::
Home » Verbatim » Verbatim -- Third Term 2014 » Tuesday 9th September, 2014

Tuesday 9th September, 2014

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 9th September, 2014

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal.  Bonzour Minis ek son delegasyon.  Bonzour tou bann ki pe ekout nou dan lakour.  Ozordi nou premye Meeting pou nou trwazyenm e dernyen term pour sa lannen e bomaten avek nou, nou annan Minis pour Ledikasyon, Madanm MacSuzy Mondon ki pe vin reponn plizyer kestyon konsernan son Minister.

Me avan mon envit li pou pran laparol, I would like to recognize the presence in the Gallery this morning of Members and Staff from the Makueni County Legislature who is here, they are here on a study tour.  And this morning, like I told you yesterday, we will be having Question Time which to my knowledge, in your Legislature, nor in the National Legislature of Kenya.  Ministers can only answer Questions in Committees.  I have been told in Kenya and they are strangers in the National Assembly.  Here, they are not strangers.  They are our friends. And this morning we have Mrs Mondon who will be answering several questions regarding her Ministry and she is the Minister for Education.

Premye kestyon, Onorab Arnephy.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Bonzour tou bann Manm Onorab e tou dimoun ki alekout.

Mr Speaker, mon kestyon i lir koumsa.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki bann demars konkret ki pe ganny fer pou enplimant sa propozisyon pou annan en Attendance Officer kot bann lekol?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm Onorab.

Mr Speaker, dan Manpower Budget Exercise ki fek finalize, provizyon in ganny fer pou Minister kapab rekrit 4 Attendance Officers. Prosedir rekritman i an progre.  Post in ganny pibliye e i annan aplikan ki’n montre lentere.  Seleksyon pe ganny finalize e mon ekspekte ki si tou kekzoz i mars dapre plan, bann Attendance Officers pou dan zot post avan lafen sa trwazyenm trimes.

Etan done ki nou’n ganny zis 4 post, nou pou plas zot pou travay avek Lekol Segonder dan sa 4 rezyon lo Mae.

Nou bezwen Mr Speaker, se en Attendance Officer pour sak Lekol Segonder, ki travay osi avek bann feeder school pou sa lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab?

 

HON BERNARD ARNEPHY

Yes Mr Speaker.  Mr Speaker, vi ki sa konsept Attendance Officer i pou enn ki pou ase nouvo pour nou sistenm ledikasyon, eski Minis i kapab donn nou Lasanble enpe detay lo ki pou rol sa Attendance Officer e ki kalifikasyon eski sa dimoun pou bezwen annan, in terms of counseling e lezot?  E osi, eski sa dimoun pou annan pouvwar pou li kapab antre dan bann lakour, vizit bann lakour pou zot kapab fer fas avek bann sitiyasyon truancy, absenteesm, an relasyon avek bann zanfan lekol?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Rol en Attendance Officer se pou asiste lekol dan ranforsi provizyon Education Act lo ledikasyon obligatwar.  E en Attendance Officer i ekspekte travay tre pros, an pros kolaborasyon avek paran, lekol e osi lezot partner dan kominote.  I sipoze pe mentenir rikord, lenformasyon lo prezans bann zanfan ki sipoze dan lekol me ki pa dan lekol, sirtou son rol se pou vwar en pti pe bann zanfan ki pli truant parey nou dir e osi regard en pti pe bann zanfan ki ariv anretar lekol.  Kot zot ete, akoz zot ariv anretar.

I annan drwa osi pou li fer vizit kot bann lakour e dan bann landrwa kot i santi si i annan zanfan ki pa pe lekol me ki dan sa bann landrwa kot zot pa merit ete.  I osi enn son rol pou li kapab organiz meeting avek paran sa bann zanfan ki i pe deal avek, si i vwar li neseser e anmenmtan osi, i bezwen travay konzwentman avek Social Worker dan distrik, avek Management lekol e avek School Counselor dan lekol.

Donk, an term son kalifikasyon i bezwen dabor en dimoun ki mature, ki annan en bon knowledge kimannyer Minister Ledikasyon, bann keksoz i marse.  Okouran en pti pe oubyen familye avek sa ki dan Children’s Act.  Konn en pti pe bann keksoz, kot i konsern bann problenm sosyal, Family Trubunal, bann Child Protection Issues kimannyer i marse.  Anmenmtan osi, konnen ki i annan dan Pastoral Care System, sistenm lekol.  E sa dimoun osi i bezwen en dimoun ki physically fit akoz i pou bezwen mars en bon pe.  I pa en dimoun ki pou asiz kot en lekol, me i en dimoun ki pou plis pe travay o nivo kominote.  Donk, nou bezwen en dimoun ki matir, ki annan omwen leksperyans e ki annan omwen en kalifikasyon ki nou pe rode.  Petet en dimoun ki’n kapab train koman en Teacher, oubyen kekfwa osi en dimoun ki’n train koman en Social Worker.

Mr Speaker, an term son pouvwar ki i annan.  Wi.  I kapab antre dan bann landrwa.  Education Act i permet li pou li kapab al fer son bann lenvestigasyon, son bann enquiries kot i neseser, pou li vwar akoz sa zanfan ki merit dan lekol i pa dan lekol e i ganny drwa pou li osi kestyonn zanfan e kestyonn paran, pou fer sir ki bann zanfan ki merit dan lekol, zot dan lekol e zot pa partou dan distrik, dan nenport ki landrwa ki zot pa merit ete.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Vidot.

 

HON KEVIN VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis ek ou delegasyon e tou dimoun ki alekout.

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou, an vi ki in ganny zis 4 post pour sa bann Attendance Officers, eski i annan lezot Staff Minister ki annan sa kalifikasyon ki in mansyonnen anler, ki kapab an atandan ki lezot lekol napa, parey Primer pa’n mansyonnen, ganny servi dan en fason efikas pou fer sa louvraz?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Definitivman, letan nou napa ase.  Par egzanp la, nou napa sifizaman Attendance Officer. Minister, Lekol nou kapab dezinny en dimoun ki kapab ede ek sa travay.  Me i enportan.  Nou swete ki lannen prosenn nou ava ganny nou lakantite Attendance Officer ki nou bezwen pou nou kapab met zot.  Parey nou pe dir, nou pa pou kapab ganny enn pour sak lekol me selman sa ki nou bezwen se enn pour sak lekol Segonder, me ki pou osi travay avek sa bann feeder school, ki bann zanfan i antre dan lekol Segonder dan sa zone kot zot ete.  Nou pe prevwar ki nou a ganny ankor 4 a 5 post an 2015.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou Manm koleg Onorab.  Bonzour tou bann ki alekout e welcome nou bann viziter.

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si zot anvizaze donn bann training spesifik pou sa group travayer ?  E eski zot pou annan en Scheme of Service separe pou sa group travayer?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Wi.  Parey tou bann nouvo travayer ki antre, nou pou annan bann training ki nou pou fer pou sa nouvo group travayer, pou zot kapab desarz byen zot responsabilite.  Poulemoman, nou pa pe mazin lo en Scheme of Service, me si i annan en nesesite pou fer sa alavenir, definitivman nou ava bezwen mazin lo la.  Nou ava bezwen fer li.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab David Pierre, kestyon 104.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister i satisfe ek performans sa bann Teachers etranze ki enkli bann Sri Lanken e Morisyen, ki tou dernyenman i ti koz lo la dan nou bann lekol Segonder?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZYON MONDON

Mr Speaker, Minister Ledikasyon i zeneralman satisfe avek performans e konportman bann Ansennyan ki nou’n rekrite tou dernyenman.  Ziska prezan, bann rapor ki nou pe gannyen sorti kot bann Lenstitisyon Edikasyonnel i endike ki performans i pozitiv, a leksepsyon 1 ou 2 ka kot sa bann Ansennyan pe ganny swiv de tre pre.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab, okenn siplemanter?

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble si zot annan okenn plan pou reviz package bann Ansennyan Seselwa, pou met li azour avek sa ki sa bann Ansennyan Etranze pe gannyen?

E dezyenmman, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si sa bann Ansennyan Etranze i kapab cope ek sitiyasyon disiplin dan nou bann lekol?  E ki Minister i anvizaze fer, pou ede ek sa sitiyasyon?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, benefis ki bann Ansennyan Etranze i gannyen i plito bann keksoz ki anplis ki andeor, en pti pe andeor Scheme of Service akoz nou annan en Scheme pou zot menm.  I bann incentives ki pou permet zot pou zot vini, pou zot vin travay – sorti dan zot pei pou zot vin travay dan en pei parey Sesel.  Me kot i konsern saler debaz, napa diferans.

However, Minister i la ansemoman, pe revwar Scheme of Service pou tou nou bann Ansennyan, ki nou pe al enplimante an 2015.  E letan nou pe revwar Scheme of Service, wi, otan ki posib, nou pe sey fer sir ki nou redwir en pti pe sa diferans ki annan ant nou bann Ansennyan Seselwa avek nou bann Ansennyan Etranze.  Par egzanp, en keksoz ki pou antre dan Scheme se nou Performance Appraisal System, kot nou bann Ansennyan pou ganny reward baze lo zot kalite performans, me pa zis selman baze lo zot kalifikasyon.  Donk, i pou annan sa bann diferans ki pou ganny fer e mon krwar sa i ava ede zisteman, parey mon’n dir, pou redwir sa gap ki annan.

Dezyenmman, kot i konsern disiplin.  Wi Mr Speaker, nou bezwen toultan pe revwar disiplin dan nou bann lekol.  Parey ou konnen, disiplin i en keksoz ki dinamik.  Kekfwa bann regilasyon ki nou’n mete detrwa lannen pase, 2an apre, ou santi i annan nouvo challenges.  Nouvo keksoz ki pe antre dan nou bann lekol.  Nouvo problenm ki nou bann lekol pe fer fas avek e i toultan bi Minister, pou nou kapab fer sir ki sa bann problenm pa depas nou e ki nou rod fason pli efektiv pou nou kapab deal ek sa bann problenm e fer sir ki nou annan lord avek disiplin dan nou bann lekol.

Mr Speaker, se pour sa rezon ki resaman, mon krwar parey bann Onorab in kapab antann.  Nou pe rod nouvo stratezi.  Nou pe entrodwir nouvo model ki pou permet nou zisteman, deal avek, enpe pli byen avek nou bann problenm disiplin.  Dan vakans par egzanp, nou’n annan plizyer sesyon pou nou bann Ansennyan Segonder e sa i osi enkli bann Ansennyan Etranze.  Nou annan en nouvo model lentervansyon ki nou pe enplimante ki apel Youth Engagement Program ki nou’n komanse dan serten lekol e ki nou pe anmenn li dan tou nou bann Lekol Segonder.  Donk, parey mon’n dir, nou toultan pe rod fason pou nou kapab revwar nou bann regilasyon anplas, pou fer sir ki nou bann lekol i annan lord avek disiplin.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Edmond.

 

HON ROMA EDMOND

Mr Speaker, koman evalyasyon pou idantifye sours sa bann konsern ki’n ganny met devan apropo Ansennyan Etranze, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan en mekanizm anplas, kot sa bann Ansennyan i ganny en fair chance pou ganny evalye e si fodre sanz zot lekol, pou idantifye si vreman problenm i zot menm koman Ansennyan, ouswa petet etidyan?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi, sa bann Ansennyan i ganny evalye o nivo lekol, me anmenmtan osi kot i neseser ki nou bezwen pran dimoun par egzanp dan Sant pou Curriculum avek Teacher Support ki bezwen ale.  Si i annan serten keksoz ki ganny met a nou latansyon, bann dimoun i ale pou evalye sa bann Ansennyan, pou nou kapab ganny en dezyenm lopinnyon e pou nou kapab vwar dan ki fason ki zot bezwen led e kimannyer nou kapab ed zot pou zot kapab desarz zot responsabilite pli byen.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Bresson.

 

HON GALEN BRESSON

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform ek sa Lasanble ki kriter spesifik ki Minister i servi lo swazir lo ki pei ki nou recruit bann Teachers etranze pou vin Sesel?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, nou, parey nou konnen, enn bann landrwa, bann premye landrwa ki nou ti komans rekrit Ansennyan se Moris.  E rezon ki nou’n fer sa, akoz zisteman bann similarite ki annan avek sa pei avek nou e sa i enkli osi langaz ki nou koze e serten keksoz ki annan pou fer ek kiltir.  Me selman, nou napa serten kriter spesifik pou desid lo pei.  Nou bezwen finalman regarde sa ki nou pe ofer par egzanp, sa package ki nou pe ofer Ansennyan Etranze, nou pa kapab al recruit Ansennyan Langleter.  Nou pa pou ganny personn pou vini.  Ok.  Donk, sa i en kriter ki nou bezwen regarde kote ki nou al recruit Ansennyan.  Me selman mon bezwen dir, parey zot konnen, nou’n recruit Ansennyan sorti Sri Lanka, me poulemoman nou pe move enpe akoz nou santi poudir nou’n – petet nou pa pe ganny osi sa kalite Ansennyan parey nou ti pe gannyen dan lepase.  E 2 pei la ki lo nou lalis.  Enn se Fiji e lot se Ghana.  E avek Fiji, nou’n deza komans fer serten travay e bann larepons ki nou pe gannyen i ase pozitiv.  Donk, i en nouvo pei ki nou pe al rekrit Ansennyan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Houareau.

 

HON HERBERT HOUAREAU

Bonzour Mr Speaker.  Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon kestyon i, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si Minis ek son Minister i aksepte bann latak rasis par serten, ki fer lo bann travayer etranze dan son Ministrer, spesyalman bann Sri Lankan e bann Morisyen ki pe travay dir pou edik nou zanfan isi dan nou lekol Sesel?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, non.  Nou pa aksepte bann keksoz koumsa e dan bann ka kot nou santi ki sa i ganny fer, definitivman nou pou pran mezir neseser avek sa bann dimoun, ki swa si zot en lot Ansennyan oubyen si zot paran, oubyen si zot etidyan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si zot annan en Code of Ethics pour bann travayer etranze, bann Teachers etranze?  E ki arive si zot kree serten problenm dan sosyete?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, nou annan Code of Ethics pour tou nou bann Ansennyan e sa osi i aplik pou bann Ansennyan Etranze.  Me si nou annan ka kot bann Ansennyan Etranze i fer serten – i demontre serten konportman ki nou, nou santi nou pa akseptab, i annan clause dan son Kontra ki permet nou terminate son Kontra.  Ok e fer li retourn kot li.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Kestyon 105, Onorab David Pierre.

 

 

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab asir nou Lasanble, ki avek sa rekritman ki’n ganny fer, tou lekol Segonder dan Sesel i annan tou zot bann Ansennyan spesyalize ki zot sipoze annan?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, an 2013 nou ti rekrit en total 39 Ansennyan e sa ti ede pou redwir konsiderableman lakantite Vacancy ki nou annan.  Depi Zanvye 2014, nou’n rekrit en total Ansennyan a plen tan lokalman.  En total 9 Ansennyan.  Savedir 5 Ansennyan Etranze avek 4 Ansennyan Seselwa.

Mr Speaker, non.  Nou napa tou Ansennyan spesyalize ki nou sipoze annan akoz anmezir ki nou rekrite, apard sa bann ki nou perdi, nou bezwen osi anvoy nou bann Ansennyan ki pe espere pou enpe letan deza, pou zot kapab al fer zot training. Donk, nou napa lakantite Ansennyan spesyalize ki nou bezwen dan nou sistenm ansemoman.  Mersi Mr Speaker.

 

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab?

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab donk eksplik sa Lasanble, kwa ki zot pe fer pou cope ek sa sitiyasyon mankman Ansennyan spesyalize kot i annan sa mankman, pou asire ki letid nou bann zanfan pa ganny enteronpe e afekte?

E dezyenmman, eski zot annan ankor okenn plan pou rekrit ankor Ansennyan Etranze spesyalize pou kouver sa bann mankman dan nou bann lekol?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi.  Malgre nou bann vacancy nou, nou fer sir ki toultan nou pa kit en laklas san en Teacher.  E pou nou kapab fer sa, se la ki nou annan rekour lo bann Teachers ki vin travay part time.  Sa i kapab bann Teachers ki’n retire, me ki pare pou zot vini pou zot vin donn en koudmen, me pa neseserman pran en full time table. Sa osi i enkli bann Ansennyan ki’n sorti dan sistenm ki pe travay en lot landrwa, me ki pare pou zot vini, pou zot donn nou en koudmen, pou zot kouver nou bann laklas.  Anmenmtan, bann dimoun ki dan serten seksyon dan Minister tel ki Curriculum oubyen lezot seksyon, ki annan en kalifikasyon dan serten size par egzanp Lasyans, zot osi nou servi zot pou zot kapab ale, pou al ede dan bann lekol kot nou annan sa bann Vacancy ki nou bezwen kouver.

E kot i konsern legzersis, wi Mr Speaker.  Parey mon’n dir, nou’n antam en legzersis.  Nou legzersis recruitment i kontinnyen e mon pe swete ki nou ava ganny enpe nouvo Teachers ki ava antre dan pei swa avan lafen sa lannen, oubyen pou nou kapab komans lannen avek nouvo Academic Year lannen prosenn.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Fideria.

