::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2007 » Tuesday 25th September, 2007

Tuesday 25th September, 2007

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 25th September 2007

The Assembly met at 9am.

National Anthem

Mr Speaker In the Chair.

MR SPEAKER

Bon, bonzour tou donn.  Nou ava konmans toudswit avek nou travay pou ozordi.  Question Time.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker mon ti oule zis fer en pti pwen klarifikasyon.  Kan en Mosyon i ankor, in debate in the House ki pozisyon the House vizavi ki lapres i pran sa Mosyon ki still in debate.

 

MR SPEAKER

Bon nou a deal avek sa apre Question TimeRight.  Ok, Question TimeAny point of order nou ava pran apre Question Time silvouple.  Question time mon prezimen, mon pa prezimen, ozordi mon mazinen nou a sey fer li according to bann guidelines ki mon’n sirkil avek zot depi semenn pase, guidelines pou Minis e pou bann MNAsOk nou kapab fer servi pli byen letan ki nou annan a nou dispozisyon e osi fer en travay pli serye ankor ki nou ti deza pe fer.  Bon premye kestyon mon’n ganny notis par Onorab Leader Lopozisyon ki i pou absan e ki dan son plas Onorab Regina Alcindor pou demann son kestyon.  Mon oule fer Onorab konnen ki Minis in endik ek mwan ki i pou pran le 2 premye kestyon ansanm alors mon ava envit ou pou demann sa 2 kestyon ki Onorab Leader Lopozisyon ti sipoze demande.  Onorab Alcindor.

 

HON REGINA ALCINDOR

Mr Speaker, eski Minis i kapab enform Lasanble, enform zabitan Anse Etoile ki pozisyon Gouvernman konsernan konstriksyon en Sant Lasante La Retraite.  E etan donnen grander distrik Anse Etoile e lakantite son popilasyon, eski Minis i kapab enform zabitan sa distrik si son Minister i Okenn lentansyon etablir bann sant konsiltasyon pou bann zabitan dan diferan rezyon tel ki Hangard, Quincy, Maldives, La Gogue e La Retraite.  Mersi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, pou mwan reponn sa 2 kestyon petet mon a elabor enpe lo pozisyon parey nou’n dir ki sa Minister, Minister Lasante e pozisyon Gouvernman.  Nou pozisyon se ki nou pa oule fer sak distrik pou annan en sant akoz parey nou konnen i annan en bann kou, resours imen, lekipman ek lezot kou.  Ki nou pe fer se ki nou pe fer dan bann distrik rezyonnal, nou pe met en sant ki nou dir en Sant Lasante ki annan en bann kantite servis ladan parey nou konn sant La Riviere Anglaisez e parey nou’n dir nou pe fer Beau Vallon.  Etan donnen ki Perseverance i prezan an devlopman nou pe annan apepre 10,000 dimoun ki pou Perseverance.  Desizyon in ganny pran olye ki nou met en Sant Lasante ou en klinik Anse Etoile, ou La Retraite nou met li lo Persevernce e sa i ava deservi sa bann dimoun ki Onorab Alcindor …… sa bann landrwa distrik ki Onorab Alcindor in mansyonnen.

Osi petet mon ti a dir ki nou pozisyon se ki nou pe espere ki dapre sa politik ki nou pe fer la konmela lo nivo lasante, prevansyon ki nou pou annan mwens demann lo bann servis ki nou dir klinik.  Byen ki i annan bann progranm ki nou pou entansifye lo nivo sa bann sant dan distrik ou sant rezyonnal.  E apre fodre nou petet realize ki nou kapab reach out parey nou dir kantite nou bann dimoun deservi zot san ki vreman zot vin bezwen dan en klinik.  Nou pe osi devlope la sa bann sa ki nou dir bann swen adomisil e sa ankor dan Minister la nou pe revwar sa bann progranm pou nou kapab.  ………I annan de dimoun ki ners i a vin kot li, Dokter a vin kot li enpe pli souvan.

La Riviere Anglaise komela i already pe operate lo son maksimonm.  Alors si nou pou fer en sant ki nou pou met li Perseverance i pou tir enpe sa presyon lo La Riviere Anglaise e sa bann dimoun ki parey mon’n dir dan catchment area ki nou pe dir Anse Etoile i a kapab vin lo Perseverance.  E menm letan parey nou konnen nou already annan nou sant ki pou fer Beau Vallon apre nou pou bezwen redefinir sa bann catchment area.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab Alcindor

 

HON REGINA ALCINDOR

Eski Minis i kapab dir nou si sa bann sant, bann progranm adomisil pou en progranm zeneral oubyen zis pou sa bann sou distrik parey ki ou’n nonmen.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa progranm i en progranm zeneral.  Akoz partou lo Mahe, Praslin i annan sa bann demann.  Nou dir prezan nou pe bezwen get ladan akoz i annan bann demann osi nou bezwen regard bann carer ki nou pe fer en progranm ki zot osi zot a ganny en lantrennman pou zot kapab zot osi deservi sa bann dimoun ki bezwen sa bann led.  Bann dimoun aze, bann dimoun ki’n sorti lopital ki bezwen ……… si i annan dyabet or kwa ki zot pou kapab donn ……. pa neseserman en swen me i kapab servi sa bann dimoun.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, letan mon’n ekout larepons Minis mon’n remarke en sanzman dan loriantasyon pou atenn lobzektif oubyen pou met an pratik bann Polisi vizavi lasante.  Dan sa sans la anvi sa kestyon ki’n ganny demande eski Minis pe konfirmen avek nou ki bann kestyon Health Post parey Cascade in deza demande ek Minister lasante, i pe aboli sa e ki konsantrasyon i pou lo bann sant rezyonnal e ki Cascade li i pa pou ganny enn li.

 

MR SPEAKER

Onorab Kestyon.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Wi.  Kestyon mon’n demande kestyon e anmenmtan etan donnen sa nouvo loriantasyon ki prezan i ratio Dokter/pasyan an tenir kont sa ki WHO i demande, konmsi pou mwan vwar si sa ki in dir, sa larepons la i an akor pou ki nou ek nou Polisi nou pe osi atenn Polisi lasante mondyal ki WHO i demande.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, petet pou reponn sa kestyon se ki parey nou’n dir nou politik se ki wi, nou pe al fer li lo nivo rezyonnal e menm konmela ler nou’n ganny expert sorti deor zot in dir nou poudir nou annan tro bokou klinik.  Me nou, nou pou bezwen get nou realite nasyonal e bezwen nou bann dimoun.  So kantmenm zot in dir ki nou i annan tro bokou nou, nou pa vedir ki nou pa pou fer.  Savedir nou, nou regard nou popilasyon, nou’n regard kimannyer distribisyon, maladi dan bann landrwa e nou’n dir nou pe pran sa desizyon e nou’n pran sa desizyon.  Nou pou fer li sa bann sant lo en baz rezyonnal.  Ratio WHO mon pa konnen selman isi mon krwar i annan en Dokter par 600 dimoun.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou ki bann lavantaz sa bann sant rezyonnal pou annan par rapor avek bann klinik distrik parey nou ti apel zot e ki bann servis adisyonel ki sa bann sant rezyonnal pou ofer bann zabitan dan sa bann rezyon.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Bon, parey nou konnen dan bann sant rezyonnal nou annan bokou plis servis.  I annan bann servis pou zanfan, manman nou annan dantis, nou annan bann servis fizyo e menm la ler nou pe regard Perseverance koman i pou en nouvo devlopman nou pe regard osi pou nou met Occupational Therapy.  So nou pe elarzi enpe plis ankor dapre leson ki nou’n gannyen dan sa bann lezot sant ou klinik ki nou’n fer e osi lo bezwen.

 

MR SPEAKER

Ok zot a remarke mon pe allow 2 supplementaries akoz nou pe pran 2 kestyon ansanm.  HON JEAN FRANCOIS FERRARI.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ti a kontan zis demann Minis si sa sant rezyonnal lasante ki pou fer Perseverance, si i pou lo nivo fully fledged lo health centre ou lopital whatever. konmsi mon ti a kontan konn son scope e anvi ki zil Perseverance pe pran serten retar eski konmsi Minis pa pe antisip enpe konzesyon over the years dan sa cathment area akoz Anse Etoile nou konnen i vreman pli gran distrik dan Sesel e ki si i annan bann mezir adisyonnel ki pe ganny pran pou cope ziska ler Perseverance i pare.  Mersi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Perseverance vedir i pou en health centre savedir en sant, ki vedir i pa pou en lopital.  E parey mon’n dir ler nou pe regard Perseverance nou’n dir nou pou regard osi ki lezot keksoz nou kapab mete, nou menm pe diskite, egalman i ankor an konsiderasyon ki petet i pou annan en bay kot dimoun i vini si i under observation ki i pa bezwen al lopital Victoria.  I kapab pou en lazournen reste la.  Selman parey mon’n dir sa i ankor an konsiderasyon akoz sa bann enfrakstriktir pou Anse Etoile la nou dan bann diskisyon la pou Perseverance.  Rather nou anba diskisyon pou regard ki nou pou mete e ki nou’n aprann parey nou dir dan tou sa bann lezot klinik, dan bann lezot sant, ki nou’n mete, ki nou pa’n mete, kimannyer, ki sa ki’n marse, ki demann sa bann dimoun e Perseverance limenm nou pe dir 2009 bann lakaz pou fini.  Alor si nou pe dir 2009 la nou pe planifye antretan ki nou pa pou al fer en sant ou en klinik Anse Etoile.

 

HON ANSLEY CONSTANCE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis eski i pa pou en pli gran lavantaz pou train sirtou nou bann carer parey in dir olye ki nou fer bann sant konsiltasyon parey kestyon pe demande.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon krwar mon’n tous lo la, wi, seki ler nou, nou pe regard lasante e ki nou pe dir lasante nou pe al kot lepep.  Nou pe al dan kominote e se sa lespri.  Lespri se ki nou pe train la, nou pe devlop sa bann carer. I annan ki pe ganny train e pou ganny ankor training pou li kapab donn enpe plis sipor si ou kapab dir lo kestyon lasante sa bann dimoun kot zot pe deservi dan sa bann distrik.

 

HON COLIN DYER

Mon ti a kontan demann Minis pou eklersi nou en pti pe plis lo pozisyon bann klinik.  Mon pa pe koz dan distrik Sant Lasante oubyen si i annan Dokter pou konsilte pasyan me senpleman bann distrik ki pli elwanye avek Sant Lasante kot i kapab annan klinik.  kot zot deservi farmasi, donn enzeksyon, teste tansyon, teste dyabet, bann servis konmsi ki vin pli pre e non pa Dokter pou konsilte pasyan.  Si i ankor Polisi Gouvernman pou annan klinik dan serten distrik kot i pli elwanye avek bann Sant Lasante.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Anvi ki nou nou pe gard tou sa bann progranm ki nou fer sa nou a kapab konsidere, me selman fodre nou tir dan ou lespri sa lide klinik.  Akoz ler nou dir klinik dimoun pe mazin serten keksoz, wi.  Si nou pou regard lo serten kestyon dispanser sa nou a kapab konsidere anvi ki nou pe dir nou pe vreman fer fason pou nou al kot klinik, nou bi se ki nou pe fer sir ki nou pe donn en servis pou nou amelyor nou servis pou lepep.

 

HON FRANK ELIZABETH

Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble konbyen Dokter pou ganny mete dan sak rezyon e si tet-d-abitan bann rezyon pou determinen konbyen Dokter pou ganny mete a dispozisyon bann pasyan.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, parey nou konnen resours imen lo kestyon lasante i en gro defi pou nou.  Swa i a ners, swa i a zot travayer e sirtou Dokter.  Pou konmela nou annan nou 110 Dokter pou sa 85,000 dimoun sa popilasyon, kimannyer nou pou partaz sa, i pou depan lo ……, nou a gete parey ou’n dir, i annan  lezot kriter parey nou pou get sa popilasyon nou pe get ki sa bann profil lasante.  Ou kapab dir sa popilasyon.  Si i annan Dokter i a vin 2 zour, si 1 i a stasyonn toultan, tousala i pou ganny diskite me parey nou’n dir i en defi pou nou sa, Dokter.

 

HON HARDY LUCAS

Mr Speaker, mon ti zis anvi demann Minis ki in mansyonnen ki i annan 110 Dokter poulemoman, eski sa i enkli bann spesyalis avek bann Dokter osi ki pe okip bann pos administrativ.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa i enkli Dokter, tou Dokter.  Napa bokou Dokter ki pe pran kours administratif.  Nou annan 40 poursan nou bann Dokter Seselwa ki form dan sa 110.

 

MR SPEAKER

Bon alors nou ava pran kestyon 38.  Onorab Nicholas Prea.

 

HON NICOLAS PREA

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i kapab konfirm avek sa Lasanble kan eski nouvo proze Sant Lasante Bel Ombre, Beau Vallon pou pare e konbyen sa proze pe koute.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, Beau Vallon, Bel Ombre sa sant mon pa kapab konfirmen kan i pou fini akoz ou konnen kontrakter sa i dan zot lanmen or petet menm dan lanmen letan eler.  Nou’n ganny movetan zot in dir nou napa materyo me i ti sipoze fini parey nou konnen Novanm sa lannen me nou pe vwar li fini Novanm sa lannen.  Nou fini an diskisyon avek kontrakter e in dir nou ti annan problenm materyo me la in reviz son plan me i pa’n kapab donn nou en dat defini kan pou.  E lo son kou ler ti konmanse ti pou R14 milyon, 300mil e ankor fotespere ki avek sa bann dele sa pa pou vedir en ogmantasyon.

 

HON NICOLAS PREA

Mr Speaker, vi ki Minis dan son repons in dir ki nou pe reviz en pti pe plan and all that eski Minis i kapab enform nou lo ki bann servis ki pou asosye avek sa sant.  Mersi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa sant i parey in deza ganny dir dan Lasanble.  Mon pa pe sanz ankor pou sa bann ki nou ti’n fini agree.  Parey nou’n dir i pou annan fizyo, i pou annan en pti ………  Bann swen prenatal apre bann manman i ganny baba, disan, danter tou sa servis ki nou’n dir parey La Riviere Anglaise i annan e parey in deza ganny dir dan sa Lasanble ki pou mete lo sa ………  Nou pa pe al sanz pou al fer modifikasyon lo la.  E se sanmenm sa sa model ki mon’n dir nou pe servi pou Perseverance e apre nou pou elarzi Perseverance parey mon’n dir petet nou fer sa 2 …………..

 

HON NORBERT LOIZEAU

Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si eski apre sa Sant Lasante Beau Vallon, Bel Ombre i ganny konplete si i pou fanksyon lo en baz 24er e si zot pou provide en servis lanbilans osi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Wi.  Nou pe pran sa an konsiderasyon e propableman i ava wi.  Me parey nou’n dir nou pe konsidere.  Akoz i resours ki nou pli gran defi lo la.  Nou pe konsidere.

 

HON ANDRE POOL

Eski Minis i kapab enform sa Lasanble kote sors finansman sa sant i sorti.  Mersi.

 

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa sant Beau Vallon, Bel Ombre se Gouvernman ki pe finanse

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, eski Minis i kapab espik nou en pti pe etan donnen ki sa Sant Lasante in lo drawing board pou deryen 10 an eski Minis i kapab esplik nou akoz in annan sa bann retar e eski dan sa finansman i annan konponan loan ki Minister oubyen Gouvernman pe pran, loan eksteryer.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Bon Mr Speaker, sa bann retar parey mon’n dir se ki kontrakter in dir nou materyo, apre nou’n ganny lapli ti annan en miray ki ti’n ganny fer grennen.  Sa miray zot dir mwan i esansyel pou sa.  I parey en nespes retaining wall pou sa sant alors nou bezwen pe fer li refer sa miray e ti annan lezot problenm ler nou vwar ki zot in design sa ki sa angle i fer ti konmsi kot lanbilans i vini sa osi pou annan bann pti modifikasyon ki normal.  Akoz en keksoz ler nou fer kantmenm en lakaz ou met li lo plan apre ler ou fer li as built ou pou war i annan bann pti varyasyon ki ou kapab fer.  Se egzakteman sa son pli gran rezon pou sa bann dele e mon’n dir ki Gouvernman pe peye.  Savedir ki mon pe dir se ki nou pain al kot ABB pou dir ABB pe pey sa enn.  Me selman Gouvernman li ek son larzan parey nou konnen i annan bann fre ki i pran enn ler me sa i pe finanse par Gouvernman.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Minis mon pa konnen si ou pa kapab reponn sa kestyon me anvi ki Minis Morgan ti fer kanpany dan distrik Bel Ombre ti garanti bann zabitan ki avan lafen lannen zot pou gannyen zot Sant Lasante e

 

MR SPEAKER

Kestyon Onorab

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Wi eski ou sizere ki nou call Mr Morgan ketfwa next time ler i vini e nou …….

 

MR SPEAKER

Out, out of order.  Out of order. Onorab Alcindor.

 

HON REGINA ALCINDOR

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou lekel sa kontrakter ki pe pran sarz sa louvraz silvouple.

 

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa kontrakter se Allied Builders.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, eski Minis i kapab esplik nou Lasanble sa sant rezyonnal Beau Vallon, Bel Ombre ensidswit la ki pou son cathment area konmsi bann distrik e sou distrik ki i pou deservi si ou konnen e ki pou apepre son popilasyon sa cathment area.  Mersi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr speaker, parey mon’n dir son popilasyon son cathment mon’n dir ler nou pe fer Perseverance nou dir nou pe koz Beau Vallon, Bel Ombre e nou pe koz La Riviere Anglaise e nou pou bezwen redefinir en pe bann cathment.  E sa enn ki nou dir Beau Vallon, Bel Ombre i sipoze pran Beau Vallon, Bel Ombre, en pe lo Glacis petet nou pou anvoy en pe St Louise.  Well pou konmela la nou pe dir 18 mil La Riviere Anglaise i gannyen sa i son kapasite en pe o so i pou bezwen ant 10 a 15 mil son kapasite.

 

HON COLIN DYER

Mon ti a kontan demann Minis leskiz ki kontrakter in donnen e sa miray ki’n kase i retaining wall pou sa batiman e si ou Minister in aksepte sa leskiz.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mwan Mr Speaker, depi ler mon’n vini la mon’n fer meeting avek kontrakter avek project unit dan mon Minister e mon’n ganny asire ki sa miray i enportan.

 

(Interruption)

ONORAB DYER

Si sa miray i enportan mon krwar sa klinik avek tou son profesyonal avek tou son pasany pou dan problenm.

 

MR SEPAKER

Bon Minis i dir miray i enportan.  Onorab Mondon.

 

ONORAB MONDON

Si Minis ti kapab zis eklersi nou Lasanble si sa R14.3 milyon i zis kou konstriksyon batiman ouswa i enkli kou lekipman pou ekip sa lopital, si non konbyen an plis Gouvernman pou bezwen pou kapab finans bann lekipman.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa 14 milyon Mr Speaker sa 14 milyon i zis pou building.  Pa pou lekipman e pa pou son bann lezot resours ki nou pou bezwen.  E ordinerman konbyen i koute pou en loperasyon pou run en sant sa grander mon a baz li lo La Riviere Anglaise.  Anvi ki nou pe dir sa nou pe develop li e bann lekipman osi ki nou pou mete e tou nou bann servis.  Sa ki nou kapab dir se ki nou pran enn parey en sant Anse Royale i pe kout nou 3 milyon son running cost me sa pa vedir ki i pou kout nou 3 milyon akoz i depan son bann lekipman pli modern ensi ki bann lezot keksoz ki nou mete ladan e sa pou donn ou en nide 3 milyon.

 

HON DAVID PIERRE

Eski Minis i kapab dir nou dan kontra ki’n fer avek kontrakter pou built sa klinik eski i annan en penalti, i annan en clause kot i annan en penalti.  Dan bann ka kot i annan retar konstriksyon e rezon pa zistifyab e dezyenman eski kou an plis ki pou arive because of sa miray ki’n grennen eski sa pou ganny bear par sa kontrakter.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, pary nenport kontra wi i annan en penalti clause dan sa kontra.  Lo kestyon dele parey nou tou nou konnen kontrakter pou vin dir ou letan, isi laba keksoz ki beyond son kontrol.  Me ler nou, i annan bann ka ki pou pa beyond son kontrol nou pran le pa neseser avek zot.  Sa miray an realite i pa en miray ki sa kontrakter ki’n fer pou Minister Lasante, se en miray Land Transport so sa mon pa kapab reponn Okenn kestyon lo la.

 

HON DAVID PAYET

Eski Minis i kapab dir nou konbyen Dokter pou annan dan sa nouvo klinik letan i konplete ki pou travay full time.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Lo sant Bel Ombre, Beau Vallon.

 

HON DAVID PAYET

Yes.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Lo sant Bel Ombre, Beau Vallon Mr Speaker I annan li apepre 4 ler nou dir apepre.  Akoz mon’n dir taler i depan kimannyer ki ler nou pou get son cathment ler nou’n fini redistribi tou le res me selman la nou pe dir nou pe plan pou sa 4.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Minis mon ti a kontan konnen etan donnen ki Onorab Nicolas Prea avek Onorab Dyer ti fer sa enn zot promes eleksyon ki zot donn zabitan sa distrik en klinik, mon ti a kontan konnen si ou okouran Okenn demars ki sa de……..

 

MR SPEAKER

Out of order. Onorab Out of order.  Out of order.  Kestyon 39 Onorab Francoise.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i kapab up date Lasanble lo plan Gouvernman pou rekonstriksyon Lopital Anse Royale.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mersi Mr Speaker, Lopital Anse Royale parey nou konnen lannen prosenn i pe al fet son 60 e dan bann deryen lannen ki’n pase en kantite renovasyon in ganny fer lo sa lopital e desizyon apre in ganny pran pou dir nou pou refer en lopital nef.  E la demars in ganny fer, plan in fini ganny soumir, pe al fini kot Planning. In fini ganny fer e apre larzan osi, demars pe fer e pou Anse Royale nou pou annan 2 pou annan en lopital e apre osi pou annan en sant parey nou’n koze taler lasante.  E i pou 2 diferan building separe.  I pou annan bann servis ki i annan konmela e posibleman bann nouvo servis parey en lakaz mor, x-ray e ankor en landrwa pou fer bann pti loperasyon.  E son kou nou pe koz apepre R30 milyon.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Mon ti a kontan demann Minis vi ki nou pe koz rekonstriksyon sa lopital e vi ki i annan serten zabitan ki reste dan sa landrwa kot sa rekonstriksyon pou ganny arive e eski zot in fini determinen ki bor sa bann dimoun pou ganny allocate e dezyenmman vi ki nou pe rekonstri li eski i pou annan sa servis anmenmtan ki sa rekonstriksyon pe ganny arive.  Bann servis lasante pou zabitan Anse Royale eski i pou annan en landrwa kot zot pou kapab met sa servis a dispozisyon piblik.

 

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Wi Mr Speaker, nou pe fer li lo en baz ki en mannyer ki nou pa pou ferm net ki parey ou pe dir ki pou napa servis Anse Royale.  Letan pe konstri i pou bann faz ki en mannyer nou pou toultan pe donn en servis nou build en bout apre lot.

 

MR SPEAKER

Bon Onorab Elizabeth.

 

HON TERENCE FRANCOISE

What about pou zabitan ki pe reste dan sa landrwa mon lot kestyon. Pre lokasyon zabitan.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Pre lokasyon zabitan tou sa la ler nou pe regard i pa neseser konmela la nou pe regarde kimannyer pou fer li lo sa site kot i ete e i annan lezot developman ankor pou Anse Royale e tousala pe pran an konsiderasyon.

 

HON FRANK ELIZABETH

Eski Minis i kapab dir avek Lasanble konbyen i kout Gouvernman par an pou run en lopital rezyonnal parey Anse Royale e eski i annan en lanbilans ki atase avek sa lopital.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, se Anse Royale menm parey mon’n dir ki 3 milyon pou run li e si I annan en lanbilans.

 

HON FRANK ELIZABETH

Eskiz mwan, pa pou Anse Royale me lezot osi parey Anse Royale si i kout 3 milyon osi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Wi nou’n dir Mr Speaker, en sant parey Anse Royale en lopital parey Anse Royale i kont nou 3 milyon e si i annan lanbilans nou pe annan osi la nou annan 2, 3 lanbilans nef ki nou pe gannyen e nou parey nou dir dan nou progranm ki nou fer, ki nou amelyor sa servis lasante ki nou gannyen.  Nou pou fer fason ki bann landrwa parey lopital parey nou’n dir Perseverance ki pou annan lanbilans taler mon’n reponn en kestyon ki nou pou konsidere met lanbilans.

 

HON SANDY ARRISOL

Mon ti a kntan zis demann Minis si dan plan rekonstriksyon Lopital Anse Royale zot pe mazin fer li enpe spesyal avek bann lekipman spesyal pou an ka en maladi kontazyez etan donnen ki Lopital Anse Royale ki ti pe responsab pou SARS deryen fwa.  Si dan zot plan zot annan, zot pe mazin fer li koumsa dan en sant karantenn par egzanp.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, parey nou konnen ler nou ti ganny tape avek sa SARS la nou ti kapab fer li le neseser pou nou met sa anba kontrol.  Nou pou annan en isolation centre en landrwa kot tes pou fer me i pa pou neseserman Anse Royale.

 

HON CHARLES DE COMMARMMOND

Mr Speaker, eski Minis i kapab esplik nou Lasanble en pti pe plis lo bann fasilite e servis ki i pou annan ki pou atase avek sa Lopital Anse Royale par egzanp lo x-ray, mortuary, ensidswit konmsi donn en pti pe plis detay pou ki pep Anse Royale i kapab osi byen konpran ki bon servis Minister Lasante pe al donn nou.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, petet a sa staz parey mon’n dir i pou annan bann servis parey mon’n dir ki annan konmela e osi nou pe konsider, x-ray, nou pe konsider lakaz e petet pli tar ler nou’n byen fini tou son Anse Royale sa lopital avek son sant mon a kapab revin ankor dan Lasanble si i posib pou vin donn en pli gran detay parey Onorab in dir pou lapopilasyon kapab konnen ekzakteman ki nou pou donnen.

 

HON HARDY LUCAS

Mon ti a kontan demann Minis pou esplik sa Lasanble si i annan sa lenformasyon ki sours finansman sa proze e si pou annan okenn konponan foreign exchange.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Pou Anse Royale Mr Speaker nou ankor pe rod finansman pe negosye pou son finansman e tou proze ki nou fer i annan son konponan foreign exchange. Depi son konstriksyon, depi tou son bann lekipman me poulemoman la ki plan pe al kot plaining apre ler nou pou get lekipman ki bann fasilite ki pou annan ladan ki nou pou kapab determinen ekzakteman ki son kou total e dan sa kou total sa 30 milyon ki nou’n dir ki kantite ki pou son foreign component. E ki kantite ki pou an roupi.  E parey mon’n dir tou keksoz ki nou fer i annan son konponan foreign.

 

HON HARDY LUCAS

Mon welcome proze Lopital Anse Royale.  Mr Speaker mon kestyon se ki mon oule demann Minis anvi ki Lopital Anse Royale in lo plan pandan sa 10 an akoz ki in ganny tou sa retar pou li ganny konstri e letan i konstri eski son plan limenm li i pou al anlinny avek sa ki Onorab Faure ti esplik nou dan Lasanble kot i pou annan, i pou annan 2 lasal loperasyon eksetera.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon ti a kontan kapab dir ki ou ti pou met en sant, en lopital partou deswit.  Malerezman lo kestyon resours nou pa pou kapab, nou pou bezwen planifye, nou bezwen……..  E parey mon’n dir Anse Royale sa 30 milyon nou bezwen rode kote pe gannyen, si pou prete.  Alors nou pa kapab zis nou dir me i pa neseserman pou ariv demen e si ou pe mazinen lo Minister Lasante i annan en kantite bann fasilite, i annan en kantite sant en kantite klinik e lezot keksoz ki nou pe fer alors nou bezwen fer sir ki nou fez tou nou bann keksoz.  E sa bann servis parey nou’n dir tou bann ki’n ganny dir avan o pou ladan e tou bann ki nou’n dir nou pe regarde e ler mon dir lo en plan pli detay ki i pou donn tou son servis ek sou son sa nou kapab return ankor Lasanble e vin prezant sa proze.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Mon ti a kontan demann Minis si dan okenn fason plan rekonstriksyon Lopital Anse Royale i tonm dan kad redevelopman oubyen konstriksyon en dezyenm lavil Anse Royale e si wi eski Minis pa pe prevway en pe difikilte akoz sa plan dezyenm lavil i annan apepre en 25an depiki i la lo latab me……

 

MR SPEAKER

Onorab.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Non konmsi mon ti a kontan si Minis ti kapab met an relasyon……

 

MR SPEAKER

Be ou’n fini fer ou pwen.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Wi vwala mersi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, en servis parey lasante nou bezwen tou le zour parey nou dir pe monitor tou le mwan pe get e tou le lannen si fodre aziste, re aziste nou bezwen fer li akoz nou bezwen la pou reponn bezwen nou piblik nou lepep.  Nou’n dir pou dir Anse Royale pe fer 2 building.  Nou pou annan en Sant Lasante lo sistenm rezyonnal parey nou koze taler apre nou pou annan en lot lopital e sa se akoz nou konnen poudir Anse Royale nou pe get li koman e dezyenm lavil e anmenmtan son sant pou deservi parey nou’n dir sa cathment area ki pou fall anba la.  So mon krwar mon ti ava asir Onorab pou dir pa annan ou pa per pou dir nou’n bliy sa kantmenm petet in pran 25 an parey in ganny dir me nou, nou toultan sa bann plan la toultan i la e nou pe regarde, e nou pe modifye, e nou pe reaziste.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si pou dir en Minister kosto e konpetan parey sa ki pou li i pran en pe letan pou planifye keksoz e nou pe get a lon term sanmenm sa nou pe pran en pe letan pou planifye senrten keksoz.  Sa lot kestyon se sa 30 milyon ki Minis in dir si i senpleman pou sa lopital oubyen pou sa sant rezyonnal osi.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Sa kou ler mon’n koze mon’n koz pou lo toulede.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis lo sa nouvo lopital pou Anse Royal ki kantite pasyan an plis pou kapab ganny admit epi dezyenmman an sa ki konsern parking fasicilities si sa osi pa ganny pran an kont.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, ler nou pou fer.  Mr Speaker parey nou’n dir kantmenm nou pran letan pou nou fer nou plan me ler nou pran nou konsider tou lezot aspe parking parey nou pe dir nou pe mazinen.  Nou’n dir lakaz mor akoz nou konnnen poudir bann dimoun dan sid kote laba i bezwen desann Victoria.  Tou sa bann keksoz nou pe konsidere, tou sa bann fakter e la nou pe dir 36, definitivman ler nou pe fer en lopital nou pa pou fer en lopital ki pou annan sa bann ………  Ki sa konmela i annan.  Alors nou pe fer en lopital pou fitir, alors nou pou kalkil li pou fitir.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si demen nou tou Manm Lasanble letan Bidze i vin dan Lasanble nou vot kont parey Lopozisyon i fer eski i pou kapab realiz bann progranm ki nou pe koz lo la.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Our next question please. Onorab Regina Alcindor kestyon 40.

