::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2007 » Tuesday 11th September, 2007

Tuesday 11th September, 2007

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 11th September 2007

The Assembly met at 9am.

National Anthem

Mr Speaker In the Chair.

MR SPEAKER

(Techenical problem) Nasyonal, Mrs Marie-Nella Azemia in ganny apwente Clerk Lasanble Nasyonal e an linny avek Official Oath Act 1976, section 8, schedule 2 i bezwen pran en Oath of Allegiance dan Lasanble Nasyonal.  Mon ava demann Madanm Azemia pou fer li.

 

MRS MARIE NELLA AZEMIA

I, Marie Nella Azemia, do swear that I will be faithful and bear true allegiance to the President and the Republic of Seychelles and that I will preserve, protect the Constitution of Seychelles as by law establish.  So help me God.

 

MR SPEAKER

Felisitasyon, Madanm Azemia.

(Applause)

 

MR SPEAKER

La ki Madanm Azemia i’n vin nouvo Clerk Lasanble Nasyonal, nou annan osi en nouvo Deputy Clerk e sa se Madanm Irene Sirame ki prezan avek nou ozordi koman nou nouvo Deputy Clerk.

 

(Applause)

 

MR SPEAKER

Mon oule osi rekonnet prezans former Speaker Lasanble Nasyonal Morisyen, Mr Ramnah ki dan gallery. Mr Ramnah parey zot konn tre byen in Speaker Morisyen pandan sa dernyen sesyon avan ki Speaker Puria, ti take over.  I la pour li ed nou koman enn nou fasilitater demen dan nou workshop ki pou ganny fer anler Plantation Club. Mon ava swet Mr Speaker la byenveni parmi nou e esperon i ava tyek en pe ki nou fer la bomaten e donn nou en pe konsey apre, si nou byen fer ouswa non. Byenveni Mr Ramnah.

 

(Applause)

 

Nou ava bouz lo bann kestyon devan nou e nou ava pran kestyon limero 21. Leader Government Business. Onorab Potter.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mersi Mr Speaker.  Bonzour, Mr Speaker, bonzour Minis, Manm Onorab e envite distenge e bonzour lepep Seselwa ki pe ekout nou atraver radyo.  Mon kestyon bomaten se pou demann Minis pou Lanplwa pou eksplik nou Lasanble ki posibilite reel pou bann travayer ki’n ganny fer redundant swivan restriktirasyon dan Servis Piblikpou ganny en travay lo marse lanplwa.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou Manm Onorab, tou bann dimoun prezan.  Mr Speaker, restriktirasyon i ganny fer toulezour dan tou pei atraver lemonn e parmi plizyer Lorganizasyon.  Sak pei ou sak Lorganizasyon i adopte son fason pou fer li.  An relasyon avek Lalwa lanplwa ki egziste dan Sesel nou’n vwar plizyer restriktirasyon ganny fer par plizyer lakonpannyen prive ou paraetatik, Seybrew par egzanp, Cable &Wireless, Air Seychelles pou nonm enn, de.  Ler Gouvernman i vwar li neseser pou kree en Lorganizasyon paraetatik oubyen par egzanp pou privatiz en lot, sa osi i form par restriktirasyon.  Restriktirasyon dan en Lorganizasyon oubyen dan Gouvernman i ganny fer pour plizyer rezon, nesesite pou ogmant prodiktivite ou lefikasite dan en Lorganizasyon.  Entrodiksyon nouvo teknolozi, redwir kou sa Lorganizasyon e osi ler en Gouvernman i deside pou repozisyonn li e revwar rol ki i pe desarze.

Dan konteks Sesel, i annan plizyer lannen ki nou’n tann bokou kritik lo servis piblik, atraver bann letid ki’n ganny fer dan pei e onivo serten Minister i annan plizyer rekonmandasyon pou revwar fonksyonnman Servis Piblikavek bi pou fer li vin pli efikas.  Pli gran leokri lo servis piblik, ti sorti dan bann miting konsiltatif ki Prezidan Michel ti fer dan tou distrik atraver pei apre son linogirasyon an 2004.  Ti annan bokou konplent lo fason ki Servis Piblikti pe fonksyonnen. Par egzanp nou ti tann dir ki Servis Pibliki top heavy avek bokou birokrasi, tro bokou letan i ganny pran pou deal ek bann diferan ka ki vin devan nou.  I annan bokou retar dan la fason ki bann desizyon i ganny pran.

Prezidan Michel ti fer en promes avek lepep Seselwa, ki nou pou revwar la fason ki nou Servis Piblik pe fonksyonnen e fer li vin pli efikas alavenir.  I ti dir ki i pou met lord dan Servis Piblik pou garanti en pli bon servis avek nou pep.  Mr Speaker, sa i en promes elektoral ki Prezidan Michel ti fer e ozordi i pe gard son promes avek lepep e revwar la fason ki nou Servis Piblik i delivre.

Dan sa dernyen 15an, nou’n osi a plizyer repriz antann lopozisyon pe kritik Servis Piblike, fer plizyer lapel pour ki Gouvernman i revwar sa servis.  Me en Gouvernman responsab ki konsyan lenpak en restriktirasyon Servis Pibliki fer sir ki i fer sa legzersis dan en moman ki apropriye apre ki bokou travay in ganny fer pou revitaliz nou lekonomi, lekspansyon dan Sekter prive e demann pou plis travayer dan sa Sekter.

An 2007 nou satisfe ki letan i apropriye pou nou fer sa pa dan sa direksyon. Prezidan Michel i’n alor donn kou danvwa pour ki Servis Piblik i ganny restriktire pou asire ki bann servis i ganny delivre avek efikasite dan nou pei e atraver nou bann Minister.

Sa restriktirasyon i annan pour bi fer, ki Gouvernman i zwe sa rol fasiliter e ki kree sa lanvironnman pour ki Sekter prive i kapab epanouir e zwe zot rol pou kree larises pei.  I osi retir anba Gouvernman bann aktivite ki devret ganny fer par Sekter prive e par bann sosyete sivil.  I redwir lakantite anplwaye dan Servis Piblik pou rann li pli efektiv, elimin birokrasi e met an plas bann striktir ki pou fer nou bann travayer desarz zot fonksyon avek profesyonalizm, lonnekte e vin pli prodiktiv.

Mr Speaker parey nou tou nou konnen restriktirasyon i’n konmans dan Cabinet of Ministers, kot lakantite Minis i’n ganny redwir e travay bann Minister i ganny repartir pou donn sak Minis plis responsabilite.  Letan ou fer reform dan nenport ki Lorganizasyon i normal ki serten dimoun i ganny afekte e ki sa i anmenn sanzman dan zot lavi.  Mon konpran sitiasyon sa bann dimoun e asir zot ki Departman Lanplwa i la pou ed zot reganny en lot lanplwa.  Mon ti ava kontan fer resorti ki bi prensipal sa legzersis se pa pou retir dimoun dan zot travay oubyen penaliz okenn endividi me par kont anfezan sa i annan serten endividi ki pe ganny deplase.  Sa restriktirasyon i osi vedir ki plizyer bann vacancies ki ti egziste dan Servis Piblik i’n ganny aboli e ki pou napa rekritman dan sa bann pos.

Mr Speaker kontrertman a bann propagann politik ki nou’n tande, mon ti ava kontan konfirmen ki ziska ozordi i annan mwens ki 60 dimoun ki’n ganny afekte direkteman avek sa prosesis restriktirasyon.  Sa i reprezant selman 0.1 poursan lafors travayer dan Sekter formel e selman 0.3poursan dan travayer dan Sekter piblik e paraetatik ansanm.  Bann diferan post ki’n ganny aboli i varye atraver diferan Lorganizasyon prenan kont spesifisite e fonksyon sak sa bann Lorganizasyon.  Sa legzersis i pa zis pe fer dimoun redundant, i osi enkli transfer, proMosyon, re-deployment, termination of contract, etc.

Posibilite lanplwa pour nou bann dimoun lo marse i la, sa posibilite nou vwar li atraver 3 gran endikater, kwasans ekonomik, sa i enkli bann nouvo proze e lenvestisman ki inevitableman kree e demann pou annan plis dimoun pou travay.  Bann mankman, sa i endike par lakantite vacancies ki egziste e bann travayer etranze ki annan dan nou pei e bann pert sa i endike par lakantite dimoun ki pran zot retret, ki imigre oubyen ki mor.

Letan nou regard sa bann fakter endividyelman nou vwar ki annan plizyer rezon ki determin demann lo marse lanplwa.  Ler nou met tou sa bann demann ansanm, nou vwar ki i annan sa gran potansyel lo marse lanplwa pou tou Sesel ki anvi travay pou ganny en lanplwa.  Lo nivo lokal i annan plizyer nouvo biznes ki pe ganny anrezistre ki swa in-shore oubyen off-shore.  Bann pti biznes osi pe vwar en logmantasyon.  Bokou sa bann pti biznes i siport bann pli gro biznes avek bann prodwir e servis ki zot ofer.  Avek sa bann devlopman nou anvizaze ki nou pou bezwen ankor 3,000 nouvo lanplwa, nou pou vwar ankor 3,000 nouvo lanplwa lo marse pandan sa lannen ki pe vini.

Bann mankman lo marse lanplwa i osi ganny endike par bann vacancies aktyel e bann pozisyon ki ganny okipe par bann etranze.  Depi Zanvye ziska la in annan anviron 2300 vacancies ki’n ganny pibliye e anrezistre e ozordi i annan 290 ki ankor pe ganny advertise. Sa i montre ki marse lanplwa i enn tre dinamik, bann vacancies pa reste bokou letan san ganny ranpli e bokou sa bann vacancies i ganny okipe par bann etranze.  Zisteman akoz lakantite travayer Seselwa pa ase pou satisfer demann lo marse.

Parmi bann etranze ki pe travay dan nou pei, i annan apepre 4,000 ki nou konsider koman ranplasab e sa i reprezant anviron 10 poursan nou lafors travayer dan Sekter formel.  Sa i vedir si ti i annan Seselwa kalifye, kapab e enterese zot kapab pran sa bann pozisyon ki pe ganny okipe par sa bann etranze.  Nou kapab dir avek bokou sertitid ki nou pa mank lanplwa lo marse lokal me nou admet ki petet sa bann dimoun ki pe rod en lanplwa pou plizyer rezon pa kapab ou pa anvi pran sa bann pozisyon ki annan lo marse lanplwa aktyelman. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Mersi Minis, nou ava pran bann kestyon siplemanter.  Onorab Potter.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis si son Minister i satisfe avek la fason ki sa legzersis in ganny antreprann par bann diferan Sekter Gouvernman e paraetatik?

E dezyenmman, ki kalite benefis sa bann travayer ki’n ganny fer redundant pou gannyen e ki son Minister pe fer pou asiste zot pou repran en travay lo marse lanplwa?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, prosesis pou fer en legzersis parey i ganny fer dapre regilasyon ki ganny etablir dan Lalwa Lanplwa pou sa ki konsern bann travayer paraetatik e osi aplik pou Sekter Prive e dapre Public Service Order, PSO, pou bann lezot travayer Servis Piblik.  Letan i annan en legzersis parey ki ganny fer i kapab annan parfwa ki serten oversight i ganny komet.  Si sa i arive i rol Departman Ladministrasyon Piblik avek Departman Lanplwa pou fer sir ki rektifikasyon i ganny fer e ki drwa travayer i ganny respekte.  Me nou konnen osi ki diferan dimoun i servi diferan lapros letan zot pe kominike avek bann travayer e sa nou napa kontrol lo la.  Plizyer bann travayer ki’n deplase in deza ganny en lanplwa dan Sekter Prive oubyen dan en lot Departman dan en Minister.  Nou’n anrezistre demann sorti kot zis 3 Lorganizasyon pou abolisman pos dan Departman Lanplwa e nou pe swiv prosedir ki’n ganny etablir dapre Employment Act pou deal avek sa bann demann.

 

MR SPEAKER

Mon oule fer Lasanble realize ki i annan en kantite dimoun ki’n lev lanmen.  So, kestyon direk, direk kestyon, nou pa fer okenn bann soz.  Le 2 leaders, mon pou permet de supplementary, me dezorme mon pou bezwen komans limit to one a mon diskresyon enpe plitar, akoz sansan zanmen nou pou fini, lalis sote 10 dimoun la.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon ankor annan en kestyon.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ou annan en dezyenm larepons.

 

(Interruption)

MR SPEAKER

Minister proceeds.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, kot i konsern benefis sa bann dimoun ki pou gannyen e ki Gouvernman pe fer pou ed zot ganny en lanplwa.  Lalwa lanplwa i fer provizyon pou benefis ki en travayer i gannyen letan i kit travay oubyen i ganny fer redundant.  Sa i konpri bann benefis swivan notis ki ou donnen en mwan oubyen i depan lo ki provizyon in ganny fer dan ou kontra, saler pou bann zour ki sa travayer in travay, konze ki’n akimile, konpansasyon pou letan ki’n in fer dan lanplwa e gratwite pou letan servis oubyen sa i dapre kondisyon ki dan kontra travay sa travayer.