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Speaker.  Bonzour.  Bonzour Minis.  Eski Minis i kapab enform nou Lasanble si son Minister in fer en prozeksyon ver ki lannen ki Sesel i kapab elimin son depandans lo Teachers Etranze dan tou Lenstitisyon Segonder, donnen lentegrasyon NIE anba Portfolio Minister Ledikasyon?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi.  Depi ki nou’n repran NIE, nou annan en plan ki nou pe travay lo la.  En gro travay ki nou pe fer pou nou kapaba revwar, dabor revwar SITE ki i apele konmela.  Son fason ki i pe operate, lafason ki i pou ofer bann training alavenir akoz mon krwar keksoz osi in sanze.  I pa vedir lafason ki ou ti ofer formasyon pou Ansennyan 10an pase, 5an pase, ou bezwen pe ofer li parey konmela.  Donk, nou pe revwar loperasyon SITE an antye, pou nou kapab vwar kimannyer nou kapab dabor 1, ganny bann etidyan de kalite pou antre dan SITE pou Teacher Training e anmenmtan, train lakantite Teachers ki nou bezwen, pou nou kapab antre dan nou bann sistenm.  I pa pou ariv demen, i pa pou ariv apredmen, me mon panse dan lefitir, si nou Scheme of Service i vin pli atiran.  Si nou bann retention strategies ki nou pe met anplas i marse, petet nou ava vwar nou pe diminnyen lakantite Ansennyan etranze ki nou bezwen rely lo la pou vin travay dan nou bann lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Kestyon 106, Onorab Bernard Arnephy.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon kestyon se pou demann Minis responsab pour Ledikasyon pou dir nou Lasanble ki Minister pe fer pou adres problenm repeated absenteeism parmi staff lekol, espesyalman bann Teachers? Mersi.

 

MR SPEAKER

Request Minister.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, Minister Ledikasyon i ganny gide par PSO, parey tou lezot Sekter Piblik.  Me pou minimiz lenpakt labsans ki repete, Minister i adopte bann mezir a 2 nivo.  Dabor o nivo lekol.  Osito ki Head Teacher i remark serten abnormalite dan attendance en manm staff, i fer li son devwar pou vwar sa manm staff, pou met a son latansyon konsern vizavi son labsans.  E i annan en seri counseling ki komanse o nivo lekol.

Mr Speaker, parfwa apre counseling, si napa amelyorasyon, Head Teacher i refer sa manm staff avek Lotorite konsernen dan Minister, ki lezot mezir i ganny pran tel ki counseling par Divizon responsab pour lekol, swivi par let reprimann.  I annan osi bann ka kot nou bezwen koup saler bann Ansennyan ki kontinnyelman absan plis pou 2 zour par egzanp san zistifikasyon.  e si nou santi poudir pour rezon maladi en Ansennyan pe kontinnyelman absante, nou refer li pou li kapab avek Minister Lasante pou li fer en Medical Assessment.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab?

 

HON BERNARD ARNEPHY

Wi Mr Speaker.  Mr Speaker, an vi ki rezilta bann odit ki’n ganny fer dan lekol resaman in montre poudir enn bann rezon prensipal akoz petet dan serten lekol, nivo bann zanfan i desann se akoz en mankman Ansennyan a en moman donnen dan lekol.  So, mon kestyon se pou demann Minis kwa ki School Council par egzanp pe fer pou travay avek lekol, pou kapab konsyantiz staff, management lekol, osi byen ki bann Ansennyan lo lefe negativ ki absenteeism regilye, frekan i annan lo nivo laprantisaz e nivo performans lekol?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi.  School Council i annan en rol e i annan tou lotorite pou li kapab kestyonn labsans bann Ansennyan kot lekol e osi pou li kapab kestyonn lafason ki nou pe deal avek sa bann problenm.  I annan lekol ki School Council pe vreman fonksyonn byen, kot zot pe osi vwar bann Teachers e fer zot accountable, kot zot santi poudir si rezilta in ganny afekte, zisteman se akoz in napa en Teacher, oubyen se akoz en Teacher i pe absant li tro bokou.  Donk, si School Council pe fer li vin vreman sa body kot i fer lekol accountable avek li pou bann rezilta ki i pe gannyen, mon krwar i ava annan en improvement dan sa ki nou pe fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Samson.

 

HON DEREK SAMSON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis ki pozisyon son Minister anver bann Ansennyan ki servi erdtan zot travay, zot duty pou al angaz zot dan lezot lanplwa oubyen biznes personnel?  E lekel ki responsab dan Management lekol pou donn permisyon pou en Ansennyan absan dan lakour lekol?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, bann Ansennyan ki angaz zot dan serten pti biznes prive, normalman zot demann permisyon.  Zot ekrir Minister zot demann permisyon e nou, baze lo performans sa Ansennyan, nou, nou rekomande si nou krwar poudir sa Ansennyan i kapab, over and above son travay ki i pe fer, si i kapab ale pou li al fer en lezot biznes.

Me kot i konsern pou donn permisyon pou kit lakour lekol pou en Ansennyan al fer en lot keksoz.  Sa Head Teacher i annan lotorite pou li donn permisyon sa Ansennyan.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Kestyon 107, Onorab Jacqueline.

 

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis responsab pour Ledikasyon i kapab eksplik sa Lasanble ki plan further training son Minister i annan pour Geography e History Teachers? Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, Minister Ledikasyon i toultan angaze pou asire ki tou Ansennyan i ganny formasyon o pli o nivo e dapre byensir bezwen nou sistenm Ledikasyon.  Se pour sa rezon ki malgre mank Ansennyan dan sistenm, nou vwar li neseser pou nou anvoy en group 9 Ansennyan Zeografi ek Listwar e 5 Ansennyan Lasyans pou al pourswiv zot letid lo nivo Degre dan Liniversite Botswana an Out sa lannen.

Plan Minister se ki nou bann Ansennyan i al pourswiv zot formasyon aletranze, ziska ki nou kapab ofer sa bann formasyon lokalman.  Sa ti komans an 2012, kot en premye group Ansennyan Lasyans ti al fer zot training e ki zot in konplete e retournen sa lannen.

Anmenmtan Mr Speaker, nou travay an etrwat kolaborasyon avek ANHRD pou nou kapab eksplor bann loportinite formasyon pour nou bann Ansennyan ki dan sistenm.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter, Onorab?

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Speaker.  An vi repons Minis Mr Speaker, eski i kapab enform sa Lasanble ki plan Minister Ledikasyon i annan pou soutenir sa progranm training e proze ki i annan alavenir pou kontinnyen avek bann Ansennyan ki konplet zot letid SITE, pou zot al further training plitar?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, nou laranzman ki nou annan zisteman e sa in toultan leka avek ANHRD, se ki kantite Ansennyan ki nou kapab release toulezan pou al fer training, ki zot fund training pou sa bann Ansennyan.  Donk, si nou kapab – mon rapel ti annan en letan nou ti dir 20 par lannen.  Me petet i pa tou le lannen ki nou kapab anvoy 20, me lakantite ki Minister i deside anvoy training, normalman ANHRD i pare pou li kapab fund sa bann training ki nou, nou pe fer.  E nou proze wi.  I pou kontinnyen.  Fer sir ki nou kontinnyen donn nou bann Ansennyan sa training ki zot bezwen e parey mon’n dir, se pour sa rezon ki nou pe revwar osi sa ki nou pe fer dan Seychelles Institute of Teacher Education, pou nou kapab donn otan Ansennyan zot training a en nivo pli o posib ki nou santi ki zot bezwen arive.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Jeannevol.

 

HON BEGITTA JEANNEVOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour.  Minis, apard size Lasyans Sosyal, ki plan ou Minister i annan pou Overseas Training pour bann Ansennyan ki teach langaz, an vi ki imersyon lo sa belle enguistic e kiltir i enportan dan lansennyman langaz?  Mersi.

 

MINSITER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, nou plan i pour tou bann size i parey.  Nou annan nou 6 Ansennyan ki fek fini fer zot BA kot Liniversite Sesel par egzanp, ki’n antre dan sistenm lo komansman pandan dezyenm trimes sa lannen.  Donk, i pa zis pou Lasyans Sosyal me i pour tou bann matyer kot nou santi poudir nou bann Ansennyan i bezwen ganny train ziska nivo Degre.  E parey mon’n dir, otan ki nou pa pe kapab ofer li lokalman, nou pou bezwen kontinnyen anvoy zot overseas pou zot kapab ale, al fer zot training.  E sa i pour tou bann matyer ki nou Ansennyen dan nou bann lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Bresson.

 

HON GALEN BRESSON

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform ek sa Lasanble si i annan statistik ekzakt konbyen Teachers ki manke dan sa domenn Zeografi e Listwar ansemoman?  E sa mankman, si i annan bann plan ki zot pe fer ansemoman dan Minister pou ranplas sa bann gap vid avek sa mankman Listwar ek Zeografi Teachers ki manke dan lekol?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi nou annan, par egzanp la letan nou’n anvoy sa 9 Ansennyan pou al fer zot training, definitivman i fer en trou dan nou bann lekol.  E se pour sa rezon nou bezwen annan rekour avek bann part time Teachers pou kapab vini, pou vin donn lanmen.  Me anmenmtan, nou dan en sitiyasyon kot nou santi poudir si nou pa osi kontinnyen anvoy nou bann Ansennyan training, sa i enn bann rezon akoz nou pou kontinnyen perdi zot.

So, definitivman, menm si nou annan sa mankman, nou pou bezwen rod fason pou nou kapab cope avek nou mankman, me fer sir ki nou kontinnyelman pe anvoy nou bann Ansennyan fer zot training o nivo degre.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon ti ava kontan Minis i dir avek sa Lasanble si i annan sa lenformasyon avek li, ki ratio Teachers Seselwa e etranze isi Sesel vizavi lansennyman Listwar avek Zeografi?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, mon napa ratio selman mazorite nou bann Ansennyan Listwar avek Zeografi i Seselwa akoz menm par egzanp i annan serten pei parey Sri Lanka, nou ganny Teachers dan lezot size me nou pa kapab recruit Teachers Listwar avek Zeografi.  Donk, i enn bann size, Lasyans Sosyal i enn bann area ki nou pe met bokou lanfaz lo la kot SITE e osi i sad.  I en size ki pa tro popiler parmi nou bann etidyan me selman nou, nou santi nou bezwen fer en travay pou nou kapab alavenir ganny lakantite Ansennyan Listwar avek Zeografi ki nou bezwen.

Donk, mon kapab reasir Onorab ki mazorite nou bann Ansennyan, apard enn de Morisyen i Seselwa, pou ansenny Listwar avek Zeografi dan nou bann lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Kestyon 108, Onorab Marc Volcere.

HON MARC VOLCERE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou dimoun ki alekout.

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis pour Ledikasyon ki plan sons Minister pou fer renovasyon lo Youth Hostel Anse Royale e osi pou konstrir en Lasal Rekreasyonnel kot sa Hostel? Mersi.

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, depi louvertir Youth Hostel, Minister in antreprann en seri travay renovasyon kot i neseser, pou ede amelyor lanvironnman kot bann etidyan ek staff pe viv, pou rann zot lavi pli konfortab.  Minister in fer en survey entansif lo Youth Hostel an Zen sa lannen, pou kapab pli byen evalye leta sa batiman e idantifye bann travay ki reste pou ganny fer, an term priyorite, avek bi annan en pli bon planifikasyon travay renovasyon a kour, mwayen e lon term.  Sa in osi pran an kont Lasal Rekreasyonnel e laspe sekirite, setadir fencing kot Youth Hostel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab?

 

HON MARC VOLCERE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i annan okenn laranzman spesyal ki’n ganny fer avek bann distrik dan zanmerant Hostel pou sa bann rezidan kapab servi bann fasilite ki trouve dan sa bann distrik?

E dezyenmman, eski in deza annan en zefor oubyen demann par son Minister pou apros bann biznes oubyen partner dan lakominote, sirtou bann businessmen lo Praslin ek La Digue, pou zot kapab kontribye dan renovasyon Hostel, akoz parey nou konnen, bann etidyan i sorti Praslin avek La Digue.  Mersi Minister.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, napa nanryen ki anpes nou travay parey ou pe dir, fer laranzman avek bann distrik pou nou kapab, ki kapab ede oubyen kontribye dan sa ki arive dan Youth Hostel e mon krwar poudir sa dimoun ki pe manage Youth Hostel, tanzantan i pe tap laport e i pe regarde kote ki i kapab ganny led.  Pa neseserman pou fer renovasyon, me sirtou pou met bann keksoz dan Hostel ki i santi ki bann etidyan i bezwen e mon pa vwar okenn rezon akoz wi, nou pa kapab apros bann businessmen, sirtou lo Praslin, La Digue osi, etan done ki sa Hostel i pou sa bann etidyan konsernen, pou nou kapab ganny led avek nou bann proze.

Pour sa lannen par egzanp, nou annan nou dan nou Bidze zis R250 mil pou nou kapab fer bann renovasyon ki nou pe kontinnyen fer pour Hostel.  Me definitivman avek sa assessment ki nou’n fer e sa ki ou menm pe demande, nou pou pe koz ant R3 a 4 milyon pou nou kapab met sa Lasal Rekreasyonnel avek nou Computer Room anplas.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Samson

 

HON DEREK SAMSON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i dan plan son Minister pou transform Youth Hostel koman en landrwa ki pou kapab amenaz osi bann lezot etidyan, spesifikman bann etidyan ki pe lekol kot Liniversite Sesel, ki swa lokal oubyen etranze?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, mon krwar lakantite plas ki nou annan Youth Hostel poulemoman i zis sifizan pou nou bann etidyan Praslin/La Digue.  Me sa ki mon konnen, i annan de ka parfwa, ki nou’n donn en sans petet en etidyan lo Mahe pour en rezon ou en lot, pou kapab al reste dan Youth Hostel. Me sa ki mon okouran se ki Liniversite Sesel i annan son plan pou letan i ouver son bann kour o nivo rezyonnal oubyen enternasyonnal, pou li kapab fer provizyon pou sa bann etidyan kapab reste on site kot Liniversite.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis.  Bonzour tou dimoun alekout.

Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, lefet ki dan son plan pou fer sa travay renovasyon e osi rekreasyonnel, ansemoman la, bann etidyan pe fer fas avek fasilite pou zot kapab ganny akse avek internet, printing bann dokiman pou zot kapab servi pandan zot letid, la ansemoman ki ase primordyal.  Ki plan son Minister pou fer sir ki sa bann etidyan, zot ganny akse avek sa bann fasilite kot zot Hostel menm, olye deplase pou zot al anvil ouswa bann lezot landrwa?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, parey mon’n nonmen, dan nou plan pou lavenir se ki nou pou al met en Computer Room osi kot Youth Hostel e byensir, letan sa a’n ganny etablir, i ava internet osi.  Zot ava annan koneksyon internet e bann etidyan a kapab servi sa servis on site olye parey Onorab in dir, zot bezwen sorti pou al dan lezot landrwa pou zot kapab ganny sa servis.  Sa i dan nou plan Onorab alavenir pou Youth Hostel.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Kestyon 109, Onorab Sylvianne Valmont.

 

HON SYLVIANNE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, Minis ek tou dimoun alekout.

Mr Speaker, eski Minis responsab pour Ledikasyon i kapab enform nou Lasanble lo kalite Induction Program ki son Minister i enplimante, espesyalman pou bann Ansennyan etranze, pour ki zot pli konpran nou bann etidyan segonder, pou asire ki zot travay avek sa group laz zanfan i vin pli efektiv?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, Minister Ledikasyon i atas gran lenportans lo induction pour bann Ansennyan etranze.  Sa i en progranm ki permet zot konn bann meyer fason pou pli byen kapab travay avek nou bann etidyan e osi pou permet zot mye adapte avek nouvo lanvironnman travay.  Nou progranm Induction i annan plizyer faz.  Premye faz i viz ver lentrodiksyon lo sistenm ledikasyon Sesel tel ki Polisi ledikasyon, bann prosedir administrativ, striktir lekol, Curriculum, sistenm pastoral e sa premye faz induction i ganny fer lo nivo Minister.

Dezyenm faz induction i ganny fer lo nivo lekol baze lo lorganizasyon avek gouvernans lekol, fasilite e servis ki lekol i ofer, enkli osi striktir pastoral ki annan dan lekol.

Trwazyenm faz induction i ganny fer lo nivo departman dan lekol baze lo progranm letid, regroupman etidyan, striktir lo nivo departman, lorganizasyon time table, bann diferan rikord ki en Ansennyan i bezwen garde e byensir sa sistenm sipor ki departman i ofer i osi enkli mentoring pour sa bann Ansennyan.

Ansennyan i osi ganny atase avek en koleg pou enpe letan, pou ed li adapte pli fasilman.  Lo nivo lekol, i osi annan bann professional development session enn fwa par semenn, ki vize ver amelyorasyon bann pratik laklas.

Lo nivo Divizyon Curriculum dan Minister Ledikasyon, i annan sesyon travay pou ed bann nouvo Ansennyan pou pli byen konpran konteni Curriculum ki nou enplimante dan nou bann lekol Sesel.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Wi, Onorab.

 

HON SYLVIANNE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Anlinny avek larepons Minis, eski Minis i kapab elabor oubyen enform nou Lasanble lo kalite mekanizm Minister i annan anplas pou fer swivi oubyen monitoring efektiv performans zeneral sa bann Ansennyan?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, swivi, byensir premye monitoring i komans onivo sa Departman dan lekol kot sa Ansennyan pe travay.  I annan osi bann swivi ki ganny fer par bann Zofisye ki sorti dan Divizyon Lekol e kot i annan pou fer avek sa size spesifik ki sa Ansennyan pe ansennyen, bann swivi i osi ganny fer par Divizyon ki ansarz Curriculum dan Minister Ledikasyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Fideria.

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble lo konteni Induction Program, si i le sel mwayen ki son Minister in devlope e met an aplikasyon pou determin nivo adaptabilite bann Teachers Etranze dan nou sistenm skoler Sesel?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi.  Mr Speaker, wi.  Mon krwar poudir Divizyon Lekol avek Divizyon ki ansarz Teacher Support e Curriculum i travay konzwentman ansanm pou swiv si i annan okenn problenm ki nou santi ki sa Ansennyan pe fer fas avek, oubyen okenn weaknesses ki ganny dekouver o nivo lekol dan sa Departman kot i pe travay, oubyen ki anmenn a nou latansyon par bann Head Teachers, definitivman i annan en swivi ki ganny fer e tre souvan, i annan osi bann Zofisye dan Divizyon Lekol i al dan sa lekol konsernen, kot petet nou pe ganny problenm avek serten sa bann Ansennyan e i annan bann travay ki ganny fer lo teren avek Management Lekol limenm e avek bann Zofisye ki sorti dan Divizyon Lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Kestyon 110, Onorab Sylvianne Valmont.

