e dan mon right of reply mon ava koz lo tou bann lezot konsern ki i annan, ki li in leve, tou bann lezot manm i ava leve.

An sa ki konsern sa mosyon liv ti ganny launch dan lasanble nasyonal limenm, proper. Nou annan enn dan lofis Speaker, i annan enn dan mon lofis, nou pa oule li okenn par dan …

 

(Interruption)

 

MR RAMKALAWAN

.. personnel.  This is not official.

MR DEPUTY SPEAKER

Mon annan en ruling lo sa.  Mosyon i lo Order Paper e mwan mon bezwen pran li parey i ete lo Order Paper. Si ou ti annan okenn kestyon – ou ti anvi raise, ou ti a raise sa avek Speaker avan i met sa lo Order Paper ozordi for today’s sitting.

MR RAMKALAWAN

Mr Deputy it’s a ghost motion.  I kler ki poudir Clerk i dir  ofisyelman sa liv napa – si ou annan ou kopi personnel this is your personal copy. It’s got nothing to do with the Assembly. Ou personal copy – ou kapab annan keksoz ilegal kot ou me it’s got nothing to do with the Assembly parske  son motion i pe  dir – I raise it now parski mon ti’n mazinen ki pou dir by now i ti ava’n realize ki pou dir  sa liv pa egziste dan sekretaryat, parski menm  parey ki mwan, mon’n nobou kontakte Clerk pour mwan regarde si i annan.  Li osi tou i ti’n kapab konsilte e given the fact ki devan nou, nou annan en official paper, en official letter ki konfirmen ki poudir at no time sa liv i egziste ofisyelman dan lasanble, mon pe demann mwan  lo kwa ki nou deba pou ale.  Nou pe demande pour  retire, pour nou retire, fodre i la.  Me si i pa la, lo kwa nou pou diskite.

 

MR HERMINIE

Partou kot i aparet.

MR DEPUTY SPEAKER

Mwan mon ruling se ki mosyon i lo Order Paper, Speaker in aksepte li e sa  vedir nou bezwen pran li parey i ete.

 

MR RAMKALAWAN

Msye Deputy baze lo la mon anvi enform ou ki poudir SNP pa ni taye, pa ni per zot, SNP pa diskite ghost motions. Mersi bokou.

 

(Interruption)

 

MR DE COMMARMOND

Pa taye voler.

MR HERMINIE

Be ban, tire.

 

MR DE COMMARMOND

Pa taye.

 

MR HERMINIE

I fer onte.

 

MR DE COMMARMOND

Bann voler, bann rasis, pa taye.

MR HERMINIE

I fer onte.  Msye Deputy Speaker pour rikord dan lasanble nasyonal mon ava prezant mosyon parey mon ti annan lentansyon prezante.  Pour lasanble nasyonal e lezot dimoun enkli pep seselwa apresye ki kalite dirizan ki nou annan dan nou pei, bann boug ki pe aspire pou vin leaders demen, pour zot vwar pour zot menm ki degre con zot kapab con.

Msye Speaker, mon mosyon i en mosyon senp e son bi sete non pa pou lev okenn kontrovers me senpleman pou remet entegrite e lonnekte dan nou lenstitisyon sa lasanble nasyonal.  Zis parey nou kontan fer tapaz dan sa lasanble lo koripsyon dan  gouvernman e partou e la mon ava dir ki kantmenm Onorab in koz en milyon fwa lo koripsyon parmi bann o zofisye SPPF napa en lenstans ki in kapab prouv en ka me pourtan in mansyonn li e in mansyonn li zour apre zour, e semenn apre semenn e ozordi  ler nou koz lo zot liv ki zot in vole – en lide vole, zot dir ek nou i en ghost motion.

Msye Speaker nou lasanble i merit ganny plis respe e mon krwar ki tou bann manm ki dan sa lasanble nasyonal  pour dakor avek mwan.  Sa size ti ganny leve 3 a 4 mwan pase pour la premyer fwa dan zournal The People kot The People ti fer resorti ki zot annan en levidans konkret ki sa liv ekrir par  Onorab Georges e Onorab St Ange, Seychelles In Search of Democracy se-t-en liv ki’n ganny kopye lo en travay fer par en senp msye ki apel Msye Julien Durup ki en istoryen tre rekonnen ki ozordi pe viv Langleter.

Msye Speaker mon ti lir sa bann lartik avek bokou lentere e pou dir ou fransman, inisyalman mon pa ti donn li sa latansyon ki ozordi mon krwar i ti dwatet merite.  Me mon ti ganny pouse par en lavwa, en lavwa tousel, en lavwa dezespere, en lavwa ki pe rod lazistis. Msye Speaker sa lavwa sete pa lot ki lavwa Msye Julien Durup limenm, en zonm ki’n komans son karyer senp koman en binder, savedir i ti pran bann paz koste ansanm pou fer vin liv.  Mwan osi mon’n en binder kot Msye Louis Gopal ler mon ti ankor en etidyan, zenn manrmay 12an, 13an, mon ti fer binder dan son lenprimri laba, pour mwan kapab ganny larzan pour mwan aste mon uniform pour al  lekol Kolez. E Msye Speaker Msye Durup osi ti komans koumsa e in lir, in lir e ozordi sa Msye in vin en istoryen, en lotorite si oule lo listwar nou pei Sesel.