 

HON REGINA ALCINDOR

Eski Minis i kapab dir nou ki’n arive avek sa plan pou konstri fasciliting shelter sorti kot bann ward Lopital Victoria pou traverse pou al kot lezot departman ki tonm an deor main block par egzanp x-ray, Eye clinic ek CDCU.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, sa plan pou nou fer sa shelter oubyen sa covered walk way la i ankor la, in annan en dele lo la akoz nou ti pe esper pou nou konstri sa landrwa kot konmela nou’n met MIR.  Sa la in fini me prezan la osi anvi ki nou ankor pe reget plan, pe get toultan pou nou amelyore nou pe konsidere partou la deryer paray nou konnen x-ray, avek sa main block lontan ler nou ti vin lopital ti annan en resepsyon, konmsi poudir ou pe antre.  Me la konmela in en pti pe brouye e nou oule fer osi en modifikasyon deryer pou gete si nou kapab ganny en resepsyon kot pasyan ou konnen viziter tou dimoun …… pa ale.  Sa en tel whatever so sa nou pe fer li e definitvman sa plan pou nou fer sa covered walk way ant sa avek x-ray i ankor la li.

Aprezan lo kote CDCU kot klinik lizye eksetera, parey nou’n ganny dir letan nou pe rekonstri sa Minister la avek son bann reform nou’n diviz sa loperasyon parey nou pe dir lopital avek Minister.  Savedir Minister limenm konmela son management, ladministrasyon i dan red roof sa ki nou dir red roof.  Nou pou sorti dan red roof, savedir tou sa lespas i pou vin tousala bann fasilite ki nou kapab dir avek lopital e dan sa konteks nou a kapab ankor re definir lekel ki nou pou kapab met lekel.  Akoz i annan dimoun pou sorti dan blue roof lot dan yellow roof pou nou kapab fer sir ki parey nou dir bann dimoun ki pe vin klinik lizye nou a donn zot en fasilite parey nou pe dir konmela, pe mont peron eksetera.  So tousala nou pe regard li nou dan en fason entere e dan en fason pli konplet.

 

HON REGINA ALCINDOR

Eski Minis i kapab dir nou dan revizyon son plan sa bann keksoz ki tonm an deor main block, sa ki tonm anba prive, oubyen sa ki tonm anba son Minister.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker ……….

 

MR SPEAKER

Ou kapab repet kestyon.

 

HON REGINA ALCINDOR

Tel parey x-ray, CDCU, ICU ki tonm anba ou Minister oubyen si i tonm anba prive.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Tou pou tonm anba Minister, i zis ki Minister li i pa pe administre toulezour sa loperasyon ki nou pe koz x-ray ki nou pe koz lopital.  Me pou konmela nou’n dir sa i pou anba en Lotorite ki nou pe dir en Health Service Authority e li Minister i al zis pou Polisi stratezi.  Ok so Minister son Minis ek son PS ek tou son bann administrasyon Minister limenm i pou sorti.  Me tou sa bann leres ki nou pe dir la i pou still anba Minister me selman nou pe dir in ganny administre separeman.

 

HON COLIN DYER

Mon ti a kontan demann Minis si zot in fini idantifye, plito leksplikasyon si zot in fini idantifye en building oubyen si zot pou konstri enn nef pou move Admministrasyon Lopital ladan e mwan, mon ti a kontan felisite pou pouse e pou kontinnyen pouse pou aranz sistenm lasante annord.

 

MR SPEAKER

Bon nou a les sa al anlinny ek Minis dir en keksoz lo la.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Wi, ziski nou’n fini idantifye en building konmela i ti’n fini la la nou pe refurbish li pou nou kapab Minister ladministrasyon al ladan, me lo kestyon lopital parey nou’n dir zot prezan zot a ganny tou sa bann lezot building pou anba la.

 

MR SPEAKER

Onorab Arrisol.  Onorab Arrisol.

HON COLIN DYER

Mr Speaker, mon ti a kontan konnen…….

 

MR SPEAKER

Lekel ki’n lev lanmen.  Onorab Norbert Loizeau.  Onorab Norbert Loizeau have the floor.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Minis eski ou kapab enform nou si ou Minister i annan plan alavenir met en lif anba kot trwa zonn pou pasyan ki servi wheel chair ou lezot dezabilite pou al kot eye clinic.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, parey nou’n dir letan nou pe regard dan tou sa bann zafer nou pe fer fason ki sa bann dimoun ki pou bezwen mont aler nou pran zot, nou met zot dan en anba e konmela nou annan green roof, yellow roof tou lezot kalite.  Tousala nou pe regard ladan pou fer sir ki nou donn fasilite e aksesibilite bann dimoun ki vin kot bann klinik.  Si nou bezwen met lif nou a mete, si nou bezwen met rent nou a mete, si nou bezwen tire met anba sa ki anler tou sa la se sanmenm sa ki nou pe reget ladan.

 

HON NICOLAS PREA

Mon ti a kontan demann Minis apre tou sa bann reform ki in mansyonnen eski lepep ki pe ganny built son lespektasyon i kapab espekte en meyer servis lasante.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, sa se mon bi e sa se mon defi.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Eski Minis i kapab dir nou si sa bann reorganizasyon ki i fer pou separ ladministrasyon lasante avek loperasyon lasante i an par avek bann standar enternasyonal e bann pratik lemonn.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, i annan bokou pei ki already annan sa e lavantaz ki nou nou pou annan lo zot se ki nou kapab aprann lo bann leksperyans ki zot zot in pas ladan, bann leson ki zot in gannyen ki nou nou a kapab fer sir ki pou nou pa pou parey.  Me Langleter i koumsa, lezot pei Lerop i koumsa e sa i en keksoz ki nou’n vwar akoz sansan Minister limenm konman Minister i ganny ankonbre ek bann zafer administrasyon e ler nou pe dir sa reform mazin byen nou pe koz lo 2 pwen.  Enn se pou fer nou pli efikas, pli efficient e dezyenmman se pou nou rann en servis pli o kalite sa lepep.

 

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Mon ti a kontan demann Minis vi ki en kantite dimoun i konsernen e nou an partikilye lo, dan sa peryod restructuring e ki Minis in esplike kimannyer son Minister pou fonksyonnen an gro alavenir.  Si Minis i vwar posibilite ki ler ladministrasyon Minister i proper e ladminnistrasyon lopital i ganny sepera si i annan bann staff avek konpetans medical ki aktyelman dan ladministrayon ki zot pou ganny redeployed dan servis donn swen lasante proper alavenir.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon krwar ki ler mon ti fer sa lentrodiksyon dan sa interview SBC mon ti fer kler ki dan sa bann reform ki nou pe fer nou pou fer sir ki nou resours imen nou kapab servi zot o maksimonm e de sa nou bezwen regard sak dimoun ki son pwen for ki son pwen feb.  E asiz avek li gete kote ki li i ti prefere, akoz i annan plen enn ler nou ti a oule met Dokter Seselwa tel landrwa me Dokter konman en endividi i osi annan en swa e dan ladministrasyon enn ler i annan ladministrasyon lasante ki ou pou bezwen en dimoun avek en background medical ou en background menm Dokter.  Me i baze parey nou pe dir lo sak dimoun, nou pou bezwen asize nou pa kapab zis dir non mwan mon pou tir tou oubyen nou pa pou tire e sa i en keksoz ki pou mwan mon’n dir sa restriktirasyon dan lasante i en process akoz resours imen i enn ankor nou pli gro defi.

 

HON TERENCE MONDON

Mon ti oule zis demann Minis tou sa bann amelyorasyon ki in koz lo la shelter, resepyon si i pe plan pou sa dan Bidze lannen prosenn ekonmi si piblik i kapab pe ekspekte sa deswit ouswa dan lot lannen ki pe vini.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, sa nou pe plan li pou Bidze lannen posenn akoz nou pe espekte ki sa move sorti red roof la ladministrasyon pou sorti e ler nou’n sorti apre sa bann lezot amelyorasyon pou ganny met anplas.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, premyerman les mwan felisit Minis pou son vizyon dan sa direksyon ki i pe pran pou re organiz sistenm lasante dan sa fason ki nou parti pe rode.  Kestyon Mr Sepaker, eski Minis i kapab garanti avek nou Lasanble avek tou sa bann bon keksoz ki depi ler in vin dan Minister i pe fer si i annan en progranm avek SBC medya pou kapab osi edik e eksplik zot kliyan, vedir lepep Seselwa ki ganny sa servis pou nou ansanm konmsi kapab apresye e konpran konman sa sistenm i marse pou nou annan mwens konplent alavenir, mwens kritik e ki anmenmtan nou al an par avek standar WHO.

 

MR SPEAKER

Bon Minis an pasan i ava fer en konmanter lo la.  Me mon oule remind Lasanble ki kestyon i lo en x-ray e shelter. E si nou oule al dan Polisi ek lezot keksoz i pou neseser annan en nouvo kestyon.  Yes Minister si zis ou ti le dir en mo an relasyon avek SBC setou.

 

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Zis pou mwan dir Mr Speaker nou relasyon avek SBC i ok e SBC i toultan pare pou pran bann progranm e nou osi lo nivo Minister nou pe al ranforsi ankor.  I annan en media unit pou nou kapab e menm lo kote Minister antye savedir devlopman sosyal tou pou nou vreman servi medya pou sansibiliz piblik.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mr Speaker, Minis i kapab dir nou ki zefor son Minister pe fer aktyelman pou asire ki bann fasilite egzistan kot x-ray, kot main block i ganny byen mentenir menm avan ler ki zot antreprann bann fasilite adisyonnel ki kestyon pe demande, par egzanp kot x-ray limenm li i annan en laport x-ray ki ater. I mean i pa an servis akoz laport in kase oubyen laport pa bon.  Kot Emergency Unit, Casualty i annan sa delo ki koule…

 

MR SPEAKER

Kestyon, Onorab.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

So ki zefor aktyel Minister pe fer pou mentenir bann fasilite ki nou deza annan avan menm nou al azout bann fasilite adisyonnel parey kestyon pe demande.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, nou’n deza fer bann demars e i annan en dimoun ki pe vini, ki’n ganny anploye la, i pou komanse le 2 Oktob, konm en manager pou tou sa bann fasilite ki annan dan lasante.  E ler nou dir en manager se pou fer sir ki nou annan parey nou pe dir en progranm prevansyon maintenance ki pou fer sir avan sa keksoz i kase.  Me selman i annan de keksoz parey laport dan x-ray se ki i annan laport ki’n vini, prezan i annan lead ki ou bezwen mete dan sa laport e sa kontrakter pe fer e de ki nou ganny sa nou pou remet sa laport.

Bann lezot pti zafer ki nou pe dir koule, koule partou, ankor mon’n deza fer mwan menm mwan meeting avek enn de kontrakter pou dir tel louvraz in ganny fer…… annandeler louvraz i ganny fer i soley, in fini i ale, ziska ler lapli i tonbe pou nou konnen i koule. So ler i koule selman nou’n rektifye e sa zafer kot nou pe dir emergency dapre ki mon konpran in rektifye e dernyen lapli pa’n koul ankor.

 

HON HARDY LUCAS

Mr Speaker, avek lide ed Minis ek son vizyon ek tou mon ti a kontan si I kapab eklersi nou pou eklersi dout, kote son ladMinistrasyon Minister Lasante pou bouze, akoz I annan en spekilasyon ki zot kapab bouz dan building Dr Ramadoss oubyen zot pou al dan building Gouvernman.  Eklersi nou silvouple.

 

MR SPEAKER

Kestyon 41.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i kapab enform Lasanble ki plan son Minister pou Lopital Baie Ste Anne an sa ki konsern Dokter sirtou en Dokter Seselwa, en zinekolog permanan e osi en masin ultra-sound. Dezyenmman son plan pou maintenance e sekirite sa landrwa.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, plan pou Dokter Baie Ste Anne pou nou met en Dokter Seselwa, mon’n deza mansyonnen poudir i pa fasil, pou nou kapab dir nou pou met en Dokter Seselwa tel landrwa, akoz parey nou’n dir taler, i annan zis 40 poursan Dokter dan tou……  40 poursan ki Seselwa.  Nou annan 3 Dokter ki travay dan kominote …….. Dokter Seselwa e annan de ler nou menm donn interview, donn inducement pou dir Dokter Seselwa al dan kominote me sak Dokter i travay dan son spesyalite ki li i travay e nou annan Dokter Seselwa ki spesyalist alor i pa fasil pou nou dir ki nou pou kapab donn tou distrik or tou bann Sant Lasante en Dokter Seselwa me sa ti ava nou swe ankor.

Mr Speaker, apre ultra-sound, dapre mon konpran ultra-sound in fini donnen pou Baie Ste Anne.  Dezyenmman lo plan mentenans ek sekirite sa landrwa ankor i malere ki konmela nou bezwen konsider ler nou pe fer Bidze, konsider pou tou nou bann Sant Lasante nou bezwen bare.  Sa i en proze ki parey mon dir nou pe Bidze pou detrwa lezot landrwa osi e pou Baie Ste Anne i annan en kontrakter ki’n deza ganny ankor en kontra pou li ganny maintenance lo Baie Ste Anne.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, menm si Minis in dir mwan i pa kapab met Dokter Seselwa, eski mon kapab demann Minis silvouple anvi nou zistans avek Lopital Victoria, si i kapab donn nou omwen en Dokter ki nou dimoun i kapab kominike, annan sa bon relasyon, sa bon kominikasyon pou asir byennet nou pep e dezyenmman mon demann Minis si i kapab donn osi petet poulemoman en gard sekirite pou lannwit pou asir sekirite pasyan ensi ki bann travayer lopital tenan kont zistans ki bann ward i sitiye avek nurse station.

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, lo kestyon en gard sekirite nou pe konsidere, lo kestyon donn en Dokter ki kapab kominike nou, nou espere ankor ki tou Dokter ler i vini, sa ki pa tro kapab kominike i ganny en serten induction me selman nou ava ede e konsidere me parey mon dir anvi ki nou napa bokou sa ki Seselwa e nou piblik i annan kekfwa zot pa santi zot, pa neseserman kominike, i annan i pa santi li alez, diferan kiltir, diferan kwa, tousala i bann defi ki nou fer fas avek lo kestyon Dokter.

Apre Mr Speaker Onorab ti demann zafer gynae. Ankor pou met en gynae full time Baie Ste Anne i pa vreman posib akoz en gynae parey en spesyalis si pou met li Baie Ste Anne full time kot nou pe koz i annan 900 a 1000 madanm ki pou bezwen sa servis ki alors i pa neseser selman ki nou’n dir konsidere se ki konsidere ki nou met en dimoun ki kapab fer lezot pti keksoz ki nou kapab dir gynae. Me selman menm pou nou ganny en gynae pou dir al Baie Ste Anne pa neseserman ki pou pou gannyen akoz i pou out of practice apre en letan.

 

HON FRANK ELIZABETH

Mr Speaker, Minis in dir i annan an total 110 Dokter Sesel, eski Minis i kapab dir nou konbyen ladan ki etranze e konbyen ki Seselwa e osi…

 

MR SPEAKER

Out.  Out of Order.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Premye parti disregard.

HON FRANK ELIZABETH

Dezyenm parti mon kestyon se konbyen etidyan Seselwa i annan ki pe etidye pou vin Dokter Seselwa e pou vin travay byento dan Minister Lasante.

 

MR SPEAKER

Onorab Volcere.  Kestyon i lo lopital Baie Ste Anne Praslin.

 

HON MARC VOLCERE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minsi vi ki bann hardship bann dimoun ki fer dyaliz i pas ladan ler zot vin Mahe, zot fer li ase souvan, i annan ki 4 fwa par semenn, i annan 2 fwa, eski Minis i annan plan pou met en masin lo Praslin.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon special adviser fek konfirmen la se ki mon ti pe panse se ki i pa zis en kestyon dyaliz pou nou met en masin, i annan en servis total, i en whole service programme e parey nou’n dir taler i kestyon ler nou dir resours, i annan son resours ekipman, son resours materyel e son resours imen, so ou pou annan tou sa bann support services osi ki ou pou bezwen mete pou kapab donn sa servis.

 

HON BERNARD ADONIS

Mr Speaker, lefet ki Minis in rekonnet ki resours imen i deza en pti pe problenm dan Minister ki pe koz en pti pe retar, espesyalman ler i ti pe reponn kestyon lo Praslin, eski Minis i kapab dir nou ki proganm son Minister pou ede rezourd en pti pe sa problenm resours imen dan son Minister.

 

MR SPEAKER

Nou bezwen focus. I kler bann kestyon orizinel, nou pa kapab antre lo tou Polisi, resours imen Minis, nou pa kapab pran sa dan en kestyon.  Kestyon i spesifikman lo ki fason pou fer servis Praslin amelyore e mon krwar annou strik lo la.  Mon a demann Onorab Mondon pou demann kestyon.

 

HON TERENCE MONDON

Mr Speaker, mon kestyon osi i relye osi avek Praslin.  Pou demann Minis si zot pe kontinnyen avek sa plan tele-medicine ki son Minister ti annan pou kapab desantraliz enpe servis e servi pli byen nou bann expenses.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, wi nou pe go ahead avek sa e petet nou’n tann anonse dan lezot forum ki in fini pe met anplas sa satelit e nou pe fer en demars vit ki nou oule komanse ou petet Mr Speaker si ou permet mwan mon a reponn sa bann kestyon avan resours imen akoz i link avek ler nou dir nou progranm.  Ki nou pa kapab zis fer sant, fer klinik, i annan lezot keksoz ki nou bezwen gete. Tele-medicine i enn e ler nou get nou resours imen nou annan 30 Dokter ki nou dir etidyan ki pe etidye medisin deor, me dan sa 30 parey i annan de ler iI annan i trounen, i annan pa trounen e dan sa 30 i pou still, i pa pou ase e lo nou lo nivo Minister prezan ler nou dir Minister pou konsantre lo en stratezi ek Polisi en stratezi se ki nou bezwen rode ki mannyer nou kapab atire e tenir ler zot in fini kalifye, bann Dokter Seselwa dan nou servis.

 

HON SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis etan donnen ki nou pe koz maintenance ek sekirite pou donn nou en pti kontrandi lo Sant Lasante dan distrik Anse La Blague vi ki i ganny administre par distrik Baie Ste Anne.  Ki’n arive ek sa sant.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, dapre sa ki mon konpran sa klinik Anse La Blague i ankor pe marse, 2 fwa par semenn, i bann pti health post ki taler nou ti tann dir pou mete pou Cascade, e sa enn Anse La Blague i ankor pe marse.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mr Speaker, anvi demann Onorab Baie Ste Anne Praslin pou annan Dokter pou annan Dokter ki pli kapab kominike avek pasyan Seselwa, eski Minis i kapab dir nou, si son Minister i ankor annan sa progranm kot bann Dokter etranze ki ti vin travay Sesel ki pa ti kapab kominik an kreol oubyen an Angle, Franse, Kreol si zot ankor pas atraver en crash course swa an Kreol, swa an Angle.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, vi dapre sa ki mon okouran nou ankor fer sa bann progranm e parey mon’n dir dan sa induction i annan, nou upgrade son Angle, si Angle pa tro bon e apre zot konn kreol osi e parey mon dir osi i annan ki konplent ki piblik i donnen en ler i pa zis lo kestyon sa kominikasyon dan sans koze, i kestyon lezot keksoz o nivo kiltir ki petet nou pa santi nou tro alez lo kestyon latitid or lezot fason travay, me sa ankor ler en dimoun in vini nou’n rekrit li, nou fer vini, nou pe get lo son CV nou pe get tou sa zafer, ler i vini, son latitid enn ler li son latous avek pasyan, i pa neseserman ki ou vwar ziska ler in vini.

 

MON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, etan donnen ki Minis ki sa Sant Lasante Baie Ste Anne I fer 11an sa lannen e vizyon Minister se pou fer bann Sant Lasante lo sa enn ki ou pou fer Perseverence avek sa Beau Vallon/Bel Ombre, eski ou Minister i annan plan elev sa Sant Lasante Baie Ste Anne pou fer li osi lo menm nivo avek sa 2 ki pe ganny fer Mahe.  Etan donnen osi ki son zistans avek Mahe i pli lwen ki bann lezot Sant Lasante lo Mahe.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, parey mon’n dir taler tousala i annan en kou, pou Baie Ste Anne poulemoman nou napa en plan la ki nou pou dir  deswit pou nou al upgrade me parey nou’n dir nou pe regarde tou sa bann bezwen pou nou kapab reponn. So si nou pou regarde apre nou pou vwar nou pou bezwen fer, nou a fer dan nou modifikasyon oubyen azout bann servis.  Me pou la napa en plan pou fer li vin en lot sant.

 

MR SPEAKER

Kestyon 42.

 

HON REGINA ALCINDOR

Eski Minis i kapab dir avek Lasanble si son Minister i annan okenn plan pou agrandi lakaz mor avek bi retir konzesyon ler i annan bokou lekor mor.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, sa lakaz mor ki nou dir konmela, i kapab pran 9 lekor mor…

 

(Laughter)

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Koumsa menm nou dir an kreol, alors dan sa 9 ler nou pe regard statistics e nou pe vwar konbyen lanmor i annan par an, nou dir i annan 663 savedir average 2.  Me ki arive ek bann konzesyon se ki sa lakaz mor orizinelman ti ganny fer parey nou konnen lontan, in ganny fer ou met sa lanmor ladan, si i bezwen fer letopsi i fer apre i rann ou, apre nou ti met ekspoze se nou.  Me konmela nepli met kot nou e i annan dimoun ki lekor i reste la pou 1 semenn, 2 semenn, akoz pe esper bann Manm lafanmiy sorti deor.  Annan de ler sanmenm sa ki annan sa konzesyon, ki nou pe al fer, nou pa pe al agrandi li me selman nou pou al amelyor bann fasilite enpe e i annan ankor chiller pe vini pou nou kapab pran plis me selman mwan mon krwar vreman sa i en sekter ki ti annan en loportinite pou dimoun prive kapab donn sa fasilite ki nou dir funeral parlour.

HON REGINA ALCINDOR

Eski Minis i okouran ki yer bomaten ti annan 14 lekor dan lakaz mor e 2 chiller ki ti pe marse e zis 6 lekor ki ti ganny met dan chiller e 8 ti ganny met ater e fer en sistenm rotation, zis yer bomaten sa e Minis eski ou kapab dir nou si ou Minister  pe mazin alavenir travay an partenarya avek sekter prive dan sa domenn.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon krwar mon’n fek dir pou dir mon krwar pou dan sa sekter i annan loportinite pou sekter prive, savedir nou envit sekter prive e si yer bann chiller pa’n marse mon dir chiller pa marse, nou annan 3 chiller pe vini.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, eski Minis i kapab donn nou son lopinyon lo ki rezon i panse ki sekter prive in pran sitan letan pou kapab etablir bann funeral parlour or bann mortuary plito pou ede dan sa domenn, parey i pe dir, i pe ankouraze me akoz  konmsi i pran tou sa letan.  Eski i annan en problenm plan, en problenm landrwa.  Sey esplik nou en pti.

 

MR SPEAKER

Minis mon pou direct li pou disregard the question. Kestyon nou pa vin rod lopinyon.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Off mike.

 

MR SPEAKER

Non be ou, ou pe demande akoz in pran …… ou pe rod lopinyon Minis akoz in ariv tel, tel keksoz.  En kestyon pa sipoze pe rod lopinyon Minis, en kestyon i sipoze pe rod bann fe ki konsern son Minister e osi to press for action.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i okouran ki Mr Andrew Padayachy in apply e i pare pou li fer sa biznes e ki mon krwar i en dimoun tre konpetan, konmsi i pa dan menm parti ki mwan me i en dimoun tre konpetan e ki hope ou kapab donnen pou en dimoun parey Mr Padayachy konmsi pou li kapab take over enpe sa load ki lo Minister Lasante.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon okouran wi, Mr Padayachy i annan sa proze crematorium e ki limenm li dan son kote nou’n ed li koman Gouvernman pou li ganny landrwa e tou lezot me i ti annan en pe dele lo son kote mon krwar finansman.  Mon pa kapab al dan pli lwen ki ti son problenm me lo kote Gouvernman e sa mon okouran depi ler lo kote sosyal pou dir sa proze in toultan la e toultan nou pe travay etrwatman avek Mr Padayachy.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou si pandan sa bann ……… ki i pou fer lo lakaz mor e sa sistenm ekspoz lekor pou still reste.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, ki sa sistenm silvouple.

 

MR SPEAKER

Si pou permet lekor ganny ekspoze dan lakaz mor.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, parey nou’n dir nou, nou pa dan biznes lo kestyon ekspoz lekor, tan ki napa lezot fasilite deor nou a fer me selman nou pa pou al agrandi nou sistenm akoz de ki nou pou al agrandi pou donn en fasilite savedir demann pou vin en pe plis e prezan Minister pe donn sa servis.

 

MR SPEAKER

Nou a pran dernyen kestyon.

 

HON ANSLEY CONSTANCE

Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si son Minister i kapab konstrir en mortuary an atandan ki proze lopital i pare anvi landrwa pou sa proze in fini ganny idantifye.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, plan pou fer lopital La Digue i osi in fini ganny determinen e son landrwa kot lopital egzistan i ete, e parey mon’n dir sa landrwa in ganny idantifye kote pou fer sa mortuary e Minister in fini deside apre konsiltasyon avek Digwa pou dir zot ti a voudre fer sa mortuary avan ki nou komans lopital e avan nou pran konsiderasyon e repons se li.

 

MR SPEAKER

Nou pa vwar okenn kestyon siplemanter, mon ava alors remersye Minis pou son letan ki’n pase avek nou e nou ava eskiz li parmi nou.

Mon ava demann ou alors pou Bill, ou pare pou pran li, an prensip ou ti dwatet pran li 11er.  I ok Minis pou nou pran li 10.10 la.

 

MR SPEAKER

Avan nou al lo Second Reading nou ava pran First Reading pou 3 Public Bills.

CLERK

This Clerk may be cited as the Securities Act, 2007.  This Act may be cited as the Insurance Act, 2007 and shall come into operation on such day as the Minister may by notice in the Official Gazette appoint.

This Act may be cited as the Mutual Fund and Hedge Fund Act, 2007.

MR SPEAKER

Motion for Second Reading. Nou ava al pran Mosyon Social Worker’s Council Bill, 2007.  Motion for Second Reading.

HON MARIE LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon move ki Social Council, 2007 i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde.

 

HON ANDRE POOL

Mosyon segonde.

 

MR SPEAKER

Mon a demann Minis pou entrodwir son Bill silvouple.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYD

Mr Speaker, mon vin devan sa Lasanble pou prezant en Proze de Lwa ki apel Social Worker’s Council, 2007 e mon pe demann tou Manm silvouple si ou kapab donn zot sipor pou ki sa i vin en Lalwa.

Mr Speaker parey nou konnen travay sosyal i en keksoz ki depi lannen lantikite parey nou dir dimoun i fer e sa ki nou apel social worker oubyen travayer sosyal koman en profesyon in petet fek ganny rekonnet.  Nou’n komanse par fer training pou social workers, sa letan sorti Polytechnic zot ti al fer community studies. Avan sa swa en teacher ou en ners ou in fer sociology in vin dan sa domenn.