HON SYLVIANNE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis responsab pour Ledikasyon i kapab enform nou Lasanble lo lenpak School Council i annan dan bann lekol depi lentrodiksyon sa linisyativ?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, School Council i enn bann linisyativ reform dan ledikasyon ki ti ganny ofisyelman lanse an Oktob 2010 e son lenplimantasyon ti komanse an Zanvye 2011.  An zeneral, nou satisfe avek travay ki Council pe fer, etan done ki sa i en nouvo konsept dan nou sistenm ledikasyon.  Kot Council i aktiv e konpran byen son rol e i pe fer en bon travay, nou obzerv serten sanzman pozitiv tel ki logmantasyon lo nivo partisip paran lo lavi lekol, mobilizasyon resours pou fasilit lansennyman ek laprantisaz, ki osi ede amelyor relasyon ant lekol avek lakominote.  Kot osi Council pe mars byen, nou santi ki i annan sa etrwat kolaborasyon ant Management lekol avek Council e kot lekol osi i donn Council sa sans pou li kapab antre e diskit bann issues ki konsern gouvernans lekol.

Par kont Mr Speaker, i annan serten kontrent ki afekte travay Council tel ki disponibilite e lentere bann manm parfwa pou zot attend bann renyon, oubyen bann travay ki Council i fer e anmenmtan osi, parfwa zot ganny serten difikilte kot i konsern sipor e korperasyon avek lezot akter ki bezwen donn zot sa sipor pou zot kapab fer byen zot travay.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Valmont.

 

HON SYLVIANNE VALMONT

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab dir nou ki plan son Minister i annan pou siport bann Council pou kontinnyelman improve zot performans?  Mersi Mr Speaker.

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, lo komansman lannen, mon ti fer en tete a tete avek tou bann Chairperson Council pou nou vwar zisteman ki bann difikilte ki zot pe rankontre dan lenplimantasyon avek zot travay ki zot sipoze fer o nivo lekol.  Zis apre 2an osi ki zot ti’n konplet zot manda, nou ti fer osi en evalyasyon travay Council e sa in permet nou zisteman idantifye dan ki fason ki nou bann School Council i bezwen sipor.  Byensir, nou sipor i kontinnyelman.  I kontinnyen.  Nou annan en Unit dan Minister Ledikasyon ki donn sipor Council, me sa ki nou’n santi osi ki neseser kot nou’n arive.  La ki bann Council in ganny en lide ki zot travay i entail, nou pe organiz en training mwan prosen pour bann Chairperson Council e anmenmtan osi, serten manm Council, pou kapab ed zot desarz enpe pli byen zot responsabilite.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Murielle Marie.

 

HON MURIELLE MARIE

Mersi Mr Speaker, bonzour.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister i fer en analiz pou vreman idantifye rezon akoz ki serten lekol, depi lentrodiksyon School Council, son bann Chairperson pa reste lontan ou pa stab e si son Minister pa krwar sa in annan lenpakt negativ lo progre son travay Council kot sa bann lekol spesifik?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Wi Mr Speaker.  Se pour sa rezon ki sa lannen, nou’n santi li neseser lo komansman lannen pou kapab sanz serten bann Chairperson School Council akoz nou santi poudir zot pe rankontre pa mal difikilte.  Mon krwar zot in seye.  Zot in seye, zot in anvi donn enpe sipor, zot in anvi donn en koudmen.  Me apre petet zot in realize pou plizyer rezon poudir zot pa santi zot pe kapab donn sa kantite letan ki nou ekspekte de zot e se pour sa rezon ki nou’n bezwen sanz School Council dan serten nou bann lekol.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Maria Payet.

 

HON MARIA PAYET-MARIE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble ki vre rol School Council an sa ki konsern student performance ek disiplin?  E osi ki rol School Council pou ankouraz plis partisip paran anver ledikasyon zot zanfan?  Eski in annan en logmantasyon partisipasyon paran ou non?  Eski in annan logmantasyon problenm disiplin ou non?  Si Minis ou kapab reponn silvouple?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi.  School Council i definir tre byen dan son bann fonksyon parey nou pe dir.  Nou’n fer tre kler avek bann Chairperson.  Zot merit santi zot lib pou zot kestyonn lekol lo rezilta, lo performans sa lekol, lo performans bann etidyan, lo performans bann Ansennyan e mon konnen ki i annan bann School Council ki’n fer sa tre byen.  E lekol i accountable pa zis avek Minister, me zot osi accountable avek zot School Council. E School Council i bezwen demann zot kestyon par egzanp.

Parey nou’n dir zot, sa lannen nou ti a kontan letan lekol i fer son Bidze, avanler ki i submit son Bidze, ki Chairperson School Council i endorse sa Bidze.  Ki li osi i annan en rol pou zwe e i santi li ki i konnen e ki sa Bidze ki lekol in demande, i krwar se sa Bidze ki lekol i kapab travay avek.

Wi.  O nivo disiplin osi, i annan diferan legzanp kot School Council in enterfer pou kapab ede avek met disiplin dan lekol e kot i konsern osi partisipasyon paran.  I annan en amelyorasyon dan bann lekol kot School Council i pe mars byen.  Donk, i annan en amelyorasyon dan tou sa bann diferan domenn ki ou’n mansyonnen Onorab.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik en pti pe nou Lasanble rol Council vizavi rol PTA?  E si dan ka kot Minister pa pe desarz byen son responsabilite lo nivo en serten lekol partikilye, ki Council i kapab fer pou ede ki Minister i zwe son rol pli byen dan sa domenn?  Mersi.

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, rol PTA i plito pou travay avek paran e pou travay enpe plis avek kominote, pou ede anmenn plis sa partisipasyon paran dan bann lekol e bann aktivite ki zot organize i sirtou sa bann aktivite koumsa, ki annan pou bi pou anmenn plis involvement paran.

Me tandis ki li School Council i al bokou pli lwen ki sa.  I annan reprezantan PTA lo Council, me School Council, wi.  School Council i pa neseserman bezwen take zis sa lekol to task.  I kapab osi take Divizyon lekol, i kapab osi take Minister Ledikasyon to task, si i santi poudir i annan keksoz ki Minister i merit pe fer pou sa lekol, i pa pe fer li.  Oubyen i pa pe fer li parey i merit fer li.  I son devwar pou li kapab vini, pou li kapab diskite e nou annan plizyer bann School Council Chair ki ekrir Minister Ledikasyon, oubyen ki anmenn a latansyon Minister Ledikasyon, bann issues ki zot anvi nou donn zot sipor avek dan lekol.  E mon krwar , si nou School Council i mars byen, i pou fer nou tou travay.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Kestyon 111, Onorab Arnephy.

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, kestyon se pou demann Minis si son Minister i annan okenn plan konkret avek bann incentives neseser pou ankouraz bann ansyen Ansennyan ki anvi rezwenn profesyon pou fer li?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, Minister Ledikasyon i toultan ankouraz bann Ansennyen ki’n kit avek en bon rikord, pou zot rezwenn lansennyman lo en baz part time ou menm aplentan, si zot santi ki sa keksoz ki zot in al fer i pa neseserman reisir.

Avek revizyon TSS, Minister pe enkli serten nouvo eleman, tel ki par egzanp rekonnet leksperyans Ansennyan e mon krwar sa in en pwen ki toultan nou bann Ansennyan eksperyanse in koz lo la.  Rekonpans bann Ansennyan baze lo zot performans an relasyon avek Teacher Appraisal. Entrodwir bann striktir ki a permet en Ansennyan progrese dan son karyer, san ki i bezwen neseserman pran en pozisyon dan Management lekol.

Dan nou medium term strategy osi, 2013-2017, anba Teacher Recruitment Deployment Development and Retention, provizyon in ganny fer pou nou devlop en Polisi lo Teacher Training ki ava pran an kont bann diferan modalite formasyon e ki ava osi pran an kont devlopman profesyonnel Ansennyan.  Nou osi pe entrodwir en alternative schooling pou nou bann etidyan ki annan bann challenging behaviour e hopefully, sa i ava permet, si nou annan bann Ansennyan ki ti kit pou sa rezon, i ava permet zot letan zot in vwar poudir i annan en kantite keksoz ki nou pe fer, i ava donn zot sa lanvi pou zot retournen.

Avek revizyon Education Act osi, pou asir sekirite Ansennyan avek etidyan.  Nou pou osi anmenn plis regilasyon ki pou sanksyonn paran ki pa pe comply avek lekol alavenir.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Arnephy, okenn siplemanter?

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mr Speaker, wi.  Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, pandan sa 2 dernyen lannen, konbyen Ansennyan ki’n kit profesyon swa atraver laz retret mandatwar e bann ki’n kit profesyon pou al zwenn en lot profesyon?

E pli boner, Minis dan son larepons pou en kestyon in dir poudir i annan bann Ansennyan ki pe pran part time.  Mon ti a kontan demann Minis konbyen sa bann Ansennyan ki pe pran part time e lo ki kondisyon eski zot pe fer sa louvraz part time dan bann lekol?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, an 2013 nou ti annan 43 Ansennyan Segonder ki ti kit lansennyman, ok.  E la an 2014 ziska la an Septanm, nou annan 21 Ansennyan ki’n kite.  Donk nou pe ekspekte ki nou pou annan petet mwens Ansennyan ki pou kite sa lannen, konpare avek lannen pase.

Kot i konsern travay bann Ansennyan ki vin part time. Provizyon i ganny fer dan scheme of service lo kimannyer ki zot pou ganny peye koman en part timer.  E dan bann travay osi ki nou pe fer dan nou medium term strategy, nou pou vin avek en Policy akoz nou santi deplizanpli, nou bezwen sa bann Ansennyann part time lo alavenir, kimannyer nou pou konsider bann Ansennyan ki vin travay lo en baz part time avek Minister.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Payet.

 

HON DAVID PAYET

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si bann push factors parey mank disiplin e mank lentere parmi etidyan i osi enportan ki bann pull factors parey saler pli eleve dan bann desizyon ki serten Ansennyan i kit zot profesyon?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, wi.  I annan Ansennyan ki dir disiplin i en fakter.  I en fakter letan zot kite akoz etidyan i vin deplizanpli difisil.  Me sa i pa sel rezon.  I annan osi plizyer lezot rezon akoz ki en Ansennyan i dir i kite.  Si zot kit pou sa bann rezon ki nou pe dir, nou pe pran serten aksyon.  Ben, nou swete ki alavenir, letan nou ava’n fini met tou bann keksoz anplas, zot ava ganny sa lanvi pou zot kapab retournen pou zot kapab revin travay dan lansennyman.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon.  Avek sa nou’n ariv alafen Question Time.  Nou ava remersye Minis ek son delegasyon e osi ekskiz li parmi nou.

Bon, nou pou aprezan pran lot item lo nou Order Paper.  Nou lot travay pou ozordi e sa set en Mosyon par Onorab Charles konsernan bann fiy ki’n ganny kidnap par Boko Haram.  E sa Mosyon pou ganny Chair par Deputy Speaker.  So, nou ava adjourn pou 1 minit.

 

(ADJOURNMENT)

Mr Deputy Speaker in the Chair

MR DEPUTY SPEAKER

(Technical Problem)

HON JEOVANA CHARLES

Mersi Mr Deputy Speaker.  Bonzour Mr Deputy, bonzour tou Onorab e bonzour tou dimoun alekout.

Mr Deputy Speaker, Mosyon i lir koumsa:  Nou Lasanble i siport tou demars enternasyonal ki pe ganny fer pou liber sa plis ki 200 fiy ki’n ganny kidnap an Nigeria par Boko Haram.

Mr Deputy Speaker, dan son some, “Women in Parliament” kit i fer an Zilyet sa lannen an Kigali, Rwanda e kit i ganny asiste par mwan menm e Onorab Murielle Marie, enn parmi son deklarasyon le 4 Zilyet sete, pou eksprim konsern lo bann respe spesifik pour bann madanm dan tou kalite konfli, swa enternasyonal, rezyonal oubyen baze lo diferan kwayans.  Fer en lapel pou release sa bann fiy ki ti ganny kidnap an Nigeria an Avril sa lannen.  Kondann severman tou lezot latak ki’n arive dan bann mwan ki’n pase.  Zwenn sa pledge “Bring back our girls” ki pa en slogan me ki en lobligasyon moral global.  Tou bann Parlman reprezante ti ganny demande pou osi pledge lo sipor pour ki sa bann fiy i ganny release e ki zot retournen sen e sof kot zot fanmiy.

Mr Deputy Speaker, egalman dan en not lapres ki’n ganny pibliye le 5 Septanm, 2014, Geneva, bann madanm Speakers sorti dan 16 diferan pei in fer en lapel pour ki aksyon e komitman irzan i ganny pran pou aret vyolans kont bann madanm e fiy dan bann sityasyon konfli.

Mr Deputy Speaker pare you konnen ozordi i fer 147 zour depi ki lemonn ti soke pou aprann kid an lannwit le 14, 15 Avril, 2014 en group theorist Boko Haram ti atak lekol segonder Gouvernman bann fiy Shibok Nigeria.  Zot ti antre dan lekol, kidnap zot an fezan krwar ki zot bann gard e demann bann fiy pou swiv zot.  En gran group fiy, bokou plis ki 200 ti ganny mete dan bann gran truck e ganny anmennen posibleman Conjura dan zanviron lafore Zanmbiza kot Boko Haram i renonmen pour zot bann kan.  Sa bann fiy aze ant 15 a 18an tip e etidye pou fer zot legzanmen, kan dan en klendey tou keksoz ti vin en kosmar pou zot.  2 semenn apre ki sa bann fiy pa ti ankor ganny libere bann madanm Nigeria ti desann lo semen e demann Gouvernman pou entansifye zefor pou liber zot bann fiy oubyen menm pou konnen kote zot ete.  Pour note Mr Deputy Speaker, bokou paran Nigeria pa anvoy zot bann fiy lekol akoz zot per ki zot bann fiy i ganny kidnap, vann e ganny forse pou marye kan nou konnen ki lakle pou aret vyolans, konbat lapovrete e anmenn sanzman se ledikasyon.

Mr Deputy en kanpany apele “Bring back our girls” in ganny lanse atraver lemonn lo harsh tag “Bring back our girls” pou siport bann demars ki pe ganny fer pou kapab liber sa bann zenn fiy.  Mr Deputy Speaker bokou pei parey Lanmerik, Langleter, La Frans, Tiad, Izrael e bokou lezot ankor enkli bokou bann lorganizasyon enternasyonal bann madanm parey IPU, WIP, UNF, AMC Women’s League, Women of the World e lezot ankor, bann madanm popiler kip e kontinnyelman lite pou lakoz madanm ek zanfan tel ki First Lady Michelle Obama, Madanm Hilary Clinton, Angelina Jolie e lezot ankor enkli Malala, sa pti fiy Palestinyen kit i sibir en latak theorist pe ofer zot sipor dan diferan fason.  Me ziska aprezan napa bokou progre ki’n ganny fer.

Mr Deputy Speaker, lotorite an Nigeria pe argye ki zot pe fer fas avek en dilenm inevitab.  Si zot esey sov sa bann fiy i riske ki en bann i ganny touye.  Si zot ofer en larzan oubyen en sanzman prizonyen sa pou fer ki rebel pou vin pli for e bokou plis lavi pou vin an danze.

Mr Deputy Speaker atraver sa Mosyon nou osi isi Sesel nou pe zwenn sa mouvman pour nou kapab montre nou solidarite pou siport sa kanpany “Bring back our girls”. Ozordi nou isi Sesel sirtou bann madanm Parlmanter nou pe donn lanmen zwenn avek lezot madanm pou mobiliz retour sa bann zanfan.  Nou aksyon ozordi Mr Deputy Speaker i ganny enspire par nou konviksyon ferm ki lenzistis dan nenport pei dan lemonn pa devret ganny tolere.  Koman bann fanm Parlmanter nou determinen nou tou pou nou pa asize e ferm lizye lo sa ki pe arive avek nou bann zanfan.

Mr Deputy Speaker drwa imen nou bann zanfan pe ganny vyole a drwat, a gos e nou ti a kontan ki tou lorganizasyon, zonm, fanm, NGOs nou zwenn ansanm pou asir solidarite avek lepep Nigeria.

Mr Deputy Speaker, labi madanm avek zanfan menm isi Sesel oubyen menm nenport pei dan lemonn pa devret ganny tolere.  Nou bezwen travay dir, tre dir san zara pou promot zefor e konbat eliminasyon total tous ord vyolans kont bann madanm ek labi zanfan.

Mr Deputy Speaker mon lapel ozordi se ki tou Seselwa i zwenn ek bann madanm Parlmanter e Lasanble Nasyonal Sesel dan sa kanpany pou retourn sa bann fiy kot zot paran.  Mon osi demande ki bann komite enternasyonal zot gard zot komitman ki zot in fer pou asir proteksyon zanfan e drwa bann madanm.

Mr Deputy Speaker ozordi i en premye pa ki nou pe fer.  Nou bezwen fer plis pou asire ki sa bann fiy inosan zot ganny libere e retourn kot zot paran sen e sof.  Mon ti a swete ki nou media i kontinnyelman kit nou azour lo sa ki pe arive avek sa bann fiy ziska ki zot ganny libere.

Mr Deputy Speaker an sa moman vreman terib e soufran mon ti a kontan dir ek tou paran sa bann fiy ki’n ganny kidnap ki bann madanm Parlmanter Sesel e tou madanm dan Sesel i konpran zot soufrans e sirkonstans anba ki zot pe soufer.  I vreman difisil pou en paran konnen ki son zanfan i dan danze me pa kapab fer narnyen.  Nou siport zot e ki nou pou kontinnyen travay an sipor proteksyon drwa imen Sesel e partou.