An plis ki sa, benefis debaz ki Lalwa i donnen, i osi annan lezot benefis ki bann kontra endividyel i kapab donnen.  Par egzanp en kontra i kapab fer provizyon pou plis ki en mwan notis oubyen konpansasyon oubyen bonus par egzanp.  Tou dimoun i bezwen sorti sa ki nou apel redundancy package baze lo son kantite lannen ki i annan dan servis.  Departman Lanplwa i ed dimoun pou rod en travay, serten parmi sa bann dimoun parey mon’n dir ki’n ganny afekte in fini ganny en lanplwa.  Pou bann ki pe rod en lanplwa nou deza annan striktir lo nivo Departman atraver en unit ki anrezistre e asiste tou bann dimoun ki vin rod en lanplwa.  Sa unit i annan tou lenformasyon lo bann vacancies ki’n ganny pibliye e anrezistre e sa bann zofisye i alor dan en pozisyon kle pou asiste sa bann dimoun pou ganny en nouvo lanplwa si zot anvi.  I pa merit pran bokou letan pou en dimoun ki pe rod en lanplwa pou li kapab ganny en lanplwa ki la lo marse.  I annan osi bann profesyonnel e bann semi profesyonnel ki petet dan zot ka zot bezwen serten re-training, pou ki zot kapab adapte zot dan en lot lanplwa.  La osi laranzman in deza ganny konsevwar, pou asiste sa bann dimoun avek trainin. Peye par en fon ki’n ganny etablir espesyalman pou sa.  Departman Lanplwa i pou travay tre pros ansanm avek National Human Resources Development Council, pou idantifye bezwen re-training, modalite training e dirasyon ki pou fasilit bann dimoun ki bezwen re-training pou kapab repran en lanplwa.  Sa bann training ki pou fer lokalman dan bann Lenstitisyon egzistan pou ganny monitor par Council pou fer sir ki pe reponn a sa bezwen pou remet bann dimoun dan en lanplwa prodiktiv.

Minister Finans in deza fer provizyon Bidze pou sa progranm re-training. Mersi Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Ramkalawan, ou ava pran 2 supplementary.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker e bonzour tou dimoun.  Mon ti ava kontan demann Minis pou eksplik lozik deryer desizyon Gouvernman par egzanp pou termin lanplwa en zenn Direkter avek en masters ki kalifye, ki son degre i ganny rekonnet lo nivo enternasyonal e son Departman, son appraisal i fantastik.  E de lot kote pou gard en Direkter Zeneral ki mwen kalifye ki li, ki annan 2 lanplwa e ki souvan i absan dan sa dezyenm lanplwa pou li vin dan Lasanble oubyen lezot landrwa pou li fer travay politik.  Esplik nou lozik deryer sa.

E dezyenmman, eski Minis i kapab dir sa Lasanble konbyen etranze ki’n ganny terminen dan sa restructuring e akoz ki Gouvernman in trouv nesesite pou pous zis Seselwa ki dan en kantite ka zot kalifikasyon i siperyer avek sa bann etranze ki pe travay isi me gard tou sa bann etranze.

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi, Mr Speaker.  Mr Speaker, restriktirasyon parey mon’n esplike letan i ganny fer, i ganny fer depandan dan ki fason sa Minister pe reorganiz li e i arive letan ki pe fer restriktirasyon ki nenport dimoun swa ou pe merge oubyen ou pe privatiz serten fonksyon ki nenport dimoun ki ganny afekte par sa pe enport son kalifikasyon i kapab ganny afekte par sa legzersis ki ganny fer.  I pa neseserman liye avek ou performans parske si ou seksyon ki ou ti pe travay ladan par egzanp in ganny privatize menm si ou en direkter avek kalifikasyon sa i vedir ki sa seksyon in fermen e byensir ki sa direkter i pou vwar li enn bann dimoun ki’n ganny afekte par sa desizyon, par sa restriktirasyon ki’n ganny fer.  Donk i pa neseserman liye avek whether ou ti pe annan en bon performans oubyen ou performans pa ti bon.

Kot i konsern en Manm Lasanble mon pa la pou pronons mwan non Manm Lasanble ki pe fer de travay, mon krwar Lasanble sa i son devwar si li i santi ki i bezwen en Manm Lasanble i pa bezwen 2 lapey, li i kapab fer son komite, fer son propozisyon avek Gouvernman, mon napa zirisdiksyon lo la.

Kot i konsern konbyen etranze ziska prezan nou annan rikord en etranze ki’n bezwen ganny son kontra determinen atraver sa restriktirasyon.  Me menm si konsern en etranze letan ou pe fer restriktirasyon, letan en pos i vin aboli si sa pos pe ganny okipe par sa etranze definitivman otmatikman sa etranze i osi son pos i ganny aboli e son kontra i bezwen ganny terminen.

HON MICHEL MARIE

Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou Lasanble ki lefe sa restriktirasyon pou annan lo nou bann returning  graduate?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Sa restriktirasyon i napa lefe lo returning graduate parske letan nou anvoy bann dimoun fer training, bann dimoun i ganny gide pou zot al fer training pou nou kapab an relasyon avek the manpower needs ki annan dan nou pei.  Savedir sa bann dimoun ki’n ganny anvoye pou al fer training, zot al fer training dan en domenn ki pei i bezwen zot pou retournen pou vin travay. Tou sa bann dimoun ki’n ale, ki’n al fer training, savedir….

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order! Order!

MINISTER MACSUZY MONDON

Tou sa bann dimoun ki’n ale ki’n al training savedir zot al fer training akoz dan pei i annan en bezwen pou sa training dan sa field ki zot al fer.  E anmenmtan nou bezwen nou bann returning graduates zisteman pou vini pou ranplas lakantite etranze ki nou annan dan pei.  Sa bann pos poulemoman dan ki sa bann dimoun in al fer training i pe ganny okipe par etranze e se pour sa rezon nou pe kontinnyen train Seselwa toulezan pou nou kapab fer sir ki zot retournen pou zot kapab vin ranplas bann etranze.

Detrwa lannen pase nou ti reviz bond, par egzanp nou bonding policy olye demann bann dimoun ki retournen pou vin travay zis pou Gouvernman, nou ti bond zot pou zot retournen pou zot kapab travay pou pei en mannyer ki nou bann graduates i retournen zot pa neseserman bezwen vin travay zis dan Gouvernman me zot kapab ale osi travay dan Sekter Prive.

HON FRANK ELIZABETH

Eski Minis i kapab dir ek Lasanble ki kriter ki’n ganny servi dan sa progranm restriktirasyon e konbyen travayer Seselwa i espekte perdi zot lanplwa anba sa progranm.

 

MR SPEAKER

Si Minis i santi kestyon in ganny reponn, i kapab toultan refer Manm Onorab pou son larepons ki’n donnen e si i annan nouvo adisyonnel lenformasyon ki i oule donnen i kapab donnen.

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, mon krwar sa kestyon mon’n fini reponn an term ki kriter ki’n ganny servi pou nou kapab fer sa legzersis.  Mon krwar dan mon lentrodiksyon mon’n esplik tre byen e mon krwar sa larepons i kler. Mon napa nanryen pou azoute lo la.

 

HON FRANK ELIZABETH

Dezyenm parti mon kestyon konbyen travayer Seselwa i espekte perdi zot lanplwa as a result of sa progranm restriktirasyon?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

So far zis 56 travayer ki’n ganny afekte par sa.  Restriktirasyon i en keksoz ki ganny fer toulezan sa.  I gradyel sa, i on going sa, i napa nanryen ki nouvo avek restriktirasyon.  Petet la en pli gran group dimoun in ganny afekte me restriktirasyon i en keksoz ki on going avek lentrodiksyon teknolozi par egzanp IT dan bann Minister nou ti vwar ki napa nesesite dan bann…

 

(Interruption)

 

HON FRANK ELIZABETH

Mr Speaker, avek respe, mon’n demann Minis konbyen travayer Seselwa i espekte perdi zot lanplwa anba sa progranm restriktirasyon?  Sa pankor ganny reponn.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mon pa pe kapab dir ou sa akoz mon pe dir ou i en on going process.

HON FRANK ELIZABETH

Dir. mwan ou pa kapab.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ok! Onorab Hardy Lucas.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order please. Onorab Alcindor.

 

HON REGINA ALCINDOR

Minis fek fini reponn mon kestyon.

 

MR SPEAKER

Alright! Nou konpran, Mersi.

 

HON MITCY LARUE

Mon ti ava kontan demann Minis si i kapab eksplike si restriktirasyon par egzanp, restriktirasyon apre tou sa bann lartik dan bann zournal, laprosesyon labourzi resaman, si restriktirasyon in ariv selman dan Gouvernman ek bann sosyete paraetatik oubyen dan Sekter Prive osi.  Akoz tou dernyerman Leader Lopozisyon osi in pous son sekreter.

MR SPEAKER

Out of Order. Dezyenm parti kestyon is out of Order.

 

(Interruption)

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ou pou out of order akoz the out of order i sorti Praslin.

 

MR SPEAKER

Out of Order.  Reponn premye parti Minis.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Fini! Alright nou move on.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker, mon ti ava kontan si Minis ti kapab dir avek nou konbyen graduates, konbyen dimoun kalifye, bann dimoun ki Gouvernman in peye in anvoy zot study e zot in retournen komans travay.  Konbyen zot ki’n ganny afekte par sa bann redundancies e ki garanti ki Minis i kapab donn nou ki bann Seselwa ki pe study e ki kapab retournen anytime soon oubyen ki pou retournen alavenir pa pou ganny afekte par sa progranm antan ki i annan graduates ki’n deza ganny pouse?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, mon krwar ki’n mon’n deza reponn en pe sa kestyon.  Mon napa sa sif egzakt kot ki konsern bann graduates, me mon kapab donn sa lenformasyon Lasanble.  Me parey mon’ dir, garanti pou bann graduates ki retournen otan ki annan en travayer etranze ki pe okip en pos ki ranplasab i annan en plas pour sa graduate ki retournen dan pei.

 

HON CHARELES DECOMMARMOND

Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble si son Minister i pe ekspekte revwar Lalwa lanplwa e la fason donk ki en dimoun ki pe rod en travay i ganny en travay san pas atraver en ta prosedir, sirtou bann dimoun ki kekfwa i pou ganny met deor la e lezot dimoun ki pe well, dan restriktirasyon.  E anmenmtan si son Minister i kapab garanti ki bann Minister/Departman ki restriktirasyon pa ankor ganny fer ki zot fer li byen e an konformite avek Lalwa, silvouple.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Wi, nou konnen i annan serten dele parfwa ki ganny koze letan en dimoun pe rod en lanplwa e ziska ler i ganny plase dan en lanplwa.  E nou annan lentansyon revwar nou bann prosedir an relasyon avek sa.

E pou dezyenm parti ou kestyon i neseser, mon repete pou dir i neseser pou dir letan ou pe fer sa bann legzersis ki tou Lorganizasyon i respekte bann Lalwa ki an plas e ki swiv prosedir an plas pou fer en legzersis parey.

HON TERENCE FRANCOISE

Mr Speaker eski Minis i kapab eklersi nou Lasanble akoz i paret ki i annan serten spekilasyon, serten koze par serten dimoun ki sa restriktirasyon i rekomandasyon oubyen en presyon ki IMF in fer avek Gouvernman Sesel.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, mon napa lenformasyon lo la, mon krwar Minis Finans i en bon pozisyon pou koz lo la avek nou me selman in annan serten rekomandasyon parey mon’n dir avek serten lenstans enternasyonal ki’n ganny fer lo nou e serten bann konsern ki’n ganny eskprimen lo Servis Piblik dan nou pei.  E zisteman letan ou pe fer bann reorganizasyon parey mon krwar ki ou tenir an kont sa bann rekonmandasyon ki’n ganny fer.  Me otan ki mwan mon okouran napa okenn presyon par IMF ki pe ganny met lo nou pou nou fer sa restriktirasyon.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis si dan sa ka 56 redundancies, si bann prosedir normal Lalwa lanplwa ti ganny aplike e si dan bann prosedir posibilite early retirement pa ti ganny pran an konsiderasyon.

 

MINISTER MACSUZY MONDON.

Mr Speaker, mersi pou kestyon.  Nou, nou demande ki prosedir Lalwa lanplwa i ganny aplike dan tou sa bann legzersis koumsa ki ganny fer.  E kot prosedir Lalwa lanplwa i pa’n ganny aplike, si i pa’n ganny aplike i devwar Departman Lanplwa pou fer le neseser pou fer sir ki proteksyon travayer, Lalwa ki protez travayer i ganny respekte.  Ou kapab repet ou dezyenm kestyon?