An 2004 nou’n fer lekol, in ouver ki konmela i apel school for social work in ganny absorbe e entegre dan sa ki nou dir sa Lenstiti Nasyonal pou ners avek social worker, pou lasante ek social worker e sa lenstiti i train bann personnel lasante, ners eksetera.  E osi bann social workers. Sa an 2006 ki nou met anplas en scheme of service pou social worker. E la mon demann sa Lasanble pou demande ki social worker nou kapab annan en konsey ki social  worker i kapab annan en konsey ki pou gid, monitor e regulate pratik sa travay ki zot fer e sa pou enn, rekonnet zot travay koman en profesyonnel ki vedir zot osi zot pou osi annan bann responsabilite ki koman en profesyonnel.  E osi pou nou asire ki nou piblik i ganny li en servis de o nivo.

Mr Speaker parey in ganny pibliye, sa Proze de Lwa i annan bann lobzektif swivan, premyerman anba premye parti Proze de Lwa i annan provizyon pou etablir en konsey ki parey nou dir i apel konsey travayer sosyal.  E son rol prensipal se pou regle konportman profesyonnel bann travayer sosyal pou zot kapab protez bann kliyan e pou promot en o standar servis.  Sa konsey pou osi anrezistre e mentenir en rezis travayer sosyal ki pou annan lenformasyon azour lo sak travayer sosyal.  Konsey pou osi responsab pou envestigasyon neseser kan i annan alegasyon ki en travayer sosyal in kas e standar etik sa profesyon ou alegasyon movez kondwit profesyonnel parey en travayer sosyal.  I pou osi kapab enpoz aksyon disipliner apropriye lo sa bann endividi ki responsab.

Dezyenmman anba sa proze i annan provizyon pou sa kalifikasyon ki en dimoun i bezwen annan pou li kapab anrezistre koman en travayer sosyal.

Mr Speaker nenport ki, ki oule anrezistre koman en travayer sosyal pou bezwen annan 18an anmontan, i pou bezwen satisfer konpetans Nasyonal dapre ki sa ki konsey i a determinen, i pou ganny rekonnet dan en pei etranze koman en travayer sosyal me ki son kalifikasyon i pa pli enferyer ki standar adopte lokalman par sa konsey.  Si sa dimoun i posed en sertifika ou en diplonm, ou en degre ki konsey i rekonnet koman akseptab pou promot e mentenir en tre o standar servis isi.  Sa endividi osi ki pa enplike dan okenn envestigasyon disipliner.  Trwazyenmman sa Proze de Lwa i fer provizyon pou ki konsey i met anplas e gard en rezis dan lekel tou travayer sosyal i a ganny anrezistre e i annan drwa pratik sa profesyon dan Sesel.  Dan sa rezis pou annan bann lenformasyon personnel dan sak travayer sosyal tel ki son non, son linero idantite, dat ki’n anrezistre eksetera.

Mr Speaker, rezis limenm pou ganny divize an plizyer parti, pou annan en seksyon kot nou bann travayer sosyal pou pratik travayer sosyal dan en fason zeneral e lezot lenformasyon personel pou ganny anrezistre.  Pou annan en lot seksyon kot non ek lezot lenformasyon personel bann travayer sosyal spesyalize dan serten domenn, zot osi zot pou ganny anrezistre e pou annan osi en lot seksyon ki pou anrezistre bann ki osi posed serten kalite kalifikasyon spesyal.

Katriyenman parti sa Proze de Lwa se pou fer provizyon pou ki en rezistra i ganny apwente koman custodian sa rezis, sa rezis pou kapab ganny espekte par nenport travayer sosyal, e lezot dimoun avek permisyon sa rezistra.  Non bann travayer sosyal ki pou dan rezis pou ganny pibliye tou le 3an.

Senkyenm parti sa Proze de Lwa Mr Speaker, se pou fer provizyon ki rezistra i kapab fer koreksyon dan rezis.  I annan provizyon pou donn rezistra sa drwa pou fer koreksyon, tel ki koreksyon konsernan ladres oubyen non bann madanm ki’n marye, eksetera.  En lot obzektif se sa Proze de Lwa Mr Speaker se pou donn pouvwar konsey swivan lanket ou lenvestigasyon pou enpoz serten mezir disipliner lo en travayer sosyal dan ka par egzanp kot en travayer sosyal in ganny kondannnen pou en lofans ki son santans i prizon oubyen in ganny trouve koupab pou move pratik ou movez kondwit ou menm pou neglizans dan travay.  Anba sa Proze de Lwa Mr Speaker konsey i kapab fer en lord pou demann rezistra, rezis travayer sosyal pou retir non e lenformasyon lo en travayer sosyal dan rezis.  Konsey i osi kapab fer en lord pou sispann sa travayer pou ziska 12 mwan.  Sa Proze de Lwa pe propoze ki malgre ki rezistra rezis i kapab ganny en lord sorti kot konsey pou retir non en dimoun lo rezis i pa pou kapab fer li avan 21 zour apre ki sa travayer in ganny servi avek kopi sa lord.

Mr Speaker sa Proze de Lwa i osi fer provizyon pou permet nenport ki travayer sosyal ki konsey i fer lord pou retir son non pou demann konsey pou rekonsidere e pou reanrezistre li.  Dan ka kot konsey i refize anrezistre en endividi oubyen i fer lord pou retir son non lo rezis, oubyen i refize antren li.  Sa endividi i kapab fer en rapel avek Minis responsab pou zafer sosyal pandan en peryod 14 zour apre ki in ganny notis desizyon konsey.

Mr Speaker, dan sa Proze de Lwa i osi annan provizyon pou serten lofans avek pinisyon korespondan.  Par egzanp i pou en lofans pou en dimoun ki pa anrezistre koman en travayer sosyal pou prezant li koman enn.  Nenport ki, ki ganny prosekite koman en lofans e i ganny vwar koupab i kapab ganny kondannen en lanmann ziska R20 mil oubyen 2an prizon.  En dimoun ki son non in ganny retire lo rezis travayer sosyal e ki refize pou fer konnen rezistra kot son sertifika lanrezistreman i ete pou komet en lofans e sa i ganny trouve koupab i a kapab kondann en lanmann ziska R10 mil.

Mr Speaker sa Proze de Lwa i osi donn pouvwar Minis responsab pou Zafer Sosyal apre ki in konsilte konsey pou fer regilasyon anba sa Lalwa, sa i enkli par egzanp regilasyon pou definir prosedir pou fer lanket dan alegasyon movez pratik ou kondwit par en travayer sosyal e regilasyon pou regle fason ki konsey i fer son travay.

Finalman Mr Speaker i osi annan provizyon dan sa Proze de Lwa lo konpozisyon sa konsey.  Dan konsey pou annan sekreter prensipal dan Minister Zafer Sosyal, pou annan direkter servis sosyal, sa ki responsab pou lekol kot sa training, reprezantan lasosiasyon travayer sosyal eksetera.  I osi annan dan sa Proze de Lwa provizyon pou regle fason ki konsey pou fonksyonnen.

Pou konklir Mr Speaker mon oule ankor ennfwa demann tou Manm Onorab dan sa Lasanble pou siport sa Proze de Lwa parski i pou non selman regle fason ki bann travayer sosyal pou desarz zot louvraz me osi pou fer sir ki nou piblik pou ganny en servi o nivo standar byen o.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Deba i ouver lo merit zeneral sa Bill, okenn ki oule entervenir.  Madanm Charles ou annan ou 10 minit.  Onorab i ok.

 

HON JEOVANA CHARLES

Mr Speaker, mon ti a kontan remersi e eksprim mon konfyans e sipor total pou sa bann profesyonnel ki’n swazir pou dedye zot lavi oservi lezot.  Swazir pou fer en karyer dan travay sosyal i pa en swa fasil, i pa ni enn ki devret ganny pran ala lezer.  Travay sosyal i enn sa bann profesyon kot souvan ou tann bann profesyonnel i dir mon travay i en vokasyon.  Se sa profesyon ki’n swazir mwan e non pa mwan ki’n swazir li.

Msy speaker diran sa bann dernyen lannen lavi nou bann profesyonnel dan sa profesyon in vin deplizanpli difisil.  Souvandfwa, sa in vin atraver persepsyon ki’n ganny enpoze lo zot par zot prop kliyan.  Seselwa nou en nasyon ki defwa kontan fer short cut e i vin fasil pou nou asosye problenm sosyal avek travayer sosyal, alors nou apel nou bann problenm senpleman sosyal.  Ler ou pran par egzanp en koup ki’n viv ansanm pandan 20 an e pandan sa bann letan zot in akimil en kantite bagaz.  Dan 20 an zot in anmas 10 an problenm.  Se zis apre separasyon la toulede i tay kot en travayer sosyal, ler sa dimoun i esey rezonn avek zot dan en norm son konpetans profesyonnel la li kit or, li ki ganny blanmen.  Mr Speaker mon lev sa de pti legzanp senpleman pou esye soulinny lefe ki lavi en travayer sosyal i pa neseserman fasil.

Mr Speaker de lot kote nou vwar ki sa bann dimoun i en bann profesyonnen ki dezour an zour pe ganny formen a bann tre o nivo konpetans, zot motive, angaze e tre senser anver zot profesyon.  Si ou demann mwan mon krwar ki in long over due pou zot ganny rekonnen dan sa pei.  Mr speaker nou pa kapab koz lo travayer sosyal san ki nou tous lo lobze zot travay e sa i problenm sosyal.  Problenm sosyal i en kondisyon imen, problenm sosyal i bezwen nou pou egziste e i annan ki ava argue ziska pou dir ki serten nou i a selman bezwen problenm pou li sirviv.

Tou kondisyon ki i annan koman son lot source sa kreatir, ki apel zonm i par natir en zistwar konplike, social workers i dan biznes deal avek imen, en keksoz ki nou koman politisyen nou konn tre byen i pa fasil.pou solve en problenm sosyal oubyen dakor dabor adres sa kondisyon imen ki antour li.  Ki i drog, delenkans, SIDA, ou teenage pregnancies keksoz ki pli enportan se laspe imen dan sa quotation. Sa Proze de Lwa ki devan nou pe fer provizyon pou legaliz stati bann travayer sosyal e pou ofisyelman, e legalman rekonnet zot bann konpetans profesyonnel ennfwa pou tou.  Sa i en bon keksoz pou sa bann travayer e pou zot bann kliyan.

Les mon a dir enn de mo lo sa Proze de Lwa.  I fer provizyon pou etablir en konsey.  Sa konsey pou apel konsey travayer sosyal.  Ler mon get rol prensipal ki sa konsey pou annan ki enkli regle konpetans, regle konportman profesyonnel bann travay sosyal, anrezistre e mentenir en rezis travayer sosyal.  Fer envestigasyon neseser, kan i annan alegasyon kont en travayer sosyal ki’n kas kod e standar etik oubyen movez kondwit.

Mr Speaker, i byen ki sa konsey pou kapab fer sa ki mon’n fek nonmen akoz tro souvan en kliyan pa konnen ki i pou fer ler zot trouv zot dan bann sitisyon kot zot krwar ki en travayer sosyal pa’n gard konfidansyalite son problenm.  Parey mon’n toultan dir pa’n tret zot avek konpasyon, pa’n get zot ka avek en leker.

Mr Speaker mon vreman apresye sa provision ki dir ki kalite kalifikasyon en dimoun i bezwen annan pou li kapab anrezistre koman en travayer sosyal.  Natirelman avek bon ledikasyon, bon konesans lenformasyon, and ekspoze enternasyonal i a ede pou sa travayer sosyal vin pli konpetans, pli efikas, dan son travay.  Me parkont Mr Speaker si avek tou sa bann kalifikasyon ki sa Proze de Lwa in koz lo la, si sa travayer sosyal pa fer byen, i pou en gran regre pou mwan e pou bann dimoun ki bezwen son servis.  Mr Speaker sa nou pa pou kapab esper en lot restriktirasyon, nou bezwen deal avek atan.  Sa mon vwar ki sa Proze de Lwa in fer provizyon ki mon krwar i tre byen ti’n ler Mr Speaker ki bann mezir disipliner i ganny pran dan ka kot en travayer sosyal i ganny trouve koupab pou move pratik, pou movez kondwit ou menm pou neglizans dan travay.  Me parkont Mr Speaker sa bann mezir disipliner i devret ganny pran dan tou landrwa travay, e tou travayer, non pa zis travayer sosyal.

Avek sa Mr Speaker zot ava dakor alors ki nou’n fer konfyans nou bann social workers. Avek enn nou kote ki pli frazil, sa se the human condition at its most vulnerable. Zis pou sa mon krwar ki nou devret siport e donn nou konfyans bann social workers. Avek sa Mr Speaker mon pou donn tou mon sipor sa Proze de Lwa ki devan nou, i mon swe ki nou rekonnet zefor en group dimoun ki devoue son letan above and beyond the call of duty pou asire ki viv dan en sosyete sen e stab.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Nou ava adjoun ziska 11 er.

 

(Break)

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, enn bann rezon prensipal pou lekel mon pou siport sa Bill se en rezon ki mon fek gannyen pandan break e sa se loptimism ki Minister Lasante ek Devlopman Sosyal i annan pou envit nou lansman Social Workers Council menm avan ki devan in lanse lo en Bill e menm avan ki in tande si Bill pou pase oubyen pa pou pase.  Se sa loptimism ki mon’n vwar parey Madanm Charles in koz lo la bomaten dan nou bann travayer sosyal ki pou pous mwan bomaten donn mon sipor sa Bill. Me i regretab lo zot lenvitasyon zot in tronp non sa Council e zot in apel li Social Work Council alors ki Lalwa i apel li Social Workers Council. Kekfwa en dimoun i merit en pti sesyon avek en social worker kekfwa pou…

 

MR SPEAKER

Lenvitasyon in sorti.

 

HON BERNARD GEORGES

Wi i devan mwan la.  E mon pran sa lokasyon pou regrete ki mon pa pou kapab prezan akoz mon pa pou dan pei sa zour.

Mr Speaker travay sosyal parey in ganny dir se en travay nob.  Nou Minis ki la ozordi i konn sa tre byen akoz i annan gran, gran degre dan social work, in fer sa son life’s work e ozordi in ariv a lapoze son karyer.  Me anba li Mr Speaker i annan en larme dimoun ki nou rankontre dan tou faset nou lavi.  Mwan par egzanp pandan 30 an ki mon egzers mon metye, mon souvandfwa, regilyerman, preski tou le semenn interface avek travayer sosyal, ki swa probasyon, ki swa marriage counseling ki swa lezot aspe sa travay.  E sans eksepsyon.  Mon vwar ex Onorab Linda William la ozordi ki ti enn sa bann dimoun ki nou’n travay an kolaborasyon avek pandan bokou lannen, sans eksepsyon se bann dimoun devoue, se bann dimoun konpetan, se bann dimoun ki pe egzers en profesyon nob.  Mr Speaker e ozordi ki zot anvi reglemant zot lekor, anba en konsey, i en pa dan en tre bon direksyon e mon pa krwar ki okenn parmi nou dan sa Lasanble pou annan okenn problenm avek lide deryer sa Bill, si menm i annan serten keksoz ki mon ti a kontan konsantre lo la bomaten ki mon krwar ti ava kapab pli byen ganny fer.

Mr Speaker, mon annan 2 seri keksoz pou koz lo la e mon ava pran ou gidans avek en bann i en bann pti pti lamannman ki mon ti a kontan sizere, malgre ki mon pa’n fer li a’n ekri.  E si nou pou al enpe plitar dan en lot staz mon ava fer li la e mon ava konsantre for the time being lo enn de gran prensip.

 

MR SPEAKER

Nou’n ganny zis en notis avek en 4, 5 amannman sorti kot Leader of Government Business, bann pti amannman parey ou menm ou’n dir.  Me sertennman a sa staz mon pa pou entertain okenn substantial amannman.  Ou bezwen 72 erdtan pou fer sa e si bann amannman senp them mon ava envit ou pou fer li la dan ou entervansyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Ok Mr Speaker, avan ki mon fer sa, les mwan koz lo enn de bann pwen ki mon krwar …… mon pa pe demann en amannman me mon pe zis anmenn sa pou koman en sinny plizoumwen regret.  Mr Speaker premye pwen ki mon ti a kontan tous lo la se lyen, e anfet sa se pwen prensipal ki mon ti a kontan fer.  Lyen ant sa konsey avek Minis.  Mon krwar ki en loportinite pou donn sa konsey plis lendepandans pe ganny manke dan sa lafason ki sa Bill pe ganny striktire.  I reste en lyen tro close ant Minis e Minister e sa konsey.  Mon dir sa akoz par egzanp nou dan nou profesyon nou annan en konsey, nou annan en lasosiasyon, dan serten pei i apel en bar council, isi nou apel li en bar association ki totalman self sustaining. I pa linked avek okenn Minis, avek okenn lantite Gouvernman e i mars tre byen.  Mon ti a swete dan sa ka, parey dan bann lezot ka ki mon’n koz lo la dan bann lezot Lalwa presedan ki ti ava annan enpe plis laliberte, ki sa konsey ti ava annan enpe plis freedom pou li anvol lo son prop lekor e mon vwar sa link dan sa bann landrwa swivan.

Par egzanp anba lartik 16, anfen clause 16, i ankor en Bill, (4) kont sa konsey pou bezwen ganny odite par Auditor General. Napa okenn problenm avek sa me mon pa vwar akfer.  Akoz en lot kontab ki’n ganny licence anba SLA pa kapab odit kont sa konsey ki nou bezwen anvoy sa lo ledo Auditor General ki annan deza sifizaman pou li fer.  Apretou sa konsey pou egziste endepandaman avek Gouvernman.  Fon sa konsey napa narnyen pou fer ……… i pa sorti dan Consolidated Fund, napa okenn lyen avek Auditor General e mon pa vwar akoz sa lyen i ganny garde.

Mon pa pe move pou en amendment mon pe zis fer en propozisyon.  Mon vwar sa ankor anba son schedule kot son konsey limenm i ganny established. Anba son schedule, Social Worker’s Council paragraph 1, sub paragraph 2 ……. Anfen si nou get paragraph 1 nou vwar ki sa konsey i a konsiste a dan sa bann dimoun swivan, PS Social Affairs, no problem, Director Social Services, no problem, Head of School of Social Work, no problem, 2 Social Workers appointed by the Minister problenm, a representative of the Social Worker’s Association of Seychelles, e a member of the general public appointed by the Minister.  Obviously Minister ki bezwen appoint sa member of the general public. Me mon pa vwar akoz sa 2 social workers i bezwen neseserman ganny apwente par Minis, akoz pa kapab trouv en lot fason pou ki zot kapab apwent zot prop lekor e zot swazir 2 dimoun ou lasosiasyon limenm i apwente.  Me worst than that se (2) having appointed sa Council ki annou pa al dan gran detay, let’s say i akseptab se Minis ki pou nonm Chairman, why can’t the Council itself decide lekel ki pou Chair, apretou set en konsey.  Zot annan pouvwar fer tou sa bann keksoz, including tir Manm lo lalis, akoz ki fodre Minis neseserman ki apwent Chairman.  Mon krwar i en loportinite manke.  Si nou ti’n donn li son lezel tel parey Registrar of the Council dan Clause (2) i ganny apwente par Minis.  Sa i toutafe normal, Minis i bezwen apwent Registrar akoz Registrar se sa link person ant Minister avek konsey.  Sa i byen, me akoz ki fodre i apwent the Chairman osi Mr Speaker e even worst dan clause 3(3) si Chairperson i absan ki Minis in apwente se selman PS Social Affairs oubyen Director of Social Services oubyen head of school of social work ki pou kapab vin Chairman dan son labsans.  Why? Akoz?  Akoz enn sa bann lezot social workers ki’n ganny apwente pa pou kapab fer tanporerman dan labsans Chairman.  Why the control, mwan mon krwar Mr Speaker senserman ki set en loportinite manke.  Nou bezwen empower, nou koz empowerment, nou tou nou konnen ki nou empower nou bann dimoun.  What risk is there, nil.  Social workers parey nou tou nou konnen, nou bann ki travay avek zot zot en bann dimoun ki form en koezyon parmi zot, zot tou zot pans parey, zot tou zot annan menm lentere, zot tou zot oservis dimoun, menm a en pwen ki zot fer labstraksyon zot prop lekor.  Zot telman donnen ki zot pa mazin zot prop lekol, why ki nou bezwen ki Minis toultan i annan en ……… lo sa bann keksoz.  Mon krwar sa Mr Speaker personnelman i regretab e mon krwar i en loportinite ki nou’n manke, i pa tro tar pou Minis repran e revwar sa.  Me sa se an gro mon pwen regret lo en pwen fondamantal lo sa Bill.

An zeneral leres napa gran, gran problenm apard enn.  E sa se enn ki bann pli vye Manm isi in abitye tann mwan koz lo la e ankor ennfwa mon krwar ki kekfwa sa fwa si nou ti a kapab regard li dan en loptik amannman akoz i pa pou en amannman sibstansyel.  Dan at least en landrwa, e sa se dan clause 17(1)(a) lo son dernyen pti lo son paz swivan zis avan (b) nou tonm dan gender bias. Nou komans koz lo he e mon krwar ki koman en sosyete e mwan personnelman i enn mon lalit parey serten parmi nou nou konnen ki fodre nou sorti dan lezislasyon oubyen dan parol gender, ki anmenn gender bias, let’s be gender neutral. Kot i annan he or she annou koz lo the person or the member, or whatever. I modern i pli preferab.  Avoka pou vini pou dir ou, anba Interpretation e General Provisions Act, the masculine will include the feminine. I byen, i en argiman legal, i en argiman Avoka.  Sa ki nou pe gete la i al bokou pli lwen.  I pa en argiman Avoka ki mon pe envok, i en largiman kot bokou pei dan lemonn antye pe sorti, i pe adopte langaz kot both gender neutral, ki leka isi se ki i pa promouvwar vyolans.  Nou’n aret koz lo bullet points, nou’n aret koz lo bann keksoz konmsa pou esey enkilke en kiltir non vyolans.  Me sa ki konsern gender mon ti ava kontan propoz avek Parliamentary Draftsman ki ler i revwar son final draft ki nou sey otan ki posib dan sa Lalwa e dan bann lezot ki vini adopte en langaz ki pou pli inclusive e ki pa pou koz lo ki.  Sirtou ler nou konnen ki social work i ankor enn sa bann lenstitisyon kot si mon pa tronpe i annan kekfwa menm plis madanm ki travay.  Sa se en pti kontribisyon.

An sa ki konsern bann pwen enpe pli teknik, drafting avek ou permisyon Mr Speaker ankor ennfwa mon ava fer bann pti propozisyon swivan.  Very briefly osi vit ki posib.  Avek en lekskiz ki mon ti’n devret point sa out avan me pou plizyer rezon mon pa’n fer li.  Dan clause 4 par egzanp, 4(1)(a) mon ti ava move en simple amannman dan sa 2 ka swivan.  Dan lalinny 3 apre users, protecting service users, mon krwar i annan en mo ‘and’ ki manke, and promoting and upholding the highest possible. E mon ti ava dir la standard i ti devret in the plural, dan sa avek dan (c), dan premye laliny (c), allegation(s), to enquire into allegations of breaches.  Upholding the highest possible standards. Mon krwar ler nou koz lo standards nou toultan nou koz li in the plural rather than in the singular. E mon ti a prefere vwar ‘allegations’ of breaches akoz pou annan obviously plis ki enn.  Mon ti apropoz donk dan 4(1)(a) that it reads ‘to regulate the professional conduct of social workers for the purpose of protecting service users and promoting and upholding the highest possible standards in social works’. E dan (c) to enquire into allegations of breaches. Dan 6 (e) highest possible ‘standards’ ankor dan senktyenm laliny of pratice as a social worker. Sa se mon sizesyon e dan (g) osi sizyenm lalinny, highest possible standards. Mon krwar, anfen kekfwa mon tronpe me mon krwar ki the use of the word is more in the plural ki in the singular.

Mon annan en kestyon e en komanter lo 6(1)(d) and (e). Annou regard (e) avan, has a diploma, degree or certificate i byen akoz set enn son bann keksoz ki i pou bezwen gannyen me kekfwa in the future mo ‘qualification’ would be more appropriate ……… has a qualification which the Council considers to be, akoz kekfwa i ava annan en dokiman ki pa ni en certificate, ni en diploma, ni en degree. Let’s try not to restrict, let’s try to open up. Mon krwar se sa bi en Lalwa.  Me mon vwar ki (e) as it’s drafted, once again we don’t have to change it me i negativ.  Mon ti a prefere vwar li pli pozitif.  Ki en dimoun avek diploma, degree or certificate which the Council considers to be of a standard, that would not undermine the functions the Council is promoting, i ti a preferab pou mwan vwar that would promote the functions of the Council in promoting eksetera.  En sertifika pa pou vreman undermine, i pou plito asiste. I would prefer to have seen (e) positive rather than negative. Sa se mon pwen (d) sa enn par lao.

6(1) Mr Speaker, parey Minis in eksplik nou bomaten i liste bann kriter, bann kondisyon pou en social worker ganny kalifye pou li ganny anrezistre, 18 an national competence standards, completed training, has a diploma, completed a period service, not subject to disciplinary.  (d) i en odd man out.  (d) mannyer mwan mon lir (d) i en lot kriter, se en dimoun, kekfwa i en etranze, ki zeneralman ki’n ganny en diploma e ki’n recognized as a social worker dan en lot pei ki pe vin travay isi tel parey nou fer avek Avoka, parey nou fer avek Dokter, parey nou fer avek bokou lezot profesyon, nou adopte zot lock stock and barrel pouvi ki zot kalifikasyon i enn ki nou ti ava rekonnet isi.  Perfect, napa problenm i devret la.  Me i pa devret la as a cumulative qualification, i en stand alone li akoz i en either, or. Swa selon mwan ou kalifye anba (e) kot en Seselwa in ganny en diploma, swa ou kalifye anba (d) kot ou pa en Seselwa me ki ou’n ganny rekonnet koman en social worker deor e ki ou pe viv isi.  E mon ti ava demann Parliamentary Draftsman pran sa an konsiderasyon akoz i pa posib selon mwan ki en dimoun ki annan en diploma degree or certificate ki sa en Seselwa, ki sa neseserman ki i bezwen osi ganny rekonnet in a foreign country as a social worker avan ki i kapab travay pou en social worker isi.  Mon pe abrogate nou drwa koman en pei souvren pou nou aksepte nou prop kalifikasyon ki nou pe dir ki avan ki ou kapab kalifye fodre en lot pei i aksepte ou.  I don’t think that’s what the intention is. Mr Speaker mon fer sa pti pwen, mon march on akoz mon pa oule pran tou parol

Clause 13 i annan en problenm konstriksyon ki mon sir Parliamentary Draftsman i a kapab pran e modifye li, fasil.  13(1) son (chapeau??) lir; where after en inquiry made in accordance with regulations made under this Act, the Council is satisfied that a registered social worker ……. (a) has, (b) has, (c) has, (d) was, (e) any relevant.  It doesn’t flow, it doesn’t follow. E i annan 2 parol ki manke, e mon ti ava size ‘has had’ any relevant particulars entered in the resgister, dan ki ka nou pou bezwen azoute apre social worker ‘which’.  Has had any relevant particulars entered in the register in respect of a social worker ‘which’ are false or misleading, then the language will flow.

14(3) Mr Speaker, the bottom of page 9, 14(3), mon pe demann en kestyon.  Minis in eksplike bomaten ki ler en dimoun son non i ganny tire lo lalis social workers, ki avan menm ki i fer rapel anba 15 ki i kapab demande ki son non i ganny re-instated lo lalis.  Perfect position, napa okenn problenm avek.  Me mon pa vwar ki 14(3) i in fact dir sa.  Premyerman dan konbyen letan ki fodre i fer sa.  A person whose name is removed from the register in accordance with this Act may apply to the Council for registration. Eski i registration oubyen re-registration.  Or to have the person’s name put back on the register.  Rather than registration mon krwar that would be a better form of …… e kekfwa en period of time i kapab ganny mete akoz i annan en period 14 zour pou li fer rapel anba 15.  Once again Mr Speaker, mon zis fer sa komanter as guide. E finalman really, really, minor mon al lo dernyen paz sa Bill, clause 5, 6 and 7 right at the end. Dan 5 dan dernyen lalinny 5 premye mo ‘at’ mon krwar i redundant. Shall continue in office until the nomination or election of new members of the Council, or the end of a further period of 3 months, whichever occurs first. Mon krwar ki mon ti a move as a simple amendment ki ‘at’ i ganny delete. E finally as two simple amendments dan 6(3) dezyenm mo committee e dan 7 dezyenm lalinny Committees i pran en pti ‘c’ olye en capital ‘C’ akoz committee dan (6)(1) ki pe apwent li i apwent li avek en pti ‘c’.