Mr Deputy Speaker mon pa kapab termin mon lentervansyon san dir de mo lo sa size labi zanfan dan nou pti pei Sesel.  Pour mwan i en sok ler mon tande ki en pti zanfan in ganny abize seksyelman e mon konnen ki bokou paran i santi parey mwan.  Pandan sa 2 mwan ki’n pase, in annan 5 ka labi zanfan ki’n ganny raporte e parmi bann pti zanfan ki pa ni menm kapab koze.  Wi, i vre ki nou zanfan i nou responsabilite.  I egalman vre ki se paran ki lakle sekirite son zanfan.  I vre ki parler i annan mankman sipervizyon.  Me, ler zanfan i ganny abize par manm fanmiy ki pe sipoze vey li, protez li, donn li lanmour – limenm ki servi sa bann loportinite pou abiz li.  Mr Deputy Speaker dir mwan kimannyer i apele sa ?  Kwa ki pas dan latet ek leker sa bann abizer pou abiz sa zanfan sirtou labi seksyel ?  Mon pa kapab koz lo la.  Mon pa kapab dir ki kalite dimoun zot été.  Ki soufrans sa pti zanfan, ler son paran i dekouver e ganny konfirmen ki wi se labi seksyel.  Mr Deputy Speaker, wi mon annan en non pou sa bann dimoun mwan, me mon pa kapab dir dan Lasanble.

Mr Deputy Speaker, soufrans pa zis pou sa zanfan, me osi pour sa paran.  Paran osi i ganny troumatize ler i get son zanfan, ler i bezwen monte desann pou lenvestigasyon pou terapi.  Mr Deputy Speaker, ozordi mon ti a voudre kapab koz zis lo sa 200 fiy ki’n ganny kidnap par Boko Haram, me mon pa kapab ler mon konnen ki isi osi nou annan labi e se pour sa rezon ki ozordi mon anvi dir lepep Seselwa ki bann madanm Lepep dan Lasanble Nasyonal i kondann tou bann labi dan tou son form.

 

(APPLAUSE)

 

HON JEOVANA CHARLES

Ki swa neglizans paran, labi fizik e oral, labi seksyel e vyolans kont bann madanm.

Mr Deputy Speaker in ler pou nou reget tou nou bann striktir ki travay avek viktim labi, ki travay avek proteksyon zanfan, ki travay avek vyolans kont bann madanm e revwar lapros pou kapab redwir letan ki pran pou kapab tret en ka.

Mr Deputy Speaker ledikasyon e sansibilizasyon lo sa size labi e proteksyon zanfan i lakle.  Ozordi atraver sa Mosyon nou pe osi eksprim nou sipor avek Departman Sosyal, National Council for Children, Minister Ledikasyon e tou lezot lorganizasyon ki pe travay pou sansibiliz nou popilasyon lo labi e proteksyon zanfan.

Mr Deputy Speaker an konklizyon mon anvi dir sa, nou konnen ki ou paran ki responsab sekirite ou zanfan, ki responsab pou protez ou zanfan, ki responsab pou edik ou zanfan, me nou osi konpran ki ou osi ou kapab annan lezot febles ki pa permet ou fer sa ki ou ti a kapab fer an plis pou ou zanfan pa ganny abize.  Ozordi mon anvi dir tou paran pou zet en pti pe plis sirveyans, kestyonn zot zanfan enpe plis ler ou kit li ek nenport dimoun e donn zot en pti pe plis latansyon ler ou antre kot lakour.  E bann travayer ki travay ek bann lazans ki mon’n fek mansyonnen taler, ki avek vyolans domestik, labi ek proteksyon zanfan pou vin enpe pli fleksib, atantiv e annan en pti pe plis konpasyon dan zot lentervansyon avek sa bann viktim.

Mr Deputy Speaker i annan en saying ki dir “Fiy oubyen fanm edike i sov lemonn”.  E atraver sa Mosyon se sa ki mon anvi dir.  Si nou kapab edik nou bann fiy e fanm e anpes zot ganny abize, wi, nou pou sov lemonn.

Avek sa Mr Deputy Speaker mon demann tou Manm Lasanble pou siport sa Mosyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon Mosyon in ganny prezante devan nou Lasanble.  Okenn Manm ki oule segonde ?  Onorab Murielle Marie.

 

HON MURIELLE MARIE

Mr Deputy mon pou segonde e mon oule entervenir.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Proceed.

 

HON MURIELLE MARIE

Mr Deputy Mosyon devan nou Lasanble ozordi prezante par mon koleg Onorab Jeovana Charles, ki pe demande ki nou Lasanble i siport tou demars enternasyonal ki pe ganny fer pou liber sa plis ki sa 200 fiy lekol ki’n ganny kidnap par Boko Haram.  Mr Deputy parey Onorab Charles in mansyonnen, ki nou ti ganny privilez pou nou asiste sa konferans an Rwanda boner sa lannen e osi dan sa konferans ti ganny asiste par bokou bann madanm sorti dan 51 pei atraver lemonn.  Dan sa konferans sa size ti enn ki ti debat fortman, kot nou ti ganny sans diskit lo bann size ki afilye avek bann risk e konfli ki bann madanm avek bann zenn fiy i kapab fer fas avek lo diferan kwayans lo en baz rezyonal, nasyonal oubyen enternasyonal.  Mr Deputy size konsernan sa bann fiy ti ganny diskite fortman e ankor lapel pou liber sa bann fiy ti ganny eksprimen e osi kondann sa bann kidnappers.  Tou bann madanm Parlmanter ki ti asiste sa konferans ti ganny demande pou zwenn sa kanpany parey Onorab Charles in mansyonnen “Bring back our girls” swa atraver en Mosyon ou en Kestyon Irzan dan nou Lasanble.  Mr Deputy an sinny solidarite espesyalman paran sa bann viktim e vi ki Sesel i ganny klase dezyenm pei Lafrik e senkyenm dan lemonn pou lakantite poursantaz madanm reprezantan dan Parlman Mr Deputy an sinny solidarite nou santi ki nou devwar pou Lasanble Sesel anmenn nou sipor e soutyen atraver sa tel Mosyon ki’n ganny table par Onorab Jeovana Charles, elekte pour distrik Roche Caiman e osi Chairperson bann madanm Parlman dan nou Lasanble.

Mr Deputy le 14 Avril, 2014 lemonn ti soke pou aprann ki plis ki 200 fiy ti’n ganny kidnap kot zot lekol an Chibok Nigeria.  E sa ti ganny dekrir koman en krim terib kont limanite.  A sa moman en kanpany ti ganny lanse anba term “Bring back our girls”, senpleman an kreol savedir “Retourn avek nou bann fiy”.  Bann paran osi avek leker sitan blese ti sipliy avek sa group pou retourn avek zot bann fiy e pou protez lavenir zot bann fiy.  Sa kanpany ti ganny fer atraver bann lamars kot diferan banners ti ganny ekrir “Bring back our girls”, “Bring back our daughters”, “Protect the future of our girls”. Mr Deputy, sa group Boko Haram pe zwe pa tande, me Mr Deputy in ler pou lemonn fer zot tande ki zot bezwen retourn avek sa bann fiy inosan ki pa’n fer zot narnyen.  Rezon det Mr Deputy, akoz i pa kler ki sa bann kidnappers i annan nide fer avek sa bann fiy.  Eski sa bann fiy pou ganny touye, angaze dan trafik imen avek bann pei vwazen, oubyen ganny abize ou forse pou marye kont zot lavolonte ou pli fermal pou fer travay lesklav?  Dapre bann expert ki’n ekrir diferan lartik lo sa size zot in eksplike ki ideolozi sa bann kidnappers se zot kont kiltir dan bann pei was e osi zot kont akse pour ledikasyon bann fiy.  Mr Deputy Speaker UNESCO in fer resorti klerman ki ler ou envestir dan ledikasyon bann fiy, ou empower zot pou vin bann madanm endepandan zot kapab anmenn en benefis sibstansyel pou lekonomi en pei.  Mr Deputy parey Onorab Charles in mansyonnen ki Malala sa zenn fiy ki renonmen koman en aktivis pour drwa ledikasyon pou fiy ek bann madanm ozordi in zwenn sa kanpany “Bring back our girls” pou liber sa plis ki 200 fiy e in debout osi for akote sa bann paran e menm pou fer azoute ki Prezidan Nigeria – Goodluck Jonathan ti demann avek Malala pou li zwenn avek bamm paran sa bann fiy dan en meeting.  Mr Deputy, Malala ti dekrir sa meeting koman enn tre emosyonnel, i ti menm fer resorti ki i ti evidan pou vwar larm dan lizye sa bann paran.  I ti osi azoute ki sa bann paran ti’n dezespere me zot ti ankor determinen e zot annan lespwar pou zot revwar zot fiy en zour.

Mr Deputy zis pou fer en pti refleksyon annou zet en lizye lo lepase ki ti arive dan Sesel an 2009, ler pou premye fwa nou bann maren e peser ti ganny pran otaz par bann pirat Somalyen.  Nou a rapel ki kantite soufrans ti annan lo sa bann fanmiy e pei an zeneral.  Larm ti verse partou, popilasyon antye ti’n dezespere me apre tou zis lapriyer ki ti pe koze.  Me nou ti solider for avek Gouvernman ki ti pe met tou zefor pou liber nou bann frer.  Me avek konfyans ki lepep Seselwa ti annan dan leadership Prezidan Michel avek son Gouvernman, pep Seselwa pa ti perdi lespwar e finalman nou ti ganny sa batay.  Mr Deputy i pa ti ditou fasil pou Gouvernman Sesel repran nou bann Seselwa dan lanmen sa bann pirat.  Ozordi ankor mon pe demann tou dimoun pou solider avek nou bann Manm Lasanble atraver lapriyer ki a ede pou liber sa bann fiy parey Lepep Francois pe osi demande.

Mr Deputy avek bokou devlopman dan lemonn konmela nou pa kapab zis asize lebra kwaze e dir ki sa pa pou ariv kot nou.  In ler pou nou komans sansibiliz nou bann zanfan sirtou nou bann fiy lo sa bann kalite size.  Mr Deputy Speaker mon oule remersye Gouvernman Parti Lepep pou met mekanizm an plas atraver diferan fason pou protez nou bann zanfan sirtou nou bann zenn fiy.  Mr Deputy Sesel avek en popilasyon 90 mil dimoun, ler en krim i arive, ler en latak pirat lo nou bann peser oubyen bann ka labi lo nou bann zanfan i en gro konsern pou lasosyete an antye.

Mr Deputy zis mazinen si en zour nou aprann ki nou bann zanfan in ganny pran otaz kot lekol, kimannyer nou pou santi nou ?  Mr Deputy parey Onorab Charles in mansyonnen mon oule pran sa loportinite pou mwan osi koz en pti moman lo sitiyasyon labi ki pe arive lo nou bann fiy inosan menm lo pti baba dapre kominike lapolis.  I sokan lo lakantite labi ki pe ganny raporte tou resaman.  E dan plizyer ka i annan bann paran ki neglizans anver zot zanfan e osi bann ki soutir sa bann abizer e p ape raport sa bann ka.  Eski zot pa kanmi pou soutir en tel sitiyasyon ?  Mr Deputy sa i en warning pou nou akoz si nou pa pran aksyon la konmela annan de zour Sesel i a kapab raport son premye ka kot zanfan ki paran i kit tousel dan lakaz i ganny pran otaz par en group dimoun ki’n perdi moral e ki obsede.  Ankor Sesel pa pe ganny eparnye avek bann kalite akt.  Mr Deputy depi ki nou pep in ganny ekspoze avek tou mwayen teknolozi pou son devlopman i malere pou vwar ki parfwa nou tro imit tou sa ki nou vwar e afen fer ditou lezot.  Sa se akoz mon pe sipliy avek bann paran pou pran zot responsabilite.  Aret negliz sa bann zanfan.  Nou note ki zanfan sirtou nou bann fiy i bezwen trete avek bokou dignite.  Annou mazinen ki se sa bann zenn fiy ozordi ki pou vin bann manman pou donn nesans bann zonm ek bann fanm demen.  Nou koman bann reprezantan Lepep dan sa Lasanble nou pe osi zwenn avek lezot bann madanm e bann lorganizasyon nou pti Sesel pou montre nou solidarite avek sa bann fanmiy ki zot zanfan pe pas atraver labi seksyel.  Nou oule dir zot ki zot pa tousel, vin vwar nou ler i annan keksoz ki pa pe mars byen dan lakominote.  Nou osi pe demann tou bann legliz e lezot lorganizasyon pou zwenn avek nou dan zot lentansyon lapriyer pou demann gidans lespri sen, pou eparyn nou bann pti trezor kont okenn labi e menas e osi pou liber sa bann fiy an Nigeria.

Mr Deputy pou konklir mon pe lans en lapel pou nou bann frer ek ser Parlman pou debout for e lans en kanpany si fodre pou fer aret labi kont nou bann zanfan, sirtou nou bann zenn fiy.

Mr Deputy mon pou donn tou mon sipor sa Mosyon e demann tou mon bann lezot koleg pou fer parey.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon avek sa nou ava pran en break e nou ava rezwenn 11er bomaten.

 

(BREAK)

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, avan nou proceed avek kontinnyasyon deba lo sa Mosyon, nou annan 2 First Reading ki nou bezwen fer e mon ava envit Acting Clerk pou proceed.

 

MADAM ACTING CLERK

This act may be cited as the Radiation Safety and Security Act, 2014.

This Act may be cited as the Prohibition of Offenders (Amendment) Act, 2014.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon nou ava kontinnyen prezan avek bann entervansyon lo Mosyon e mon a envit Onorab Houareau pou fer son prezantasyon.

 

 

HON HERBERT HOUAREAU

Bonzour Mr Deputy.  Mersi Mr Deputy e en bonzour spesyal pou tou bann Onorab e tou bann zabitan St Louis.  Mon oule remersye Mr Deputy avan mon komans mon largiman, en group Imam Mizilman ki’n zwenn mwan kot Mosk Islamic Society pou nou fer en pti deba lo larealite lavi Izlam isi Sesel e osi lo sa group fiy ki’n ganny kidnap par Boko Haram Nigeria.

Mr Deputy mon panse i avek sa group fiy ki pa ankor vwar zot paran Nigeria depi ki zot in ganny kidnap par sa group ki apel Boko Haram.  Mr Deputy le caliph de Boko Haram deklare par zot sef Abu Bakr Shekau se laterer sanblant ki ravaz Nigeria e sa zonm i servi le nom d’allah e sa pour mwan i ase enkyetan.  Mwan koman en kretyen mon pa dakor avek sa bann latak barbarik ki sa bann group i anmennen depi plizyer lannen.  Bann kretyen ki sitie dan Nor Nigeria pe pey en lour tribi apre soulevman sa bann group Izlamik Boko Haram.  Bokou zonm kretyen in ganny touye par sa bann akt kriminel e senm laterer dan bokou ka kot bann madanm in ganny forse pou konverti e marye avek zot lennmi ki’n touy zot fanmiy e mon panse i osi avek tou bann zabitan lavil Madagali ki mazorite kretyen e mon krwar sa pe vin en egzod masiv kot plis ki 90 mil Katolik in deplase akoz bann latak kriminel ki ganny fer par sa group Boko Haram.  Dapre Nasyon Ini 650,000 sitwayen sa pei in bezwen sove pou evit laterer sa bann group kriminel.  Sa i anmenn mwan dan lanfer sa 200 fiy mwens ki 18an ki’n ganny kidnap dan zot lekol dan lasware le 14 a le 15 Avril par sa group.  Sa bann fiy ti ganny mete dan kanminyon e anmennen ver direksyon lafore Zanmbiza, kot sa group i baze.  Le 5 Me, sa group teoris Boko Haram ti dir dan en video ki zot pou fer sa bann fiy lesklav e vann zot lo market pou enpe dolar.  Mon mesaz pour sa group, bann Mizilman isi Sesel avek bann Imanm isi Sesel in dir mwan ki zot kondann sa aksyon e ki sa aksyon i pa en aksyon ki an konformite avek zot larelizyon e dan nou pei mon plis ki krwar ki tou Seselwa pa toler sa bann tel aksyon e Bondye limenm pa osi aksepte sa bann tel aksyon lo later ki’n kree.  En bon Mizilman i ekout en leader e batir lavi e protez lavi imen.

Mr Deputy mon ti toultan krwar ki lesklav in fini aboli e mon demann mon lekor si sa bann dimoun pa pe vin zis en marsan lesklav e senm laterer dan sa bann parti lemonn.  Sa i montre nou ki kalite ideolozi ki serten i annan dan sa monn.  Mr Deputy akoz tou sa zafer i depann lo ideolozi e metodolozi ?  Serten i krwar ki vyolans i solisyon son problenm e vyolans i pa le sel solisyon pou rezourd konfli etnik e relizye.  Sa ki pli enkyetan se ki sef sa group i koz lo non Bondye.  Eski sa zonm i en fo profet ?  Eski sa zonm i en komersan pou senm laterer ek bann dimoun ki krwar ladan i kontribye ?  Mon dir sa akoz mon bann gran paran ti toultan dir ki dife pa reste alimen si napa narnyen pou brile.  Sa i vedir ki sa group i bezwen zarm, i bezwen arminisyon, i bezwen fuel, i bezwen manze, i bezwen larzan pou tou son loperasyon e la mon demann mon lekor lekel ki pe finans sa?  Si i pa kapab fer en lanket enternasyonal pou kondann sa bann dimoun ki donn finansman sa bann group.  La mon pou vin lo donasyon Zakat.  Mon demann Leta Seselwa pou annan en kontrol donasyon ki bann dimoun i donn bann larelizyon e pa toler espesyalman dan larelizyon Izlam pou donn Zakat bann group teoris e bann groupman Izlamik radikal, me plito donn bann group Mizilman dan Sesel ou an deor Sesel ki servi sa larzan pou ed bann dimoun ki pov e dapre Koran i dir.  Mon demande ki Gouvernman i regard oprofon group parey Islamic Society e vwar kimannyer i kapab annan en council larelizyon ki legal Sesel an zeneral kot bann diferan larelizyon i ganny reprezante e zot kapab donn en say lo bann lezot larelizyon ki pe ouver.  Ozordi letan i annan en keksoz nou blanm serten larelizyon, me annefe bokou ki’n al edike dan sa larelizyon i dir ou, zot zot pa ni menm konn sa bann dimoun, zot pa ni menm annan kontrol lo sa bann dimoun e zot pa ni menm konnen ki sa bann dimoun pe fer.  Alor mon pe propoz en keksoz parey bann nurse entern kot en licence i ganny donnen entern pou dir sa dimoun nou konnen in al editye, i kalifye e i kapab proceed avek son larelizyon.  Gouvernman pa merit enterfer me plito ede donn en direksyon e les zot travay antre zot pou fer sa.

