::
Home » Verbatim » Verbatim - First Term 2006 » Tuesday 11th April, 2006

Tuesday 11th April, 2006

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 11th April 2006

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou Onorab, bonzour Minis osi. Nou komanse tou-d-swit avek kestyon 39.

 

MRS JOEVANNA CHARLES

(On behalf of Mr Constance)

Pou demann Minis pour Plan Ekonomik ek Lanplwa ki plan gouvernan i annan pou ogmant kapasite distribisyon elektrisite La Digue anvi tou sa bann devlopman ki pe pran plas dan sa pti zil.

 

MINISTER JACQUELIN DUGASSE

Mon a dir bonzour tou manm Onorab. Msye Speaker logmantasyon distribisyon elektrisite lo La Digue pou fer fas avek devlopman ki pe pran plas lo sa zil, i annan en kantite devlopman, i form san dout parti entegral plan gouvernman lo sa size.  E divizyon elektrisite in enform mwan ki zot annan en plan e sa plan in ganny aprouve par gouvernman kot zot pour antreprann 5 proze pour zisteman ogmant kapasite distribisyon lo La Digue. Premye proze Msye Speaker parey nou konnen, La Digue i ganny son kouran sorti Praslin atraver en kab soumaren 8 kilomet e gouvernman in deza aprouv en proze R12.4 milyon pou enstal en dezyenm kab soumaren, sorti Baie Ste Anne, lo zil Eve spesifikman pou al La Digue. Premye parti sa proze pou enstal en kab sorti Zil Eve pou al lil Ronde pour en distans 3 kilomet in fini ganny konplete a en kou R3.2 milyon e lot bout pou enstal kab 6 kilomet sorti lil Ronde pou al La Digue ki pour kout R9.2 milyon. I dan capital budget pour sa lannen e proze i ekspekte demare tre byento.

Dezyenmman i annan plan pou ranforsi electrical network Belle vue La Digue. Anfet sa i fini ganny fer kot bann overhead cable ek en transformer in fini ganny enstale pour en valer R240,000 e bann problenm low voltage ki bann dimoun Belle Vue ti pe gannyen in fini ganny rezourd.

Trwazyenmman i annan en plan en proze, R450,000 pou ranforsi distribisyon upper La Passe La Digue e la ankor i annan bann kab pour en distans 200 met ki pou enstale dan junction Belle Vue tou dilon lo semen La Passe avek en transformer avek bi ankor pou amelyor sistenm distribisyon laba. Katriyenm proze i Anse Reunion e la kot en sou-stasyon pour en valer R500,000 avek bann kab neseser pou ganny enstale. Zisteman pou deservi bann bezwen aktyel e bezwen ki pe ogmante dan rezyon Anse Reunion La Digue  e sa proze i sipoze demare sa lannen. I pou pran ape pre 12 mwan pour li konplete.

E finalman i annan en proze pou ranforsi network distribisyon elektrik Grand Anse. Sa i en proze R350,000 ki ankor i pri involve enstal nouvo kab tou dilon semen Grand–Anse avek Petit Anse e byensir i enstal en transformer alafen pou fer sir ki kalite electricity supply dan La Digue ann antye dan sa rezyon i ava ganny amelyore.

 

MR SPEAKER

Q40

 

MR WAVEN WILLIAM

Msye Speaker pou demann Minis ki plan son minister i annan dan fasilit sa batiman kot endividi a kapab lwe pou fer zot pti biznes dan Grand-Anse Mahe. Dezyenm parti eski Minis i ava dir nou ki lanfaz pe ganny mete pour enfliyans partisipasyon sekter prive pour envestir dan konstriksyon sa batiman.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker parey lasanble i konnen i san dout polisi gouvernman pour fasilit devlopman lenfrastriktir dan bann distrik ki pou servi pou ed bann pti ek mwayen biznes, donn zot en landrwa pour zot kapab fer zot aktivite. Depandan lo finansman gouvernman i osi parfwa konstrir serten sa bann landrwa e transfer li avek SEnPA ki pou zere. Paregzanp nou annan Camion Hall ki en legzanp klasik, nou annan bann stores, bann fasilite Union Vale. Tanka Grand Anse later i san dout disponib pour en tel aktivite e byensir i en kestyon finansman. E de ki gouvernman i kapab idantifye finansman  apropriye, byensir bann lenfrastriktir neseser a ganny konstrir pou deservi bann dimoun dan rezyon Grand Anse.

E byensir anlinny avek polisi gouvernman pou ogmant partisipasyon sekter prive dan devlopman ekonomik nou pei, konstriksyon fasilite pour  biznes i san dout enn ki gouvernman i sansib. Gouvernman i pare pou resevwar e pour lenformasyon  Lonorab Lasanble dan sa dernyen 2 an i annan 73 proze komersyal e rezidansyel enpe dan sa lalinny. Komersyal  sa vedir pou batir e servi pou lwe avek bann dimoun pour en valer R171 milyon. I annan 2 ki dan rezyon Grand-Anse e byensir i pa kouver sa 7  ki nou pe koze me byensir si en sekter prive i enterese i anvi apros gouvernman, i oule met en propozisyon, gouvernman i pare pou konsider nenport ki proze e nou panse si nou kapab fer sa i ava zisteman akseler, si oule vites avek ki bann lenfrastriktir i ganny fer akoz gouvernman i annan serten nivo kapasite ki i kapab fer dan en lannen e sekter prive i touzour kapab mobiliz finansman e gouvernman i pare pou met later a dispozisyon bann dimoun enterese pou fer sa bann tel fasilite e zisteman nou pe osi regard lo ki  bann kalite incentives ki nou kapab donnen over and above bann incentives ki annan ozordi apard finansman, apard later e lezot incentives, nou pe vwar ki kalite incentives nou kapab donnen alavenir.

 

MR WILLIAM

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis lefe ki a 2 repriz dan sa lasanble in ganny mansyonnen koman en package sa proze Cap Samy, Port Glaud avek Grand Anse, mon anvi demann Minis ki garanti ki i pe donn zabitan Grand-Anse ki sa proze dan lavenir  pou ganny fer dan distrik Grand-Anse Mahe.

E dezyenmman mon ti a kontan osi ganny garanti Minis lo ki sa sit i ganny prezerve pour sa devlopman me non pa ganny donnen a lezot antrepriz pou fer. Paregzanp la mon okouran poudir i annan en dezyenm garaz ki petet kapab ganny operate dan sa landrwa.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon kapab asir Lonorab ki sa sit in ganny idantifye koman en sit pou devlopman bann fasilite pour bann pti biznes e parey mon’n dir de ki gouvernman dan son kapasite i kapab mobiliz finansman i pou devlop sa landrwa me si i annan sekter prive ki enterese either litousel or an partenarya avek gouvernman pou devlop sa sit, anba bann laranzman ki a ganny tonm dakor, byensir proze i kapab ganny akselere.

Dezyenmman sa sit in ganny idantifye pou konstrir bann fasilite pour bann pti e mwayen antrepriz e ankor mon ti a kontan konfirm ek lasanble ki sa sit pou ganny prezerve pour sa.

 

MR SPEAKER

Q41

 

MR NICHOLAS  PREA

Mr Speaker lezislasyon i deza devan nou. San dout sa kestyon, mon kestyon pou ganny kouver taler par Minis. Mersi. Alors mon ti a kontan retire.

 

MR SPEAKER

Nimero 42

 

MR ALAIN ST ANGE

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis pour Plan Ekonomik ek Lanplwa si i kapab enform sa lasanble kwa ki pe ganny fer pou rezourd problenm fluctuation elektrisite dan upper Sans Soucis.

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker parey mon’n dir pour La Digue taler i polisi PUC pou kontinnyen rod fason pou deal avek bann problenm fluctuation dan kouran e PUC i okouran ki i annan en problenm fluctuation upper Sans Soucis e aksyon in ganny pran semenn pase. Depi sa 2 dernyen semenn travay pe ganny fer pour zisteman adres sa problenm e byensir PUC in osi enform mwan e note ki parfwa fluctuation i pa neseserman koze par si oule problenm lo lalinny, me petet parfwa par serten lekipman ki bann dimoun pe servi paregzanp masin welding ki sa i kapab fer serten fluctuation.

Me dan bann ka kot i konsern problenm lo lalinny PUC i annan en progranm detaye e parey mon’n dir zot deza pe fer travay dan upper Sans Souci e byensir sa travay ava kontinnyen.  Me si Onorab i annan okenn ka spesifik i ti ava enform mwan oubyen enform PUC e PUC in asir mwan ki zot pare pou donn latansyon sa bann ka spesifik.

 

MR ST ANGE

Anvi repons Minis e anvi la kantite dimoun ki’n konplent pa bann pti fluctuations avek en welding machine me gro fluctuations lo lalinny prensipal – e lakantite dimoun ki’n desann kot PUC zot menm, eski Minis i kapab enform lasanble kan ki bann dimoun dan Upper Sans Souci a kapab assize e dir, nepli annan sa gro fluctuation ki pe afekte zot bann lekipman dan zot lakaz.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker parey mon’n eksplike PUC i deza lo teren, i lo teren depi mwan pase. Sa travay ki pe ganny fer vizavi serten aktivite biznes dan sa area pour mansyonn non, me travay pe ganny fer. E PUC in donn mwan lasirans e mon ti a kontan donn Onorab sa lasirans e bann dimoun dan sa rezyon ki PUC pe fer tou sa ki i posib dan zot dispozisyon pour ki sa problenm fluctuation kouran i ganny deal avek dan en fason efikas e vit.

 

 

MR SPEAKER

Nimero 43

 

MR ST ANGE

Eski Minis pour Plan ekonomik ek Lanplwa i kapab enform nou lasanble si PUC elektrisite pour anvizaze refund sa 2 fanmiy zot domaz koze par sa poto elektrisite ki ti tonbe Curio Road Bel-Air.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker PUC in enform mwan ki zot polisi se zot pa refund dan bann ka parey, kan bann sitiasyon i arive par lafors natir e dan sa 2 ka poto ti tonbe par lafors natir. Me PUC parkont i entertain refund dan bann ka kot ti annan bann difikilte ki ti kapab ganny avoided e dan sa ka an kestyon PUC pa ti kapab prevwar si divan pou zet poto ater. E PUC in enform mwan ki dan zot polisi,   zot pa pe kapab entertain sa 2 claim.

 

MR ST ANGE

Mr Speaker anvi repons Minis, e anvi ki sa pwen ti ganny leve dan sesyon konsiltasyon Bel-Air kot Vis Prezidan e Prezidan ti dir ki zot pou get dan sa sitiasyon, e anvi ki sa enn se pa neseserman lafors natir me plito en neglizans par PUC pou tir bann pye dibwa ki ti lo sa laterans ki’n fer desann sa poto elektrisite lo lakaz sa 2 fanmiy. Eski Minis avek sa lenformasyon a konsidere pou ed sa 2 fanmiy Seselwa ki’n soufer akoz en neglizans par PUC.

 

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker PUC in enform mwan ki zot in fer en investigation detaye lo sa 2 ka e rezon ki Lonorab pe donnen i pa neseserman kolabore avek rezon ki PUC in donn mwan. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Q44

 

MR PATRICK HERMINIE

Minis eski ou ti kapab enform sa lasanble si ou minister i satisfe avek poursantaz larzan ki bann lazans touris lokal i anmennen dan pei par rapor avek sa ki zot ganny peye avek bann lazans touris deor.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker anlinny avek lalwa foreign exchange tou reveni ki en biznes, ki rezidan dan Sesel i gannyen dan tranzaksyon avek en non rezidan i bezwen ganny anmennen Sesel e convert an roupi atraver labank dan en dele 45 zour. Larzan ki reprezant reveni nou lendistri touris ki’n rantre dan sistenm banker pandan peryod 2003/2005 i swivan Msye Speaker:  An 2003 R918 milyon e nonm viziter sa letan ti 122,038. An 2004 R948 milyon, en logmantasyon 20 milyon roupi oubyen 2% lo sa sonm ki ti antre an 2003 e nonm touris ti 120,765, en rediksyon  1%. Sa vedir i montre ki malgre nou annan en rediksyon, larzan ki’n antre in ogmante ki i vedir ki sa requirement si oule i pe marse. E an 2005 larzan ki ti antre dan sistenm i 1 milyar 051. R113 milyon anplis, 10% e nonm touris byensir ti 128,654 – 7,889 anplis, en logmantasyon 7% e gouvernman i satisfe avek la kantite larzan ki reprezant nonm touris ki’n antre atraver sistenm banker Msye Speaker.

 

MR HERMINIE

Minis sa bann sonm mon prezimen se reveni zenere par tourism. Eski ou pou annan sif avek ou konbyen poursan ladan i bann reveni zenere par lazans touris. Sa vedir bann ki..

 

MINISTER DUGASSE

Non, Msye Speaker mon pour napa sa detay avek mwan me detay i available e mon kapab organize…

 

MR HERMINIE

E dezyenm kestyon siplemanter la, se eski Minis osi pou annan sif, Msye Speaker, konbyen an total bann lazans touris i fer par lannen lo Sesel. Konbyen dolar Ameriken, si ou annan, total, gross.

 

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker mon napa sa sif osi avek mwan me i bann sif ki disponib mon a kapab demann labank santral e fourni avek Onorab.

 

MR ST ANGE

Mr Speaker anvi repons Minis enpe dan sa menm lalinny, eski Minis i kapab konfirm avek lasanble ki larzan ki antre par bann azans lokal, bann DMCs pour bann lotel, eski Minis i satisfe avek, pour bann lotel ki ganny tou konsesyon e bann lotel ki pa ganny bokou konsesyon.  Eski Minis i kapab donn nou enpe sa pro-rata, sa ki reste Sesel ki fer antre dan bann diferan lotel isi. Konbyen larzan ki reste apre ki bann dimoun in ganny sa bann konsesyon.

 

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker mon krwar baze lo nonm touris ki antre ler ou work out the per diem expenditure par zour konbyen en touris i depanse, nou kapab workout, sa sif ki mon’n mansyonnen i kolabore. So pour mwan i kler, gouvernman i satisfe ki lamazorite, nou pa pe dir napa en pti leakage, me lamazorite plis ki 90% larzan ki lendistri touris i fer ki antre dan lekonomi Sesel ozordi.

Tanka larzan ki serten lotel i garde, mon krwar lasanble i konnen ki serten lotel i annan sa ki nou apel retention kot zot gard serten kantite larzan ki zot earn e byensir sa bann sif pa enkli retention ki sa bann dimoun i garde. E byensir retention account i larzan ki lotel i servi pou convert. Akoz si ou pran en lotel, paregzanp Lemuria Praslin, byensir zot depans en bon sonm dan lekonomi. Paregzanp dan term lanplwa – ozordi zot pe anploy, 38% zot bann travayer i Seselwa. So pour nou kapab pey sa bann Seselwa nou bezwen neseserman convert sa bann larzan an roupi pou kapab pey sa bann dimoun e Lemuria i byensir aste plizyer keksoz, legim avek bann pwason and so on. Zot bezwen convert.

So mon krwar dan sa poursantaz retention ki i garde finalman i annan en gran poursantaz ki ganny reconvert dan lekonomi domestik pour zisteman finans the rupee cost. E sa ki konsern Lemuria, mon pran sa akoz i bann sif ki pli resan dan mon latet,  akoz mon’n vwar sa en pti pe. Mon ganny en konpran ki dan zot retention zot pe convert ape pre 40% back e byensir lasanble i konnen ki pou finans en lotel ou bezwen – laplipar lotel i ganny finanse par borrowings, i en mixture borrowing avek equity capital. E serten lotel son borrowing ratio i annan i 50:50, i annan i 60:40, i tou depan. Me dan ka kot en lotel son finansman in ganny fer avek borrowings e sa borrowing i pli o, mon krwar lasanble ava dakor avek mwan ki i pou bezwen repey son bann loan an deviz etranzer. E pour li kapab pey son loan an deviz etranzer i enportan ki i retain enpe sa larzan pour li kapab servi son loan.

So ler nou koz lo zafer retention mon krwar i enportan ki nou met keksoz an perspektiv ki sa larzan i pa korek pou dir ki en lotel ki annan retention 70% i gard tou son larzan. So finalman si i annan 70% petet i pe gard 20% ouswa 30% depandan lo son borrowings. E laplipar lotel ki mon konnen, ki’n konstrir resaman in ganny finanse baze lo en gearing ki nou dir, sa vedir ratio ant loan avek equity capital, i 50:50 laplipar ditan. So i neseserman bezwen gard en serten poursantaz sa larzan pour li kapab servis son borrowings ki in pran.  Lot kote parey mon’n dir, sa bann lotel i anploy Seselwa. Nou pran en lotel parey Fisherman’s Cove ozordi, ki anploy li 95% Seselwa ozordi, 5% etranze. Seselwa byensir i annan ape pre 100 ekek Seselwa ki travay Fisherman’s Cove ozordi. So Seselwa i bezwen ganny peye an roupi e sa larzan i bezwen ganny convert an roupi. So malgre ki i annan en retention ki o me finalman lefe ki i bezwen convert serten larzan pour li kapab pey serten kou lokal i fer ki sa larzan i rantre dan lekonomi Sesel.

 

MR  WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker zisteman lo sanmenm sa kestyon, mon ti anvi demann Minis konbyen anterm dolar sa bann retention ki bann lotel i garde, konbyen finalman i tonbe.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon napa sa sif detaye avek mwan, i bann sif ki available nou kapab rode, fer li available avek Lonorab. I bann  sif ki available.

 

MR RAMKALAWAN

Kote nou kapab gannyen?

 

MINISTER DUGASSE

Labank santral ou kapab gannyen. Foreign Exchange controller i kapab donn ou tou sa bann sif.

 

 

MR HERMINIE

Minis anvi ki ler mon’n ekout ou i kler ki lakantite Seselwa ki ganny anploye dan en lotel sirtou 5-star i annan en rol ouswa i correlate avek kantite forex nou kapab gannyen anvi ki zot bezwn convert forex an roupi. Eski ou minister pa ti ava konsidere, si pa’n deza fer, pou gete akoz Lemuria i kapab atrakte zis 38% Seselwa koman son workforce tandis ki Fisherman’s Cove is as high as 95%. E si an rezilta sa letid serten rekomandasyon ti ava ganny fer ki laplipar sa bann 5-star hotels ti ava omwen pe anploy 85% Seselwa a montan ki ava fer, nou ava ganny plis forex ki ganny konverti isi Sesel.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon krwar i nou polisi se ki en lotel nou ankouraz li pou anploy omaksimonm Seselwa ki posib, 100% si i posib. Mon krwar nou bezwen ert realis dan nou lapros. Se i pa posib pour en lotel anploy 100%. Paregzanp nou pran bann change international e bann dimoun ki dan lotelri i konn tre byen. Ou pran en group parey Meridien, ou pran en group parey Four Seasons, i pa pour zanmen arive ki son Sef Egzekitiv i pour en local. Dan tou pei kot zot ale, i annan 2 pozisyon ki toultan etranze. Onorab St Ange mon asire i konn sa tre byen, se the post of CFO avek post of CEO. Sa vedir Chief Finance Officer, avek Chief Executive Officer i toultan etranze. So menm si nou nou ti a oule, menm si nou nou fors zot i pa posib akoz i polisi sa konpannyen.  Me parkont gouvernman ki travay tre pre avek sa bann lotel pou fer sir ki zot lokaliz as soon as practically possible. Paregzanp ler en lotel i vin dan nou pei, enn bann konsesyon ki nou donn zot se ki zot kapab anploy ziska 60% zot travayer etranze e 40% Seselwa. From day one i komanse ek sa. Me  i annan osi en proviso ki dan lespas 4 an zot in bezwen reverse sa issue. Sa vedir zot komans avek 60% etranze, 40% Seselwa. Dan 4 an i devret 60% Seselwa, 40% etranze.  E ozordi mon satisfer mon lekor koman Minis responsab pour lanplwa ki laplipar sa bann lotel, anfet tou sa bann lotel ki’n ouver dan sa dernyen 5 an, ki’n komans 60%, ozordi laplipar i par anba 40% etranze ki anploye dan zot lotel.  Sif i la i available. Me nou pe kontinnyen travay avek sa bann lotel.

Me nou bezwen realize osi ki anmenmtan ki nou pe form nou dimoun, i annan en limitasyon ki kantite ki nou kapab formen dan en lannen. Nou bezwen ert realis e pratik. E nou bezwen realize osi ki nou annan en pti popilasyon 80,000 dimoun. So realite i such ki menm si nou ti a swete ki tou travayer dan tou lotel i Seselwa mon krwar i pa posib pour li arive. Me selman gouvernman i determinen pou fer sir ki lakantite etranze ki lotel i anploye i ganny minimize e la kantite Seselwa ki lotel i anploye i ganny ogmante. E mon krwar ozordi laplipar lotel, nou pe travay tre pre avek zot, zot konpran sa. E laplipar lotel si nenport manm i demann zot ozordi, si ou annan en swa  ant en travayer etranze ozordi, en waitress etranze avek en waitress Seselwa, lekel ki ou pou pran?  Tou lotel manager pou dir ou, i ti a kontan pran en waitress Seselwa.  Rezon i senp. I annan en kou ki arive avek. Ler ou anmenn ou en Morisyen oubyen en Endyen pou travay Sesel, i annan en kou pour sa lotel, i annan en kou anterm air fares, i annan en kou anterm transportasyon, i annan en kou anterm housing e ler ou add tou sala the bottom line se i kout en lotel bokou plis pou anploy en Morisyen oubyen en Endyen as opposed to anploy en Seselwa.

So si lotel ti annan en swa – e lotel i la pou fer larzan li, i pa la pou perdi larzan, mon krwar laplipar lotel ti pou anploy Seselwa me parfwa zot pa kapab gannyen sa kalite e sa nivo ki zot pe rode. So vwala akoz ki i pe pran en en pti pe letan.

 

MR SPEAKER

Dernyen kestyon.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker i annan serten keksoz ki konfiz mwan. Mon anvi demann Minis kimannyer i kapab dir ki i satisfer son lekor lo sitiasyon aktyel kan limenm li in fek mansyonnen ki Lotel Lemuria ki’n ouver pour plis ki 5 an, i annan 6an, plis ki 5 an ki ozordi i pe anploy 38% Seselwa.   Kimannyer eski i kapab satisfer son lekor ki tou keksoz pe mars byen kan a en serten moman lotel Lemuria, zis koman Desanm kan ti pe fer repons bidze, lotel Lemuria ti dir ki zot pe anploy 58% Seselwa e ki ant Desanm avek la, Minis in dir nou byen ki poudir bann sif i ankor fre dan son latet ki i pe anploy 38%. Mon trouv i drol si i satisfer son lekor.  Alors mon ti ava kontan si Minis ti ava eksplik nou kwa ki donn li sa satisfaksyon dan sa trend kan apre 5 an limenm li in dir sa trend 60% ti’n devret aprezan 60% Seselwa e 40% etranze.

 

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker petet mon pa’n fer mon lekor kler, 38%, i 38% etranze. I 62% Seselwa. Msye Speaker Lemuria ti komans avek 60% etranze, 40% Seselwa. E ozordi Lemuria pe anploy 38% etranze 62% Seselwa. Lonorab i kapab verifye, i kapab kontakte Lemuria direkteman, oubyen i kapab kontakte biro lanplwa, oubyen imigrasyon ki a donn ou bann statistic pou montre ki sa sif, i pa en sif ki’n ganny envante, i en sif ki realite.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker mon anvi zis fer kler ki poudir mon pa’n envant okenn sif mwan, Minis ki’n dir sa. E Onorab Herminie in demann li kestyon baze lo son sif. Akoz i vir sa lo nou?

 

MR SPEAKER

Q45

 

 

MR RAMKALAWAN

Limilite i en verti apre tou.

Mr Speaker eski Minis, mon espere i ganny tou son bann sif byen prezan, i kapab enform lasanble konbyen larzan, mon eksplik byen, konbyen larzan lapolis, larme ek National Guard in depanse pour loto lwe an 2004 e ant Zanvye e Septanm 2005. Sa sete letan mon ti anvoy mon kestyon.  Mersi bokou.

 

MINISTER DUGASSE

Mr larzan ki ganny depanse pour lapolis i R1.3 milyon pou lwe loto an 2004 e Zanvye ziska Septanm 2005 i R1,760,973 milyon.  E mon presize pour 2004 i R1,376,133.50 e pour  Seychelles Defence Forces i R700,466.10 e zanvye ziska 2005 i R551,802.48 larzan ki’n ganny depanse pou lwe loto.

 

MR ST ANGE

Mr Speaker anvi sa bann sif..

 

MR SPEAKER

National Guard.

 

MINISTER DUGASSE

Sorry, National Guard i tonm anba Defence me si oule detay defans SPDF i R573,483.10 e National Guard R126,983.00 ki en total R700,466.10. E pour Zanvye ziska Septanm SPDF, R185,749.48 e National Guard R366,053.00 ki fer ou R551,802.48.

 

 

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker mon ti ava kontan demann Minis vi sa bann  sif ki i pe mansyonnen eski i polisi gouvernman pou kontinnyen zis lwe loto oubyen eski  gouvernman pa santi ki ava bann gro sif ki zot pe depanse zis pou lwe loto, paregzanp zis an 2004 nou pe desot R2 milyon pe al pli o ki sa,  eski zot pa santi ki in ler pour zot regard ankor pou aste transport ki ava byen mete, idantifye li koman en transport lapolis parey i arive dan tou pei olye zis lwe loto.

 

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker sa kestyon whether pou lwe loto or pou aste i en kestyon ki nou kapab annan en gran deba lo la. Me nou pour napa en deba ozordi me parfwa i annan bon rezon akoz petet  ou pran en polisi lwe olye ki aste. Paregzanp nou a vwar ki Seybrew detrwa lannen pase ti annan zot own fleet of vehicles e Seybrew depi 2 an pase mon krwar in deside pou vann tou zot loto e pou lwe loto. Rezon pour sa mon krwar i en kestyon lekonomi. Akoz en loto, nou tou nou konnen loto ki nef, nou fek aste li, son maintenance cost i very low e anmezir ki en loto i roule son maintenance cost i monte, i bwar plis lesans and so on.

So polisi gouvernman se dan sirkonstans kot i pli viab pour nou lwe nou pou lwe, kot i pli viab pour nou aste pour rezon idantifye, e lapolis i enn bann area kot nou bezwen idantifye, then nou ava aste. Me finalman mon krwar kestyon se ki sa ki pli ekonomik pour nou.

 

MR ST ANGE

..daily rate ki sa bann departman lapolis ek larme, konbyen zot lwe en loto par zour e lekel sa car hire ki zot servi an priyorite.

 

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker daily rate ki zot peye i average R400. Car hire mon krwar zot servi detrwa car hire me pa enn spesifikman. I annan detrwa.

 

MR SPEAKER

Q46

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker pou demann Minis si i kapab enform lasanble konbyen renovasyon airport pou koute.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker renovasyon airport ler i fini konplete, an Zen sa lannen i pou’n kout gouvernman R27,839,783.00.  E sa i pou kouver civil work lo terminal building e serten lekipman ki lotorite i santi in ler pou ranplase.

 

MR RAMKALAWAN

Mon ti a zis kontan demann li si i sir i pa pou ariv en sou anplis.

 

MR ST ANGE

Mr Speaker anvi ki sa sif ki Minis in anons nou, nou kapab ganny 3 airport dan building sekirite sosyal eski Minis i kapab konfirm avek nou ki son ratio ki in travay lo la, ki son ratio kou par square metres an konparezon avek sa enn ki la.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker pour renovasyon airport tender ti ganny apele, par class one contractor e plizyer ti soumet zot bid e byensir apre ki tou ti’n ganny konsidere nou ti byensir selekte sa kontrakter ki’n ganny kontra ki mon krwar i Allied Builders e tou ti ganny fer dan la transparans. Mersi Msye Speaker

 

MR  NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis si sa sif ki in donnen, si sa i pour enkli renovasyon kot arrival lounge plis bann fasilite deor airport e konbyen dan sa sif, konbyen larzan ki’n ganny pran dan airport tax, sirtou nou konnen ki ti annan sa bout an forex ki bann touris ti peye plus an roupi pour Seselwa. Konbyen kontribisyon ki’n ganny sorti dan Airport Tax pou al ver renovasyon airport. Si i kapab donn nou enpti pe detay.

 

MINISTER DUGASSE

Mr Speaker mon krwar renovasyon airport in fer an 2 faz. La nou pe fer premye faz. Premye faz byensir se renovasyon terminal, e amelyor bann fasilite byensir pou kouver departure ek arrival osi. E an sa ki konsern larzan tax, Airport Tax ler i anmase i al dan Consolidated Fund Gouvernman. E byensir sa larzan i ganny servi pour plizyer keksoz enkli maintenance e renovasyon airport.

MR RAMKALAWAN

Mon ti anvi zis demann Minis si finalman menm si sa larzan i al dan Consolidated Fund si letan i balanse lakantite ki zot in anmase e an relasyon avek sa depans ki pe arive lo airport, konmsi kimannyer i balanse, eski zot santi ki zis sa larzan airport tax over the years in kapab limenm li kouver sa R27,839.075.00.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon napa okenn dout  ki byensir larzan ki ou ranmase ou pa renovate airport toulezour, letan ou renovate li parey nou pe fer, nou byensir servi bann larzan ki airport limenm in zenere. Me i pa zis airport tax i osi annan bann larzan ki nou ranmase avek FIR, Fllight Information Region e plizyer lot revenir ankor.

So mon pa krwar i tro fer sans pou fer en konparezan direk ant sa larzan airport tax akoz larzan airport tax i al dan fon gouvernman parmi tou lezot reveni. I pa ganny met dekote pirman pour renovasyon airport.

MR SPEAKER

47.

 

MR ST ANGE

Msye Speaker eski Minis i kapab enform nou lasanble si son minister pou demann biro loditer zeneral pou antreprann en lodit konplet lo bann kont distrik Bel Air ki asosye avek sports.

 

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon krwar Lonorab i konnen, e lasanble i konnen ki loditer zeneral i pa tonm anba minister finans.  Loditer zeneral i en biro endepandan ki’n ganny set up anba konstitisyon e Minis Finans pa kapab  donn li lord pou dir li kote i pou al odite.  Se li ki deside kote i pou odite, sa i  son preogativ, li ki deside kan i pou odite, how often i pou odite, e kan i fer li, i soumet son rapor avek lasanble e byensir gouvernman i ganny en kopi.  So Minis Finans pa kapab al dir oditer zeneral al odit kont Bel Air, sa i form parti son progranm odit, son scope ki li i determinen e byensir kan i santi i neseser,  si i annan rezon pou krwar  or i santi in ler pour li fer en odit kont Bel Air then i a fer  li  me Minister Finans pa kapab dir li al fer.

 

MR ST ANGE

Msye Speaker anvi repons Minis e anvi ki sa menm kestyon ti ganny poze dan sesyon konsiltasyon Bel Air kot dimoun ti demann avek Prezidan e i ti dir wi nou a demande pou dir sa bann kont i ganny gete si ti annan sa demann e vi ki ti annan en demann dimoun pe demande si sa in ganny fer ozordi. Sa se premye pwen Msye Speaker.