 

MR SPEAKER

Early retirement?

 

HON NICHOLAS PREA

Si posibilite early retirement ti ganny pran an konsiderasyon.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Sa i depan antyerman lo sa Lorganizasyon e lo sa dimoun ki pe ganny afekte dan son Lorganizasyon.  Si en Lorganizasyon i santi pou dir i preferab ki sa dimoun i pran early retirement, sa i kapab ganny diskite avek sa dimoun e si sa dimoun i tonm dakor i pran son early retirement.

HON JINETTE GAMATIS

Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis an vi ki bann travayer ki pe ganny fer redundant pou ganny en package, eski bann peyman pou ganny fer ase vit pou evite pou annan en sitiasyon finansyel dan bann Fanmiy.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Parey mon’n nonmen o paravan tou bann travayer ki ganny fer redundant i annan en package ki al avek e strikteman dapre Lalwa lanplwa en anplwayer i devret pey en anplwaye pli vit posib apre ki’n ganny son notis e sirtou dizon in ganny en mwan notis letan son notis in fini.  Me nou rekonnet ki parfwa i annan bann dele administrativ ki kapab arive.  Ordinerman bann anplwayer i peye zot travayer de sito ki zot pe aret travay oubyen dan sa ki nou konsider koman en letan rezonnab.  I responsabilite tou anplwayer pou fer sir ki tou dokiman neseser i ganny soumet kot Departman konsernen pou peyman kapab ganny fer o pli vit posib.

DPA, Departman ladministrasyon i pe donn priorite peyman bann travayer ki pe esper zot benefis.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mon ti ava kontan….

 

MR SPEAKER

Kestyon Onorab Ferrari, kestyon! Nou press for time.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis si i kapab esplik Lasanble kimannyer lo baz sa dokiman ki nou’n gannyen bomaten an 2006 e 2005 zis avan eleksyon ti annan 2775 nouvo travayer ti ganny azoute lo payroll Gouvernman e ki zis 1an apre Gouvernman i trouv li neseser pou li fer en redundancy and re-structuring package. Eski Minis i kapab dir nou, esplik nou konmsi ki lozik Gouvernman 1an avan pou anploy 2700 e apre suddenly ou pa dir zot nanryen avan eleksyon e apre eleksyon ou konmans fer redundancies.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, dabor mon ti ava kontan dir napa 2700 travayer ki’n ale e si la an 2005/2006 Gouvernman in vwar li neseser pou anploy en nonm la kantite travayer, in fer li dan sa bann domenn ki i krwar i merit fer li.  Mon asire ki i annan en bezwen pou anploy sa bann travayer e la parey mon’n dir nou annan mwens ki 60 savedir poulemoman anviron zis 56 travayer ki’n ganny afekte pou perdi zot travay a atraver sa restriktirasyon ki’n ganny fer.

 

HON TERENCE MONDON

Mr Speaker, mon kestyon in fini ganny demande.

 

HON COLIN DYER

Mr Speaker, lefe ki nou pei i konstaman dan en leta lape, mon ti ava kontan demann Minis pou esplike akoz ki Gouvernman in santi i bezwen donn proMosyon solda dan Departman defans e otomatikman zot lapey i ogmante olye anmenn teknolozi dan sa Minister e koup depans e si i pe deside pou ogmant saler minimum across the board?

 

(Interruption)

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mr Speaker, mwan mon napa zirisdiksyon lo sa ki SPDF i fer.  Si SPDF i santi pou rezon sekirite i bezwen revwar striktir saler son travayer i lib pou li fer li.

 

(Interruption)

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Logmantasyon lapey si i an relasyon avek son scheme of service, letan in ariv ler pou donn logmantasyon i bezwen donnen parey dan tou lezot scheme ki nou annan dan sa pei.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

It is outside the scope of the original question.  Onorab Lucas.

 

HON HARDY LUCAS

Mon kestyon se pou demann Minis, Minis in fer en statement ki dir ki dan 60 dimoun ki’n ganny redundant, i annan en expatriate.  Mon kestyon se ki eski i annan ankor bann etranze ki pou ganny fer redundant oubyen dan sa package restructuring, si annan ankor okenn etranze ki pou tonm dan sa kategori.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Parey mon’n dir sa i on going e a sak fwa ki i aplik pou en etranze e sa etranze osi i ava ganny afekte par sa restriktirasyon.  Napa diferans.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, dan ka kot i dir dan sa restriktirasyon serten domenn in ganny privatize, dan sa bann ka, eski Minis i kapab konfirmen ki Gouvernman in ed bann travayer Gouvernman pou ganny en lanplwa avek Sekter prive dan sa domenn kot zot servis in ganny privatize oubyen eski Gouvernman in les sa bann dimoun to fend for themselves.

MINISTER MACSUZY MONDON

I annan bann konsiltasyon ki ganny fer, mon konnen plizyer Departman pe fer sa pou esey fer sir ki dan sa bann sitiasyon zot reste an kontak ek Sekter Prive pou fer sir ki sa bann dimoun dan sa travay ki zot pe fer ki zot osi zot kapab ganny en lanplwa.  Sa i pe ganny fer.

 

HON BERNARD GEORGES

…….. mon kestyon.  Pa ki pe, me eski sa bann ki’n ganny, in ganny ede?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mon pa kapab konfirmen ki sa bann dimoun in ganny anploye me selman mon konnen ki sa konsiltasyon in ganny fer.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis pou donn nou enn pti klarifikasyon lo si bann dimoun ki’n ganny fer redundant e i annan serten regleman ki Lalwa i demande pa ankor ganny konplete, si zot ava pe ganny peye ziska sa bann prosedir legal i ganny konplete.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Wi. Dapre Lalwa bann dimoun i bezwen ganny peye ziska ler tou bann prosedir in fini ganny fer e desizyon final i fini ganny fer lo zot ka.  Mr Speaker, pou terminen, mon ti ava kontan dir ki i en enportan pou nou note ki restriktirasyon i en….

MR SPEAKER

Onorab Minis, nou ankor annan en kestyon sorti kot en Manm ki mon pou permet akoz kestyon letan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, be apre sa Minis pou fer en statement.

MR SPEAKER

Non! Non!

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

……i pou reponn sa kestyon apre i fini, parske mon’n vwar li konmans lo en statement.

 

MR SPEAKER

Dernyen kestyon nou pran sorti kot Onorab Adonis.

HON BERNARD ADONIS

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, si i kapab konfirmen ki i deza annan an plas en progranm lokalizasyon ki annan pour bi si oule ranplas bann travayer etranze ki pe travay Sesel poulemoman par bann profesyonnel Seselwa ki deza si oule pe ganny fer gradyelman.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Nou deza annan sa ki nou apel an plas deza Localisation Policy e Departman Lanplwa pe al revwar sa policy e pe al osi met en progranm localisation an plas pou fer sir zisteman ki tou sa bann o fir e anmezir ki nou annan Seselwa kalifye ki kapab ranplas sa bann etranze, zot ganny mete dan sa bann post pou ranplas bann etranze ki dan nou pei.

 

MR SPEAKER

Nou ava eskiz Minis parmi nou.

 

MR BERNARD GEORGES

Mr Speaker, avan ki nou eskiz Minis, mon annan en Point of Order.

 

MR SPEAKER

Nou kapab eskiz Minis.

HON BERNARD GEORGES

I konsern li.

 

MR SPEAKER

Which order?

 

HON BERNARD GEORGES

Order 25(2). Mr Speaker mon Point of Order is the following:

Dan en supplementary question ki ganny demande par ou diskresyon sa Minis, sa kestyon i tant pou eklersi en repons ki’n deza ganny donnen or bomaten nou tou nou’n vwar ki Minis in reponn de supplementary question Leader of the House ki ti’n fini prepare e in reponn enn Madanm Gamatis ki’n lir son kestyon ki ti osi fini ganny prepare devan li, nou tou nou’n vwar sa.  Therefore….

(Interruption)

 

Mr SPEAKER

What is your Point of Order?

 

HON BERNARD GEORGES

My point is how can that be.  Eski in annan en konsertasyon avan akoz Point Order 25(2), i dir ki en supplementary question can only elucidate, a matter arising from an answer which has been given?

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ruling reserved.

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Ruling reserved.

Minis, nou ava eskiz ou parmi nou.  Nou ava remersye ou osi e nou ava pran lot kestyon pour Minis Finans.

 

Minister Macsuzy Mondon was excused from the House

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Kestyon limero 22, Onorab Lucas avan ki ou demann ou kestyon Minis i endik mwan ki kestyon limero 22, 24 i tre liye ek kanmarad e i pou pran sa 2 kestyon ansanm, so premye kestyon Onorab Lucas.

 

HON HARDY LUCAS

Mon kestyon se pou demann Minis Finans si i kapab dir ek sa Lasanble ki dernyen pozisyon lo proze ION, proze Orchid Barbarons.

 

 

MR SPEAKER

Avan Minis i reponn sa kestyon, mon ava demann Onorab Pool pou demann kestyon 24 akoz Minis pou pran toulede ansanm.

 

HON ANDRE POOL

Mon kestyon i lir koumsa.  Eski Minis pour Finans ti kapab enform nou Lasanble ki zistans son Minister in arive avek privatizasyon sa bann unit dan SMB parey ti’n ganny anonse.

 

MINISTER DANNY FAURE

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab.  Mr Speaker, depi ki mon ti enform Lasanble Nasyonal lo progranm privatizasyon serten unit SMB, i annan serten travay Legal ki’n bezwen ganny fer.  I annan osi serten devlopman e in osi annan serten sanzman dan desizyon.  Lo kote Legal nou’n prefere esper nouvo Lalwa ki gouvern tou tranzaksyon aste, vann bann shares, setadir bann par sa Lalwa pe ganny pibliye dan gazette ofisyel ki’n sorti yer.  Mon koz spesifikman Mr Speaker, lo Securities Act.  Serten devlopman i konsern bann unit kot SMB ti anonse i pou aret son loperasyon.  Kot Hydroponics i reste en group 6 travayer ki pe siperviz sa landrwa e osi administre dernyen faz bann aktivite.  Pou lenformasyon Lasanble 18 travayer in ganny peye tou zot benefis.  An sa ki konsern ION Barbarons i osi annan en group 5 travayer ki pe siperviz sa landrwa tanporerman ziska ler ki Minister Devlopman Nasyonal i aprouv nouvo proze sa landrwa.  Mon oule enform Lasanble Nasyonal ki 17 travayer in ganny peye zot benefis.  An sa ki konsern bann unit lo Bois Rose mon oule esplike ki i annan 5 aktivite.  Sa se pasta, snacks, savon, boutey delo, prodiksyon papye twalet.  Tou sa 5 aktivite i la in production parey nou’n dir.  Donk, i annan serten travayer ki travay spesifikman avek sak aktivite e lezot zot donn sipor administrativ e lozistik lezot bann aktivite, en total 15 travayer ki’n travay spesifikman dan unit pasta, snacks e savon in ganny peye zot benefis e lezot in ganny re-deploy dan lezot unit SMB.

Mr Speaker, napa okenn sanzman an sa ki konsern food pro, faktori agro, lizin ki met delo dan boutey e faktori ki prodwi papye twalet.  Parey mon ti dir lannen pase, Gouvernman pou retenir 51 poursan par.  Mr Speaker, nouvo devlopman kot i annan sanzman dan desizyon loperasyon bann aktivite builders depot pou ganny transfer Providence koman en mezir tanporer.  SMB, pou diriz sa loperasyon ki builders depot pe fer dan en seksyon lo Bois Rose apartir Novanm sa lannen.  Landrwa kot Builders depot i sitiye i prezan pou Fon Pansyon ki annan lezot plan.  SMB in osi soumet konsiderasyon Gouvernman pou annan en partener stratezik kot aktivite animal field, hatchery, labatwar e stock i konsernen.  Gouvernman in osi deside pou SMB antre an negosyasyon avek IOT an sa ki konsern management lendistri kanmaron Coetivy.  Koman konklizyon Mr Speaker, an mezir ki serten bann unit dan SMB i ganny privatize i annan nesesite pou SMB reorganize e readapte avek sa nouvo lanvironnman.  Son lobzektif prensipal i reste pou fer ki bann komodite esansyel debaz i vann a en pri ki afordab e rezonnab.