Mr Speaker’ avek sa detrwa pti pti parol mon ti a kontan asir Minis ki i pou ganny mon sipor lo sa Proze de Lwa.  Mon remersye ou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mon prezimen lo sa bann amannman tipografik napa okenn problenm osi lontan ki bann expert i santi ki, ou pwen, si zot zot bann dimoun legal.  An sa ki konsern bann enpe pli fondamantal Minis i ava take up dan son reply. Mon envit Onorab Rose pou fer son lentervansyon.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, mon pou servi zisteman en mo ki Onorab Georges in korize e sa se standards ki in repete 2 fwa dan bann lamannman ki i ti pe propoze e mon krwar zisteman se standar ki labaz sa Proze de Lwa ki devan nou.  Souvannfwa ler nou fer fot, tanzantan en fot i arive, nou rode kote sa dimoun in fer fot, oubyen kote sa lazans in fer en fot, oubyen kote problenm i ete.  E nou ganny pa mal difikilte pou rode pou met lanmen lo sa problenm akoz dan bokou ka nou napa en pwen referans, nou napa en standar, nou pa konnen poudir be sa ti devret ganny fer koumsa an premye lye e lefe ki i pa’n ganny fer koumsa vwala kot problenm i ete.  E mon welcome sa Proze de Lwa ki devan nou akoz zisteman i en premye pa ki vreman met lanmen e annan kontrol lo sa ki nou koman en sosyete nou defini li koman bann problenm sosyal.

Premye pa pou etablir standar ki vreman met lanmen lo problenm sosyal.  Fodre ki nou realize ki problenm sosyal pa pou zanmen ganny eliminen dan nenport ki sosyete otan ki imen i imen e nou par natir enparfe.  Me koman en sosyete ki pe devlope, enn ki sivilize, e enn ki responsab, i responsabilite tou dimoun alors pou travay ansanm, pou met lanmen lo sa milti fleo ki menas nou progre, nou stabilite e sa ki nou ete koman en pep.

Fodre parkont otan ki nou vwar nou pe ganny antrennen dan sa semen kiltir popiler, nou anbras li avek kosyon pou fer sir ki bann lefe negative ki globalizasyon i anmennen pa vin en problenm pou nou pou ki nou komans vwar i deza annan serten lefe negativ lo nou sosyete.  Souvandfwa nou trouv travay en dimoun sosyal sa ki nou apel en social worker koman en travay mirak.  Pou tou problenm ki nou fer fas avek nou antann dir, mon ava met ou devan sosyal, mon ava anmenn ou kot sosyal eksetera.  Me yet sa travayer sosyal, malge bokou lekspektasyon lo li i annan serten limitasyon.  E la fodre ki nou realize en travayer sosyal i en dimoun ki pe deal avek, oubyen ki pe sey sanz behaviour dimoun, son mindset, e i pa zis nenport ki mindset ki anvi sanze, pa nenport ki psychic ki i pe sey zwe avek pou rekalibre.  Me pou bann group dimoun ki pli vilnerab dan nou sosyete, laplipar letan i bann zanfan.

E mon kontan vwar dan sa Proze de Lwa reglemantasyon konportman bann travayer sosyal akoz bokou fwa menm si zot annan limitasyon zot bann dimoun ki tre powerful akoz zot riske si napa reglemantasyon lo zot konportman zot riske annan serten lefe negative lo sa bann dimoun vilnerab ki zot pe deal avek.  Detrwa legzanp mon annan konnen par egzanp ki pouvwar en travayer sosyal i annan pou rantre dan lakour en dimoun, pran en zanfan oubyen en paran e met li a latansyon Lotorite konsernen e dan en fason efektiv, ki pouvwar sa travayer sosyal i annan pou li tir en zanfan dan lakour kot paran i negliz li, paran i dan drog, paran i ankor paran zot menm, paran, frer ek ser pe abiz, ser, pe abiz frer e pli gro kestyon se eski bann lazans ki deal avek sa bann problenm i ekipe pou fer fas avek sa realite ki devan nou.  E se la kot mon welcome sa mo pou elev stati sa bann travayer sosyal avek bi fer zot ganny formelman rekonnet koman sa group dimoun ki travay literalman, nwit e zour nenport ki zour lasemenn ki ou met lanmen lo bann problenm ki souvandfwa nou menm nou nou prefere ferm lizye lo la.  Parfwa i paret i pli gro, i sirpas nou e parfwa nou menm priye ki ler nou ava ouver lizye problenm pou’n ale.  Mon espere ki avek sa nouvo rekonesans, nouvo Lalwa, ava swiv pou etablir bann nouvo paramet ki tou lazans konsernen i kapab travay e ki nouvo lapros ava ganny adopte pou ki i annan plis koerans dan fason travay bann lazans ki zisteman ideal avek bann travayer sosyal. En zanfan ki santi li pe ganny abize, sa paran ki fleo drog in fini anvair son lakour, sa fanmiy ki pe ganny tromatize par move vwazen, e sa kominote ki pe ganny vwar move konportman devan son laport.  Lezot travay ansanm avek bann lazans konsernen Gouvernman koman NGO pou detri sa fleo e alafen dizour zot bezwen santi ki i annan serten rekour, i pa neseserman zis efikas e mon krwar i devret efektiv.  E sela ki mon konsyan bann travayer sosyal avek vreman vin bann community workers ki olye reste dan en biro dan Ladministrasyon Distrik ouswa dan lekol zot ava kapab vreman al dan lakour, dan kominote, la kot vre problenm i sitiye.  Mon felisit bann ki pe fer travay ekselan dan sa domenn pou protez bann ki pli vilnerab dan nou sosyete.  E kestyon ki mon ti a kontan demann Minis si sa nouvo Lalwa pou osi enkli revizyon renimerasyon bann travayer sosyal etan donnen ki mon mazinen pou annan bokou plis presyon pou zot zwenn standar e bokou plis presyon pou zot vin pli efektiv.

Mr Speaker mon sipor pour sa Proze de Lwa se pou ki sa i vin en premye pa pou en problenm ki parfwa menm nou, nou krwar nou pa kapab simonte.  Ozordi koman bann Lezislater nou bezwen siport sa Proze de Lwa.  Mon osi demande ki Minister konsernen i osi revwar tou bann lezot Lalwa ki Gouvernman, lezot Lazans Sosyal pou ki nou sosyete ava kapab adopte en lapros serye, onnet e entegral kont bann fleo ki nou pe fer fas avek.

 

MR SPEAKER

Mon ava demann Minis pou donn son larepons, right of reply. Napa person, Minister right of reply.

 

MINISTER MARIE-PIERRE LLOYED.

Mr Speaker, bann pwen ki’n ganny leve mon demann en lekskiz pou sa lenvitasyon i paret in sorti, in pre-empt zot bann desizyon ki ti pou pran, me enn ler dan ladan i annan sa ki nou dir, destiny, providans kekfwa i annan en pti rezon akoz sa in sorti sa letan, ozordi ki in ariv kot zot.

Pou mwan pran bann amannman parey nou’n dir, bann amannman tipografik ek lezot sa draftsman avek pran ka avek sa.  Si nou pe regard sirtou lendepandans sa konsey avek Minister oubyen avek Minis, i annan sa ki apele en Social Worker’s Association e sa diferans avek sa konsey se ki sa konsey se en konsey regilatwar parey i dir.  Se ki Minister i oule fer sir ki i annan bann stati, bann regilasyon pou regulate sa travay, ki nou dir, sa social worker ki’n ganny anrezistre.  Bomaten mon ti eksplike ki i annan plen dimoun i fer travay sosyal.  E menm dan Minister i annan en kantite dimoun pe fer travay sosyal, tou dimoun ki pe travay, ki pe tous lavi en lot dimoun, i pe fer travay sosyal.  Me nou oule fer sa diferans ant en travayer sosyal ganny anrezistre ki li i sipoze annan en serten konpetans, son bann valer, ki ler i pe pran en desizyon i pa pe pran en desizyon baze plis lo son valer personnel ou menm son prezidis me i pou servi sa bann competencies profesyonnel.  I pou fer en zizman profesyonnel, e nou oule fer sa diferans e atraver sa konsey se sa diferans ki nou oule fer.

Sa pa vedir ki nou pa pe apresye travay ki sa bann leres dimoun ki pe fer travay sosyal, menm dan bann Minister, bann ki pa pou ganny anrezistre zot still annan en travay e en travay kle pou fer.  Me parey mon’n dir nou oule elve a nivo ki nou pe dir social worker e donn zot koman en profesyon akoz parey in ganny fer sorti i annan osi de ka ki social worker konmela i pa parey lontan.  I pe al dan lakour en dimoun, si nou, nou pou ganny alegasyon poudir in fer sa lo kestyon konfidansyalite, or lezot keksoz pou nou kapab pran ka avek se atraver sa konsey e sa konsey i annan de seksyon ladan ki’n dir Minis pou konsilte sa konsey pou gete ki pou fer.  Alors in dir Minis la pou appoint Chairman, Minis i annan Sekreter Prensipal lo la, i annan Direkter servis sosyal lo la akoz i vreman lo sa konsey ou bezwen bann dimoun ki konn byen, sa Direkter sosyal, sa Children’s Act i sipoze konn sa devan deryer.  Ki Lalwa i dir la, ki drwa i kapab antre dan en lakour pran en zanfan ale, sa i ganny gouvernnen anba Lalwa la, sa bann Children’s Act. So ler sa in ganny drafte i napa okenn lentansyon ki i ti pou dir Minis pa pou les endepandan, an realite sa in sorti anba from social workers zot menm ki’n demande, zot pe demann zot konsey, in ganny drafte konmsa.  I annan nurses council, i annan doctors council tousala i annan dimoun lo la ki bann Dokter menm bann ners menm.  E si Sekreter Prensipal pa lo la.  Sa pou mwan nou bezwen get lobzektif.  E sa lobzektif si poudir amande, tir Sekreter Prensipal, pa met isi laba, pou mwan i pa pou en problenm as long ki sa lobzektif sa, se ki nou oule fer sir ki sa i pou regle.  E pou nou regle se ki i pou parey en zouti ki ou pe donn Minister pou li kapab si i annan okenn alegasyon, sa konsey a get ladan apre sa konsey pou advise Minister.  Akoz i annan ……. pa zis kestyon i pa pou ganny anrezistre, si i pa ganny anrezistre savedir i pa pe kapab travay dan sa pozisyon.  So i vreman en tools ki nou kapab dir pou sa Minister e i annan sa lendepandan akoz zot pe fer zot zafer laba e provision i ganny fer ki si i annan okenn keksoz, sa dimoun limenm i kapab annan en rapel ki i fer  kote Minis.

Lo petet kestyon si bann social workers ler nou’n met sa anplas si zot pou ganny en renimerasyon, korespondan avek sa nivo ki nou pe demande se wi e parey mon’n eksplike bomaten i already annan en scheme ki donn li en progresyon dan en karyer, savedir si i pa ankor anrezistre me selman i pe en asistan social worker, i annan son grad, i annan son larzan ki i gannyen e sa i ekivalan.  Nou tyeke avek lezot profesyon parey teachers, parey ners.  E i a monte, sa ki anrezistre i pou ganny en nivo responsabilite enpe pli o e ek sa i annan son saler ek son package reminerasyon korepondan.  Social workers training parey nou dir nou annan sa lenstiti ki zot gannyen e i annan serten konpetans ki zot bezwen gannyen avan ler.  I en course 3 an pou sa diplonm e sa i fer sir ki nou annan bann konpetans parey mon dir pou zot kapab kominikasyon, konfidansyalite, kimannyer zot pou fer pou zizman profesyonnel.

 

MR SPEAKER

Prezan nou ava pran en vot lo merit zeneral.  All those in favour, zot kapab lev zot lanmen.  Anyone against. Mon Bill in pase, unanimously. Eski nou pou komit sa Bill dan committee. I annan en seri amannman ki Onorab Leader of Government Business in anvoy kot mwan, ki mon krwar i bann senp amannman ki Legal Draftsman, mon krwar zot in ganny en kopi, zot ava entegre sa dan sa Bill. Bann amannman senp osi ki Onorab Georges osi in fer, napa problenm ek sa.  Okenn Motion pou nou sot staz komite.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon move ki anba order 88(1) nou sispann order 60 to 65 pou permet nou sot staz komite.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn sa Mosyon.

 

HON ANDRE POOL

Mon segonn sa Mosyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bann ki anfaver Mosyon lev zot lanmen silvouple.  Okenn ki kont.  Personn, bon nou ava ganny nou en Motion for Third Reading.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker mon move ki Social Workers’ Council trwazyenm fwa.

HON ANDRE POOL

Mon segonn sa Mosyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Tou bann ki anfaver lev zot lanmen silvouple.  Okenn ki kont.  Person pa kont, nou a ganny short title Third Reading.

 

CLERK

This Act may be cited  as the Social Workers Council Act 2007, and shall come into operation on such date as the Minister may be Notice, published in the Gazette, appoint.

 

MR SPEAKER

Mersi bokou Minis.  Bill in pase e nou ava ekskiz ou parmi nou.

 

Minister and her delegation was excused from the House.

MR SPEAKER

Parey zot konn tre byen, dernyen fwa nou ti pe diskit Mosyon lo pou etablir en Liniversite Sesel.  Nou pa ti fini deba e nou ti tonm dakor pou nou anvoy deba pou ozordi.  E anvi ki i reste nou ankor en ventenn minit mon krwar nou ava pran enn de bann entervansyon.  Lo lalis mon ti annan Onorab Jean Francois Ferrari, Onorab Georges, Onorab Marie-Louise Potter  e anplis Onorab Adonis.  Me mon pou fer en leksepsyon akoz i annan lanterman dan distrik Onorab Adonis apremidi, 2 annefe so mon pou donn li laparol akoz in endik ek mwan ki i pa pou kapab retournen. So, Onorab Adonis.

 

HON BERNARD ADONIS

Mr Speaker, nou pei ozordi i depan bokou lo bann expert oubyen konsiltan etranze pou fer bann letid spesifik oubyen menm donn training nou bann travayer lokal.  Mr Speaker, kou ki sa bann konsiltan oubyen expert i sarze i bokou e anplis ki sa nou bezwen pey zot an deviz etranzer.  Dan bokou ka sa bann menm konsiltan i servi nou bann prop expert Seselwa pou fer zot travay me alafen se zot ki ganny tou rekognisyon.

Mr Speaker, si Sesel ti deza annan en Lenstitisyon akademik ek resers anplas, sa ti pou ede elimin sa sitiasyon kot ozordi nou pe vwar en kantite proze letid lokal pe ganny antreprann par bann konsiltan etranze.  Pou sit enn de legzanp Mr Speaker, letid lo bon gouvernans ek letid lo zesyon trafik dan Victoria ti toulede ganny antreprann par bann konsiltan Morisyen.  Mr Speaker lamazorite, si pa tou sa bann konsiltan oubyen expert ki mon’n mansyonnen zot afilye direkteman oubyen endirekteman avek bann Lenstitisyon Akademik spesyalman bann Liniversite.

Mr  Speaker en Liniversite Sesel pou osi prezant en nouvo louvertir pou bann expert Seselwa ki annan lekspertiz dan bann domenn spesifik pou bid pou bann proze lo nivo enternasyonal.  En tel demars i ava osi permet nou bann expert Seselwa pou fer en kontribisyon pozitiv anver lemonn akademik e sa i ava osi vin en leksperyans personnel pou zot menm.

Finalman Mr Speaker avek en Liniversite anplas sa pou permet nou bann profesyonnel pou update zot konesans e met zot azour avek bann nouvo realite e devlopman ki pe pran plas dan lemonn lo en baz pli regilye.  Avek sa de mo mon oule asir loter Mosyon mon sipor e anmenmtan demann bann lezot manm pou donn zot sipor anver en lenvestisman ki pou anmenn boner e prosperite pou nou pei e nou pep.

 

MR SPEAKER

Onorab Jean Francois Ferrari, 20 minit i Ok.

 

MR FERRARI

Mr Speaker, mon ti absan Mardi pase ler Onorab Vel ti prezant son Mosyon me mon ti pran verbatim e mon ti osi ekout serten morso son prezantasyon lo televizyon ensi ki en lentervansyon par Onorab Marie ki ti koz an faver sa Mosyon.

Reaksyon ki mon’n gannyen mwan se ki i kler ki parti SPPF pa oule ki nou vot anfaver sa Mosyon.  Zot pa oule akoz sa Mosyon ki pe propoz sipor pou en Liniversite se parey serten zot enkli Onorab ki pe get mwan enpe for la, ki ti dir pou dir sa bann proze Jj. Alors zot ti a kontan ki sa i reste en proze Jj. Me mwan mon pa vot lo sa ki bann lentervenan lo lot kote i dir akoz si non mon ti riske pa zanmen vote.  Mwan mon vot lo sa ki Mosyon i demande.  E Mosyon i demande ki Lasanble i siport lentansyon Gouvernman pou etablir en Liniversite Sesel e sa mon napa okenn problenm avek.

Alors mon demann mon lekor akoz sitan politik, sitan gognarde, sitan kritik lo Lopozisyon.  Poutan i pa en proze nouvo, Liniversite Sesel e dayer mon mazinen Onorab Georges taler ava ganny sans koz lo la, zot ava rapel, bann ki en pti pe pli ofe avek bann aktivite ki’n deroule sa bann dernyen lannen, ki defen Mr Guy Morel avek ansyen Deputy Speaker, Onorab Shelton Jolicoeur e Mr Georges ki ladan i paret mwan ti annan en SPPF, en SNP avek en dimoun endepandan.  Zot tou le 3 zot ti lans sa lide e zot ti komans fer negosyasyon pou zot ganny bann fasilite, bann landrwa kimannyer pou kapab raise larzan eksetera, pou zot fer sa evantyalite. So mon ti a zis kontan avek respe dir poudir sa i pa en lide Jj. Pa en lide Jj, i en lide lezot dimoun sorti dan lasosyete ki’n eksprim sa dezir pou zot vwar en Liniversite isi Sesel.  E mwan osi mon ti a kontan vwar en Liniversite Sesel. Mon ti a kontan pa zis selman vwar enn ki zis en building ki mark Liniversite lo la me en Lenstitisyon ki meaningful. Ki delivre ledikasyon enportan, ki ouver lespri bann dimoun ki permet dimoun vwar pli lwen ki lorizon, oubyen parey lekspresyon i dir, pli lwen ki nou bout nennen me ki permet nou vreman ouver nou lespri e sorti dan en monn kot parler nou zis repet bann keksoz ki nou tande akoz nou dan en parti politik e nou santi poudir nou bezwen zis repet bann keksoz ki ganny dir.

En Liniversite i ava permet nou bokou pli ouver dan nou lespri e mon mazinen pou mwan osi akoz mon pa zanmen enn sa bann dimoun, menm si mon’n al Liniversite pou krwar ki mon lespri in fini ouver.  I annan en kantite keksoz ankor pou ouver, i annan en kantite laport, en kantite lafnet pou ouver me mon ti a osi krwar ki si nou ti’n annan en Liniversite, bokou parmi nou, nou ti pou annan bokou plis lafnet e bokou plis laport ki’n ouver dan nou lespri pou nou kapab annan bann deba e bann kontribisyon anterm lide ki pli enportan.

Me mon vwar li ase drol ki ozordi, konmela loter Mosyon mon pa pe sey dir oubyen sey enterpret son letansyon, si i ti annan en lentansyon senser oubyen pa senser, sa i pa mon propo ozordi.  Me mon zis note ki loter Mosyon kekfwa dan son zenes e avek zenes i vin bokou lespwar pou vwar keksoz fer diferan.  Me in demande ki nou, dan Lopozisyon nou osi anmenn sa mesaz devan e nou sey mobiliz o nivo distrik kimannyer nou kapab anmenn on board tou bann Seselwa ki kapab benefisye avek sa proze.  Mwan osi mon napa okenn problenm avek sa me selman mon ti a kontan demande akfer suddenly konmsi nou bezwen, konmsi nou bezwen donn en koudmen lo la.  Akfer lo lezot keksoz zanmen nou ganny kriye pou donn en koudmen.  Akfer ki ler nou demann bann fasilite pou nou travay dan distrik, pou nou mobiliz bann dimoun lo lezot issues ki enportan, nou pa gannyen.  Akfer ler i annan kanpanny eleksyon bann dirizan dan SPPF zot dir zot pa enterese avek distrik ki pou vot pou Lopozisyon meselman apre eleksyon zot dir Lopozisyon mobiliz enpe dan zot distrik.  Mwan mon vwar kontradiksyon enorm ladan.  E mon vwar ki parler nou gat bann sans pou nou kapab mobiliz sa gran potansyel ki annan dan sa 7 distrik ki’n vot pou Lopozisyon.

So ozordi sa ki pe arive i montre nou ki finalman si napa mobilizasyon parey i devret annan dan bann distrik ki ganny dirize par Lopozisyon an term MNA, si napa sa mobilizasyon se pa nou lafot, se lafot bann dimoun ki’n dir nou zot pa enterese avek nou e ki zot pa espekte nanryen non selman sorti kot Lopozisyon me sorti kot Gouvernman si zot vot pou Lopozisyon.  Mon krwar ki i enpe sitiasyon kot sa semen ki nou’n sali an montan ler nou pe desann ozordi nou pe glis dan sa salte ki nou’n kit deryer. So mon krwar ki kekfwa sa i en loportinite pou nou revwar nou latitid vizavi Lopozisyon dan bann distrik e nou latitid vizavi pei akoz si nou kit en tyer pei ater e en lot zour nou vini nou rod sipor sa en tyer pei e nou vwar poudir sa bann sipor i cold shoulder parey serten zournal in ekrir, zot pa devret etonnen.

En lot pwen ki mon ti a kontan fer resorti a sa moman se ki annou pa les en vizyon lonterm anpes nou vwar larealite ozordi.  I annan difikilte dan sistenm edikatif Sesel.  I annan plizyer difikilte e nou tou nou ti la e mon asire ki si Minis Lasante ti Minis Ledikasyon nou ti pou tann en kantite keksoz akoz ozordi Minis Lasante in admet en kantite difikilte dan son Minister.  Kekfwa akoz i nouvo, kekfwa akoz i pankor ganny elekte lo Komite Santral SPPF, kekfwa dan lannen prosenn i ava’n vin en pe plis dogmatic ki i ete ozordi.  Me ozordi Minis in vin avek en latitid ase ouver e mon pe demande ki nou osi nou rekonnet ki dan sistenm edikatif i annan difikilte e ki i en pe paradoksal ki nou pe koz lo fer en Liniversite kan depi 6an ki nou’n lans en proze IT dan bann lekol primer ek segonder, 6an apre sa proze i ankor en proze pilot, nou pa’n kapab met li an mars. So si nou pa kapab fer IT ki en basic dan lekol koman en keksoz ki pe marse, ki pe fonksyonnen, kimannyer nou pou kapab al fer Liniversite.  I en kestyon reel, i en kestyon kekfwa en pti pe tris me selman i reel.

Sa semenn dan en vizit ki mon ti pe fer dan mon distrik en fiy in demann mwan si mon napa en kontak …… ,en fiy S4, i demann mwan si mon napa en kontak kot International School oubyen kot Independence School pou li kapab ganny detrwa textbook akoz li osi i pe fer IGCSE e zot napa.  Zot bezwen  partaz enn antre 2 e i annan menm ki napa, ki bezwen espere pou li prete kot Library pou li anmenn kot li pou li aprann son leson dan weekend. Sa se bann problenm reel sa e nou pa kapab krwar ki nou pou konstrir en avyon demen si nou napa ferblantye.  Nou bezwen annan ferblantye, ferblantye i lakle pou nou kapab weld sa bann bout lakok, pou nou kapab met sa bann masin ladan.  So si nou napa ferblantye nou pa kapab komans annan vizyon zis reve ki demen nou pou fer en avyon.  Sa i larealite.

Annou get nou partisipasyon vizavi Liniversite Losean Endyen.  Ki nou’n fer? Liniversite Losean Endyen i en linisyativ enteresan, en linisyativ rezyonnal, en linisyativ ki pa sipoze kout nou gran keksoz akoz Linyon Eropeen in lans sa proze e in ankouraz nou pou nou vin en partner an antye dan sa proze e finalman ozordi nou’n aret koz lo Liniversite Losean Endyen e nou pe deside ki nou pou fer sa nou tousel.

Mwan mon ti a kontan ki nou osi nou pa bliye bann keksoz ki nou annan ki kapab marse plito ki nou vin zis avek en vizyon parey mon’n dir taler nou’n annan en vizyon 25an pase pou en lavil Anse Royale, e mwan mon pran par dan maler Onorab Terrence ek Onorab Lucas.  Mon pran par dan zot maler akoz mon asire ki bokou dimoun in demann zot, nou lavil, nou, nou pou gannyen en zour depi 25an.  Sa ti en vizyon, ti en zoli vizyon e mwan mon siporte me selman i zis pa arive akoz parfwa i en pe irealist. Mwan mon krwar poudir nou bezwen parler, e Minis osi in dir sa enpe taler ki nou bezwen get enpe nou Bidze, get enpe nou bann keksoz akoz nou annan en serten priyorite.  E diskour Minis i enpe diferan avek diskour bann dimoun ki dir pran loan, fer det, sa nou pa enterese konmsi akoz nou bezwen fer sa bann keksoz, apre nou a gete kimannyer nou pou rann.  Minis li i pe anmenn en nouvo mesaz konmkwa annou get en kou avan kimannyer nou pou deal avek sa bann priyorite eksetera.

Alors finalman mwan mon ti a kontan dir, ki sa Liniversite ki en vizyon, e si demen i vini Sesel, mon pou tre kontan me mon sirtou kontan si demen mwan e plizyer bann koleg ki la isi nou ganny sa posibilite pou nou al fer en pe lecturing dan sa Liniversite, sa ti ava enteresan.  I annan bokou parmi nou ki kapab al fer en pe lecturing ladan.  Bomaten Onorab Bernard in fer en lecture lo bann teknik drafting, konmsi kekfwa i kapab, i annan bann lezot talan, Onorab David Pierre, Onorab Mondon.  En bonpe nou ki kapab ale dan sa Liniversite e vin bann resource person ki kapab fer keksoz e mwan i annan 15an mon pe dir mwan mon annan en degre, mon annan en leksperyans dan teaching, mon annan PGCE, mon ti a kontan kapab met sa servis onivo lezot dimoun ki pe mete akoz mon vreman rekonesan pou sa ledikasyon ki mwan mon’n gannyen.  Me selman pa akoz mon dan SNP ki mon devret ganny met ater….. mon pa pou retourn dan listwar akoz mon ti bezwen ……

 

(Laughter)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Kimannyer mon ti bezwen kite Polytechnic akoz mon’n bezwen give up mon travay Polytechnic koman en teacher. Me selman in annan bann rezon politik ladan.  Alors mon ti a kontan demen kapab partaz sa leksperyans ki mwan mon annan e mon asire en kantite parmi nou ti kapab fer sa.  Me selman si i en Liniversite Jj kote mon pou vwar mwan, kote ki mon pou annan en sans en zour pou mwan kontribye e zot, zot pe propoz avek nou en Liniversite Jj e erezman mon ava dir pou Onorab Vel, e se pousa ki lazenes ….. mon ti pe rod sa mo, lazenes kekfwa i vin avek en pe linosans e mon credit Vel avek en serten linosans akoz in fer en Mosyon ki napa politik ladan me malerezman lezot ki’n entervenir zot in anvi anmenn politik ladan, akoz zot ti a kontan parey serten zournal in komans dir poudir Lopozisyon pa dakor avek Liniversite Sesel.

Lopozisyon i dakor avek Liniversite Sesel me Lopozisyon i annan en vre Liniversite, pa en Liniversite Jj pa en Liniversite SNP, pa en Liniversite SPPF me en Liniversite pou Sesel, e se sa ki nou ti a kontan vwar.  Si se sa ki lo plan mon ava dir ki mon welcome sa linisyativ.  Me si se pa sa ki lo plan, mon krwar i pa pou bon, i pa pou dan benefis Sesel.  Alors mon ti a kontan dan sa deba ki pou swiv e Onorab Vel ler i pou sum up, kekfwa i a ti a kapab dir nou akoz li i annan en pe privileged information akoz dan son parti i konnen ketfwa en pe pli byen ki egzakteman li Prezidan i ti a kontan vwar, si i ti a kontan vwar en Liniversite Jj oubyen en lot keksoz.  Kekfwa i ti a kapab dir nou sa pou nou kapab apre deside ki kalite sipor ou ki kalite latitid nou devret annan vizavi sa Mosyon.  So mon remersye Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Nou ava adjourn ziska 2.00er.

 

(Lunch)

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen nou deba lo Mosyon regarding letablisman Liniversite Sesel.  Onorab Georges, ou tour entervenir.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, an Zen 1977 pandan ki serten dimoun isi Sesel ti pe prepar zot pou fer en misyon ki ti pou annan lefe diviz nou pei e nou pep, en divizyon ki ankor osi evidan ozordi e osi tris akoz parey nou’n konstate i pa’n menm sa deba ki nou ladan.  Mwan mon ti pe prepar mwan pou graduate dan Lalwa apre 3an letid dan meyer Liniversite Langleter e enn bann 10 meyer Liniversite dan lemonn.