E dezyenm pwen si nou santi i annan en nesesite pou regard menm en lodit entern kot dimoun in demann avek Prezidan ki sef deta, eski nou pa krwar ki   i lozik ki sa by now ti’n ganny fer.  Sa depi lannen pase sa meeting ti pran plas.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker odit entern i tonm anba minis finans e minis finans i kapab demann Internal audit pou fer en odit nenport landrwa a  nenport ki moman ki li i anvi.  Mon ti a kontan asir lonorab ki sa odit entern in ganny fer an sa ki konsern kont Bel Air.

 

MR SPEAKER

Kestyon 48.

 

MR PREA

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si i kapab donn sa lasanble en kont randi lo progranm MERP la  ki nou’n deza sot 2an depi son lentrodiksyon.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker parey lasanble i a rapel progranm reform ekonomik ki gouvernman ti met ansanm anba progranm MERP ti annan bi koriz sa ki nou apel serten  fundamental macro-economic imbalances dan nou lekonomi e byensir met anplas en platform pour ki nou pei i kapab repran krwasans e byensir annan en lekonomi ki soutenab.

Progranm MERP, Msye Speaker ti pour realiz son bann lobzektiv atraver kondisyon moniter pli sere, atraver pli bon disiplin fiskal e byensir stratezi pour ankouraz partisipasyon sekter prive. E byensir pour li kapab realiz son lobzektiv MERP ti propoz en progranm redresman ekonomik e krwasans atraver prensipalman 6 seri mezir.

Premyerman ti annan bann mezir fiskal, dezyenmman ti annan bann mezir moniter, trwazyenmman ti annan  exchange rate mechanism, katriyenmman restriktirasyon det e senkyenmman privatizasyon ek liberalizasyon e sizyenmman bann incentives sektoral.

Bann mezir ki ti ganny propoze Msye Speaker e enplimante par progranm MERP ti san dout ganny anplifye e anrisir par bidze 2005 e bidze 2006 ki Prezidan larepiblik ti prezant avek lasanble.  Bann mezir dan sa bidze Msye Speaker ti bann mezir ki nou panse ti neseser pou adres sa ki nou apel supply-side nou lekonomi savedir nou pe koz kou prodiksyon.  Dan lendistri touris nou pe koz kou lanplwa, nou pe koz cost of goods, nou pe koz cost bann inputs, ki annan pou fer avek supply side e osi bann mezir ki pou ed nou vin pli konpetitiv anterm nou kou.

E byensir sa bann mezir dan bidze 2005/06 sete pou adres enn bann kritik MERP ki MERP, si oule, ti vize dan sa ki nou apel demand side nou lekonomi, savedir konsonmpsyon dan lekonomi.

Msye Speaker reisit e sikse nenport progranm ekonomik ki ganny enplimante ou entrodwir par nenport pei i ganny mezire byensir atraver bann statistics, atraver realite e pou reponn kestyon Lonorab Msye Speaker mon ti a kontan avek ou permisyon pas enpe an revi lo bann diferan konponan MERP e donn lasanble serten fe.

Mon krwar anterm mezir fiskal Msye Speaker MERP ti sorti tre for e fer kler ki nou bezwen redres nou sitiasyon fiskal nou pei, sorti dan en sitiasyon kot nou ti annan bann defisit bidzeter parlao 20% of GDP e annan en surplus. Me bidze 2005 nou a rapel ti al pli lwen ki sa.   Prezidan ti vin dan sa lasanble e i ti fer en commitment ki i pou fer sir ki dan sa prosen 5an nou ganny nou en sirplis bidzeter pa pli mwens ki 5% par an – 5% GDP minimum. Nou a  rapel ki fason ki MERP ti pou tackle sitiasyon e redres sitiasyon fiskal sete atraver lentrodiksyon sa ki nou apel the broad base GST e ki i annan bokou koze lo la dan sa lasanble e anmenmtan ki nou mentenir trade tax pour en serten letan, savedir a en moman nou ti pou annan trade tax avek GST anmenmtan.  Nou a osi rapel ki anba MERP, GST lo serten item, 7 item ou 9 item ti ganny absorb par SMB.

Dezyenm mezir ki ti ganny propoze par MERP lo plan fiskal se ki gradyelman nou retir trade tax lo bann komodite.  Trwazyenmman  se ki nou limit depans kapital gouvernman, nou met en limit lo la e nou a rapel ki MERP ti propoz 50 milyon par an e bidze 2005 nou ti ogmant sa pou vin R200 milyon.  MERP osi ti propoze ki Central Bank i aret donn davans gouvernman in other words nou met en limit lo kantite davans ki labank santral i kapab donn gouvernman.

Lot mezir se ki gouvernman pour out source serten servis otan ki i kapab paregzanp catering lopital, laundry lanbilans and so on and so forth. Osi gouvernman pou revwar gouvernman limenm, revwar bann minister e annan en gouvernman ki pli leaner e pli efisyan e osi i ti propoz kreasyon en unit dan Minister Finans pour zisteman swiv lenplimantasyon progranm MERP e kontrol depans bann minister.

An rezilta Msye Speaker tou sa bann mezir se ki civil service premye in ganny redwir sorti R13,000 ozordi pou ariv R10,000.  Dezyenmman finans gouvernman nou santi i anba kontrol e sa i ganny demontre par en fiscal consolidation 24%.  Savedir lannen 2002 nou ti fini avek en defisit bidzeter 17% nou ava rappel. Me an 2003, lafen 2003 apre lentrodiksyon MERP nou ti annan en sirplis bidzeter  7% savedir nou ti’n  konsolid nou pozisyon fiskal sorti -17% vin +7%  e nou sirplis nou rapel an 2003 ti R270 milyon, nou ti kontinnyen an 2004 kot nou ti  pou fer en  sirplis 5%  me avek  lenvennman Tsunami ki ti tap nou pei, nou ti bezwen tir bann depans Tsunami e nou ti bezwen forse redwir nou sirplis bidzeter sorti 5% pou al 3% e antermn larzan ti R102 milyon.  An 2005 nou ti fer en sirplis 9%, R352 milyon e forecast pour lannen 2006 se en sirplis bidzeter R178 milyon.

E nou a vwar ki ant 2003 ek 2005  sirplis  gouvernman cumulative in R724 milyon ki nou’n fer. E byensir sa in permet nou pou repey, retire serten nou bann det domestik ki taler mon a koz lo det – mon a demontre kimannyer – kot nou det ti ete an 2003 e kot i ete ozordi e nou’n osi panse ki lefe ki nou sitiasyon fiskal i anba kontrol gouvernman dan  son sazes in santi ki in ler pour li rekomans donn enm pti morso sa larzan  back bann dimoun ki’n fer sakrifis e vwala kot dan bidze 2006 nou ti propoz en logmantasyon saler, nou ti propoz nouvo scheme of service pour bann graduates, nou ti propoz nouvo scheme of service pour teachers e 22 scheme of service pour bann travayer lasante.

Ti annan osi bann mezir moniter e parmi bann mezir moniter sete donn labank santral son lendepandans, revwar bann lalwa  lenstitisyon finansyel, deal avek money supply, revwar enpe bann likidite dan nou pei e byensir lo la, parey lasanble i  konnen, nou’n pas Act labank santral an 2004 pou donn labank  santral son lendepandans.  Nou’n osi revwar Financial Institution Act e ozordi nou annan en nouvo Act ki anplas.

Kot i konsern  money supply nou a realize ki lefe ki a en moman nou ti annan nou MERP, nou ti annan nou  GST avek trade tax, i vedir ki tou sa larzan ki nou ti ranmase atraver GST i larzan ki pa ti la, ki nou’n tire dan lekonomi, nou’n tir en lavaler R600 ekek milyon an 2003 si mon a rapel byen dapre bann sif.  I vedir ki nou money supply si oule, ti redwir me si nou get rapor labank santral ozordi nou a vwar ki money supply an Desanm 2004 ti apepre 4.4 bilyon roupi.  Kestyon se si MERP in redwir money supply, akoz money supply ozordi i 4.4  – an Zen 2003 i ti 4.423 ozordi i 4.436 bilyon.   Prezan pour sa Msye Speaker se ki anmenmtan ki nou’n mop liquidity dan sistenm nou’n osi anmenmtan nou a rapel  nou ti fer li pli fasil pour dimoun kapab  ouver en kont deviz etranze dan labank Sesel e an rezilta nou ti vwar en logmantasyon dan  foreign exchange deposit ki ti antre dan sistenm  banker ki ti fer ki sa rediksyon ki ou’n gannyen dan money supply ti ganny negate  in a way par nouvo deposit foreign exchange ki ti antre dan  nou pei.    Si nou pran rapor central bank, nou a vwar ki foreign exchange deposit dan labank komersyal ozordi i en  valer R250 milyon.

Kot i konsern likidite dan labank byensir labank santral in kontinnyen mentenir serten reglemantasyon  e sa i fer sir ki labank si oule i met en serten minimum larzan ki avek zot an depozit labank santral pou fer sir ki sa larzan pa release pou ganny lend dan lekonomi.

An sa ki konsern Treasury Bills nou ava rapel ki avan MERP Treasury Bills si oule ti ganny issue lo en tax sistenm me apre MERP byensir nou ti entrodwir en tender system kot gouvernman ti  dir mon bezwen tan kantite larzan atraver Treasury Bills e labank ti tender. E byensir to lentere lo Treasury Bills ti ganny determinen par tender system baze lo kantite demann ki ti annan pour Treasury Bills. Sa si oule i ankor enn bann mezir ki nou ti propoze par MERP e ki’n ganny entrodwir.

An term  nou exchange rate mechanism nou konnen ki Sesel nou annan nou en fixed exchange rate regime e nou servi en basket peg system kot si oule to lesanz i ganny determinen par en basket e nou basket i apel Seychelles Trade and Tourism Weighted Basket, STTWB e byensir MERP ti propoze ki sa i ganny mentenir. Me MERP ti al enpe pli lwen ki sa i ti osi etablir en  floor rate pour rate dolar/roupi, en floor rate ki vedir ki dolar  pa devret tonm pli ki en serten to lesanz e MERP ti etablir en to lesanz 5.5 roupi pour 1 dolar e byensir menm si i annan mouvman dan exchange rate, to dolar lo nivo lokal pa devret tonm pli ba ki 5.5 e sa in ganny mentenir ziska ozordi.

Kot i konsern restriktirasyon nou bann det Msye Speaker MERP  byensir ti propoze e  byensir bidze 2005 ek 2006 ti osi  ranforsi sa mezir pou fer sir ki nou rod fason pour nou restriktir nou bann det.  An tan ki nou bann det domestik nou a rappel si nou fer referans avek bidze ki prezant avek nou tou le lannen nou a vwar lo detrwa dernyen paz bidze ki nou det an 2003 domestik ti apepre R5.1 bilyon. E an Desanm 2005 nou det ti’n desann pou vin R4.8 bilyon e kimannyer nou’n reduce sa det se ki bann sirplis bidzeter ki nou’n fer nou’n servi pour nou retire nou bann det.

E nou a osi rapel ki dan sa R5.1 bilyon det, nou ti annan nou R1.3 bilyon ki reprezant bann davans ki labank santral ti’n donn gouvernman dan bann lannen, bann davans byensir ki dan langaz ekonomik nou’n servi pour nou finans defisit bidzeter gouvernman e si oule sa larzan  ki gouvernman i drwa labank santral e atraver en lagreman ki gouvernman in antre avek labank santral sa  det in ganny securitized e gouvernman i ava pey labank santral dan en peryod  20an e byensir lentere lo sa bann det li i pou ganny kalkile baze lo market rate.

Nou’n osi fer serten demars kot i konsern nou det eksteryer e nou det eksteryer ozordi konpare avek 2003 in redwir sorti R2.297 bilyon pou vin R2.1 bilyon, savedir nou annan en rediksyon apepre R100 milyon lo nou det eksteryer.  Ki nou fer, prenan kont ki bokou nou bann det eksteryer i  bann det bilateral, milti-lateral e bann det komersyal nou’n si oule angaz nou dan  serten aktivite swa serten demars avek nou bann partner etranze pour zisteman redwir nou det or re-schedule nou bann det eksteryer.  Kot i konsern nou bann det milti-lateral nou’n nobou   re-schedule nou det avek Kuwait Fund ki donn nou en pli gran letan, i donn nou en grace period e osi pli gran letan pour nou repey nou bann det.

Avek BADEA – nou pa’n zanmen annan okenn arreas avek BADEA, nou current so napa okenn nesesite pour nou re-schedule okenn det ek BADEA.  OPEC osi nou napa okenn arrears avek OPEC, so napa nesesite pour re-schedule. Avek World Bank nou ti annan serten aryeraz avek World Bank e nou ti tonm dakor dan en progranm repeyman kot nou repey nou det at the rate of $100,000 a month e nou’n komans sa depi Mars 2003 e by Novanm sa lannen nou pou’n clear tou nou det avek  labank mondyal ki a permet nou normalize relasyon avek labank  mondyal e fer nou vin current ki a permet nou ganny serten lasistans teknik ou lezot lasistans finansye atraver World Bank ki pa leka ozordi, akoz nou aryeraz avek World Bank.

Anba nou bann det bilateral nou ti annan det avek Lasin e Lasin in dakor pour re-schedule 3 loan e repeyman sa bann loan nou pou rekomanse an 2008, 1 an 2008 e 2 an 2009 ki donn nou  en pe letan si oule pour nou kapab redres sitiasyon pour nou kapab repran sa bann repeyman plitar.  Avek Lenn nou a rapel ki gouvernman Lenn in efas $5 milyon det ki Sesel ti annan avek Lenn ki fer ki once bann tranzaksyon i ganny finalize nou pour napa okenn det   aryeraz avek Lenn.

Abu Dhabi nou’n osi re-schedule 3 loan ki nou ti annan avek Abu Dhabi e sa bann loan repeyman pou repran lafen 2006 komansman 2007.  Avek Paris Club nou pa’n kapab fer gran re-scheduling,  however nou’n antre  an diskisyon avek  gouvernman Britanik, nou’n osi antre an diskisyon avek gouvernman  Franse e avek gouvernman Italyen.  Avek gouvernman Belgique zot in dakor pou re-schedule 5 loan ki nou ti annan avek zot e zot in pare donn nou en  peryod gras 5an e savedir repeyman sa bann loan pou rekomanse an 2011 e mon krwar sa re-scheduling arrangement avek Belgique i tre enportan  pour nou akoz i premye pei eropeen ki nou’n kapab ganny en re-scheduling arrangement e nou a rapel ki normalman i pa tro fasil pou ganny en re-scheduling avek en  Paris Club member e nou a rapel ki Belgique i en  Paris Club member me  atraver bon relasyon ki  nou annan  avek gouvernman Belge nou nobou     remove tou bann hurdles pour nou antre dan  en re-scheduling arrangement avek  gouvernman  Belgique e lagreman pour sa re-scheduling pe ganny sinnyen le 21 Avril sa lannen. E byensir sa lagreman ek Belgium nou panse i ouver laport pour nou kapab lo en plan bilateral diskit avek lezot gouvernman e la nou pe koz gouvernman angle e gouvernman franse.

Nou sel det milti-lateral ki nou’n pa’n fer gran progre avek se det ki nou annan avek labank devlopman afriken, sa i pour la senp rezon ki sa labank pa re-schedule debts e byensir nou bezwen  rod lezot formil pour nou kapab si oule adres sitiasyon ki nou annan avek labank devlopman.  So mon krwar kot det i konsernen nou’n fer en progre enportan, nou’n fer serten breakthrough ki nou pa ti krwar i posib, paregzanp avek gouvernman Belge parey mon’n dir i vreman  en breakthrough enportan ki nou nobou ganny lagreman gouvernman Belge pou re-schedule nou bann loan etan donnen ki i en Paris Club member e Paris Club member pa re-schedule det normalman.

An sa ki konsern nou bann det komersyal nou pa’n zanmen annan okenn aryeraz tanka nou bann det komersyal e nou current avek tou nou bann det komersyal.  Kot i konsern liberalizasyon, la nou pe koz liberalizasyon komers polisi gouvernman e sa byensir ti ganny promouvwar anba MERP se ki nou sorti dan en sitiasyon kot nou kontrol pri me nou regulate pri e dan sa domenn nou ti retir tou permi enportasyon. Nou a rapel ki an Zilyet 2004 nou ti aboli permi lenportasyon pour bann marsandiz ki nou fer vini pour konsonmsyon personnel me an Zanvye  2005 nou ti al pli lwen ki sa kot nou ti tir tou permi lenportasyon lo tou bann goods ki  bezwen ganny enporte dan pei eksepte bann goods ki nou apel bann restricted goods paregzanp bann goods farmasetik, legim, lavyann, bann si oule bann marsandiz ki pour  rezon sanniter, lasante piblik  i enportan pour annan  serten kontrol.  Nou a osi rappel ki an Zanvye 2005 nou ti tir si oule – nou ti aboli monopoli SMB lo sa 7 lartik ki okenn dimoun pa ti kapab enporte e sa sete diri, lafarin, disik, lavyann, legim, delwil ek dile.

Nou’n osi parey mon ti dir taler ki dan progranm  MERP nou bi se apre en  serten letan apartir 2005 nou retir trade tax lo bann marsandiz e fer li ki nou sel taks ki nou pou annan alavenir se GST.  Sa ti toultan lentansyon MERP e byensir an 2005 nou ti komans sa prosesis pou redwir tarif lo bann lenportasyon e nou osi konnen ki  Sesel i servi HS Code 1992 pou classified bann lenportasyon. Ladan nou 5118 item dan nou HS1992 e ladan  3110 item ozordi i annan en  taks 0% savedir 61% bann lartik ki antre dan pei i annan en tax 0% ozordi.  E sel taks ki annan lo sa 61% ou 3110 lartik i GST 12% e sa i anlinny avek progranm ki nou ti map out ler nou ti entrodwir MERP.

1101 item i annan en taks selman 5% ki fer ki 82% bann item dan nou HS Code i annan en taks 0 – 5% ki vedir ki selman 16% bann lartik ki annan en taks parlao 5% e letansyon gouvernman byensir – nou lentansyon alavenir se ki nou annan taks lo selman 4 itenm.  Sa se veikil, lalkol, sigaret avek fuel. E lentasyon gouvernman se retir taks lo tou lezot itenm pou fer sir ki nou vin anlinny avek progranm ki nou ti met an plas ler nou ti konsevwar MERP e byensir anplifye, e anrisir par progranm bidze 2005/06.

Ler nou pe koz liberalizasyon nou a osi konstate ki pour enpe letan nou ti annan  nou selman Air Seychelles ki ti anmenn 80% touris dan nou pei.  Nou ti annan  nou en air access policy ki ti restrikte e nou a rapel ki lannen pase an 2004 gouvernman ti deside pou revwar son air access policy e   allow lezot carrier pou fer bann vol ant  Sesel avek lemonn.  E nou ti vwar  larive Emirates Airlines avek 4 flights par semenn e nou osi konnen ki  Emirates i annan rights pour si oule fer 7 flight par semenn, en flight toulezour. Zot in komans ek 5, zot in reduce li to 4 e nou’n ganny lenformasyon ki avek lot factors ki zot pe anmennen zot annan lentansyon ogmant zot kantite flights pour evantyelman  fer zot  7 flight par semenn. E nou a rapel osi ki Qatar ti link Seychelles avek lemonn avek 4 flight par semenn e nou a osi konstate ki avek larive Emirates avek Qatar nou’n nobou link Seychelles avek 80 destinasyon. Savedir ozordi touris i sorti ape pre dan 80 destinasyon i kapab sot lo en flight e vin  Sesel atraver Air Seychelles, atraver Emirates…. – In anmenn serten benefis pour nou dan le sans ki nou’n provide en wider network of  air links ant Sesel e lemonn e nou’n osi si oule ogmant frequency. I annan en tandans ozordi ki touris pa neseserman kontan al dan en destinasyon kot i pas en semenn oubyen 2 semenn. I annan touris i kontan vin en landrwa i spend 3 zour i tournen.  Olye fer en vakans i kapab fer 2, 3 vakans dan en lannen me of short term duration. E ler ou annan frequency i permet ou market ou destinasyon dan en fason ki touris i kapab fer bann vakans pli kourt me enpe pli frekant.

Kot i konsern reform striktirel e reform enstitisyonnel sa osi si oule ti enn bann mezir ki MERP ti propoze. E nou a rapel parmi sa bann mezir, nou’n set up the National Tender Board ki ozordi i regroup reprezantasyon sekter prive e gouvernman. Nou’n osi set up Joint Economic Council ki regroup sekter prive avek gouvernman kot zot diskit bann size ekonomik. Nou’n osi pas lalwa lenvestisman ki ti ganny pase dan sa lasanble lannen pase. Nou’n osi set up nou Central Statistical Office atraver nouvo lalwa ki ti pase  an Desanm 2005 pou fer nou lofis statistik vin endepandan, donn li plis kredibilite, nou’n osi set up Small Enterprise Promotion Agency, SEnPA ki ti ganny set-up byensir avek bi pour promouvwar e donn sipor bann pti e mwayen antrepriz. Nou’n osi set up Seychelles Port Authority pour zer tou bann zafer por e byensir sa in ranplas serten fonksyon ki ti ganny desarze par departman Transpor dan Minister Tourism e Transport ki’n ganny aboli e nou ti osi set up Seychelles Civil Aviation Authority ki’n pran bann fonksyon ki ti ganny zere par departman laviasyon sivil.

Nou’n osi set up Seychelles Tourism Board ki annan manda pour  promouvwar Sesel e byensir kot i konsern product development. E finalman nou’n set up Seychelles Investment Bureau ki pe azir koman en one stop shop pour promosyon e fasilitasyon bann lenvestisman dan nou pei.

Dan domenn privatizasyon, nou’n komans nou progranm privatizasyon, nou pa’n al osi vit ki nou ti a’n swete pour plizyer bon rezon akoz nou konsyan lenportans pour nou protez lanplwa. Nou’n dir a plizyer repriz ki nou pa oule antre dan en privatizasyon sovaz, nou oule en privatizasyon kontrole, fer sir ki lenpak sosyal privatizasyon i ganny minimize. E parey Lasanble i konnen privatizasyon SACOS i on schedule. Nou’n fini privatiz premye 30% e privatizasyon pou ofer bann shares ek piblik in al ase byen e nou pe si oule finaliz bann tranzaksyon pour nou fer dernyen bout privatizasyon SACOS.

Nou ti osi komans avek privatizasyon SMB e i annan en kantite travay ki’n ganny fer, nou’n idantifye lalis bann departman SMB ki nou ti a kontan privatize me ankor i annan en bon pe travay ki nou pe fer tout an gardan nesesite pour nou approach nou progranm privatizasyon dan en fason cautious.

Onivo lenvestisman Msye Speaker nou a vwar ki avek letablisman Seychelles Investment Bureau, avek tou lezot mezir ki nou’n met anplas atraver bidze 2005 e 2006, nou dan en sitiasyon ozordi kot olye nou al deor pou al rod lenvestisman, se lenvestisman ki vin kot nou. Nou dan en sitiasyon ozordi kot nou kapab swazir lekel ki nou donn permisyon pou fer  lenvestisman dan nou pei.  E zis pou demontre serten statistik, depi letablisman Seychelles Investment Bureau nou’n approve nou 327 proze sorti kot diferan promoter e sa i pour en valer R5.3 bilyon.

Proze touris limenm – i annan 62 proze touris pour en valer R2.5 bilyon e proze komersyal, nou pli gran proze la se proze Eden ki’n deza komanse e li i pour en valer R2.1 bilyon roupi.  E nou osi annan lenvestisman – letan nou analiz lenvestisman nou vwar ki dan sa  327 proze lenvestisman, i annan 277 ki sorti kot Seselwa e sa i pour en valer R787 milyon. La nou pe koz Seselwa ki reste dan nou pei, Seselwa ki reste an deor nou pei ki pare pou envestir dan nou pei. E lenvestisman par etranze i annan 43 proze e sa i pour en valer R4.4 bilyon. E byensir sa bann lenvestisman i pou annan potansyel lanplwa pour ape pre 3000 nouvo plas travay e nou’n osi vwar dan dernyen 2 an ape pre 600 dimoun pe ganny zot lavi atraver cottage industry ki zot pe fer dan zot lakour e sa byensir pe siplemant zot income ki zot gannyen.

Enn de bann proze ki’n komanse e ki’n fini konplete, nou annan renovasyon Barbarons, ki nou konnen in fini konplete, renovasyon Northolme. E bann proze ki’n  deza komanse nou annan Southern Sun, Anse Louis ki pou terminen an Out sa lannen, en proze R18 milyon,   Silhouette en proze R116 milyon,   Four Seasons en proze R510 milyon ki’n deza komanse e Banyan Tree Phase III en proze R55 milyon ki’n deza komanse e parey mon’n dir i annan Eden Project R2.1 bilyon ki’n deza komanse.  E lezot proze ki pe al komanse dan bann semenn e mwan ki pe vini se proze Port Launay, R433 milyon, Takamaka Bay Praslin, R255 milyon, Long Island R183 milyon, Transit Hotel pre ek Airport R91 milyon, e renovasyon Allamanda R76 milyon.

Dan sekter lapes Msye Speaker nou’n tande tou resaman ki Heinz in konplet lavant IOT avek Lehman Brothers e Lehman Brothers in propoz avek gouvernman son plan lenvestisman e i annan lentansyon envesti dan Sesel dan sa prosen 2 a 3 an, en sonm 100 milyon ero, R700 milyon e sa lenvestisman i pour prensipalman konstrir en cold store avek en kapasite 10,000 tonn ton pou fer sir ki zot annan ase pwason pou process en loin plant, pou process loins pou eksportasyon, 10,000 tonn kapasite e zot annan lentansyon ogmant production IOT sorti 85,000 tonn ton par an pou vin  130,000 tonn ton par an e la zot pe osi mazin moderniz zot production line pou fer sir ki i vin pli performan e zot osi annan plan pour konzwentman avek gouvernman pou envestir dan en laflot 5 purse seiners ki pour si oule operate anba paviyon Sesel dan ki gouvernman Sesel e lezot partner lokal a ganny envite pou partisip ladan.

Nou osi konnen ki Airtel in resaman anonse ki i pe upgrade son internet work cellular network e i pe fer en lenvestisman 40 milyon roupi ki in deza komanse.

Si nou refer lo rapor labank santral tou resaman nou a vwar ki  FDI flows dan Sesel lannen 2005 ti R453 milyon. E sa byensir i FDI flows pour bann proze ki’n fini e bann proze ki pou komanse e tou lendikasyon i montre nou ki FDI flows pou kontinnyen ogmante once sa bann proze i demare. E nou a osi konstate ki Barclays Bank 2 an pase ti deside pou ouver zot premye Offshore Banking Division. I premye Offshore Banking Division ki nou annan dan nou pei.

Sitiasyon Foreign Exchange  – i kler Msye Speaker ki atrave progranm MERP foreign exchange ki pe antre dan nou pei in ogmante. I napa okenn dout ki in ogmante. Touris nou’n vwar ki in ogmant par R113 milyon  lannen pase. Me lefe i reste ki malgre ki foreign exchange pe ogmante presyon lo nou foreign exchange accounts i kontinnyen entans. I entans  akoz anmezir ki ou annan lenvestisman pe antre, nou annan FDI wi, me sa FDI nou konnen ki en gran parti  i servi pou  pey enportasyon ki konekte avek FDI. Me once sa bann proze in fini konplete e demare nou a vwar ki nou lekonomi i pour san dout benefisye atraver bann nouvo lasanm lotel ki pou vin lo market e nou pe forecast ape pre 1300 a 1500 nouvo lasanm lotel ki pou antre very soon.

Nou a vwar osi dan rapor labank santral ki nou kont eksteryer, nou external account ti fini avek en defisit R84 milyon  konpare avek en defisit R490 milyon an 2004. Sa vedir nou external account i pe san dout ogmante, e sa in prensipalman  as a result of FDI ki’n antre dan nou pei e byensir logmantasyon dan rezerv labank santral.

Rezerv labank santral limenm, son gross reserve in sorti R270 milyon lannen  pase pou vin R309 milyon –  56 milyon dolar e nou net reserve labank santral, nou annan gross reserve me net reserve i gross reserve retir bann det short term ki labank santral in pran. E nou net reserve i sorti negative R415 milyon an 2004 pou vin negative R282 milyon. E sa ankor i en lendikasyon ki nou external account pe amelyore avek logmantasyon dan deviz etranzer ki pe antre e byensir logmantasyon dan FDI.  E parey mon’n dir, nou foreign exchange account i kontinyen anba en presyon enorm akoz nou lenportasyon parey nou vwar bann statistik in ogmante, konpare avek bann lannen presedan, nou’n vwar en logmantasyon dan travel.

Lannen pase travel limenm in kout nou pei R96 milyon,  – 16 milyon dolar e nou osi pe clear en gran parti bann commercial arrears ki nou ti annan dan sistenm banker e sa osi si oule i met presyon enorm lo nou balans peyman.

E osi finalman nou annan logmantasyon dan fuel cost. Parey nou’n realize fuel ki nou servi domestik in sorti R23 milyon  an 2003 pou vin R38 milyon an 2005 e sa osi i met presyon enorm lo nou balans peyman e byensir lo deviz etranzer e nou a konstate si nou fuel bills in reste at level  2003, si oule nou ti a’n save nou 15 milyon dolar olye pey 38 milyon nou ti a’n pey 23 milyon. Me lefe i reste ki nou viv dan en lemonn kot nou ganny afekte par bann diferan devlopman e byensir logmantasyon  dan kou karbiran i pa en leksepsyon pour nou.

Nou’n osi Msye Speaker fer progre remarkab an sa ki konsern dan domenn offshore. Ozordi nou offshore sector i trwazyenm pilye nou lekonomi e nou a rapel  dan progranm MERP e byensir bidze 2003, 2005 ti annan bann mezir ki ti met anplas pour zisteman ogmant trwazyenm pilye nou lekonomi. Nou ti pas plizyer nouvo lalwa dan sa lasanble. Nou’n entrodwir bann nouvo lalwa paregzanp Protected Cell Company, nou’n pas bann lalwa ki permet special company’s license ganny entrodwir e ozordi a lafen 2005 nou lendistri offshore ti pe anmenn en reveni ape pre 20 milyon dolar dan nou lekonomi.

SIBA limenm son reveni ti 2 milyon  dolar, e sekter prive, bann avoka, bann kontab, bann registered agents zot zot ti’n ranmas ape pre 18 milyon roupi dan sekter offshore. E kantite konpannyen ki lo nou rezis in sorti preski zero ler nou ti komanse 10 an pase pou arive 25,000 alafen 2005. E parey mon’n dir taler Barclays in osi ouver son premye Offshore Banking Division e diskisyon i anplas pour lezot labank, Nouvobanq e MCB osi ouver Offshore Banking Division.

Kot i konsern DTA, Double Taxation Avoidance Agreement ki tre enportan pour lendistri offshore akoz pour lendistri offshore devlope i enportan ki ou annan bann DTA anplas e ozordi nou annan nou 6 DTA ki anfors, nou annan nou 21 DTA ki a diferan  staz negosiasyon e bann DTA ki’n fini konplete e pare pour sinnyatir, nou annan l’Egypte, nou annan United Arab Emirates nou annan Qatar, nou annan Cyprus, nou annan Bahrain, e nou annan Belgium.  E ankor mon presiz Belgium akoz Belgium i premye pei Linyon Eropeen avek ki nou’n nobou konklir en double taxation avoidance agreement. E sa ankor i ava en katalis pou permet nou negosye DTA avek lezot pei eropeen, e DTA ant Sesel avek Belgique pour sinnyen le 21 sa mwan e byensir i a ganny met devan lasanble pou ratifikasyon tre byento.