Msye Speaker le 9 Mars 2006, 1.20 apremidi Msye Durup ti anvoy mwan en e-mail, i ti dir avek mwan e mon site ‘We will have to do something to stop those people’. I dir ek mwan “I have heard’ – dan son fason ki li in ekrir ‘that Mr Georges,’ – Onorab Bernard Georges ‘was recently in the Assembly promoting his book.  As Leader of Government Business, you should request the Speaker for the right of reply to refute Mr Georges. This case if not dealt with will become a bad precedence and my main concern if nothing is done, the whole concept of copyright is doomed’.

Mr Speaker prensip dan sa ki i ti pe dir e se sa ki ti fors mwan e pous mwan pou anmenn sa mosyon dan lasanble nasyonal.  Mon lentere ti grandi, e pli enteresan  se ler Msye Durup ti anvoy  mwan sa travay orizinal ki li i ti fer, A short constitutional  and Political History of Seychelles  1723 -1993, an  1996 ki People ti dir se labaz dokiman sa liv in ganny ekrir lo la.  Mon ti lir sa essay ki ti’n ganny ekrir par Msye Durup e mon ti ariv lo 4 konklizyon.

Premyerman Msye Speaker ki sa liv ki ti ganny lanse dan bann gran fanfar e isi dan sa Lasanble Nasyonal e ziska ozordi i pankor kler dan mon lespri si in ganny fer lo bidze Lasanble Nasyonal – i ava tre regretab.  Sa liv ki ti entitile Seychelles, In Search of Democracy mon ti satisfer mon lekor ki i ti en dokiman vole, Msye Speaker.

Sa liv ki lider lopozisyon dan son forward ti apel – e vwala akoz in bezwen sorti avek tou kanmizri, i ti apel sa liv an invaluable and impressive historical document, ti annefe en dokiman ki’n ganny vole dan archives nasyonal e fer dan en liv, Msye Speaker e mon pou montre sa apre.

Dezyenmman pandan plizyer semenn avan sa, Msye Durup in rod sipor bokou dimoun dan sa lasanble, dan sa pei.  In koz  ek lider lopozisyon limenm poudir avek li silvouple o non laliberte, fodre ki sa liv pa  ganny pibliye, o non laliberte annou aret sa afron, o non laliberte annou met en lafen  avek sa vol e lide lopozisyon ek son klik ti deside reste silans lo sa size e gras a People ki lepep seselwa ti konnen ki kalite trik mardarz ki ti pou arive.

Dan sa liv Msye Speaker trwazyenmman i annan bokou lerer parey mon pou montre plitar e pli enportan parey lalwa i demande le 2 ekrivan savedir Onorab Georges e Onorab St Ange pa ti ekri okenn rekonesans pour lefe ki zot in al dan en libreri, pran dokiman en boug, fer liv avek, fer de milye e de milye roupi lo la e san ekri sa boug okenn let rekonesans e sa parey nou konnen i al kont lalwa copyright.

Msye Speaker lo kwa nou pe koze?  Nou pe koz lo plagiarism. Nou pe koz lo en keksoz ki kont lalwa Copyright. Nou pe koz lo bann dimoun ki bann fraudsters, e mon pa konnen si i parliamentary, mon ava al pli lwen poudir se bann voler e parey nou konn tre byen dan liniversite, mon’n fer liniversite, nou tou ki la nou konnen plagiarism letan ou fer en aksyon parey ou ganny met deor e ou travay ki ou’n ganny fer pa ganny rekonnet par sa liniversite e mon ti ava ekspekte, Onorab Ramkalawan pa’n fer liniversite, me Onorab Georges li i ti dwatet konnen ki sa i leka, Msye Speaker, ki sa liv in ganny kopye, napa okenn dout dan mon lespri, mo apre mo, mo pour mo, fraz pou fraz, fraz apre fraz, paragraf pour paragraf, paragraf apre paragraf.

Koman legzanp.  Paz 2 lo sa liv.  Mon pou sit zis enn de legzanp Msye Speaker. Paz 2. Msye Durup i ekrir dan son short constitutional political history of Seychelles i dir ‘According to the Letters Patent of Louis XV the King of France and Navarre dated 1723 Seychelles was destined to be French. I komans son paragraf koumsa.  Onorab St. Ange e Georges i ekrir: ‘According to the Letters Patent issued by Louis XV the King of France and Navarre issued in 1723,­’ zot retir Sesel, zot dir ‘our country was destined to be French.

Msye Speaker lo paz 2 ankor Msye Durup i dir Picault died, and so did Mahe De Labourdonnais (after spending some times in the notorious La Bastille, whatever). Zot osi zot ‘Picault died as did Mahe De Labourdonnais and the islands having generated their moment of interest lapsed back into isolation’. E li Msye Durup ti dir ‘and Seychelles was forgotten’.