 

HON HARDY LUCAS

Mr Speaker, an linny avek ou kestyon si Minis ti kapab  zis refresh nou memwar en pti git konbyen sa proze ION ti koute e si in fer okenn profi pandan son legzistans.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, mon ti krwar nou pe al an avan, pe regard perspektiv parey zot konnen Mr Speaker i annan plizyer lannen ki ION in al e ki ozordi lannen pase Gouvernman ti pran en desizyon pou nou si ou oule, pou nou sorti dan sa aktivite e ki i rol “transaction adviser” pou li met bann evaliasyon.  E ki sa bann evaliasyon i ava ganny donnen avek sa komite spesyal, i pa mon lentansyon ozordi devwal okenn bann sif lo okenn bann unit ki pe ganny diskite dan Lasanble Nasyonal.

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker, mon kestyon i lir koumsa, eski Minis i satisfe ki tou zefor in ganny fer pou fer sir ki sa bann ki’n ganny peye zot benefis avan ki sa desizyon ti ganny pran, ki zefor in ganny fer pou redeploy zot parey in esplik en pti pe, pou re-deploy zot dan bann lezot unit SMB e kot sa si ou oule malgre bann zefor, kot sa si ou oule i pa’n posib.  Eski parey i ti eksplik nou dernyen fwa ler i ti vin dan Lasanble, eski i ankor egziste sa konsiderasyon pou sa progranm retraining sa bann travayer pou zot kapab pran en lanplwa dan en nouvo domenn.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, ler nou ti komans diskit privatizasyon inisyalman ti annan 90 travayer ki ti pou ganny touse me o fir ki nou’n pourswiv prose pou nou privatiz bann unit zot ava vwar Mr Speaker ki 50 travayer ki SMB in bezwen apre ki in fer swiv tou bann prosedir.  Si ou oule pey tou bann travayer, tou bann benefis e larestan bann travayer in ganny redeployed dan serten bann unit SMB.  Mon pa kapab dir ki mon satisfe 100 poursan.  Mon kapab senpleman dir ki mon satisfe avek bann mezir entern ki SMB ti met an mars pou li kapab si ou oule adres tou sa prosedir.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, etan donnen ki Minis in nonm Builders Depot e parey nou konnen lavant dibwa ozordi i en size enpe topikal.  Eski SMB i annan plan revwar lafason ki dibwa i ganny vann a lavenir.

 

(Interruption)

 

Dezyenmman lo size privatizasyon laferm kanmaron, eski Minis i kapab dir nou ki lavantaz pou annan pou antre dan en management contract avek IOT pou manage lendistri kanmaron as opposed to bann propozisyon ki ti annan presedan.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, mon poceed avek dibwa.

 

 

MR SPEAKER

Bon, reponn dezyenm kestyon mon krwar dibwa nou pou al ouver en lot laport.

 

(Interruption)

 

I outside the scope of the original question. Please dezyenm kestyon Management Contract.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, lefe ki mon vwar dibwa enpe partou dan Lasanble Nasyonal.  Wi, Mr Speaker mon krwar SMB pou revwar lafason ki i distribye dibwa, pou ki tou bann kliyan i pa ganny nou redwir dan en fason rezonnab bann konplent e fistrasyon ki bann manm piblik i dir e tre byento SMB pou mont lo televizyon e pou eksplike ki sa nouvo sistenm.

Dezyenm Mr Speaker, Kanmaron ki mon konn tre byen ki bann Manm Onorab i manz tre byen zot kontan tre byen nou kanmaron, serten lo kote lopozisyon mon vwar zot zot pe smile.  Wi Mr Speaker negosiyasyon avek ION i formidab akoz premyerman IOT i annan en lebra distribisyon ekstraordiner lo Lerop e sa pou en pa pozitiv pou SMB Sesel.

 

HON FRANK ELIZABETH

Eski Minis i kapab eksplik avek sa Lasanble akoz ki Gouvernman in deside kit 50 poursan par dan bann biznes, Departman SMB ki pe ganny privatize, etan ki Gouvernman in dir ki son rol aprezan pou enn ki pou fasilitater e non pa partisip dan biznes prive e osi eski i pa krwar ki sa i en lobstak pou anpes envestiser envestir dan sa bann biznes.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, nou ti annan sa lopsyon devan nou, swa ki tou bann travayer i ganny met deor oubyen bann travayer i reste dan sa bann konpannyen kot pe marse e ki Gouvernman i dir i annan en stake 51 poursan e ki benefis pou bann travayer dan sa bann konpannyen ki Gouvernman pou annan en stakes 51 poursan, zot osi pou annan par ladan.  E sa mon krwar se en nouvo loriantasyon ki Onorab i bezwen sezi loportinite pou siporte.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mon kestyon pour Minis i koumsa.  Mon ti a kontan konnen konbyen travayer i annan dan SMB, konbyen ladan i etranze e ki level sa bann etranze, konbyen post Senior Management zot okipe dan SMB.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, i annan en persepsyon ki dan ran Senior Management dan SMB i ranpli avek etranze.  Sa i konpletman fo.  Mr Speaker, on record ozordi as I speak i annan selman en etranze, ok, ki lo Senior Management.

 

(Interruption)

 

And the issue is, the issue before the House Mr Speaker se i annan selman en etranze..

 

(Interruption)

HON WAVEL RAMKALAWAN

Tou larestan in vin Seselwa.

 

MINISTER DANNY FAURE

Ki lo komite Senior Management e ki sa etranze sa lannen son kontra pe ganny terminen e mon krwar ki pou en Lorganizasyon..

 

(Interruption)

 

MR SPAEKER

Order, Order, the Minister will be heard.  Order please.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, pou en Lorganizasyon parey SMB ki ozordi pe anploy 1568 travayer dan lekel zis lo Coetivy tousle, Mr Speaker i annan 247 etranze.  Zis lo Coetivy tousel, e zot konn tre byen akoz i annan etranze lo Coetivy.  Zot konn tre byen e mon krwar fodre nou pa anbet nou lekor akoz nou annan sa lakantite expatriates lo Coetivy.  Apre tou sa bann zefor pou SMB annan Sesel akoz natir travay avek sa proze kanmaron plizyer shift ensi deswit.  Ok, e vwala kote bulk bann expatriates i ete me laplipar travayer ki dan SMB i bann Seselwa e vwala sitiasyon ozordi kimannyer i ete.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mon pa konnen, mon ti tro for lo matematik lekol me si Minis in dir avek nou ki ..

 

(Interruption)

MR SPEAKER

Proceed avek kestyon Onorab.  Kestyon.

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Non, non, Onorab Rose konmsi i pli enterese pou vin ed mwan avek matematik.

 

(Interruption)

MR SPEAKER

Kestyon.

 

(Interruption)

HON WAVEL RAMKALAWAN

Si Minis in vin dir nou ki SMB dan son progranm restriktirasyon in pous 50 dimoun, kimannyer eski Gouvernman atraver Minis Lanplwa bomaten i kapab vin dir avek nou ki in annan zis 56 dimoun antou ki’n ganny pouse.  Mon krwar mon matematik i ase, konmsi i bezwen annan plis ki 56 me non pa sa 56 ki Minis in vin dir nou bomaten.

Dezyenmman sa size dibwa eski letan Minis pe dir avek nou SMB pou regarde kimannyer i pou refer vin dibwa.  Eski i pe dir avek nou konmsi i pou fer semen enpe pli long pour ki pick up konmsi i kapab fer en lalinny enpe pli long e pou enstal bann kabinen pou ki bann dimoun ki vin espere depi 2er bomaten i ava annan bann lezot fasilite.

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab.  Onorab you’re being argumentative.  Minister you don’t have to answer the second part ou’n dir ou ava fer li prosennman, premye parti selman regarding sif.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, i annan 2 size, e fodre pa ki nou konfiz sa 2 size.  Premye size ki mwan mon pe reponn se anlinny avek en prose privatizasyon e ki absoliman dan okenn prosesis privatizasyon i annan serten group travayer an fanksyon privatizasyon.  Nou pe koz lo en konpannyen parey SMB ok, Mr Speaker ki pou annan serten ki pou ganny redeploy either al dan SMB oubyen dan Gouvernman oubyen ganny peye zot benefis, sa premye.  Lot size i konsern en prose restriktirasyon Gouvernman ki regard fonksyon bann Minister, fonksyon bann stratezi..

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

But it’s the same thing.

 

(Interruption)

 

MINISTER DANNY FAURE

Me finalman i vre ki ler ou regard prosedir restriktirasyon serten bann dimoun i ganny afekte e zot al dan sa kategori unemployment.  Korek, dakor? La i la, larepons me privatizasyon i an fonksyon sa ki mon pe dir.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon’n byen konpran mwan akoz serten dimoun pa pou zanmen kapab okip nou Gouvernman mwan.

 

(Laughing)

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.  Kestyon.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ou annan full rezon.  La i la i pe dir nou pe retourn annayer.

 

MR SPEAKER

Kestyon.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ou menm ou, mon pe dir pou ou menm mwan.

 

(Laughing)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

An ou pe dir pour mwan.

 

(Laughing)

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Ou pa dir pou ou Minis ki’n….

 

MR SPEAKER

Order, Order. Onorab De Commarmond address the Chair.

HON CHARLES DE COMMARMOND

Yes Mr Speaker, Sir.

 

MR SPEAKER

Kestyon.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be pa Minis in fini dir ki i ti krwar ki nou pe al a’n avan.

 

MR SPEAKER

Kestyon, kestyon Onorab.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, eski Minis koman Chairman SMB i kapab esplik e garanti nou Lasanble ki i pou fer sir ki ladministrasyon santral SMB i pa fer e kontinnyen fer ki bann sef ki SNP dan SMB pa kontinnyen fer malis nou bann pti dimoun dan SMB ki travay e ki zot sispekte i siport SPPF e i ganny zis pouse an bonn avini e anmenmtan akoz ki sa bann ki pli negative zisteman sa bann ki SNP e ki negative dan SMB zot, zot pa ganny fer ale.

 

(Applause)

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, nou’n tann Onorab De Commarmond loud and clear e nou a fer li nou devwar pou fer sir ki ler nou reorganiz bann fonksyon dan SMB nou fer li lo en baz ekstrememan profesyonnel e bann dimoun si i annan mon dir, si i annan bann dimoun ki zwe politik, si i annan bann dimoun ki viktimiz bann travayer, mon ti a kontan dir ki napa plas dan SMB.

 

(Applause)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik Onorab De Commarmond silvouple…

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari address the Chair.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Pa dir mwan dir Kalawan.

 

MR SPEAKER

Demann ou kestyon.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Ou dir zis mwan, selman li ki pe fer tapaz.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon pe esey koze Onorab De Commarmond pe enteronp mwan.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Be dir li osi tou.

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari has the floor, please kestyon.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

En ou tande.

 

MR SPEAKER

Kestyon Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Eski Minis, i kapab eksplik sa Lasanble si dan sa Gouvernman modern e efikas, sa Gouvernman ki pe fer bann restriktirasyon, sa Gouvernman ki dir i en fasilitater ki limenm li Minis Finans dan sanmenm sa Gouvernman i ankor Chairman en lakonpannyen biznes ki fer savon, ki fer toilet paper e ki fer en kantite tranzaksyon komersyal.  Eski Minis i kapab eksplik nou si lefe ki Gouvernman i devret sorti dan sa kalite aktivite i pa form parti restriktirasyon sa konpannyen ki apel SMB.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, mon krwar i kler pou bann unit ki nou pe privatize i kler e osi tre kler loriantasyon kot SMB pe ale e ki mon krwar ki i absoliman neseser ki Gouvernman a sa staz la kot nou ete nou fer sir ki ler nou pe reorganize, nou pe restriktire i ganny fer dan en fason byen.  E mon krwar ti pou swe Onorab Ferrari ki nou pa fer keksoz left, right and centre me ki nou fer keksoz parey pe ganny propose e parey pe ganny fer pou ki Gouvernman i sorti dan biznes me ki Gouvernman e mon krwar ki i enportan Mr Speaker, me ki sa rol pou kapab garanti bann komodite esansyel pou lepep Seselwa a en pri rezonnab, wi Onorab rezonnab, i reste.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Non, non Onorab, Out of Order pou ou komanter.

(Laughter)

 

MR SPEAKER

Ok. Onorab Francoise.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Eski Minis i kapab konfimen ki privatizasyon SMB ti avan restrikirasyon dan Gouvernman.

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, privatizasyon nou’n komans sa aparti lannen pase.  Wi Mr Speaker.