Nou osi dan nou katriyenm pilye nou lekonomi, nou tanker business, parey lasanble i konnen, ozordi nou annan nou 3 tanker ki operasyonnel e sa 3 tanker pe deza fer en kontribisyon dan lekonomi nou pei. E parey nou konnen nou’n fini sinny lagreman pou batir ankor 2 tanker e nou panse ki sa bann tanker once ki  zot in fini servi zot bann loans nou panse i pou fer en kontribisyon sibstansyel dan lekonomi nou pei e i ava san dout donn lanplwa en gran nonm nou bann zenn onm e pourkwa pa nou bann zenn fiy Seselwa pou travay lo bann tanker.

Kot i konsern lanplwa Msye Speaker nou’n vwar ki ant 2003 a 2005 kantite dimoun ki dan lanplwa formel in sorti 39,561 an 2003 pou vin 40,629 an 2005  e nou to unemployment in sorti 5% pou vin 3%.  E byensir parey mon’n dir avek bann nouvo lenvestisman ki nou’n aprouve, ki’n deza komanse, i annan pou komanse, nou pou kree nouvo loportinite lanplwa pour nou bann dimoun.  Kot i konsern lenflasyon nou a rapel ki enn bann mezir ki ti ganny propoze par MERP se  kontrol lenflasyon e nou’n met anplas bann mezir pou fer sir ki to lenflasyon pa ogmante e nou a vwar ki nou to lenflasyon in sorti 6% – 3.3% an 2003, malgre ki ti annan GST avek trade tax, malgre ti annan en kantite nivo over invoicing lo bann komodite ki enporte, nou’n nobou mentenir to lenflasyon e lafen 2005 to lenflasyon ti selman 0.9% e sa in arive an grann parti par rediksyon dan trade tax.

Malgre ki bann komodite ki’n antre dan pei, i ankor annan en o nivo over invoicing ki napa bokou ki nou kapab fer akoz sa bann over invoicing in ganny fer menm avan sa bann invoice in ganny prepare, avan goods i ariv dan nou pei. Me atraver trades tax nou’n nobou mitigate enpe sa bann kou pou fer ki nou to lenflasyon in ganny mentenir anba kontrol.

Dan nou bann real sector, se byensir bann sekter ekonomik, nou pe koz touris, nou’n revwar byensir progranm Tourism Incentives Act, nou a rappel ki MERP ti entrodwir en nouvo Tourism Incentives Act e dan bidze  2005/2006 in entrodwir plizyer lezot mezir pour zisteman adres supply side nou lendistri touris pou fer kou prodiksyon lendistri touris  vin pli bon marse.  Nou’n fer entrodwir plizyer mezir, zero GST, trades tax lo bann construction materials, lo bann capital equipment, lo bann masin, lo bann diving equipment, bann lendistri ki siport touris. Nou’n osi donn bann konsesyon lo veikil, nou’n donn konsesyon lo social security kot nou’n cap li pour lendistri touris 25%, nou’n retir son security konpletman lo bann non-monetary  benefits paregzanp bann tips ki bann lotel i gannyen, bann loto, lakaz ki zot donn zot bann travayer, transpor ki zot donn zot bann travayer, bann bonus tou sala, napa social security zisteman pou ankouraz lotel pou reduce zot kou prodiksyon e ankouraz lotel reward zot bann travayer enpe pli byen.

Nou’n osi donn bann konsesyon lo GOP fees, nou’n osi nou a rappel entrodwir 200% rebate lo tou bann depans promosyon e marketing e osi lo bann depans formasyon ki bann lotel i fer. Nou ti osi met anplas Msye Speaker en small hotel enhancement programme. Mon krwar nou’n tann bokou lo la tou resaman, i en progranm ki’n ganny byen resevwar pou zisteman ed nou bann pti lotel akoz nou krwar dan en polisi touris kot nou nou napa selman gran lotel five-star me nou annan bann pti lotel owner-run establishment ki atrakte bokou bann repeat client e vwala akoz gouvernman pe donn sipor atraver nou small hotel enhancement programme.

STB limenm in revwar enpe son progranm marketing, in revwar enpe son lapros marketing kot olye market en segment nou lendistri touris, nou market destinasyon e an marketing destinasyon finalman nou osi pe market bann letablisman gro ou pti pti ki dan nou sekter touris.

Dan domenn lapes Msye Speaker la osi nou’n entrodwir plizyer mezir ki ti ganny propoze anba MERP an ankor anplifye anba bidze 2005/2006 kot nou ti entrodwir Fisheries Incentives Act ki la osi i ofer en kantite konsesyon bann diferan aktivite dan domenn touristik e byensir nou’n osi vwar rezilta pozitiv kot nou’n vwar en logmantasyon dan lakantite pwason sorti dan nou Demersal Fishing  Sector ki ganny eksporte. Nou’n osi vwar logmantasyon dan  nivo transhipment dan por Victoria par 12% e nou’n vwar en logmantasyon 12% dan canned tuna ki pe ganny produce par IOT. E nou an diskisyon tre avanse avek serten lenvestiser pou envesti dan en ship repair facilities, dry-dock facilities e si tou  i mars byen nou panse   kapab konkretiz  lagreman pour en lenvestisman enportan dan sa domenn. Nou osi an negosiasyon avek serten envestiser pour, si oule, set up cold storage facilities Sesel, warehousing avek net repair facilities.

Dan sekter lagrikiltir, la osi Msye Speaker i enn nou real sector kot nou’n entrodwir serten incentives pou zisteman ogmant prodiksyon e osi redwir kou prodiksyon dan domenn lagrikiltir e mon krwar nou pe vwar levidans sa bann mezir atraver en logmantasyon dan la kantite fri e legim ki nou vwar dan nou pei. Mon krwar nou tou ler nou pas lo semen dan sanmdi bomaten, nou vwar bann latab obor semen partou avek fri ek legim byen fre lo la ki nou kapab aste.  E tou sala in vin an rezilta bann lankourazman ki gouvernman pe donn sa sekter, sekter agrikol.

 

MR SPEAKER

Ekskiz mwan Minis, i paret ki si ou pour enpe pli long, mon propoze nou pran en break e ou a kontinnyen. – Ziska 11 er.

 

(Break)

 

MR SPEAKER

Nou a kontinnyen.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker pour mwan repran kot mon ti’n kite taler, mon krwar en lot landrwa enportan kot MERP ti fer serten propozisyon e ki nou’n vwar serten rezilta remarkab se dan area pti biznes. Parey mon ti eksplike pli boner gouvernman in etabli SEnPA koman sa lazans ki pour zisteman donn sipor bann pti biznes e osi dan bidze 2005/2006, nou’n vwar ki tax free allowance pour bann pti biznes ti ogmante pou vin R48,000 par an. Sa vedir en pti biznes ki fer en profi par anba R48,000 pa pou bezwen pey taks e osi bann pti biznes ki involve dan value added activities paregzanp bann dimoun ki koud i kapab anrezistre ek SEnPA e ganny en sertifika, en small business certificate i anmenn sa labank e labank atraver en queue spesyal ki’n ganny entrodwir dan bann labank i kapab ganny akse ek deviz etranzer dan en fason tre vit pour li kapab enport son bann materyo parey latwal, difil and so on and so forth e lenformasyon se ki sa pe mars tre byen.

Nou’n osi dan sa lalinny Msye Speaker zis pou mansyonnen kot i konsern pti biznes, letan nou’n fer en revi pipeline sa vedir sa 600 milyon roupi ki dan pipeline ozordi, nou’n vwar ki ape pre 2000 bann aplikasyon ti konsern bann pti biznes, bann aplikasyon ki ti par anba R10,000 e depi Septanm lannen pase, nou’n komans en progranm avek labank pou clear tou sa bann  amount par anba R10,000 e mon annan lenformasyon ki tou bann amount dan pipeline par anba R10,000 in fini ganny clear e nou pe komans clear bann amount R20,000 ki fer ki bann pti biznes si oule i pe ganny akse ek deviz etranzer  pour li kapab fer sir ki zot bann aktivite i kontinnyen.

E nou ava osi rapel ki bidze ti entrodwir rediksyon dan taks, mon’n dir taler 61% bann tax ozordi, 61% itenm anba HS code napa taks lo la, taks i zero e sa i enkli raw materials, sa vedir tou bann raw materials ki nenporte biznes i servi ozordi napa taks lo la, i enkli bann consumable goods, bann spares, bann tools, bann lekipman, bann packing materials ki servi par bann artis, par bann artisan, par mizisyen, tou sala napa taks ozordi.  E bann hi-fi equipment ki bann mizisyen profesyonnel i servi, sa osi nou’n tir tou taks lo la. Nou a osi rappel ki gouvernman in konstrir en exhibition hall zis akote kot nou ete la, kot bann artis, bann pent i kapab display zot bann prodwi e vann e zot ganny en outlet pour zot kapab si oule vann zot bann prodwi. E nou a osi rapel ki i annan bann diferan lasistans ki gouvernman ti pe donnen. I annan lasistans anba YES scheme, lasistans anba small business finance facility ki ganny administre par Development Bank, e lezot lasistans ankor.

Gouvernman dan bidze 2006 ti kree en credit agency kot tou sa bann lasistans ti ganny zere par en agency. Sa vedir sa pti biznes li ki bezwen en lasistans finansyel i pa bezwen al from pillar to post, i al en landrwa, i fer son laplikasyon e tou i ganny process e i ganny son larzan.

Nou a osi rapel ki in addition pou ed cottage industry, gouvernman ti entrodwir sa ki nou apel seed money pour bann dimoun ki anvi fer en aktivite cottage dan lakour kot zot kapab ganny en loan R10,000 avek bann kondisyon tre favorab, i kapab borrow pou aste son bann raw materials, bann pti lekipman ki i bezwen pour li kapab demare. E parey mon’n dir rezilta se ki ozordi nou annan nou 600 sa bann dimoun ordiner ki annan en travay me i santi ki i annan en skill ki i kapab fer aktivite se li either lo computer or nenport kwa, i kapab pe fer li e tou lendikasyon i montre ki sa pou kontinnyen ogmante. E osi an pasan Msye Speaker i bon note ki an 2003 ler  nou ti lans progranm MERP ti annan ape pre 5500 pti biznes e ozordi nou annan nou  6800 pti biznes san ki nou kont sa 600 ki tonm anba cottage industry.

Pour konklir Msye Speaker mon ti a kontan lir 2 remark ki si oule ti ganny fer par board IMF dan son meeting sa mwan – mwan pase annefe ler zot ti konsider lartik 4 assessment lo Sesel, pou demontre Msye Speaker ki progranm MERP anrisir par bidze 2005 e 2006   i lo bon semen. E lo kote fiskal mon a lir Msye Speaker; Directors commended Seychelles for the significant moves towards fiscal consolidation. Moving from sizeable deficit to budget surpluses and welcome the authorities’ commitment to continuing fiscal consolidation over the medium term. Sa ti lo plan fiskal. Lo det; the UK chair indicated a re-scheduling of debts through the Paris Club would also be desirable ­ pa absoliman neseser – with a (..)  strategy   track record through an IMF staff monitored programme being a possible percussor to a fund programme. UK Chair i kontinyen; if a Paris Club solution was not achieveable, the UK indicated its preparedness to deal with the Seychelles bilaterally on this issue. Ki vedir ki Langleter i pare pou pran direksyon ki Belgique in pran pou deal avek nou lo en plan bilateral pou restriktir nou bann det ki nou annan anver gouvernman Britanik.

Lo reform striktirel; Directors also commended the authorities’ structural reform initiatives of reducing tarrifs, trades tax, dismantling many import restriction, opening  up a Seychelles marketing Board, market to greater competition and initial moves towards privatization. They noted the introduction of the new investment code. Vwala enn de remark Msye Speaker pase par board IMF dan son meeting an fevriye sa lannen ler zot ti konsider lartik 4 Sesel e mon’n ganny sans pandan sa 2 an ki mon’n okip sa post annan en kantite enteraksyon avek bann zofisye IMF, avek IMF e World Bank e tou lendikasyon se ki Sesel i lo bon semen. Tou lendikasyon se ki progranm MERP anrisi e anplifye par bidze 2005 e 2006  pe redress lekonomi.

E parey mon’n dir taler si nou get tou bann lendikater, tou bann statistik i la pou demontre ki se swa lo plan fiskal, lo plan moniter, lo plan money supply, lo plan likidite, lo plan nou rezerv eksteryer, nou balance of payment, tou lendikasyon i la ki Sesel i lo bon semen. E mon ti a kontan fer remarke Msye Speaker, en lenvestiser, oubyen lenvestiser etranze pa envestir  4.4 bilyon roupi dan lekonomi en pei ki pa lo bon semen. Pour mwan lefe ki lenvestiser etranze i pare envestir ziska 2.1 bilyon, bilyon  roupi dan en sel proze i pour mwan lendikasyon ki nou pei, nou lekonomi i lo bon semen.

Parkont Msye Speaker mon konnen en size ki pou leve – ki  leve tanzantan, what about krwasans, nou growth. Ozordi Msye Speaker gouvernman i aksepte ki i annan en problenm akoz nou pa pe kapab kalkile si oule dan en fason accurate growth dan lekonomi. Nou’n kree en biro statistik endepandan me zot napa kapasite ozordi pou kapab kalkil growth, krwasans ekonomik dan en fason accurate. Se pour sa rezon ki mon pa’n koz ditou lo growth akoz gouvernman i santi ki nou lekonomi pe agrandi. Sa i ganny demontre par diferan fakter, kantite goods ki annan dan pei – ozordi problenm napa, ler mon’n ekout leta la nasyon mon pa’n tande problenm napa dan lasanble. Mon krwar nenport nou ki al dan nenport ki laboutik, nou ganny sa ki nou anvi ozordi.

So lendikasyon i montre tre kler ki lekonomi i lo bon semen, lekonomi pe repran me ki nou bezwen fer se avek lasistans ki nou’n demande, avek fon moneter enternasyonal, zot in pare asiste pour nou kapab accuratly compute nou krwasans ekonomik. E si oule sa i en  sel statistik ki mon pa’n mansyonnen me tou leres statistik i la, i la pour nou vwar. Mou annan rapor labank santral i fek sorti, mon krwar lasanble in ganny prezante ek en kopi e sa rapor a mon’n avi in fer en revi zeneral lo sitiasyon lekonomi ozordi e pour nou nou satisfe ki bann mezir ki Prezidan Michel in pran dan bidze 2005 e 2006 avek progranm MERP ki parey mon’n dir, ti en progranm ki ti adres demand side of the economy tandis ki bidze 2005/2006 in deal ek supply side lekonomi, nou’n vwar ki nou lekonomi i lo bon semen. Avek sa, Msye Speaker mon a les loter kestyon tir son konklizyon lo whether progranm MERP in en sikse oubyen non. Mersi Msye Speaker.

 

MR PREA

Mr Speaker apre sa long detay ki Minis in donn..(Technical problem)

..In retourn dan sirkilasyon e bann det sirtou bann det lokal in posib in ganny service avek sa larzan, si minis i kapab eksplik nou si sa in leka e si Minis i kapab osi eksplik sa lasanble akoz ki pri lavi malgre tou sa reisit MERP, pri lavi i kontinnyen ogmante konsiderableman e ki sitiasyon forex pour bann dimoun ordiner ki pe al labank toulezour swa pour en tretman medikal overseas oubyen pour en senp konze, en vwayaz a letranze pa’n amelyore pandan sa 3 lannen.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker dernyen kestyon Lonorab sa mon a les li fer son prop zizman, mon pa lentansyon komant lo la, mon krwar sif i la, i koz pour li menm. Rapor labank santral ki adres sitiasyon eksteryer, ki adres sitiasyon forex i speaks for itself e mon a les onorab tir son prop konklizyon lo sa size.

Kot i konsern money supply ki ganny mezir par M to P dapre rapor labank santral,  fason ki i group li, mon’n dir ki money supply ti 4.428 an 2003  e an 2005 i 4.436 bilyon roupi e mon ti eksplike ki wi, MERP in tir R400 milyon an 2003 atraver GST a en letan kot trade tax ti ankor en oter ase eleve.  So normalman lefe ki nou’n tir R400 milyon dan lanmen dimoun i vedir ki money growth ti’n devret desann par sa kantite. Me i pa’n desann pour la senp rezon ki anmenmtan ki nou’n fer sa nou a rapel ki nou ti entrodwir forex exchange account pou donn seselwa permisyon pou ouver foreign exchange account dan nenport labank komersyal dan Sesel e sa ti ganny fer an 2004 – ki apartir Zilyet 2004.  Imedyatman apre ki nou’n fer sa, nou’n vwar en logmantasyon dan kantite kont deviz etranze ki’n ganny ouver dan labank Sesel.  E ou a dakor avek mwan ki larzan dan labank i form parti money supply, so sa rediksyon ki nou ti’n devret annan atraver MERP in ganny negate par lefe ki ou’n annan en logmantasyon dan bann larzan ki pa ti  la, ki ti somewhere, mon pa konnen kot ti ete, anba matla, dan labank deor, so li in antre dan sistenm banker e sa in fer ki sa ki ou’n tire in re-antre ankor.

Dezyenmman mon’n osi eksplike ki nou capital account in annan en surplus R800 milyon as a result bann FDI ki’n antre, petet i enpe teknik pou konpran me capital account i annan en lefe osi lo money supply finalman.  Vwala akoz in napa okenn reduction.

 

MR HERMINIE

Msye Speaker anvi ki Minis in eksplik avek lasanble ki stratezi ou gouvernman se basically pou retir trades tax e mentenir GST koman taks ki pou zener reveni pour gouvernman, taks prensipal, eski ou ti a kapab enform sa lasanble ki lenpak ti pou annan lo lasante, ledikasyon e saler travayer si parey lopozisyon i demande, gouvernman i deside tir GST osi.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker parey mon’n eksplike polisi gouvernman i toultan kler, letan nou ti entrodwir progranm MERP e ler Prezidan ti vin dan lasanble ti koz lo son bidze 2005, son stratezi ki pou konplemant MERP i ti fer kler ki GST i nou taks lavenir e rezon GST ti ganny entrodwir se pour zisteman met nou an konformite avek nou bann lobligasyon rezyonnal.  Mon krwar nou konnen ki nou manm COMESA e COMESA i egzize ki bann pei ki partisip dan son bann progranm i napa en rezim trade tax ki eleve alor nou ti bezwen a sa moman rod en fason pour nou fer sir ki  anmenmtan ki nou tir trades tax nou ranplas li par en lot form reveni e  GST i  sa form reveni ki gouvernman apre ki’n fer bokou analiz e osi bann analiz ki ti ganny fer par fon moneter enternasyonal  swivan en demann gouvernman nou ti vwar ki GST sete le meyer e nou ti konnen ler nou ti entrodwir GST ki evantyelman trade tax pou ale. E ozordi mon’n  dir ki 61% itenm, 3000 itenm enportasyon taks i zero, 82% itenm enportasyon i 0 a 5%.  E mon’n dir bomaten ki lentansyon gouvernman se retir trade tax lo laplipar itenm. Gouvernman ozordi i ganny son taks prensipal avek 80% taks ki sorti 4 itenm, lalkol, sigaret, fuel avek vehicle. Nou pa bezwen taks lo tou sa bann zafer, se pour sa rezon  ki gouvernman pe retir trade tax lo tousala. 

Now lefe ki napa trade tax ozordi si gouvernman i retir GST parey serten pe advocate, then gouvernman pour napa reveni.  Mon pa konnen kimannyer gouvernman pou run Minister Lasante, kimannyer i pou run Ledikasyon si i napa trade tax akoz annou konpran tre byen ki balance sheet gouvernman  en kote i annan reveni e reveni i annan diferan heading e heading prensipal ozordi – oparavan ti trade tax me ozordi i nepli trade tax akoz trade tax i selman 10% nou reveni akoz nou pe reduce li me oparavan i 30%. Me GST in ranplas sa reveni prensipal a 30% reveni gouvernman pour trade tax. So si demen bomaten ou ale ou tir GST then gouvernman pou bezwen rod 30% son reveni en lot landrwa, so i pou bezwen mon panse re-entrodwir trade tax ankor or i bezwen entrodwir en lot taks, mon pa konnen ki taks me nou, nou santi ki si ou pe ranplas trade tax e nou pa pe fer narnyen nouvo nou pe swivre tandans lemonn partou kot GST oubyen VAT i dan form taks e pour nou, nou apel li GST pour plizyer bon rezon e sa i dan form taks me si ou ti retir GST demen bomaten, gouvernman ti pou bezwen rod li R700 milyon en lot landrwa.  Mon pa konnen kote nou ti pou tire.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Q49.

 

MR PREA

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si i kapab enform sa lasanble konbyen ki gouvernman in ranmase atraver GST depi ki sa taks ti ganny enpoze e ankor ki’n arive avek sa larzan.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon’n parsyelman adres sa kestyon dan mon repons me selman mon pou donn lonorab sif.  An 2003 – 446 milyon 901.  An 2004 – 589 milyon 040.  An 2005 – 642 milyon 800 e sa larzan parey mon’n dir i al dan Consolidated Fund gouvernman ki ganny servi pou finans depans gouvernman  dan diferan domenn.

 

MR SPEAKER

Bon, nou’n fini avek kestyon pour Minis e nou a pran 2 first reading.

CLERK

This Act may be cited as the Mental Health Act, 2006 and shall come into operation on such date as the Minister may by notice in the Official Gazette appoint.

This Act may be cited as the Anti-Money Laundering Act 2006 and shall come into operation on the date appointed by the Minister by notice in the Official Gazette.

MR SPEAKER

Nou a pran premye nou bann Bills.  Employment (Amendment) Bill. Si mon kapab ganny en motion for second reading.

MR HERMINIE

Msye Speaker mon oule move ki The Employment (Amendment) Bill 2006 i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR JOLICOEUR

Msye Speaker mon segonn sa mosyon.

 

11 April 2006

 

MR SPEAKER

Mon envit Minis pou fer son prezantasyon lo prensip e merit an zeneral.

 

MINISTER  JACQUELIN DUGASSE

Msye Speaker parey lasanble i a  rapel dernyen amannman mazer lalwa lanplwa nou pei i date 10an pase, an 1995 avek lentrodiksyon Employment Act  1995. An 1999 serten lezot amannman ti ganny entrodwir. Pandan sa bann dernyen 5an plizyer devlopman enportan in arive dan nou pei e ladministrasyon Prezidan Michel atraver bidze 2005 e 2006 in entrodwir plizyer mezir fondamantal e enportan avek bi relans nou lekonomi e fer li vin pli dinamik e performan, kree en pli bon lanvironnman lenvestisman e aktivite biznes pou anmenn en lavi pli satisfezan pour nou sitwayen e anmenmtan prezerv nou bann lakonplisman sosyal.  Pou  fasilit lenplimantasyon sa bann diferan mezir  Msye Speaker, gouvernman in vwar li neseser pou revwar e update diferan lezislasyon e strikter enstitisyonnel pou fer zot vin azour avek realite e devlopman sosyo-ekonomik ki pe arive dan  nou pei.

Lalwa lanplwa Msye Speaker i parmi  bann diferan lezislasyon ki nesesit en  revi e lamannman ki mon pe propoze ek lasanble atraver Employment (Amendment) Bill 2006 i pour premyerman moderniz e fer nou framework legal an sa ki konsern lanplwa vin  azour avek devlopman e tandans nasyonal rezyonnal e enternasyonal.

Dezyenmman i pou reflekte realite ekonomik aktyel nou pei. Trwazyenmman i pou entrodwir plis fleksibilite dan bann diferan size ki annan pou fer avek lanplwa e an konsekans ogmant prodiktivite. E katriyenmman mentenir sa balans e lekilib ant drwa e responsabilite travayer e drwa e responsabilite anplwayer.

Sa bann lamannman i pe konplemant bann lamannman ki’n deza vin an plas atraver S.I.9 date le 14 Mars 2006 kot paregzanp konze anyel travayer in sorti 21 calendar days pou vin 21 working days, peyman konze, peyman overtime, part-time ek casual work etc.  Employment (Amendment) Bill 2006 pe propoz serten lamannman dan lalwa lanplwa an konformite avek konvansyon enternasyonal e avek bi fasilit lenplimantasyon bann provizyon ki deza egziste.

An linny avek deklarasyon Prezidan Michel dan son diskour leta lanasyon an Fevriye 2006, sa bann lamannman ek bann ki’n deza ganny entrodwir atraver S.I 2006 date le 14 Mars 2006 i annan konm bi amelyor kondisyon travay dan nou pei e siport bann  demars ek stratezi pou relans nou lekonomi.  Lamannman Msye Speaker pe entrodwir nouvo definisyon paregzanp harassment young person, nouvo provizyon kont diskriminasyon e prosedir pour deal avek bann tel sitiasyon kan i arive.

Proze delwa pe osi propoz lamannman serten clause ki konsernen  avek kontra lanplwa, paregzanp clause 18, 19, 20, 21, 22, 25.  Lamannman pe osi ganny fer dan  Clause 36 ki  deal avek evidence of payment ek clause 38 ki deal avek  ascounding employer. Plis klarite pe ganny propoze anba ki sirkonstans konpansasyon i ganny peye anba clause 50.  Lamannman dan clause 61 se pou klarifye dat ki benefis i pran lefe dan ka en terminasyon ki pa legal.  Proze delwa pe osi propoz nouvo provizyon pou apwentman komite nasyonal lo lanplwa Clause 72.

Pou fasilit sitiasyon kot i annan litilite zistifyab pour en biznes fer redundant bann travayer nouvo provizyon pe ganny propoze kot letan pour en anplwayer kapab retir travayer lo son payroll pou  ganny redir sorti 99 zour pou vin 61 zour.  Finalman proze delwa pe propoz prosedir fast track pou deal avek grievance fer par bann travayer etranze.

Msye Speaker sa bann diferan lamannman pe ganny propoze apre plizyer mwan konsiltasyon avek bann partner ekonomik e sosyal dan nou pei, bann reprezantan travayer e reprezantan anplwayer.  Apre plizyer mwan diskisyon in annan konsansis ki sa bann lamannman i zistifyab e neseser prenan kont realite ekonomik, e sosyal nou pei,  bann  devlopman ki pe arive dan nou pei e osi pou met azour avek bann devlopman enternasyonal paregzanp bann diferan konvansyon ILO ki Sesel in ratifye dan sa dernyen 5an.

Sa seri lamannman pe san dout anmenn plis fleksibilite pour anplwayer ensi ki travayer tout an prezervan sa balans ant drwa ek responsabilite anplwayer e travayer.

Mon annan plezir Msye Speaker pou rekomann Employment (Amendment) Bill 2006, pou laprouvasyon lasanble nasyonal e mon ti a demann tou manm pou donn zot sipor sa bann lamannman.  Mersi Msye Speaker.

 

MR  SPEAKER

Deba i ouver lo prensip e merit an zeneral sa Bill.

 

MRS JEOVANNA CHARLES

Msye Speaker i enportan pou note e fer remarke ki kreasyon e promosyon pour loportinite lanplwa dan Sesel i reste touzour osant polisi ekonomik gouvernman e se pour sa rezon ki ler Prezidan Michel ti pronons son diskour bidze i ti annan sa pou dir. « Parey nou’n note lanplwa formel pe ogmante, pandan 2005 departman lanplwa ti anrezistre 2446 plas travay ki ti ofer avek dimoun ki ti pe rod lanplwa.

Parmi sa bann dimoun 1951 ti ganny anploye, annefe nonm dimoun ki ti’n anrezistre koman job seekers konpare avek lakantite plas travay i endike ki mank lanplwa pa devret en kestyon.  Analiz departman lanplwa in idantifye mank skills lo lapar job seekers koman en kontrent enportan.  En lot gro kontrent se persepsyon anver serten kalite travay.

Mr Speaker ozordi nou annan preski 41,000 dimoun dan lanplwa formel e in ler alors pour nou reget nou lalwa lanplwa pou fer li vin an konformite avek bann konvansyon enternasyonal e rod fason pou amelyor kondisyon travay.  La ki Sesel pe ganny en kantite lenvestiser ki pe vin envestir dan nou pei nou lalwa i bezwen kler pour zot.  Revizyon lanplwa pe fer dan sa loptik.

Mr Speaker vwala ozordi ki nou’n vwar devan nou Employment (Amendment) Bill 2006 ki’n ganny prezante par Minis pour planifikasyon ekonomik ek lanplwa.  Mr Speaker ozordi tro souvan nou tann dir ki i mank sa balans ant drwa ek responsabilite travayer oubyen ant drwa e responsabilite anplwayer.

Mr Speaker sa lamannman pe ganny propoze pou amelyor lalwa e koriz bann fot osi byen ki redres bann anomali.  Mr Speaker permet mwan pas lo enn de konsern ki pe ganny trete anba sa lamannman ki mon vreman apresye ki’n ganny adrese.  Dan ka seksyon 4(A) prevansyon kont diskriminasyon; Isi Sesel aktyelman napa lezislasyon lanplwa ki kont diskriminasyon.  Serten provizyon i aparet dan konstitisyon anba lartik 28 ki koz kont diskriminasyon kot tretman anba lalwa i konsernen e seksyon 35 ki koz lo drwa sitwayen pou kondisyon travay zis e favorab.  Napa vreman lalwa spesifik pour lanplwa.

A plizyer repriz bann travayer in fer resorti bann ka ki zot krwar i bann ka diskriminasyon me sa bann travayer souvann fwa pa oule fer en konplent ofisyel pangar zot sibir plis diskriminasyon dan zot landrwa travay.  Dan sa monn ki nou pe viv ladan ozordi, tou dimoun irespektiv, ras, krwasyans relizye ou sex i devret kapab pourswiv zot byen materyel ek spirityel anba en kondisyon lib e dinny dan  sekirite ekonomik e loportinite egal.  Osi mankman provizyon ki kouver diskriminasyon i kontrerman avek konvansyon 111 ILO ki Sesel in ratifye e ki demande ki Sesel i deklar e swiv en polisi nasyonal ki promot egalite loportinite ek tretman an sa ki konsern lanplwa avek bi pou elimin tou form diskriminasyon.

Alor Mr Speaker mon kontan sa propozisyon fer par sa nouvo propozisyon ki pe ganny entrodwir ki anpes diskriminasyon baze lo saler, sex, ras, kouler, nasyonalite, langaz, relizyon, oriantasyon seksyel oubyen politik,  afiliasyon  avek en linyon ou lezot afiliasyon.

Seksyon 18 i koz lo attestation of contract. Lafason ki seksyon 18(2) ti ganny drafte ti kapab ganny enterprete ki en kontra en anplwaye etranze ki posib en kontra pour en peryod kontinni.  Sa pa ti lentansyon sa provizyon e i kont localization policy. In ganny propoze ki dan seksyon 18(2) apre mo « worker » sa bann mo swivan i ganny azoute  « which shall be a fixed term contract”. Sa ava rektifye sa problenm.

Msye Speaker anba seksyon 20 contract of minors ki Minis in koz lo la, sa provizyon i kapab ganny enterprete pou vedir ki en dimoun anba laz 15an i kapab annan en kontra travay.  Sa i kont konstitisyon e polisi gouvernman ki i pa permet zanfan anba 15an pou travay.  Mon kontan pou vwar ki zot in prezan pran konsiderasyon e propoze ki mo ‘minor’ i ganny ranplase par ‘young person’.