Pou terminen Mr Deputy, mon demann tou larelizyon isi Sesel pou kondann sa aksyon Boko Haram anver sa bann fiy e zwenn ansanm pou fer sir ki sa pa arive dan nou rezyon Lafrik ankor.  Mwan mon pou siport sa Mosyon e mon pou osi demann lemonn antye sirtou lemonn Arab pou kondann sa bann tel aksyon barbarik a bann dimoun ki pe fer sa bann tel aksyon teoris.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Jacqueline.

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker sa nouvel ki ti fer breaking news e headlines lo plizyer lasenn televizyon le 14 Avril sa lannen kot plis ki 200 zenn fiy ki ti dan staz pe fer zot legzanmen ti ganny kidnap par group rebel Boko Haram an Chibok Borno Nigeria, ki pard-fors ti anmenn sa bann fiy dan lafore, ti vreman sok lemonn e sok Sesel.  Ti tousan letan ou ti temwayaz douler e soufrans bann fanmiy e vilaz antye pou sa gran pert.  Kimannyer koman en paran ou pou kapab en zour viv anpe ler i ariv pou manze ou pe deman ou lekor si ou piti in fini manze e kwa ki i pe manze?  E letan pou al dormi ou pe mazin konsekans ou pti fiy ziska 12an dan konpanyen en group rebel arme dan en landrwa enkoni.

Mr Deputy Speaker, ozordi mon zwenn avek mon bann koleg Manm Lasanble Nasyonal Sesel pou siport tou demars enternasyonal ki pe ganny fer pou liber sa bann fiy an Nigeria ki’n ganny kidnap par sa group kriyel san pitye.  Sa laz bann zanfan i preski parey nou bann zanfan segonder e pos-segonder.  Dan bokou pei Lafrik Mr Deputy Speaker i demann ekout bokou pou en fanmiy pran desizyon pou envestir dan ledikasyon zot fiy.  Dan sa bann kiltir kot tradisyon e kwayans i fer li preski enposib pou edik bann fiy dan bann lenstitisyon skoler formel.  Zot ankor vwar sa koman en gaspiyaz larzan akoz tou fason ler en fiy in fini marye zot espekte pou reste kot lakour, obeir zot mari, pran swen avek li e zot zanfan.  Ledikasyon pou bann fiy i ganny vwar koman en keksoz ki anmenn diskord e menas pou detrir lotorite en zonm.  Ledikasyon bann fiy i plito ganny vwar koman en kiltir Eropeen.

Mr Deputy Speaker bann tel tradisyon i sagrinan akoz i touzour met en bar dan sa ki lemonn i konpri bokou pei Lafrik ankontan Sesel pe fight for, parey in enkli dan millennium goals akse iniversel ledikasyon primer depi 7an ziska 14an e promotion of gender equity. I annan en saying ki dir “When you educate a man you educate an individual.  You educate a woman, you educate a nation”. En rev ki’n ganny brize pou sa group, pou sa gran group paran ki’n pran lavenir e lapanouisman zot fiy o serye.  Lespwar i ankor la ki zot pou ganny libere e kapab fer en gran lenpak lo devlopman zot kominote e pei.  I donn nou tou rezon Mr Deputy Speaker pou nou annan bokou gratitid dan nou leker pou viv dan en pei beni parey Sesel kot ledkiasyon i gratwit e obligatwar depi P1 ziska S4 alaporte tou nou bann zanfan san fer distenksyon, larelizyon, kouler oubyen stati sosyal.  Mon fer en lapel a nou bann zenn sirtou nou bann zenn fiy pou reflesir e konsyan ki ledikasyon pa en privilez pour zot parey sa bann zenn fiy me plito enn zot drwa ki’n garanti anba nou Konstitisyon.  Dan nou lekol Sesel apard laprantisaz dan laklas formel i fasil pou okenn zenn lo nivo segonder pou servi fasilite internet pou fer resers e ganny plis lenformasyon pou konsolid sa ki zot ansennyan in montre zot.  Letan sa bann pei pe sibir lapovrete an konsekans en tradisyon ki promouvwar inegalite loportinite ant zonm e fanm, kot drwa en madanm i limite konpare avek sa ki pou en zonm, isi Sesel nou pe donn bagaz e ankouraz nou bann zenn fiy pou annan plis responsabilite e pran zot ledikasyon o serye.  Servi byen sa bann konesans e lenformasyon pou protez zot lekor kont bann labi, kont bokou maladi tel ki SIDA e lezot ankor.  Annan laliberte lespri pou fer en bon swa dan zot fitir kayer ki pou ed zot zer en bon reveni e kontinnyen dan zot devlopman personnel.  En zenn fiy edike ozordi dan Sesel i kapab pli byen pran desizyon demen a son tour koman en manman pou protez son lekor e byennet son zanfan.

Mr Deputy Speaker koman en madanm, en manman, en Manm Lasanble e en sitwayen Sesel, en pti Leta Zil ki form parti kontinan Lafrik mon zwenn avek lakominote enternasyonal pou fortman kondann aksyon Boko Haram e aport mon soutyen pour sa 200 leker blese e zot fanmiy e kominote.  Mon zwenn dan sa pledge ‘Bring back our girls’. Mon osi priye ki avek lagras Bondye ki sa bann zenn a ganny libere e retourn kot zot fanmiy ki dan bokou lapenn.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Bristol.

 

HON ALDERIC BRISTOL

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy koleg Onorab bonzour.  Dan milye lannwit dan zot pti sonmey inosan en group zenn fiy ti vwar zot dan lafreyer e konfizyon total.  Non sa pa ti form parti en dril, non pli sa pa ti enkli en size dan zot syllabus, pli move sa pa ti en joke ou en pti zwe malis antre zot.  Si sa bann pov fiy ti pe panse ki sa ti en move rev oubyen i form parti en film, zot ti malerezman ganny en sok larealite.  Wi Mr Deputy sa ti en tre vilen realite e sa ti en sitiyasyon tre serye e move e danzere.  Sa ti larealite pou sa 300 zenn fiy inosan dan lannwit le 14 Avril, 2014 an Chibok Nigeria.  Bann paran ki ti pe mazin ledikasyon e lavenir zot zenn fiy ti fer sakrifis neseser pou anvoy zot lekol avek bi ki zot ava aprann e ganny meyer ledikasyon.  Mon asire ki anmenn laterer pou zot zanfan pa ti zanmen zot bi malgre ki petet zot ti okouran ki bann danze ki touzour egziste.  Zot lanvi ti ki zot zanfan i a kapab vwar en lavenir pli briyan.  Mr Deputy wi zot ti mazin en meyer ledikasyon ki ti pou ed zot zanfan ganny en meyer lavenir dan sa lemonn difisil ozordi.  E la mon oule fer referans avek nou kontinan Lafrik.  Avek en popilasyon 1.033 bilyon dimoun estimen an 2013 ki fer li dezyenm kontinan pli peple me malerezman avek plis dimoun ki pe viv dan lamizer nwarn e ki napa okenn lavenir e okenn sans sorti dan sa bann move kondisyon ki zot pe aktyelman viv ladan.  I fer lapenn e i ras leker.

Nigeria avek en growth rate 3.2 poursan i malerezman enn bann pei ki pe kontribye pou fer popilasyon Lafrik ogmant avek en vites tre alarman e popilasyon 171 milyon dimoun parmi lekel 45 poursan i par anba 15an.  Then mon kapab konpran akoz sa bann paran i fer sakrifis pou anvoy zot bann fiy ganny en ledikasyon.  Sa bann pti inosan ti ganny kidnap akoz zot ti dan lekol e zot ti pe rod en ledikasyon.  Sa pour mwan Mr Deputy koman en imen i en keksoz ki tris e ki pa normal.  Ledikasyon i lakle pour lavenir nenport ki, ledikasyon i en sakrifis nob ki nou rode ler ki nou ankor zanfan e ankor zenn pou asire ki nou pa selman ganny ledikasyon neseser ki tre enportan me pou asire ki nou osi ede fer marse nou pei e fer viv nou fanmiy dan lefitir.  Zis parey sa ledikasyon gratwit ki nou Gouvernman i ofer nou bann zenn isi Sesel.  Malerezman pour enn bann sa pa akseptab.  Pe enport nou ideolozi me pour mwan pou anpes nou bann zenn e sirtou nou bann zenn fiy ganny en ledikasyon apropriye i en aksyon barbar e en krim enpardonnab kont limanite.  Se pour sa rezon ki mon zwenn avek lemonn e sirtou lakominote fanm Sesel e fanm lemonn antye pou kondann sa kidnapping ki ti arive an Chibok.  Mon osi mon kriye e sipliye a ot vwa, release those innocent girls, bring them back home.  Sa aksyon par Boko Haram i enn ki tre vilenn e kriyel.  300 zenn fiy inosan i dan lafreyer.  Paran 300 zenn fiy inosan ki pe viv dan langwas i dan lensertitid.  En kominote mondyal ini tre konsernen e tre ankoler.  What’s next ?

Lemonn pe negosye, pe met presyon, pe priye e sirtou pe espere ki pou arive avek sa bann fiy.  Detrwa dan sa 300 in kapab sove me malerezman ankor 276 i ankor an kaptivite.  Personn pa tro konnen ki lentansyon Boko Haram vizavi sa bann zanfan.  Eski zot pou ganny vann koman lesklav ou eski zot pou ganny tenir koman ranson ?

Mr Deputy ganny vann koman lesklav, eski nou kapab mazinen ki lesklavaz i ankor egziste dan sa lemonn ozordi apre tou sa zefor e tou sa lalit ki bann zonm ek fanm brav in anmennen, zot oule dir mwan ki lesklavaz i ankor egziste a sa nivo e sirtou lo nou kontinan Lafrik ?

Mwan mon zwenn ankor enn fwa avek tou Manm Lasanble e tou pep Seselwa sirtou nou bann madanm pou kondann sa aksyon par Boko Haram e pou donn tou nou sipor pou demars enternasyonal ki pe ganny fer pou liberasyon sa bann zenn fiy.  Zefor i bezwen kontinnyen, i devret ganny entansifye, plis presyon i devret ganny mete lo sa group rebel malgre mon konnen i pa fasil ditou me ki zot realize ki i pa byen ditou pou fer soufer bann pov inosan pou whatever cause ki zot annan.  Silvouple, please release those innocent girls and stop the sufferings.

I tre enportan ki nou solider avek kanmarad.  I tre enportan ki nou look out for eachother konmdir Angle, i osi tre enportan ki nou senserman inifye e konbat kont sa bann move e vilen eleman dan nou sosyete e dan lemonn antye.  Mr Deputy i le sel fason gide par pourvwar nou kreater ki nou kapab defeat sa bann mal ki pe ronz nou lemonn e mon repete ki mon siport zefor ki pe ganny fer pou liberasyon sa bann fiy.  Zefor pa devret zis lo lalev e lo papye, me i devret an aksyon sirtou par bann ki pli kapab pou fer le neseser pou negosye liberasyon sa bann fiy, san ki disan sa bann pov inonsan i verse e san ki zot perdi zot pti lavi.  Tro bokou pti lavi pe perdi, tro bokou soufrans lo nou kontinan, tro bokou nou bann zenn fiy inosan pe soufer.

Mr Deputy mon osi santi mwan tre konsernen par sa ki pe pase Nigeria Lafrik, Lafrik sa kontinan ki pa tro lwen avek nou.  Mon menm enpe enkyet parfwa.  Eski nou pou kapab soutenir e sibir en tel keksoz kot nou, dan nou pei ?  Eski ekonomikman, sosyalman e emosyonnelman nou pou kapab tenir e fer fas avek en tel sitiasyon kriyel dan nou pti pei Sesel ?  Eski nou krwar nou safe kont bann aksyon ekstremis e teoris ki pe teorizm sa lemonn ozordi ?  Eski nou pe reste avangard pou fer le mye e le meyer posib ki bann tel sitiasyon pa ariv dan nou pti Sesel ?  Sa bann kestyon mon poze zisteman pou esey stimil nou panse e met larealite ozordi devan nou pep.  Pa krwar ki nou pa kapab ganny touse nou osi.  Koman en pep nou devret reste vizilan pou asire ki sa bann cells pa ariv isi Sesel.  Mon sizere ki nou Gouvernman i vin pli ferm ankor sirtou lo nou bann entry ports. Nou osi nou devret etablir en lentelizans pli onivo sirtou an partenarya avek lezot lenstans enternasyonal pou gard en nivo vizilans tre o.  Nou osi bezwen get delavan, etablir lalwa ou framework neseser e apopriye pou fer fas kont tel aksyon ki mon pa swete i ariv se nou.  Seselwa nou bezwen prepar nou pou bann tel evantyalite.  I larealite sa bann levennman malere.

Koman en paran mon pa ti a voudre kot mwan aswar e pa konnen kot mon zanfan i ete, si i pe ganny manze, si i benyen, si i pe ganny abize, si i dormi zis akoz in ganny kidnape par serten eleman ekstremis or teoris.  Mon pa ni menm anvi mazin sa e Mr Deputy mon senserman pa krwar ki i annan okenn paran Seselwa ki ti a voudre eksperyans sa e sirtou ki okenn nou zanfan ki ti a voudre pas atraver sa dilenm.  Se pourkwa ki i tre enportan ki nou pep antye nou siport zefor enternasyonal pou liberasyon sa bann zenn fiy Nigerian inosan.  I pa byen sa, i vilenn, i en krim kont limanite, i malere, i enpardonnab.  Bring back those innocent girls.

Anmenmtan nou isi nou devret santi nou fyer e ankor sanse ki nou pa ankor tonm dan sa bann tel sitiyasyon.  Nou Gouvernman i fer le neseser ki nou pep e sirtou nou zanfan i viv dan en lanvironnman ki byen e ki zot pa fer fas kont bann sitiyasyon atros tel parey kidnapping.  Annou priye ki nou reste koumsanmenm e ki nou pei i kontinnyen devlope dan lape.  Wi se lape ki permet devlopman sosyal, entelektyel e ekonomik nou dimoun.  Nou en nasyon milti-kouler, en nasyon an devlopman, en nasyon matir e edike.  Ziska aprezan nou viv byen antre kanmarad ki se swa nou kouler lapo, nou ideolozi politik ou nou tandans relizyez.

Frer e ser Seselwa annou pa zanmen les ekstremis ou teorizm ariv devan nou laport.  Annou fer posib ki nou reste ini e ki zanmen ni enn nou bann zanfan garson koman fiy pa pas dan tel atrosite.  Me parkont nou annan enn de bebet ki pe tir zot vilen figir isi dan nou pti pei.  Non zot pa sorti kot Boko Haram zot, zot sorti se nou menm.  Se sa bann ki pe abiz nou bann zanfan inosan.  Mon zwenn avek loter Mosyon pou fortman kondann sa bann aksyon satanik.  Bann dimoun koumsa ki gat lavenir en inosan pa sipoze form parti dan nou sosyete.  Lalwa pli ferm avek kondannasyon pli for i devret ganny fer, pa akseptab sa bann ensinifyan ki pe arive e parey mon toultan dir kot i konsern mon zanfan mon pa negosye e nou tou nou devret dir menm zanfan.  Kot i konsern nou zanfan nou pa negosye.

Pou fini Mr Deputy, mon pou montre sipor ou sa koz an Nigeria.  Please bring back our gilrs.  Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Fideria.

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker Mosyon devan nou Lasanble i deklar sipor, tou demars enternasyonal i ganny fer pou liber sa plis ki 200 fiy ki’n ganny kidnap par Boko Haram an Nigeria.  Mr Deputy sa Mosyon i annan en gran relevans.

Mr Deputy Speaker pandan sa dernyen 10 a 15an listwar devlopman limanite, listwar legzistans zonm dan bann diferan sosyete in temwayn e viv enn parmi bann pli gran peryod pli tris – divizyon, tansyon, lager, masak, destriksyon e deplasman masiv bann diferan group etnik.  Divizyon parmi bann diferan kwayans e bann konsekans ki in anmennen e pe kontinnyen anmennen pou vreman sok lemonn modern, vreman sok sa monn sivilize.  Me ki nou vwar dan sa menm realite?  Nou vwar nou an fas avek serten rezyon dan lemonn ki tre boulverse, ki pe ranpli lafreyer dan plizyer sosyete imen dan plizyer sivilizasyon.  Olye senm lespwar pou de milyon zonm, fanm, zanfan nou vwar zot pe lev dan dezespwar e pou serten zot in sanse reste vivan en lannwit, zot al dormi avek plis dezespwar e si zanmen zot reisi leve demen bomaten zot lazournen i ranpli avek plis dezespwar.  Zot viv dan en lagoni perpetyel e bann zonm san pitye, barbarik, kriyel, bann ektremis, bann spesyalis dan laterer i konble lavi sak zonm, bann zanfan, fanm avek lafryer pou viv e fer zot perdi gou pou viv zot lavi.  Serten i anbandonn tou keksoz e finalman deside pou esper zot lanmor olye ganny sa loportinite pou viv en lavi dan dignite.

Mr Deputy Speaker atraver listwar, lemonn in pas atraver plizyer defi parey lager mondyal dan bann lannen 1914 a 1918, 1939 a 1945.  Lemonn in pas atraver klamite natirel parey lafamin, linondasyon kot nou’n eksperyans plizyer kreasyon, plizyer lorganizasyon enternasyonal e atraver plizyer progranm ki’n ganny met an plas bann defi in ganny adrese avek gran lefikasite.  Me sityasyon ozordi dan nou konteks ki nou pe koze nou pe vwar plizyer bann group ekstremis ek plizyer kalite panse ekstrenm kot napa respe pou lavi ek dignite imen.  Enpoz zot fason fer ki anpes en zenn fiy ganny ledikasyon, napa drwa al lekol se sa kalite fason fer ki nou Lasanble pe zwenn avek lezot pei, swa lezot lorganizasyon enternasyonal pou kondannen tre for.