Msye Speaker nou al ankor lo paz 2.  In Metropolitan, Paris, Jean Morreau De Sechelles became Prime Minister of France… e sa paragraf an antye i fini avek  Kaptenn Nicholas Morphey kot in ganny anvoye Sesel to re-explore Seychelles. Paragraf an antye ‘The Metropolitan Paris Jean Moreau De Sechelles became – pa  Minister of Finance, Controlleur-Generale Des Finances, at the end of July..’.

I mean, mo pour mo, fraz pour fraz e i pa sirpranm mwan ki ozordi zot in sorti akoz sa bann boug set en bann boug ki pa onnet.

Paz 5 Msye Speaker: ‘In December 1880 at a meeting of the Board of Civil Commissioners, the Seychellois Honourable Camille Lemarchand after having visited the different districts of Mahe, stated the following. Sa, Msye Durup i dir an ‘96.  2005 St Ange i dir ‘In December 1880 at a meeting of the Board, the Seychellois Honourable Camille Lemarchand after having visited the different districts of Mahe and witnessed the difficult of communication was to …

Mr Speaker paz 6 – dealing with the petition on September 1892 kot ankor enn fwa, mo pour mo in ganny – nou kapab kontinnyen ale Msye Speaker e tou sa ki  ou vwar an ble  la se tou bann fraz, mo pour mo  ki’n sorti dan travay en boug ki’n ganny met dan en liv me pli enteresan dan tousala, pli enteresan, Msye Speaker, se lo paz 10. Paz 10, Msye Durup i koz lo larive Dr Selwyn, Selwyn  Clarke e lo son papye pour li Msye Durup in met nimero 16 koman referans son travay.   Li in ekrir en essay e in sit son referans e ou al deryer kot son referans ou pou vwar kote in ganny sa morso lenformasyon.  Onorab St Ange i kopye egzakteman sa e i menm kopye sa foot note 16 dan son liv.  I oubliye tire. E bokou dimoun ki letan i lir sa liv ti ava krwar ki sa en referans pour dezapwente ki deryer napa en referans e ki ofet sa 16 se in kopi dan referans  en travay ki pa’n ganny fer par li.

Msye Speaker levidans i tro bokou, nou pa pe koz lo en nide parey dan ka Da Vinci Code kot ou  ti annan en nide ki ti parey.  Nou pe koz mo pour mo, fraz pour fraz fer par 2  Manm Onorab dan nou lasanble nasyonal e en keksoz parey pa akseptab.

Msye Speaker sa liv i enn ki plen avek  lerer parey mon’n dir e sa pa mwan ki dir.  Msye Julien in sit plizyer legzanp me pli enteresan se Dr Maxim Ferrari patron SNP ti dir avek Msye Durup dan en let, i dir ek Msye Durup “Ask them for an explanation, why there is no acknowledgement.” Dokter Maxime Ferrari osi i rekonnet ki sa travay i en travay vole.  I dir ek Msye Durup demann ek St Ange avek Georges akoz napa  acknowledgement. Apre i dir ‘Incidentally they still made a lot of mistakes.  They made a mistake in saying that Collet left to become a priest. E sa si oule i levidans konmkwa sa bann boug menm sa travay zot pa’n kapab fer li lafason ki zot oule fer li.

Msye Speaker ki sa liv i kontroversyel e i vyol lalwa copyright i ganny rekonnet par Onorab Allain St Ange limenm.  Msye Speaker dan en let ki i ti ekrir avek Msye Julien i ti sey anbet Msye Julien e i ti dir avek li ‘We want to write to the SPPF and demand an apology’. I ti pe fer referans lo bann lartik ki’n aparet dan People. But I really need and would appreciate if you could add in your first line the following words – to use in your book’. I oule ki Msye Durup i ekrir en let ki dir mon ti donn ou sa bann lenformasyon pou servi dan ou liv.  I dir ‘Julien, I hope you can get this done so that you can stop the character assasination we are facing with SPPF through the paper ‘The People’. Julien i dir avek li mon regrete, mon pa pou fer li akoz mon vreman ankoler avek ou. I felt bitter that I did not receive any acknowledgement. I dir ‘Moreover you also charged me the full price of your book’. I pran travay en boug, i fer  liv avek, apre i vann sa boug sa liv R304.  Se sa bann boug ki pe aspire demen pou vin  dirizan Sesel.

Msye Speaker Onorab St Ange ti konsyan ki son aksyon  i dezonnet e ki vyol seksyon 7(1) Seychelles Archives Act Cap 211 akoz Msye Basil Hoareau ti enform li lo la ki sa seksyon 7(1) of the Seychelles Archives Act (Cap 211) I dir No person may reproduce the whole or any part of the contents of any public archives or records which are in the custody of the Seychelles Archives san ki I ganny permisyon e lotorizasyon neseser.  E nou, nou konn tre byen ki Msye St Ange pa ti gannyen sa permisyon neseser.