Mr Speaker seksyon 24 i koz lo employment abroad. Sa provizyon ti donn prosedir ki en dimoun i bezwen swiv  avan ki i al travay a letranze.  E sa ti preski spesifikman pou travayer domestik.  Sa provizyon i pour le moman pa pe ganny met an pratik e in ganny trouve koman ansyen.  Konmela dimoun i bouz libreman e sa mwayen kontrol pa bokou efektiv.  In ganny propoze ki sa provizyon i ganny retire konpletman.

Mr Speaker mon krwar bokou dimoun pou dakor avek mwan ler mon pou dir ki vreman ozordi nou pa bezwen sa provizyon.  Seselwa in vin enn bann nasyon ki voyaz en kantite san okenn restriksyon.  Taler Minis in dir ki avek lentrodiksyon Emirates, Sesel in ganny en louvertir pour 80 pei e mon asire ki  i annan seselwa ki’n fini vizit preski 3 kar sa bann pei.

Seksyon 25 i koz contract of casual workers. Pour le moman en anplwayer pa kapab anploy en travayer zournen pour plis ki 21 zour eksepte si i pe ranplas en dimoun ki’n al lo konze oubyen an atandan ki en pozisyon permanan i ganny okipe.

Anvi ki konmela konze i kapab ganny akimile pour plis ki 42 zour e osi pou ankouraz travay fleksib ki pour benefis en anplwayer ek son anplwaye.  Lamannman pe propoze ki travay zournen i ganny  ogmante pou vin 3 mwan.  An rezilta sa travay pour en dirasyon fiks i bezwen vin pour plis ki 3 mwan.  Mr Speaker sa zistifikasyon i tre byen.   Seksyon 36 i fer referans avek evidence of payment. Pour le moman napa obligasyon lo anplwayer pou donn en payslip son anplwaye.  Anplwaye i selman ganny oblize pou kit en rikord peyman.

Dan ka ki i annan en dispit lo peyman ki’n ganny fer i annan en prezonmpsyon ki leve kont anplwayer ki peyman pa’n ganny fer.  Mr Speaker osi lontan ki anplwayer ek anplwaye i annan en bon relasyon sa size pa vin en problenm me ler en mal antandi i arive, problenm payslip i monte.

Sa lamannman pe ganny propoze ki seksyon 36(2) i ganny retire e ranplase par enn ki obliz en anplwayer pou prodwir son anplwaye en payslip koman levidans peyman.   Sa ava ede pou anpes okenn problenm parey monte a tou pri.

Seksyon 38 i koz lo absconding employer. Ozordi ler en anplwayer i lo pwen pou abandon son propriyete san fer provizyon pour okenn sekirite, i difisil pou ganny lenformasyon avek lazans vwayaz anka sa anplwayer pe kit pei.  Lamannman pe propoze ki en provizyon i ganny entrodwir pou obliz okenn lorganizasyon  pou fourni lenformasyon dan ka ki en anplwayer pe met angaz son propriyete.

Mr Speaker seksyon 50 i koz lo change of ownership. Sa size in toultan en pwen kontansyon e pour le moman i pa kler kan i annan en change of ownership. I annan plizyer enterpretasyon paregzanp ler en pe shares i ganny vann dan en lakonpannyen, literalman nou dir ki in annan en change of ownership me in napa legalman en transfer of undertakings. Pou eklersi sa pwen lamannman pe ganny propoze ki sa tit change of ownership i ganny retire e ranplase par transfer of undertakings. Transfer of undertakings i ganny definir koman change in the natural or legal person ki responsab sa biznes menm si met i sanze ou non. Byen pa neseserman bezwen ganny transfer apard travayer.

Ozordi en anplwaye ou en anplwayer i annan en peryod 14 zour  apartir en lensidan pou fer en konplent sepandan  zofisye  konpetan i kapab anrezistre en konplent ki’n ganny mete parlao 14 zour dan sirkonstans kot in pa’n posib pour en anplwaye ou anplwayer fer li avan.

Sa term ‘impracticable’ in poz problenm enterpretasyon dan lepase.  Paregzanp i annan sitiasyon kot en anplwayer i promet pou fer peyman benefis me apre pa onor sa promes e en rezilta sa anplwaye in depas son limit 14 zour pou met son konplent.  Sa anplwaye i alor ganny penalize pour en retar ki pa li ki’n koze.  Mr Speaker lamannman pe propoze ki sa mo impracticable i ganny retire.  Zofisye konpetan i ava annan diskresyon pou anrezistre en konplent si i satisfe ki sirkonstans ki’n okazyonn sa retar pa lafot sa parti ki pe fer li.

Ozordi i annan bokou konplent sorti kot anplwaye etranze ki zot kontra travay in ganny terminen.  En anplwaye etranze i ganny donnen manze e lakomodasyon par son anplwayer me swivan  terminasyon sa i ganny koupe.  Sa i kit sa etranze san sa 2 provizyon. In annan ka kot en anplwaye in vwar li pe dormi lo semen.  Sa i pa en bon limaz pour nou pei.  Si sa anplwaye i anvi konteste son terminasyon i servi menm prosedir ki aplikab pour tou dimoun. Sa prosedir i donn zofisye konpetan 42 zour pou donn en desizyon lo sa ka e si okenn parti pa dakor avek desizyon la ka i pas dan prosedir rapel. Sa i kapab al pour enpe letan e sa i kapab koz problenm pour sa anplwaye si i napa lozman ou manze e osi koz problenm imigrasyon akoz sa anplwaye pa kapab reste dan pei san permi.  I kapab osi ki sa anplwaye limenm si i pa anvi kit pei i servi sa loportinite oubyen  sa rezon ki i bezwen swiv son ka pour li reste

Msye Speaker mon kontan vwar ki sa sitiasyon pe ganny pran ka avek pou asire ki limaz Sesel pa ganny sali a letranze par bann anplwaye etranze ki ganny maltrete, ki bann anplwaye etranze pa reste dezespere e san labri ou ki zot pa reste dan pei pli lontan ki neseser.

Sa provizyon spesyal ki pe ganny entrodwir pou aplikab pour sa  anplwaye etranze, sa provizyon i pou donn en dele letan zis 24 zour o maksimonm pour sa ka ganny konplete e anplwayer pandan sa bann letan pou oblize kontinnyen fourni sa anplwaye lozman e manze.  Apre sa dele letan si i arive ki anplwayer pa obeir lord zofisye konpetans oubyen  i deside pou konteste desizyon atraver judicial review la sa obligasyon i terminen e sa anplwaye etranze i bezwen kit pei.

Msye Speaker vwala alor mon bann konsern ki mon’n vreman apresye ki’n ganny rektifye e aprezan i reste pou met an pratik pou vwar kimannyer i pou marse.  Avek sa Mr Speaker mon ti a kontan dir minis ki mon pou donn tou mon sipor sa lamannman lalwa lanplwa.

 

MR BERNARD GEORGES

Mr Speaker mwan osi mon pou reponn pozitivman e favorableman a demann Minis pou siport sa lamannman, sa Bill ki pe amann Employment Act devan nou.. (Technical problem). Annefe annou dir keksoz mannyer i ete. Sa ki nou pe fer ozordi se amann en seri defayans ki annan dan sa lalwa, fer li vin enpe pli souple dan serten landrwa san ki nou regard son lalwa fondamantal limenm e se la Mr Speaker kot i annan bann defayans ki en letid pli aprofondi, en sanzman volonte kekfwa ti ava fer en sanzman pli profon lo lalwa travayer, lalwa lanplwa dan nou pei.

Ler an 1985 gouvernman ti sanz rezim lalwa lanplwa par predeseser lalwa 1995 e ti sanz en lalwa ki ti permet en anplwayer plizoumwen fire at will en travayer san donn rezon pou ranplas li par en sistenm negositasyon ki a labaz sa lalwa ki nou annan ozordi ki’n ganny amande an 1990 e ankor ennfwa parey Minis in dir an 1995 ti en sanzman debaz, en sazman fondamantal dan fason ki anplwayer ti’n ganny demande pou tret zot anplwaye.

Mr Speaker dan sa 20 an ki nou’n anba sa lalwa akoz son sanzman parey mon’n dir in ariv an 1985 in annan enn de keksoz ki’n aparet e ki montre kekfwa ki en sanzman pli aprofondi i merite lo nivo lalwa lanplwa. Mon pou mansyonn zis 2 legzanp ozordi  i annan plizyer lezot. Me dan sa 2 legzanp mon krwar nou ava vwar enn pti pe son problenm. Premyerman son negotiation procedure limenm; lalwa lanplwa pe sey evit en sitiasyon kot anplwayer i kapab pran lalwa dan son lanmen. E in transfer sa pouvwar avek minister e ozordi se minister ki li ki deside ler en disciplinary measure i zistifyab atraver en seri pa ki komans par en competent officer ki travers atraver minis ek employment advisory board e ki fini annan defwa avek en judicial review oubyen menm avek en prosekisyon devan lakour mazistra ler napa compliance.

Mr Speaker sa negotiation procedure limenm ki ti en bon swe e ki ti en lide ase radikal, i pa’n marse. Sa ki arive dan tou ka se ki olye en anplwayer ki anvi met enn son bann staf deor al parey lalwa ti a swete anba seksyon 57, al premyerman devan minis lo kote bann minister pou etabli en negotiation procedure, sa ki ou vwar, annefe se ki bann anplwayer  i servi en derogasyon ki zot annan anba sa seksyon e i fer son disciplinary measure imedyatman an dizan sa i en serious disciplinary offense ki fer ki i anvoy the ownest lo anplwaye, lo sa travayer pour li al met en grievance devan minister e donk ankor ennfwa annefe malgre tou sa bann proteksyon nou’n retourn dan sitiasyon plizoumwen ki nou ti ete avan. Sa set enn bann keksoz ki nou devret regarde akoz son lentansyon i nob, son pratik pa’n marse e fodre si nou anvi gard en sistenm parey, fodre fine tune li enpe plis. Sa proze ki devan nou ozordi pa adres sa pwen ditou i plito adres dan en fason  elastoplast bann lezot pti problenm ki annan dan sa lalwa.

Dezyenmman Mr Speaker e mon’n promet ki mon pou mansyonn zis de pwen – Son prosedir competent officer, employment advisory board, Minis, lakour mazistra, Judicial Review lakour siprenm avek en posibilite apel ziska court of appeal, i lour e i fer ki dan bokou ka, en zafer pa fini, en grievance ant en anplwayer ek en anplwaye pa fini pou plizyer mwan oubyen dan serten ka plizyer lannen. E sa osi mon krwar set en landrwa kot nou devret trouv en solisyon apropriye.

E bann lezot pei in trouv en solisyon ki pa limenm li parfe me pou servi term Minis bomaten, i fast track bann industrial disputes e sa se fer en tribinal enpe parey ou annan rent board ozordi oubyen family tribunal or  whatever, en tribinal ki pou deal avek sa bann problenm lanplwa e ki pou en one stop shop ki mwayennan ki pou bezwen annan en drwa dapel avek bann lezot proteksyon ki ganny mete. Me sa ki mon pe dir Mr Speaker se ki i annan defwa avek sitiasyon mannyer i ete konmela kot nou’n dir industrial dispute dan domenn zidisyer e nou’n met li dan domenn egzekitif, nou annan en nesesite, ki mon krwar nou kapab evite ki ler competent officer i fer en fot akoz i en executive officer, oubyen ler Minis limenm i fer en fot akoz i en manm legzekitif sel rekour se atraver judicial review, e judicial review i non selman limite e restren me i osi long koman en prosedir.

Mon krwar enn bann fason moderniz sa lalwa se regard son lanplimantasyon atraver tou sa bann steps e transform li – nou pa bezwen ki i vin en transformasyon pou al ankour annan en keksoz zidisyer, se pa sa ki mon pe demande me omwen annan en sistenm quasi-judicial tel parey mon’n dir family tribunal, rent board etc. ki pou pans zis lo sa e ki pou servi bann competent officer ki travay konmela e travay dan en fason tre byen, tre apropriye, servi zot e met zot dan en konteks kot  nou pou kapab annan en sitiasyon  pli vit, pli fasil pou deal avek en nonm, mon konnen enorm problenm lanplwa ki minister i bezwen fer fas avek tou lezour ozordi.

Mr Speaker avek sa de pti pwen si ou a permet mwan mon a retourn lo sa Bill ki devan nou ozordi, mon ava adres bann pwen ki dekoule ladan. Ankor ennfwa mon vwar ki nou’n perdi en sans kekfwa e nou’n gard enn de keksoz ki ti ava’n kekfwa ler pou jettison e nou pa’n al ase lwen dan serten lezot keksoz.

Mon ekout atantivman Lonorab Charles bomaten koz lo transfer of business undertakings e in donn nou menm en definisyon. Mon ti ava swete ki sa definisyon ti ava dan Bill, i pa. Akoz mannyer li in eksplik li i fer kler, mannyer i ete dan Bill i pa osi kler. Transfers of business undertakings mon krwar anba seksyon 50 mannyer i pe ganny propoze i pa, a mon pwennvi ase kler ki nou ti ava swete pour evit sa bann problenm ki ti arive paregzanp resaman avek IOT, eski lavant en bann shares i en transfer of owenership oubyen en transfer of undertakings oubyen i pa, eski i annan en serten poursantaz, eski si ou vann 90% shares olye 10% eski sa i vin en transfer of business undertakings? Sa se bann problenm ki mon krwar nou ti’n kapab evite once and for all an ayan en definisyon kler ki dir ou si  IOT antye koman en lenstitisyon ti ganny vann avek gouvernman Zapon dizon, that’s a transfer of business undertakings. Me si Heinz i vann son shares avek Lehman Brothers sa i pa, something like that pour ki nou ti ava konnen once and for all what constitute it and what does not.

Mon pa’n anmenn en lamannman akoz i ti ava presonptye. Mon pa konnen ki sa ki dan lespri gouvernman. Ki si sa ki zot anvi i vin en transfer of business undertakings. Is it only ler ou vann sa lakonpannyen an antye oubyen eski i osi ler ou sanz en substantial share holding ladan, mon pa konnen e mon ava demann Minis kekfwa adres sa pwen ler i retourn lo la.

Mr Speaker dan lamannman anba clause ‘O’ lo paz 10 nou pti Bill devan nou lo paz 10, small roman x; eski nou ankor vreman bezwen en seksyon lalwa ki dir ki fodre en anplwayer i annan en lobligasyon pou dir avek en dimoun ki pe ariv 63 mwan prosen ki i pe al ganny son 63 an, oubyen eski sa dimoun dan en sosyete modern i devret konnen.

Oubyen ler i lo en fixed term contract eski i devret dir li, en mwan avan son fixed term contract pe ariv a son lafen ki son kontra pe al fini, oubyen eski sa dimoun i devret konnen. Ankor ennfwa mon pa’n demann sipresyon sa seksyon akoz mon servi toultan en prensip ki vo mye ou annan en proteksyon ki ou napa. Alors annou gard li la. Me mon demann mwan dan nou staz modernizasyon eski sa i ankor neseser.

Mr Speaker avek sa de pti mo refleksyon an zeneral mon krwar ki larestan Bill i al dan en bon direksyon, i fer sa ki i sorti pou fer, setadir i tidy up en bon pe pti landrwa kot  ti merite annan enpe tidying up dan sa Bill. Mon’n propoze enn de lamannman spesifik, mon ava ekout ou direksyon Mr Speaker si mon devret fer li la oubyen plitar.

Mon ava al direk lo la.  Clerk in distribye sa pti lamannman i annan zis 5.  Mon premye, Mr Speaker, i mon’n propoz en keksoz me annefe i pa ki mon ensiste. Me si nou pou met harassment, koman section 4A parey in ganny propoze, i paret mwan ki i pa antre dan son landrwa apropriye dan Act akoz son premye 4 seksyon i deal avek bann keksoz  zeneral, definition, lefet ki larepiblik i ganny bound par sa Act e lefet ki bann egzanpsyon – harassment i pa paret mwan ki sa se son landrwa kot i devret antre, i en keksoz spesifik ki annan pou fer avek en kontra lanplwa, alors mwan mon propoze e ankor ennfwa, subject to sa ki zot zot anvi, mon’n propoze ki i al koman 46(a) dan seksyon ou dan part sa Act ki pe deal avek regulation of wages and conditions of employment. Part 5(b) i deal avek tou bann regilasyon wages, kondisyon food, housing, enforcement, disabled persons, security for wages e kekfwa harassement i vin enn bann keksoz ki annan pou fer avek regilasyon  kondisyon lanplwa, i ti ava kapab antre la. Menm la i pa the most appropriate place me mwan mon pe propoze ki kekfwa i ava enpe pli apropriye ki 4A. Alors mon premye lamannman anba clause 2(b) e clause 2(u) kot sa i ganny mansyonnen ankor se ki si i pa pou vin 4A ek B dan 2(u) kot i ganny mansyonnen i devret osi sanze e pran sa nouvo lidantite.

Mon trwazyenm pti amannman Mr Speaker clause 2(w) si ou permet mwan regarde kot mon ete, clause 2(w) in schedule one, wi la sa ki nou vwar se ki dan son Act limenm sa ki annan pour le moman, se sa, redundancy of worker under section 51 e sel keksoz ki i mete, the procedure laid down in paragraph 1 to 7 of part 1(A) will apply mutatis mutandis to questions of termination on ground redundancy. Se tou ki i dir.  E sa ki nou pe ganny demande se tir sa e ranplas li par sa ki la. 1, 2, 3, 4 ek 5.. me selman etan donnen ki mo redundancy pa aparet apard ki zis dan son tit, mon pe propoze ki dan paragraph 1, the employer shall notify the chief executive 21 days before the employer intends to give notice azout of redundancy. Alors ki nou konnen ki sa notis ki pe al ganny donnen sirtou ki i kontinnyen an dizan to a worker of that fact – of the fact of redundancy. Alors mon ti ava sizere ki nou introduce the word ‘of redundancy’ pour fer kler ki notis ki nou pe donnen, se notice of redundancy.

2(y) Mr Speaker dan son sub-clause 1 setadir lo paz 14 xiv anler menm lo son trwazyenm lalinny la, olye sa mo together mon pe propoze ki nou met ‘and shall supply the chief executive’. Akoz? Akoz son mo together pa telman ale. Si nou lir li nou vwar ki shall notify the chief executive of the termination within 48 hours thereof together with all the relevant particulars.

I ava lir pli byen si nou dir shall notify the chief executive of the termination within 48 hours thereof and shall supply  the chief executive with all the relevant particulars. Son sans pa sanze, son langaz in fer li vin pli kler. E finalman dan menm clause me seksyon 4 dan milyon paz, alafen katriyen lalinny mon pe sizere ki nou met sa mo registration;  where the officer has himself suspended registration e non pa just suspended. E sa Mr Speaker mon napa li anba mon lanmen me i aparet enmpti pe pli o dan en lot seksyon ki mon pe zis swiv en prosedir ki egziste enmpti pe pli o kot chief executive i annan drwa pou suspend registration pour en peryod letan. Ankor ennfwa Mr Speaker zis pou fer li enmpti pe pli kler ki si sa ki nou pe fer.  Mr Speaker avek sa detrwa mo, sa se mon bann propozisyon.

 

MR SPEAKER

Nou pran en break ziska 2 er apre midi.

 

(Break)

 

MR SPEAKER

I annan ankor ki oule koz lo Bill?

MR ST ANGE

Mr Speaker mon oule dir detrwa mo an sipor sa propozisyon ki devan nou ozordi. Minis bomaten in dir nou ki sa propozisyon in prezante pou fer nou lalwa annan sa framework legal neseser.  Sa i byen e sa ti merite.  Mr Speaker de pti pwen ki mon oule avanse i 2 pwen ki mon asire a ganny sipor kote parti mazoriter e ki mon ti a kontan demann Minis pou konsidere. Sa de pwen in souvan ganny diskite isi dan nou lasanble e yet napa zefor ki’n ganny fer pou met li dan lalwa e ozordi nou’n ankor ennfwa mank sa loportinite  fer  sa antre dan sa lamannman ki devan nou.  I gou Mr Speaker anmenn en propozisyon devan, en propozisyon ki annan  sipor lasanble a’n antye e kot Minis i zis annan pou fer antre sa dan son lamannman ki devan nou.

Gouvernman i reste responsab pou met baz loperasyon anplas dan nou pei, se gouvernman ki reste sa fasilitater e se zot ki deside koman gouvernman du jour, baz lapey ki aplikab e ki merit ganny respekte. Tou le 2 kote latab in koz lo la e tou le 2 kote latab i oule vwar en konponan enportan ganny konsidere par Minis ozordi.

Sa se sa 2 pwen swivan Mr Speaker. Premyerman en saler minimonm pou sekter prive. Mr Speaker nou tou nou konnen ki mazorite anplwayer pe pey zot travayer byen. Me se sa detrwa lantrepriz ki pe zot menm benefisye avek tou konsesyon posib ki pe pey travayer bann saler ki pa akseptab. Gouvernman i annan en devwar legislate en saler minimonm pou pei ennfwa pour tou.  Akoz mon dir sa Mr Speaker, fairness. Fodre ki nou arete annan en Sesel avek 2 sistenm. Tou travayer Seselwa fodre ganny kouver avek en baz ki a sa baz mininonm lo ki zot kapab ganny anploye. Sa in ganny leve sitan fwa isi e ozordi Minis i annan sa sans pran dezir e laspirasyon bann reprezantan lepep e met sa an aplikasyon.  Lot pwen ki afekte zis en sekter nou workforce e sa se debarder. Bann ki’n ganny peye lo tonnaz, ki zot debarke swa tranship. Konmela sa i baz lo R2 par tonn. In ganny propoze isi dan deba lo leta lanasyon ki sa ti’n devret vin R3. Minis sa set en lot propozisyon kot tou manm i dakor.  E koman sa gouvernman ki anplas, lo non lasanble mon pe demande ki ou gete pou legislate sa tarif. Si pa ou ki pou fer, lekel? Konmdir koze.  Nou nou pe propoze pou konsiderasyon e koman en lasanble bann reprezantan lepep nou demande ki ou pran sa rekomandasyon on board. Parey mon’n dir okomansman sa 2 pwen napa lo nou latab lasanble ki pou obzekte akoz 2 kote latab in pronons zot favorab lo sa 2 pwen. Prezan se ou Minis ek ou gouvernman ki annan devwar enplimant sa propozisyon.

 

MRS ANNE MARIE MATHIOT

Msye Speaker sa bann seri lamannman ki pe propoze devan nou mon vwar li ki pou amelyor kondisyon travayer. Msye Speaker apre 1977 gouvernman Sesel ti ratifye en seri konvansyon enternasyonal ILO ki ti kree labaz pour Sesel annan son prop lezislasyon nasyonal lo lanplwa, lalwa travay. Sa ti permet sanz kondisyon travayer dan pei. Fodre pa nou bliye Msye Speaker ki ti annan bokou leksplwatasyon, bokou diskriminasyon e en lenzistis sosyal total.  Nou lafors travayer ki ti komans depi laz en zanfan 7 an a 8 an byensir apre premyer kominyon ti sirtou plis dan lagrikiltir tradisyonnel, anmas koko, plis koko, travay dan kalorifer, anmas kannel, bat kannel, lapes tradisyonnel, ziska  nennenn e pti boy parey nou  tou nou konnen. Nou ti determinen alors pou sanz kondisyon travayer isi Sesel. Gouvernman SPUP ti nepli kapab get nou bann zenn zanfan pe travay, zot plas ti plito dan lekol, nou ti nepli kapab get nou gran paran pe trimouse pour en pti sou selman tandis ki bann propriyeter ti pe fer bann gro profi lo zot. Nou ti nepli kapab get sa kalite leksplwatasyon.

Alors Sesel an  1978 nou ti ratifye en bann konvansyon avek en motivasyon politik, en motivasyon imaniter. Imaniter akoz  lanvironnman travay pa ti apropriye ditou, lasante travayer ti a risk, zot pa ti pe devlope e saler ti vreman ba.  En madanm paregzanp dan sekter prive lagrikiltir ti pe ganny R25 par mwan e en zonm dan sekter piblik, ti pe ganny en saler minimum R379 par mwan an 1976. Zot kondisyon lavi alors pa ti bon ditou.  Tou-d-swit apre saler minimum ti monte sorti R379 pou vin R679 par mwan e in kontinnyelman monte ziska sa lannen menm kot in ariv  R2325,

en motivasyon ekonomik.

Bokou lendistri ti pe komans devlope, i ti ofer pli bon loportinite pou travayer e avek sa lanfaz ki gouvernman in mete e pe kontinnyen mete lo devlopman resours imen, bokou plis dimoun ti sezi loportinite pou devlopman, sezi loportinite pou aprann e parmi sa bann konvansyon Msye Speaker i annan bokou paregzanp Force Labour Convention, Discrimination e Equal Remuneration Convention 1951 ki nou ti ratifye an 1999, sa ti fer ki bann madanm ki fer menm louvraz parey bann zonm ti  ganny menm reminerasyon. Fodre pa nou bliye Msye Speaker ki ti annan en lenzistis total vizavi bann madanm. Zot lapey avan 1977 ti pli ba ki pour bann zonm menm  si zot ti pe fer menm latas. In annan bokou benefis pour bann madanm Msye Speaker ki gouvernman in anmennen paregzanp bokou benefis kot i konsern konze maternite. Alors sa bann seri lamannman ki pe ganny propoze se pou kit nou azour avek dernyen devlopman anlinny avek norm enternasyonal.

Harassment Msye Speaker, mon get li koman en kondwit abnormal ki pa byen ditou, ki swa verbal ou non verbal, fizik oubyen vizyel baze lo sex, stati politik, relizyon, kot sa bann dimoun i santi zot menase, imilye anbarase e parfwa menm ganny bully.

Msye Speaker i annan travayer ki pe ganny harass pour diferan rezon e la mon ti a kontan met lanfaz lo travay ki Ombudsman, Seychelles Federation of Worker’s Union pe anmennen pou kontinnyen anmenn zentere travayer e solisyon pour zot problenm. Msye Speaker en travayer i lib pou fer son travay byen pou asir sekirite ekonomik son pei. I pa devret egziste bann diskriminasyon me travayer li i devret pe delivre byen sa ki in ganny demande pou fer oubyen sa ki i annan pou fer.

Alors lartik 28 dan nou konstitisyon i fer provizyon kont diskriminasyon me napa narnyen ase spesifik lo lanplwa.  Alors sa ki pe ganny propoze dan sa Employment Bill mon vwar ki travayer i a pli byen ganny proteze.

Msye Speaker i annan  serten anplwayer ki pa pe donn en papye lapey, en payslip parey nou dir son bann travayer. Bokou fwa larzan i ganny donnen e menm rikord pa ganny garde. Sa nou vwar li plito kot serten anplwayer prive. Alors sa lamannman dan seksyon 36 i a kouver bann travayer e anplwayer i a vwar li neseser pou asire ki i donn en payslip son travayer.  Kot i konsern sa ogmantasyon ki gouvernman SPPF in donnen, sa R300 ou R200 ou menm R100 dapre ou saler, mon ti ava profite pou demann tou anplwayer prive ki pankor donnen oubyen ki pe ezite pou donnen annan sa bonn volonte pou donn sa pti mwenza parey nou dir, sa logmantasyon  pou travay dir ki zot travayer pe fer.

E taler mon’n tann Lonorab St Ange koz lo doker be sa ki responsab pour bann travay lo por, mwan osi mon krwar in ler ki zot tonnaz, sa bann travayer i sanze sorti R2 pou mont omwen R3. Si i annan anplwayer prive ki responsab, mon espere i tann nou e parey nou’n dir i fer sa monte.

I neseser pou note ki gouvernman Msye Speaker pe kontinnyelman get dan byennet e welfare travayer. Ogmantasyon lapey paregzanp, scheme of service ki’n ganny gete e sa ki pe travay lo la, konze anyel travayer, peyman gratwite, peyman konpansasyon pour bann travayer IOT menm si zot pa ti kalifye devan lalwa. Sa i montre sa bonn sazes e sa bon leker ki Prezidan Michel i annan.

Prezidan Michel i a pe kontinnyelman e tanzantan fer konsiltasyon dan bann landrwa travay pou asire ki bann departman oubyen bann landrwa i kit zot azour avek sa ki ganny demande pou fer ou ki neseserman, neseserman konsern travayer. Dan serten pei Msye Speaker lalwa travay pa egziste, e zot lapey laba sa bann dimoun lafen dimwan pa asire e pa garanti.

Msye Speaker nou dan en pei kot drwa zanfan i ganny proteze, nou lalwa lanplwa i asire ki napa Child LabourChild Labour ki’n vin en fleo dan bokou pei kot nou vwar zanfan pe bros soulye  danbor semen, sa ki pe saroy bann gro materyo konstriksyon e lezot ankor.

Msye Speaker mwan mon pou donn tou mon sipor pour sa bann amannman dan sa Employment Bill. Mon vwar li dan lentere travayer ki swa dan sekter piblik oubyen dan sekter prive.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker mon pran laparol pour mwan prensipalman adres 2 seksyon dan sa Bill. ­ I annan enn mon krwar ki lafason ki zot in fer li i bon, me selman mon ti ava kontan spesifye serten keksoz.  E apre enn dezyenm mon vreman kontan ki finalman zot pe fer li rantre dan lalwa. Mon espere ki i pa ava zis lo papye me ki i ava ganny pran o serye e ki atraver sa spesyalman bann madanm i ava santi zot ganny proteze.

E sa i sa pwen lo harassment. E letan mon pe regard son definisyon zot in met kler ki poudir harassment i enkli lo langaz ki ganny servi, lo gender e enn de bann lezot keksoz ki osi antre ladan – i annan bokou harassement ki go on dan bann landrwa travay. E souvannfwa sa harassement i ganny fer par bann senior officers ki harass bann junior officers ki prensipalman bann madanm e aprezan akoz zot pozisyon sa bann madanm souvannfwa, oubyen bann zenn fiy souvannfwa zot pa tro konnen egzakteman ki zot pou fer parski si zot raporte zot riske perdi zot plas travay e alors zot soufer an silans.

Mr Speaker mon ti ava kontan sirtou bann zenn madanm espesyalman zot ava santi e zot konnen ki poudir dan sa lalwa ki pe ganny amande zot annan en proteksyon e ki i nepli moman zis pour zot soufer an silans me ki si zot ganny harass zot kapab al pli devan.  Me selman anmenman mon ti ava kontan ki Minis ti ava – letan i pe fer son summing up, non selman ki mon ti ava kontan i koz enpe lo la pour ki SBC i ava  ranmas sa pwen kler me anmenmtan osi i ti ava donn konfyans ki poudir letan en dimoun i raport en tel harassment an retour i pa pou ganny harass dan en lot fason, savedir pou li perdi son plas travay.

Si i ti ava nobou eksplik nou ki bann prosedir ki en dimoun ki pas atraver bann tel leksperyans i ava swiv e dan sa fason ki i ava  ganny proteze.  Msye Speaker si mon pe mansyonn sa pwen se parski i ariv bokou me non selman vizavi bann zenn fiy, nou osi vwar ki pandan bokou – i annan bokou lenstans kot harassment politik i osi rantre dan zwe. E ozordi i annan en kantite landrwa travay dan gouvernman kot i annan sa harassment politik kot en dimoun  ki pe travay dan gouvernman swa i ganny met dekote. En zofisye ki annan tou son konpetans i trouv tou responsabilite i ganny tire avek li, akoz son afiliasyon politik. Dimoun ki ganny pouse dan en serten fason pour li prezant son demisyon pour rezon politik, dimoun ki ganny transfer dan zot landrwa travay pour rezon politik. Mr Speaker mon pa pe koz konmsi mon sorti lo en lot plannet, mon pe koz koman en Seselwa ki konn byen sa bann sitiasyon ki arive. E si zisteman parfwa avan menm ki ou ganny en plas travay ou’n bezwen pas dan sa bann zafer security clearance se parski in toultan annan sa bann konsiderasyon politik. E alors lefe ki la ozordi pe mete ki poudir harassment i osi annan oriantasyon politik ki fodre pa ki i ganny regarde me ki sa dimoun i ganny regarde koman en Seselwa avek abilite mon espere ki vreman zot  senser. Mwan mon pe zis rod senserite, mon pa pe zis rod zoli morso literatir lo en bout papye gazet.  Me mon pe plito rode ki tou sala i ganny met an aplikasyon e apre sa keksoz i ganny fer.