Mr Deputy Speaker efektivman atraver sa Mosyon Lasanble Nasyonal Sesel pe azout son lavwa, sipor e ini avek plizyer lezot pei, lorganizasyon e osi personalite ki pe demann liberalizasyon sa plis ki 200 fiy an Nigeria ki’n ganny pran e met an kaptivite par bann bandi, bann teoris ki apel zot lekor Boko Haram.

Mr Deputy Speaker dan sa vilaz global ki nou pe viv ladan ozordi tou sa ki pe pase i annan menm valer avek sa ki pe pase anndan dan sak nou lakaz.  Alor i pa kapab reste endiferan an fas avek tou sa ki pe pase dan nou lakaz ki reprezant sa lemonn ki nou apel en vilaz global.  Egalman e lozikman i enportan note an pasan ki si 15an pase nou ti demande ki HIV ek SIDA, SIDA ozordi, viris SIDA i la avek nou.  Ozordi plizyer pe demande ki Ebola ?  Ebola si nou pa reste vizilan, Ebola i kapkab byen antre dan nou lakaz.  Pareyman enpe letan pase plizyer nou ti demande, ki pirat ?  Pirat pa tro lontan plizyer fanmiy Seselwa in soufer avek aksyon sa bann bandi pirat.  Ozordi nou tande dan nouvel nou pe koz lo Isis, nou pe koz lo Leta Izlamik, nou ekoute dan nouvel lo atrosite bann destriksyon, bann kriyote ki pe pase i fer lemonn soke, i fors lemonn ralye pou deside e kordin en repons desisif.  Mr Deputy Speaker sa ki pli danzere se ki sa bann groupman zour apre zour pe grandi.  Plizyer bann pti seliz ekstremis pe ganny entrodwir dan lezot pei e sa bann groupman zot osi pe ganny enplike dan plizyer aktivite ilegal, parey lavant drog, zarm, trafik imen kot i permet zot ganny larzan e ofer servis debaz popilasyon kot Gouvernman pa pe ofer.  Konstriksyon serten enfrastriktir, donn en servis lasante kot pa egziste, donn lasistans manze pou zot aste konfyans bann dimoun dan zot rezyon kot zot kontrole.  E sityasyon i tre konpleks.  Malgre tou Mr Deputy dan mon lespri mon napa okenn dout ki si selman atraver sipor ek led enternasyonal ki’n permet Sesel e lemonn konbat avek sikse sa fenomenn pirat e se selman sipor e solidarite enternasyonal ki pou permet lemonn ranport laviktwar lo bann atrosite e aksyon barbar ki pe ganny komet par bann bandi Boko Haram e nou kontinnyen viv avek lespwar ki tou sa bann fiy i ava byento ganny libere e retourn kot zot paran, ki dapre nouvel serten parmi sa bann paran pa kapab dormi, serten pa kapab manze e menm annan nouvel ki serten in komet swisid.  Sa i bann nouvel tris e byen tris.

Mr Deputy Speaker a sa staz i enportan note osi ki dan serten bann pei nou bezwen annan en bon sistenm zesyon resours, en bon striktir gouvernans kot lepep i santi li pe ganny okipe par leadership ki opouvwar, kot devlopman i ariv kot tou popilasyon, kot napa diskriminasyon.

Mr Deputy Speaker plizyer resers in prouve ki dan bann sosyete ki annan gran anomaly, gran diverzans dan fasilite, dan distribisyon larises i parmi bann fakter enportan ki ede donn nesans bann group ekstremis.

Mr Deputy Speaker isi Sesel Gouvernman pe kontinnyen travay pou asir sa bon stabilite politik, pou asire ki larises pei i ganny partaze dan en fason kot tou sitwayen i benefisye.  I pe kontinnyen travay pou armoniz sosyete e asire ki nou sosyete i fonksyonn normal e kot tou dimoun i ganny sans epanouir.

Mr Deputy Speaker, konzantir aktyel i sinyal lenportans ki nou bezwen kontinnyen envestir dan formasyon nou bann zonm ek fanm ki travay pou mentenir sekirite nou nasyon, akoz sa bann group pe pran laform e antre dan staz parmi bann viris tre danzere.  Nou pa konnen kan ki zot kapab fer zot laparisyon isi Sesel.  Tou aksyon e prekosyon neseser i bezwen ganny pran pou fer sir ki nou sekirite ek stabilite pa ganny menase oubyen ganny met an kestyon.

Leadership politik dan sak pei atraver lemonn i bezwen debout tre ferm, kouraz e determinasyon pou lit kont bann group ki zot misyon se destriksyon e eliminasyon serten ras, group etnik kan i met lezot anba kwayans relizye.

Mr Deputy Speaker listwar politik tre resans – pran sa dernyen 10an in gard rikord bann latak barbarik pli kriyel ki lemonn in deza eksperyanse.  Sa bann latak in pran lavi plizyer sitwayen inosan dan plizyer pei e konsekaman avek tou rezon leadership politik dan bann pei viktim ki’n bezwen en – pou deklans en lager san frontyer pou detrir nenport ki group lafors oubyen lorganizasyon teoris, nenport ki landrwa kot zot ete, egziste avek bi pou defann e garati sekirite pei viktim.  Sa bann batay i annan zistifikasyon.  Napa personn ki annan drwa pou soutir e donn lespas bann lorganizasyon teoris e kriminel.

Mr Deputy Speaker, sa Mosyon par Onorab Charles i osi en loportinite pou nou Lasanble anvoy en mesaz tre kler pour Sesel, tou Seselwa partikilyerman serten kous nou popilasyon ki nou santi i malad.  I en nouvo defi pour tou sitwayen konsernen.  Mr Deputy Speaker, Sesel malgre nou en pti Leta, leadership politik pe deklar en lager kont bann labi bann zanfan.  Ler en zenn fiy an Nigeria, an Lanmerik, an Pakistan i ganny vyole i parey ler en zanfan Seselwa i osi ganny abize.  Nou bezwen prezerv nou bann zenn fiy e zenn garson e sa rezon akoz mon pou donn sipor sa Mosyon Onorab Charles.  Me zour apre zour sityasyon i vin pli konpleks, me egalman i egzize ki sak pep, sak pei i kontinnyen debout ferm e zanmen give up.

Mr Deputy Speaker, Sesel nou zoli pei pe ganny anvair par bann sityasyon degoutan, kot papa pe abiz zanfan.  Kot manman pe soutir zanfan anba laz avek zonm kot lakour.  Eski i en sosyete normal i kapab kontinnyen aksepte bann sityasyon parey?

Mr Deputy Speaker nou bezwen kontinnyen deklar en lager kont bann pratik parey.  Bann paran ki abiz zot zanfan i parey menm aksyon ki group Boko Haram pe fer an Nigeria.  Mon pou donn tou mon sipor tou aksyon ki Gouvernman i pran avek bi pou redres sityasyon.

Mr Deputy mon pou siport sa Mosyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Barbe.

 

HON NICHOLE BARBE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, koleg Onorab bonzour.  Mr Deputy koman imen i touzour lespwar ki sekour nou.  Se nou lespwar avek nou lafwa ki diriz nou e gard nou for diran nou bann pir moman detres e se touzour nou kouraz ki permet nou sirviv e fer fas avek adversite.  Koman imen i enportan ki nou viv en lavi balanse.  Balans nou lemosyon e nou aksyon, dibyen e dimal ki nou fer.  Balans koze avek panse, rev avek larealite e se letan ki nou annan bann endividi byen kale, byen kadre e byen balanse ki nou kapab batir e konstrir en sosyete balanse.

Ozordi dan sa lemonn modern dan lekel nou pe viv tou sivilizasyon i ganny zize e definir par lafason ki en sosyete i tret sa ki pli feb, sa ki aze, sa ki enfirm, sa ki mwen fortinen e sirtou zanfan.  Tou sosyete san leksepsyon i ganny zize par sa tretman ki i donn bann zanfan inosan.  I en kondisyon nou legzistans koman en imen pou nou protez linosans, devlop kapasite e talan sa ki pli feb dan sosyete.  Tou zannimo lo later ki posed en lesten i posed sa menm reaksyon pou protez e defann zot fitir atraver proteksyon sa ki pli zenn e sa ki pli feb.  Me letan ki en sosyete i debalanse, letan ki en sosyete i komans desire e detrir son lekor, letan ki vre lafwa i perdi e ganny ranplase par bann lapres, laenn e ekstrenm, letan ki lespwar i noye dan laenn, letan ki vre kouraz e bann ero e bann vre kouraze i ganny ranplase par bann kapon e kouraz i noye dan en lanmar laper e lafreyer se la ki nou ganny sa ki pe arive ozordi Nigeria.

Mr Deputy, Boko Haram pa’n aparet par mazik e zot pa fek ne yer e sirtou fodre byen note ki bann ki pli konsernen avek sa sityasyon pa fek okouran sa problenm la letan ki keksoz in agrave.  I napa okenn leskiz ki kapab ganny fer pour bann aksyon Boko Haram.  Me koman en nasyon entelizan nou bezwen sers pou konpran le vre sours sa problenm.  Lamazorite bann manm sa lorganizasyon i bann endividi deblanse ki dekale avek larealite e zot dirizan i en dimoun ki posed en personalite ekstrenm, egois e egotistik, maniperativ e sosyo-patik.  Me kwa ki’n pous sa group bandi pou zwenn ansanm dan en tel fason ?  E kwa ki fer zot reisir akimil sitan kantite lafors e pourvwar dan sa pti git letan ?

Rezyon Nigeria kot Boko Haram in baze i en landrwa tre pov e kot lazistis sosyal pa egziste.  Sa menm lazistis sosyal ki nou Seselwa nou pe zouir toulezour.  Zot laba, zot pa konnen, zot pa’n zanmen konnen e si en keksoz i kontinnyen parey ki i été zot pa pou zanmen konnen e deza sa i kontribye en kantite pou kree debalans dan sa sosyete.

Letan ki ou pei i ris dan delwil e lezot mineral e tou dimoun otour ou pe noye dan lapovrete, sa i fer li fasil pou ki bann dimoun i tonm dan latrap en lorganizasyon parey Boko Haram.  Ankor la mon oule eklersi ki napa okenn leskiz ki pe ganny fer, me mon analiz pe senpleman sers pou konpran sa ki’n arive Nigeria.  Letan ki zonm i ganny dominen par lapovrete ekstrenm e lapovrete konik.  Letan ki zonm i vin dezespere e ki zot leker in perdi tou lespwar sa i kit plas pou laenn pran plas.  Dan en tel sityasyon ou nepli kapab dir ki zonm in vin zannimo akoz i napa en zannimo ki konport li dan sa fason.  Me la plito zonm in vin demon.  Tou sa ki mal, tou sa ki move, tou sa ki modi dan leker zonm i ganny libere par aksyon sa bann demon vivan.  I pa enportan pourki rezon zot fer sa ki zot pe fer.  I pa enportan ki leskiz ki zot pe donnen, i pa enportan ki kouler zot pe penn zot lekor e zot bann aksyon, ki label ki zot pe kasyet anba la.  I senpleman sifi kil aras imen an antye nou leve e kondann sa bann aksyon e ki nou proteste a ot vwa e les lesyel ek later an antye konpran ki i napa personn lo sa later ki kapab siport en tel kalite atrosite e ki sa maledikasyon i bezwen ganny efase avan ki nou tou nou ganny tase.

Mr Deputy Speaker, mon siport Mosyon ki Onorab Charles in aporte avek tou mon kouraz e tou mon lafwa.  Lannen apre lannen, deseni apre deseni, santener i swiv par milener me sa ki pa sanze se ki sa lemonn i ankor santi li akseptab pou abiz bann fanm avek bann zenn fiy.  Ozordi annou dir non, ki sa i pa akseptab.  Ki swa an Nigeria ouswa lo later Sesel.  Non i pa akseptab.  Non nou pa aksepte, nou pa dakor e nou pa pou zanmen ankor reste trankil.  Les sa Mosyon vin en kri sorti lo fon nou leker pour tou fanm e tou zonm senser ki respe fanm, zenn fiy e zanfan e konn zot vre valer.  Les sa Mosyon ganny rikorde koman nou protestasyon ki nou pa pou viv koman demon e ki nou pou refize pou viv e koegziste ki swa parmi oubyen akote sa bann demon.  Ozordi dan sa Lasanble annou fer en keksoz byen kler, tou bann Boko Haram ki swa zot Nigeria ouswa zot Sesel dan zot pti kwen pe abiz zanfan, ozordi san leksepsyon nou deklar en fatwar lo tou sa ki abiz zanfan e nou deklar zot koman Haram, sal e enpir dan nou lizye e dan nou sosyete.  Les sa Mosyon servi koman en menas pour tou sa ki oule swiv sa semen Boko Haram.  Ki zot pa pou ganny tolere pou viv parmi sosyete imen e ni menm dan rwayonm zannimo.  Nou’n ganny ase, enough is enough.  Nou’n fatige tande, nou’n fatige trouve.  In plis ki ler pou met en lafen avek tou sa bann kriyote.

Mr Deputy mon oule pran sa loportinite pou mwan lans en lapel pour tou bann zonm Seselwa senser.  Lev zot lanmen anler dan defans fanm e zanfan Seselwa.  Reste alert e vizilan.  Sesel nou annan en sosyete balanse, en pei beni kot ler i prop, en delo ki pir, en pei kot i bon pou viv.  Annou gard li tel lekel.  Alors mon demann bann zonm Seselwa pou lans zot an premye dan sa batay, kriy zot lakoler kont sa bann labi ki pe pase, fer konnen zot vre santiman, proteste pli for ki zot kapab.  Sa i pa en gender battle.  I napa batay fanm kont zonm Sesel me nou tou annou solider pou derasin sa bann move zerb e a sak fwa ki zot aparet dan sa zoli zarden nou sosyete.

Mr Deputy an terminan mon oule remersye loter Mosyon Onorab Jeovana Charles pou sa loportinite ki in ofer mwan pou entervenir lo sa Mosyon.  Me pli enportan mon note ki in pran en dimoun ki posed bokou konpasyon, en lasazes pou drafte en tel Mosyon.  I pa ase souvan ki nou santi nou konsernen par kondisyon imen an zeneral.  I tre rar ki sor lezot i tous nou, vreman tous nou kot nou leker e fer nou realize ki sa ki pe arive avek zot in osi rezerv pour nou egalman, si nou pa fer atansyon.  Me erezman dan nou sosyete i annan bann sarz, bann ki etidye le vre kondisyon imen e ki i realize ki sa ki pe arive laba i afekte nou, si pa direkteman me par nou linaksyon.  E lefe ki nou refize azir e koz lo sa size koman en sosyete sa i rann nou egalman koupab.  Mon tre fyer ki mon’n kapab travay akote Onorab Charles lo sa Mosyon e mon pe ofer li tou mon sipor.

Mr Deputy apre ki tou in fini anvole, lespwar i toultan reste.  Fodre ki nou touzour gard lespwar ki sa bann zenn fiy Nigerian i ava ganny retournen sen e sof kot zot paran e byensir mon pou touzour plen avek lespwar, lafwa e lafyerte pou pei beni Sesel.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, Lasanble pou pran en break e repran 2er apremidi.

 

(LUNCH)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon.  Bonn apre midi tou Manm Onorab.  Nou kontinnyen avek nou deba lo sa Mosyon e mon envit Onorab Souris pou fer son prezantasyon.

 

HON MIRENA SOURIS

Mersi Mr Deputy.  Bonn apre midi Mr Deputy.  Mr Deputy, ozordi nou dan sa Lasanble, pe zwenn avek larestan bann Leaders dan lemonn, pou solider ek sa plis ki 200 paran sa bann fiy ki’n ganny kidnape le 14 Avril 2014 dan milye lannwit, kot zot ti pe etidye pou zot legzanmen.  Senpleman zot ti pe rod zot ledikasyon pou kapab partisip dan lasosyete.  An dot mot, ledikasyon i sa paspor pou lavenir sa bann zenn fiy.  I byen pou note ki sa lekol ti’n ganny fermen, me sa bann fiy ti’n ganny apele, pou zot vin fer zot legzanmen.  Zot ti’n telman determinen e vin kot sa lekol pou zot kapab fer zot legzanmen pou pourswiv en karyer, kot plitar pou kapab ganny en bon metye, ki en sours en meyer lavenir.

Mr Deputy, sa latak par Boko Haram an Nigera, in detri lavenir sa plis ki 200 fiy, kot zot pa pou zanmen realiz zot rev, lanbisyon e menm zot aspirasyon.  Ozordi nou dan Sesel, nou pe viv lwen ek sa kalite aksyon.  Nou bann zanfan, fiy koman garson pe ganny akse ek 9an ledikasyon gratwit, akoz nou annan en Gouvernman ki krwar dan Drwa Ledikasyon e osi krwar dan empowerment nou bann fiy ek madanm.  Bokou pe ganny fer pou transform nou bann madanm e zenn fiy pou zot vin bann Leaders.

Mr Deputy, sa sityasyon de zour an zour pe vin pli deplorab akoz sa menm group Boko Haram, ti rekaptir ankor 5 fiy adisyonnel le 5 Me e osi ankor pe komet bann atrosite lo teritwar Nigerian, ki preski nanryen pa pe ganny fer pou sa bann tel aksyon.

Mr Deputy, sa tenm ou pledge Bring back our girls” in nepli vin en kanpanny ouswa en slogan, me i en lobligasyon moral lo konsyans imen, ki pe kontinnyen rezonnen dan lemonn.  Bokou pe prezimen ki posibilite ki sa bann fiy in kapab ganny vann pou fer lesklavaz, swa ganny aste pou fer maryaz forse, ouswa ganny vann pou fer trafik imen.  Menm posibilite, en bann in kapab ganny zot lanmor.  Sa sityasyon i vreman anmenn bokou latristes e soufrans pou bokou fanmiy.