Msye Speaker sa liv ti ganny lanse isi dan sa lasanble nasyonal e ozordi lo rikord ki lo nou kote bann manm mazoriter nou ti deside boycott sa lansman.  Nou ti fer li akoz nou ti konnen  deza ki avek sa liv ti annan bokou problenm, ki i pa ti en liv onnet, ki i pa  ti en liv ki ti’n ganny fer parey lider lopozisyon ti ekrir apre 10an resers, me plito  apre 10 minit ki zot ti antre dan archives e vol   travay en boug, vwala rezon akoz nou, nou ti boycott sa launching.

Nou konnen ki Speaker ti la  e Speaker ki pa ti pe okouran ki ti pe arive sa letan ti deside fer en diskour. E ozordi nou vwar ki Speaker pa prezan e mon pa pou koz lo son non me mon konnen kimannyer  ozordi li i santi apre ki in vwar bann levidans ki Msye Julien Durup in anvoy li e demontre avek li enn fwa pour tou ki nou pe deal avek en bann fraudsters e en bann con-men.

Msye Speaker yer ankor mon’n koz avek Msye Durup lo telefonn e sa lavwa dezespere in les mwan konpran ki kantite presyon zot pe met lo li.  In dir avek mwan sak fwa zot mont Langleter nek zot call li pou demann li pou ekrir sa pti let. E nou nou ava demann avek zot pou aret met presyon lo sa msye, aret harass li, les li viv anpe avek son fanmiy e nou ava demann zot  pou fer sa ki onnet, savedir swa zot tir sa liv, fodre zot tire sa liv. Sa liv pa kapab vin en dokimantasyon istorik akoz sa liv pa onnet. Zenerasyon Seselwa, nou bann manrmay ki a pe vini pa kapab al pran en liv ki’n ganny plagiarized pou servi koman en referans. I en lensilt, i en afron e Madanm Banks in ekrir en let pou dir ki i pa dan dokimantasyon.  Mwan mon konnen  poudir Onorab St Ange ti promet enn sa liv dokimantasyon lasanble nasyonal, i zis en kestyon ki i pankor donnen.  Premyerman nou pa pe zis koz lo dokimantasyon, nou pe dir menm isi dan sa lasal nou pa oule vwar sa liv. Dan mon lofis mon pa oule vwar sa liv, dan  lofis Speaker nou pa oule vwar sa liv antre pli lwen ki sa peron la anba kot National Library akoz i en liv dezonnet. E se sa ki St Ange e Georges pa konpran, se ki nou pe deal avek en keksoz ki pa onnet e nou koman lezislater nou pa kapab ariv a sa nivo kot nou fer larzan lo en dokiman ki’n ganny vole Msye Speaker.

Msye Speaker nou tou ki la nou annan en responsabilite moral ki nou kit deryer ek nou zanfan, en keksoz anvlope dan lonnekte.  Dan son Forward, lider lopozisyon ti fini an dizan ki St. Ange avek Georges zot in fer en travay tre formidab e i ti dir they have done us all proud. Ozordi dan sa lasanble nasyonal mon ava dir ki they have done us all shame. E mwan mon ava dir Msye Speaker ki sa liv pa en dokimantasyon  istorik enportan me plito en dokiman ki son vre plas se dan dustbin listwar.

E mon ti a demann lasanble nasyonal pour nou fer en pwen ozordi bomaten, se pou met li dan dustbin listwar par vot an faver sa mosyon e i a fer premye fwa ki dan listwar lasanble nasyonal  Sesel pandan  son 2an ou 3an legzistans kot en tel mosyon i ava ganny aprouve e esperon ki Onorab St Ange dan 20an ler i a deside ekrir ankor en liv i ava osi note ki son liv  Seychelles In Search of Democracy ti ganny ban from the National Assembly by the National Assembly. E ki li avek son bann koleg zot ti napa kouraz pou menm defann zot pozisyon ozordi dan lasanble nasyonal. E lo preteks ki i en  ghost motion zot in deside taye.

Dan detrwa semenn i annan en lot en gran parkou  ankor pour zot fer, i malere ki zot pa la pour zot tann sa. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn manm ki segonn sa mosyon.

 

MR DE COMMARMOND

Mon segonn sa mosyon e mon oule dir de mo Msye Speaker.

Msye Deputy Speaker, Sir zis pour lenformasyon lasanble Msye Julien Durup ki nou pe koz lo la, la, mwan ek li nou trouv dezyenm kouzen dan nou fanmir Durup. Mon granmanman i en Madanm Durup e yer zisteman mon ti koz avek Msye Durup, Langleter e pour pa repet sa ki Onorab Herminie in dir me in osi dir mwan serten keksoz ki mon pour bezwen met devan sa lasanble. E in dir mwan fer sir ki sa mosyon i pase. Me plis ki sa i dir mwan ki li a son’n avi i pa krwar ki sa mosyon i devret zis konmsi ban sa liv dan premise lasanble limenm me nou devret al  pli lwen ki sa si alor lonorab Herminie i permet en amannman dan tou lye piblik dan Sesel.