Paregzanp Mr Speaker mon a donn ou legzanp konkret dan mon prop distrik St Louis, la, la kot  keksoz pe arive. Kot akoz i annan eleksyon bann zenn fiy, bann zenn marmay ki lo scheme URS en kou angran zot ler travay pe sanze. Zot ler travay pe sanze akoz sa dimoun ki pe vin travay St Louis li in deside pour li met intelvision dan sant kominoter, la aprezan bann marmay URS pe sanz ler travay pour zot komans travay apre midi pour zot fini 11 er diswar. Mr Speaker mon krwar ki sa bann zafer konmsa fodre nou regarde. Fodre pa ki nou les sa bann enterferans politik rantre ladan.

Letan Mr Speaker paregzanp bann marmay ki dan URS zot ganny dir ki letan sanmdi i arive fodre zot partisip dan blits pour zot al distribye papye politik  – ankor ennfwa – e zot napa en swa parski zot pe mazin sa pti mwenza ki zot pou gannyen lafen dimwan. Sa osi tou Mr Speaker i appel harassment politik. E mon espere ki Minister konsernen i ava deza komans regard dan sa bann sirkonstans parey pou fer sir ki zot pa kontinnyen e ki zot arete.

I byen letan Onorab Mathiot i mansyonnen ki poudir bann zanfan lontan, bann pti zanfan, zot ti pase, zot ti travay, gro pake lour. Byen bon. Me Mr Speaker letan nou servi zanfan, letan nou servi zanfan direkteman.  Ti annan ennfwa SNP ti met en portre en zanfan lo en zournal, lo nou Vizyon, isi dan lasanble zot ti sot anler zot ti rapor kot NCC tou sala. Me letan zot servi bann zanfan 12 an, bann zanfan 11 an pour dan sanmdi pas devan laport dimoun, ‘msye nou’n vin anmenn en pti soz la sorti kot Jj’. Sa i pa appel en nespes lot kalite harassment ankor ki zot pe servi bann zanfan?

(Interruption)

Pa trakase ou, pa rod  – Madanm Legras tou ti mars ek nou. Ou pa ti vwar Madanm Legras ek nou?  Oke ou, pa trakase ou, nou pou anmenn en bal diri tou Madanm Legras.

 

MR SPEAKER

Bon..,

 

MR RAMKALAWAN

..Mr Speaker letan nou vwar sa bann keksoz konmsa..

 

MR SPEAKER

Ki ou pwen?

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

But he is reacting to another remark. En remark ki sorti la, i reakte.

 

(Interruption)

 

..wi be si en kote i pas en remark lot i reponn.

 

MRS A. GEORGES

Egzakteman.

 

MR HERMINIE

..Akoz in komans ek en bann demagozi lo marmay 11an 12 an. E ou’n les sa bann zafer arive Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Be politisyen i fer demagozi. Tou le 2 kote.

(Laughter)

 

..Let’s get back to the Bill.

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker zisteman, wi mon pe koz lo bann zanfan e alors mon espere ki tou sala bann keksoz ki nou ava regarde e nou ava fer sir ki zisteman i annan bann standar.  – Mr Speaker i fermal letan nou koze.

Mr Speaker en lot dezyenm pwen ki – mon ava bouz lo sa pwen akoz mon remarke poudir i tous kot i fermal. Dezyenm pwen ki mon ava bouz lo la se an relasyon avek bann travayer etranze ki vin travay isi e la fason ki zot ganny trete. I annan en seksyon ki koz spesyalman, sa part 2(a) ki koz lo bann special provisions relating to non-Seychellois workers. E i annan  plizyer keksoz ki’n ganny mansyonnen e Mr Speaker mon krwar ki i bon, i bon ki nou’n fer rantre en seksyon parey ki koz osi lo proteksyon bann travayer etranze.

I annan serten bann legzanp ki vreman pa zoli ki’n pase dan nou pei.  Paregzanp letan serten Seselwa ki annan bann pozisyon ki anploy serten travayer etranze. I annan lenstans, mon annan en case in point la kot en madanm anler Sans Souci ti anploy 2 Philippino e apre sa zis i ti terminate zot lanplwa e zot bann ler travay ki zot ti pe travay ti vreman – konmsi letan ou regard zistwar sa bann dimoun i vreman  terib. Me selman ki ti arive Mr Speaker, letan sa bann dimoun ti a pe fer zot bann demars akoz zot lanplwa ti’n ganny terminated e sa bann dimoun ti pe fer zot   demars, ki ti arive? Sa dimoun li akoz i annan serten lenfliyans, serten kontak i ti pas anba anba e imigrasyon ti deport sa bann dimoun e zot ti menm pas, si mon pa tronpe 1 oubyen  2 zour dan kaso, sa bann dimoun. E apre sa Mr Speaker ki ti arive? Sa bann dimoun zot, wi zot Philippino me letan zot ti ganny anplwaye, zot zot pa ti reste Manilla zot, me airport enternasyonal i Manilla, zot zot ti reste lo en lot zil. Letan sa dimoun ti pour anploy zot, i ti pey zot tiket sorti lo enn sa bann sepa konbyen 1000 zil ki Philippines i annan, ti anmenn zot anba Manilla apre zot ti vin isi. Me letan ti pou fer zot ale, letan zot ti ganny deporte, ti pey zot tiket ziska Manilla.

E dan lalwa la kimannyer mon vwar zot in fer rantre ki poudir sa dimoun – mon pe zis regard sa, mon’n lir li yer swa mon pa’n take note me selman i dir avek ou ki sa dimoun i ava pey son tiket ziska the country of origin – i ladan. Oke la i la kot i dir; the Employer may however provide air tickets at any time – la i la Mr Speaker 11, i dir ek ou; whenever the Employer’s obligation to provide food and shelter ends, the employer shall provide air tickets to the non-Seychellois worker to return to the worker’s country of origin. Ou country of origin, wi i posib i Lenn me selman si ou letan ou ti ganny anploye ou ti sorti dan State of Gujãrat, nou kapab take case in point, laplipar bann travayer etranze , Endyen ki vin isi zot sorti Gujãrat. Me Gujãrat oke ou donn sa boug en tiket i ariv li Mumbai oubyen i ariv li Delhi but what about pour li sorti Delhi oubyen sorti Mumbai pour li ariv Gujãrat. Mon krwar mon ti ava prefere menm si mon pa’n  propoz okenn amannman me selman mon mazinen ki ti ava fer plis sans ki instead of met the worker’s country of origin, si nou ti ava met en keksoz – ki ti ava pey tiket pour sa dimoun retourn kot landrwa ki i ti ganny anploye so that then si i ti ganny anploye Mumbai, fine ou ava pey son tiket ziska Mumbai.  Me si i ti ganny anploye Gujãrat ou ava pey son tiket pour li retourn Gujãrat.

Mr Speaker mon krwar ki en pwen parey mon krwar i ava omwen montre ki nou pa pe zis fer sa dimoun retourn kot li me anmenmtan osi Mr Speaker, mon ti ava – nou konnen ki poudir in mete ki dan en serten lespas letan, sa dimoun i annan pour li fer tou son bann demars, pour li lodge en case avek lot laba e antretan lalwa i fer bon provizyon pour ki sa dimoun i ganny fed and housed, i byen.  Me selman mon ti ava osi, amwen ki sa dimoun in komet en gro lofans ki merit ganny deporte, dan sa ka mon ti ava kontan osi trouve ki petet ti annan en proteksyon pour sa dimoun ki mete ki pandan ki sa dimoun pe fer son bann demars ki i ganny konsidere ki i pe reste isi legalman e ki i pa ava ganny deporte amwen ki i komet kek aksyon kriminel epi then la prezan petet ava trouv rezon pou deport sa dimoun.  Me parey mon pe dir, mon retourn lo ka sa 2 Philippino, kot zot pa ti’n fer okenn – e pandan ki zot ti pe fer zot bann demars la zot ti ganny sa order ki konmkwa they were no longer – zot ti’n vin bann illegal immigrants isi e zot ti ganny deporte e la aprezan mon pa ni konnen ki staz case in arive me selman i annan sa serten soufrans parski once ki ou ganny issued avek sa order lapolis atraver imigrasyon i ganny drwa vin aret ou, vin tir ou kot ou ete, e met ou dan kaso ziska ki ou ganny deporte. Alors Mr Speaker sete sa 2 pwen prensipal ki mon ti ava kontan fer e mon espere ki i ganny konsidere dan en fason favorab. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Mon ti a kontan fer sorti,  nou annan konsansis lo prensip e merit an zeneral. Si nou annan nouvo pwen, nou kapab vin avek parski mon annan ankor en lot Bill devan nou pour fini ozordi.

 

MR HERMINIE

Mon ti annan 2 nouvo pwen Msye Speaker, mon pa konnen akoz ou’n fer sa statement.

 

MR SPEAKER

Pardon ?

 

MR HERMINIE

Mon dir mon ti annan 2 pwen ki mon ti oule koz lo la spesifikman dan Bill.

 

MR SPEAKER

Wi, ou lot remark.

 

 

 

MR HERMINIE

Non, mon pe zis demande akoz ou’n fer sa statement.

MR SPEAKER

Pou  gid zot pou reste dan en konteks en deba olye al kont kanmarad.

 

MR HERMINIE

Msye Speaker mon oule dabor remersye Minis pou anmenn en tel Bill devan sa lasanble akoz son lentansyon i enn ki kler, i enn ki oule protez plis ankor travayer Seselwa. Mon krwar Onorab Mathiot in koz Longman, in fer en parkour si oule listwar bann drwa travayer dan Sesel e ki fason over the years sirtou pandan dernyen 30 an nou’n vwar ki bann travayer Seselwa i pe zouir bann drwa enpe pli solid, bann sekirite lanplwa pli avanse dan bann pei tyermonn e mon ava dir menm dan lemonn ann antye.

Ozordi nou temwayaz kantite problenm ki pe arive Lafrans e zisteman akoz bokou bann zenn travayer zot santi ki zot napa okenn sekirite lanplwa dan sa pei. E parey nou konnen bomaten Premye Minis Franse in vwar zot pe backtrack, pe ranvers en desizyon ki zot ti pran zis 3 semenn pase zisteman akoz lazenes franse ti santi ki zot drwa pa ti pe ganny respekte.

Msye Speaker i annan 2 pwen enportan dan sa proze delwa ki mon oule port a latansyon Minis.  Mon konnen ki sa lalwa  nou pa pe ekspekte li pe fer tou keksoz. Paregzanp mon pa ekspekte dan en lalwa antre pou demande ki tonnaz pou stevedores i sorti R2 pou vin R3, nou ava ekspekte parey Madanm Mathiot in demande ki i ava annan negosiasyon e non pa en lezislasyon dan Employment Act me negosiasyon ant bann ki anploy sa bann stevedores e bann stevedores zot menm pour ki zot ava ganny sa logmantasyon tonnaz sorti R2 pou vin R3 sirtou letan ou pran en konpannyen ki fer li R22 lo en tonnaz, mon mazinen ki fasilman i ava kapab donn sa bann travayer R1 anplis.

Msye Speaker premye pwen mon oule touse se sa kestyon HIV status. Dan lalwa i dir ki i pou diskriminatwar pou pran aksyon kont en dimoun ki HIV positive. Me pourtan nou konnen ki policy egzistan e sa in egziste dan Sesel pandan plizyer lannen menm ler mon ti pe travay minister lasante, pou rezon lasante piblik, souvannfwa en dimoun, en  etranze ki ganny vwar pozitiv apre ki in vin isi Sesel ouswa menm ler i debark Sesel  i ganny teste, i ganny vwar pozitiv, ouswa apre 2 an ki in Sesel i refer son medical i ganny vwar pozitiv, polisi se ki i ganny repatriate e  anvoye se li.

Mon ti ava petet voudre konnen ki pozisyon Minis lo la e kimannyer sa provizyon dan sa lalwa pou balanse  si oule, avek provizyon ki deza egziste dan lalwa lasante piblik e polisi minister lasante.

Dezyenmman Msye Speaker mon oule koz lo  sekirite travayer dan sekter prive.  Malgre ki i vre mon pa’n anmenn okenn amannman me selman parfwa mon santi ki bann travayer dan sekter prive zot pa ganny menm sekirite ki en travayer dan sekter piblik.  Dan sekter piblik ou kapab demann en Minister pou repran en endividi si i ganny vwar ki i ti napa okenn tor e souvannfwa sa minister i repran li.

Dan sekter prive sa pa leka ditou.  Okontrer nou vwar ki souvannfwa bann travayer olye ganny reinstate zot ganny takinen, zot ganny harass. Harassement apre ki ou’n ganny pouse, malerezman pa ganny deal avek dan sa proze delwa me nou konnen ki i annan travayer akoz zot rod zot pansyon, akoz zot vin rod zot sekirite sosyal zot ganny met deor. E konmsi sa pa ase, zot ganny harass, zot pa kapab asize devan stand zot ganny ensilte. E dan bann ka parey, dan bann lenstan parey Msye Speaker, e Minis i pour difisil pou  demann sa anplwayer pou repran sa dimoun.   Se pou sa rezon ki petet en provizyon ti’n kapab antre pou fer act pinitiv lo en anplwaye ki pas son letan harass bann dimoun ouswa pous en boug pour narnyen ditou akoz probableman i paranoid ouswa i krwar tou dimoun i oule detri li. Ki i bezwen annan plis proteksyon pour sa bann dimoun. Mon pa konnen si olye zot ganny en mwan konpansasyon petet zot ganny 6 mwan konpansasyon, 7 mwan me obviously i pour neseser ki zot sitiasyon i ganny deal enpe diferaman avek bann travayer dan sekter piblik.

Msye Speaker pour terminen mon oule met en keksoz drwat ki’n ganny dir dan sa lasanble ki blits ki ganny fer par parti SPPF dan dimans i ganny fer par manm SPPF. Pour ou kapab pran par dan nou blits fodre ou en card holding member of the SPPF party, from son Youth League ziska lorganizasyon madanm.  E sa bann marmay zot vin volonterman e sak distrik nou annan en lekip –  la si mon oule fer enn 5 er, mon kapab fer enn 5 er apre midi. Se sa nivo lorganizasyon dan nou parti. I pa bann marmay lo URS ki ganny forse pou al fer blits. Si i annan en marmay lo URS ki ganny forse pou fer blits dir li vin kot Dokter Herminie e nou a pran aksyon kont sa dimoun dan distrik ki’n fors marmay pou al fer blits. Blits i fatig zot, blits pou kontinnyen e blits se lazenes SPPF lo mouvman. Mersi Msye Speaker.

 

MRS ANNETTE GEORGES

Mr Speaker mwan mon pour vreman bref akoz mon pa krwar poudir nou pe rantre dan staz komite, mon plis ki sir poudir nou pou al demande pou suspend. I annan zis 2 pti keksoz mon oule demann Minis, si vreman pa’n ganny enkli dan seksyon 2 ek 4 oubyen si i zis en mistake. Mon plito krwar i en mistake e mon krwar poudir i zis en simple amendment ki ti a devret kapab ganny rektifye.  Ler ou get dan son definisyon harassment, mon remarke poudir religion pa’n ganny enkli dan sa premye definisyon la anler, on the grounds of religion e mon plis ki sir poudir i ti’n devret ganny enkli la anler akoz ler ou get dan son seksyon 4A par anba ou vwar poudir religion in ganny enkli. E parkont ler ou get dan seksyon 4A ou realize poudir sa fraz; or other association li i pa’n ganny enkli dan 4A e pourtan in ganny enkli anler anba harassment e menm wording ki’n ganny servi. Eski vreman anba seksyon 4A zot oule limit sa with regard to political or trade union, association oubyen zot oule elarzi li parey zot in fer anba son definisyon harassment ki mon plito krwar i le ka. So mon ti a propoze if I may, ki the word religion i ganny enkli dan definisyon harassment e ki anba seksyon 4A the same wording kot i dir political, trade union or other association the worker may make a complaint.

 

MR DICK ESPARON

Mon ti oule zis fer de pti komanter lo proze delwa akoz a mon’n avi mon krwar ki i en proze delwa ekstrememan enportan. Enn se ki ler mon regard sa bann amannman mon krwar i al anlinny avek filozofi lalwa orizinal ki vedir en proze delwa ki pe vwar lasanm bann kondisyon ki pou permet partnership anplwaye/anplwayer, si oule pou fer sa aktivite ki nou dir travay, en aktivite ki annan pour fen transformasyon pou kree larises. So sa ki mon ti a kontan vwar dan la pratik se ki vreman i annan en striktir partnership ki egziste. Ou konnen akoz i annan en konsepsyon se ki travayer i zis sa dimoun ki pa anplwayer.  Sa anplwayer osi i en travayer, dan nou terminolozi ki nou dir travayer, sa dimoun ki’n pran sa risk ki’n met ansanm, ki’n rod kapital ki’n met ansanm resours labour avek kapital e lezot la i osi en travayer. So sa ki arive dan bokou fwa dan lapratik la se ki ou a krwar i annan en malenterpretasyon e i ganny pran konmsi ki travayer i zis sa boug ki anba e sa boug ki par anler li i pa en travayer.  E akoz mon dir sa se akoz ler nou pe koz sa partnership la i ti ava enportan dan lapratik ki si oule i annan sa partnership. Si i annan en malkonprenezon oubyen en problenm ki’n arive kot sa  partnership i ganny kase la, i bezwen annan en lazans ki fer sa rekonsiliasyon ki anmenn sa bann parti vitman e ki kapab vwar en solisyon amikal.

Akoz mon koz lo la? Se ki tro bokou fwa onivo distrik ou vwar ou koman bann manm asanble ou pe antre dan bann domenn vreman ki konplike, ki dan premye enstan apre i anmenn  kantite soufrans, i annan kantite lezot fakter, lezot partner ki ganny anmennen ladan  kot pa neseser e kot mon krwar mwan fransman mon ti a kontan vwar en striktir avek lotorite neseser ki le moman ki i ariv en ronpir dan kominikasyon, en ronpir dan kontra lanplwa, en problenm dan sa partnership, deswit menm zour, menm ler i kapab anmenn sa bann parti ansanm e annou asize e annou komans negosye.

Nou pa kapab les en dimoun, en zour, 2 zour al se li fatig son latet akoz i anmenn en bann konsekans sosyal. Pour mwan en dimoun –  nou vwar bann peryod letan ki’n ganny mete dan lalwa, i byen i defini 7 zour, 14 zour, 21 zour, 3 mwan me pour mwan i rezourd lo en problenm ki a monn avi, mon pou demann Minis pou konsidere ki byento nou komans regarde, be sa lefe moral la, lekel ki regard ladan?  Lekel ki regard sa domaz  moral ki arive avek sa endividi par rezilta en koupir oubyen enteronpsyon dan sa kontra ant sa 2 partner. Ou pey li par lefe ki in – pou konpansasyon bann zour travay ki i merite, pou sepa kwa, sepa kwa.  Me sa lefe sikolozik ki i sibir li, son fanmiy e bann lezot, lekel ki pey li sa, si i ganny trouve ki i annan rezon.

Mon krwar mwan, fransman mon krwar i annan en domenn kot nou bezwen met lanfaz lo la e mwan mon ti a kontan  dan nou prosen amannman ki nou fer ek proze delwa, nou prosen amannman ki nou fer avek sa Employment la nou atrap sa serye koman i annan serten dimoun ki’n pas atraver sa bann keksoz la, sa bann koupir dan kontra la, ou konnen sa larzan ki ou’n donn li, oubyen ki i pou gannyen i pa ni en kar, konmsi sa problenm, sa lefe sikolozi, sa lefe ki’n arive lo li, lo son fanmiy, lo bann lezot dimoun ki antour li.  Pli move ler i ganny anvoye, demen tanto, apredmen, sorti kot enn al kot lot, sa striktir ki ti annan anplas mon espere i pou ganny amelyore avek bann amannman ki fer sa dimoun bouze sorti en bor pou al lo lot.  E pandan letan ki i pa travay la, i zis pe sey naze dan sa nespes  losean biro krasi.

Mon dir tou sala akoz par serten leksperyans ki serten dimoun, serten dalon etc. in pas atraver ki mon krwar i enportan kekfwa nou met lanmen lo la e nou adres li ennfwa pour tou. Nou bezwen met anplas en sistenm fast track. Mwan mon pa partizan. Bann zour, bann limit letan ki ganny mete ler i ariv bann problenm konmsa. Mwan mon krwar i devret annan en striktir vit, si fodre met en tim vit – kot i en partnership sa, si in ariv en problenm, nou devret kapab asize, koze, negosye, fini avek.  I pa rezourd, i sorti en lenstan i al lo lot, i al lo lot, pandan sa letan sa viktim li i asize i espere.

E mon konn en ka en dalon pros in pran plis.. (technical problem)..donn en desizyon final lo son ka.   3 an Mr Speaker, ki ou fer ?  Kimannyer ou viv avek sa bann lefe sikolozik pandan 3 an?

Mon krwar i annan kantite ki’n ganny fer, wi nou admet nou tou ki en kantite in ganny fer me selman mwan mon krwar ki si i annan en defi ki nou bezwen fer fas avek, si i annan en challenge ki nou bezwen donn nou lekor, e fer sir ki nou adres li oplivit posib se sa.  Mwan mon pou riye demen bomaten si en dimoun i kapab ganny en problenm dan son landrwa travay la, en demi erdtan plitar i annan en dimoun kelkonk ki kapab fer li avek son anplwaye  zwenn ansanm koz lo la, si i kapab rezourd, si i pa kapab etablir serten garanti, kot sa dimoun avan i ariv se li aswar i a’n kler ki demen i annan pour li. Mon pa pe viv dan rev mwan mon krwar i posib. Sa i mon rev, mon krwar next step, bann amannman ki bann zofisye minister lanplwa pou travay lo la, i pou al dan sa direksyon.

Mr Speaker akoz sa i en proze delwa ekstrememan enportan e parey mon dir, evolisyon i evidan, tou dimoun i vwar, en kantite travay  in ganny fer, i annan en kantite bann sitiasyon konplike, i vre, me apre tou i pa ti komans lo en baz konplikasyon li. I ti komans lo en baz partnership, lo en kontra egzistan, lo bann lareg bann kondisyon agree par bann partner.  Mon krwar sa i esansyel e nou bezwen pou adres sa bann problenm pran li dan menm dimansyon partnership.

Mr Speaker mwan mon ti oule dir sa akoz mon pa krwar ki i mon responsabilite ler X pa’n pay A pour mwan koman manm lasanble al antre dan kontra X ek A. Mon krwar i devret annan en lenstans ki antre dan sa kontra e deal avek sa akoz mon pa vwar mwan pe tay ni kot social security, ni al fer li anpli form Means Testing, etc etc kot i anmenn en kantite lafektasyon sikolozik ek moral lo sa dimoun, son fanmiy etc.

Bann amannman ki’n ganny fer a mon’n avi i bann amannman ki byen. I byen nou pe al dan bon direksyon selman sa i mon konsern e  mon demann Minis dan bann amannman fitir si i ti kapab konsider sa bann pwen.

 

MR SPEAKER

Ankor enn dernyen.

 

MR DAVID PIERRE

Mr Speaker mon pour kourt me en pti gin dan lalinny Onorab Esparon. Mon krwar, mon senserman krwar ki i devret egziste bann vre mekanism ki permet vre negosiasyon pou rezourd serten problenm bann travayer, bann anplwayer e bann anplwaye. Dan konteks bann doker paregzanp i kler ki i devret  annan sa konsiltasyon ant sa foreign company, ant sa 2 local company ki Land Marine avek Hunt Deltel e gouvernman an prensip nou konnen poudir land marine avek Hunt Deltel i pare pou fer monte tonaz pou sorti pri par tonaz pou sorti R2 pou al R3. Me kot zot pe stuck i se ki gouvernman i santi poudir si sa i monte, zot pou perdi. Pou vreman annan bokou bann dimoun ki pe travay dan bann lezot landrwa travay ki pou al travay koman doker akoz sa kalite larzan ki zot pe gannyen i pour sifi, i pou enpe plis an prensip ki sa bann lezot travay ki zot deza pe fer. So i en kestyon gouvernman i bezwen kapab rantre ladan e fer sa kalite negosiasyon ki pou permet sa keksoz arive.  Mr Speaker mon appel sa volonte politik.

Paregzanp ozordi Sesel i annan en kantite dimoun ki’n travay paregzanp kot ULC, i annan bann dimoun ki’n travay kot SMB, Coetivy ki pe esper serten peyman ki zot ti’n devret gannyen en kantite letan, i pran selman en  volonte politik lo lapar gouvernman pour sa bann dimoun ganny zot larzan.

Dan biro kot mon pe travay kot Arpent Vert, kot SNP, tanzantan ou ganny bann dimoun, bann dimoun aze ki vini ki lans en konplent ki dir ek ou klerman paregzanp ki, mon’n travay depi ‘66, en ka spesifik mon pe donnen, ziska ‘79 me i annan serten konpansasyon ki mon ti’n devret gannyen pour sa letan travay ki ziska ozordi mon pe ekri Manpower e narnyen pa ganny fer.  Blokaz i vin lo kote gouvernman. I sifi ki gouvernman i annan sa volonte politik e i pran en desizyon e sa bann dimoun i ganny zot larzan. Case in point, Onorab Herminie taler in koz lo La France, i vre atraver protestasyon sa bann zenn an Frans in kapab fors gouvernman pou ranvers en desizyon ki zot ti anvizaze pran vizavi lanplwa pour bann zenn.

Sesel osi in arive kot bann travayer IOT in met zot lipye ater e in fors gouvernman pou ranvers en desizyon ki i ti’n deza pran. Minis Dugasse limenm  ti vin dir nou dan lasanble ki gouvenrman ti’n deza fini pran me apre ki arive, atraver sa protestasyon ki sa bann dimoun in fer, gouvernman in vwar li dan en pozisyon kot i bezwen ranvers sa desizyon.

Mr Speaker dan sa konteks i sifi pou dir ki parfwa letan nou fer bann gran, gran deklarasyon behind sa bann deklarasyon napa sa vre volonte politik pou fer sa bann keksoz arive se pou sa rezon ki i pa arive Mr Speaker. Mersi.

 

MR SPEAKER

Minis mon envit ou pou fer ou rezime.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon’ n ekout atantivman bann diferan entervansyon fer par diferan manm onorab, kote mazoriter, kote lopozisyon. Mon remersi zot pour tou zot bann kontribisyon. I annan ki mon’n note, i annan ki mon a donn enpe klarifikasyon lo la pou anmenn plis klarite petet lo serten sa bann size.

Mon krwar i annan kestyon ki’n souleve bomaten Msye Speaker se sa kestyon grievance  procedures limenm, ki i annan en santiman ki i enpe lour dan lesans kot en dimoun ki annan en grievance i bezwen si oule al kot Competent Officer evantyelman al Employment Advisory Board, si  i pa dakor al kot Minis, evantyelman al lakour. I pran enpe letan Msye Speaker.

Mon krwar solisyon pour sa i en solisyon ki’n ganny avanse par Lonorab Bernard Georges bomaten, se petet set up en quasi judicial body atraver en employment tribunal, mon krwar i leka dan serten pei. I en size ki nou pe diskite avek nou bann partener sosyal akoz ler nou propoz amannman dan lanplwa i pa en zafer pirman gouvernman e   ILO i egziz nou ki nou annan sa dyalog, sa konsiltasyon avek nou bann partner sosyal e la nou pe koz reprezantan bann travayer e reprezantan bann anplwayer.

I en size ki nou’n diskite longman e nou’n santi nou pa’n ganny konsansis ki devret antre  pour le moman me diskisyon i kontinnyen e mon panse ki dan bann mwan ki pe vini, ou plitar nou a kapab ganny en konsansis e si neseser nou ava fer serten lamannman.  Me i kler ozordi ki wi, i enpe lour, i pran enpe letan, pou serten dimoun i kout bokou akoz once Minis in fer son desizyon si sa dimoun pa dakor i napa lezot opsyon, se i bezwen al kot judicial review e sa parfwa i koute. E nou konnen ki bann avoka pa fer sa bann keksoz pour narnyen, i kout bokou larzan pour zot pran en case parey. So i annan en heavy burden lo bann travayer ki annan grievance.

Lo nou kote, kote lanplwa nou fer tou sa ki nou kapab pour nou fer sir ki sa bann prosdir i ganny egzekite dan limited time, nou sey nou mye. Me parfwa i annan serten case ki sitan konplike ki fer li difisil. Nou annan bann sitiasyon paregzanp ozordi i en realite ki bokou bann travayer ki vin met en case devan lanplwa i pa vin litousel. I vin avek en avoka, oubyen avek en reprezantan. I annan en kantite case, e depi dernyenman dan nou meeting konsiltatif ki nou annan avek nou 2 lezot partner nou’n fer sorti sa. Se ki avoka i zwe delaying tactic. Ou donn li en dat pour li vini, i pa vini, i rod lekskiz, i ale, ale. E mon konpran akoz bann ka parey Msye Esparan in dir, mon pa pou dir li non, i kapab pran 3 an akoz parfwa avoka ki fer li pas en kantite letan. E la mon pe koz realite, napa lenvansyon, i la, i dan rikord nou vwar tou lezour.

So menm si nou set up en tribunal demen bomaten mon pa tro krwar keksoz pou sanze. Petet i demann en sanzman latitid lo lapar bann avoka ki ler ou’n pran en case ou bezwen fer sir ki ou la on the date. Pas atraver tribinal, wi i byen e sa i bann size ki nou’n diskit longman avek nou bann partner sosyal. I pa neseserman rezourd problenm akoz i kler ki alavenir en travayer  pa pou vin devan tribinal litousel. I pou rod en dimoun, en avoka, en azan pou koz pour li. E si nou servi bann delaying tactic, nou pour touzour annan sa bann problenm.   So mon ti anvi met sa pou lasanble e Onorab Georges ki’n fer sa sizesyon, apresye sa. Mon asire ki i apresye sa.

Selman diskisyon i kontinnyen e mon panse ki nou a kapab annan en konsansis en pti pe plitar pour nou kapab get dan posibilite entrodwir sa tribunal. E tribunal byenwsir i pou  deal avek plizyer lezot ka ki mon’n tande bomaten e apre midi osi, the whole grievance procedures, si i annan en tribunal pou ganny tire anba laplwa – ganny mete anba en tribinal e nou nou rol  i ava plito en rol mediasyon pou anpes bann ka ariv devan tribunal.

Ozordi nou pe fer sa. I annan en sistenm ki’n etabli pou bann mediasyon kot i annan bann grievance parey Onorab Esparan in size, in deza annan me parfwa ankor i annan sa mank volonte lo lapar tou le 2 kote, anplwayer e travayer pour si oule, servi bann sistenm ki a nou dispozisyon ki fer provizyon anba lalwa lanplwa pou deal aek bann ka grievance.