 

HON COLIN DYER

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis pou eksplik Lasanble kimannyer i krwar poudir nou pe al a’n avan ler Gouvernman ti pran e aras dimoun zot biznes komansman 79 e ozordi…

 

(Interruption/Laughter)

i pe retourn avek sa ki i ti fer dan lepase arase, i pe rann ozordi, i pe liberaliz biznes ki limenm i ti pran lo nou Seselwa e ozordi lo non Seselwa i pe retourn sa ki i ti fer dan lepase ki i ti dir pa bon.  Donn nou en leksplikasyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre

 

HON COLIN DYER

Mr Speaker, lo non lepep.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.  Nou pran dernyen kestyon apre, Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mon ti a kontan ki Minis i dir avek nou dan plan privatizasyon SMB, dan son plan total konbyen travayer i ekspekte, in dir nou ki i annan 50 so far konbyen travayer ler sa in fini konplete, konbyen travayer i ekspekte ganny afekte par sa privatizasyon.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, mon ti ava swete e sipliye ki nou swiv tout sa prose negosyasyon parey ki nou pe fer e ki mon pa kit Lasanble avek okenn sif pou konfiz okenn travayer ziska ler sa bann prose i ganny rezourd dan en fason profesyonnel enternman dan SMB.

 

MR SPEAKER

Dernyen kestyon apre Onorab Pierre Onorab Mondon.  Dernyen kestyon Onorab Mondon.

 

HON TERENCE MONDON

Minis in dir nou ki SMB i pran desizyon pou form bann partener stratezik pou serten bann unit tel ki Hatchery.  Eski Minis i kapab dir nou rezon prensipal pou en tel desizyon.

 

 

 

MINISTER DANNY FAURE

Enn bann rezon prensipal akoz nou bezwen rod en partener stratezik se enn, i pou ranforsi kapasite davataz bann loperasyon ki pe ganny fer isi.  E dezyenm i annan serten sa bann unit, i depan bokou lo bann ekspertiz enternasyonal e mon krwar ki sa 2 konponan i pou zis boost loperasyon ki SMB pou fer.

 

MR SPEAKER

Kestyon nimero 23 Onorab Mitcy Larue.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i kapab donn plis detay sa Lasanble lo deklarasyon Prezidan Michel le 18 Zen konsernan Sekirite Sosyal

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, Prezidan Michel le 18 Zen sa lannen ti pronons lo en loriantasyon Polisi pou ki Minister Finans i travay lo la e ki dan Bidze sa lannen nou a kapab devwal bann detay.  Egzakteman Prezidan i anvi ki ler nou kree en lotorite reveni nou fer sir ki sa lotorite reveni i permet ki bann travayer ki pe travay, ki dan lanplwa zot pey mwens an sa ki konsern zot sekirite sosyal pou ki zot kapab si ou oule annan plis larzan lafen dimwan.  E sa size pe ganny diskite enternman dan Minister Finans e ki mon pou dan en sitiasyon pli konplet devwal rezilta sa legzersis konplet.  Mr Speaker ler Bidze i ganny prezante avek Lasanble Nasyonal.

 

MR SPEAKER

Bon mon krwar pou…..  yes.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mon annan sa diskour avek mwan la e mon ti ava kontan si Minis i dir avek nou ki bor dan sa diskour ki nonm zafer sekirite sosyal.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon ok disregard the comment by the Leader of the Opposition.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Be napa.

 

MR SPEAKER

Minis in dir pou Bidze i ava anmenn bann detay lo nouvo sistenm sekirite sosyal.  Poulemoman nou pa ava pran li, nou ava esper Bidze ki dan 2 mwan, dan 8 semenn e nou ava demann Minis pou fer son statement lo sa bond USD30 milyon.  Minis Finans.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker i fer deza 1an depi ki Gouvernman ti pran lopsyon pou rod sa ki nou apel en Sovereign Credit Rating ki ti permet nou al lo marse finansyel enternasyonnal pou rod en nouvo fason pou striktir finansman neseser pou nou reform ekonomik.

Parey nou tou nou konnen nou Credit Rating koman en pei sovren set en ‘B’.  An Out sa lannen nou’n reisi atir en sonm 30 milyon dolar koman nouvo bond an servan Lehman Brothers koman lazans e fasilitater.  Parey sa bond 200 milyon dolar lannen pase, sa nouvo bond 30 milyon dolar i anmenn en lentere 9.125 poursan.  Sa bond limenm i pou ganny re peye dan lannen 2011.

Mr Speaker, rezon prensipal sa bond 30 milyon dolar se pou akseler demars labank Santral pou eklersi aryeraz komersyal.  Sa i vedir amelyor sistematikman nou lanvironnman pou ankouraz lenvestisman.  Mr Speaker, i kler ozordi ki Sesel i an gran demann.  Ozordi nou vwar nou inonde avek demann pou nouvo proze dan lotelri e dan devlopman lapes.  I kler ki nou bezwen zer tou sa bann devlopman avek bi ki nou kontinnyen annan en devlopman soutenab.  I osi kler ki Sesel i bezwen sa lenvestisman etranze pou li kapab kree nouvo fasilite devlopman e lenfrakstriktir ki pou siport en lekonomi ki pe devlope, en nasyon ki pe progrese e en pep ki pe kontinnyen ogmant son kalite lavi.  Le 6 Oktob 2006 ti annan R452 milyon dan pipe line. En sonm lavaler R155 milyon ti ganny retire par aplikan zot menm, en porsyon sa bond 200 milyon dolar e sa nouvo bond 30 milyon dolar in ganny servi pou eklersi sa gro sonm larzan dan pipe line.  Ozordi i reste en sonm R102 milyon dan pipe line.

Dan sa R102 milyon i annan en sonm R70 milyon ki ankor mank dokiman lenportasyon pou siport zot laplikasyon.  Labank Santral pe aktyelman diskit avek bann Labank Komersyal lo sa size.  Lendikasyon se si bann dokiman neseser pa ganny prodwir avek labank, sa sonm R70 milyon pou bezwen ganny retire e efektivman pou reste zis en sonm R32 milyon dan pipe line.

Mr Speaker rapel byen ki an Oktob 2006 ti annan R452 milyon dan pipe line.  Nou demars pou eklersi nou aryeraz komersyal ti enn neseser avek bi pou konsolid nou kredibilite finansyel e ekonomik.  Nou pe ranforsi nou kondisyon e lanvironnman pou pei ogmant bann lenvestisman direk ki pou benefisye Sesel e tou Seselwa.  Mr Speaker ozordi Sesel i an gran demann.  Annou nou tou sezi sa bann loportinite pou tir benefis maksimonm dan lekonomi Sesel e partaz sa larises avek tou Seselwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon mon ava permet enn de kestyon lo statement.  Anlinny avek Order 26, Onorab Potter in lev lanmen.  Mon sel dimoun se Onorab Potter.  Onorab Yes.

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si i ti a kapab eksplik Lasanble ki diferans i annan ant sa bond ki in koz lo la avek en loan.  E dezyenmman si i kapab update nou Lasanble lo lekel sa bann Lorganizasyon ki Sesel in fini pey son aryeraz an rezilta sa bond.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, distenksyon ant en bond avek en loan zot a rapel byen ki sa loan Tokyo Mitsubishi ki pei ti pran, nou ti bezwen si ou oule tou le mwan, tou le 3 mwan pledge tou nou bann reset, savedir tou nou bann forex ki pe antre direkteman pou nou kapab pey sa bann loan.  Son distenksyon avek en bond i unsecured savedir nou pa pe tie nou bann forex ki nou pe ganny avek repeyman sa bond.  Donk mon krwar ki vwala rezon akoz nou’n bezwen al pou sa bond 200 milyon e sa enn ki pe ganny pran.

Mon ti a kontan remind nou Lasanble Nasyonal ki sa bond 2006 ki nou ti pran lannen pase nou’n fini clear tou nou bann aryeraz avek Labank Afriken pou devlopman a en sonm 48 milyon dolar.  Mr Speaker nou ti vitman eklersi aryeraz ki nou ti annan avek Labank Tokyo Mitsubishi a en sonm 65 milyon dolar, nou ti osi pey The European Investment Bank en sonm 5 milyon dolar, nou’n osi pey lenstitisyon ki nou apel World Bank en milyon dolar.  Tousala se lendikasyon se ki ler nou ti pran sa bond nou ti fer commitment pou nou kapab eklersi nou bann aryeraz san osi bliy nou bann partener bilateral atraver Club de Paris kot nou ti pey 5 milyon dolar.  Mr Speaker vwala bann commitment ki Sesel in fer e bann peyman ki Sesel in fer atraver bann bond ki in pran.

 

HON FRANK ELIZABETH

Mr Speaker eski Minis i kapab eksplik Lasanble akoz sa 30 milyon dolar pe ganny depoze dan Development Fund anba Development Act ki en Lalwa ki ti ganny pase an 1977 olye anba Consolidated Fund parey Konstitisyon i demande.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker si sa tranzaksyon in ganny fer koumsa mon krwar ki i anlinny avek bann prosedir finansyel e accounting e vwala rezon akoz tranzaksyon in ganny mete lo en tel kont.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker, kekfwa ti ava en bon lokazyon pou Minis eksplik lepep Seselwa an zeneral ki sa 200 milyon ki nou ti pran lannen pase ek sa 30 milyon ki nou’n pran se bann larzan ki nou dwa sa, ki fer plis ki R1250 bilyon ki nou dwa.  Kekfwa Minis ava pran sa lokazyon konmsi pou eksplike poudir nou dwa sa larzan.  Nou peye.

 

MR SPEAKER

Onorab Kestyon

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Nou’n prete pou nou pey det, so kekfwa Minis i ava esplik sa e i ava osi dir nou anmenmtan konbyen nou pe pey Lehman Brothers sak fwa i negosye enn sa pou nou.  Parey konbyen nou pey li letan i negosye sa 200 milyon, konbyen nou pey li letan i negosye sa 30 milyon.

 

MR SPEAKER

Mon krwar premye kestyon ou’n reponn.  Dezyenm kestyon lo Lehman Brothers.

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, mon krwar ki i tre enportan ki dan okenn tranzaksyon finansyel kot lagreman in ganny sinyen mon pa vin devan Lasanble pou mwan devwal sak fwa ki ganny peye e mon krwar ki i tre kler ki sak fwa i annan en tranzaksyon ki’n ganny fer parey pou lenformasyon Onorab, lo sa tranzaksyon la ki Lehman Brothers in fer, en tranzaksyon enportan akoz i pa fasil pou ou rod okenn bann fasilitators lo sa nivo e nou pe deal lo en international financial market. I pa zis en marse, en nenport marse e ki sa marse i annan en pri.  E pou lenformasyon Lasanble Nasyonal lo sa dernyen tranzaksyon nou’n pey Lehman Brothers 1 milyon dolar, ok.  I annan en kou lo financial market pou pey koumsa.

 

MR SPEAKER

Ou’n rod sa lenformasyon ou’n gannyen, Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble or dir nou Lasanble akoz nou pa aret pret larzan e ki pou arive si nou aret pret larzan e kimannyer sa bann larzan i ganny prete konmsi ki i prete, kimannyer nou pou bezwen rann.  Mon’n demande akoz nou pa arete.

 

MR SPEAKER

Minister, reponn silvouple.

 

MINISTER DANNY FAURE

Nou bezwen devlop, pei i bezwen devlope, pei i bezwen akseler son kwasans ekonomik.  En pti pei parey Sesel in pran, in pret larzan dan lepase e ki tou sa bann larzan ki Sesel in pran in al dan bann lenfastriktir devlopman Sesel.  Mon krwar nou tou ki la nou a rekonnet depi bann lenfastriktir lakol, lopital, utilities ki se swa elektrisite, delo, konblaz ok. I annan en lalis tousala nou’n pran larzan nou’n met dan devlopman nou pei, nou’n met dan devlopman nou pep, nou’n met dan devlopman Sesel. E ozordi si nou pe repran atraver en bond pou nou kapab eklersi nou bann aryeraz komersyal set akoz nou konnen ki pou annan benefis a sa ki nou apel foreign direct investement ki pe vin Sesel e ki nou tou san eksepsyon nou pou benefisye.  Mon repete Mr Speaker, mon sipliye Mr Speaker ki nou tou san eksepsyon Seselwa e Sesel pou benefisye.

 

(Applause)

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker, mon kestyon pou Minis se sa, kimannyer en Gouvernman ki dapre zot i vwar lwen e ki an 2003 i koz lo laspirasyon 2013, an 2007 i koz stratezi 2017 ki get par seksyon 10an devan li, i pa’n kapab lannen pase ler in pran 200, lo en loan ki ti’n ganny over subscribed nou’n ganny dir ad nauseam par telman kantite milyon i pa’n mazinen pou pran 230 e ki la sa lannen i bezwen taye al pran ankor en pti 30 mil.

 

(Interruption)

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, Onorab, Mr Speaker, lannen pase ti annan 386 an plis e si nou ti’n pran…..

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Hold on.

MINISTER DANNY FAURE

Si nou ti’n pran 386 milyon Mr Speaker nou ti pou ganny akize.  Pa i vre Mr Speaker?  Be nou’n pran 200 milyon, at that time, i nou premye, ti nou premye Onorab Bernard Georges ti nou premye, nou premye demars lo marse finansyel eterNasyonal.  Ti nou premye, be apre premye laport nou’n vwar dezyenm laport i ouver, e 3enm laport pou kontinnyen ouver Mr Speaker mon dir ozordi.