(Interruption)

…Si ou permet sa lamannman, mon fer sa lamannman deswit la, konmsi sa liv i ganny ban dan tou lye piblik dan Sesel ki si oule dir gouvernman Sesel pa rekonnet sa koman en referans istorik nou listwar, sof si  – e la Msye Durup i dir mwan; ‘Charles regarde, mon’n koz ek sa bann dimoun, Lonorab Georges ek Lonorab St Ange, mon’n dir zot, les li zot in pran, oke, mon dokiman me gete, ekrir mwan en let dir mwan mersi  ensidswit. Ekrir mwan en let, demann mwan permisyon mon a donn ou, me ni sa zot pa oule fer’.  Msye Durup i dir mwan anplis; ‘Mon’n demann ek Bernard, Onorab Georges’ i pe dir mwan la – i dir; ‘be kimannyer ou koman en avoka, koman sa dimoun telman respektab ki mon ti krwar ou ete, ou al anpay ou dan en keksoz koumsa’.  I dir mwan Onorab Georges i dir li; ‘sorry Julien mon pa ti konn nanryen ladan mwan.  St Ange ki’n konmsi in anmenn sa kot mwan pou dir mwan annou fer li ansanm’.  I dir li; ‘be letan ou pa konn nanryen, akoz la ou pa dir o piblik poudir ou pa ti konn nanryen. Etre fran, dir laverite, se sa ki nou kontan nou, dir laverite. E letan ou pa konn nanryen osi, ou pa al anzard ou, ou ti a’n dir St Ange be fer sa zot de Julien, vi ki sa i son nide – mazorite travay, i travay Msye Durup.  Be ki ti annan mal si Msye St. Ange ti’n fer sa avek Msye Durup oubyen azout son non ansanm i ava vin zot 3 ki’n ekrir sa liv konmsi’. Tousala Msye Deputy Speaker, Msye Durup i dir mwan e i dir mwan fer resorti dan lasanble letan mon koz an faver sa mosyon.

Mon krwar mwan ki sa kalite keksoz koumsa nou koman en lasanble serye nou bezwen fer sir ki nou zete  e nou pa oule i repete dan nou pei sa.  Nou, nou devret fer ki dan lavenir Sesel dimoun i pli konpran.

Anplis ki sa, Msye Durup i dir mwan paregzanp i dir mwan i annan en bout dan son dokiman Msye Durup, i annan  en bout paregzanp letan i koz lo Msye Charles Collet.  Zot in aranze, msye Charles Collet pa ti kite pou al en Per apre me i annan bout kot msye Julien i dir mwan i dir; ‘be ler  Msye Roger Mellon, gran tonton St Ange – Msye Roger Mellon ti tyonbo Msye Collet lo lasose pou bate akoz lafason – Msye Collet li i  ti en boug revolisyonner, en boug ki ti pe met en bann nide la, sosyalis e tou sa. En kantite nou bann lalwa dan Sesel, lorizin se Msye Collet in met en bann – Msye Deputy Speaker ou konnen e Msye Collet osi ti en manm lasanble a en serten moman e nou drwa Msye Collet. In fer en kantite  travay de baz pour nou bann lalwa ozordi. E li i ti enn  bann  ki’n fer si oule  dir an sa letan, bann blan pey tax, bann taxpayers, komans pey tax, in forse, in pouse e la zot pa ti kontan li e la mon dir gran tonton sa Msye  St Ange la, tyonbo li pou bate akoz sa.  I dir sa ti annan dan mo liv sa, pa mete sa bout la.  I pa’n mete, ou trouve e i dir mwan dir tousala.

Msye Deputy Speaker i annan lot kestyon.  Kestyon bann portre ki’n ganny servi.  Lotrozour mon krwar Atorni Zeneral in oule tyonbo pov pti boug ki’n dir in servi en portre san demann permisyon – soz, lotorite, sepa kwa.  La isi Msye Durup i dir mwan tou sa portre ladan.  Tou sa bann portre, swa i portre Archives Nasyonal swa i portre petet mize kot People swa i portre serten lezot dimoun ki zot in pran, ni acknowledgment, ni pou dir kote zot in ganny portre, naryen, ni dir mersi sa bann dimoun ki’n donn zot sa bann portre, naryen.  Sa i mal, nou pa kapab kree sa bann presedans koumsa e mwan krwar konmsi lotorite i devret pran keksoz serye dan sa pei.  Atorni zeneral i devret pe deal avek sa bann sitiasyon.

Se sa parfwa lepep i ankoler, lepep i ankoler avek serten keksoz ki pase dan nou pei akoz nou bann lotorite, bann departman pa fer zot travay neseser. La biro Atorni Zeneral i devret pe deal ek bann case konmsa. Pa kapab les sa pase.  E si i les pase, mwan mon fer, ou ou fer, Msye Deputy, Clerk i fer alafen dizour en dezord, en chaos. Nou pa kapab les sa bann keksoz kontinnyen. Pa akoz Msye Julien i trouv fanmiy avek mwan. Me non, be nou bezwen trouv en  presedans korek nou dan Sesel, nou pa kapab les bann keksoz konmsa arive.  I kapab nenport ki dimoun, nenport ki fanmiy, nenport ki lezot manm Onorab ouswa lezot piblik me nou pa kapab kontinnyen les sa bann keksoz konmsa arive dan nou pei. Si nou anvi met en lord, nou anvi nou pei mars byen, nou anvi nou pei avanse byen, mwan mon krwar nou devret fer sa ki byen. Fer sa ki byen, tou bann departman konsernen i devret azir e pa zis nou lasanble nasyonal. E i byen ki nou nou nou spearhead sa – avek sa mosyon. Me i bezwen kontinnyen, i bezwen kontinnyen, lezot departman gouvernman i bezwen pran son bout, following up that motion, zot bezwen pran zot bout pour zot pran bann aksyon neseser e si oule met sa liv parey Dokter Herminie in dir, dan bin listwar.