Mon krwar lepwen ki nou bezwen apresye se ki deplizanpli nou dimoun pe vin bokou pli sofistike, zot konn plis zot drwa, zot responsabilite osi. So the whole system i vin pli konpleks dezour anzour ki nou bouze e nou bezwen evolye. Si le moman i arive kot i annan en konsansis ki nou bezwen al direksyon tribunal nou ava al direksyon tribunal me pour le moman nou pe fer nou mye. Mon krwar bann zofisye konpetan dan minister lanplwa i anba ekstrememan presyon par bann avoka ki parfwa zot menm bully sa bann competent officers me mon krwar zot pe fer en travay remarkab e mon krwar nou devret apresye sa travay ki zot pe fer anba sirkonstans ki zot pe fer li.

Mon krwar nou bezwen reste touzour sansib avek devlopman ki pe arive dan nou pei e atraver lemonn pou fer sir ki nou perfeksyonn nou bann sistenm ki a dispozisyon pou deal avek bann ka grievance.

Mon krwar lot pwen ki’n souleve bomaten se kestyon transfer of business undertakings, kan ki konpansasyon i ganny peye. Mon krwar i annan en  sizesyon ki nou annan en definisyon. Mon’n konsilte Legal Draftsman e i santi ki pran en definisyon i en pti pe difisil e in eksplik mwan bann rezon teknik. Me mon krwar sa ki pe fer sorti la letan nou pe dir transfer of undertakings se ki irrespective si i annan sale of shares ki’n ganny vann, irrespective si i 40%, si i 60%, si i 70%, si i annan en transfer legal person limenm, mon krwar se sa konsantman pou pey konpansasyon. Mon krwar ler i annan en transfer biznes sorti parti ‘A’ pou al parti ‘B’ as long ki parti ‘A’ i aksepte ki i pou pey konpansasyon up to the date of transfer, then i napa en issue. Dan lot kote si parti ‘A’ i santi ki i pa devret pey konpansasyon e parti ‘B’ i aksepte pou pey konpansasyon sa vedir i take over sa liability then mon krwar i kler ki konpansasyon pa vini dan sa sirkonstans me i kontinnyen,  ki sa nouvo propriyeter dan sa ka konpannyen ‘B’ ki pran responsabilite pou pey sa bann konpansasyon.

E mon krwar dan bann ka konmsa kot i annan konsansis, kot i annan lagreman ant le 2 parti then i pa en issue ki vin devan lanplwa pou zize. Me kan i vin devan lanplwa se kan i annan serten dout, kan i annan serten dezagreman la i bezwen vin devan lanplwa pour nou kapab pas en zizman pou dir dan sa ka wi, i annan peyman konpansasyon oubyen dan sa ka non, en ruling i ganny fer e byensir si dimoun i dakor konpansasyon i ganny peye, e si i annan kestyon, lezot prosedir i ganny adopte. Mon krwar se sa lespri se annan sa konsansis ant le 2 parti pou aksepte lekel ki pran responsabilite pou peyman konpansasyon.

Mon krwar sa  ki nou pe sey klarifye. I en size pa fasil, tre konpleks parey serten manm i konnen, se pour sa rezon ki nou’n fer en pti pe resers enpe partou, nou’n vwar enpe dan bann pei Commonwealth ki i pratike e sa ki nou pe propoze se enpti pe tandans ki servi dan serten pei Commonwealth me i pa anpes nou kontinnyen diskite. Mon krwar i en size ki nou bezwen kontinnyen diskite e parey mon’n dir lalwa i fer provizyon pour etablir en konsey tripartite kot nou diskite e tou sa bann size lanplwa i en size ki nou pa pran desizyon lo nou menm dan minister lanplwa oubyen gouvernman alone, i en partenarya tre vivan pandan sa 2 an, enn an edmi ki mon Minis lanplwa, nou annan en partenarya tre vivan kot nou diskite nou aksepte pour nou agree kot nou kapab agree, aksepte lo size ki nou pa kapab agree, so i en zafer ki kontinnyen.

Sa zafer transfer of business, nou fer serten amannman la me nou bezwen kontinnyen diskite anmezir ki keksoz i evolye nou ava vin avek nouvo amannman akoz lemonn limenm i pe bouze dezour anzour e nou pa kapab amann lalwa tou le 10 an me si fodre nou bezwen amann li tanzantan pou fer li vin anlinny avek realite nou pei e realite e tandans ki pe arive dan plizyer parti lemonn.

Seksyon 57 mon krwar in annan kestyon ki’n ganny demande, eski nou vreman bezwen met li dan lalwa? Zisteman se pour sa rezon ki akoz nou krwar ki en dimoun ki pe retire i konnen i pe retire. I pa tro petet neseser pour mwan dir ou ou pe retire. Me lefet i reste ki si ou pa dir li i pe retire, then i annan en grievance i vin en issue. So nou bezwen fer sir ki nou annan serten provizyon pou protez  le 2 parti.

Nou santi ozordi ki dan ka kot sa travayer, sa anplwayer pa donn mwan 3 mwan notis then i bezwen pey mwan 3 mwan notis. Dan lot kote si i dan kote travayer i donn en mwan notis. So nou pe si oule enpe plis legalite kot i one month tou le 2 kote. Selman nou santi ki sa provizyon baze lo bann ka ki’n vin devan  nou, i neseser ki i reste.

Mon krwar in annan kestyon minimum wage. Mon kontan tann  sa sorti kot Lonorab St Ange. Provizyon pour minimum wage i deza dan Employment Act. So napa narnyen ki anpes regilasyon ganny propoze pour en minimum wage. E mon krwar Lonorab i ava dakor avek mwan osi si i realis ki i en size tre konpleks. Tre, tre konpleks e i pa en keksoz ki devret ganny fer dizour olannmen, mon krwar i en size ki nou bezwen diskite ankor ennfwa avek nou bann partner sosyal akoz mon asire Lonorab St Ange si ou koz avek bann dimoun ki dan sekter prive ou dir avek zot ou pe al propoz en minimum wage, mon krwar ou konnen ki pour zot reaksyon akoz mwan mon konnen – Akoz nou’n deza fer diskisyon avek zot.

Me sa size i en size ki nou pe diskite me mon krwar Lasanble i a dakor avek mwan koman en gouvernman responsab mon pa krwar nou devret tay avek sa zafer minimum wage. Nou bezwen kontinnyen diskite, e diskisyon i ongoing, pour enpe letan i annan diskisyon ki pe pran plas. Nou bann partner sosyal i difere lo sa issue. E fodre mazinen ki nou partner sosyal i bann linyon ki reprezant travayer, i bann dimoun ki reprezant anplwayer, i annan en disansyon within nou bann partner sosyal.  So mon krwar nou bezwen si oule pran nou letan e etidye sa zafer tre byen pou fer sir ki ler nou deside pou fer li, nou fer li dan en fason byen e ki i napa en lenpak negativ lo tou sa bann bon keksoz ki nou pe sey fer. Me i en size ki gouvernman i tre sansib lo la, i en size ki nou pe diskite e diskisyon pou kontinnyen.

Lonorab St Ange in koz en pti pe lo tonnaz sorti R2 pou vin R3. Sa osi i en size ki preokip nou koman gouvernman.  Me mon pa krwar nou bezwen lezislasyon pour sa ganny fer.  Ler mon pou anploy en dimoun kot mwan dan mon biznes, mon pa bezwen al demann permisyon pour mwan donn en logmantasyon saler.  Mon fer li baze lo mon abilite pour mwan fer li, baze lo mon bottom line e konsyan ki mon bezwen sa travayer pou fer mwan ganny sa profi ki mon pe fer.  Akoz san travayer nou napa profi koman en konpannyen.  So akfer mon pe al demann permisyon pour mwan donn en logmantasyon saler?  So menm prensip – si le 2 konpannyen Hunt Deltel ozordi avek Land Marine i deside pou ogmant tonnaz sorti R2 pou vin R3, pa bezwen demann gouvernman pou sa. E fodre note osi ki ant sa 2 konpannyen se Hunt Deltel ki si oule annan en pli gran parti Stevedoring, akoz mon krwar sa issue ki nou pe koze i plito transbordman pwason enpti pe. Me osi kargo. Me pli gran volim transbordman se pa kargo se pwason akoz dan nou lanmer ozordi nou pe transbord, nou pe anmas nou 387,000 tonn ton ki nou pe lapes me ape pre 360,000 tonn ton mon konpran lannan 2005 in ganny transborde dan por Victoria. So lekel sa konpannyen ki pe vin ris, atraver lo lasyer bann stevedores? Pour mwan Hunt Deltel i enn sa konpannyen.  So napa narnyen ki anpes Hunt Deltel demen bomaten ogmant, fer li vin menm R5 roupi e pa bezwen gouvernman al enterfer ladan, pa bezwen lezislasyon pou fer sa, zot kapab fer li.  E zisteman gouvernman i an diskisyon.

Departman lanplwa in deza pran kontak enformel avek bann dimoun konsernen an partikilye Hunt Deltel. E nou kapab mazinen ki reaksyon in ete. Me gouvernman i pou kontinnyen – nou pou kontinnyen met presyon neseser. Me nou pa krwar i responsab pour nou ale legislate akoz mon krwar sa 2 konpannyen an partikilye Hunt Deltel i annan en responsabilite moral a mon’n avi. Ler nou get son balance sheet, nou sif dafer, pour mwan zot annan en responsabilite moral pou pey sa bann travayer plis ki R2. Zot kapab fer li, zot pa anvi fer li pou rezon ki mon pa konnen.

So pour mwan i pa en kestyon lalwa, i pa en kestyon lezislasyon,  i en volonte, i en responsabilite moral pou sa bann dimoun fer li e gouvernman li Lonorab i pou fer sa ki i kapab pou fer sa arive.

Msye Speaker nou’n osi koz lo bann foreigners e in annan en sizesyon par Lonorab Ramkalawan, ki nou devret fer sir nou anmenn sa dimoun, ler in vin travay dan nou pei, apre ki in nepli travay kot nou akoz son anplwayer nepli annan en nesesite pou annan li la pou rezon ki in komet en aksyon disipliner, e byensir lalwa i egzize ki nou bezwen anmenn sa dimoun kot nou ti pran li. Mon krwar lalwa i kler, lentansyon sa amannman i kler se ki kan i annan en grievance i ganny lodge avek zofisye konpetan, e byensir ler en determinasyon i ganny fer i ekspekte ki i pou ganny fer lo baz ki sa travayer i ganny peye son bann dues ki i ti devret gannyen e ki osi i ganny repatriye dan son landrwa kot i ti ganny pran e sa mon krwar it’s understood ki i pou konmsa. E byensir se sa lentansyon.

Now regarding kestyon imigrasyon, si oule ki pou arive dan sa peryod ki i pe fer son grievance, mon krwar i kler se ki lentansyon se ki nou kapab fer sa grievance atraver en fast track system ki akoz det ki en  travayer etranze in ganny dismiss par son anplwayer otomatikman son GOP osi i tonbe, i nepli kapab reste dan nou pei me pou fer sir ki bann anplwayer par abiz serten provizyon pou fer dimoun vini apre zis met zot dan semen e sa i pa bon pour nou limaz parey in ganny fer resorti bomaten e apre midi – I enportan anlinny avek regilasyon ILO ki nou annan bann prosedir pou deal avek bann grievance, bann travayer etranze akoz fodre nou realize ki bann travayer etranze i osi pe fer kontribisyon enportan dan nou pei.  So i enportan ki nou annan bann prosedir pou fer sir ki nou deal ek bann grievance dan en fason efikas me osi fer lazistis. Mon krwar se sa lentansyon e mon krwar  i annan understanding ki dan sa letan ki sa dimoun pe esper son grievance ganny attended to e determinasyon ganny fer, then i annan understanding ki limigrasyon osi i pou coorperate avek nou dan sa direksyon.

I annan kestyon HIV ki Lonorab Herminie in fer resorti. Wi mon okouran ki Public Health Act i annan provizyon dan sa direksyon e byensir nou’n fer serten provizyon osi dan sa amannman e la mon krwar sa group dimoun ki ganny afekte se plito sa group travayer etranze ki antre dan nou pei, si i ganny dekouver ki i HIV positive pandan ki i isi – mon krwar ler i pe vini i annan en prosedir ki bann tes i ganny fer, sa dimoun i ganny repatriye menm avan i komans travay me si in komans travay e i ganny dekouver ki i HIV positive si oule Public Health Act i annan serten provizyon e  i ava arive en kestyon deside lekel ant sa 2 Act ki annan presedans lo kanmarad. Mon krwar i bann size ki Atorni Zeneral in pran an konsiderasyon.

E osi mon konpran Minister Lasante ansanm avek Departman Lanplwa pe travay lo en work place policy kot i konsern HIV e lezot maladi e sa byensir i en issue ki nou bezwen pran konsiderasyon ler nou pe devlop sa polisi.

Mon krwar Lonorab Esparon in koz Longman lo sa partenarya, mon krwar i annan rezon e zis pou dir ki i annan en sistenm mediasyon ki anplas anba lalwa me ankor la i en kestyon how quickly nou kapab ganny sa bann parti pou zwenn ansanm dyaloge e rezourd en problenm. Mon krwar i annan en kantite laspe ki parfwa i an deor kontrol sistenm ki pa fer li posib pour nou kapab deal avek bann ka kot i annan en breakdown dan partnership in record time. Me ankor la  mon krwar i en size  ki nou bezwen kontinnyen etidye e vwar kimannyer nou kapab fer serten amelyorasyon pou fer sir ki kot i annan en malantandi ou i annan en frustration of contract ki ganny fer avek minimum delay posib.

Mon krwar i annan kestyon harassment ki Onorab Ramkalawan in koz lo la. In demann mwan pou klarifye prosedir. Mon krwar prosedir i kler akoz ti napa en tel provizyon anba lalwa avan zisteman akoz nou’n ratifye konvansyon ILO mon krwar 110 lo sa laspe e i enportan pour nou an konformite avek ILO ki nou fer rantre sa provizyon e nou pe fer sa provizyon rantre.

Kestyon Lonorab Annette Georges regarding religion mon a tyek avek drafters mon pa tro krwar i en problenm. Mon krwar lentansyon se en clear religion. In fact sa definisyon i definisyon ILO kopi mo pou mo parey dan konvansyon ki nou’n ratifye.

Mon krwar prosedir pou harassment i kler. Anba lartik 4A, 4B nou nou’n propoze, i fer kler son prosedir kot en dimoun i santi in ganny harass, in ganny diskriminen dan en fason ou en lot kot i kapab fer en plent, e i annan en prosedir ki ganny egzekite.

I annan kestyon URS ki ganny servi pou al fer kanpanny. Ladministrasyon URS i tonm anba  mon minister e mon ti a kontan Lonorab i donn mwan, i fourni mon minister non bann dimoun ki’n ganny demande resaman pou komans travay, midi ziska 11 er diswar pour mwan fer sir ki nou fer en envestigasyon ladan.  Ou donn nou non Onorab e nou ava travay lo la, e i annan bann zofisye la pe note. Si ou fourni nou bann non, nou ava verifye e nou ava fer investigation anba ki sirkonstans sa bann dimoun ki ganny peye anba URS in ganny demande pou komans travay enn er oubyen midi, mon pa’n tro sezi ou,  me fini 11 er diswar akoz i pa la pratik antan ki mon konn sistenm URS mannyer i fonksyonnen, i pa lapratik ki dimoun travay sa ler. Me nou ava investigate.

Mon krwar dernyen pti mo lo harassment, i byen ki Lonorab i koz lo la, e mon krwar i bezwen aplik pour tou le 2 parti. Nou bezwen get harassment dan son konteks a’n antye e paregzanp letan ou dismiss en sekreter akoz serten afilyasyon, sa osi i petet result to harassment e kapsyon 4(2) i fer prosedir pou kapab deal ek bann ka parey.

 

MR RAMKALAWAN

Msye Speaker Minis i kapab spesifye.

 

MINISTER DUGASSE

Mon krwar mon’n klarifye serten pwen e byensir i annan serten lamannman ki’n ganny propoze par le 2 Lonorab Georges, Onorab Annette Georges e Lonorab Bernard Georges. Mon krwar bann lamannman ki Msye Bernard Georges in propoze napa difikilte avek, i bann senp amannman ki nou kapab pran avek minimal difikilte. Kot i konsern religion propoze par Lonorab Annette Georges, mon pa tro krwar i annan en problenm me mon a zis konsilte Legal Draftsman.

Msye Speaker zis an pasan mon ti a kontan note ki mon vwar sa bann lamannman i date le 7 Avril e mon ti anvi al lo rikord ki mon pa’n ganny sight sa bann  amannman ziska bomaten ler mon’n vin lasanble.

Msye Speaker avek sa mon ti a kontan termin mon summing up e ankor ennfwa dir ki sa bann lamannman i neseser, i vin a en moman apropriye.  Byensir i pa pe adres tou sa ki nou ti a’n voudre mete me parey mon’n dir nou pa anmenn amannman isi zis akoz (…) ki serten amannman i aproproye dan letan ki nou pe anmenn zot e ankor ennfwa mon rekomann sa Bill avek nou lasanble e mon ti a demann bann manm pou aport zot sipor a sa bann amannman. Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Tou sa ki an faver lev zot lanmen. Inanim. Vi ki i annan en konsansis lo prensip, e bann amannman an prensip in ganny aksepte eski nou oule antre dan staz komite?

 

 

MR HERMINIE

Mersi bokou Msye Speaker. Anvi ki lo nou kote osi nou napa okenn problenm avek bann amannman propoze par le 2 Onorab Georges donk nou ti ava move ki nou sot committee stage, avek ou permisyon.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn sa?

 

MS RUKAIYA JUMAYE

Mon segonde Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Tou sa ki an faver lev zot lanmen. So nou sot staz komite. Formal second reading.

 

CLERK

A Bill of an Act to amend the Employment Act, 1995 (Chapter 69).

MR SPEAKER

Motion for third reading.

 

MR HERMINIE

Msye Speaker mon oule move ki the Employment (Amendment) Bill, 2006 i ganny lir en trwazyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn sa.

 

MS JUMAYE

Mon segonde Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Tou sa ki an faver lev zot lanmen. Inanim. Formal third reading.

 

 

CLERK

This Act may be cited as the Employment (Amendment) Act, 2006.

 

MR SPEAKER

Avek sa nou’n fini avek Bill Employment Amendment Bill 2006.

MR RAMKALAWAN

En klarifiksyon.  Minis dan son summing up in demann mwan pou provide li avek serten non bann zafer URS pour li investigate. Eski mon kapab dan menm fason demann Minis pou supply mwan avek non sa sekreter ki’n ganny dismiss pou afiliasyon pour mwan kapab investigate mwan osi.

 

MR SPEAKER

Bon motion for second reading.

 

MR HERMINIE

Msye Speaker mon oule move ki the Anti-Money Laundering Bill 2006 in ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn sa?

 

MS JUMAYE

Mon segonde Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Mon envit Minis pou fer son prezantasyon.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker parey Lasanble i konnen Sesel ti parmi bann premye pei dan nou rezyon pou adopte e met anplas lezislasyon kont blansisaz larzan anti-money laundering. Sa ti atraver Anti-Money Laundering Act 1996 ki lasanble nasyonal ti aprouve an 1996.  Anti-Money Laundering Act Msye Speaker, ti baze lo model lezislasyon..

 

(Interruption)

 

..baze lo model lezislasyon kont blansisaz larzan, rekomande par Commonwealth ti kriminaliz Money Laundering e fer li vin extractible offense, i ti plas en lobligasyon lo lenstitisyon finansyel pour mentenir prosedir  idantifikasyon e mentenans rikord preskrir par labank santral among serten provizyon ki ti annan dan sa
Act.
Depi son lentrodiksyon an 1996, Anti-Money Laundering Act in deservi son fonksyon me san dout bann devlopman e serten levennman ki’n arrive dan lemonn dan sa dernyen bann lannen, paregzanp lensidans le 11 Septanm in fer ki i nepli satisfe an totalite bezwen e regleman enternasyonal dan lalit kont blansisaz larzan.  An konsekans in annan en nesesite pou amann nou framework legal pou fer li vin azour e an konformite avek norm e standar enternasyonal.

Tenan kont Msye Speaker konpleksite en tel size e limitasyon ekspertiz local, gouvernman ti solisit siport teknik avek fon moneter enternasyonal pour ed nou revwar e fer sanzman neseser nou lezislasyon kont blansisaz larzan e finansman teoris.

An 2002 en tim ekspert sorti fon moneter enternasyonal ti fer en assessment nou kad legal e framework enstitisyonnel kot i konsern Anti Laundering Legislation, e lezislasyon kont finansman teoris.  Pandan sa assessment Msye Speaker ki ti baze lo sa ki nou appel FATF sa vedir financial action task forceforty plus recommendations on anti-money laundering and financing of terrorism kot i prezant zot rapor dan ki zot ti atir latansyon gouvernman lo plizyer defayans e fer rekomandasyon pou rektifye sa bann defayans e ranforsi nou framework legal.  Baze lo rekomandasyon, gouvernman nou a rapel ti entrodwir lezislasyon kont teroris atraver Prevention of Terrorism Act 2004.

Depi sa nou’n travay tre pre avek fon moneter enternasyonal ki’n osi asiste nou avek ekspertiz pou drafte  nouvo lezislasyon kont blansisaz larzan, Anti-Money Laundering Bill 2006 ki pou ranplas Anti-Money Laundering Act 1996 ki mon annan plezir pou prezant avek Lasanble ozordi.

Anti-Money Laundering Bill Msye Speaker pe entrodwir en nouvo kad legal kot i konsern blansisaz larzan avek bann provizyon detaye pou lit kont blansisaz larzan e osi finansman teoris.  Lalwa Msye Speaker i idantifye persons ki fer serten aktivite biznes koman bann reporting entities, sa i anba clause 2 e enpoz serten lobligasyon lo zot an sa ki konsern relasyon biznes e tranzaksyon ki zot angaz zot ladan, clause 4 ziska clause 9. Lalis reporting entities in ganny agrandi, pour enkli bann avoka, bann kontab, bann estate agents amongst lezot.  Clause 7 proze delwa i fer li ilegal pour reporting entity ouver oubyen mentenir sa ki nou apel anonimous ek fictitious accounts. Clause 10 proze delwa i met en lobligasyon lo reporting entities pou raport bann tranzaksyon sispe e fourni lenformasyon.  Clause 13 ek 14 i donn travayer reporting entities proteksyon kont aksyon legal e aksyon disipliner. Clause 15 proze delwa i egzize ki reporting entities i anploy sa ki nou apel compliance e reporting officers e etablir prosedir pou donn zot formasyon.

En nouvote tre enportan dan Anti-Money Laundering Bill 2006 ki osi Msye Speaker i en norm enternasyonal, se letablisman en financial intelligence unit dan labank santral ki pou azir koman sa pwen fokal lo nivo nasyonal, pou resevwar suspicious transaction reports e lezot lenformasyon sorti kot reporting entitites, analiz sa bann lenformasyon e servi zot dan la fason apropriye parey provizyon i fer dan clause 16. Clause 20 a 22 i fer provizyon pour FIU partaz lenformasyon avek lezot leta e lorganizasyon enternaysonal e pou met anplas lagreman ki neseser pou esanz lenformasyon avek FIU e lezot pei.  Clause 23/24 i donn pouvwar direkter sa unit pou rantre dan en landrwa egzamin rikord e asire ki reporting entities pe comply avek lalwa.

Clause 26 a 28 ki fer provizyon pour restraining order pou anpes en dimoun deal avek propriyete ki size en lofans anba lalwa.  Power of restrain anba proze delwa i ganny ranforsi pour enkli provizyon pou ladministrasyon propriyete ki’n ganny restrain dirasyon restraining orders, anrezistreman, sanksyon ki aplikab pou vyolasyon oubyen la sezi propriyete ki size en restraining order. Clause 31 a 36 i fer provizyon pour forfeit propriyete en dimoun ki’n ganny convicted pou blansisaz larzan oubyen finansman teoris.

Rezim sanksyon in ganny elarzi avek nouvo provizyon. Bann lofans in ganny defini dan en fason pli kler avek bann penalty ki aplikab. Proze delwa i osi fer provizyon ki deal avek konfidansyalite, larzan ki dan kont fictitious, ou fo non, liability anplwayer, direkter e zofisye bann konpannyen.

Lalwa i osi fer provizyon pour Minis fer regilasyon neseser anba sa lalwa ki pa ti le ka anba Anti-Money Laundering Act 1996.

Msye Speaker sa proze delwa pe ganny entrodwir pou adres serten defayans dan lalwa aktyel e pou asire ki nou pti pei Sesel i anlinny avek standar, norm e bon pratik enternasyonal kot i konsern blansisaz larzan e finansman teoris. Anvi ki kriminel ki angaze dan tranzaksyon dan blansisaz larzan pe kontinnyelman devlop e servi nouvo metod ki parfwa tre konpleks pou realiz zot bi illegal nou bezwen koman en pei entansifye nou zefor pour asire ki nou pei, e nou lekonomi pa vin vilnerab kot i konsern blansisaz larzan.

Dan sa letap nou devlopman Msye Speaker, kot konfyans enternasyonal dan nou pei, nou gouvernman e nou lekonomi i a en nivo ki zanmen nou’n konnen e sa i evidan par kantite FDI ki pe antre dan nou pei.  I absoliman enportan ki nou annan anplas lezislasyon e striktir enstitisyonnel modern ki konpatib avek norm e standar enternsyonal pou lit kont blansisaz larzan e finansman teoris e sa proze delwa ki mon pe propoz avek lasanble i pe fer zisteman sa. I pou san dout ekip lotorite konsernen e bann lazans ki responsab  pou anfors lalwa pou detekte, entersepte e deal avek bann ka blansisaz larzan e finansman teoris dan en fason profesyonnel.

Sa proze delwa i reflekte tandans dan lalis kont money laundering. I osi reflekte langazman ladministrasdyon Prezidan Michel dan en demars enternasyonal topital e enportan, lalit kont blansisaz larzan e finansman teoris. Mon annan plezir Msye Speaker pou rekomann Anti-Money Laundering Bill 2006 avek lasanble e mon ti a demann tou manm pou donn zot sipor sa proze delwa tre enportan.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Avek sa nou a pran en break ziska 4 er.

(Break)

 

MR SPEAKER

Deba i ouver lo prensip e merit an zeneral. Lekel ki ti a kontan komanse?

 

MRS ANNETTE GEORGES

Mr Speaker blansisman larzan i en size ki kominote enternsyonal e preski tou bann gouvernman dan diferan pei in realize i bezwen ganny adrese dan en bi pou elimin li akoz i en fleo ki kapab detri lekonomi en pei.  Ler en pei i perdi milyon akoz larzan mal aki pe ganny transfere dan bann kont a letranze sa natirelman i kree en gro problenm pour lekonomi en pei.

Me sa ki pli enkyetan se ki si en pei ouswa en gouvernman pa sey pran bann mezir pou aret blansisman larzan, koripsyon i kontinnyen ogmante.  Dan gouvernman limenm bann sef deta, minis, bann ozofisye dan sekter piblik i bezwen kapab blansi larzan ki zot in resevwar swa atraver bann bribes, gous, larzan ki zot in vole dan fon leta e dan serten pei nou’n vwar kimannyer bann loans ki en pei in resevwar swadizan pour devlopman en pei in fini dan kont personnel a letranze.

Mr Speaker e se pour sa rezon annefe  ki si nou get seksyon 4 sa proze delwa,  nou vwar ki provizyon in ganny fer pou ki sa pa arive. An partikilye seksyon 4(d) and 4(8) kot nou vwar sa ki zot appel bann politically exposed persons in ganny li en definisyon byen kler ki enkli bann sef deta, bann politisyen sinyor, bann senior government officials, judicial, military or party officials of the national level, or senior executives of State-owned enterprises of national importance. E nou’n vwar anba sa provizyon ki sa bann dimoun akoz se zot prensipalman ki annan tandans apropriye larzan leta dan en fason ki pa prop, ki pa byen. E prezan anba sa lalwa prosedir i kapab ganny met anmars pou fer sir ki okenn larzan ki’n ganny pran e in ganny depoze dan en kont a letranze ou larzan i ganny servi pou aste okenn byen oubyen propriyete si i kapab ganny prouve ki vreman sa ti en larzan mal aki, prezan ou kapab al met bann prosedir anmars pou fer sir ki larzan, propriyete, byen tou sala  i kapab ganny sezi e remet dan lanmen pei ki finalman in perdi sa larzan.

Blansisman larzan e koripsyon, Mr Speaker, malerezman i pa en fleo ki’n afekte zis lezot pei. Sesel osi pa’n ganny eparnye.  Lannen pase Transparency International dan son rapor ti fer resorti ki koripsyon ti pe ogmante isi Sesel e ki Sesel ti’n sorti dan pozisyon 48 e desann dan pozisyon 55 lo lig bann pei kot koripsyon i egziste.  Economic Intelligence Unit dan son country report lo Sesel ki ti sorti an Desanm lannen pase ti osi fer referans lo en ka blansisman larzan ki pe arive isi Sesel. Dan son rapor, Economic Intelligence Unit paregzanp i dir; there are concerns that Mr Krejcir is laundering corrupt proceeds via the archipelago  and running what is left  of his business empire from Victoria.

Lannen pase ti osi annan bokou kestyon ki ti ganny demande e ki pankor ganny reponn ziska prezan apropos lavant serten byen leta. Paregzanp lavant Lotel Fisherman’s Cove ek en lakonpannyen offshore. Lavant ex – propriye Kashoggi ek en lot lakonpannyen Offshore, lavant bann par dan Seybrew par en lakpannyen offshore ek ansyen Pension Scheme. Sa ki enkyetan Mr Speaker dan tou sa bann trazaksyon se ki gouvernman SPPF oubyen parey Minis Dugasse in dir bomaten, ladministrasyon Prezidan Michel se ki dan tou sa bann tranzaksyon zot in enplike dan en bann lavant ki zot pa konnen lekel zot sa bann vre propriyeter. Akoz ki gouvernman pa’n enterese konn lidantite sa bann dimoun.  E si gouvernman i konn vre lidantite sa bann dimoun, akoz ki gouvernman pa oule devwal sa lenformasyon.

Mr Speaker i kler ki Sesel osi i bezwen annan li en mekanism pou konbat blansisman larzan e sa i ava osi ede redwir koripsyon. Sa Bill ki devan nou ozordi i en komansman sa latas. Koman ou konnen Mr Speaker annefe Minis Dugasse fek fer referans lo la. FATF, Financial Action Task Force, i en lorganizasyon ki ti ganny kree pou ede devlop e promouvwar bann polisi pou konbat blansisman larzan e finansman bann aksyon teorist. FATF in pibliy en dokiman e 40 rekomandasyon ki zot oule vwar enkli dan nenport ki lalwa ki ganny adopte pou konbat blansisman larzan.

Parey Financial Action Task Force in dir dan sa dokiman, i kler ki i annan serten eleman ki bezwen egziste menm avan ki okenn lalwa kont blansisman larzan i kapab vreman vin efektiv. Mon sit enn de bann prensip ki FATF i spesifye dan sa dokiman. Paregzanp nou bezwen annan en gouvernman ki krwar dan  bann prensip latransparans e bon gouvernans. Ou bezwen komans ek sa.  Nou bezwen annan nou en lakour ki efikas e nou bezwen annan en lafors lapolis, bann prosekiter e ziz ki profesyonnel e konpetan. I kler Mr Speaker ki si sa bann eleman ki mon’n fek mansyonnen pa egziste oubyen zot pa a sa nivo profesyonnel ki zot devret ete, lenplimantasyon sa lalwa lo blansisman larzan limenm i vin en problenm. Paregzanp nou ti aprann atraver lapres enternasyonal kimannyer Msye Krejcir limenm ti kapab sove Repiblik Tchèque e vin refize isi Sesel apre  ki i ti’n pey en zofisye lapolis pour li kapab sove.