Kimannyer ki mon ti ariv la etan donnen ki  sa lepok ti napa ni SPPF, ni Jj, pou donn mwan lespri e ouver laport pou mwan.  Mon a dir zot avan ki zot sote e dir ki mon paran ti annan larzan, ouswa mon ti en gran blan, ouswa  mon ti parmi laklas privilezye.  Mon ti ganny en plas pou etidye Liniversite Cambridge Mr Speaker akoz mon ti’n ganny bon rezilta dan mon legzanmen isi.  Sa ti fer ki mon ti ganny en labours avek Gouvernman pou mwan al etidye tel parey bokou lezot mon koleg etidyan blan, nwanr, Endyen e Sinwanr, Esparon, Zarqani, Pool, Chunge-Faye e Françoise.

Akoz mon ti ganny privilez pou al dan sa top Liniversite.  Pou en senp rezon e en senp rezon tousel, mon rezilta ti bon.  Les mon dir Mr Speaker akoz personn pa pou dir li pou mwan, mon rezilta ti menm tre bon.  Annefe les mwan dir mon ti ganny straight A’s dan tou mon size.  Mon ti, Mr Speaker, premye Seselwa dan nou listwar depi ki nou pei pe fer legzanmen Cambridge pou ganny ‘A’ dan tou mon size.  Lo kriter Onorab Vel mon ti pou ganny 40 pwen lo en maximum 40.  Mon dir sa, pa pou ponp mon lekor, annefe zanmen mon’n deza fer resorti sa apard ozordi.  E tou mon koleg lo sa kote latab pe tann sa pou premye fwa.  Mon dir sa pou ki nou konpran ki mon pa en prodwir ni privilez, ni liberasyon.  Mon en prodwir travay dir ek sakrifis, tel parey dan nou pei in annan bokou legzanp atraver bann lannen depi zenerasyon nou gran paran, an pasan par zenerasyon Mr Albert Rene e Mr James Mancham e zenerasyon konmela enkli koleg lo tou le de kote latab dan sa Lasanble limenm.

Ozordi Gouvernman in deside pou lans en proze Liniversite Sesel e nou Lasanble in demande pou siport sa linisyativ.  Tou pei a en moman son listwar i fer sa pa, sakenn i fer li ler letan in arive selon son nivo devlopman e son nivo bezwen.  En Liniversite i en lenstitisyon ki reponn a bezwen en nasyon, i parey en lopital ouswa en lekol.  Ti annan en lepok kot x-ray ti sel fason isi Sesel pou ekzamin anndan en dimoun.  Ozordi nou koz ultra-sound, nou koz scan e bomaten nou’n menm tann Minis koz MRI`. A en moman nou devlopman nou lekol ti fini avek segonder me avek plis bezwen ‘A’ Level ti ganny entrodwir, apre sa Polytechnique, e apre ankor bann lekol spesyalize.  En lepok travayer lotel ti fer in house training ozordi nou koz Lakademi Touris.  Tousala se bann letap ki en pei, ki tou pei, e Sesel pa en leksepsyon i bezwen pas ladan.  E en pei i bezwen fer sa a sa moman apropriye, sa ki levanzil i apel ‘in the fullness of time’.  Lezot pei nou rezyon in fer sa pa, sakenn a son tour letan ti’n arive, premye ti Madagascar, apre La Réunion, finalman Moris.

Me sa ki nou bezwen realize, se ki sa bann devlopman tel ki parey semen, lakaz e erport i vini, kontan pa kontan akoz zot reponn a bezwen en letan.  Zonm ek fanm i senpleman enplimant sa bann bezwen, zot pa envant sa nesesite.  Tel parey dan bann lannen ‘50, 1950, ti annan selman detrwa Seselwa ki ti al Liniversite, Mr Albert Rene parmi.  Dan lannen ‘60 ti annan enpe plis, Vis Prezidan Belmont parmi. Dan lannen ‘70 ankor plis ensidswit.  Sa lannen nou annan plis ki lannen dernyen e lannen prosenn nou pou annan plis ki sa lannen.  E se la Mr Speaker, kot nou ete ozordi lo sa Mosyon, nou ganny demande pou siport lentansyon Gouvernman pou annan en Liniversite isi.  Kan a mwan mon siport sa lenstitisyon totalman, mon fer li gran ker e san rezerv.

Lontan mon pe reflesir lo sa size annan en Liniversite Sesel, malgre nou pti grander e nou pti popilasyon ki pa fer li cost effective pou annan serten lenstitisyon isi e ki i pli bon marse pou anvoy dimoun deor pou swen medikal  spesyalize par egzanp, nou grander pa toultan en andikap.  Air Seychelles par egzanp in montre nou klerman ki pti pei i kapab pran gran defi e fer li avek gro sikse.  Kantmenm nou pti pti, mon enn sa bann ki krwar ki nou ase gran koman en nasyon pou nou nobou annan en Liniversite.  Nou pa pou zanmen kapab annan en Liniversite ki pou ofer tou size spesyalize parey bann gran Liniversite dan lemonn me nou kapab aspire pou annan enn ki pou ofer kour dan serten domenn kot nou pei in prouv son lekor, par egzanp dan domenn maritim, lanvironnman, kontabilite, management, Lalwa ek lalang modern e pour kwa pa, kreol.

Nou lenstitisyon ki egziste parey SIM, lekol maritim e lezot in prouve ki kour a onivo i kapab ganny fer avek bokou sikse Sesel.  An plis avek teknolozi ki egziste, letid a zistans i fasil.  Mon koz avek lekspersyans Mr Speaker, akoz ant 2003, mon dir byen 2003 a 2006 mon ti fer en dezyenm Masters Degree avek Liniversite Cardiff dan sa fason pandan ki mon ti viv Sesel.  Travay koman en Avoka, e desarz mon responsabilite MNA dan sanmenm sa Lasanble tou le Mardi.  Se pour sa bann rezon ki mon’n evok e atraver lekspersyans ki mon annan, ki mwan avek serten dimoun enterese isi ti rankontre.  Tel parey Onorab Jean Francois Ferrari ti dir bomaten an 2005/2006 pou lans linisyativ en Liniversite Sesel.  En komite ti ganny etabli ki ti kont parmi son manm defen Guy Morel parey in ganny dir, ki limenm in demontre gran konesans dan domenn ledikasyon par fondasyon en gran Liniversite skoler e par ekri en demi douzenn liv lo teaching.

Ansyen Deputy Speaker sa Lasanble, Onorab Shelton Jolicoeur ki mon annan bokou, bokou respe pou li e ki nou’n zanmi pandan en kantite letan.  Nou linisyativ pa ti politik, i ti en linisyativ bann sitwayen eklere.  Nou travay ti’n byen avanse e nou ti’n menm ganny promet en site pou fer en campus par Gouvernman.  Mon kontan ozordi alor Mr Speaker, la ki Mr Guy Morel in kit nou ki Gouvernman in pran la relev e pe fer marse sa linisyativ.  Se pour sa rezon parmi lezot ki mon’n annan bokou lantouzyasm pou sa proze Liniversite e pou sa Mosyon ki devan nou.

Bokou in ganny dir par lezot entervenan lo benefis ki en Liniversite dan nou pei pou anmennen, mon pa pou repet zot.  Permet mwan okontrer Mr Speaker pou koz lo serten dezavantaz.  En Liniversite, pa zis en lenstitisyon aprann, en learning institution malgre ki se sa son rol prensipal.  Non sa lenstitisyon li menm i donn nou en regar lo son vre motif, en Liniversite i en landrwa kot en dimoun i ale pou ganny en lekspersyans iniversel, universal, global.

Si en dimoun i al Liniversite pou aprann matematik e i retourn avek en bon degre dan matematik tousel in perdi son letan.  Pandan son letan aprann son metye, etidyan Liniversite i devret profite pou elarzi son konesans zeneral, pou swiv kour dan lezot domenn tel parey lar, literatir, teat, pou fer nouvo zanmi dan lezot kiltir, pou eskperyans en lot tradisyon lavi.  En Liniversite Sesel pou etidyan Seselwa pa pou kapab reponn a tou sa bann bezwen e ledikasyon ki etidyan pou gannyen pa pou osi iniversel ki i ti leka.  Si sa etidyan ti etidye Langleter, Lasin, Czecholovakia, Ostrali eksetera.  Sa se en draw back e mon sizer avek bann responsable pou fer en fason pou ki etidyan dan Liniversite Sesel i ava ganny sans atraver progranm lesanz avek lezot Liniversite dan lemonn pou swiv short term courses, summer courses par egzanp kot zot a kapab benefisye avek sa ki isi nou pa pou kapab donn zot.  Sa ti enn bann lide nou group travay ki nou’n fek koz lo la.

Lo en lot kote en Liniversite Sesel pou atir dimoun e etidyan sorti dan lezot pei, pou sa bann etidyan en staz Sesel pou en gran lavantaz.  Se sa bann lesanz ki pou fer sa lenstitisyon reisi ankor plis e en Liniversite pou anmenn bokou benefis periferik.  I pou donn sans Seselwa pou vin teachers a onivo, spesyaliz dan en domenn spesifik, fer en karyer koman akademisyen, fer resers pouse, interface dan en fason kotidyen avek bann lezot akademisyen dan lemonn antye.

Bibliotek spesyalize, nou ganny koz lo liv bomaten, pou bezwen annan e plis liv a dispozisyon nou pep pou napa konsekans o ki pozitiv.  Tousala i fer ki sa Mosyon ti pou bezwen ganny mon sipor e sipor tou sa Lasanble e atraver nou tou Sesel antye.  Me, Mr Speaker, me Mosyon in ganny gate par politik.  Lespri la tolerans, respe pou tou ek fraternite ki a labaz menm en Liniversite ki bann prensip ki en Liniversite i par lao tou esey ekilke dan son bann Manm, dan son bann etidyan in sanble pa’n arive tous leker loter ek segonder Mosyon.  Sa i en konstatris ki nou fer lo sa kote latab.

An mezir ki mon’n ekout deba lo sa Mosyon mon’n mazinen sa pti fab skorpyon ek krapo.  Skorpyon parey sa zistwar, parey zot ki konn sa zistwar, ti demann krapo en pasaz lo son ledo pou travers en larivyer.  Krapo ti dir li, ou pou pik mwan si mon met ou lo mon ledo me skorpyon ti dir li, non, pa krwar sa.  Si mon pik ou nou toulede pou noye.  Alor krapo ti dakor e donn skorpyon en pasaz lo son ledo.  Ler zot ti ariv dan lanmwatye semen dan milye larivyer skorpyon ti pik krapo.  Letan toulede pe noye, krapo i dir avek skorpyon.  Akoz ou’n fer sa, mon pe ed ou, la nou toulede nou pou mor.  Skorpyon ti reponn, sorry, i dan mon natir pou pik ou, mon pa’n kapab anpes mon lekor.

Onorab Vel, Mr Speaker, i dir ki bann manm lo zot kote in lans en progranm dan zot distrik pou siport sa Liniversite.  Sa i bon e mon swet zot bonn sans e plen reisit.  I demann nou fer parey, Onorab Nicolas Prea i dir ki nou osi lo kote SNP si nou ti annan menm fasilite dan distrik ki zot zot annan, nou ti ava kapab fer parey.  Zot lagirman se ki nou pa bezwen fasilite pou fer travay dan distrik.  Me annou pa bliye se ki ou annan fasilite i fer ou travay pli fasil.  Si ladministrasyon distrik i dan ou kote, sa i definitivman ed ou.  Me si ou napa sa fasilite kimannyer ou pou kapab fer sa travay konsyantizasyon ki ou ti ava kontan fer.  Si nou pe ganny demann siport sa proze, donn nou en fasilite parey Onorab Nicolas Prea pe demande.

Mwan, Mr Speaker parey zot konnen mon’n sey fer mon prop demars pou ganny en biro, sa i ed mwan dan plizyer fason, me eski i fer mwan egal ek mon bann koleg lo lot kote latab pou arive konsyantiz dimoun dan mon distrik lo sa Liniversite.  Larepons i trist Mr Speaker, larepons i non e les mwan esplik zot akoz.  Detrwa semenn pase, Prezidan ti vin ouver sant kominoter Les Mamelles, mon ti ganny envite, lenvitasyon ti ariv tar e mon ti reponn trwa zour avan sa levennman.  Son zour louvertir Prezidan e tou Minis ti prezan.  Mwan osi mon ti fall in e mon ti ganny en plas lo premye lalinny sez.  Me an mezir ki dimoun in vini mon’n ganny demande pou bouze, e bouze, e bouze ziska finalman mon’n ganny en pti plas lo kwen premye ranze obor miray.  Pandan ki nou ti pe atann DJ ti zwe zoli, zoli lanmizik pou met tou dimoun dan lanbyans.  Enn bann sanson ti lo en nonmen Daya ki mon ti ekoute avek bokou, bokou latansyon ki ti pe ganny zwe.

Lo progranm ki mon ti’n osi gannyen ti annan en item tre, tre enteresan, sa ti plant en pye palm par Prezidan ek Ladministrater Distrik, planting of Tree by President and the District Administrator, selman sa mo District Administrator ti’n ekri avek bolpenn lo t-pex ki ti’n efas en keksoz ki ti’n ganny print avan.  Ler ou ti vir papye ou ti vwar sa ki ti’n ganny print ti en non Mr Emmanuel Fideria.  Se sa Msye lo lorganizater ti’n swazir pou plant en pye palm avek Prezidan.  Mon napa okenn problenm avek sa Mr Speaker.  Prezidan ek Mr Fideria i kapab plant en lafore si zot anvi, sa se zot zafer.  Me kimannyer ki en dimoun responsab ti’n kapab menm mazinen ki en tel keksoz ti pou akseptab.  Parey ou kontan dir Mr Speaker, kimannyer sa keksoz ti pou’n pas the test of admissibility dan en pei demokratik.  I kler ki se ler ki mon ti dir mon pou vin sa louvertir ki desizyon ti’n ganny fer pou DA plant sa pye palm avek Prezidan, e ki t-pex ti bezwen sorti dan tirwar pou efas sa ki ti’n ganny propoze avan.

Dir mwan ozordi kote mon pou pase dan en tel sistenm, pou promot en linisyativ Gouvernman dan mon distrik ler lenstans pli o dan san menm sa distrik i azir dan en tel fason.  Mr Speaker, mon’n servi sa legzanp pou montre ki sa ki pase o nivo distrik pe pase ozordi dan sa Lasanble lo sa Mosyon.  En zafer ki devret senp, tel parey pa met politik partizan dan louvertir en sant kominoter dan en distrik ki’n swazir pou vot SNP, in ganny gate par politik be zis pou montre mwan e nou dan SNP ki se Jj ki la.

I byen Mr Speaker, point taken, la dan sa Mosyon ankor en keksoz ki ti devret par lao politik akoz en Liniversite i la pou tou Seselwa enkli bann ki pa siport SPPF me ki kantmenm i annan en lespri dan zot latet, in ganny met lo en nivo politik partizan.  Sa se zot swa, zot anvi ki sa Liniversite i vin en linisyativ Jj, go ahead.  Me pa vini e demann nou pou aplodi e pou siporte akoz Mr Speaker, ipokrit, nou pa kapab ipokrit.

Mon pa krwar ki ni zot, ni zot sef ti pou prefere vwar divizyon lo sa Mosyon.  Zot tou parey nou lo sa kote ti pou pli kontan ki sa Mosyon i ganny siport total nou Lasanble.  Sa ti pou mesaz pli for e pli inifye ki nou ti pou kapab anvoy pou nou nasyon lo en size Nasyonal e san kontrovers.  Me lo lot kote latab zot in glis dan sa trou nou ki la, kile, les Jj travay.  Avek en swa kler devan zot, zot in prefere fer sa ki sa skorpyon in fer avek sa krapo.  Nou’n vwar natir SPPF dan prezantasyon sa Mosyon, Mr Speaker e nou’n atriste.  Mosyon lo order paper parey Onorab Jean Francois Ferrari in dir bomaten i enn ki pa kontroversyel ditou, i enn ki devret ralye sipor me zot pa’n kapab reziste, e nou pa’n kapab e nou pa pou kapab ariv lot kote larivyer ansanm.  Nou ti’n pare pou donn zot en koudmen pou fer sa bout semen me zot in prefere pik nou.  Prezan i tris me zot pou bezwen al kot Prezidan e dir li, sorry, Mr Prezidan, nou’n pa’n kapab anmenn  linanimite dan sa Mosyon, nou natir pa’n permet nou fer li.

Mr Speaker atraver ou, mon enplor mon bann koleg lo lot kote latab, konpran mwan byen, silvouple annou sanz nou mantalite pou lanmour Sesel.  Pou fer sa tanzantan zot pou bezwen konsider zot koman Seselwa an premye e SPPF apre.  Zot pou bezwen get pli lwen ki promot en lide en dirizan oubyen en lide en parti politik.  En Liniversite i en lenstitisyon ki reste en gran kantite letan.  Mon Liniversite sa enn kot mon’n graduate pou selebre son 800tyenm laniverser lannen prosenn e dan 800 Liniversite Sesel pou ankor la, Jj e nou menm dan sa Lasanble nou pou’n fini ale.  Me Liniversite Sesel pou lo nou later e zot konnen akoz i pou ankor la.  I pou la akoz an depi tou nou politik en Liniversite i enn bann pli gran fakter linite dan en pei, i promouvwar linite akoz i eklersi lespri.

Annou pa bliye ki i annan en lot mo ki sorti dan mo Liniversite, sa premye 4 let dan mo Liniversite i menm 4 premye mo dan mo linite e sa 4 let se lini ouswa uni an Angle savedir enn, one.  Lo zot kote zot pe rod donn nou Liniversite en nesans politik partizan me sa lenstitisyon pou pran son prop lezel e vin lafyerte nou pep a’n antye.  Onorab Marie i demann nasyon ralye otour sa proze me i servi langaz divizyon.  Bokou zot olye koz lo Sesel zot in prefere koz lo Jj. Malgre sa missed opportunity isi dan sa Lasanble, malgre ki zot in prefere repous nou e fer ki nou vwar li difisil pou siport zot, mon oule dir kler ki mwan e mon sir ki nou tou lo sa kote latab nou ralye deryer lespri en Liniversite Sesel.  Kant a mwan permet mwan pou servi parol Onorab Vel ler i ti lans son tanker SEPEC mwan pase e les mwan swet nou Liniversite e tou sa ki pou voyaz dan li sa sikse ki i merite.  Me malerezman zot Mosyon, nou regrete, zot pou bezwen pas li zot tousel.  Mersi.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mr Speaker kapasite e lespri vizyonner en dirizan oubyen en Gouvernman i ganny mezire par bann desizyon odasye ki i pran e i enplimante. Si ozordi Sesel in ariv sitan lwen dan son devlopman, si Sesel i premye lo nou kontinan o nivo devlopman imen, si Sesel in reisir enplimant bann millennium development goals byen avan i bann pei pli gran e pli ris ki nou sa se akoz pandan sa 3 deseni nou annan 2 dirizan e en Gouvernman ki’n annan lodas pou pran bann desizyon odasye e kouraz pou enplimant sa bann desizyon pou byennet Sesel.

Mr Speaker, si ozordi nou lanbisyon se batir nou prop Liniversite se akoz nou deza annan en fondasyon ledikasyon solid pou batir lo la.  Premye pyer sa fondasyon ledikasyon ti ganny mete par Prezidan Michel limenm kan 28an pase.  Koman Minis Ledikasyon i ti antreprann reform odasye ki nou ti pran pou demokratiz nou sistenm ledikasyon pou donn tou zanfan Seselwa, mon repete tou zanfan Seselwa menm sans e loportinite egal dan lavi.  Pou mwan, reform nou ledikasyon i reste enn bann desizyon pli odasye e pli enportan ki nou pei in pran e in reisir koman en nasyon.  Nou’n reisir akoz ozordi nou sistenm pe prodwir an mwayen pa zis 1, 2 ou 3 graduates me en santenn zenn Seselwa toulezan ki kalifye pou al fer letid Liniversiter.

Toulezan Gouvernman i envestir an mwayen R45 milyon an forex pou overseas training, i kout nou an mwayen an forex pou train sak zenn ki al Liniversite.  Mr Speaker, ou en Dokter, zis training pou en Dokter i kout par lao R1 milyon an forex. Ozordi an se moman menm ki nou pe koze nou annan 423 zenn Seselwa dan Liniversite atraver lemonn.  Me si ozordi nou pe anvoy Seselwa aletranze dan Liniversite demen nou vizyon se pou anmenn Liniversite Sesel kot plis Seselwa i ava ganny sans annan akse avek sirtou bann late learners, bann in service e mature students ki parfwa i vwar li difisil pou separe avek zot fanmiy oubyen zot zanfan, oubyen zot karyer pou al etidye a letranze pou en long peryod letan.

Mr Speaker, proze Liniversite Sesel i merit ganny vwar dan konteks vizyon Prezidan Michel, pou en life long learning en knowledge based society ki pou anlinny avek vizyon 2017.  Devlopman nou resours imen Sesel i merit ganny vwar dan konteks bann gran transformasyon ki pe arive dan lemonn e osi bann nouvo devlopman ki nou pe pas ladan ozordi Sesel.  Sa lepok kot nou pe viv ladan i enn kot devlopman pe ariv vreman vit, kot lenformasyon i an gran kantite e konesans i lakle konpetivite e kreasyon larises.  Ozordi dan lemonn se plito bann knowledge based industries ki pe prodwir plis larises, par egzanp General Motors ki parey nou konnen i manifaktir nou otomobil, i anploy 327 mil staff me i annan en market capital ki ekivalan 17.3 bilyon dolar.  Google, en knowledge industry lo lot kote ki anploy selman 6000 staff i annan en maket capital 150 bilyon dolar.  Baze lo sa realite nou kapab alors demande kote Sesel avek en lespas limite, en Polisi lanvironnman strikt e capital imen limite i annan plis sans pou devlop e ogmant nou larises si pa dan lendistri konesans e sa i selman posib avek en Liniversite Sesel.

Wi nou tourizm e nou pwason pou reste enportan me pa zot ki pou domin teren ekonomik lavenir.  Mr Speaker, lezot pti pei ki’n pran sa menm semen i la tel parey Singapour e Irlann ki toulede pe donn sipor nou proze Liniversite Seselwa.  Sesel nou annan en popilasyon tre zenn, nou bann zenn i parmi bann meyer dan bann Liniversite atraver lemonn.  Alor ki pli bon resours ki nou pei i kapab eksplwate ki sa.  Dapre bann ekspert plis ki lanmwatye tou bann dekouvert ki’n ganny fer dan lemonn in ganny fer pandan sa dernyen 50an.  Bokou bann laplikasyon sa bann dekouvert oubyen bann inovasyon in ganny fer par bann zenn mwens ki 25 an.  Mr Speaker, nou bezwen realize ki ozordi nou’n ariv en staz dan nou devlopman kot nou bezwen envestir plis dan nou zenn pou ki an retour zot kapab aplik zot konesans lo bann problenm ki nou sosyete i rankontre e vin ofer solisyon pou nou bann problenm lokal.  Se sa ki nou apel devlopman dirab oubyen soutenabilite.  Savedir kot pei i annan en baz resours imen ki entelizan e ki kapab devlop bann teknolozi ek konesans ki neseser pou fer lekonomi devlop plis ankor.

Mr Speaker, tou sa ki mon’n dir i zistifye viabilite annan en Liniversite Sesel.  Letan ou en pti pei fodre ou annan lodas ek lanbisyon pou sirviv e se dan sa konteks ki mon vwar vizyon Prezidan Michel pou kreasyon Liniversite Sesel.  En vizyon ki atraver en Mosyon Onorab Vel nou pe demann pep Seselwa pe enport son krwayans politik pou partaze akoz i en vizyon ki rezlis e realizab.

Mr Speaker, realis akoz fondasyon ki Prezidan Michel in etabli pou devlop sa proze pe adopte en lapros business like e stratezik kot lanfaz pou plito lo en fully digital training system ki pou servi mwens papye e kot etidyan a kapab swiv kour dan lakour atraver video streaming.  Sa pou redwir kou enfakstriktir kosiderableman.  Realizab Mr Speaker akoz proze in fini depas staz en lide e en vizyon.  Fondasyon liniversite pe deza antreprann plizyer linisyativ.  Fund raising pe byen progrese e deza plizyer biznes pe vin devan pou ofer zot kontribisyon e plizyer endividi pe propoz lide oubyen nouvo linisyativ pou ede lev fon.  Negosyasyon i ankour avek Gouvernman Endyen pou fourni bann ekspert pou etabli fakilte IT ki pou premye fakilite ki pou ganny lanse.

En plan daksyon ki konpri 4 faz in fini ganny devlope avek bi prodwir nou bann premye graduates ver lannen 2012 a 2013.  De letid enportan pe ansemoman ganny fer pou revwar stratezi devlopman nou resours imen pou met nou anlinny avek stratezi 2017.  Gouvernman pe osi diskit avek bann envestiser potansyel pou envestir dan knowledge industries pou etablir en marse pou nou bann fitir graduates.

Wi, Mr Speaker, keksoz pe bouz vit e Sesel pe bouze anba gidans Prezidan Michel.  Se pour sa rezon ki lo sa kote mon regrete nou napa letan, ni lenerzi, ni kouraz pou entertain okenn kapris oubyen leskiz, oubyen kontradiksyon evasilasyon par okenn politisyen oubyen okenn parti politik, lo sa size e pou esey trenn sa Mosyon dan en labou.  Mon felisit Onorab Vel, nou pli zenn Palmanter pou angaz tou MNA’s pou ralye zot sipor dan zot distrik respektiv anver sa proze.  En proze ki pou vin en senbol lentelizans e konesans pep Seselwa, en proze ki Prezidan Michel pe dedye pou tou Seselwa, en proze ki sa kote nou Lasanble pou vote pou tou Seselwa.  Mersi

 

HON ROY NIBOURETTE

Mr Speaker, nou pa pou kapab koz lo sa Liniversite san ki nou kestyonn kwa ki sa tel proze pou aporte pou nou pei.  Parey Singapour, Sesel i en pei avek resours limite e a la menm estan nou en pei tre ris depandan lo kimannyer ou pe mezire.  Si ou get enterm resours imen, larises nou pei i enkalkilab.  Sesel i posed li en human resource base ki edike, abil e motive, sa i labaz.  Mr Speaker sa ki Sesel i bezwen pou devlope se konesans pli avanse pou son pep.  Se sa konesans ki a permet nou pei pou vin en nasyon ki inovetab e desizyon.  Se sa ki pou tras sa larout ver en knowledge based society ki Prezidan Michel in oule trouve.  En knowledge based society Mr Speaker i a son tour permet pep Seselwa pou vin solution orientated people en nasyon ki aktivman sers pou met konesans a la resers solisyon e non pa anba dominasyon e lesklavaz problenm parey i leka pou serten.

Mr Speaker, konesans i permet en nasyon vin pli desisiv.  En Liniversite lo later Sesel i a servi pou ogmant nou knowledge based e sa i ava vin koman en bennzin dan tenk ki fuel devlopman e enovasyon dan nou pei.  Mr Speaker bann tel benefis pa pou kapab ganny kalike a la lezer.  Sesel pa pou reste statik, i pa dan natir nou pep pou reste san bouze e in touzour Polisi parti SPPF pou pous nou pei a’n avan.  Sesel i en nasyon ki ouver ver lemonn.  Nou tre reseptiv, nou asimile e nou abzorb nouvo lide.  En konsept bokou pli vit ki serten sivilizasyon ki’n pli konservater dan zot panse.  Mr Speaker par son natir in en nasyon ki’n ganny konsevwar pou avanse, bouze e devlope.  En Liniversite pou zwe en rol kle dan kouran devlopman ki pe komans kares nou pei.  Larealite i montre ki napa ase dimoun dan nou work force pou okip tou pozisyon labourer e travay manual ki sa nouvo mouvman ekonomik pe egzize lo nou pei e de lot kote lozik in a son tour dikte ki konman en nasyon souvrenn nou devret kontrol tou baz sekter ekonomi kle an servan nou prop dimoun e non pa depan toultan lo konesans enporte.

Mr Speaker, Liniversite Sesel pou permet nou nasyon Seselwa vin met son prop desten enn fwa pou tou.  I annan plizyer rezon ki’n pous mwan pou mwan siport sa Mosyon, pli enportan ladan se realizasyon potansyel nou nasyon Seselwa.  Seselwa i en pep ki pa ankor fleri, mwan mon krwar e mon a dir ki Seselwa nou en pep ki nou bourzon fek pete.  Sa Liniversite i a permet pep Seselwa ankor ennfwa pou eksplor son protansyel an plen e devlop tou son kapasite.

Mr Speaker avek sa mon donn sa Mosyon tou mon sipor.  Distrik La Riviere Anglais i enn sa bann ki’n tonm dan sa katergori ki annan plen potansyel pou eksplore e pou sa rezon mon asire ki tou zabitan La Riviere Anglais i siport sa linisyativ e ki a permet zot devlope e fer sir ki zot talan osi i devlop an plentan.  Alor Mr Speaker, La Riviere Anglais i tonm tou son sipor sa Mosyon ki’n ganny etablir pa Onorab Vel.  Mersi

 

HON FRANK ELIZABETH

Mr Speaker, ozordi pou la premyer fwa dan nou listwar Gouvernman in anons kreasyon premye Liniversite Sesel.  Sa i fer mwan rapel linisyativ Gouvernman ler i ti anonse ki en nouvo libreri Nasyonal pou ganny konstrir dan milye lavil Victoria.  Tou Seselwa ti ralye deryer sa linisyativ e ti kontribye pou fer sa rev vin en realite, sa ti ariv pandan letan ki Prezidan Rene ti ankor Prezidan Sesel e sa proze ti ganny servi koman en keksoz pou inifye lepep.  Ozordi Prezidan Michel in osi swivre sa legzanp, in anons son prop linisyativ pou kree premye Liniversite Sesel.