Vwala  Msye Speaker mon pa oule al kree lezot plis polemik, i annan en kantite keksoz nou kapab dir, Msye Durup in dir mwan, i annan keksoz ki ase serye kwa. Me petet ou konnen lo masin Despilly ensidswit.  Be en kantite keksoz, mon dir ou parfwa sa ki sezi byen i konnen si en zour konmsi ou demann li fer en progranm avek li, SBC, be lepep Seselwa i ava konpran en kantite keksoz avek sa bann dimoun sirtou ki dan lopozisyon.

Msye Speaker mwan mon enn ki pou siport sa mosyon me anplis ki sa parey mon ti’n dir, mon’n demann ki i annan serten amannman avek mosyon Lonorab Herminie ki olye kit li dan lye lasanble nasyonal, nou met li dan lezot landrwa e la konmsa mon a gete si Clerk a dir napa.

Msye Speaker mersi bokou, mon demande ki tou dimoun ki siport sa mosyon dan son entirety e nou demande following that ki gouvernman osi i zwe son bout, pran bann aksyon neseser pou ban sa liv konpletman akoz i pa bon, i en liv ki pa koz laverite dan serten sans akoz menm ki zot in vol travay en dimoun, zot pa’n repibliy li avek sa senserite, i annan bout ki zot in tire, zot in fer zot prop efizyon avek e sa nou pa kapab aksepte. Nou pa kapab les nou zanfan aprann keksoz ki pa korek osi.  Mersi Msye Speaker.

 

DEPUTY SPEAKER

Bon lo amannman mon pa pou aksepte akoz i pa a’n akor avek lareg lo amannman. Nou a pran en break ziska 11 er.

 

(Break)

 

DEPUTY SPEAKER

Nou repran nou travay lo premye mosyon. Yes Onorab Faure.

 

MR BARRY FAURE

Mersi Msye Speaker. Mwan osi mon ti a kontan zwenn mon bann lezot koleg pou koz lo sa size akoz mon’n vwar mwan osi plizyer enstans dan sa liv Seychelles in Search of Democracy bann ekstre tire dan papye, dokiman ki’n ganny ekri par Msye Julien Durup archiviste. A Short Constitutional and Political History of Seychelles pandan period 1723 e 1993.  E sa ki regretan parey in ganny dir avan se ki napa okenn remersiman, i pa ni’n menm ganny en complimentary copy e napa okenn rekonesans si pa menm remersiman ki’n ganny fer dan sa e zot in fer li en gran engratitid ki zot in azir dan sa fason menm apre ki in anmenn son konsern devan zot.

Mon pou sit vitman Msye Speaker omwen 4 ou 5 ekstre pour pa pran bokou letan lasanble lo sa size akoz i annan en kantite ekstre annefe apard ki bann ki Lonorab Lider mazoriter, Lonorab Herminie in mansyonnen e li in mansyonn tre kout sa bann ki in mansyonnen. Mon a donn en legzanp. Paregzanp lo paz 8 sa liv, Seychelles in Search of Democracy, i annan en ekstre ki sa longer, enn antye lo sa size separate colony e i komans avek; on the 31 August 1903, a Letter’s Patent was passed under the great seal of the United Kingdom established in the Seychelles Island into a separate colony etc. e i ale pou fini avek; there is no obligation on the ground to nominate any unofficial members and council is properly constituted whether there are any  unofficial members or not. Sa i lo paz 8.  So la ou pou kapab vwar 1, 2, 3, 4, 5 paragraf ganny tire e napa okenn referans, napa okenn footnote ki dir sa i ganny tire dan en dokiman ki’n ganny ekri par Msye Julien Durup a Short Constitutional and Political History of Seychelles.

Pou sousit en lot legzanp, lo son lot paz menm, paz 9, oke ou kapab vwar, i kontinnyen, 1, 2, 3 paragraf, i ale menm, on the 19th May 1936 a new governor arrived in Seychelles he was Arthur Francis (Grimble) MAFRIA e i fini avek (?) universal suffrage at present would   betray the working men into hands that would use his ignorance without scruple and his helplessness without pity to scuttle his chances of progress. Oke i kler ankor ennfwa.   Ankor lo paz 9 i kontinnyen, Collet became the General Secretary of the League for the advanced of coloured peoples and was a strong campaigner at white hall for creole interests against what he called, i kontinnyen, e i fini; his main aim was to introduce democracy in Seychelles and free education for all, free health care etc. Sa ankor ennfwa i ganny tire direkteman, mo a mo, lalinny par lalinny dan dokiman ekri par arsivist Msye Julien Durup.