Se pour sa rezon ki enn bann rekomandasyon Financial Action Task force se ki tou sa bann striktir leta i devret annan sifizaman larzan, resours, staff kalifye pour zot kapab perform a pli o nivo posib e ki zot perform dan en fason profesyonnel e zot pa ganny tante e ganny peye  pou fer serten keksoz ki zot pa devret pe fer.

En lot ka, annefe sa osi i dan sa Economic Intelligence Unit Report apropo Msye Krejcir ki in rantre isi avek en fo paspor e isi menm nou’n aksepte sa. Be ki’n arive avek? Napa okenn ka ki’n ganny pran e pourtan la en lofans ti’n ganny komet.  Kimannyer i annan en fo paspor dan son lanmen?   Ler FATF pe koz lo bann striktir ki nou bezwen, bann striktir kimannyer zot bezwen sifizaman, larzan resours, ek staf pour zot kapab travay dan en fason profesyonnel e konpetan sa i fer mwan mazin nou pov Prezidan Lakour Dapel, ki in pas son 2 an ki in isi, avan  ki i ti ganny forse pou resign, demann plis resours ek staff pour li kapab travay onivo Lakour Dapel.

Mr Speaker parmi tou sa bann rekomandasyon ki FATF in fer i annan enn ki vreman enportan e sa se kreasyon en Financial Intelligence Unit ki dan sa Bill, sa proze delwa ki devan nou in ganny kree anba seksyon 16. Pareg sa dokiman Financial ActionTask Force i dir, si sa Financial  Intelligence Unit ki ganny kree pa ganny ase lotonomi e lendepandans pou fer son travay, i kler ki lobzektif sa lalwa limenm pou diminyen.  A sa pwen Mr Speaker mon ti a voudre refer plis  spesifikman lo seksyon 16 limenm anba sa proze delwa kot sa Financial Intelligence Unit i ganny kree.

Sa ki sa lalwa pe propoze se ki sa Unit i ganny kree i vin en unit anba labank santral.  I pa pou vin en Unit ki limenm li i annan son prop lotonomi.

Mr Speaker nou tou nou konnen ki menm si en lalwa ti pase enpe letan pase pour swadizan donn labank santral plis lendepandans, nou lo sa kote latab dan lopozisyon nou ti fer resorti nou konsern ki sa lalwa pa ti al ase lwen pou donn labank santral ase lendepandans e sa konsern annefe i zistifye akoz menm Economic Intelligence Unit dan son rapor an Desanm 2005 i dir; an parlan de labank santral, i dir; the Central Bank will be run by a board that will consult with the head of state even if it will no longer be obliged to take his advice.  In reality however, the President will retain considerable influence not least in appointing members of the board.

Nou annan nou en sitiasyon alors kot labank santral limenm son board i ganny apwente par Prezidan e ki sa an limenm i nou pli gran konsern akoz i limenm i montre poudir son board limenm napa en endepandans ki al ase lwen, as far as we are concerned. E se sa menm board prezan ki pou al apwent direkter Financial Intelligence Unit. En lot kestyon ki mon ti a voudre petet Minis i klarifye plitar, eski sa Financial Intelligence Unit apard nenport ki dimoun under section 16(5) nenport ki dimoun ki sa direkter i kapa apwente pour ed li dan legzersis son fonksyon, eski sa Financial Intelligence Unit annefe  se zis en dimoun, zis sa direkter limenm?

Mr Speaker i enteresan parkont pou vwar kimannyer anba lalwa money-laundering Moris, sa Financial Intelligence Unit in ganny kree. Sa Unit premyerman in ganny donnen son full lotonomi. There is, established for the purposes of this Act a Financial Intelligence Unit, i pa tonm anba okenn lezot departman  gouvernman.  Kimannyer direkter sa Financial Intelligence Unit i ganny apwente Moris. Isi board Central Bank ki apwent li.  Moris; the head of the Financial Intelligence Unit shall be a director who shall be appointed by the President on the recommendation of the Prime Minister, made in consultation with the Leader of the Opposition.

Moris i kler poudir sa direkter pa travay zis li tousel i annan en board ki bezwen ganny set up. E sa board ankor i enteresan pou vwar kalite dimoun ki devret lo sa board. Son chairperson limenm i bezwen en dimoun who have served as a judge of the Supreme court, or served as a magistrate or being a law officer, or practice as a barrister in Mauritius for at least 10 years.  Sa 2 lezot manm sa board must also be members of high repute of whom one shall be a person with substantial experience in the legal profession and the other shall be a person with substantial experience in the financial services industry. Sa ki enteresan ankor, the chairperson and members of the board shall be appointed by the President on the recommendation of the Prime Minister made in consultation with the Leader of the Opposition.

Be i annan en lot keksoz ki ankor pli enportan e pli enteresan dan sa lalwa ki Moris in propoze lo Anti-Money Laundering e ki nou ziska prezan isi nou ankor refize.   Dan son schedule to the Act, direkter Financial Intelligence Unit, i bezwen, i annan en form declaration of assets. I bezwen deklar tou son bann byen limenm avanler i pran responsabilite sa unit. Annefe sa ki osi enteresan ek lalwa Moris se ki menm son lalwa Central Bank i met en lobligasyon pou gouverner Labank Santral Moris pou deklar son bann byen e i dan en lalwa, dan en schedule, dan en lalwa, pa zis en bann  mezir administrativ ki nou nou pe ganny propoze isi.

Mr Speaker ler Financial Action Task force i dir dan son rapor ki ..(technical problem).. i bann prensip fondamantal pou kapab arive konbat blansisman larzan. Se sa kalite latransparans ki nou vwar anba lalwa Moris me ki malerezman pa egziste anba nou lalwa. Ankor ennfwa Mr Speaker gouvernman SPPF, ladministrasyon Prezidan Michel ti annan en loportinite pou montre ki i vreman krwar dan la transparans me ankor ennfwa in refize fer li.  SPPF malerezman i prefere kontinnyen ek en sistenm kot zot kapab touzour kontrol tou keksoz.

Mr Speaker sa bann aksyon i malere akoz finalman koman en gouvernman SPPF menm si i sey fer nou krwar poudir bann lorganizasyon enternasyonal i deryer zot, pe donn zot sipor, se sa bann aksyon konmsa ki fer zot perdi kredibilite sa bann lenstitisyon enternasyonal.  Malerezman pour zot me erezman pour nou.

En lot konsern ki mon annan Mr Speaker ki pa neseserman ek provizyon, lafason ki in ganny drafte anba sa proze delwa limenm me i en realite ki egziste isi Sesel.  Anba seksyon 4 sub-section 2, sub-section (c) kot nou pe koz lo bann devwar bann reporting entities to verify customer identity. Sub-section (c) i dir; if the transaction is conducted by a legal entity, identify it and verify its legal existence and structure, including information relating to –  the customer’s name, legal form, address and directors, beneficiaries, principal owners and tou bann detay ki spesifye ladan.  Pareyman anba seksyon 19 nou annan tou bann pouvwar e duties of the Financial Intelligence Unit limenm ki devret kapab demann nenport ki lenformasyon ki i konsidere koman neseser pour li kapab fer son travay, Financial Intelligence Unit.

Mr Speaker sa ki enteresan se ki en lot rekomandasyon Financial Action Task Force, rekomandasyon 5 annefe, se ki nenport ki lenstitisyon finansyel i devret anba en lobligasyon pou fer sir ki nenport ki lenformasyon ki zot in ranmase anba sa ki zot apel en customer diligence ki annefe i anba seksyon 4, i devret toultan ganny met azour.  Se la kot nou annan en problenm Mr Speaker. Si nou desann kot biro lanrezistreman, spesifikman seksyon ki deal ek bann lanrezistreman bann lakonpannyen.   Mr Speaker la mon pa pe koz SIBA la akoz byen souvan zot konfonn – ler mon koz registration division, lakonpannyen, zot krwar mon pe koz lo SIBA, mon pe koz lo registration division or companies Kingsgate House. Si nou desann laba anba nou a vwar ki laplipar bann lakonpannyen e sirtou sa bann lakonpannyen ki pas zot letan aste e revann later leta, rikord sa bann lakonpannyen zanmen i annord, bann annual returns ki sipoze ganny fayle tou le zan, se pourkwa i apel annual returns, i an retar pour sepa konbyen lannen.

Ou nepli konnen lekel ki direkter sa bann lakonpannyen, ou nepli konnen lekel ki sekreter lakonpannyen, ou nepli konnen lekel bann shareholders, ou pa konnen kan shares in ganny vann, pour konbyen.

Mr Speaker si bann striktir gouvernman limenm pa permet enn sa bann reporting entity oubyen  direkter Financial Intelligence Unit limenm ganny tou lenformasyon ki zot bezwen pou fer sir ki sa lalwa i kapab ganny met ann aplikasyon, kimannyer nou ekspekte konbat blansisman larzan?  Annefe sa 2 lakonpannyen la, Hotel Properties ek lot osi, si ou desann ou al gete, ni son annual returns pa annord li, selman i pe aste later leta li.  Limenm li ki vann offshore companies, gouvernman in trouv mwayen vann par ladan ek zot san ki zot konnen lekel ki zot pe vann par avek.

Mr Speaker i kler ki sa i ava en domenn ki sa nouvo direkter, Financial Intelligence Unit pou bezwen fer sir i ganny rektifye.  En lot size ki mon ti a kontan ki Minis i klarifye ler i pran laparol plitar se lo sa size ekstradisyon.  Rekomandasyon 39, dokiman FATF i dir klerman ki money laundering should be an extraditable offense.

Mr Speaker amwen ki mon’n mank li konpletman, me i pa paret ki i annan okenn provizyon anba sa proze delwa pou ekstradisyon e pourtan Moris dan son lalwa pour li i annan en seksyon ki byen kler lo la, seksyon 29 e si mon ti a lir li akoz si vreman i zis en omisyon i en seksyon ki petet nou ti a kapab zis enkli dan nou lalwa.  Kot Moris i dir; any money laundering offense shall be deemed to be an extradition crime for which extraditon may be granted or obtained under the Extradition Act. Minis petet ti a kapab zis klarifye mwan lo sa size ekstradisyon.

Mr Speaker mon pou terminen, natirelman mon pou donn mon sipor sa proze delwa menm si i annan serten defayans akoz omwen i annan en baz lo lekel prosen gouvernman SNP oubyen ladministrasyon Prezidan Ramkalawan a kapab fer bann amannman neseser pou met sa lalwa plis an konformite ek bann rekomandasyon FATF.

Mr Speaker mon pa konnen si nou pou pas dan staz amendment, mon annan zis 2 very simple amendment, if I can just point them out. Lo seksyon 46, in the marginal note; failure to establish, – I think it’s identity rather than odentity. And section 62, marginal note, regulations – 6 should be deleted.

 

MR HERMINIE

Mr Speaker mon pour bref ozordi apre midi akoz mon krwar ki Minis in donn nou en gran apersi sa problenm blansisaz larzan e ki bann mezir ki pe ganny pran dan sa proze delwa pou deal avek sa problenm.  Msye Speaker lo nou kote nou osi nou ti kapab koz lo bann konpannyen ki pa donn annual returns, ki napa sekreter, ki tou lezan i sanz direkter, ki pas shares lo zanfan, ki met menm morso later pou garanti loans, mon ti ava ale ziska demen bomaten. Me nou pa pou fer li ozordi me nou ava fer li a son moman apropriye.

Ozordi Msye Speaker mon oule koz enpe direkteman lo sa problenm blansisaz larzan dan konteks lokal e enternasyonal. Mon krwar nou tou ki la anndan nou apresye ki le 4 pli gran tranzaksyon ki zener plis larzan se 4 tranzaksyon ki ilegal.  E sa se drog, pornografi, lavant zarm ilegalman e.. pornografi parey dan La Misere zot fer la, e dernyen osi enportan se koripsyon.

 

MR RAMKALAWAN

Avek pick-up lanvironnman.

 

MR HERMINIE

Msye Speaker sa bann larzan i sipoze vin en problenm pour lemonn, pa zis akoz lafason ki zot in ganny zenere i moralman  move e dan ka koripsyon i menm detri lekonomi e lezot fabrik en sosyete. Me ozordi sa bann larzan pe ganny servi pou finans teorism e vyolans organize.

Msye Speaker in enstimen ki ozordi plis ki 1.3 trilyon dolar ameriken pe ganny blansi tou le zan e ladan 500 bilyon dolar ameriken i al dan bann labank meriken.  Pli serye, ozordi nou konn tre byen san sa flow 500 bilyon dolar meriken lekonomi lanmerik pour fouti, sa vedir collapse. E si lekonomi lanmerik i fouti lekonomi lemonn i osi fouti.

Donk nou annan en problenm devan nou Msye Speaker, lo en kote nou pe kritik blansisaz larzan. Nou pe vwar bann lorganizasyon avek ki lanmerik ek lerop i afilye e met presyon pou pas bann lalwa kont blansisaz larzan, anmenmtan nou vwar ki lekonomi lanmerik pa kapab egziste san larzan ki’n ganny blansi sorti dan bann pei tyermonn.  E sa nou konnen akoz, akoz 500 bilyon dolar ameriken i ganny servi pou finans deficit recurrent account Lanmerik. Rezon ki mon dir sa set akoz mon ti oule montre ek sa lasanble sa problenm blansisaz larzan e son lenplikasyon e kimannyer i konpleks. Petet i leksplikasyon pli kler akoz malgre tou zefor enternasyonal pou elimin li blansisaz larzan i ankor egziste.  Nou’n tann koz lo financial action task force e lezot lorganizasyon ankor me pourtan sa problenm nou pe koz nou lo trilyon i ankor egziste sirtou dan bann pei lerop e lanmerik.

Msye Speaker,  vwala rezon akoz ennler mon demann mon lekor ki rezondet deryer sa bann lalwa, akoz ou annan ou en financial action task force ki pe met presyon lo pei tyermonn pou pas sa bann proze delwa, eski pa en lot lesey pou anbelir zot prop lekor. Minis in koz lo 40 rekomandasyon, anplis ki 40 rekomandasyon i annan 9 lezot konsernan terrorism financing, e menm sa nou vwar ki Lanmerik ek Lerop i reste landrwa kot i annan plis blansisaz larzan.

Mon dir tou sala Msye Speaker pou sansibiliz Minis pou koz lo sa lipokrizi ler i al reprezant nou  enternasyonalman. I enportan ki nou koz kont sa lipokrizi akoz sansan nou pou kontinnyelman vwar ki bann pei tyermonn i vin pli pov, pli mizer a depan bann pei Lanmerik ek lerop akoz en fason ou en lot se zot ki endirekteman responsab pou blansisaz larzan dan bann pei tyermonn. Nou koz lo mizer dan lafrik  me pourtan sa kontinan tou le zan, Msye Speaker, i perdi li 148 bilyon dolar Ameriken par koripsyon. E 95% dan sa 148 bilyon dolar Ameriken i al fini dan bann labank lerop atraver blansisaz, sirtou i al fini Londres ki ozordi  i ganny apele the  laundry of choice. I enteresan pou vwar ki lafrik par lannen i perdi li 148 bilyon dolar Ameriken atraver blansisaz larzan e zis yer bomaten Gordon Brown, Chancellor Langleter in al lafrik pou fer en komitman 100 bilyon dolar Ameriken pour fer sir ki 200 milyon plas dan bann lekol primer atraver lafrik, lazi e lanmerik latin i ganny kree pandan sa prosen 10 an e tou le zan dan son pei an Lonn i annan plis larzan ki kapab ganny servi pou rezourd tou sa bann problenm.

Msye Speaker si mon’n pran sa laliny se senpleman pou fer lasanble realize ki pour sa lalwa anmenn plis prosperite  pour Sesel e la mon pe koz direkteman lo sa lalit kont drog ki mon pou koz lo la enpe plitar ki enn nou pli gro problenm sirtou eroin e koup sa likou sa monst ki Prezidan Michel ti appel koripsyon dan sa lasanble, fodre ki kominote enternasyonal i senser e serye, fodre ki ler nou nou vin pli tough dan nou pei, zot osi zot fer sir ki zot pa ferm lizye ouswa vir lot kote letan i annan bann manboulouk ou bann tranzaksyon ki pe arrive.

Annou pran paregzanp en boug ki deal dan eroin ouswa dan sachet. Ou konnen ki sa bann boug isi Sesel pe fer en kantite larzan. Nou konnen ki lo en granm eroin ozordi bann zenn pe pey ziska R1,800. Nou konnen ki si zot pa arive peye zot ganny bate. Mwan menm mwan mon’n vwar mark roten lo ledo enn e sa i zis donn ou en lide, letan en granm eroin i kout R1,800 ki kantite larzan ki pe ganny fer. Nou konnen ki bokou sa bann larzan i al fini lo black market, nou konnen ki zot ganny sanze an forex, e nou konnen ki zot ganny anmennen a letranze e zot ganny plase dan bann labank. Dan en sans Msye Speaker se sa problenm ler nou koz lo blansisaz larzan.  I vre ki anba sa proze delwa isi Sesel en kantite pou kapab ganny fer paregzanp par sa Financial Intelligence Unit. Me ozordi sa lemonn i sitan pti pti ki i pou fasil pour bann ki koupab sove ek zot ta larzan e al depoz li lerop.

Msye Speaker sa proze delwa i enn ki modern, i enn ki santre lo prensip know your customer e kontrerman ek sa ki ganny dir dan sa lasanble, sa proze delwa i enn ki’n ganny aprouve par FATF. E parey Minis in dir nou i pran mezir kont bann fictitious accounts ki en konsep nouvo dan sa Bill. Me fodre pour li marse e fodre ki i marse, fodre ki sa Financial Intelligence Unit i pa per pou fer son travay, i pa ezite pou al dan bann kont en dimoun, i pa per pou demann dimoun pou zistifye kote zot ganny larzan e pran aksyon neseser.

Msye Speaker parfwa i pa neseser pour – nou annan sa konsep pti pwason e gro pwason, pou tay deryer bann gro pwason. Parfwa bann pti menn ki pe vann obor semen dan zot kont osi i annan bann diferans, pa bokou, nou pa pe koz milyon, R21,000, R25,000 ki antre tou le semenn. Be kot i gannyen si dizon li i en cleaner. E atraver sa bann  kalite lead, nou kapab evantyelman atrap bann gro pwason.  E sa i en problenm isi Sesel.  I annan bann boug ki anmenn bann lifestyle en pti pei parey Sesel pa sipoze en problenm, lifestyle ki kler i pa kapab finanse e nou pa pe fer okenn zefor pour nou deal avek sa bann dimoun e vwala akoz nou annan sa problenm drog e vwala akoz nou’n vwar ozordi dan sesel en fleo, sa fleo eroin.

Mr Speaker lapwentman sa Financial Intelligence Unit pa fatig mwan ditou akoz mon mazinen ki i bezwen annan en dimoun ki apwent li. E Lanmerik, malgre nou koz lo Lanmerik koman pei pli demokratik e ki isi tou sa ki nou fer akoz i involve Central Bank ouswa lot pa bon, Lanmerik se Department of Treasury ki apwent sa Financial Intelligence Unit e li i travay direkteman, i answer to the Department of Treasury ki annan en secretary. An dot mo i annan li en minis ansarz.

Msye Speaker mwan osi konnen ki bokou dimoun in ganny training dan Sesel lo sa kestyon blansisaz larzan. Mon konnen ki the financial crimes enforcement network in donn Sesel training dan sa direksyon e mon mazinen ki i pour neseser pou train plis dimoun ankor sirtou bann zofisye lapolis pou asir prosekisyon e konviksyon bann ki koupab e fodre ki lakour, la i enportan ki zidisyer pa ezite pou pas santans pli sever lo bann ki koupab.

Msye Speaker parey mon’n dir eroin ozordi i menas nou pei, koripsyon i menas nou prosperite. Sa lalwa si i ganny byen aplike pour zwe en gran rol dan sa konba kont drog.  Ozordi larzan drog parey mon’n eksplike pe ganny sanze lo black market e pe ganny anvoye deor. Me isi Sesel mon asire ki i annan bokou kont ki pe konfle avek larzan eroin  tandis ki nou bann zenes i al fini par grap Mont Royale.

Vwala akoz ki nou bezwen elimin sa lipokrizi enternasyonal Msye Minis, fodre laba dan sa bann meeting ou koz for e fer zot konpran ki nou nou konnen kote sa bann larzan sa bann bandi i al fini e souvannfwa se dan kof bann dimoun parey Msye Gordon Brown.  Msye Speaker mon pa pou kapab terminen san koz lo relevans sa lalwa pour amelyor nou zimaz enternasyonalman. Sa proze delwa i demontre komitman nou gouvernman, i demontre ki gouvernman SPPF i en gouvernman ki serye pou lager kont koripsyon, kont finansman teorism e kont blansisaz larzan an zeneral.

Administrasyon Prezidan Michel, ansanm avek ratifikasyon konvansyon nasyon zini kont koripsyon, the Investment Code, Tender Board, Rule of Law ki ganny garanti anba nou konstitisyon en Independence Central Bank ki ti ganny aprouve par sa lasanble menm, konvansyon kont trafik zarm ek trafik imen ki sa lasanble ti ratifye, Prevention of Terrorism Act ki sa lasanble limenm ti aprouve, administrasyon Prezidan Michel avek sa nouvo lalwa ki pe anmenn devan sa lasanble pe fer sir ki nou corruption perception index i reganny son plas ki i ti annan lo sa lalis ki ganny pibliye par Transparency International.

Aksyon pe ganny pran Msye Speaker, aksyon konkret pe ganny pran e nou pa zis koz lo bann keksoz ki ganny ekri dan bann papye ouswa nou fer bann gran, gran tapaz lo bann rapor ki nou menm nou nou donn lenformasyon, bann fo lenformasyon pour ekri lo Sesel ouswa bann drama ki arive dan lapres enternasyonal. Paregzanp dan ka Msye Krejcir tou sa bann tapa zot pe koze, gouvernman Tchèque pa vin isi, zanmen in annan en request ofisyel pou extradite Msye Radovan. Napa en tel dokiman e sa msye i la i marse isi Sesel.  En bann tapaz pe ganny fer, an Prague laba Tchècoslavaquie personn pa’n ankor kapab vwar le koupab e donk alors letan nou vwar sa bann kalite politik i ganny fer dan papye ek dan lasanble nou a pran sa pour zisteman sa ki i ete, se politik bon marse.

Msye Speaker i reste mwan alors pou demann sa lasanble pou siport sa Bill akoz sa Bill i enn ki serye e enn ki demontre komitman gouvernman, komitman Prezidan Michel pou deal ek sa problenm blansisaz larzan, drog e koripsyon.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker, an ‘96 letan nou ti pas premye Anti-money Laundering Act, mon ti la dan lasanble e ti enteresan ekout lafason ki bann manm ti koze.  I’m sure si nou pou regard verbatim sa sesyon lasanble nou pou vwar kimannyer sa letan sa Bill ti ganny bokou glorifye, kimannyer konmsi I ti modern, ti annan tou bann keksoz e kimannyer Sesel ti a pe lead.

Me nou tou nou konnen ki an 1996 sa Anti-money Laundering Bill ki ti pou vin en Act apre i ti ganny pase akoz an 1995 en lannen avan, Sesel, sa lasanble menm ti’n pas the Economic Development Act.  Sesel ti’n met en tas nwar lo son prop lekor.  E EDA, se pour sa rezon ki apre nou ti bezwen, zanmen e menm si nou ti pas li, apre nou’n bezwen tir li lo liv avan ki i menm ganny met an aplikasyon.  EDA ti’n fer Sesel efektivman, ofisyelman vin en landrwa pou money laundering.  Akoz? Se parski ti annan en seksyon spesifik dan EDA ki ti dir ki nenport dimoun ki ti’n fer en lenvestisman $10milyon ti pour immune kont tou prosekisyon pour bann krim ki in komet isi dan Sesel e menm andeor Sesel.

Alor Mr Speaker ou vwar kimannyer parfwa Sesel i may son lekor zanbek.  E mon krwar ki se sa ki nou bezwen fer atansyon.  E letan nou may nou lekor zanbek, souvannfwa sa boug ki’n may son lekor zanbek i pa vwar ki pou dir li ki’n may son lekor zanbek i rod en lot dimoun pour li akize.  Kan se ofet napa personn ki met en ros dan son semen, napa personn ki’n met en baton devan li, me li son lipye gos in may ek son lipye drwat.  Sanmenm sa ki ou apel zanbek.

E Sesel li i kontan kontinnyen may son lekor zanbek.  E apre Mr Speaker nou vin dan lasanble e nou fer en kantite gran deklarasyon ki mon krwar fodre nou fer atansyon. Parey mon’n dir ‘96 sete meyer, Anti-money Laundering Act 96 nou ti krwar ki pou vin en lagonm ki pou efas Economic Development Act 95, i pa’n fer li e Sesel ozordi i ankor ganny regarde konman en pei avek soupsyon.

E Mr Speaker, detrwa semenn pase, nou ti anba Barclays Bank kot zot ti pe lans internet banking e tou bann lezot keksoz.  Onorab Minis li osi tou i ti la, e mon ti a pe koz avek enn bann envestiser e sa envestiser ti pe dir avek mwan ki letan i ti vin isi Sesel, letan son lakonpannyen ti vin isi Sesel, zot ti ouver zot kont avek Nouvobanq e i dir avek mwan i ti soke, letan i ti fer en transfer larzan dan en foreign exchange account from Nouvobanq pour en lot pei, sa lot pei ti dir sorry nou pa pou kapab honour tranzakzyon ki ganny fer avek Nouvobanq e a sa moman i ti deside pour li sorti Nouvobanq pour li vin met son kont Barclays Bank.

Akoz Mr Speaker, se efektivman akoz lafason ki sa labank i ganny regarde dan kapital Sesel obor lorloz i ganny regarde avek en serten soupsyon.  E letan ou regarde ankor enn fwa Nouvobanq i en parastatal, Nouvobanq i pour gouvernman Sesel e labank ki pou gouvernman Sesel, pe ganny regarde avek en serten kalite lizye.  Mon krwar sa ankor enn fwa i vin en kestyon pour nou tou konsidere e pour nou regarde.

E ozordi letan mon pe nonm sa zafer soupsyon i vre ki Sesel in sorti enn pti git dan sa tas nwar, sa lagonm ‘96 in efase enn pti git sa gro tas nwar, me selman nou konnen ki pou dir tou bann tranzaksyon, e la sa i baze lo lenformasyon ki mon annan, bann tranzaksyon enternasyonal, bann transfer enternasyonal, Sesel i ganny verifye byen e i ganny tyeke.

Mr Speaker, mwan personnelman mon ti ava swete ki tousala i arête, mon ti ava swete ki Sesel i ganny konsidere konman en pei normal e ki tou bann servis i deroul normal ensidswit tousala.  Me parey nou pe dir Mr Speaker se ankor enn fwa serten ozofisye dan SPPF ki may Sesel zanbek.  Letan FATF i koz lo en bon sistenm zidisyer e apre …

(Technical problem)

…i dir lo en zournal enternasyonal The Sunday Times ki dir, donn son bann interview tou keksoz i fasil e apre sa ou ganny ou en ozofisye dan labank santral ki dir pa bezwen trakase, judges are government men in gowns.  I pa en zanbek sa Mr Speaker?  Ki kalite konfyans ki nou donn kominote enternasyonal.  Sa Mr Speaker i en zanbek ki ou pou fini dan ICU.  Probableman simityer, ek sa lopital ki nou annan.

Mr Speaker, mon krwar ki i tre enportan pour ki parol i aret ganny servi, me aksyon i pran plas.  E mwan dan sa lasanble Mr Speaker, mwa dir ou laverite, mon konmans fatige antann Onorab Herminie koz lo drog, koz lo lipokrizi, koz lo isi, koz lo laba. Akoz?  Mon ava dir ou akoz.  Se parski Mr Speaker, Onorab Herminie in ariv li en staz ki i bliye ki poudir gouvernman Sesel i formen par SPPF. I bliye ki pou dir the buck stops kot Prezidan.  Ki se sa gouvernman ki responsab pour sa ki arive dan pei. Si Onorab i vini i dir avek nou pti men ki pe met R21,000 dan son kont – in raporte ek Komisyoner Lapolis li ? Si i pe dir avek nou bann dimoun ki pe gonfle zot kont, zot style of living i isi, i laba, be kestyon ki mon demande se kwa ki son gouvernman pe fer?

Fleo drog, heroine ensidwit.  Heroine Mr Speaker, in rantre dan nou pei pandan sa dernyen 2 a 3 zan.  SNP ki ti opouvwar?  Nou’n fek konmsi ganny bate dan eleksyon ki’n fer lannen pase e nou pa’n realize ki poudir ti nou responsabilite?  Mr Speaker nou bezwen pran responsabilite kot responsabilite i ete.  Annou akspete ki poudir si nou annan en fleo drog ozordi dan nou pei se parski SPPF in fail nou bann zenn, se parski SPPF in les drog rantre e letan sa bann dimoun in viv sa bann lifestyle kot pti men pe met R21,000 dan son kont tou lezour, tou le semenn ensidswit dapre Onorab Herminie, SPPF i pa’n pran aksyon ki neseser e ozordi sa pti lanmar in vin en – sa pti puddle in vin en manman lanmar.

Annou pran nou responsabilite, e Mr Speaker i vre ki drog parey Onorab Herminie in mansyonnen i enn bann keksoz pli serye.  Me ki i pe fer?  Ki egzakteman zot pe fer? Oubyen eski Mr Speaker, finalman sa bann dimoun zot pa pe ganny taken to task se parski sa bann dimoun i pre avek SPPF.  E alors zot pe ganny proteze.  E egzakteman Onorab Cupidon, pareY Onorab Cupidon pe dir, sa madanm ki ti dir avek Prezidan Michel an piblik Baie Ste Anne Praslin, ti dir avek li, ‘Prezidan aret koz lo Escobar akoz Escobar i pas avek ou dan lasal VIP’.

Mwan mon pe dir Mr Speaker, aret koze bannla, pran aksyon.  Pran aksyon.  E sa ki responsab i ava fer fas avek lalwa.  Isn’t this what we are talking about? Pa sa ki nou pe koz lo la ?  E aksyon i ava ganny pran, zot ava anmenn dimoun ankour e zot ava soz.  Parski SPPF Mr Speaker, letan mon pe vin lola, SPPF in en parti politik ki’n toultan montre ki poudir li letan i anvi fer en keksoz, i fer en keksoz.  En boug i tap en boug en kalot, 2 zan prizon. Kot ti annan tousala?  Selman si i anvi fer li i pou fer li.  Lotre zour Onorab de Commarmond ti pe koz lo mon case mwan avek Barry Faure, wi mon ti a kontan dir avek Onorab de Commarmond ki poudir santans ki ti’n fini donnen avek mazistra senior Tanzanian ki letan i ti ale i ti koze sete kondann Ramkalawan 2 zan prizon.  Ou balans ou latet? Mon pe dir ou la ozordi.