(Applause)

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker mon ti anvi demann Minis ki Gouvernman in fer avek nou larzan, me mon krwar in fini reponn mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Bon nou a pran Onorab Prea.

 

HON NICHOLAS PREA

Mersi Mr Speaker, Finalman.  Mon ti a kontan senpleman demann Minis to date ozordi konbyen det i annan lo Sesel e konbyen nou bezwen peye par an zis an term lentere.

 

MINISTER DANNY FAURE

Mr Speaker, parey mon’n dir tou larzan ki nou’n pran in al dan Sesel e nou annan det e nou bezwen kontinnyen travay pour nou pey det.  Zis bann bond tousel lo 200 milyon bond nou bezwen pey tou le 6 mwan e lo rikord nou pe pey nou bond ki ariv apepre 18 milyon tou le 6 mwan.  Avek sa 30 milyon bond savedir nou pou bezwen pey 23 milyon tou le lannen zis lo sa bond. Ok, now parey zot konnen avek bann Lorganizasyon bilateral, multilateral, komersyal enkli sa bond det an dolar i 605 milyon dolar.  Vwala statistic e parey mon pe dir nou reste konfidan e ki mon krwar ki nou bezwen reste nou tou konfidan konman Seselwa konman Sesel ki sa bann det pou ganny re peye ki o fir e anmezir ki i annan foreign direct investment ki antre dan pei par egzanp mon pran en sif avek ou permisyon Mr Speaker, zis lannen 2006 tousel FDI ki’n antre dan Sesel i 146 milyon tousel, zis tousel sa.  Me the first half sa lannen, Onorab Ramkalawan in antre 126 milyon dolar e nou estimate pou nou termin 2007 avek en FDI 270 milyon dolar.  Kantite larzan pe antre dan Sesel.  Larzan pou antre dan Sesel.

 

(Interruption)

MINISTER DANNY FAURE

Annou pa dir malere.  Annou dir Seselwa nou frer ek ser.  Annou pa dir sa malere annou dir nou frer ek ser.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Andre, Onorab Andre.  Order, Order, Onorab Andre, Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Sepaker, mon kestyon i pou demann Minis pou eklersi sa Lasanble lo lafason ki bann envestiser i get en lekonomi avan zot envestir dan en pei e osi lo nou rating enternasyonal e lot kestyon se pou senpleman demann Minis si i annan sa larepons avek li pou asplik en pti pe Lasanble oubyen dir en pti pe si i konn okenn pei ki pe devlope ki napa det.

 

MINISTER DANNY FAURE

Non mon krwar Mr Speaker tou pei ki pe devlope i annan det.  Bann envestiser Mr Speaker i regard plizyer fakter, i regard nou pozisyon fiskal, i regard gouvernans pei, i regard Sekter Prive, i regard nou Labank Komersiyal.  Konbyen aryeraz ki nou annan, ki nou det komersyal, ki nou bann det eksteryel, i regard tou sa bann fakter, i regard lo nou klima stabilite, stabilite politik e regard tou sa bann sistenm, i kestyonnen si bann Manm Lasanble zot pe partisipe, zot pe kontribye, zot ganny peye aler zot ganny peye tou le mwan, si zot ganny 2 lapey akoz zot travay byen.  Tou sa bann sistenm i ganny regarde.

 

MR SPEAKER

Bon mersi bokou nou ava ekskiz Minis Finans parmi nou e nou adjoun ziska 11er.

 

Minister Danny Faure was excused from the House.

 

(Break)

HON MARIE –LOUISE POTHER

(technical problem)

Larestan i formen par 1.3 milyon kilometre kare Losean Endyen ki otour nou bann zil.  Premye aktivite ekonomik ki bann premye zabitan ti fer sete lapes.  Seselwa i dezyenm i dezyenm pli gran konsomater pwason dan lemonn apre Zapon.  Letid pli enportan dan lemonn lo lenportans mercury dan pwason dan devlopman zanfan in ganny fer Sesel.  E rezilta sa letid in ganny pibliye dan bann gran zournal siantifik e bann zournal tel ki Washington Post. Victoria, nou kapital, i kapital lapes endistriyel dan Losean.  Dan Victoria, i annan enn bann pli gran konservri ton dan lemonn.  Se dan nou pei ki Konmisyon Ton Losean Edyen i baze, Alors, Mr Speaker tousala i montre ki lapes ki swa artizanal, semi endistriyel oubyen endistriyel i tre enportan pou Sesel.  Alors, Sesel i merit devret en pionye dan tou keksoz ki annan pou fer avek lapes dan nou rezyon Losean Endyen.  Par vot an faver sa Mosyon nou ava pe donn Lotorite lokal konsernen savedir SAF sa mwayen pou li ranforsi son rol dan zesyon nou resours maren.

Mr Speaker, bann benefis ki sa lagreman pou anmennen i bokou e mon a mansyonn zis detrwa legzanp.  Atraver konporasyon ki pe propoze Sesel pou kapab dan en pli bon legzanp pou manage e konserv nou resours lapes.  E Sesel pou benefisye avek lasistans finansyel pou devlopman nou resours imen, lasistans teknik e transfer teknolozi.  Nou Pou pli byen kapab kolekte e partaz lenformasyon lo nou stock pwason e ogmant nou kapasite kontrol e sirveyans nou resours maritim.

Mr Speaker ou lofis in deza sirkil avek bann Manm Lasanble en kopi sa dokiman ki nou pe demann Lasanble pou ratifye.  Nou gran swe ki sa Mosyon pou ganny sipor inanim bann Manm Lasanble.  Mr Speaker, i beg to move.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

(Interruption)

 

HON HARDY LUCAS

Mon segonde, Mr speaker.

 

MR SPEAKER

Bon deba i ouver.  Avan nou kontinnyen, sivouple annou met mobile off akoz i interfere avek recording avek tou keksoz.  Mon pa konnen kimannyer mon pou dir sa mwan.

 

(Interruption)

 

HON FRANK ELIZABETH

Mr Speaker, Lasin sa lagreman lapes Sid Losean Endyen ki devan Lasanble ozordi se United Nation Convention on the law of the sea ki ti ganny pase an 1982 oubyen aunklaus parey bokou dimoun i apel sa Konvansyon.  Aunklaus parey mon’n dir ti pase an 1982 e menm si Sesel ti enn parmi bann pei premye, pou sinny sa Konvansyon ti selman 1991 ki sa Konvansyon ti ganny ratifye par nou pei. Preske 10an apre sinyatir.  Ozordi i fer mwan gran plezir, Mr Speaker, pou vwar ki sa lagreman lapes Sid Losean Endyen pe ganny ratifye selman apepre enn an pare sinyatir.

Mr Speaker le 12 Zilyet 2006 FAO ti organiz en kozri multilateral kot son headquarters’ Rome Italy e apre de zour kozri 6 pei enkli Comore, Lafrans, Kenyan, Mozambique, New Zealand, Sesel, osi byen ki Kominote Eropeen ti sinny en lagreman miltilateral lo lamenazman lapes dan zone otmer, savedir andeor zone ekonomik esklisiv.  Sa bann pei ,Mr speaker, ti dakor pou etablir en lamenazman dan delo ki andeor 200 mil notik avek base line later ki reprezant 1.3 milyon kilometre kare lakot West Losean Endyen.

Mr Speaker, tandi ki Konvansyon Nasyonal Zini lo Lalwa lanmer ti etablir rezim legal anba ki bann pei ki bord avek lanmer pou zer zot bann resours maren e rekonnet dwa sa bann pei pou zouir zot zone ekonomik esklisiv dan ki zis zot ki annan sa lotorite pou zot zer sa bann resours.  Sa lagreman lapes ki devan Lasanble ozordi i etablir en lot rezim e sa parey mon’n dir i lo otmer.  Me bokou nou pe petet demande ki bi en tel lagreman e kimannyer Sesel pou benefisye anba sa lagreman.  Mr Speaker sa lagreman lapes Sid Losean Endyen i annan bi pou garanti konservasyon e sousenabilite lon term bann resours maren me ki pa enkli ton dan bann landrwa ki tonm andeor zirisdiksyon sa bann pei in ratifye sa lagreman.  Lezot bi sa lagreman se pou (1) etablir mekaniz efektiv pou sirvey lapes dan Losean Endyen (2) pou fer rapor anyel lo loperasyon lapes enkli kantite pwason ki ganny atrape e osi byen kantite pwason ki ganny zete.  Savedir bann by catch.  Trwazyenman sa lagreman pe fer provizyon pou annan lenspeksyon lo bann bato ki vizit por sa bann pei pou verifye si zot pe respekte bann regilasyon anba sa lagreman.  E anpes bann bato ki pa respekte sa largiman bann regilasyon sa privilez pou debark e esarz zot pwason dan por sa bann pei Manm.  Lezot aksyon ki sa bann pei manm i anvizaze pran i fer bann letid regidor lo stock pwason e lenpak lapes dan lanvironnman.  Sesel pou osi bezwen enplimant bann mezir lamenazman e konservasyon konzwent avek bann lezot pei ki form parti sa lagreman.  I pou bezwen etablir lareg pou bann pei manm desid lekel sa bann operater ki pou ganny permisyon lapes dan Sid Losean Endyen.

Dan sa miting Mr Speaker en reprezantan FAO ti dir ki sa lagreman i reprezant en gran pa an avan e enn ki vreman enportan dan prosesis pou etablir nouvo lagreman lapes rezyonal.  Lorganizasyon pou laranzman ki kouver otmer spesyalman kot sa bann kalite Lorganizasyon ou laranzman pa ti egziste.  Oparavan.bann manm lagreman lapes Sid Losean Endyen pou osi zwenn bann lezot network Konmisyon Lapes ki deza egziste dan larezyon enkli Konmisyon Ton Losean Endyen e pou osi konpar avek sa bann Lotorite.  Mr Speaker, FAO, ti dir ki swete ki lezot pei byento zwenn sa lagreman swa par sinnyatir oubyen par aksesyon.  Sa lagreman pou vin an vilger ler FAO ki depozitwar legal sa lagreman i resevwar katriyenm lenstriman ratifikasyon enkli o mwen de sorti kot bann pei ki bord avek lakot.  FAO ti azoute ki i pou donn tou sipor lenplimantasyon sa lagreman menm si alafen di zour son sikse pou depan prensipalman lo zefor bann pei manm sa lagreman.  Mr speaker, ki lendistri lapes i annan en rol mazer pou zwe pou garanti en lapes responsab ki reste esansyel sirtou ler lapes pe ganny konsantre lo otmer e andeor diriktriksyon bann pei Manm.  Bann lannen ki’n fini pase Mr speaker in montre klerman ki annan logmantasyon dan lakantite pwason ki ganny atrape enkli bann pwason ki pa ton e ki pe ganny atrape dan bann profonder konsiderab.  Sa size i soulev konsern parmi kominote enternasyonal e i en size ki’n ganny adrese par komite FAO dan son dernyen sesyon an 2005.

Mr speaker menm si mon kwar serten defayans avek sa lagreman sa laspe sirveyans akoz en pti pei parey Sesel avek de ou trwa bato coast guard e pri diesel enorm ki kontinnyen ogmante i vwar preske vreman enposisib pou sirvey tou son sirfas lanmer ki tre vas.  Kimannyer alor ki Sesel pou al ede sirvey lanmer an deor son direktriksyon.  I kler ki nou pei napa sa bon kapasite pou fer sa e si i kapab enplimant lezot laspe sa lagreman.  Mr Speaker Sesel, pe perdi par egzanp 1 milyon oubyen lapes ilegal ki ganny fer dan son delo par bann bato etranze ki napa license pou lapes dan delo Sesel e sa i aplik pou lezot leta zil dan larezyon.  Me kantmenm sa Mr speaker mwan osi mon kwar ki lamenazman e lekspwatasyon bann resours maren i merit ganny fer dan en fason responsab ki pou garanti soutenabilite sa bann prodwi zenerasyon fitir.  Pou sa bann rezon ki mon’n site alor mon pou donn mon sipor ratifikasyon sa lagreman. Sesel i a ganny loner pou vin enn parmi sa de pei ki bord avek lakot ki ava depoz dokiman ratifikasyon avek FAO pou donn sa lagreman son rezon d’être e son lanpler legal o pli vit posib.