En lot ekstre lo zot paz 17 i dir; on their first meeting on 16 November 1948 there was only one member instead of two as required by law e i kontinnyen, zot repete, mo a mo ankor ennfwa. E i fini avek the council shall not be disqualified etc. The Council are otherwise took part in the proceedings, i aret lanmenm la e en repetisyon ankor ennfwa. E zis pou fini avek en lot lo zot paz 20 ankor ennfwa en repetisyon, nou kapab vwar longer repetisyon depi isi, 2 paragraf, 3, 4, 5, 6, tou sala mo a mo paragraf par paragraf pe koz lo – pe pran ekstre tire dan dokiman Julien Durup e zot in reprodwir li dan zot liv san fer okenn referans kote sa i sorti, e ou krwar poudir i zot prop mo e zot prop imazinasyon e se sa ki nou pe appel Msye Deputy Speaker,  plagiarism kopi sorti dan en dokiman pou met dan ou prop prodiksyon e fer krwar lezot dimoun se ou prop kreasyon.

E se sa ki mon krwar Lasanble Nasyonal i bezwen pronons son lekor lo sa size e mosyon ti’n ganny ekri dan nenport i fason Msye Speaker. Me atraver sa mosyon mon krwar nou devret dir klerman pou dir nou pa pe asosye nou avek sa piblikasyon e nou pe say avek Msye Julien Durup ki en viktim dan sa zafer. Mersi bokou Msye  Deputy Speaker.

 

MR HERMINIE

Mon oule dabor remersye tou bann entervenan ki’n pran laparol  ozordi bomaten. Mon oule remersye zot tou pour zot sipor e mon plis ki sir ki menm bann ki pa’n entervenir zot satisfe ki sa liv pa kapab ganny permet pou kontinnyen sirkile dan nou lasanble nasyonal.

Msye Speaker Onorab De Commarmond in al pli lwen e dir menm dan tou landrwa piblik e dan lekol e tou bann keksoz ki apartyen a piblik Seselwa. Mwan mon dakor antyerman avek li eksepte ki mon pa konnen si nou koman en lasanble nasyonal nou annan sa manda, sa lotorite pou fer li e ler mon’n ekout ou ruling probableman nou pa pou kapab fer li.  Me mon siport lespri ki i ti pe met devan ki sertennman sa liv pa kapab vin en liv referans istorik pour nou zanfan, pour politisyen ou pour nenport ki dan sa pei akoz enn, i en dokiman vole e dezyenmman i faktyelman pa korek.

Msye Speaker se etik profesyonnel ki an zwe la. Sa ki’n arive ozordi bomaten dan sa lasanble nasyonal i en keksoz ki annan proporsyon istorik e pa pour sirprann mwan si apre plizyer lannen dimoun i ankor pe koz lo la e ekri lo la pour la senp rezon ki sa lasanble nasyonal i pa’n permet en vyolasyon en etik profesyonnel debaz e sa se respe pou travay ou prosen, en profesyonnel pa kapab en voler, nou aprann sa partou.

Sa lasanble nasyonal ozordi bomaten pe dir ki dezorme dan Sesel nou pa pou aksepte ki profesyonnel i pran sa bann zafer – nek ou vwar zot tou lazournen zot ankour, si enn pa’n pran larzan kliyan, zot in pran bwat fler – tou lazournen sa bann boug i dan en problenm. E nou nou pe dir enough is enough e nou pa kapab annan bann manm lasanble nasyonal ki tou lazournen li i  involve dan kek vol kelkont parla. La ki nou pe koze? La an se  moman ki nou pe koze? Lakour siprenm Sesel pe pran en desizyon pou met en injunction lo dernyen kaset SNP pour la senp rezon ki ankor ennfwa in plagiarized travay benn Mon Fek Arive.  E ‘Mon Fek Arive’ in anmenn zot ankour e lakour pe pran en desizyon pour ki bann sanson ki zot in kopye sorti  dan Kasyet ‘Mon Fek Arive, Madeleine’ pa ganny zwe piblikman.

Nou pe deal nou ek en lopozisyon ki zot annan en kantite lespri, en kantite linisyativ, zot konn tou solisyon pour pei, me tou keksoz ki zot fer zot kopye. Si zot pa kopye i pa marse – Bagatelle, Equator, i en pattern e nou nou pe dir dezorme sa pa kapab kontinnyen Msye Speaker.