Mr Speaker, ankor enn fwa letan nekzis nou koze, nou fer diskour annou move lo aksyon.  Zot in koz declaration of assets.  Onorab Pool Mr Speaker, ou ava rapel ti vin avek 4 diferan papye enn ver, enn ble, enn rouz, enn oranz ti vin avek en rainbow la dan lasanble pou declaration of assets, le 6 Zanvye, wi le 6 Zanvye tou keksoz ti pou’n fini.  Oli declaration of assets ? Nou nou ti demande, nou ti ensiste ki poudir fodre i annan en lalwa lo declaration of assets.  SPPF ti dir ek nou diferan zafer, en lot zafer ensidswit tousala.  Mon ti ava kontan konnen, nou osi nou manm lasanble, e tou manm lasanble dapre sa larkansyel ki Onorab Pool ti’n prezante, nou osi nou ti pou annan enn sa kouler, sa prime colour ki nou ti pou ranpli e ziska aprezan, mon pa konnen mwan – lo nou kote, mon pa konnen si in mal poste let.  Me ziska aprezan napa en manm lasanble ki’n ganny prezante avek en papye.  Amwen Mr Speaker ou a kapab, I stand to be corrected.

 

MR SPEAKER

Ler nou fini  Bill mwa koriz ou.

 

MR RAMKALAWAN

Ok, good.  Me tousala i bezwen konmans avek sa zafer declaration of assets.  E Mr Speaker, mwa les li, in pran plas minis.. – Mr Speaker parey nou pe dir si sa Bill ki la devan nou i pou vin serye nou pa kapab zis fer bann dokiman ki pou satisfer Labank whatever, labank Mondyal akoz nou anvi ganny en led atraver labank mondyal.  Nou bezwen fer keksoz akoz nou krwar ladan.  Onorab Herminie i a pe sey reponn Onorab Georges letan i pe nonm Msye Krejcir, Radovan Krejcir. Me pwen pli enportan Mr Speaker, kot ou kapab regarde letan en keksoz i konmans ptipti, si ou kapab deal ek sa ki ptipti la i montre ki poudir ou kapab deal ek sa ki pli gro.

Msye Speaker, bougla son paspor Tchèque ti dan lanmen lotorite laba Tchèque.  I ti annan li son paspor Sesel, son paspor Sesel letan i pe taye pour li sove, son paspor Sesel i reste dan lakaz kot i ete. I rantre Sesel anba en fo paspor, anba en lot non.  En lofans, e pourtan Mr Speaker, regard sa, se pour sa rezon ki mon dir avek ou ki fodre nou serye. Onorab Herminie in nonm pornografi, drog e in osi nonm teorizm.  En teoris se en dimoun ki fer sa bann tel aksyon.

Mr Speaker krwar mwan si demen ou rantre Langleter avek en fo paspor deswit Mr Speaker, ou pou ganny arête e nou pou perdi nou Mr Speaker.  Nou pou dir bye bye Mr Speaker. Nou pou perdi nou Mr Speaker, e la aprezan  menm si ou sey eksplik isi, eksplik laba, bannla i regard ou konman en teoris, ou ti pe sey rantre dan en pei anba bann  – ou konn sa pli byen ki mwan ou en avoka, tandi ki nou isi Sesel non, nou dir welcome home brother RadovanWelcome home, kontrer si ou kapab ed nou tir ankor detrwa containers, fer li donn nou ankor enpe larzan e prezan…

Mr Speaker, mwan mon pe senpleman dir annou serye nou.  Nou koz en ta koze, nou koz pornografi, nou koz isi nou koz laba, me selman sa bann keksoz i vir lanmenm la ater e Onorab Herminie ou konn byen ou.  Wi wi ou konn byen ou – mon konnen ou konnen.

Mr Speaker, sa Bill limenm li parol ki’n ganny ekri ‘A’ one.  I annan serten keksoz ki nou bezwen build lo la.  E toultan, mwan mon wish parey Onorab Georges in dir toultan en keksoz ki fatig mwan se ki SPPF i pa pare to go the whole way. Zot bezwen aprezan konmans met zot pare, go the whole way ou’n konmanse pa bezwen aret dan milye semen.  Pa bezwen koup serten keksoz, pa bezwen kas en contour. Montre ki poudir ou vreman serye.  E Mr Speaker, ki nou pou perdi si nou serye, me selman, mwan mon konnen akoz zot pa kapab go the whole way.  Zot pa kapab go the whole way parski parey enn zot manm dan SPPF ti anvoy en not kot mwan –  Mon ti dir ou mon pou montre ou en zour sa not la.  Le onz dizyenm mwan Mr Speaker, mon ti ganny en not sorti kot en manm SPPF. Mon pa konnen lekel ziska prezan, mon ti ava kontan si sa ki ti anvoy mwan sa not ti ava vwar mwan apre sesyon.  Sa ti lo mosyon propriete Bel Ombre.  Ok.  Ki i dir mwan: ‘Msye Ramkalawan, fer Prea al fer resers lo sa mosyon.  SPPF in fer pas sa mosyon vitman pour ki Prea pa ganny letan al fer resers.  Dan PPPS..’ mon ti krwar sa dimoun in mal ekri SPPF me selman aparaman i annan en PPPS.  I dir; ‘dan PPPS Vandredi Dokter Herminie ti dir sa later in pas lo Valabhji Mukesh lakonpannyen Albert Rene pour valer R18milyon, in pas bay 90 zan’.

 

MR HERMINIE

Mr Speaker, otantisite sa dokiman.

 

MR RAMKALAWAN

Non, non.  ‘In pas 99 an.  Dokter in dir sa avek tou bann MNA me prezan bann ki’n koze in ganny dir fer en statement.  Dokter i dan sal, Madanm Potter in telefonn tou MNA, li ki’n al raport Dokter, Rukaiya,’.. mon pa pou servi sa lekspresyon ki in dir – ‘ki’n dir fer resers ou a vwar, Madanm Charles osi i araze akoz sa, Madanm Potter pe donn li en zafer laba.  Destroy the letter dan tou sa ki pase mwa fer ou konnen.  Tou MNA pe fer statement. Albert in dir li koze, tou dimoun pa koze.  Nou ganny dir pa bezwen vin louvertir liv St Ange. I pa oule Robert Georges Baie Lazare, in met Wilby Lucas, pa bliye Wilby Lucas ti vol larzan konman Chairman Council distrikt…

Mr Speaker, parey mon pe dir sa i sorti kot zot sa. Mon pa konnen lekel ki’n anvoye. Ok, me parski ou konnen ki i dir, letan i fini dir; ‘detri mon let mon pou ekri ou ankor, mon pou donn ou tou mon siport. Orevwar’.  Apre in nonm R25,000 ensidswit.

 

MR SPEAKER

Bill.

 

MR RAMKALAWAN

Ki mon pe sey dir..

 

(interruption)

 

..mon pa pou donn personn kopi sa dokiman akoz zot anvi prezan al rode pour zot al viktimiz sa manm SPPF.  Mon pa pou donn zot, sa i apel mon dokiman.

 

MR HERMINIE

Mr Speaker, me sa pa akseptab.  Mr Speaker, be pa akseptab.

 

MR SPEAKER

Be ki oule fer?

 

MR HERMINIE

Non be mon osi mon kapab anmenn en dokiman dir i sorti kot enn zot manm.

 

MR SPEAKER

OrderThat’s he’s opinion ki li in ganny sa let. Mwan mon pa pe dir i vre, i pa vre.

 

 

MR HERMINIE

Si ti serye i ti a donn nou omwen en kopi son dokiman, me i pa kapab.

 

MR SPEAKER

Sa i en lopinyon.

 

MR RAMKALAWAN

En zour mon pou donn ou li sa soz – la i la i ankor egzakteman parey i ti ete.

 

MR SPEAKER

Lets, get back to the Bill.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker, ki mon pe sey dir, mon a pe sey fer resorti ki now is the time pour nou pas from parol to aksyon.  Se sa sa pwen ki mon anvi sey fer resorti e anplis ki sa mon anvi fer resorti ki SPPF limenm li i pe kontinnyen may son lekor zanbek.  E alors mon anvi mwan, parski ok, letan i enpe kourt parski Zilyet i lanmenm la anba nou, me mon ti ava kontan si kot zot kapab pran serten aksyon silvouple pran sa bann aksyon. Pran sa bann aksyon neseser ed nou pei, pour li avans devan, silvouple.  Sov nou pei.

Parey nou pe dir pour lendepandans nou pei, pa bezwen zis en sanson, nou pei i bezwen en nouvo sans pour li remet li ankor lo sa semen e Mr Speaker parey mon ti pe dir ki rezon ki parfwa zot ezite pour zot pran aksyon se parski si zot pran aksyon zot pa konnen lekel lanmen ki zot pou tyanbo dan poban draze, parski i annan en kantite bann lanmen ki dan poban draze ki si ou al pran aksyon pou al dekouver lanmen parey sa zenn onm, parey sa papa ki laba Anse Royale ti pe regard dan binok apre i ti soke i ti tonm sek.

Mr Speaker avek sa mon dir avek minis ek son gouvernman, nou pou donn ou sipor pour sa bill nou pou vot li inanim, se pour sa rezon osi tou ki letan zot ti – letan Mr Speaker, ti kontakte mwan pou dir fer First Reading, fer Second Reading menm zour, mon ti dir avek li wi mon konpran i en Bill enportan, me selman lefe ki i en Bill enportan mon demande ki nou pran keksoz bokou pli serye. E pou terminen Mr Speaker mon anvi zis dir Onorab Herminie, tasyon sa ki i defann, parski sa ki i defann bokou dan lasanble, tasyon plitar i montre li limenm bann aksyon ki in fer kont li.

 

MR NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon pa konnen si mon let kot ou lofis Zedi pase petet ti kapab anmenn deba dan en lot fason me ler mon ti regard kan nou ti ganny sa Bill e son konteni, lenportans sa Bill, mon vwar en tel piece of legislature pe ganny rush dan nou lasanble ozordi, mon ti annan serten dout lo koman deba ti pou ale.

Mr Speaker a plizyer repriz dan sa lasanble depi lannen pase e petet sa osi ti loter mon kestyon bomaten, Minis pour ou lenformasyon, mon ti demande sirtou apre bann levennman le 11 Septanm 2001 e osi bezwen plizyer pei, plizyer lekonomi atraver lemonn pour diversifye zot lekonomi e al dan bann sekter biznes ki nou term koman international capital movement ti annan bezwen pour nou kapab amann nou Anti-Money Laundering Bill Law ki ti deza la. Me mon pa ti ekspekte ki nou pour finalman repeal the 1996 one e ranplas li plizoumwen konpletman avek enn nouvo. Ankor parey Minis in fer sorti taler, nou’n move avek letan e nou’n vwar ki i annan plizyer defayans dan sa enn vye ki’n fer nou kapab anmenn en lot morso lezislasyon la ki nou kapab ranplase e met Sesel pli devan.

Mr Speaker, mank kontrol lo blansisaz larzan i enn bann fakter pli enportan ki’n kontribye deryer sa logmantasyon dan krim e teoris dan sa syek ki nou ladan. Mon bann pwen ki mon pou fer sorti i pour enpe parey sa ki Onorab Annette Georges in fer sorti e petet la ankor bezwen pour nou kapab revwar sa Bill. Bokou pei ki’n santi bezwen pour diversifye zot lekonomi e rantre dan biznes pou deal avek bann mouvman kapital atraver lemonn, in osi pran sa risk ki kriminel i servi sa bann larout pour lav zot larzan sal, retire lo profi aktivite teoris oubyen drog.

Sa in fer ki serten norm in bezwen ganny adopte pour ki i annan sirveyans tre pros e ki bann tel aksyon ki kapab annan konsekans grav pour en pei i ganny detekte e deal avek atraver bann mekanism ki trouve dan sa bann lalwa. Ozordi menm bann enstitisyon finansyel i bezwen al pli lwen pou ekip zot  avek bann softwares sofistike ki ede pou anpes teoris benefisye atraver funding. Sa i fer ki enn bann dernyen zarm kont teoris i pa pe ganny deplwaye par militer me plito par bann labank e bann lenstitisyon finansyel.

Wi, apard konn zot kliyan byen bann enstitisyon finansyer pe osi screen zot bann potential clients de pli pre. Sa i fer li pli difisil ki bann tranzaksyon kriminel i pas atraver bann tel sistenm. Me ler labank pe veye kriminel e teoris i  rod lezot semen pou blansir zot larzan. E la ankor kot sa Bill pe sey fer mannyer pou kouver akoz se la kot atraver bann mouvman kapital kot teoris e bann kriminel i rantre.  Se la ki lalwa i bezwen pa selman kouver labank me osi bann mutual funds, security firms e lezot konpannyen ki fer provizyon lezot servis finansyer. Se sa ki sa Bill devan nou pe fer  me  sa pti moman letan ki mon asire nou’n gannyen isi dan sa lasanble depi sa Bill in vin dan nou posesyon merkredi pase, mon pa krwar i ase ki ozordi  nou tou ki la nou ti kapab fer en kontribisyon ki serye e ki valab.

Ozordi Mr Speaker parey in ganny fer resorti, nou pe vwar labank santral ki annan tro kontrol dan lesans ki i pe act e pran rol koman regulator, investigator, ziz, ziri e petet osi ezekisyonner.  Kreasyon sa Unit FIU, Financial Intelligence Unit, i enn bann keksoz kle ki mon ti demande e ankor ki mon kestyon bomaten ti pe leve.  Sa Mr Speaker i en provizyon kle e i bezwen en body e ankor mon dir en body ki endepandan ki otononm. Me ki nou’n vwar? FIU pou ganny kree par lotorite labank santral e ankor sitiye dan labank santral limenm. Konstitisyon, sa vedir bann manm ki pour dan sa lorganizasyon pour osi ganny determinen par labank santral. Alors kontrol total ki fer ki napa sa lendepandans,  i fer mwan la Mr Speaker sezi sa lokazyon pour sey enplor avek Minis ki annou vwar en pti pe konstitisyon sa unit ki petet bann ex-zofisye lalwa ki annan bokou leksperyans, bann ex-judges, lawyers, senior police officers, senior officers ki annan leksperyans dan financial transactions i kapab ganny enkorpore lo la ki finalman nou kapab ganny en travay ki paret kler en endepandan.

I osi tre enportan ki FIU i ganny rekonnet e respekte par bann counterparts enternasyonal pour ki bann lesanz serye e konfidansyel i kapab pran plas pour ki aksyon par bann law enforcement agencies i kapab ganny swiv.   Mr Speaker regilasyon i ordinerman ranforsi par en regulatory body e dan nou ka la, se SIBA oubyen FIU, dan sa ka sa Bill, me sa Bill i fer provizyon pour regilasyon anmenmtan ki lezislasyon primer dan ka rikord bann konpannyen i ganny fer ankor e kontrole par labank santral.

E la ankor petet mon merit pe dir annou pa bliy rol ki SIBA i zwe ladan. Seksyon 19 (e) i osi fer provziyon pour ki labank santral oubyen dan sa ka FIU fer bann egzaminasyon lo bann reporting entities. Me si sa i leka, alors ankor kwa ki SIBA pou fer.

Mon osi enkyet avek provizyon dan clause 23 ki kapab fer ki FIU i annan pouvwar pou rantre e pran lenformasyon san menm okenn sispe en lofans me selmen pou asir compliance. Ankor, eski FIU i la pou asir compliance oubyen eski SIBA ki pou fer li. Mr Speaker zis mon anvi koriz en pti remark ki’n ganny fer par Onorab Herminie, parfwa nou koze e nou pa realize  kwa ki nou pe dir.  Onorab Herminie i kontan vin dan sa lasanble pou koz lo lipokrizi e ozordi in koz lo lipokrizi  bann gouvernman parey Lerop, spesyalman Langleter, Lanmerik. Me ki pli gro lipokrizi ler Onorab Herminie, an Zen 2004, ti rush sa lasanble avek en lagreman bilateral ant gouvernman Sesel  ek gouvernman Ameriken.  E ankor ozordi anba sa lalwa parey mon ti dir anba United Nations Convention Against Corruption, sa lalwa petet Onorab Herminie ti devret retournen dan sa lasanble pour nou repeal li.

Sa lalwa Mr Speaker ti fer ki nou donn immunity okenn sitwayen Ameriken ki komet serten krim dan zirisdiksyon Sesel.  Annou pa oubliy sa.

Mr Speaker mon pa pou al pli gran deba lo la me mon’n fer enn de pwen. Me parey mon pe dir si nou ti’n ganny plis letan nou ti’n kapab fer bokou plis resers e anmenn en deba kekfwa pli valab ankor.  Mon ti pou rezerv mon drwa vote lo sa Bill me mon asire..

 

(Interrupton)

 

MR SPEAKER

Ekoute tenny mobile ti fer, ti ganny konsey avek zot pou evite ganny problenm dan recording. Si dan servi son mobile i pa pe interrupt personn i pa en problenm. Me si dan ou servi mobile ou pe afekte nou recording la mon pou bezwen dir ou pa servi li dan lasal.

 

MR PREA

…mon a fini Mr Speaker. Mon asire ki bann dimoun ki’n drafte sa Bill in fer li avek en bon lentansyon me kot i fodre amande i annan room pou amendment e nou krwar nou kapab fer li plitar petet pa dan sa lasanble me dan en lot lasanble. E avek sa Mr Speaker mon pou donn mon sipor sa Bill koman i ete la.

 

MR SPEAKER

Avan nou ti pou kourt.

 

MR BERNARD GEORGES

Mr Speaker mon pour teribleman kourt. Mon pa ti anvi koze apre midi, i pa ti mon lentansyon me mon annan en problenm Mr Speaker ki mon’n fek vwar. Ekskiz mwan, mwan osi mon pa’n ganny letan pour lir sa Bill dan sa depth ki mon ti a kontan fer li me mon pe regard clause 3 – the offense of money laundering. E mon konpran tre byen (a) avek (b) ki bann lofans linked to money laundering. Me mon pe regard (c). (c) i paret mwan teribleman larz. Mon pou taye pou dir ki i pa zis nou. Mon pe konpar li avek pour Moris, Moris osi i egzakteman parey; different wording, same effect e mon pe demann mwan eski nou anvi vreman al dan sa direksyon akoz regard li dan son pli larz; a person who possesses property having reason to believe that the property is the proceeds of a crime i vin en money launderer. Classic definition, Lonorab Robert George i konnen, receiving stolen property. Dizon en boug i vini i vann ou en DVD ki ou konnen, oubyen ou annan en soupson ki in ganny vole, ou ganny sarze avek receiving stolen property parey nou konnen. Ou vin en money launderer anmenmtan ler ou fer sa? Oubyen en boug i ale san en license i al lapes, mon pa konnen mwan en banbara kekpar e i vini, oubyen torti i en lofans, i vini i vann ou; ou’n vin en money launderer akoz ou an posesyon propriyeter ki the proceeds of a crime. Mon krwar nou al en pti pe lwen. Parey mon’n dir i pa zis nou. Obviously sa i la koman en safety net pou fer sir ki sa pti money launderer pa sorti. Me mon demann mwan eski nou’n byen etidye.

Mwan mon konfese ki mon pa’n fer li. Mon pa’n ganny sa letan pour byen apresye sa  me i paret mwan ki sa morso – (a) ek (b) napa problenm classic money laundering, transfer propriyete sorti deor whatever with the aim of concealing sa se – me sa pti dernyen lofans i paret mwan Mr Speaker sirtou ki son pinisyon si nou regard… (Technical problem)…Obviously maximum, ou pa pou ganny sa si ou’n aste en DVD but mon demann mwan si nou pa pe dilute enmpti pe lefe nou direksyon ki devret vize lo bann dimoun ki pe launder larzan ki en proceeds of big drugs deal, teorism, bann keksoz konmsa, mafia crime e ki nou pa pe dilute li enm pti pe avek sa seksyon.

Mr Speaker mon pe selman raise sa pwen ki mon krwar nou devret pans nou lekor lo la en pti pe avan zis adopte li whole sale. Se tou ki mon ti anvi fer sorti e mon remersye ou Mr Speaker.

 

MR RAMKALAWAN

Mr Speaker zis avan Minis i fer – SPPF in demann nou pour pas sa Bill first reading, second reading menm zour. Selman parfwa zis pou montre ou mannyer zot pa serye. La a ler aktyel dan lasanble si tou manm lopozisyon i walk out sa Bill pa pou kapab pase akoz pou napa quorum. Selman mon anvi nekzis dir avek zot ki nou pour siporte, e nou pa pou walk out. Me selman zis fer zot travay pli byen laprosenn fwa. Get your act together.

 

MR SPEAKER

Rezimen, Minis.

 

MINISTER DUGASSE

Msye Speaker mon’n ekout bann lentervansyon avek bokou latansyon e mon’n pran not tou bann pwen ki’n ganny souleve, bann konsern ki’n ganny eksprimen. Mon konnen letan pa dan nou faver me selman mon a sey klarifye serten pwen ki mon panse i merit serten klarifikasyon. Me lezot pwen mon’n note e mon napa lentansyon al dan serten deba ki pa neseser akoz mon santi i annan bokou lopinyon ki’n ganny eksprimen apre midi.

Msye Speaker premye pwen mon ti a kontan fer se ki mon’n dir dan mon prezantasyon ki sa size limenm i en size tre, tre konpleks parey serten manm in fer resorti e osi ki nou napa kapasite lokal pour nou kapab menm drafte sa Bill dan lafason ki in ganny drafte. Nou’n bezwen santi nou rely bokou lo bann expert dan sa area e parey mon’n dir se pour sa rezon ki nou ti demann lasistans teknik avek fon moneter enternasyonal ki enn bann lorganizasyon ki FATF si oule i travay tre pres lo sa size e si oule i annan en pool expertise ki available ki ed bann pei, pti pei e menm serten gran pei avek serten lasistans ekspertiz pou drafte bann lalwa dan en direksyon.

E parey mon’n dir dan mon prezantasyon ti annan en assessment detaye ki ti ganny fer kot bann zofisye ki’n ganny si oule recruited par IMF, pa neseserman staff IMF, gouvernman i recruit bann ekspert enpe partou lo bann consultancy basis ki zot in vin isi, zot in fer en assessment e zot in fer assessment nou kad legal e osi nou kad enstitisyonnel. E an fezan sa assessment zot in ganny gide par FATF recommendation 40 plus 9, 40 recommendations kot i konsern money laundering e 9 kot i konsern terrorist financing.

E sa Bill byensir in ganny drafte, rekomande avek gouvernman Sesel tout an prenan kont provizyon sa bann diferan rekomandasyon.  E parey mon’n dir byensir gouvernman in analiz sa Bill. In osi sirkil sa Bill avek prensipalman bann labank ki annan en rol tre enportan pou zwe dan sa area e byensir lezot dimoun konsernen serten komanter ki’n ganny anmennen, in ganny transfere back avek ekspert ki ti travay lo sa Bill orizinalman e serten lamannman in ganny fer pou suit en pti pe nou kondisyon lokal e serten realite. Me son gran prensip in reste preski parey ti’n ganny propoze.

So mon ti anvi fer sa pwen Msye Speaker pou dir ki in annan en kantite travay ki’n ganny fer avan ki sa Bill in ariv devan nou.  Nou’n osi admet ki petet lasanble pa’n ganny ase letan pou go through sa Bill me i en kestyon irzans. Lasanble parey mon konpran pe al dan recess e nou annan en kantite presyon pou si oule fer pase sa Bill e nou’n santi ki – nou’n demann sispansyon serten prosedir pour nou kapab fer sa Bill pase ozordi ki mon apresye.

Msye Speaker i annan enn de pwen ki’n ganny fer sorti lo konsern FIU e mon krwar i annan en sizesyon ki FIU pa devret  anba labank santral. Me mon krwar parey mon’n dir lo komansman lefe ki nou’n propoze ki sa Bill i ganny mete anba labank santral, in ganny lakor FATF e lakor bann ekspert e byensir fon moneter enternasyonal, nou santi ki nou pa pe fer keksoz ki diferan avek lapratik. I annan plizyer pei omonn sirtou bann pti leta ki napa ase resours pou kree en unit endepandan e normalman dan sa bann pti leta nou vwar sitiasyon kot en tel unit i tonm anba labank santral.  I sanble mwan ki in annan kestyon lekel ki apwent sa dimoun. Nou’n ganny dir ki Moris lapwentman i ganny fer par Prezidan, isi lapwentman i ganny fer par byensir labank santral. Me i sanble mwan en sel pwen disansyon.. napa problenm avek Moris me  nou annan en problenm ki Moris i sanble mwan i annan konsiltasyon avek lopozisyon, konsiltasyon.  E i sanble mwan ki i ti’n swe serten manm dan lopozisyon ki sa osi i ti leka dan nou konteks me malerezman i pa leka.

I annan kestyon extradition Msye Speaker. Mon’n konsilte nou konseye legal e i sanble mwan ki sa i en omission e nou napa problenm fer li antre koman en lamannman, si nou’n tonm dakor pou fer li antre.  So nou annan en wording ki nou kapab regarde apre.

I annan serten pwen ki’n ganny fer resorti Msye Speaker ki bann tranzaksyon ki sorti Sesel i ganny verifye.  Mon krwar annou ert realis. Ozordi dan lemonn laplipar tranzaksyon i ganny verifye. Ou sorti isi, ou al a letranze ou pas ou kart kredi dan en masin, i annan en verifikasyon ki ganny fer. Nou pa realize ki kalite verifikasyon ki pe ganny fer me i annan en kalite verifikasyon entans ki  petet pe tyeke si nou pa en money launderer osi.  So annou pa sey donn lenpresyon ki Sesel akoz Nouvobanq si oule gouvernman i annan mazorite shares ladan ki i ganny single out. Mon krwar verifikasyon i en norm, i standar, i ganny fer tou lezour san ki nou menm nou pe realize nou pe ganny verifye. Mon krwar i enportan ki nou pa donn sa lenpresyon ki Sesel i en leksepsyon.

E fodre note osi ki Nouvobanq malgre ki i en konpannyen ki bann aksyon i pour gouvernman 60% me i osi annan en non enternasyonal deryer li. I annan non Standard Chartered Bank ki en labank repite omonn ki si oule i  afilye li avek Nouvobanq. So mon krwar i enportan ki nou note sa e ki piblik osi i note sa.

Nou’n koz lo Barclays, Onorab Ramkalawan in koz lo Barclays, in fer referans avek sa kliyan and so on. Mon pa krwar kliyan ti move akoz Nouvobanq me ti annan lezot rezon ki in move. Me mon krwar i enportan konm Barclays in ganny mansyonnen si Sesel i ti enn sa bann pei kot tou keksoz nou ti anba souspisyon, nou ti anba microscope, akoz en konpannyen parey Barclays Bank si oule i ti pou fer sa kantite devlopman ki in fer dan Sesel dan sa dernyen 2 a 3 an. Offshore banking unit ki mon konpran i pe fer ekstrememan byen. Internet banking tou resaman, in ogmant son exposure anver Sesel anterm finansman lenvestisman dan diferan domenn. So si nou ti en pei ki ti napa kredibilite, mon pa krwar en non koman Barclays ti pou kontinnyen asosye li avek en pei parey Sesel.  Lefe ki Barclays i pare fer tou sa ki in fer i en lendikasyon ki nou pa neseserman Sesel parey serten pe esey fer krwar.

Nou annan konpannyen Cable and wireless ki en konpannyen enternasyonnal, zot in fer lenvestisman ase enportan dan nou lekonomi, Airtel pe fer lenvestisman ase enportan pou upgrade nou sit network so finalman si nou ti en pei suspicious parey Lonorab Ramkalawan pe esey fer nou krwar, mon pa krwar nou ti pou annan sa bann tel lenvestisman. Mon’n dir bomaten nou annan en kantite lenvestisman, pli o lenvestisman ki sa pei zanmen in deza konnen. FDI i lo increase. Si nou ti en pei sispe nou ti en pei ki annan en tas – akoz sa bann dimoun pour envestir akoz zot kontan nou  senpleman? Sorry mon krwar nou bezwen enpe pli convincing pour nou fer..

(Interruption/laughter)

 

MR SPEAKER

Order.

 

MINISTER DUGASSE

Mon krwar Msye Speaker, Lonorab i annan en bon pe convincing pour li fer poudir nou ki vreman Sesel i en pei suspicious. E kestyon ki mon ti a demande osi si nou sitan move, ou sispe, akoz zot anvi ganny pouvwar? Kestyon pou reflesir lo la.

Msye Speaker nou’n osi koz lo aksyon. Nesesite pou annan aksyon, nesesite pou sorti from words to action, i bann prensip ki nou dakor, otherwise sa Bill pa ti pou la.  Rezon ki sa Bill i ganny propoze ki gouvernman SPPF, ladministrasyon Prezidan Michel i krwar ladan, i krwar dan nesesite annan sa Bill. Parey ler nou ti pas Anti-Money Laundering Act 1996, nou ti krwar ladan, e ozordi nou pe pas Anti-Money Laundering Bill 2006 nou pe pas li akoz nou krwar ladan, akoz nou krwar i neseser ki i annan li e byensir nou pe pas li avek bi pour nou pran aksyon kot nou devret pran.

Mon krwar ozordi enn bann defayans ki nou annan dan lalwa aktyel se ki i annan serten aksyon ki nou ti a’n voudre pran me nou pa kapab pran akoz napa provizyon neseser dan lalwa aktyel pour nou kapab pran bann aksyon. E mon ti a kontan asir Lonorab e asir Lasanble ki sa Bill i en Bill ki nou krwar ladan e nou pou fer sir ki nou enplimant li to the letter and to the spirit.

An gro Msye Speaker se sa bann pwen ki mon ti anvi tous lo la. Mon’n note ki Lopozisyon in pare pour siport sa Bill e byensir mon ti a demande ki tou manm lasanble i donn zot sipor pour sa Bill ki en morso lalwa tre enportan pou fer sir ki nou pei i vin azour avek bann norm, bann standar e bann bon pratik enternsyonal kot i konsern money laundering e finansman teoris.

 

MR SPEAKER

Avan nou vote mon prezimen tou bann amannman ki’n ganny prezante in ganny deal avek, enkli pour ou.

 

MR HERMINIE

I annan 3 amannman, enn i reponn konsern Madanm Georges e 2 lezot. Annefe bann amannman ase  straight forward e mon mazinnen ki pour napa okenn gran lobzeksyon.

 

MR SPEAKER

Si napa obzeksyon nou vote.  Tou sa ki an faver, lev zot lanmen. Inanim. Formal second reading.

 

CLERK

A Bill of an Act to repeal and replace the Anti-Money Laundering Act (Cap 9A).

MR SPEAKER

Vi ki nou annan konsansis e nou’n deal avek tou amannman, eski oule antre dan staz komite.

 

 

 

MR HERMINIE

Mr Speaker avek ou permisyon mon ti ava demande ki nou sot staz komite e nou pran third reading.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn sa ?

 

MS JUMAYE

Mon segonde Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Tou sa ki anfaver lev zot lanmen. Okenn ki kont staz komite in sote?  Motion  for third reading.

 

MR HERMINIE

Msye Speaker mon oule move ki Anti-Money Laundering Bill 2006 i ganny lir en trwazyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn sa?

 

MS JUMAYE

Mon segonde.

 

MR SPEAKER

Tou sa ki an faver lev zot lanmen. Inanim. Formal third reading.

CLERK

This Act may be cited as the Anti-Money Laundering Act 2006 and shall come into operation on a date appointed by the Minister by notice in the Official Gazette.

MR SPEAKER

Avek sa mon swet zot en bon  semenn sent e nou break.