Mon espere ki ankor ennfwa lepep Seselwa pou ralye deryer Prezidan Michel pou fer sa rev vin en realite.  Mr Speaker i byen pou annan en Liniversite Sesel, e i byen pou donn akse e loportinite tou nou bann etidyan Seselwa avek en ledikasyon Liniversiter.  Mr Speaker menm si sa proze i enn ki Nasyonal i pa enn ki annan nanryen pou fer avek politik.  I malere ki serten Manm Lasanble dan parti mazoriter pe servi sa linisyativ pou fer politik avek.  Mon’n ekout ton ek konteni bann lentervansyon serten Manm Lasanble ki’n sey zot mye pou donn lenpresyon ki kreasyon premye Liniversite Sesel i en zafer SPPF e politik.

Mr Speaker, danze avek sa lapros se ki i tant pou fer dimoun dekoste oubyen pa asosye zot avek a proze.  Akoz zisteman son konotasyon politik i retir sa lanpler Nasyonal ki sa proze i annan, i anvlop li dan en drapo partizan e politik.  Mon pa krwar ki sete sa ki ti dan lespri Prezidan Michel ler i ti anons sa proze e i malere ki sa lapros in ganny adopte par serten Onorab SPPF.

Mr Speaker, kantmenm sa mwan mon oule konsantre mon lentervansyon pa zis lo kreasyon Liniversite Sesel me osi lo nou bann etidyan Sesel ki pou al dan sa Liniversite e apre 3an, 4an e dan serten ka menm 7an letid pou ganny zot diplonm.  I vre Mr Speaker ki dan lepase bann pei zanmi i donn Sesel e etidyan Seselwa bokou labours.  Ozordi Sesel i annan etidyan Seselwa ki’n etidye partou dan tou kwen lemonn.  I annan graduates ki koz depi langaz Larisi ziska langaz Sinwanr.  I anann graduate Seselwa Mr Speaker ki’n etidye Lasin, Larisi, Cuba, Checoslovaquie, L’Allemagne, Australie, Angleterre l’Amerique e plizyer lezot pei ankor.  Dan lepok lager Froide Mr Speaker, Sesel ti resevwar bokou labours ek bann pei etranze.  Sa bann letan nou bann zenn etidyan Seselwa ti kit Sesel bokou pou lapremyer fwa pou al etidye partou dan lemonn e retourn Sesel detrwa lannen apre koman bann zenn profesyonnel, tel ki koman Dokter, avoka, enzenyer, ansenyan, zournalis, pilot, kaptenm e menm i annan ki ti al etidye lasyans politik pou vin bann politisye profesyonnel.  Mr Speaker ozordi lager Froide in fini e ozordi Sesel i vwar li pe fer fas avek globalizasyon.  I nepli annan led enternasyonal ki pe rantre dan nou pei e nou nou’n vin en pei kot bef dan disab sakenn i bezwen vey son lizye.  Gouvernman alor i napa sa kapasite finasyel pou donn tou nou bann etidyan ki kalifye loportinite pou al etidye a letranze.  Gouvernman in osi sanz son Polisi lo sa size e pe demann bokou paran pou fer en kontribisyon finansyel anver ledikasyon zot zanfan, en keksoz ki pa ti egziste dan mon letan Mr Speaker.  Sa in fer bokou paran dir ozordi ki, botan, botan in fini ale.

 

Me pou mwan Mr Speaker sa ki trakas mwan bokou se sa ki pe arive avek nou bann graduates ler zot retourn Sesel apre zot letid.  Plizyer fwa ler nou graduates Seselwa i retourn Sesel avek zot kalifikasyon Gouvernman i pran en etranze ki sorti dan en pei tyermonn oubyen dan en lot pei, ki mwen kalifye ki sa Sesel e i fer li ansarz sa Seselwa.  Dan plizyer ka osi Mr Speaker, se sa Seselwa ki apre montre sa etranze kimannyer pou fer son travay.  Sa ki osi alarman Mr Speaker se lefe ki napa en progranm an plas pou permet sa Seselwa graduate pou ranplas sa etranze ler son kontra i fini.  Me sa ki pli alarman pou mwan ankor se ki ler kontra sa etranze i fini Sesel i refize retourn dan son pei.  Okontre sa etranze i fer en laplikasyon pou li vin Seselwa.  E Gouvernman SPPF i souvandfwa donn sitwayente Seselwa sa bann etranze.  Rezilta sa se ki sa Seselwa li i retse dan en karyer kot menm si i kalifye i annan etranze ki toultan parlao li e li i vin fristre e i pa motive.  Tandis ki sa etranze i ganny tou bann benefis parey lakaz, loto, saler ki double sa enn ki pou sa Seselwa, lekol prive pou zot zanfan, lasante pou nanryen, allowance pou al vakans dan zot pei tou lezan.  Sa graduate Seselwa li Gouvernman pa get dan son welfare.  Mr Speaker se sanmenm sa etranze ki apre retir forex dan nou pei e met dan son pei lorizin.  Menm apre ki in ganny nasyonalite Seselwa sa etranze i kontinyen retir forex……

 

MR SPEAKER

Relevance, relevance Onorab, relevance.

 

HON FRANK ELIZABETH

I’ll move on Mr Speaker, I’ll move on.  Mr Speaker mon’n antann Onorab Vel dir ki Sesel i Singapor Losean Endyen e ki Prezidan Michel i anvi kree en knowledge based society.  Mwan mon krwar ki si nou pa fer nou byenn atansyon nou an danze kree en foreigner based society e non pa en knowledge based society.  An dot mo Mr Speaker en sosyete ki depan antyerman lo mendev etranze pou li devlope, mon osi krwar ki nou lwen avek Singapore Mr Speaker menm si Singapore i kapab servi koman en role model pou Sesel.  31an apre Lendepandans, 30an apre kou-d-eta e 15an apre lentrodiksyon milti parti e trwazyenm Repiblik i malere ki i ankor annan etranze pe travay Sesel dan bann pos kle dan Gouvernman.  E resaman Minis Lanplwa ti dir avek sa Lasanble ki dan 56 dimoun ki’n perdi zot lanplwa Sesel anba progranm restriktirasyon zis enn ladan ki ti en etranze e li i ti’n fini son kontra.  Minis Finans li in dir nou ki sa bann etranze ki travay SMB in fini vin Seselwa.

Mr Speaker, avan Lendepandans nou ti annan Attorney Zeneral Seselwa, nou ti annan Sef Ziz Seselwa, nou ti annan Seselwa kalifye pe travay parti dan departman Gouvernman.  Ozordi nou annan etranze ki’n vin Seselwa ki pe fer louvraz ki en Seselwa ti kapab fer san okenn problenm.  En lot problenm bann graduates Seselwa Mr Speaker ki pou fini zot kour dan Liniversite Sesel se sa sistenm security clearance.  Ozordi Sesel tou graduates ki anvi travay dan Gouvernman i bezwen pas atraver sa sistenm.  Sa sistenm li i baze pirman lo konsiderasyon politik e bokou nou graduates pa pou ganny en sans pou travay dan Gouvernman akoz zot pa pou ganny security clearance tandi ki bann etranze zot pa bezwen pas atraver sa sistenm.  Alors menm si kreasyon en Liniversite Sesel i en bon keksoz e i merit ganny tou nou sipor i selman en premye pa pou en etidyan Seselwa ki ganny aksepte pou etidye laba.  Larout pou nou bann etidyan Seselwa i long e i ranpli avek lobstak menm apre ki in ganny son diplonm.

Mr Speaker ozordi mon pe enplor Gouvernman pou get dan welfare nou bann graduates Seselwa.  Get enpe zot scheme of service e donn zot sa posibilite reel pou ranplas bann etranze ki pe travay dan Gouvernman a ler aktyel.  Pa bezwen donn sa bann etranze sitwayennte Seselwa.  Si zot merite donn zot en residence permit avek zot permi travay.  Mr Speaker an prensip mwan mon sipor fortman lide pou kree en linivesite Sesel.  I en lide ki nob e i en lide ki pou fer Sesel fyer e i en lot letap dan devlopman nou pei.  Me akoz bann manm mazoriter in deside servi konotasyon e langaz politik avek en tel Mosyon mwan osi mon pou abstain e mon konnen ki parti mazoriter pou servi lafason ki nou dan Lopozisyon nou vote pou fer lepep Seselwa krwar ki nou pa siport lide kreasyon en Liniversite Sesel.  E sa Mr Speaker, i byen lwen avek laverite.  Parey mon’n dir, mwan mon pa pou vot ni an faver, ni kont sa Mosyon, mon pou abstain.  Mersi.

HON DAVID PAYET

Mr Speaker, konman en pti pei Sesel, larealite lemonn in enpoz li lo nou kot nou vwar nou pe fer fas avek menm defi parey lezot gran pei.  Malgre tou nou bann defi ki Prezidan menm in deza koz lo la, in annan bokou ki nou’n akonpli konman en pti nasyon depi nou Lendepandans an 1976.  Mon fer mansyon lo zis enn sa lakonplisman kot Sesel koman en pti pei i annan son prop lalinny aeryenn.  Kot bokou nou pa’n zanmen realize si sa ti pou kapab vin en realite.

 

Mr Speaker, si ozordi Prezidan pe demann nasyon Seselwa e pli an partikilye nou prop lenstitisyon pou siport li dan son demars pou etablir en tel proze Liniversite akoz sa proze i pou byennet nasyon Seselwa.  I pou en lafyerte pou sak Seselwa ki vwayaz a letranze.  In touzour langzman Gouvernman dizour pou met an plas tou bann mwayen e fasilite pou kapab donn nou pep sa bon zouti neseser pou permet zot fer fas avek bann challenge dan sa monn konpetitiv ozordi.  Mr Speaker annou pa les sa prosen zenerasyon akiz nou akoz nou pa’n kapab pran en tel desizyon byen merite.  En desizyon kot nou prop zanfan pou kapab benefisye avek en tel loportinite.  Parmi bann benefis ki sa Liniversite pou anmenn pou nou pei anvi ki nou lekonomi i ankor depan bokou lo sa lendistri lospitalite, i pou kontribye pou ogmant nou popilarite avek larestan lemonn.

Mr Speaker, devan nou napa okenn kestyon lo si pou annan en Liniversite Sesel ou non.  Sel keksoz ki annan lo Liniversite se kan, koman e kwa ki nou pou met ladan.  Se lo sa trwazyenm pwen Mr Speaker ki mon ti a kontan aport mon kontribisyon.  Mr Speaker Sesel i bezwen en faculty of medicine e nou bezwen sa o pli vit posib.  Parey in ganny fer resorti dan lepase, nou bann Dokter Seselwa i bann parmi le meyer ki nou annan pe travay isi dan nou sistenm lasante e pasyan Seselwa i enjoy bann relasyon tre spesyal avek zot Dokter lokal.

Mr Speaker, en faculty of medicine i a permet nou kontrol en kantite lafason ki nou form nou bann Dokter lokal, sa pa pou zis aplik pou Dokter me osi dantis, ners e lezot profesyonnel lasante.  Letid medicine i enn ki long e difisil.  Lefe ki ou bezwen ….. years pou fer li, i pa ede sa prosesis.  Fodre nou pa zanmen sou estim valer sipor fanmiy fas a bann difikilte letid.  Pou etidye dan ou home environment i kapab zis ede amelyor ou rezilta.

Mr Speaker, en faculty of medicine i a osi ede pou form bann dimoun ki in service, mon personnelman mon konn 1, 2 ners avek bann lentelizans ek leksperyans travay, i sifi ki zot fer zot ‘A’ Level, ganny akse avek letid Liniversite e mon plis ki sir ki zot a vin en bon Dokter dan le fitir.  Sa osi i aplik pou bann Dokter.  Sesel an semoman i mank spesyalis.  En Dokter ki’n fini form son fanmiy e form en relasyon solid avek son bann pasyan souvan i prefere pou al spesyalize e reste avek son fanmiy e pre avek son pasyan.  La fodre mon dir ki pou en bon Dokter ou pasyan i form en lektansyon ou fanmiy.

Mr Speaker, en Liniversite Sesel avek en faculty of medicine pou benefisye nou pei dan tou sord fason.  Bi lanfaz e irzans sa proze i devret ganny mete lo formasyon Seselwa pou pranka avek byennet lezot Seselwa.  Parey bomaten Minis Lasante in esplike, nou annan nou 30 Dokter ki pe etidye a letranze e ladan i pa konnen konbyen ki pe retournen.  Me si sa bann etidyan ti dan nou Liniversite the Faculty of Medicine, mon plis ki krwar ki zot ti a tournen e reste Sesel pou travay.

Mr Speaker, benefis ki en Faculty of Medicine i kapab aporte pou nou pei i pa fasil pou mezire, se pour sa rezon ki mon pou donn mon full sipor sa Mosyon e distrik Glacis osi pou fer son mye ki sa Liniversite i vin en realite.  Mersi.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker, Liniversite Sesel ti enn ki tou Seselwa ti a kontan vwar.  Son benefis i kapab tre larz e i pou definitvman ede ogmant e agrandi sa rezervwar konesans ek leksperyans ek kalite sa pep.  Malgre ki Onorab Vel pa’n reisir dan son lentervansyon pou donn okenn detay lo loriantasyon sa Liniversite, lo ki kalite kour i pou annan dan sa liniveriste, si i pou lasyans ek teknolozi oriented, si zot pou provide bann kour akadimik osi byen ki vokasyonnel.  Mr Speaker, mon santi poudir i neseser, i ava en bon pa ki Sesel i annan son Liniversite.  I domaz kanmenm ki Onorab Vel in reisir dan son lentervansyon, in reisir dan son demars pou anmenn politik dan en tel Mosyon.  En Mosyon ki pa warant okenn politik ki kapab divize me plito linite.  Malgre sa mon pou swet demars pou annan sa Liniversite en sikse.  Me anlinny avek sa nide Mr Speaker mon osi anvi voice mon konsern lo sistenm ledikasyon aktyel.

Sesel Mr Speaker, i en pti pei e Onorab Vel in donn nou bann sif lo lakantite etidyen Seselwa ki al train overseas dan bann Liniversite.  I kler ki Sesel limenm pa pou zanmen kapab provide lakantite etidyan ki neseser pou fer Liniversite Sesel fonksyonnen.  Me en keksoz i kler, Onorab Vel in dir avek nou ki depi 1996 ziska lannen 2000 en total 332 etidyan Seselwa in al fer letid Liniversiter, 66.4 etidyan an mwayenn par lannen.  Me Mr Speaker si nou pran lannen 1996 ziska 2000 sa i fer 5 an, nou pe koz komansman 96 ziska lafen 2000, sa i fer 5an.  E dan 1 lannen Sesel i annan apepre 1500 zanfan ki ne, dan 5an, sa i fer 7500 zanfan.  Dan sa 7500 over sa 5 years i annan 332 ladan ki’n sorti avek sa kalite nivo ki pou permet li al fer son letid Liniversiter.  Sa Mr Speaker i fer en to zis 4.4 poursan nou bann etidyan mwayenn par lannen ki sorti dan nou bann lekol avek sa nivo pou li kapab al fer sa letid Liniversiter.  Savedir apepre 4 dan sak 100 par lannen.

Eski Onorab Vel pe dir nou ki sa i en lakonplisman ki nou devret vreman fyer.  E Mr Speaker Onorab Rose in osi refer sorti en keksoz ki tre enteresan dan son lentervansyon semenn pase, ler in dir avek nou ki dan sa dernyen 9an Gouvernman in depans li R137.15 milyon pou anvoy Seselwa etidye a letranze e ki lo sak etidyan zot in depans zot en minimonm R350,000.  E ler ou regard sa bann sif e fer en pti kalkil sa i tonm zis apepre 43 etidyan par lannen, ki mwens, ki bokou mwens ki sa anviron 80 par lannen ki Onorab Vel in dir nou, i annan..

 

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker Onorab pe mislead the House.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Substantiate, Substantiate.  Alright

 

HON DAVID PIERRE

En pti moman Mr Speaker mon pe devlop mon largiman e zis pou met zot okouran lo the exact words of Onorab Rose.  Vwala ki i ti dir Mr Speaker, son verbatim i avek mwan “Pandan sa dernyen 9an sa Gouvernman in depans 137.15 milyon lo letid avanse sa i anviron 23 milyon dolar, Gouvernman in depans li en minimonm, mon dir en minimonm 350,000 lo sak etidyan ki’n al fer zot degre.”  Mr Speaker mon pe pran tou sa bann sif mon pe met ansanm mon pe kalkile e i kler..

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Zot matematik pa bon Mr Speaker, rekonte.

 

MR SPEAKER

I annan en point of order eski ou pare pou sede, eski ou pare pou sede.

 

HON DAVID PIERRE

Non, Mr Speaker mon pe devlop mon largiman

 

(Interruption)

 

mon largiman i 100 poursan

MR SPEAKER

Alright, proceed.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker, mon’n dir poudir baze lo sa larzan, baze lo sa bann sif ki in donnen, kalkil i tonm 43 etidyan par lannen.  Me Mr Speaker, mon konnen e mon okouran ki wi, ki i annan plis ki 43 etidyan ki al etidye par lannen Sesel.  Me son diferans i vin, si ou tir dan 80 sa diferans 37 par egzanp an mwayenn i vedir ki labous i ganny donnen par bann lezot pei zanmi.  Mr Speaker parey ki…

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order, Order,

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab De Comarmond Order.  Onorab Pierre has the floor.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker, parey ki mwan Onorab Pierre mon labours ti ganny peye antyerman par Gouvernman Ostralyen.  Mr Speaker vwala mon largiman.  Gouvernman JJ ki sipoze kontan lazenes i vwar li selman dan en lannen out of 1500 posibilite i vwar li pe depans e pe envestir dan 43 out of 1500 zanfan.

Mr Speaker, mwan mon’n dan lekol e mon konpran sa byen.  43 dan 1500, sa i zis 2.89poursan la kantite manrmay ki ne dan en lannen, rezon pou sa Mr Speaker i senp, en zanfan i komans al lekol depi lakres, i al dan P1 ziska P6, i ale ziska ler i fini S5.  Dan S5 i fer son bann legzanmen apropriye e se aparti sa bann legzanmen ki ozordi zot fer IGCSE, se aparti sa bann legzanmen ki zot ganny selekte pou zot kapab al fer zot ‘A’ level dan Polytechnic.  Ler zot fini fer zot ‘ALevel dan Polytechnic, ler zot ariv lo nivo ‘A’ Level, lankantite zanfan ki al dan ‘A’ Level in ganny redwir quite considerably.  Ler zot fini fer zot ‘A’ Level Mr Speaker, ankor i annan en filter ki ganny pase e bann zanfan i ganny omwen 3C, se zot sa bann zanfan ki kapab al fer letid lo nivo Liniversiter e se a sa pwen ki Gouvernman i pey zot letid.  Si dan Sesel out of 1500 possible cases nou ganny nou zis 43 at the end of the day ki Gouvernman i pey pou zot labours e ki reprezant 2.89 poursan.  Mr Speaker pou mwan sa i pa en sif ki asepektab.  Alors kwa ki nou bezwen fer pou nou kapab tir sa sif from 2.89 poursan pou nou anvoy li lo apepre 25 poursan.  Sa i sa ki mwan mon anvi vwar, sa i sa ki mon konnen Mr Speaker e mon konvenki ki sa bon kalite ledikasyon ki nou donn nou zanfan depi lakres ziska ler i rantre Polytechnic.  Mon garanti Mr Speaker ki nou annan nou, ki Seselwa mon frer, mon ser, ou ser, ou frer i annan sa kapasite pou sirmont sa 2.89 poursan.

Dan son totalite Mr Speaker, avek bann labours ki nou ganny avek bann pei zanmi nou lo 4.4 poursan.  Menm sa Seselwa i annan sa kapasite pou li kapab sirmont sa 4.4 poursan e anmenn li dan 20 poursan plus.  Kimannyer nou kapab fer li Mr Speaker. Onorab Marie-Louise Potter pe demande, mon pwen se ki…..

 

MR SPEAKER

Onorab, in lev en point of order regarding relevance, ki i montre relevance with the Motion.

 

HON DAVID PIERRE

I annan relevance. Mr Speaker, mwan mon pe dir ki nou pe al envestir dan Liniversite, i byen, parallel avek sa, mon santi ki Gouvernman i devret pe envestir dan lafason ki i devret envestir pou ki sa kantite manrmay ki fini zot ‘A’ Level a lafen dizour e rantre dan Liniversite sa osi i ogamante.  Ou pa pou kapab ogmant lakantite workforce ki kalifye si ou p a pe kapab ogmant lakantite manrmay ki rantre dan Liniversite e fini zot letid avek sikse.  Mon santi alors ki an parallel avek sa Liniversite pou ki i vin sa sikse ki tou bann Onorab lot kote latab i anvi, i vini osi byen ki nou i neseser ki i annan sa kalite lenvestisman dan nou bann lekol primer e dan nou bann lekol segonder.

Onorab Jean-Francois Ferrari and rightly so e dan son lenvertansyon pli boner in donn serten legzanp konkret, malgre ki i pa’n elabore.  Dan lekol primer par egzanp e mwan mon santi ki sa i absoliman enportan i neseser ki nou komans entrodwir IT dan sa nivo, sirtou la ki Onorab Marie-Louise Potter in refer sorti klerman pou dir Liniversite pou IT oriented, lasyans and IT oriented.  En zanfan pa zis kapab sorti dan Polytechnic e rantre dan Liniversite, i enportan ki i annan serten baz.  Now pou li ganny sa baz i enportan……

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order.

 

HON DAVID PIERRE

Pou li ganny sa baz i enportan ki nou envestir dan li depi dan primer, dan segonder e dan Polytechnic.  Sesel i komans en proze pilot lo IT dan primer, 6an e because of the lack of resources sa proze ozordi i ankor en proze pilot.  Annefe sa proze in mor an nesan.  Mr Speaker, si nou anvi alors ki nou zanfan Seselwa i ganny sa kalite baz pou li kapab antre dan sa Liniversite i absoliman esansyel ki Gouvernman i parallel avek sa lenvestisman ki pe al fer dan Liniversite, i osi envestir dan lekol primer e dan lekol segonder.

Atraver mon leksperyans ki mon’n fer dan lekol segonder.  Mr Speaker mon konnen poudir par lannen on average dan en lekol i annan 5 a 6 diferan laklas, sa i lo en nivo mon konnen poudir kalite syllabus ki en zanfan dan premye laklas ki nou apel an prensip en set 1 i swiv konpare avek sa ki en zanfan ki dan sa dernyen laklas set 5 oubyen set 6 i swiv i totalman diferan.  Pousantaz zanfan ki dan en set 1 ki annan sa nivo pou li kapab fer en legzanmen IGCSE avek sikse i tre pti an konparezon avek lakantite manrmay ki pa kapab fer li.

Mon vizyon Mr Speaker, i se ki nou pouse ki dan lekol Seselwa, ki dan lekol segonder olye ki nou annan nou en laklas par lannen.  Mon pe koz en laklas apepre 20 a 30 manrmay par lannen dan 1500 ki kapab reve parey Onorab Vel in dir nou, ki kapab reve pou antre dan en Liniversite sirtou dan Liniversite Sesel mon ti a kontan Mr Speaker ki sa kalite lenvestisman in kapab ganny fer Gouvernman.  I fer sa kalite lenvestisman pou ki instead ki nou annan nou en laklas nou ganny nou 2 ou 3 laklas ki ariv a sa nivo.  Zour sa i arive e pou li kapab arive, bann resours debaz par egzanp dan en lekol segonder ou annan ou en library, ou annan ou en computer ki parfwa i annan internet lo la, parfwa napa.  En zanfan ki rantre dan sa library pou li al fer son resers ki pou ogmant son kapasite pa ganny sa drwa pou li servi sa computer e Mr Speaker lozikman en computer dan en library pou lakantite manrmay ki annan dan en lekol segonder definitvman i pa ase.  Therefore lide i se ki Gouvernman i bezwen osi pran li konman son priyorite pou envestir dan lekol primer e segonder pou ki nou bann zanfan i ganny sa nivo ki mon krwar a mon avi zot kapab attained avek the proper backing and the proper resources.  Lo kote dimoun dan nou distrik pou donn en koudmen.

Mr Speaker, onnetman tou Seselwa mon panse si ti kapab bour lanmen dan son pos e fer kontribisyon finansyel osi byen ki bann lezot kontribisyon ki i ti a kapab fer pou sa Liniversite i ti ava happy pou li fer li akoz sa i pou en lenvestisman dan ledikasyon nou zanfan e direkteman dan nou zanfan.  Me i kler  ki nivo ki pri lavi in arive lafason ki roupi pe kontinyelman devalye, lamazorite Seselwa pou vwar li difisil, pe vwar li ekstrememan difisil pou li fer sa kalite kontribisyon finansyel.  Pou nou prezan kapab al dan distrik e ankouraz zot pou zot fer sa kalite kontribisyon ki nou ti a kontan zot fer, i absoliman esansyel ki kekfwa SBC i pran sa koman son responsabilite.  I sansibiliz Seselwa a’n antye lo merit sa Liniversite, lo kwa ki sa Liniversite pou ofer pou ki an retour Seselwa i vwar ki apart kontribisyon finansyel i ava vwar kimannyer i kapab ede pou kontribye pou fer sa Liniversite vin en sikse.  Avek sa Mr Speaker mon pou termin mon lentervansyon.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, isi Sesel i annan en sistenm ledikasyon gratwit avek akse pou tou nou sitwayen.  Mon konpran akoz ki serten isi dan sa lasal i kapab oule fer zot lekor krwar ki sa sistenm in ariv atraver en aksidan oubyen ki keksoz ti toultan konmsa.  Mr Speaker ledikasyon pou tou dan Sesel ti en desizyon politik mon repete en desizyon politik…

 

(Applause)

HON MITCY LARUE

Sa in rezilta bann Polisi parti SPPF ki ti ganny enplimante imedyatman apre kou-d-eta ’77.  Wi Mr Prea mon’n dir kou-d-eta ‘77 e Onorab Jean Francois Ferrari in konfirm sa bomaten dan son lentervansyon.  Onorab Georges in esplik nou koman in fer pou li al Liniversite, sa i byen.  Me konbyen Seselwa ki sa letan ti ganny menm sans ki Onorab Georges.  Politik, pa politik.  Ankor ennfwa mon repete…..

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order, Order.  Mon pa’n lekol avek Onorab Georges, mon bokou pli zenn ki Onorab Georges.

 

HON MITCY LARUE

Se apre 5 Zen ‘77 ki sanzman fondamantal in ganny fer dan sistenm ledikasyon pou donn tou dimoun menm loportinnite e pou fer plis Seselwa al aprofondir zot letid.  Ozordi Gouvernman SPPF pe kree 100 Onorab Georges par lannen e avek en Liniversite Sesel pou annan plizyer mil Onorab Georges par lannen.  Sa i laspirasyon sa ladministrasyon.  Ladministrasyon Jj, pou fer sir ki sa sans ki Onorab Georges ek sa pti group dimoun ti gannyen dan lannen ‘77 pou vin en realite pou plizyer mil Seselwa.  Parey in dir fer sa sans vin liniversel.

Zot tou ki’n koze dan Lopozisyon zot in admet ki sa lide Liniversite i enn ki tre bon e ki zot siporte me selman zot pa pou vot pou sa Mosyon akoz politik.  Sa Mr Speaker se klerman lipokrizi total par Lopozisyon.

 

(Applause)

 

HON MITCY LARUE

Onorab Elizabeth avan ’77, ComPol, ti etranze.  Preski tou gran sef dan Gouvernman ti etranze.  Ozordi nou annan ComPol Seselwa.  Mon ti a osi kontan fer remarke ki ozordi bokou etranze i dan sekter prive, dan Gouvernman selman kot i konsern lansennyman, lasante ek accountancy ki nou annan foreigners.

Mr Speaker mon ti a kontan repet ankor ki set egzakteman sa bann menm Polisi ki’n anmenn nou la kot nou ete ozordi, kot nou trouv nou dan sa Lasanble pe diskit lo kreasyon en Liniversite pou nou pei.  Desizyon pou kree en Liniversite i ankor ennfwa en desizyon politik pran par parto SPPF lo non e pou benefis sa pep Seselwa.  Aret fer nou krwar ki nou devret pe tir politik dan en prosesis ki’n trouv son nesans ant maryaz ek lide avanse ek Polisi egzistan.  Mr Speaker mon en ansennyan par profesyon.  Koman en ansenyan mon realize depi en tre zenn az ki ou pa zanmen kapab annan tro bokou ledikasyon pou en pep.  Mon osi realize ki se ledikasyon ki’n aport lekleraz pou limanite.