Mr Deputy, Mosyon table par Onorab Charles, in vin a en moman apropriye kot nou bann Madanm Parlmanter, pe zwenn ansanm avek lezot madanm dan lezot Parlman, pou solider pou liberasyon sa plis ki 200 fiy ki an kaptivite.  Sa demars in vin pa zis en lapel mondyal me osi en lobligasyon enternasyonnal.  E Sesel parey labitid, nou kontinnyelman siport sa ki bon pour lemonn antye.

Mr Deputy, zis mazinen, koman en paran ki’n anvoy son zanfan lekol e zis pou ganny notifye ki son zanfan in ganny kidnap.  Kimannyer koman en paran, ou pou santi ou?  Kimannyer koman en paran, ou pou kapab dizer sa nouvel?  Sesel koman en pti pei, nou ankor pe ganny eparnye dan sa bann tel aksyon kriminel e nou bezwen fer tou pou anpese ki sa bann atrosite en zour i ariv se nou.  Mr Deputy, tandis ki dan en lot kote, anba Konvansyon lo Drwa Zanfan ki ti ganny adopte par Nasyon Ini an 1989, sa Konvansyon in met an valer o nivo e sa i konsern ledikasyon nou bann zanfan ki napa okenn diskriminasyon ant fiy e garson.  Tou nou bann zanfan i egal akoz nou Gouvernman i krwar dan Drwa a Ledikasyon.  Ler nou dan Sesel, kot nou Gouvernman pe met bokou lanfaz lo akse avek ledikasyon pou nou fiy ek garson e kot nou bann lekol i osi en landrwa kot nou zanfan i merit ganny byen proteze, dan en lot kote sa bann zenn fiy an Nigeria, zot Drwa pe ganny vyole par sa bann group teroris.  Nou bezwen apresye e valoriz sa ki nou annan e nou bezwen protez nou bann aki, ensi ki laspe stabilite ki dan nou pei ozordi.

Mr Deputy Speaker, tou resaman nou’n santi nou konsernen avek logmantasyon dan bann ka labi seksyel ki pe arive ek nou bann zanfan, sirtou lo nou bann zenn fiy.  Sa tel aksyon in bokou sok nou pti pei.  Kestyon ki bokou nou pe demande, se oli sa laspe moral?  Eski nou, koman paran konsernen, nou pe zwe nou rol koman edikater e protekter nou zanfan?  Amonavi Mr Deptuty, nou bezwen plis progranm sansibilizasyon pou nou bann zanfan e nou bann adilt, sirtou nou bann zenn paran.

Mr Deputy, sa bann sityasyon ki’n arive an Nigeria i zis en leson ladan, parey nou bann pti zanfan anba laz ki pe ganny abize, me ki pa kapab defann zot lekor, tel parey sa bann zenn fiy an Nigeria.

Mr Deputy, nou isi Sesel, nou bezwen deklar lager kont labi lo nou bann pti zanfan, zis parey nou pe siport liberasyon sa plis ki 200 zenn fiy ki dan kaptivite.  Atraver sa Mosyon devan nou Lasanble, i pe demontre ki nou bann Madanm Parlmanter dan Sesel, nou pe montre nou konsern e sipor pou bann fanmiy sa plis ki 200 zenn fiy e osi nou zanfan ki dan nou soyete.  Nou pou kontinnyen debout for pou montre nou solidarite.

Avek sa 2 pti mo Mr Deputy, mon pou siport sa Mosyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Payet-Marie.

 

HON MARIA PAYET-MARIE

Mersi Mr Deputy Speaker.  “Bring back our girls” pa zis en slogan ki pe ganny servi anver sa kanpanny pou larg sa plis ki 200 fiy Nigeria, kaptire par Boko Haram pandan lannwit le 14 a 15 Avril 2014.  Me sa slogan “Bring back our girls”, oubyen “Retourn avek nou bann fiy”, i osi en lobligasyon moral, parey Onorab Souris in fer resorti, pou plis sipor pou ki sa bann fiy inosan i ganny large e remet avek zot fanmiy o pli vit posib.

Wi Mr Deputy Speaker.  Mon osi ozordi zwenn Onorab Charles e lezot koleg Onorab isi dan nou Lasanble, pou ofer mon sipor, pou ki sa bann zenn fiy i ganny large e retourn kot zot fanmiy o pli vit ki posib.  Sa soufrans ki sa bann zenn fiy pe pas ladan i vreman tough.  Sa bann fiy ki ti pe al fer zot legzanmen final ti ganny anbete le 14 o 15 Zilyet 2014 par group militan Boko Haram, pou dir zot ki zot ti bann Gard e ki fodre ki zot sorti dan sa Lekol Chibok, pou zot sekirite.  Sa zour, sa bann pov fiy pa ti konnen ki soufrans zot ti pe al pas ladan.  Zot pa ti mazinen ki kalite lanfer ki ti pe esper zot, ziska ki serten ti komans doute ki keksoz ti pe al mal e detrwa sa bann zenn fiy byen brav ti deside sove.  Menm kantmenm pa zot tou ki ti reisir pou sov sa bann bandi.  Me pour sa detrwa ki’n fer li, zot in vreman sanse.  Sa bann zenn fiy ki ti pe look forward avek sa kantite sakrifis ki zot paran in bezwen fer pou zot kapab reisir dan zot ledikasyon, ti vwar zot rev perdi sa zour.

Mon pe koz anfaver sa Mosyon Mr Deputy Speaker, akoz mwan osi mon krwar ki plis sipor delapar nou tou, plis sipor enternasyonal i neseser.  Malerezman, dapre en pti resers ki mon’n fer, se Gouvernman Nigeria pa pe fer ase pou liber sa bann fiy.  Ou vwar plito bann paran, manm fanmiy ou lezot dimoun dan kominote Nigeria ki pe lager lebra kase, ki pe fer lamars, ki pe sey fer zot zot lavwa tande pou demande ki zot fiy i ganny large.  I vreman tough Mr Deputy Speaker, pou en paran ki’n anvoy son fiy lekol pou li al konplet son letid, i dekouver ki son fiy in ganny kaptire san okenn rezon valab.  I vreman tough lo en papa ki’n travay lizour e aswar, fer tou sakrifis posib pou ki son zanfan, son fiy i ganny son ledikasyon e ki tou sa i ganny detri zis koumsa.  E ler ou get le vre rezon akoz Boko Haram pe kaptir sa bann zenn fiy e pe kontinnyen detrir bann lekol e komet lezot latak lo nou bann dimoun inosan, se zis akoz zot krwar ki bann fiy pa devret ganny edike.  Zot dir ki bann fiy i devret la pou servi zot, pou vin zot lesklav.  Parey Boko Haram Leader ti dir le 5 Me 2014, mwens ki 1 mwan apre sa kidnapping, ki li i pran responsabilite pou sa bann kidnapping. I ti dir ki son met in instruct li pou vann sa bann fiy.  I ti dir ki i pou kontinnyen avek lenstriksyon son met e ki lesklavaz i permet dan son Larelizyon.  Ki i pou kaptir ankor dimoun e fer zot vin lesklav.  I ti osi dir ki sa bann fiy pa ti devret dan sa lekol e instead, zot ti devret marye akoz depi laz 9an, en fiy i kapab marye, dapre son Larelizyon.  Sa i fer realize ki plis fiy pou ganny kaptire, pou ganny servi koman lesklav par militan Boko Haram.  Si nanryen pa ganny fer, premyerman par Gouvernman Nigeria e lezot Lorganizasyon Enternasyonal, mon pa konnen ki pou arive Mr Deputy Speaker.  Toudmenm mwan ek mon bann koleg Onorab dan Lasanble, nou pou kontinnyen siport sa demars pou release sa bann fiy inosan, parske sa bann tortir, sa bann labi fizik e seksyel ki sa bann fiy pe sibir i vreman fermal e pa akseptab.

Me pa zis sa Mr Deputy Speaker.  Sa ki osi enkyet mwan ler mon pe koz lo labi fizik e seksyel se sa logmantasyon dan sa kantite ka labi ki pe ganny dekouver isi dan nou pti pei Sesel.  Premyerman, mon krwar i enportan ki nou remersye sa 1 ou 2 dimoun ki’n vreman brav pou vin devan e met serten ka devan Lotorite konsernen.  Mon demann lezot dimoun ki osi konnen lekel ki pe abiz sa bann zanfan, pou vin devan.  Zis mazinen ki dibyen ou pou fer dan lavi sa zanfan si ou fer sa.  Mon salye osi zefor tou lezot Lorganizasyon, enkli nou Lasanble Nasyonal e lezot ankor tel ki NCC, ASFF e bann Travayer Sosyal ki pe kontinnyen dan zot demars pou fer sir ki nou bann zenn fiy ek garson, nou bann zanfan i aret ganny abize seksyelman.  Mon demande Mr Deputy Speaker, ki i pase dan latet sa zonm, sa papa, sa boper, sa tonton, pou abiz seksyelman sa pti fiy ou sa pti garson.  Eski zot pa demann zot lekor akoz ki mon fer sa avek mon pti fiy?  Akoz ki mon donn en pti fiy en draze oubyen en ice-cream, pou mwan apre zis kapab abiz li?  Akoz mon bezwen pik li ek en sereng ranpli avek drog pou sey fer li dormi?  I annan plizyer lezot ka Mr Deputy Speaker, ki pa ni gou pou nou koz lo la ozordi.  Me mon mesaz kantmenm, pou ou ki pe kontinnyen abiz sa bann pov malere zanfan.  Eski ou vreman en zonm?  In ler pou ou ki pe abiz ou zanfan pou fer refleksyon lo kimannyer i feel pou hurt lezot ki powerless ek deffenceless e fer en promes ek ou lekor ki ou pa pou fer sa ankor.  Silvouple, arete.

Mon pou osi profite pou anvoy en mesaz kler a sa bann serten manman soutirez ou iresponsab.  I vre ki lavi i ranpli ek defi.  Mon demann zot pou silvouple, donn lanmour e protez zot zanfan, espesyalman zot fiy.  Tret zot avek respe.  Pa les personn fer zot soufer.  Pa les personn hurt zot.  Sa bann zanfan, zot pa’n demann nesans zot, me zot annan en Drwa pou viv byen.  Zot annan Drwa pou ganny apresye pour sa zanfan ki zot ete.  Mon pou osi zwenn avek tou mon bann fer ek ser Seselwa pou demande ki plis aksyon serye i ganny pran avek sa abizer e egalman avek sa paran soutirez.  Ki drwa ki zot annan pou abiz nou bann zenn pti fiy ek pti garson koumsa?  In ler pou nou osi rode lakoz sa bann problenm.  Kote tou sa ti komanse e ki nou devret fer ansanm pou anpes labi fizik e seksyel dan nou pei.

Mr Deputy Speaker, pou konklir mon pou aport mon sipor a sa Mosyon akoz mon senserman krwar ki menm si nou byen lwen avek tou sa ki pe arive Nigeria avek sa bann zenn fiy, menm si isi Sesel nou napa sa problenm kidnapping, mon osi zwenn avek mon bann lezot koleg zonm ek fanm dan nou Lasanble pou kondann sa abduction bann fiy Nigeria.  Mon krwar ki linite i sirman fer lafors e mon pa krwar ki sa bann fiy ti’n devret ganny kaptire akoz zis zot pe pourswiv zot ledikasyon.  Mon demann tou fanm e zonm Seselwa, dan nenport ki fason ki zot kapab pou osi zwenn nou Lasanble ansanm avek tou lezot madanm dan lemonn, ki pe demande ankor ki sa bann zenn fiy kaptire par Boko Haram i ganny large o pli vit posib.  Ki nou bann fanm ek zonm Seselwa, nou osi debout for ansanm, pou ki i annan plis lape dan lemonn, kot nou bann zenn fiy ek madanm i ganny trete parey zot devret ganny trete e mon demann tou zonm ek fanm Seselwa, an terminan, pou zwenn nou bann zonm ek fanm Seselwa dan Lasanble e debout e lager pou ki plis aksyon i ganny pran anver sa bann abizer ki pe abiz nou bann pti fiy ek pti garson.  Annou atrap lanmen sa manman ki per pou vin devan akoz son mari pou bat li, ou akoz i kanmi ki son zanfan pe ganny abize.  Annou travay ansanm.  Nou bezwen travay ansanm.  I vre ki nou dan sa Lasanble nou pas Lalwa, me bon lenplimantasyon Lalwa i bezwen travay tou dimoun.  E parey Commonwealth Women’s Anthem i dir, “Women can be silent when all around the world people hurt and hungry children cry.  We will sing out loud for justice and development and hold the rights of all the people high.  So, sing a song for women everywhere.  Let it ring around the world and never, never cease.  So, sing a song for women everywhere.  Equality, development and peace.”

Mon pou siport sa Mosyon Mr Deputy Speaker, akoz mon krwar dan legalite e devlopman an zeneral.  Mon krwar dan lape e mon krwar ki nou pe fer keksoz ki nou Met i demann nou pou fer.  Se raport nou sipor, nou soutyen a sa ki bezwen nou.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon ti ekspekte ou sant en sanson.  Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, sadly, plis ki 200 zenn fiy ki ti pe lekol an Nigeria, Chibok, ti ganny kidnapped le 14 Avril sa lannen e erezman, serten ladan ti ganny sans sove, me malerezman, i reste ankor enpe plis ki 200 ki ankor an kaptivite e ozordi, Lasanble Nasyonal Sesel pe zwenn avek larestan lemonn pou demann the unconditional release sa bann zenn fiy imedyatman.  E mwan Mr Deputy, mon pe zwenn ek Lasanble Nasyonal e Kominote Enternasyonal, pou demande ki zot ganny large imedyatman, san okenn kondisyon.

Mr Deputy, napa zistifikasyon omonn pou bann tel akt barbar.  Zot senpleman, Boko Haram i senpleman kont sa bann zenn fiy ganny en ledikasyon.  Zot senpleman kont Western Education.  Annefe, Boko Haram i ekivalan, ou i vedir Western Education is forbidden. Ozordi, i annan ase rezon pou kominote enternasyonal e lemonn debout kont Boko Haram akoz an kaptivite, drwa sa bann zenn fiy pe ganny vyole.  Zot pe ganny forse pou konverti dan Larelizyon Islam.  E baze pirman lo valer imen e valer lavi, napa personn omonn ki devret sibir persekisyon akoz son krwayans relizye.  Nou tou nou devret lib pou swazir.  Ni en Kretyen, ni en Mizilman, ni en Endou eksetera, pa devret ganny persekite akoz zot krwayans relizye.  Zonm i devret kapab devlop sa nivo tolerans lo nivo relizye e lo lezot nivo.  Boko Haram napa tolerans Mr Deputy.  E zot, zot pa kapab toler lefe ki sa bann fiy pe ganny empowered.  Ki zot pe ganny edike.  Zot krwar ki sa bann fiy pa ti devret dan lekol, me dapre zot, sa bann fiy, sa bann zenn fiy ti devret dan lakour, oubyen zot ti devret pe rod en msye pou zot marye.  Pli sagrinab ankor, i se ki pandan ki zot dan kaptivite, kominote enternasyonal i annan rezon pou krwar ki sa bann zenn fiy pe osi ganny vyole seksyelman.  Zot pe sibir bann lagresyon e vyolans seksyel.  Zot pe ganny demande pou fer travay forse, kan zot ti devret, parey tou lezot zenn fiy zot laz, dan konfor zot lakour e anba proteksyon zot paran.  Boko Haram pe osi menase pou vann zot into slavery.

Mr Deputy, trafik imen i en krim kondannen par kominote enternasyonal e kondannen par Lasanble Nasyonal.  E ozordi, se pour sa rezon ki nou isi Sesel, nou bezwen pran tou bann mezir pou garanti ki sa pratik pa ariv lo nou later, lo nou teritwar, kont nou zanfan ou kont okenn etranze.  Sa bann aksyon par Boko Haram i kont bann gran prensip Larelizyon Islam e sa ki Boko Haram pe fer, in fer ki zot in ganny liste koman en group teoris.  Ozordi, Boko Haram i debout tousel kont lemonn akoz lemonn pe kondann dan en fason tre for sa bann akt sovazri e kriminel par sa group teoris.  Se pou sa rezon, ki fodre pa ki nou perdi lespwar akoz i annan bann sinny ankourazan.  Bann Zofisye Ameriken e Angle i dan Kapital Aboudja e zot pe ede ek bann plan lo ki fason pou sov sa bann zenn fiy ki aze selman ant 16 a 18an.  E zot pe vwar ki fason pou deal avek sa group teoris.  Lasin, Lafrans, Izrael osi pe ede.  Izrael in anvoy en tim eksper lo Counter Terrorism.

Anplis Mr Deputy, Lanmerik pe donn lasistans pou amelyor kapasite Militer Nigeria pou deal ek sa sityasyon e pou fer sir ki Nigeria i respond pli vit e pli efikasman, si zanmen en tel sityasyon similer i repet son lekor.  Sa i enportan Mr Deputy, akoz Boko Haram pe menase pou repet bann tel aksyon.  I domaz ki sa bann led ki pe ganny ofer ozordi in ariv enpe tar.  Nou pa la pou pas zizman lo Gouvernman Nigeria, me bokou i reklanmen ki zot in reazir tro tar, sirtou vizavi led ki ti sorti kot Kominote Enternasyonal.  Tou sa i bann leson pou bann Gouvernman atraver lemonn aprann.

Ozordi, i annan levidans ki sa bann zenn fiy in ganny disperse.  Zot in kapab ganny spread dan en huge area an Nigeria limenm e serten i riske kapab an Tchad ou an Cameroon, ki fer zot lavi pli difisil.  Ki fer bann zefor pou retrouv zot ankor pli difisil.