Letan nou koz lo standar Msye Speaker mwan osi oule fer en komanter an pasan lo nou Sekretaryat.  Nou nou pa krwar i akseptab, i pa akseptab ki nou annan en mosyon devan lasanble nasyonal ki’n pas the test of admissibility par Speaker Lasanble Nasyonal  e apre Clerk Sekretaryat i anvoy en let ki kestyonn the admissibility of sa mosyon. Basically nou pe deal ek en sekretaryat kot lanmen drwat pa konnen ki lanmen gos pe fer. Si nou nou krwar ki sa mosyon pa debout akoz i en ghost motion pour bann largiman ki Onorab Ramkalawan in dir, be sa i sipoze ganny diskite ek Speaker. E once Speaker i pran en desizyon i dir the motion stands, then the motion stands. Nou pa kapab annan bann lezot keksoz par anba pe dir non,  napa dokiman isi, dokiman ti ganny promet, pa ti ganny promet, nou bezwen met en lord dan tou sa bann keksoz. E mesaz osi ki nou pe anvoye se ki sa bann kalite travay dezorme nou nepli kapab kontinnyen aksepte dan nou lasanble nasyonal Msye Speaker.

Msye Speaker Onorab De Commarmond in fer sorti en pwen ki tre enteresan lo Msye Collet limenm lafason ki keksoz in ganny distorte otour li.  I annan en rezon akoz ki le de Onorab in fer li.  Si zot rapel tre byen, Onorab St Ange in deza dir dan sa lasanble nasyonal ki sa liv pou donn nou vre listwar Sesel lo Msye Mondon ek en lot ankor ki i ti mansyonnen.  E sa liv dan en sans se sa ki in sey fer.  In sey fer nou krwar ki zis bann gran bourzwa ki’n annan en rol enportan dan listwar nou pei.  Akoz? Petet Lonorab Charles pa’n realize, Collet ti premye avoka revolisyonner dan Sesel, Collet in lager kont sistenm gran bourzwa dan Sesel. Collet pa’n reisi. Dernyen kou zot ti met li anndan, parey ou pe dir Msye Roger Mellon ti oule ban li etc. pour en senp rezon, Collet ti en boug nwanr.  Mon pa pe fer statement rasis me Collet pa’n reisi akoz son kouler lapo. Me Collet ti enportan dan listwar Sesel akoz plitar in vin en dezyenm Collet dan nou listwar e sa se Prezidan Albert Rene e bokou son travay e son reisit set akoz in aprann fot fer par Collet avan li.

Me konbyen nou bann marmay ki konn Collet, sa zenn onm mon asire pa konn zistwar Collet konpletman. Limenm li i dir mwan non.  I en fe. Ou a krwar ki en zonm zanmen in  egziste e pourtan se premye zonm ki’n etablir en lorganizasyon fron progresis dan Sesel e zonm ki’n lager pour ledikasyon, pour lasante pour  narnyen pour bann lesklavaz, in take on laklas gran bourzwa e evantyelman zot in detri li.  E sel zonm ki ti kapab  fer li plitar take on lakas gran bourzwa e detri laklas gran bourzwa dan Sesel se Prezidan Rene.

(Applause)

E Prezidan Rene in kapab fer li akoz in aprann son listwar byen lo Collet. E en lot rezon akoz sa liv pa kapab les pase sa, i pe fer nou krwar bann keksoz ki pa korek. I pe fer nou krwar ki Msye Mondon ek Msye Mellon ki’n anmenn sa bann zafer dan Sesel. Non, i parey enpe sa politik SNP ozordi, Onorab Georges, Onorab St Ange zot pe fer nou krwar zot ki kontan moutya, zot ki kontan dans Madeleine. I fo. Sa bann boug an ‘70 ti pas lalwa pou anpes moutya zwe dan Sesel. Ozordi zot lo tou court pe esey dans moutya.  E mon oule ki Msye Davidson Barra i ganny sa byen i pa ki mon pe atak li me ki i enportan ki nou pa les nou ganny anbete, ki nou pa ganny servi pour lager antre nou lo non nou tou nou la pour menm rezon. Nou pa la pour menm rezon, akoz nou listwar ek lorizin pa parey.

E fodre pa ki nou les dimoun servi nou pou fer kalonmni lo lezot ouswa pou fer fabrikasyon. Nou bezwen debout for e nou bezwen konnen ki direksyon nou pe ale e vwala rezon akoz bann ki pe ekoute, tou ki pe ekoute, 2006 le 30 Zilyet zot bezwen donn en vot Jj.

Pour terminen Msye Speaker nou oule reasir Msye Julien Durup ki nou pou kontinnyen avek sa lalit partou dan papye, ankour, si i neseser pour nou elimin sa liv, lo sirfas Sesel. Pa akoz nou annan keksoz kont le de Onorab me akoz fondamantalman sa liv pa byen. E mwan mon konvenki, rezon ki zot in sorti bomaten, set akoz ler zot in get tou levidans ki annan devan zot, Onorab Madanm Georges in bezwen konsey St Ange pou pled koupab, e pour li pa pled koupab in plivomye kit nou lasanble e ale.

Msye Speaker, mersi bokou.

 

DEPUTY SPEAKER

Lo sa kestyon nou pran en vot. All in favour?  Motion carried. Lot mosyon.

 

MR DANIEL FRICHOT

Msye Deputy Speaker mersi. Anvi ki leta nou lasanble bomaten, avek nou kote e enpe lasaler mon ti a kontan ki mon defer mon mosyon pour ozordi.

 

DEPUTY SPEAKER

Motion deferred. Avek sa nou fini nou travay pou ozordi. Adjourn until next Tuesday.