(Interruption)

MR SPEAKER

Order, Order.

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mon ti kontan osi pou konstate prezans Dokter Rolph Payet parmi nou semenn pase dan Lasanble e mon oule profite pou siport sinnyal Dokter Payet legzistans Praslin.  Alors pa bliy nou ler i pe planifye nou Liniversite.  Isi menm dan sa Lasanble mon’n deza demande ki Praslin i ganny son prop brans SHTTC vi ki Praslin i okip en pozisyon sitan dominan dan nou lendistri touris.

Mon ti a osi kontan tous sa laspe Educational Tourism souvandfwa ler nou sitan busy pe kraz nou pei nou pa realize ki valer ki Sesel i akyelman annan e bon persepsyon ki lezot i annan lo nou.  En Liniversite Sesel pou atrakte etidyan e en faculty o nivo zis par lefe son non Sesel.  Sa Sesel ki serten parmi nou i pran sitan kantite plezir pou sali li.  En non ki evok rev ek mazik pou bokou dimoun partou atraver lemonn.  Si zot onnet avek zot lekor zot ava realize ki sikse sa Liniversite i deza inbuilt dan nou pei e nou sosyete depi lontan avan ki nou’n menm konsevwar sa proze.

Mr Speaker i domaz ki Lopozisyon in dir zot pa pou mobiliz zot bann dimoun pou donn sipor sa Liniversite.  Zot koz lo napa fasilite, ki kalite aktivite ki ou pou fer ki ou bezwen en biro ladministrasyon.  Si ou annan lentere dan en proze ou pou trouv ways and means pou ou fer li.  Kimannyer Lopozisyon i kapab promot laprosesyon labouzi e menm anmenn en demontrasyon pou rod zot radio me zot pa kapab organiz aktivite pou anmas fon pou en Liniversite ki demen pou deservi zot zanfan, zot pti zanfan e Seselwa a’n antye.

Mr Speaker pou terminen mon ti a kontan eksprim mon sipor pou sa Mosyon ki lo latab devan nou, mon osi oule rasir Onorab Vel ki nou lo Praslin nou’n fini relev sa defi ki nou’n deza mobilize e nou pe ralye mon distrik par deryer nou an sipor pou sa proze.

 

HON MARC NAIKEN

Dabor Mr Speaker permet mwan felisit Onorab Vel ki osi pli zenn Manm nou Lasanble Nasyonal pou anmenn en tel Mosyon ki tre enportan pou lavenir nou pei.  Atraver en tel Mosyon ki osi premye Mosyon ki’n ganny table par Onorab Vel pou montre ki laz pa en baryer dan politik e ki volonte e bon lentansyon i konpans mank leksperyans.

Mr Speaker, en Liniversite pou Sesel pa en rev, pa en rev fou.  Atraver en tel proze nou pa pe fer letalaz, atraver en tel proze Sesel pe sezi en sans ki listwar pe ofer li e i pe atrap loportinite ki son pep pe demann li.  Proze Liniversite Sesel i annefe larepons Sesel a en bann devlopman ki pe arive dan lemonn e bann defi ki nou pei pe pas ladan.  Pou nou realiz lenportans en Liniversite pou Sesel nou merit konpran kwa ki pe pase dan lemonn e ki bann defi ki lasosyete Seselwa i merit prepar li pou li konfronte.  Mr Speaker bokou ekspert i tonm dakor pou dir ki lemonn pe pas dan 2 prosesis sanzman.

Premyerman mondyalizasyon oubyen globalizasyon.  Dezyenmman sa ki nou apel demateryalizasyon.  Mondyalizasyon i vedir ki deplisanpli tou bann pei dan lemonn pe fer plis lesanz antre zot e zot lekonomi pe vin pli entegre.  An rezilta mondyalizasyon nenport keksoz ki pe arive dan en pei pou annan lefe lo en lot pei.  Dan sa konteks en pei i sorti venker dan en prosesis mondyalizasyon si i pa sibir lenpak negativ, desizyon lezot pei me plito si sa pei limenm i esey vin en Leader.

Demateryalizasyon lo lot kote i vedir ki de no larises ki pe ganny kree dan laform imateryel oubyen bann servis, bann lendistri ki kree plis larises e anmenn plis larzan ozordi se bann lendistri par egzanp lasirans, labank, consultancy, teknolozi lenformasyon oubyen telekominikasyon.  Pou en pei kapab prodwir plis bann prodwir imateryel i bezwen annan en mendev ki tre kalifye oubyen en mendev ki annan bokou konesans.  Keksoz i vin vreman enteresan letan ou met sa 2 lafors ansanm.  Mondyalizasyon avek demateryalizasyon ansanm i fer ki ou annan en serten konplimantarite.  Mondyalizasyon i fer ki i annan plis konpetisyon alor bann pei i oblize trouv bann solisyon pou prodwir ki pli bon marse oubyen met lo marse bann prodwir ki napa bokou konpetisyon.  Sa bann pei i bezwen fer sa de plizanpli vit.  An dot mo sa bann pei i oblize pou li inovet vin pli inovativ.  Lo son kote demateryalizasyon i fer ki bann pei i depann plis lo lentelizans son pep pou li trouv bann solisyon pou fer ki son bann lendistri i vin inovativ e son lekonomi i reste konpetitiv.  Pou sa pep kapab vin entelizan e trouv solisyon i bezwen annan konesans, sa i vedir ki ozordi lakle sikse ekonomik en pei se konesans son pep.  Sa ki nou apel quality nou resours imen, oubyen kalite nou resours imen.  Mr Speaker se dan sa konteks sa ki pe pase dan lemonn e atraver sa 2 prosesis ki mon’n koz lo la ki proze Liniversite Sesel i pran son lenportans.  Me sa pa tou akoz nou bezwen osi konpran sa ki pe pase dan lasosyete Seselwa.  Ozordi i annan en pep ki de plizanpli entelizan e swaf konesans, alor Gouvernman i bezwen reponn zot lapel.

Proze Liniversite Sesel i zistifye akoz ki larepons apropriye dan konteks sa ki pe pase dan lemonn e sa ki pe arive ozordi isi Sesel.  Sepandan Mr Speaker apard vwar rezon annan en Liniversite isi Sesel nou merit osi konsider bann benefis ki en tel proze pou anmennen.  Pou nou apresye kalite benefis ki en Liniversite pou anmennen nou bezwen konpran ki i vedir, oubyen ki sa vedir konnesans, en dimoun i annan konnesans letan i ganny nouvo lenformasyon oubyen letan i servi sa nouvo lenformasyon korekteman an dot mo, dan tou sosyete Liniversite i annan 2 rol.

Premyerman, i permet bann etidyan akimil konesans, dezyenmman i permet sa bann etidyan aplik sa bann konesans.  Mr Speaker letan mon konsider sa 2 fonksyon mon vwar ki en liniversite i bokou plis ki en gran building kot bann zenn i vin fer letid akademik, pran en degre e kot bann profeser i vin donn lektir.  En bon liniveriste i osi sa ki nou apel en pull devlopman savedir en lafors ki kree..

 

MR SPEAKER

Ou sede.  Ou pe rod klarifikasyon lo en mo.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ok savedir i pa pe sede Onorab.  Kontinyen.

 

HON MARC NAIKEN

Savedir i en lafors ki kree benefis pou lezot sekter lasosyete e ki lasosyete i fer li devlop plis ankor.

En Liniversite pou annan en lenpak sikolozik lo bann zenn Seselwa, i pou osi annan en lefe pozitiv lo bann biznes e lo travayer Seselwa par egzanp letan ou pou vwar en Liniversite isi Sesel ou pou vwar bann zenn otour li pe al Liniversite.  En zenn Seselwa ki dan day care ouswa dan lekol Primer pou osi anvi al laba.  Alor en Liniversite pou ede pou bann zenn aprann plis e set target pou li mont pli o dan lavi.  Lefe ki bann etidyan dan sa Liniversite pou bezwen fer bokou resers lo plizyer laspe lavi Sesel e sa dan limenm pou donn valer ki lezot Seselwa pe fer.  Par egzanp en zenn ki fer travay resers kot Arsiv oubyen dan Minister Lanvironnman pou santi ki son travay i annan valer letan en etidyan Liniversite Sesel i servi son lenformasyon ki in ranmase dan son travay resers.  Bokou bann letid pou osi ganny fer, bann travay resers dan biznes, dan landrwa travay ek dan bann lezot sekter.  Rezilta sa bann resers pou ede ki bann biznes lokal pou amelyor zot prodiktivite e fason ki zot travay.  Par egzanp en tel proze i kapab direkteman benefisye.  En manman oubyen en madanm ki pe travay kot lizin IOT, en fermye oubyen en peser.  Se atraver sa bann resers ki lasosyete Seselwa pou vreman benefisye atraver en Liniversite isi Sesel.  Se sa ki nou apel en knowledge based society.  Mr Speaker en knowledge based society i pa neseserman vedir en lasosyete kot tou dimoun i annan konnesans.  En knowledge based society i vedir en sosyete kot tou dimoun i benefisye avek konesans e kot plis dimoun i rod konesans.  Parey nou kapab vwar proze Liniversite Sesel i a labaz vizyon Prezidan Michel pou fer Sesel vin en knowledge based society.

Mr Speaker, parey mon’n fer resorti en Liniversite Sesel i en nesesite e mon demann tou, tou, Manm Onorab pou donn sipor sa Mosyon akoz annou pa get keksoz ozordi, en Manm Lasanble in dir annou get keksoz ankor dan 20 an, dan 25 an, dan 30 an down the line kimannyer nou pep pou bezwen lenformasyon.

 

MR SPEAKER

Nou ava adjourn ziska 4er.

 

(Break)

 

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek nou deba lo Mosyon devan nou pou etablir en linivesite.  Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Mr Speaker, si nou koman en Manm Lasanble pa rekonnet sa ki byen e pa montre apresyasyon ler Gouvernman i met an plas fasilite apropriye pou devlopman e letablisman lepep Seselwa.  Si nou koman Manm Lasanble pa kapab rekonnet en bon linisyativ ler nou vwar enn.  E pli pir ankor, si nou koman reprezantan lepep nou pa pare pou siport en linisyativ ki pou benefisye nou zenn Seselwa akoz serten Manm in nonm Gouvernman Jj mon demande alor si Lopozisyon pou dir nou kan nou pou servi bann lekspresyon politik oubyen bann konotasyon poltik.

I kler Mr Speaker ki Lopozisyon pa’n anvi vot pou sa Mosyon e pe rod tou leskiz posib.  Mr Speaker mon’n komans mon lentervansyon dan sa fason akoz mon’n vwar li tris ki Lopozisyon i plito focus lo sa lekspresyon Gouvernman JJ olye lo en linisyativ ki bon e ki pou san dout ede kree sa nouvo platform pou en nouvo Sesel, en Sesel avek en baz konesans bokou pli eleve.  Serten nou ava rapel pandan dernyen Lasanble ler serten Onorab ti dir ki fodre ki nou met divan anba lezel Seselwa e nou ava vwar kimannyer zot ava anvol pli o ankor.  Zisteman en Liniversite Sesel pou permet en ledikasyon pli o nivo pou en pli gran pousantaz nou popilasyon konpare avek ozordi.  Sa 25 poursan ki Onorab Pierre pe rode zisteman pou ganny realize atraver sa proze.  E si mon kapab servi menm lekspresyon, Mosyon Onorab Vel ozordi pe senpleman siport sa linisyativ ki pou met plis divan anba lezel Seselwa.

Mr Speaker, mon ki’n ganny sans fer letid Liniversiter parey in leka pou plizyer lezot manm isi dan sa Lasanble, mon’n kapab apresye sa dimansyon spesyal ki letid avanse i aporte dan nou lavi.  Onorab Elizabeth in dir nou i konsantre byen, in fer nou konnen kimannyer in osi benefisye anba sa sistenm.  Mon konvenki ozordi ki ledikasyon onivo i reste sa pli bon zouti ki nou kapab donn nou pep ozordi akoz ou ledikasyon i reste avek ou e napa personn ki kapab pran ou ledikasyon avek ou.  Alor ler nou pe kree fasilite pou letid Liniversiter isi Sesel nou pe osi donn en pli gran porsyon nou popilasyon sa zouti ki pou permet zot al pli lwen posib dan lavi.  Me fodre note kantmenm ki en degre liniversiter pa garanti tou sikse akoz sa ki pli enportan ankor se lafason ki nou aplik sa konesans ki nou ganny dan nou travay e dan nou lavi toulezour e se sa ki pou fer sa vre diferans.

Mr Speaker mon touzour krwar dan lazenes Seselwa me mon osi konsyan ki nou pe viv dan en lemonn globalize.  Konbyen fwa dan sa Lasanble nou’n eksprim konsern e menm serten lenkyetid anver gobalizasyon e bann defi ki pe anmennen pou nou pti pei.  Wi, nou’n rekonnet atraver plizyer deba ki nou pei pou bezwen pli byen ekipe avek resours neseser, ki nou sosyete pou bezwen vin pli solid ankor.  Ki nou lafors travayer pou bezwen vin pli sharp posib, ki nou bann sekter prodiktiv pou bezwen vin bokou pli efikas e inovativ.  I kler alor ki nou pou bezwen devlop tou nou kapasite si nou vreman anvi zwenn bann defi globalizasyon.

Ozordi zisteman nou pe koz lo enn bann linisyativ ki pou ed nou pei fer fas avek bann defi globalizasyon.  Annou sezi sa moman ki nou pe gannyen ozordi koman en Manm Lasanble pou apresye, siport sa ki byen pou nou zanfan demen.  Mon pa vwar kimannyer nou konsyans pou sarze si nou dir mersi sa Gouvernman ki’n met bokou fasilite a nou dipozisyon, kimannyer nou konsyans pou sarze.  Onorab Nicolas Prea si nou deside siport en linisyativ pou anmenn letid Liniversite a laporte plis Seselwa.

Mr Speaker, ler mon vwar nou bann dirizan fer en langazman personnel pou donn plis nou zenn Seselwa loportinite etidye ziska nivo Liniversite e ler mon aport mon sipor lo non tou zabitan Takamaka pou en tel linisyativ mon fer li avek en leker kler an plis ki sa mon fer li avek en konsyans tre kler.

 

HON JINETTE GAMATIS

Mr Speaker, mwan mon ti la, E mon pa vin fer politik skorpyon ek krapo.  Mr Speaker, i fasil pou nou asiz dan sa Lasanble ozordi e bliy tou nou soufrans lepase, i fasil pou tou bann Onorab ki’n koz avan mwan dan Lopozisyon vin fer nou krwar ki avan ‘77 tou keksoz ti ok.  Krwar mwan ki ler mon dir ki sa pwennvi i konpletman divorse avek larealite.  Ozordi nou matematisyen i vreman bite dan son kalkil.

 

(Interruption)

MR SPEAKER

Onorab.  Non Onorab.

 

(Interruption)

 

HON JINETTE GAMATIS

Mr Speaker, mon pa’n nonm non personn la mwan.

 

MR SPEAKER

Onorab withdraw matematisyen.

 

HON JINETTE GAMATIS

Mon pa’n nom non personn, ki sa ki mon pou withdraw.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker, li i pa konn konte akoz i pa pou konpran sa ki mon’n dir.

 

MR SPEAKER

Onorab I am now calling you to Order.

(Interruption)

MR SPEAKER

Les mwan mon ava deal avek sa sityasyon.  Madanm Gamatis withdraw the term matematisyen.  Annou adres kanmarad par nou tit, Onorab.

 

HON JINETTE GAMATIS

Mon pa konnen lekel ki apel matematisyen mwan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Madanm Gamatis, mon konpran sa.

 

HON JINETTE GAMATIS

Ok mon a tire.  Mr Speaker mwan Jinette Gamatis mon’n viv dan sa period letan avan ’77, mon kapab dir ki mon ti la e lavi pou mwan avek mon fanmiy pa ti en bouke roz.  En ledikasyon ti le sel mwayen pou sey tir nou lekor dan laprovrete.  E menm sa ledikasyon zot ti kasyet deryer en baravan.

Onorab Nicolas Prea in nonm 2 koleg, 2 fanmiy sorti dan fanmiy mwen fortinen ki ti zwenn Seychelles College me i pa dir nou ki pou sak 2 ki ti antre i annan en ventenn ki ti ganny kit ater mal apropo.  Ignorant, uneducable, lazy islander i bann term ki dimoun parey mwan ti bezwen abitye nou avek pandan sa lepok.  Ler mon pe dir dimoun parey mwan les mwan fer byen kler pou ki napa okenn konfizyon, mon pe refer lo dimoun lapo nwanr, seve krepi, mizer sa bann dimoun ti bezwen trimouse e soufer zis pou aprann met zot non.

Pou nobou ariv dan sa kolez ki Onorab in refer lo la ti konmsi ou pe tay en lakours lendirans plizyer kilomet.  En dimoun parey mwan si zot ti konnen ki ou kapab pas sa legzanmen entrance zot ti fer ou tou sord nis, tou sord kalite vis e en pake malis.  Kasyet ou papye, fer ou ganny met deor dan legzanmen e menm anpes ou antre dan lasal pou sit sa legzanmen.  Si par sans ou ti arive pas en legzanmen entrance e kalifye pou en labours, la zot ti touzour kapab refize donn ou labours avek bann leskiz tel ki ou reste tro lwen, ou manman pa pou nobou pey bis pou ou vin lekol, e plizyer lezot ankor.  Mr Speaker, se sa larealite sa lepok.  Mwan mon pa’n zanmen ganny sa sans pou fer letid avanse menm si mon ti annan potansyel.  Mon konnen ki si mon ti’n ganny mon sans mon ti bokou pli avanse ozordi.

Mr Speaker, permet mwan pou sit en parol ki ti ganny pibliye dan People le 23 Novanm, 1964, ‘Every child will have the same chance and no child will be asked to do the impossible such as passing an examination based on standard 5 curriculum after following a course of study not equivalent to standard 4.  We believe that all children should be given equal opportunities’.  Mr Speaker sa ti parol Prezidan France Albert Rene.  Mr Speaker sa senaryo ki’n ganny dekrir dan sa sityasyon i enn ki mon’n konn first hand.  Mon’n pas ladan e mon’n persevere.  Malgre tou lobstak in ganny mete lo mon semen lavi par en sistenm bankal ki ti an plas sa lepok, mwan Jinette Gamatis mon’n persevere e la ozordi mon en Manm elekte dan sa Lasanble.  E dan plis ki en repriz mon’n bat mon oponan ki par kont sistenm SPPF in permet li pou al fer letid avanse.  Sa pa fini la an 2012 mon pou bat li ankor

 

(Applause)

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre i pran sa avek en smile, so ou kapab kontinyen.

 

HON JINETTE GAMATIS

Mr Speaker, personn dan sa pei pa devret pas sa martir ki mon zenerasyon in pase.  Se sa rezon prensipal pou lekel ki mon pou siport sa Mosyon.  Tou Seselwa ki annan son abilite ki swa SPPF, SNP, DP, ouswa parti Linite Nasyonal, ler in ariv son ler pou al etidye i devret ganny son sans e sa sans i devret ganny deside lo en sistenm merit.  Mr Speaker sa staz kot nou pei in arive nou bezwen politisyen ki kapab fer bon desizyon pou nou pei e non pa bann politisyen ipokrit.  Sa Liniversite pou garanti ki tou Seselwa ki merite i ganny son sans pou al fer son letid avanse e se sa Polisi SPPF.  Si zot enterpret sa koman politik alors mon swet zot bonn sans.

Mr Speaker e avek sa mon oule terminen e deklar mon sipor personnel e sa ki pou mon distrik par deryer sa proze.  Mon osi oule asir Onorab Vel sipor e lasistans distrik Port Glaud dan sa linisyativ ki i pe spearhead pou ralye pep Seselwa fermeman par deryer nou Liniversite.

 

MR SPEAKER

Bon Onorab Vel right of reply.

 

HON JENNIFER VEL

Mr Speaker sa proze Liniversite ki pe prezant sa Lasanble avek son premye loportinite pou azir dan en fason ki truly bipartisan kot sa 3 parti politik dan sa Lasanble i a kapab zwenn ansanm deryen sa proze Liniversite Sesel ki’n ganny lasan par Prezidan Michel.

Nou pei pou retir bokou plis benefis si nou tou nou travay ansanm pou fer sa proze vin en realite olye ki si nou fer li dan en leta de ger.  Fodre ki nou, bann politisyen nou azir dan en fason responsab e reziste okenn tantasyon pou fer an sort ki sa proze i vin en nespes foutbol politik ki a ganny bis a gos bis a drwat.

Mr Speaker, danze en tel senaryo se ki lepep Seselwa ki pou le sel perdan.  Mon pran sa lokazyon pou mwan enplor tou Manm sa Lasanble pou annan en konportman Onorab lo sa size silvouple.  Ler mon pe dir Onorab mon pe evok li dan tou le sans du term ki zot a demontre premyerman pasyans, tolerans e lasazes e dezyenmman ki zot a montre zot lekor zenere, pozitiv e angaze e ki finalman zot a konsider sa proze koman zot prop e defann li e promot li lo son merit.

Mr Speaker, sa Lasanble pou bezwen fer laprev son langazman avek senserite fas avek sa pep Seselwa ki’n anploy li, fas avek en size ki pe pran en lanpler lentere nasyonal nou pou bezwen aprann met nou kapris de kote, trous nou lanmans semiz e met nou lanmen dan lapat.  Mr Speaker mon ti a kontan osi lo non tou zenn Seselwa ofer en gran remersiman pou sa Gouvernman ki’n pandan tou sa lannen soutenir nou zenes pou al fer letid avanse.  E i osi malere poudir ki tou le lannen i annan en nonm etidyan ki pa retourn Sesel apre ki zot in konplet zot letid.  Zot fer sa san fer kont pou okenn panse pou sa Seselwa ordiner ki’n bezwen sakrifye pou pey zot letid.

Koman nou lo sa size bipartisanship Mr Speaker, mon ti a kontan sizere ki tou le de kote Lasanble ti a zwenn ansanm pou sey trouv en fason pou ankouraz bann zenn pou azir dan en fason pli responsab e moral.  Souvan nou vwar ki bann rezon ki sa bann zenn i kasyet deryer i tourn otour serten demagozi politik.

Mr Speaker, an terminan mon ti a kontan swet Seselwa e son pep bonn sans, bonn sans dan sa parkour tre anbisye ki nou’n trase pou nou pei, bonn sans pou etablir sa klima ekselans ki Prezidan Michel pe diriz nou anver, bonn sans dan nou demars pou nou re-model nou sosyete dan en knowledge based society parey nou Prezidan in dir.  Mr Speaker, pou en pti nasyon plen avek kapasite parey Sesel tou in posib.  Pou sit en parol ki mon koleg Onorab Theresine ti dir, en liniver posibilite.  Wi, Mr Speaker i annan tout en liniver posibilite ouver pou sa pep Seselwa kontanple.  En miltitid posibilite pou zot pratike, bonn sans e sikse.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi bokou.  Nou ava prezan pran en vot.  That the question be now put.  All those in favour?  Anyone against? Bon Mosyon in pase alors nou a move on lo lot Mosyon devan nou.  I reste nou 45 minit.  Onorab Jean Francois Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

I annan 2 fason, 2 lapros ki mon kapab pran avek sa Mosyon e konmansman mon ava esplik sa 2 lapros.  Mon ava donn en summary sa 2 lapros e apre mon ava swazir en fason ki mon krwar i pli apropriye akoz sa Mosyon i en Mosyon enportan e i en Mosyon ki mon swete parey Onorab Vel in swete avek son Mosyon i ganny sipor bipartisan.

Premye fason ki mon kapab konmans prezant sa Mosyon se dan lafason swivan.  Mon kapab konmanse an dizan i fer 30 an depi zot opouvwar ni en lalimyer dan bann semen difisil zot pan kapab mete.  Dan bann dimoun ankor pe kas zot pous lipye dan rasin dibwa, dimoun ankor pe ganny atake.  Apre 30an opouvwar SPPF ki zot in fer si zot pan kapab provide en senp lalimyer ki asir sekirite pou bann zabitan.  Sekirite ki en nesesite debaz pou tou bann dimoun.  Sa i en fason ki mon kapab prezant sa Mosyon e sa se fason ki Onorab Vel in donn mwan direksyon e zot zot in donn mwan direksyon lo kimannyer pou prezant en Mosyon bipartizan.  Ok, i annan en kantite lot keksoz ankor mon kapab dir e mon kapab ale lo sa lalinny e swete ki apremidi oubyen demen ler nou vot lo sa Mosyon zot tou mon fer tou sa ki neseser pou ki alafen di zour zot vot kont sa Mosyon e ki mwan mon ganny en sans pou ekrir dan en zournal pou dir ki parti SPPF pa pe siport en senp demann pou met en senp lalimyer dan en distrik.  Right sa i premye fason.

Dezyenm fason se pou pran en lapros pli Onorab en lapros vreman bipartiszan e en lapros ki fer resorti sa bezwen lalimyer dan distrik konman en bezwen enportan, en bezwen fondamantal, en bezwen ki tous nou tou ki isi ki reprezant nou pep.  Nou tou nou annan sa problenm e fer lid an en fason ki nou reisi nou tou ansanm anvoy en mesaz enportan, en mesaz ase kler pou nou dir avek Gouvernman me pa pou nou enpoz lo li me pou nou dir avek li nou konman bann reprezantan distrik ki sa i bann pti keksoz ki kapab fer en gran diferans dan lavi nou bann zabitan.  La 2 fason kimannyer nou kapab konmanse.  E mon mon ti a kontan dir zot ki mon ti a kontan demar e prezant mon Mosyon lo sa premye fason Ok.  Me selman mon pa pou fer li, mon pa pou fer li akoz i pa en fason apopriye pou fer sa keksoz.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab in ler pou prezant ou Mosyon.  Ok.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Alors se pou sa konmsi mon ti anvi fer sa pwen Mr Speaker pou mwan montre laform ki mon krwar ki en Mosyon i devret pran.  Ok, si nou vreman senser e nou pe rod sipor pou en keksoz ki enportan.  Alors mon ti a kontan sipliy zot pou zot bliy lo sa ki mon’n dir okomansman.  Ok? akoz vreman i pa mon lentansyon, i pa mon latitid akoz mon konnen poudir ou pa kapab ziz en pei lo si i annan en lalimyer oubyen i napa en lalimyer dan en semen segonder.  Sa mon konnen.  Ok? me selamn i reste en problenm.  E Mosyon ki devan nou ozordi i dir ki sa Lasanble i demann Gouvernman pou fer li en priyorite pou enstal lalimyer dan bor semen dan bann landrwa dan distrik Mont Fleuri kot i absoliman irzan pou met en pe lekleraz, dan en bit pou protez bann zabitan, sirtou bann madanm ek zenn fiy ki rantre kot zot sorti travay tar dan lannwit.

Mr Speaker mon prezantasyon devan Lasanble ozordi i vin konman enn mon langazman ki mon ti fer avek bann zabitan Mont Fleuri ler mon ti debout konman kandida.  E bokou zot lo tou kote politik ti lev sa problenm akoz i en problenm ki afekte ou, ki ou SPPF, ki ou SNP, ki ou pa vote, ki ou vot pou Mr Boulette ou lezot ki mete, i en problenm ki afekte tou dimoun.  Me Selman i en problenm ki afekte sirtou bann ki pli dan difikilte.  Mon kapab dir bann ki annan plis difikilte pou zot kapab ganny sa askse konvenab pou zot ariv kot zot.

Annefe avan eleksyon mon ti ekrir dan tou bann papye ki mon ti ganny sans ekrir, dan tou bann Diskour ki mon ti ganny sans fer mon ti dir mon ti koz lo sa size lo radio, lo televizyon e dan tou lakaz ki mon ti pase mon ti tann sa mesaz bann zabitan e mon’n eko mesaz ki pe demann en minimanm sekirite dan bann distrik.  Si apre tousala mon’n ganny sipor sa bann zabitan mon ekspekte ki serten parmi sa bann dimoun i pe ekspeke mwan anmenn sa size devan e gete kimannyer dan sa sitiasyon difisil ki nou ladan.  Dan sa sitiasyon kot i annan bann priyorite kimannyer nou kapab adres sa problenm.  Annefe ozordi mon krwar zot pe kont non selman lo mwan, me zot pe kont lo zot osi ki ava pe vot lo sa Mosyon.  Pe kont lo zot pou anmenn en sipor e anmenn en repons sa bezwen esansyel ki tou imen lo sa later i annan.  Setadir bezwen sekirite e proteksyon dan zot lavi e dan zot kanton.  Mon pan vin devan sa Lasanble pou demann en keksoz ki enposib, oubyen en keksoz ki tro ser, oubyen en keksoz ki pa rezonnab.  Se pour sa rezon alors ki mon pe kont lo zot pou swiv en pe mon bann largirman avek latansyon akoz mon konnen ki laplipar parmi zot, zot pou trouv dan sa Mosyon serten keksoz ki tous tou zabitan dan tou distrik irespektiv ki distrik i ete dan menm fason ki tous zabitan Mont Fleuri.