Dan sa konteks Mr Deputy, lemonn e Lafrik i bezwen en concerted effort, sirtou dan domenn Human Intelligence e petet Lasanble Nasyonal Sesel i devret anvoy en mesaz kler e for pou bann pei dan larezyon, pou zot met anmars zot bann bon Human Intelligence Networks, pou zot anmas bon e kalite lenformasyson, pou ki lemonn i kapab servi pou locate sa bann zanfan, pou ki finalman zot kapab ganny sove.  Nou bezwen sa Mr Deputy, menm si nou konnen ki plizyer pei i kapab provide bann lezot kalite lentelizans.  Zot kapab provide areal satelite e imagery e zot kapab ede ek sirveyans.  Me Human Intelligence i vo bokou plis ki sa.  Nou bezwen servi tou nou resours posib e kontinnyen dan sa batay.  Ozordi dan sa Lasanble, enn bann mesaz ki nou bezwen anvoy ek lemonn, i se ki menm si the search for the girls seem blight, nou Mr Speaker, sa ki nou kapab fer se pa zanmen give up hope.  E pandan ki lemonn i devret okontrer entansifye zefor pou rod sa bann fiy, Gouvernman Nigeria i devret kapab fer ankor plis, pou ki sa bann fiy i ganny sove.

Mr Deputy, sa i en sityasyon ki tris.  Mon pa pou koz bokou lo la akoz bokou in ganny dir.  Me pou konklir, loter Mosyon in met bokou lanfaz lo bann Madanm Parlmanter.  Me nou, bann Msye Parlmanter, nou egalman konsernen akoz nou osi nou bann paran.  Nou kapab santi soufrans en paran ler enn son zanfan i fer fas ek bann tel sityasyon.  E donk, nou egalman e fortman kondann bann tel akt teroris kont okenn zanfan, ki se swa isi Sesel oubyen aryer.

Lo kote PDM, bann msye PDM pe donn zot sipor enkondisyonnel bann paran sa bann zanfan e tou bann zefor ki pe ganny fer pou retourn avek sa bann fiy.  Nou bann msye PDM, nou panse i osi al ver bann paran e fanmiy bann zanfan Seselwa ki pe ganny abize dan nenport ki laform.  Nou donn zot nou sipor e nou soutyen e nou kondann sa bann lagresyon ek labi pli fortman posib.  Sa bann lagresyon ek labi ki pe ariv lo nou later, kont nou bann zanfan.

Mr Deputy, en analiz, en konparezon e en refleksyon ki nou bezwen fer a sa staz i ki 5 ka labi seksyel kont bann zanfan dan en popilasyon 90 mil dimoun, ki pe arive isi Sesel, i ekivalan apepre 9,500 ka labi seksyel kont bann zanfan, dan en popilasyon 171 milyon, tel parey Nigeria.

Mr Deputy, this is food for thought. Sa bann lensidan ki’n arive resaman i en reminder ki nou bann zanfan, nou bann zenn fiy pa pe ganny eparnye kont labi.  Sa bann akt i monstrez e tou zefor i bezwen ganny fer pou elimin sa bann tel akt dan nou pei.  Nou bezwen protez nou bann zanfan e nou bezwen kapab donn zot tou loportinite pou zot viv dan dignite.

Mr Deputy, nou vizyon dan PDM, nou bi lo sa size se pou nou travay pou anmenn en Sesel ki free from labi zanfan dan tou son laform.

Avek sa 2 pti mo, mon a remersye ou, Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Rose.  Switch off mic.  Switch off.

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Deputy, bonn apre midi.  Bonn apre midi tou dimoun.  Mr Deputy, okomansman nou trwazyenm term, i fer mwan en tre gran plezir pou nou Lasanble reini e solider lavwa lemonn an sa ki konsern sor sa 273 zenn fiy ki’n ganny pran avek Boko Haram an Nigeria.  I fer deza 4 mwan depi ki sa bann zenn fiy in ganny pran dan zot lekol e ziska prezan, lemonn pa ankor tann nanryen.

Ozordi Mr Deputy, nou Lasanble Nasyonal, koman en Lasanble ki pride son lekor pou defann drwa bann ki pli vilnerab, koman enn bann Lasanble avek plis reprezantasyon fanm dan lemonn.  Koman bann Manm Lasanble ki sorti dan en Parti Politik ki krwar dan lemansipasyon fanm, nou pe zwenn lavwa lezot Lasanble ki pe siport sa demars pou liberasyon sa bann zenn fiy ki ankor an kaptivite.

Mr Deputy, nou mesaz ozordi i en mesaz solidarite anver sa bann zenn fiy Nigerian, ki ankor an kaptivite, me osi en mesaz solidarite anver tou zenn fiy, ouswa madanm ki pe soufer nenport ki form labi.  Nou regar i retourn dan nou pei, kot sa Mosyon i vin a en moman apropriye pou osi anvoy en mesaz tre kler avek nou kominote, ki nou Lasanble nou pe fer tou sa ki posib pou kontinnyelman protez nou bann zanfan, fiy koman garson, nou bann zenn fiy e madanm kont okenn form labi.  Labi zanfan, vyol kont bann zenn fiy e madanm i bann krim pli atros dan lemonn e i malere ki bann tel krim i ankor pe kontinnyen ganny perpetye dan nou vwazinaz, dan nou kominote, la obor kot nou viv e nou koman bann Community Leaders, nou pa kapab ferm lizye lo la.  Nou koman bann Lezislater, nou bezwen pa zis koze me osi fors aksyon imedyat e efektiv pou anpes sa move zerm.  Nou bezwen solider avek kominote lezot pei, lezot Lasanble kot zot osi zot pe fer fas avek menm fleo.  Nou bezwen vin sa azan sanzman dan nou kominote, pou edik nou bann fanmiy, sirtou nou bann manman, pou pa vin viktim e sirtou pa soutir bann tel kalite labi.

Mr Deputy, premyerman nou Lasanble pe demande ki Kominote Enternasyonal i zwenn ansanm avek Lotorite Nigerian, pou fer tou sa ki zot kapab pou liberasyon sa 273 zenn fiy ki’n ganny pran dan zot lekol 4 mwan pase.  Ziska prezan, zot pankor retrouv zot fanmiy.  Isi Sesel, lemansipasyon fanm, drwa ki en fanm ouswa en zenn fiy i annan pou swazir ki i anvi fer dan son lavi i garanti dan nou Konstitisyon e ganny met an pratik atraver bann polisi tre aktiv, an sa ki konsern ledikasyon, lasante, lozman, standar lavi, welfare, travay, maternite, progranm ptit anfans eksetera.  Sesel i ganny konsidere koman enn bann pei ki pli bon pou en zenn fiy ne.  Alors, nou rikord lo proteksyon e lemansipasyon zenn fiy e fanm i enn ki merit fer nou tre konsernen par latitid, serten latitid dan lemonn, dan sa monn ki nou pe viv ladan an 2014, ki ankor pe met fanm an aryer, ki ankor pe tret fanm koman en dezyenm grad ras.  Ki ankor krwar ki fanm pa merit ganny edike, pa merit pran son plas egal akote zonm dan sosyete.  Nou deplor sa latitid.

Nou zwenn Mr Deputy, deklarasyon bann fanm Speakers Inter-Parliamentary Union, nou zwenn bann blok Parlmanter tel parey Commonwealth Parliamentary Association, ACPEU, Pan African Parliament eksetera, pou denons sa latak barbar e initil lo sa bann zenn fiy Ngerian.  Koman bann Manm tre aktiv sa bann Lasosiasyon, nou osi nou bezwen azout nou lavwa.  Yer menm Mr Deputy, nevyenm Konferans bann Madanm Speakers IPU, in pibliy en deklarasyon pou imedyatman met en lafen avek vyolans kont fanm.  Sa deklarasyon in sit bann zone konfli koman bann landrwa ki annan plis risk pour bann zenn fiy e madanm ganny bate e vyole e ganny servi koman lesklav e leksplwatasyon.

An sa ki konsern sa bann fiy, sa deklarasyon i dir e mon sit.  “All efforts to find and rescue the kidnapped school girls must be pursued with full vigor and determination.  The momentum for action must not be lost.” Sa deklarasyon i osi dir ki vyolans kont zanfan, zenn fiy e fanm i retard progre en pei e ki ledikasyon i lakle pou rezourd konfli.  In ganny teste e prouve ki vyolans e sirtou vyolans kont fanm e zanfan i perpetye plis vyolans ankor.  En sosyete marke par vyolans i en sosyete ki pou viv avek sa sikatris pou plizyer deseni.  Fodre alors, nou pa gat okenn zefor pou fer retourn sa bann zanfan dan lebra zot paran.  Fodre nou pa gat okenn zefor pou fer konnen lemonn ki bann tel akt barbar pa merit ganny soutire e ki lemonn, pa zis Nigeria, i ralye resours pou detri sa bann zerm ekstremis dan tou kous nou Kontinan, dan tou kwen lemonn.

Mr Deputy, sa kanpanny ki’n ganny deklare anba tenm “Bring back our girls” i enn ki tre profon e fer mwan mazin lepok kot nou osi nou ti pe dir, “Bring back our fishermen.” Sesel in deza pas dan en tel leksperyans kot bann ideolozi ekstremis, bann teoris ti vin pran nou Peser se nou, devan nou laport e met zot an kaptivite.  Nou bann fanmiy in konnen ki savedri pa dormi e nou Gouvernman in konnen ki savedir fer fas avek en tel sityasyon.  Me Sesel, nou pa ti gat okenn zefor pou fer tou sa ki nou ti kapab pou retrouv nou bann peser e reini zot avek zot fanmiy.  Sa soufrans nou isi Sesel, nou konnen ki savedir.  Me nou osi konnen e apresye zefor enternasyonal.  Nou konpran tre byen ki savedir solidarite enternasyonal, presyon enternasyonal pou tir latansyon lo bann group avek tandans ekstremis, ki kapab fer ditor progre en pei e devlopman en pep.  I avek okenn rezerv alors ki nou Lasanble pe solider avek pei Kontinan Nigeria e tou demars ki zot, ansanm avek zefor enternasyonal pe fer pou retrouv sa bann zenn fiy.

Mr Deputy, “Bring back our girls” i osi fer mwan retrouv isi Sesel, kot ansemoman konsern nasyonal i lo labi zanfan, sirtou bann zanfan, bann pti fiy, zenn fiy e madanm.  Sa ki sagrinan se ki i osi annan manman ki vwar sa bann labi pe arive, me nanryen pa ganny fer ziska tou zafer i ganny met okler e menm la, zot viv dan en leta denial. Mr Deputy, nou osi nou merit dir “Bring back our girls.”  Bring back the time when girls were girls and parents were parents.  Nou osi annan serten dimoun malad dan nou sosyete Mr Deputy.  Zonm koman fanm, ki krwar ki i normal ki labi zanfan i ganny perpetye anba zot twa, zis pou satisfer vis serten adilt.  I annan manman ki vwar li normal pou son zenn fiy 15an mont menaz avek en adilt.  I annan manman ki vwar li normal pou pous son fiy devan son laport.  I annan paran ki vwar li normal ki son zenn fiy i reste andeor lakour ziska tar dan lannwit.  Normal ki en zonm alaz i anmenn keksoz kot lakour, zis pou faver seksyel.  Normal ki nou zanfan i komans angaz li dan drog e lezot konportman anti-sosyal.  Sa ki pli alarman dan tousala, se pa konportman zanfan, me plito konportman paran, ki zanmen asiz ek zot zanfan pou koze, ki blanm Mis ek lekol pour tou zot problenm, ki blanm sosyete pou sityasyon ki zot trouv zot ladan.  Ki zot zwe viktim.  Vre viktim se zanfan.  Touzour zanfan.

“Bring back our girls and boys” Mr Deputy, i en kanpanny ki nou osi nou merit pe mazin seryezman lo la isi Sesel.  Fodre ki nou zanfan i konport zot koman zanfan e fodre pa zot ganny pouse, ouswa forse, ouswa enfliyanse pou zot konport zot koman adilt.  Girls Mr Deputy should be girls, not young adults, not mothers, not care givers.  Se la alors kot mwan osi mon zwenn tou bann Madanm Lasanble lo kote Parti Mazoriter pou denons tou sa bann move konportman, tou sa bann atrosite ki serten nou bann zenn fiy i ganny forse pou sibir isi Sesel, koman dan lemonn antye.

Ler nou zwenn sa kanpanny “Bring back our girls,” let the message hit home. Nou ki konn nou kominote, nou ki koz avek nou dimoun, nou ki konn nou zanfan, nou ki konpran tre byen nou sosyete, fodre ki labi zanfan pa pas devan nou lizye inapersi.  Nou Parti ti lite pou met zanfan lo ban lekol, pou met madanm dan travay, pou ofer konze maternite, pou ofer nou pep ledikasyon, pou donn swen lasante.  Pou retir karavann e met lakaz konvenab.  Pou fer tousala e plis ankor.  Ozordi nou lalit i plis, i pli bokou.  Nou bezwen kontinnyen lite pou fer ki sa flat ki nou’n konstrir pa vin en loka.  Sa madanm ki nou’n edike i vin en paran responsab.  Sa zanfan ki nou’n met lo ban lekol i servi son letan pou laprantisaz.  Ki sa swen lasante pa ganny servi zis pou detox ouswa pou tret bann abize.  Mr Deputy, nou latas i gran, me fodre pa zanmen nou perdi lespwar.  Fodre ki nou touzour mazinen ki zanfan en Nasyon i son trezor, son lavenir, son future investment.  Se son bann Dirizan demen.

Mr Deputy, nou osi annan en rikord pou mentenir koman en pei.  Alors, bann Lalwa ki nou pase, bann Regilasyon, bann Polisi e progranm ki nou fer, fodre i enpakte lo nou sosyete dan en fason pozitiv.  Fodre ki Sesel i mentenir son rikord ekselans lo lendeks devlopman imen.  Rikord pou reste veritableman en pei kot i pli bon pou en zanfan ne.  Rikord lasante e reprezantasyon fanm o nivo leadership. Sa rikord i komans avek travay dan lakour ki ankouraz fer grandir en bon zanfan.  Dan kominote ki ankouraz fer grandir en bon adilt e dan pei ki ankouraz fer grandir en bon sitwayen.

Mr Deputy, sa Mosyon i enn ki al pli lwen e pli profon ki en mesaz solidarite pou bann zenn fiy Nigeria.  I tous byen profon lo drwa fanm pou swazir son krwayans relizye, pou swazir son ledikasyon, pou swazir son lavenir e son fanmiy.  Fodre nou tou, nou fer sa ki nou kapab pou protez sa bann drwa.  Sa Mosyon alors, i vin a en moman kot lemonn antye pe fer gran refleksyon lo si vreman nou’n progrese pou protez sa bann drwa.  Si sa bann deklarasyon drwa iniversyel e bann development goals in ganny non selman akonplir, me mentenir.  En refleksyon Mr Deputy ki nou isi dan sa Lasanble nou pe fer ansanm.  En refleksyon ki demann deklans en deba Nasyonal.  En responsabilite Nasyonal e byen partaze, kot nou tou, pa zis Gouvernman, pa zis politisyen, pa zis bann responsab dan kominote, me nou tou nou santi nou konsernen e angaze pou elimin labi kont zanfan, ki se swa isi Sesel, ouswa aryer.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Charles, Right of Reply.  Switch off.  Switch off.

 

HON JEOVANA CHARLES

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan remersye tou bann Manm Onorab ki’n entervenir lo mon Mosyon, pou eksprim zot sipor ek zot solidarite pou liber sa plis ki 200 zenn fiy lekol ki’n ganny kidnap an Nigeria.

Mr Deputy Speaker, mon’n kontan pou tann bann lentervansyon ki’n vreman for e ranpli avek konviksyon nou Lasanble lo sa size labi zanfan.

Mr Deputy Speaker, mon krwar ki i vreman enportan ki nou osi isi Sesel, nou met lo rikord ki nou kont okenn vyolans kont bann madanm, osi byen ki okenn labi zanfan.  Alor, nou Lasanble i zwenn avek lezot Parlman lemonn, atraver sa vot ki nou pou pran dan en pti moman anver sa Mosyon, an sipor pou liber sa plis ki 200 fiy ki’n ganny kidnap an Nigeria, osi byen ki siportan tou bann demars enternasyonal ki pe ganny fer pou zot kapab ganny libere.

Mr Deputy Speaker, mon ti a konklir an dizan ki atraver sa vot ki nou pe al pran, i pou en sinny ki Sesel i vreman annan en lopinnyon ferm e nou lopinnyon lo sa size vyolans kont madanm e labi zanfan se ki nou pou fer tou pou kontinnyen promot tou zefor pou elimin tou form vyolans kont madanm ek zanfan.  Nou bezwen prezerv tou nou zanfan.  Nou bezwen deklar lager kont tou sord labi kont nou zanfan.  Ankor, mon pou repete ki fanm Lepep dan sa Lasanble, nou kondann tou form labi zanfan e vyolans kont bann madanm e mon lans en lapel avek tou nou bann zenn Seselwa, sirtou bann fiy pou zot sezi e profit tou bann loportinite ki Gouvernman i met a zot dispozisyon, sirtou Ledikasyon.  Legzanp sa bann fiy, ti pe profit sa loportinite ledikasyon, me si sa group teroris pa ti’n vin kidnap zot, sa bann zenn fiy ti pou viv zot rev.  Me i malere ki zot rev in ganny brize.  Alor, nou bann zenn fiy Seselwa, parey mon’n dir bomaten, fiy edike i sov lemonn.  Fiy Seselwa, pran zot ledikasyon o serye e vin en bon adilt, en bon paran e en bon sitwayen nou sosyete.

Mr Deputy Speaker, ozordi apre midi, mon repet ankor.  Tre for e san rezerv.  Nou pou donn tou nou sipor pou sa kanpanny “Bring back our girls,” pour ki sa bann zenn fiy lekol i ganny retournen sen e sof kot zot paran.

Avek sa 2 mo, mon ti a demann tou Manm Lasanble pou donn zot sipor sa Mosyon.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon.  Lo sa Mosyon nou pran en vot.  Tou bann ki anfaver, lev zot lanmen?  Inanim.  Mosyon in ganny aprouve.

E avek sa nou ava adjourn e rezwenn Mardi le 16 Septanm.

 

(ADJOURNMENT)