 

HON JENIFFER VEL

Mr Speaker, sa lagreman i reprezant en letab pozitiv dan lalit pou protez nou bann resours presye dan delo ki otour nou.  Sa i osi tonm an linny avek Polisi Sesel lo kestyon zesyon son resours, son lanvironnman an zeneral.  Sa lagreman pe fer provizyon pou en klima eskplwatasyon soutenab renye dan rezyon sid Losean Endyen.  Sa lagreman i annan bi reglemant e regilariz lapes bann lespes pwason ki viv an font mer.  Pandan tro bokou letan, Losean Endyen in servi koman en paradi pou bann diferan brakonye ki’n anrisir zot lekor lo resours bann pti pei anvironan.  Sa i en pratik ki fodre regilmante an aplikan Lalwa egzistan e en pli bon sistenm e zesyon lenformasyon parey in ganny fer provizyon dan sa dokiman.  Lo kestyon regilarizasyon bann pratik lapes dimersial fish ouswa bann pwason fon i pa’n atir dan tou group bann undecimal ki trouve an plenn mer.  Sa bann pwason i demontre en tel pekilyarite konportmantal diran zot sezyon polinezon.  Se a sa moman ki zot ganny trouve dan bann enorm, an groupe otour bann undermouths e se zisteman la ki pli rantab pou bann trollers atrap zot.  Sa pratik otan ki i rantab pou sa bann trollers i pou destriktiv pou lanvironnman.  Long term i pa pou soutenab pou atrap en lespes san kontrol diran zot peryod laponyezon vi ki sa i enderanz son sirk reprodiktiv e abes stok.  Se sa bann tel pratik ki sa lagreman pe viz legriyarize e kontrole.  Sa lagreman i pa zis en kestyon keksoz ki aparet lo papye san okenn lenpak lo lemonn reel e enflians keksoz.  Sesel etan ki en contractive party i annan en serten lobligasyon pou enplimant mezir ki’n ganny site dan sa lagreman.  Mezir tel ki lesanz sa i konpri lenformasyon siantifik liye avek zesyon stok e konsern lanvironnmantal.

Koleksyon sa bann ………. pou osi annan en eleman policing atase avek.  I responsabilite Sesel kontrol bann trollers ki dan son por, pou verifye zot lekipman, tyek zot kart e maritime logs e pou asire ki a okenn moman zot pa’n vyol okenn kondisyon ki’n ganny set down dan sa lagreman.  Poulemoman pou napa okenn partisipasyon pou Sesel dan legzersis apart sa ki koute pou partisip dan  bann rankont COPA.  La fodre nou note ki pou Sesel pou ogmante le moman ki Sesel i deside pou les bann bato ki anrezistre anba son paviyon lapes bann lespes relye a sa lagreman.

Mr speaker, benefis i tre kler, dan en klima pti pwason manz gro pwason i en kestyon sirvi pou en pti pei an devlopman met zot ansanm ler i ariv pou protez son resours.  Sesel poulemoman napa ase reach pou li enflians sa ki pase an otmer.  Atraver sa korperasyon i a permet Sesel annan plis kontrol lo delo otour li.  Mr Speaker, permet mwan en sitiasyon lo konteks ‘in this globalise world, no state is an island, e ladan Sesel pa en leksepsyon.  Fitir proteksyon e resours bann pti leta bann devlopman i rezid dan bann lagreman multilateral tel ki COPA. Ratifikasyon sa lagreman i en lepa ver le fitir nou pei.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr speaker, mon ava konmans mon lentervansyon lo premyerman lo size bann Manm, contractive parties, ki sipoze sinny sa Indian Ocean Fisheries Agreement. Premyerman mon ti ava kontan ki Leader of Government Business i esplik nou enn de keksoz, akoz mwan i annan serten keksoz ladan ki fer mwan enkyent menm si an zeneral son bann provizyon pou korporasyon, pou management, por technical and financial assistant pou kontrol pou prevansyon sa bann keksoz an zeneral i ok.  Mwan, lo kestyon contractive parties, mwan, mon pa tro konpran kimannyer kekfwa zot ava kapab esplik mwan kimannyer Republic of Korea, Republic of Namibia, mon krwar ki China si mon pa tronpe, enn Russian Federation, konmsi mon ekout byen atantivman Onorab Vel ki en spesyalis dan sa domenn e in lev sa pwen pti pwason manz gro pwason.  Mwan dan mon gro pwason manz pti pwason.

 

(Interruption)

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

I ti dir pti pwason manz gro pwason.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Proceeds.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

E ki mon pa tro ganny en konpran akoz mwan mon ti krwar ki sa laranzman, sa agreement la, COFA, i pou bann pei an devlopman dan la rezyon, sa bann pei pou protez zot resours.  Suddenly nou pe war aparet koman Contractive parties serten gro pwason.  An li menm i pa vedir si i annan bann gro pwason, definitivman i en move keksoz akoz sa bann gro pwason i kapab anmenn serten benefis en resours, serten resours finansyel, serten lekpersiz, ki nou kapab benefisye me selman mon en pe per akoz sak fwa nou sinny en Fisheries Agreement nou anba lenpresyon nou pe donn posibilite, nou pe donn sa sans pou bann dimoun pou bann pei vin dan nou delo pou li lapes enn bann few resources ki nou annan, seta dir nou pwason e nou an retour nou pa ganny gran keksoz.  Nou fwa ler nou sinny en keksoz ek L’ile Maurice avek Gouvernman Morisyen pou Reciprocal Rights pou lapes otour dan delo enpe dan sid.  Bann Morisyen ti ape riy nou akoz bann Morisyen i konnen nou pa pou al lapes laba e zot par kont zot pou vin lapes isi.  It’s a one way street.  Kekfwa Leader of Government business i kapab reasir nou ki sa i en keksoz dan nou benefis.  Sa i nou premye pwen.

Nou dezyenm pwen napa okenn dout ki dan sa parti Losean Endyen, Sesel i posed pli gro rezerv ton.  Pli gro rezerv ki dan delo e otour delo teritoryal Sesel.  Donk nou finalman, dan en sans nou sa partner ki pli enportan dan sa agreement akoz se tou sa bann pwason la, bann ton i pas dan nou delo ler i sorti en lot landrwa oubyen i pe migrante. Prezan mwan mon ti ava kontan konnen akoz ki Leader of Government Business i kapab dir nou lo management sa agreement par egzanp lo kestyon management i annan bann diferan bodies ki pou ganny set up, par egzanp management committee, ok, nou apel bann subsidiary bodies.  Mon pa konnen bann management committee anba Lartik 7(3), pou annan en sekretayat anba Lartik 9 e anba Lartik 7 ankor pou annan bann subsidiary bodies ki scientific committee e compliance committee.  Mwan, mon santi ki si nou sinny sa lagreman nou ki bezwen gard kontrol, nou bezwen rod en fason pou gard kontrol lo sa bann komite, nou pa kapab zis sinnyen apre les lezot take over.  Nou, Gouvernman i bezwen reasir nou, poudir nou pe sinny en keksoz ki nou annan kontrol la.  Pa en keksoz ki finalman bann gro pwason otour finalman pou vini pou take over akoz nou, nou pou napa sa bann mwayen pou nou mark nou pozisyon parey nou’n fer avek Indian Ocean Tuna Commission kot i vin Sesel ki i lozik i devret isi.  Sa bann management komite avek bann subdusiary bodies i bezwen a tou pri menm si i pa totalman anba kontrol, nou bezwen annan bann reprezantasyon tre for dan sa bann komite akoz si non i pou en useless exercise.    Me sela ki mon vin lo dernyen pwen se ki ozordi nou pe sinny en lagreman lapes enportan e son lokal Corresponding Organisation isi Sesel pou SFA.  E anmenmtan ki nou pe al sinny sa nou fek aprann ki SFA in debars li, in pous 13 son bann staff e sirtou sa bann teknisyen, bann dimoun ki highly qualify, bann dimoun ki enportan dan dokimantasyon, bann dimoun ki enportan dan resers, bann dimoun ki annan lekperyans dan mangement, finalman nou met sa bann dimoun deor.  Mwan, mon anvi sey konpran ki lozik ki annan dan sa bann desizyon koumsa.  Kimannyer nou pou kapab anbark dan en dimansyon enternasyonal parey Minis Faure i kontan dir.  Enternasyonal, si o nivo Nasyonal nou pa gard, protez, promot nou bann dimoun ki annan en kantite leksparyans e nou konnen pou dir SFA ti enn sa bann areas ki annan enorm an ekspertiz.  En term of years of expertise.  Si ou met tou sa bann teknisyen, tou zot lannen ekspertiz ansanm ti enn bann landrwa pli ris kekfwa ki nou an term ekspertiz ki nou annan Sesel.  Sa kontradiksyon zot bezwen esplike akoz i pa fer sans.  Demen ler nou pou bezwen bann dimoun pou zot manage e vey dan nou lentere, fer sir ki lentere nou pei pe ganny proteze, nou pou napa sa bann dimoun, nou pa pou kapab anvoy zot deor, nou pou napa ase, nou pou anvoy zis director SFA ki deza li 9 mwan lo 12 deor.  E kimannyer nou pou fer sa bann keksoz, mon ti ava kontan ki Leader of Government Business i reasir nou ki sa bann dimansyon ki mon’n souleve ki konsern tre for pou nou lo kote SNP ki i re asir nou poudir i annan serten lozik, e i annan en stratezi, en stratezi ki viyab.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker, sa lagreman devan nou Sid Was Losean Endyen ti ganny konplete an Avril 2005.  Bi sa lagreman sete pou etablir en lakadreman legal ki pou kapab zer lapes pwason fon lo otmer dan sid was Losean Endyen.  Mr Speaker, i enportan pou fer resorti ki sa lagreman pa pe adres ton a okenn entans parey prezantater Mosyon in dir i pe koz lo squadling stock.  Menm si lagreman, Mr Speaker i pou andeor lankadreman FAO me i ti pou asire ki i annan en lye pros avek FAO. koman en manm sa Lorganizasyon lobzektiv sa lagreman ti a sa pwen vin vreman kler.  Sa sete pou asire ki lon term konservasyon, eskplwatasyon soutenab, bann resours pwason dan devlopman soutenab pwason tou an prenan kont bezwen bann pti leta zil ki bord sa rezyon e ki form parti sa lagreman.  Mr Speaker, Sesel ti sinny sa Lagreman le 7 Zilyet 2006, ozordi nou pe ganny demande pou ratifye sa Lagreman.  Sa i demontre langazman nou pti pei ki ganny konsidere koman en pti leta zil dan devlopman pou asire ki i pouse pou ki nou form par sa regroupman ki pe pouse ki nou annan en Lagreman ki devan nou ozordi.  Lobligasyon sa Lagreman, Mr Speaker, pe mete lo nou i ki Sesel i form par sa Lagreman li menm koman en Contracting Party.  Dezyenmman son lobligasyon koman en flag state.  Trwazyenmman son lobligasyon koman en port state.  Koman en Contracting party Mr Sspeaker, Sesel i bezwen fer sir ki i respekte tou provizyon ki dan sa lagreman enkli sa bann ki’n ganny site par Onorab Ferrari.  Sa Mr Speaker, ki i pou fer sir ki i pou fer sir parey e prodwi en rapor siantifik, teknik, e prodwi statistik, lo lapes e resours pwason ki dan nou lanmer Sesel ki ganny lapes.  I bezwen osi fer sir ki okenn rekonmandasyon ki’n ganny pran dan en miting ki in partisipe i ganny swiv.  I osi bezwen fer sir ki i prodwi lenformasyon ouswa fer lenvestigasyon lo okenn lakizasyon vyolasyon sa Konvansyon ki pou ganny pran an konsiderasyon anba 1995 United Nation Fish Stock Agreement.

Mr speaker i kler ki isi Sesel SFA i fer sa, mye avek bann resours limite ki annan e i osi montre nou SFA dan sa restriktirasyon i pran kont ki i annan sa bann lobligasyon ki li i bezwen desarze lo la par Sesel.  Dezyenm responsabilite, Mr Speaker, lobligasyon plito sete koman en flag state.  Koman en flag state, Sesel i bezwen fer sir ki okenn bato ki port son paviyon i respekte sa lagreman dan son totalite, san menm si sa i en bato Zaponnen.  Me si i port paviyon Sesel i pou bezwen fer sir ki i respekte sa lagreman.  Mr Speaker, enn bann lobligasyon ki ganny mete lo bann flag state se ki monitor son bann bato lapes antraver en sistenm ki apel satellite vessel monitoring system.  Mr Speaker, pou lenformasyon Lasanble SFA i deza annan sa sistenm e i pe sirvey tou son bann bato ki lapes dan son zone tre pros.  Koman en port state Mr speaker parey in ganny dir Sesel i bezwen fer lenspeksyon bann bato lapes ki antre dan nou por, i osi verifye bann lekipman lapes, i bezwen osi fer sir ki i verifye zot catch parey nou dir, pwason ki’n atrape.  Sa i pou fer ki pe comply avek bann provizyon ki dan sa lagreman.  En lot son responsabilite koman en port state, Mr Speaker se pou fer sir ki i pran en konsern ki’n ganny souleve par en lot manm sa Konvansyon oubyen en lot flag state, sa lagreman plito oubyen en lot flag state letan i pas en konsern ki enn sa bato pe vyol serten provizyon dan sa regilasyon.  E Sesel i bezwen fer sir ki i ed sa pei pou kapab fer sa investigation letan i dan son por isi Sesel.