Premyerman annou konmans par en kous tantasyon, nivo kriminalite mon krwar person antre nou pa pou obzekte ki i pe ogmante dan en fason souvan, ase alarman e dan en fason plito diferan me avek bann nouvo form kriminalite me i an ogmantasyon.  Toulezour lo televizyon nou tann Kominike Lapolis ki pe dir en tel, en tel i ganny arete.  En tel in ganny arete eksetera, sepa en tel pe ganny detenir.  I pa size mon Mosyon ozordi pou diskit an detay sa kestyon kriminalite, me i enportan pou nou akspekte lefet ki sa pe ogmante e pou nou rekonnet problenm ki nou kapab komans trouv en solisyon pou cope en pe avek sa difikilte, kimannyer pou deal avek kriminalite i en lot deba.  Ozordi nou pe plito rod kimannyer nou pou protez bann sitwayen ki bann viktim kriminalite e anpese ki zot ganny konfronte avek sa kalite problenm lagresyon, vol eksetera.

Dan Mont Fleuri Mr Speaker, e parey mon krwar dan lezot distrik sirtou bann distrik otour lavil tel ki Les Mamelles, Plaisance, Mont Buxton, St Louis, Bel Air, La Riviere Anglaise i annan en bon group popilasyon ki travay award an bann lotel, dan bann restoran.  Bann ki travay kot IOT, bann doker ki travay tar aswar pou fini en bato.  I annan osi bann ki travay shift dan bann Minister Lasante, mazorite sa bann travayer i bann madanm ki trouv pe retourn kot zot lakour dan fernwar e pou serten menm dan milye lannwit.  1 er 2 er bomaten transport pe larg zot dan bor semen e zot annan en bout an plis pou zot fer pou zot ariv kot zot lakaz.  Apard bann travayer i osi annan bann dimoun ki swiv bann kour, laklas profesyonel, laklas perfeksyonman apre travay.  I annan bann ki sorti pou en lwazir pou al cinema bann keksoz koumsa e zot bezwen rantre kot zot ler solye in fini kouse.  Tou sa bann dimoun se bann dimoun ase vilnerab a sa moman dan lazournen.  Bann dimoun ki pa par zot lafort zot trouv zot dan en serten bout semen kot napa lalimyer e kot fasilman vin en viktim pou bann voler, ataker e agreser.

Ler mon dir zot dan distrik Mont Fleuri sa i en problenm, mon ti a kontan dir zot osi ki i annan menm zanfan anban laz ki souvan ganny atake e arase sa pti larzan ki zot ti pe al laboutik pou al rod en pti konmisyon.  I annan bann ka kot en zistans pa plis ki 200 met i ase pou en zanfan oubyen menm en dimoun aze ganny atake ant kot li avek dan laboutik.  E sa Mr Speaker, pa ariv dan bwa, i pa ariv dan fore, i pa ariv bann dimoun dan mas, me i ariv lo grann rout.  Par ler i ariv lo semen segonder ki transpor i servi e dan bann landrwa kot bann dimoun i normalman zot sipoze santi zot an sekirite akoz zot devan la dan gete dan la gete parey nou’n dir, me pourtan i kontinnyen arive.

Enn bann rezon pou sa fenomenn mon dakor i pa sel rezon.  Se akoz mank lalimyer dan bann landrwa rezidansyel e bann landrwa konmersyal dan distrik.  Mank lalimyer i ankouraz ataker e ler zot in fini zot misyon i fasil pou zot fonn dan lanatir, pou zot taye e person pa pou rekonnet zot.  Annefe i annan 2 problenm dan sa domenn, i annan problenm kot i annan poto me napa lalimyer sa i enn.  I annan problenm kot napa poto napa lalimyer e si nou kapab dir i annan 3 enm problenm, kot i annan poto i annan lalimyer me napa glob ladan.  Donk i en sitiasyon ki mon asire zot tou zot rekonnet dan zot distrik.  E alor premyerman mon pe lans en lapel avek bann departman ek seksyon ki responsab pou sa servis.  Premyerman nou bezwen reget en kou sa kestyon management lalimyer dan bor semen e fer sir ki ler nou’n enstal sa fasilite nou osi maintain li dan en fason apropriye.  Enn bann solisyon se pou sey gete kimannyer Ladministrasyon Distrik i kapab involve dan en fason enpe pli serye dan detekte dan bann landrwa kot lalimyer pa pe fonksyonnen.  E i annan en sistenm rapor ki evite ki sa sitiasyon kot fasilite i egziste me swa napa glob, swa en dimoun in koup difil elektrik oubyen i zis pa pe fonksyonnen sa i ganny raporte.

Donk mon senserman krwar ki i osi, nou bezwen sey trouv dan distrik plito ki met tou lo land transport. Sey trouve dan distrik kot nou kapab ganny en serten body ki kapab at least sirvey e raporte ler i anann sa problenm.  Pli gro problenm malerezaman i la kot lalimyer in deza ganny enstale.  Zot tou ki la dan Lasanble zot konnen ki kantite semen segonder ki pa ganny eklere ditou.  Zot souvan repete isi, menm bokou parmi zot ki kantite semen ek lakaz ki sa Gouvernman in fer dan Sesel.  Me ler zot pe dir sa zot annan tandans bliye ki menm si ou annan semen, menm si ou annan lakaz me ou napa sekirite alors sa bann keksoz pa vo nanryen.  Akoz sa sekirite ki ou gannyen dan ou lakaz konman ou tonm deor ou pa pou ganny li, alors i defeat the whole purpose.  Nou pa devret tonm dan sa kalite refleksyon kot nou pa aksepte kritik lo en keksoz zis akoz nou santi ki Gouvernman in fer bokou dan en lot e ketfwa mon ti ava sizere.  Ok, mon konpran pou annan bann reaksyon me si nou avans sa lagirman ki wi, wi Gouvernman in fer en ta lakaz, lakaz priyorite e semen i bezwen espere non.  Mwan mon krwar ki si nou fer lakaz nou bezwen osi mazin bann fasilite ki al avek.  Alors mon ti ava kontan ki nou tou nou vin konsyan sa sitiasyon difisil ler en lenfrastriktir debaz konman lalimyer lo semen pa ganny enstale, ler en proze i konplete.  Bann residan dan sa bann lakaz i bezwen rantre avan fernwar, reste anndan, pa sorti, esper lizour fer avan zot sot deor pou al rod zot lavi.

Dan distrik Mont Fleuri an partikilye i annan detrwa landrwa ki mon pou dekri konman bann black spots. Sa i bann landrwa kot i sitan fernwar ki non selman danzere pou marse akoz ou kapab tonbe kas ou lazanm, ou kapab ganny blese.  Me parey mon’n dir pli boner ou dan ankor en pli gran ris, sa se ris ganny atake e vole.  Bear with me en pti moman e mon ava dir zot.

Dan peron leo Hermitage, pou bann ki konn sa landrwa mon mazinen Onorab Andre i konnen, sa i en landrwa ki tre apik e sa peron i mont ziska pres Kantobourk.  Pa tro lwen avek landrwa kot lakaz kot Mr Dolar Ernesta ti annan son lakaz.  An realite bann zabitan ki reste la pe demann zis en sel poto, en poto dan en kantour ki ase difisil ki vreman kritik.  I annan flat, i annan plizyer flat laba aktyelman e i en landrwa ki’n deza annan rapor agresyon dan sa landrwa e i vreman annan zanfan, annan dimoun aze i vreman pa siportab sa sitiasyon.  An montan dan gran peron ziska kot Mr Joyce Azemia, mey koni konman Bouldozer, dan sa landrwa i neseser annan 2 poto 2 lalimyer, kantmenm lalimyer ou met lo pye mang me selman 2 lalimyer akoz i o.  In fact mon’n ekrir en let Prezidan Michel pou dir avek li ki mon pe esper li, konmsi mon ti a kontan ler i vin dan Mont Fleuri mon ti a kontan akonpany li pou nou mont anler dan sa semen kot Mr Azemia akoz i en semen kot dimoun pa ale, akoz i vreman tough sa, fodre ou train byen boner pou kapab ariv laba anler.  Me selman si nou mont laba naler dan bann pti labrin la nou ava rekonnet ki i vreman, vreman, merit en solisyon dan sa boarder.

An sa ki konsern Corgat Estate mon kapab dir i annan dekwa poto, nou pa egzazere me lalimyer napa lo poto e kot i annan lalimyer i pa marse.  Alors mon siplye ki nou rod en solisyon akoz la par egzanp dan kad Corgat Estate i pa en gran depans.  Mon mazinen ki i zis en kestyon ganny en pe glob tanzantan e toultan kontinnyen ranplas zot ler i manke. Deryen pwen pou bann, tou bann dimoun Mont Fleuri ki crosss border la dan bor Teat de Palme, la dan bor lekol NIE ki cross border pou al travay lo konblaz.  I en landrwa tre tre frekante e i annan bann dimoun ki sorti granmaten, bann madanm ki pe al IOT, zot sorti granmaten e i annan plizyer ka lagresyon dan sa landrwa.  E i vreman konmsi, mwan mon anvi dir se ki kekfwa mon pa kapab pas mon mesaz byen akoz mwan mon dan en transpor, mwan mon antre kot mwan dan en transpor, Ok?  Mon antre anndan, mon park dan bor mon laport, mon sorti la, mon sot anndan e mwan mon pa santi, mwan mon pa en viktim sa sityasyon e bokou parmi nou la nou pa en viktim.  I annan serten parmi nou ki kapab en viktim sa sitiasyon kekfwa par ler nou nou pa santi li vreman akoz i pa en preokipasyon pou nou.

Poulemoman parey zot in san dout konstate mon pe stick avek mon dezyenm fason prezant sa Mosyon set a dir dan en fason rezonnab.  Mon pe demann annefe zis 5 poto ek lalimyer nef, zis 5 poto avek lalimyer nef finalman as a minimum e apre bann lalimyer ki pa pe marse annou met glob ladan.  I pa en gran, mon pa vwar li konman en gran keksoz ok, e in fact mon kapab dir ler manrmay pou al Liniversite 2010, 2012 zot osi zot pou bezwen pas la, zot pou sorti tar akoz zot tarde zot lekol, e zot pou bezwen sa keksoz la.  So i vin ansanm sa.  I marye ansanm, en bezwen i bezwen mars avek en lot bezwen.  E enn sa bann lalimyer dapre lenformasyon ki mon’n rode enn sa bann lalimyer i kout apepre R1200 avek 300 pou met lalimyer lo poto.  Nou pe koz zis anviron R1500 pou met en lalimyer en pe plis pou nou met en poto akoz poto i pli ser.

Alors pou demann zot isi prezan si zot santi ki sa i en demann egzazere zot bezwen dir mwan ki mon pe egzazere oubyen mon pa lo en priyorite.  Me selman ek apepre 10 a 20 mil roupi par distrik dan en lannen setadir en Bidze R500 mil o nivo Nasyonal bokou, bokou ti zabitan i kapab vwar en diferans dan zot lavi.  Mon pe sit sa bann figures akoz byento nou pa al dan Bidze e zabitan Mont Fleuri pa telman, mwan parey mon’n dir zot akoz mwan mon pick up i la deor.  Bann zabitan Mont Fleuri ava pe kont lo nou tou pou nou anmenn sa diferans dan zot lavi.  Mon kontan ki sa Mosyon in aparet lo nou azanda ase boner dan lannen akoz mon lobzektif e mon swe se pou vwar ki ver Gouvernman I fer provizyon parey mon’n dir dan prosen Bidze pou ofer sa kalite servis bann zabitan.  Wi Onorab mon’n pare pou mwan sede akoz Onorab i annan en kekoz.  Onorab La Digue.

 

 

MR SPEAKER

Proceed Onorab proceed.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Pou terminen permet mwan Mr Speaker repran sa parol ki souvan nou tande ki Seselwa pa oule travay aswar, Seselwa pa oule travay shift, Seselwa pa oule travay dan lotel, nou pa ganny travayer lotel.  Bann zenn i al aprann en metye SHTTC apre zot al travay dan biro zot pa oule al travay dan lotel aswar.  Se sa bann realite ki nou tande toultan.  Zot sanz domenn akoz zot pa oule fer sa louvraz.  Annou pran sa loportinite pou konpran ki enn bann rezon akoz bann dimoun pa oule travay aswar apard bann dimoun ki transpor i drop zot.  Wi i annan bann ka drop zot dan bor zot lakaz i vreman difisil pou zot.  Dimoun ki bezwen pran 1 zot fanmiy, zot frer, zot pti ser, zot tonton vin esper zot dan bor grann rout ek en tors pou zot kapab monte.  I annan en kantite sa ka.  E mon mazinen dan tou distrik i annan sa.  San dout enn bann rezon se sa lafreyer pou antre kot nou ler nou’n fini travay.  Ler dimoun i travay aswar deswit i oule konnen eski i annan transport konpannyen, transport Gouvernman oubyen transport lasant ki pou al larg mwan kot mwan dan bor dan laport Ok.  Eski i pou ase pros ek mon lakaz kot i pou larg mwan, eski i lwen, eski i pou bezwen fer vini mon bann fanmiy dan bor semen, kimannyer sa keksoz pou pase.  Bann parmi nou isi ki pe fer fas ek sa problenm parey mwan e mon pare pou mwan.  I fer 3 enm fwa mon dir parey mon akoz mon dan transport ki anmenn mwan devan mon laport e bann parmi nou ki pa santi vreman sa problenm.  Mon demann zot pou nou pran par en pe dan maler sa Seselwa akoz i vremen, vreman en problenm mon konnen kimannyer mon kapab ensiste plis lo la.  I vreman en problenm e sirtou ler mon dir sa Seselwa bann madanm ek bann zenn fiy.  Ok akoz tro bokou ka e nou konnen isi bann dimoun ki’n travay dan sosyal ou konnen bokou serten ka i ganny raporte me bokou kapab ganny raporte, i pa arive kot kord gard ler en fiy oubyen en madanm i ganny atake i ale i rod enn son fanmiy oubyen rod en vwazen zot sorti avek en gran koutou zot konmans koupaye e problenm i ale pou 2 semenn e apre i re vin ankor.  Alors mon ti a kontan ki nou servi tou largiman posib pou fer Gouvernman e pou fer bann dimoun ki, pa nou e in fact i en lokazyon pou nou koz lo la, pou nou fer sa bann dimoun ki pran bann desizyon akoz bokou bann dimoun ki pran bann desizyon se bann dimoun ki annan en Gard Nasyonal ki vey li aswar.  Ok nou bezwen mazinen sa e li ketfwa i pa santi.

Mwan si mon pa ti en MNA, si mon pa ti’n fer kanpany dan Mont Fleuri mon pe ti pou santi mwan akoz mwan mon pa ganny afekte.  E kekfwa sa dimoun ki pli o ki pran en desizyon li osi i pa santi e se pour sa rezon ki nou bezwen fer li pran konsyans ki sa problenm i reelman egziste e i vreman en gran problenm.  Alors ler nou donn sipor sa Mosyon i ava en serten solidarite ki nou pe donnen avek tou dimoun dan tou distrik.

Mr Speaker, mon terminen an dizan ki Mont Fleuri i en distrik ki’n bokou sanze sa deryen lannen e ler mon get televizyon dan aswar mon get bann rapor Lapolis oubyen mon get dan nasyon i ase rar konmela ki ou tande ki en zabitan Corgat Estate in ganny arete oubyen en zabitan Rochon.  I ase rar, rar, rar i konmans desann e sa i fantastik.  I fantastic mwan mon santi ki nou distrik, mon distrik pe vreman konmsi i annan en keksoz konmsi.  I annan en keksoz ki pe arive me selman i ankor annan tro bokou sa bann ka alors mwan ki mon pe demande se ki nou akonpanny sa mouvman kot bann zabitan pe vin pli responsab, pe akonpany sa mouvman e nou montre zot pou dir nou pare pou nou donn zot sa pti morso sipor pou kapab fer nou distrik monte.  Mon demann sa Lasanble ankor ennfwa pou ankonpany sa zefor e pou donn zabitan sa sipor ki zot merit.  I pa en keksoz ki enposib me pou sa bann dimoun i pou fer en grann diferans dan zot lavi.  Alors de la par bann zabitan Mont Fleuri mon ti a kontan ki zot pran li konman en keksoz ki vreman enportan ki Nasyonal e ki zot tou isi zot osi zot kapab benefisye dan zot distrik e par zot, atraver zot travay zot bann zabitan dan zot distrik i benefisye.  Alors Mr Speaker, mon ti a kontan ki mon ganny sipor Lasanble lo sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonn Mosyon.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mon segonn sa Mosyon Mr Speaker.

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker, Mosyon devan nou Lasanble pe demande ki Gouvernman i fer li en priyorite pou enstal lalimyer dan bor semen dan bann landrwa dan distrik Mont Fleuri kot i absoliman irzan pou met en pe lekleraz ensitswit, i ganny prezante par Onorab Jean Francois Ferrari.

Mr Speaker, mon osi pou konmanse mon ti a kontan dir ki i annan 2 fason pou mwan abord sa Mosyon, 2 opsyon.  Mon premye opsyon se anmenn en ta politik ladan e fer en kantite dega oubyen rise above tousala lo en Mosyon ki mon a dir sitan enportan pou nou pei.  E apre konsiderasyon Mr Speaker mon pou pran dezyenm lopsyon.

Mr Speaker, Onorab dan son prezantasyon malerezman in sey fer son mey pou kapab prezant problenm parey i ti pe esey eksplik nou ki egziste dan son distrik Mont Fleuri.  Me i malere ki in al kontradi son lekor komansman, in esplik nou kimannyer Mont Fleuri preski partou kot ou pase ataker, menm lizour konman aswar.  Me finalman pou terminen in les nou konpran ki dan Mont Fleuri konmela keksoz i diferan e ki napa sa kantite taker parey i ti ape esey fer nou krwar.  Toudmenm les li Mr Speaker e mon krwar ki i enportan pou fer resorti ki i annan son kontradiksyon.

Mr Speaker, mon krwar ki ou menm ou ki’n deza en Manm elekte pou en distrik ou a dakor avek mwan ki lalimyer dan bor semen i en nesesite dan tou nou distrik e pa zis dan Mont Fleuri.  E loter Mosyon limenm dan son prezantasyon mon krwar in realize sa e in fer resorti ki nou annan sa problenm dan tou nou distrik e ki plitar nou annan en lamannman ki pou anmenn nou Mosyon dan sa direksyon.

Mr Speaker, mon konnen ki laplipar manm lo nou kote isi ti pe prepar kestyon pou anvoy dan sa Lasanble lo sa size.  Anvi ki nou tin anvoy…….  Alors Mr Speaker i byen ki sa Mosyon in vini e nou, nou pou napa okenn rezon pou nou siport li.

Mr Speaker nou deza okouran ki Gouvernman i konsider met lalimyer dan tou distrik konman enn parmi son bann priyorite.  I en travay ki pe ganny fer deza pou plizyer lannen e pe kontinyen ganny fer ziska ozordi.  E kontrerman avek sa ki loter Mosyon in sey fer nou krwar ki pandan sa bann lannen ki’n pase napa okenn lalimyer ki’n ganny mete.  I kler ki lo en lalis ki mon annan avek mwan ozordi dan Sesel, dan tou nou distrik Gouvernman in enstal en pe plis ki 2 mil lalimyer dan bann distrik e limenm li in konfirm sa akoz in dir ki serten sa bann lalimyer glob in brile oubyen i annan problenm pa pe marse.  Savedir i annan lalimyer dan distrik me i annan lezot problenm ki mon a vin lo la plitar.

Mr Speaker, mwan mon konn tre byen ki bann Ladmininstrasyon Distrik i ganny demande pou soumet zot demann kot Lotorite konsernen e la bann demann i ganny deal avek e byensir malgre sa volonte pou fer sa oubyen pou fer son maksimanm nou bezwen realize ki Gouvernman osi i annan son limit.  Son lakantite lalimyer ki i kapab enstale pandan en peryod letan.

Mr Speaker, nou bezwen konpran ki i pa pou zanmen posib pou met tou lalimyer dan tou distrik en sel kou, savedir ozordi ankor avek mwan mon annan en lalis lo lakantite lalimyer ki’n ganny enstale e demande par bann Lotorite Distrik e sa lalis pe al ganny deal avek dan le fitir.  E Mr Speaker lo sa lalis i enkli tou distrik e osi Mont Fleuri e mon kapab donn 1, 2 legzanp par egzanp Anse Aux Pins……  fer ou debouy.  Par egzanp Anse Aux Pins i annan demann pou 26 lalimyer lo sa lalis e sa par egzanp i enkli semen simityer, Caryol, Capuccin.  Nou annan en lot legzanp par egzanp Glacis, La Gogue, kot Carana, semen Lilo, North East Point.  Nou annan par egzanp Baie Saint Anne, semen Salazi dan son larantre ensitswit.  Mr Speaker, i pa mon lentansyon al lir tousala me selman i kler ki devan Gouvernman i annan en lalis demann pou lalimyer e sa si ou oule pe ganny deal avek.

Mr Speaker, alors si senserman nou tou nou anvi vwar plis lalimyer ganny enstale dan tou nou bann distrik i tre enportan ki ler Bidze pou enstal lalimyer i vin devan nou Lasanble nou donn sa Bidze tou nou sipoir si non Gouvernman pou napa larzan pou enstal plis lalimyer.  An Desanm ler Bidze i vin devan nou Lasanble nou ava vwar lekel vreman ki vot pou larzan pou enstal lalimyer dan distrik.

Mr Speaker mon ti anvi osi profit sa lokazyon pou demann avek Lotorite konsernen, savedir bann Lotorite ki deal avek sa bann lalimyer pou zot annan en bon progranm maintenance vizavi sa bann lalimyer dan bor semen.  E pou zot annan en progranm maintenance pli efikas e pli serye pou fer sir ki zot pa zis enstale me osi gard sa bann lalimyer dan en meyer kondisyon posib par egzanp parey loter Mosyon in fer resorti.  Ler en glob i brile i ganny sanze o pli vit posib akoz mon annan ka dan mon distrik kot parfwa i pran plis ki 3 mwan avan ki en glob brile i ganny sanze e sa neseserman i kree bokou lekonvenyans pou bann zabitan ki reste dan sa rezyon.  Pli gro spot light i avek ou mon frer.

 

MR SPEAKER

Onorab.  Fodre zot aret sa bann nespes cross. Ok, address the chair Onorab Pierre, Onorab Andre Pool.

 

HON ANDRE POOL

Zour i adres chair mon ava adres chair Mr Speaker.  Mersi bokou.

 

(Interruption)

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker, mon a osi profite pou demann tou Manm pou siporte ler Gouvernman i bezwen pran en loan pou fer vin lalimyer pou nou met dan bor semen dan nou distrik.  Parfwa Gouvernman i bezwen pret larzan pou nou kapab fer li.  Alors Mr Speaker, lo kote parti mazoriter nou nou napa okenn problenm pou nou siport sa Mosyon malgre i sorti kot en Manm dan Lopozisyon, akoz i pe demann en keksoz ki neseser pou nou tou vizavi nou distrik e mwan mon demande ki annou pa tarde avek sa.  Annou pran en vot lo la toud swit.  Mersi bokou.

MR SPEAKER

Bon mon ……. mon pou bezwen les Onorab Alcindor.  Mon krwar ou annan en amannman, fer ou entervansyon.

 

HON REGINA ALCINDOR

Mersi Mr Speaker.  Parey loter Mosyon in fer sorti ozordi bokou madanm e zenn fiy i vwar zot bezwen kit zot lakour pou al travay aswar swa lotel, Lopital oubyen dan bann landrwa parey IOT, Lapolis ou lezot travay ki fer en dimoun bezwen swa retourn kot zot dan lannwit ouswa zot bezwen kit kot zot pou al repran zot responsabilite granmaten avan soley lev.  E sa mouvman dimoun pa ariv zis dan distrik Mont Fleuri me osi dan lezot distrik.  Se dan sa lespri Mr Speaker ki mon a pe move en amannman ek sa Mosyon an akor ek lartik 32 (1) nou Standing Order pou ki dan nou deba nou osi pran an konsiderasyon lezot distrik ki sa problenm lalimyer i kapab touse.  Annou pa esper lavey en eleksyon pou nou met lalimyer lo pon oubyen dan bann landrwa ki neseser zot pou nou ganny en milage politik.  Annou pa esper leokri sorti dan sa Lasanble pou ranplas bann glob ki’n brile enpe partou oubyen annou pa esper ler Prezidan i vin vizit nou distrik pou nou aranz tou e ranplas tou ki pa fonksyonnen.

Silvouple annou azir dapre nesesit sa pep.  Konbyen zenn fiy ou madanm ki ozordi i pa kapab pran en travay ki konmans aswar ou fini aswar zis akoz sa problenm lalimyer.  Konbyen agreser ki pe mazin aktak son viktim dan landrwa kot napa lalimyer e Mosyon Mr Speaker pe demande pou nou protez bann zenn fiy ek bann madanm ki vin pli vilnerab akoz pa toultan ki zot ganny en dimoun pou akonpany zot ler zot pe deplase.  Se dan sa lespri Mr Speaker ki mon pe anmenn sa amannman e anmenmtan mon donn tou mon sipor pou sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon nou annan en amannman devan nou.  Onorab re dir, repet ou amannman silvouple.

 

HON REGINA ALCINDOR

Sa Lasanble I demann Gouvernman pou fer li en priyorite pou enstal lalimyer dan bor semen dan bann landrwa dan distrik Mont Fleuri e lezot distrik kot i absoliman irzan pou met enpe lekleraz, dan en bit pou protez bann zabitan, sirtou bann, madanm ek zenn fiy ki rantre kot zot sorti travay tar dan lannwit.

 

MR SPEAKER

So basically ou’n azout e lezot distrik.  Mon krwar i en amannman ase …..

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Segonde.

 

MR PEAKER

Ou oule segonde Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Yes Mr Speaker

 

MR SPEAKER

Hold on.  Nou annan en amannman devan nou, nou bezwen pran en vot lo la avan.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon segonde avan.  Pou al dan en vot mon segonde avan.  Se sa ki mon oule fer.  Mon oule segonn sa amannman.

 

MR SPEAKER

Ou oule segonn sa amannman?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Yes. Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ou oule ouver deba lo sa amannman.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Non ki mon oule fer.  Mon oule segonn sa amannman e anmenmtan lefe ki letan nou annan…….

 

MR SPEAKER

Bon annou pran en vot…..

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ekoute.  Sorry.

 

(Interruption)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Konmsi ki mon oule…..

 

MR SPEAKER

5 er pe fer, zot konmans fatige.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Konmsi ki lefe ki sa issue i konsern nou tou, mon panse mwan ki natir sa Mosyon i pou annan en ta repetisyon nou pou dir menm zafer, menm zafer.  Mon dir mon segonn sa amannman si nou dakor nou vote nou al dan en vot konmsi e nou aprouv sa Mosyon.  Mersi

 

MR SPEAKER

Bon annou deal avek sa amannman avan.  Bon nou pran en vot lo sa amannman ki nou azout e lezot distrik.  I pa en gran lamannman.  Bon alors devan nou, nou annan en amended Motion avek ek lezot distrik.  Anvi ki mon napa personn lo lalis mon demann Onorab pou fer your right of reply. Onorab Jean Francois Ferrari.

 

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon annan en lot speech mon ti’n prepare Mr Speaker.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Pardon.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ti annan en lot speech mon ti’n prepare.  Ok Mr Speaker, mon byen satisfe.  Mon byen satife e prezan zis an konklizyon mon ti a kontan demann zot sirtou anfen bann ki lo lot kot latab, bann ki koriz mwan si sa lekspresyon i pa egzakteman sa enn ki’n ganny servi, bann ki annan zorey JJ, bann ki annan zorey konmsi ki ganny ekout akoz mwan mon pa ganny ekoute.  Mon demann avek zot prezan zot apiye, zot ki bezwen apiye e mwan mon a vey ketfwa mon a ganny mon 5 lalimyer.  Konpran, so mwan mon pe dir zot ler nou fini vote zot mon dir zot ki zot zot devan prezan zot dir be Ok. I annan nesesite i annan merit dan sa keksoz, alors me selman dir zot osi ki pou dir kantmenm Mont Fleuri i SNP, donn li son 5 lalimyer i pa pe demann bokou i pe demann 5 poulemoman.  Alors e apre oubyen anmenmtan lezot distrik i a ganny en pe keksoz.  E si zot fer sa mon mazinen ki mon challenger ki pe vin challenge mwan dan Mont Fleuri laprosenn fwa ki pe lir Konstitisyon poulemoman ki ketfwa li i ava ganny en pli bon sans pou li take over sa responsabilite ki vreman en challenge formidable e ki distrik i ava monte.  E alors mon remersye zot pou sa sipor e mon ti a kontan ki zot vot an faver sa Mosyon.  Mersi.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker an pasan nou’n dakor pou donn sa sipor e pou ou ganny ou 5 lalimyer whatever, selman pa kit nou dan milye semen.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ok nou ava pran en vot lo Mosyon as amendedAll those in favour?  Bon Mosyon in pase unanimously.  Alors 5 er in arive la nou pou adjourn ziska Mardi le 2 Oktob 9er bomaten.

 

(Adjournment)