Mr speaker parey in ganny dir par mon koleg avan mwan pou napa okenn ko adisyonel lo Sesel ozordi me petet dan le fitir, ozordi nou pou bezwen zis peye pou atenn bann miting.  Benefis Mr Speaker, i enorm.  In ganny mansyonnen par Onorab Elizabeth ki Sesel i annan en vas esklisiv ekonomik, wi, e sa i pe regulate a otmer ki andeor Exclusive Economic Zone. Se atraver en konrperasyon parey ki Sesel pou kapab ganny lasistans pou li sirvey sa zone ki parey nou’n ganny dir nou resours i limite pou fer.  Se tou an prenan kont sa ki mwan mon pou siport ratifikasyon sa Konvansyon akoz i pou met nou dan en pozisyon pli kler kot nou kapab demann lasistans avek en lot pei manm ki pou ed nou kot zot kapab.  Atraver partisipasyon osi dan sa Konvansyon Mr Speaker nou pou vwar ki Sesel i kapab ganny led finansyel pou li fer resers dan sa bann domenn.  I pou osi ganny lasistans pou li prepar bann progranm konservasyon e osi ganny bann teknisyen enternasyonal anba sa korperasyon.  Mr Speaker, la ankor en fwa i montre ki largiman oparavan Onorab Ferrari pa tenir delo, akoz nou pou kapab ganny lasistans pou nou travay, pou nou enplimant sa Konvansyon.  Mr Speaker, mwan, mon pou demann tou bann Onorab dan sa Lasanble pou siport ratifikasyon sa lagreman parey in ganny nonmen avan mwan, annou apresye sa loner ki’n ganny donnen par nou Koleg Lopozisyon Onorab Elizabeth letan in dir annou fer sir nou vin parmi sa 4 pei ki ratifye sa Konvansyon premye.  Avek sa Mr Speaker, mon ti a kontan dir mon pou siport sa ratifikasyon.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr speaker, Onorab Hardy Lucas i fer nou rapel ki lannen pase ler i ti pe monitor eleksyon Madagascar i ti al dan en pti restoran obor lanmer Mashenga e lo meni i ti enterese pou li war ti annan stake torti, kebab torti, burger torti etc…..

 

MR SPEAKER

Lekel non sa restoran la.

 

(Interruption)

HON BERNARD GEORGES

Mon’n demann li me i pe gard sa en pti pe sekre.  Mr Speaker sa torti ki pe ganny servi laba lo sa lans i menm torti ki pe ganny proteze isi dan nou zone esklisiv ekonomik.  Sa Konvansyon napa nanryen pou fer ek torti me mon pe sit sa pti legzanp akoz i annan en keksoz ladan, dan sa Konvansyon ki al dan menm direksyon e Mr Speaker Madagascar ek Sesel toulede in ratifye /sinnyen, rastifye ki mwan sa lepok mon pa ti ankor dan politik.  E mon ti ankor vin en known person dan lizye Gouvernman ki mwan mon ti annan loner pou reprezant mon pei pandan son elaborasyon, pandan son 2an Nairobi, Kenya.  Sa Konvansyon i dir klerman ki tou bann parti ki sinnyen e ki ratifye pou protez torti.  Nou, nou‘n fer li, sey fer li afen apard enn de leksepsyon nou arive fer li.  Madagascar in pran menm lobligasyon ki san dout bann Depite Atananarive in fer menm largiman ki nou, nou pe fer ozordi, tou sa ki zot bezwen fer se sanz Mashenga e tuck in dan torti mannyer zot anvi.

 

(Interruption)

HON BERNARD GEORGES

Mr speaker, mon mazinen an mezir ki mwan pe ekout bann komanter otour nou vi ki nou Lasanble isi, ki reprezant partikilyerman en fanmiy, en fanmiy Seselwa parey nou tou nou konnen, nou annan nou en papa, nou annan nou en Manman, la nou ganny nou en marenn e byento nou ava annan en paren, defen paren ti paren en lot Lasanble avan sa enn.  Nou en fanmiy Mr Speaker e nou bezwen koz parey en fanmiy.  I kler ki sa Konvansyon i bon, i kler ki sa Konvansyon pou al ganny ratifye, i kler ki nou tou nou anvi ki sa Konvansyon i ganny ratifye, i kler ki nou tou nou ti ava kontan protez nou stok pwason e fer tou sa ki nou kapab pou fer li.  Nou’n vwar, Mr Speaker, bann collapse dan bann stok pwason, grand banks obor New Foundland, si la North Sea nou’n fek lir ki i annan serten stok ki vreman kritik ki zot in bezwen met en ban konpletman.  E bann eskpert parey Onorab Vel i ava dir nou ki sa diferans ant sustainability avek collapse i osi larz ki en ………..  I ankor sustainable son lanmen in fini collapse.  E nou ganny dir depi byen lontan, depi byen lontan nou ganny dir ki nou’n telman eskpwat torti dan nou teritwar ki kekfwa son stok in fini pas limit sustainability e ki akoz i telman son sit lo prodiksyon i telman gran, nivo reprodiksyon i tro ba e ki kekfwa sa stok osi i fini deklinen.  Mr Speaker, mon dir sa plito pou warn nou an mezir ki nou pe koz lo sa bann Konvansyon sinnyen ki nou pe ratifye zot e ki nou pe fer nou devwar isi, mon ti a demann nou pti fanmiy isi rasanble, nou pei pou nou pa aret la.  I annan en tansyon pou dir nou fer nou devwar, nou’n sinnyen, nou’n ratifye, tou sa la i ok, i annan bann zoli keksoz ladan, nou pou annan tel benefis whatever, nou pou fer isi, nou pou fer laba epi les Malgas Mashenga benefisye e zouir lo sa ki nou isi nou pe proteze.  Mr speaker mon dir sa akoz lartik 13,2(c) i egzakteman i lartik ki koz mwan en problenm akoz sa lartik i dir anmezir ki nou pran sa bann mezir, nou bezwen annan en lizye lo bann special requirements bann kominote kotyer dan bann pti landrwa ki bezwen pwason pou zot viv.  E dan sa ka annou pa met en gro burden konservasyon lo zot akoz si nou fer sa zot pa pou manze.

Mr Speaker, Mashenga se egzakteman sa, koman ou les en lafnet, i annan en boug ki pou pas atraver sa lafnet, nou tou nou konnen.  Nou annan nou e mon kontan dir sa, i en gran pei.  Sesel pa en pti pei ditou, Sesel i en teritwar enorm e vas.  Nou’n benefisye, nou annan loner viv dan en gran pei, i pa later, i lanmer me si mwan mon ti annan pou swazir ant, mon pa konnen mwan, Lalzeri par egzanp ki 95 poursan son teritwar i dezer oubyen Sesel ki 95 poursan son teritwar i lanmer e mon konnen lekel ki mon ti pou prefere e nou annan donk.  Mr Speaker avek sa loner ki nou annan pou viv dan en gran pei ki ris an matyer premyer tel parey ton e bann lezot lespes migwatwar, en responsabilite pou nou al pli lwen e pou nou fer sir ki pa zis nou ki depann bann stok ki nou annan an konformite avek nou lobligasyon e devwar ki sinnyatir sa bann agreements i anmennen.  Me ki osi nou fors nou bann swadizan partner ki nou kontan koz avek e ki nou kontan vin vizit nou pou zot osi tenir a zot lobligasyon akoz si zis nou, nou fer li e bann lezot pa pou fer, Mr Speaker i vo mye nou aret fer li.  E nou tou nou dir diverti kontan, demen sa ki pou arive les arive sa ki pou arive demen i ava get son prop lekor.

Mr speaker voila mon pti lentervansyon ozordi, nou pou ratifye nou pou fer li.  Nou anvoy en mesaz pou nou bann Dirizan dan Legzekitif, ki nou nou’n fer sa ki nou kapab me zot sivouple met presyon lo nou bann zanmi otour nou pou zot osi desarz zot devwar e zot lobligasyon.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker, mon konstate ki tou le de kote i inanim, i an faver sa ratifikasyon sa Konvansyon e laprouvasyon sa Mosyon devan nou e mon remersye zot pou sa.  Me mon osi konstate ki i annan serten kestyon/klarifikasyon lo kote lopozisyon ki’n ganny poze.  Serten leklersiman ki zot ti a kontan gannyen.

Mr Speaker, mon kwar lo sa kestyon lekel ki pou manye sa lagreman ki Onorab Ferrari in demande mon kwar ki i kler zisteman sa ki pou manage sa lagreman se bann pei, contracting parties, tou sa lagreman ki konteni dan sa dokiman devan nou.  Me fodre pa ki nou konfiz, i sanble ki nou pe konfiz de keksoz, ki kalite stok pwason, nou pe koz stok pwason ki tonm within nou dirikdiksyon Nasyonal e sa se nou ki kouver ki ganny lapes dan nou delo teritoryal e sa stok pwason in touzour ganny manage e ganny sirveye par South West Indian Ocean Fisheries Commission.  Me ozordi sa lagreman pe koz lo sa lot stok pwason ki tonm dan high seas oubyen otmer parey Onorab Elizabeth in fer remarke.  Se sa ki sa lagreman, sa nouvo lagreman pe touse e se akoz dan sa high seas osi kot plis sa bann pei ki Onorab Ferrari in koze i annan lentere e se la ki annan poaching, i annan osi eskplwatasyon ki pe pran plas e sa lagreman ki la ozordi i konsern sa bann …….. stock ki sorti dan high seas ki antre kot nou e al laba.  E sa kalite lapes dan high seas se san menm sa COPA ki nou pe ratifye ozordi ki pou manage, ki pou polis sa lagreman.  Byensir lo kestyon nou kapasite sa lagreman li menm bann benefis ki i pou donn Sesel se pou ogmant nou kapasite pa zis Sesel me bann pei ki borde avek Losean Endyen, Sid Was Losean Endyen, i pou ed nou ogmant nou kapasite sirveyans, kapasite sirveyans lenformasyon, kapasite resers eksetera.

Pou nou kapab manage e polis sa vas teritwar.  Donk i kler alor,pou nou si oule, sa lagreman i al en pe pli lwen a enn ki nou deza form parti e ki non deza pe sirveye.  Lo kestyon zafer torti, mwan krwar ki Onorab Georges in dir limenm ki sa lagreman napa nanryen pou fer avek torti etan donnen nou pozisyon konsernan lavyann torti, mon pa ti a oule pronons mwan lo la a sa pwen me mwan mon krwar ki Onorab Vel in summarise dan en fason pli kler, lekel si ou oule manage sa lagreman, ki pou polis sa lagreman, pou en fwa i ava bann pti pei ki ava pe polis oubyen ki ava pe sirvey bann gro pei e se pou sa rezon in dir pti pwason ki pou manz gro pwason dan sa ka spesifik.  Donk parey mon’n dir mon demann Lasanble pou donn sipor sa Mosyon e pou ki lazans konsernen dan nou ka SFA i a konmans travay dan sa direksyon.

 

MR SPEAKER

Mon krwar ki’n ler pou mwan pran enn vot lo sa Mosyon devan nou. Tou bann ki an faver sivouple, lev zot lanmen.  Okenn ki kont? Personn.  Mosyon in pase.  Inanim.  I reste nou zis 5 minit, mon krwar pa ki loter dezyenm Mosyon pou kapab prezant son Mosyon dan 5 minit.  Bon nou ava adjourned e rezwenn 2er apremidi. Mersi

 

(Break)

 

MR SPEAKER

Nou ava pran nou travay pou apremidi la, apre ki nou annan en prezantasyon par Leader Lopozisyon e mon’n diskit avek Leader of Government Business ki annan en lanterman ki pe ganny pran, i pres 2.30pm e bokou Manm pe al sa lanterman e baze lo la Leader pa pou kapab prezant son Mosyon e i tre probab ki nou pa pou kapab, riske pa ganny en quorum, menm si nou ava ganny en quorum, pou annan en kantite dimoun lo lot kote ki pou absan.  So mon’n pran en desizyon ki nou pou adjourned la e ki e malgre ki annan Mosyon Onorab Vel apre sa me koman en sinny respe nou ava adjourn e nou ava zwenn demen bomaten 9 er Plantation Club pou nou workshop.  So nou ava fini nou travay pou ozordi, travay Lasanble i kontinnyen Mardi prosen avek sa Mosyon e nou nou ava zwenn demen pou nou workshop plantation Club. Mersi bokou.

(Adjournment)