::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2013 » Tuesday 8th October 2013

Tuesday 8th October 2013

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 8th October, 2013

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Deputy Speaker in the Chair

 

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, mon a dir bonzour tou bann Manm Onorab, piblik ki pe ekout nou dan lakour.  Avek nou bomaten nou annan Minis Joel Morgan, Minis pour Zafer Entern e Transpor.  Minis, lo non tou Manm Lasanble, mon ti a kontan swet ou labyenveni avek ou delegasyon, pou vin reponn bann Manm ozordi avek nou.  E nou a bouz lo kestyon 161, Onorab David Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy Speaker.  Bonzour Minis avek ou delegasyon.  Bonzour tou bann Koleg Onorab e bonzour tou bann ki alekout.

Deputy Speaker, mon anvi demann Minis sa kestyon.  Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki mezir sekirite son Minister pe pran konsernan sa pon North East Point an montan Sea View ki’n fele, etan donnen ki bann bis piblik e lezot gro tranpor i servi sa semen?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mon swet bonzour tou bann Manm Onorab dan Lasanble e tou dimoun ki alekout ozordi.

Mr Deputy Speaker, pon ki Onorab Pierre pe fer referans avek i sa enn ki lo semen segonder an montan North East Point Housing Estate. Pandan en lenspeksyon routin ki SLTA ti fer lannen pase, i ti ganny konstate ki striktir sa pon i ankor dan en bon leta e ti napa okenn felir ouswa okenn lezot domaz pou rann sa pon an risk sekirite pou dimoun e transpor servi li.  Sepandan, serten domaz ti ganny rikorde e vwar lo son sirfas sa semen ki pre avek sa pon e sa ti ganny repare avek koltar.

En lot lenspeksyon ti ganny fer boner sa lannen par Lazans Transpor Lo Later e zot in konfirmen ki apre zot travay reparasyon, ti napa okenn sinny felir ouswa domaz ki’n ganny trouve lo sa pon.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn kestyon siplemanter Onorab Pierre?

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si zot annan en plan konkret lo ki fason pou adres bann size parey an zeneral, kot ler en semen, oubyen en pon i andomaze dan nenport ki kwen Mahe, Praslin ou La Digue, zot kapab respond vitman e efektivman e eski Minis i satisfe ek nivo lenspeksyon ki ganny fer lo kondisyon nou bann semen, ankor lo Mahe, Praslin e La Digue, pour ki zot kapab idantifye bann ka parey e pran bann mezir korektiv avan i tro tar?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, SLTA i fer bann lenspeksyon routin toulezan lo bann pon dan pei, pou asire ki zot dan bon kondisyon.  E kot i neseser, travay reparasyon i ganny antreprann pou asir zot sekirite.  Ansemoman, napa okenn pon mazer ki bezwen reparasyon dan nou pei, dapre lenspeksyon ki SLTA in fek fer resaman.

Mon ti a kontan fer sorti Mr Deputy Speaker ki dan Bidze 2014, Lazans Transpor Lo Later in met R1 milyon dan son Bidze ki i pe demann Lasanble Nasyonal pou aprouve pou bann reparasyon miner tel parey ki bann pti reparasyon lo bann pon kot i neseser ensidswit, pou kapab fer son progranm travay.

Lo sa kestyon letan reponn, response time ki Onorab in fer resorti, Mr Deputy Speaker, an zeneral nou ganny alerte either par Ladministrasyon Distrik ou manm piblik an zeneral, ouswa par lenspeksyon routin ki Lazans Transpor Lo Later i fer limenm e bann travay i ganny progranmen.

Issue la se procurement.  Sa prosesis procurement kekfwa i pran enpe letan.  Souvandfwa i annan serten konplikasyon dan procurement ki fer ki sa letan response ki nou ti a kontan vwar ver bann travay neseser lo bann issues parey nou pe koz lo la, la, i pa neseserman optimal.  Setadir nou, nou ti a kontan vwar li enpe pli vit ki sa.

Me par kont Mr Deputy Speaker, i annan si en pon par egzanp, i dan en sitiasyon kot son leta sekirite i kritik, la i annan bann lezot mezir kot nou kapab fast track. Atraver procurement nou kapab fast track sa prosesis pou repar li.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Dokter Payet.

 

HON DAVID PAYET

Mersi Mr Deputy.  Bonzour tou dimoun.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble konbyen in kout son Minister pou resirfas sa pon North East Point?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  annefe i pa’n kout en gran larzan.  In kout R1500 pou Lazans Transpor Lo Later fer bann travay neseser pou rektifye sa pti problenm.  Mersi.

 

DEPUTY SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble, eski i annan lezot distrik ki annan pon seryezman fele parey sa 3 Cascade, parey dan ka sa pon North East Point la e ki zot pe fer dan ka koumsa?  Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon i lo North East Point.  Si Minis i oule dir keksoz mon a permet.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, dan mon larepons mon’n endike ki poulemoman la, dapre bann lenspeksyon ki Lazans Transpor Lo Later in fer, napa okenn pon ki dan okenn leta disrepair ouswa ki annan bann structural defects a sa moman done.  Bann pon mazer mon pe koze en.  Bann pon kot nou annan bann semen primer.

I kapab annan bann culverts, i kapab annan bann lezot pti pon kot i annan bann issues.  Mon pou koz en pe plitar ler mon pou reponn sa kestyon lo dezas, lo sa issue en pti pe.  Me poulemoman, tou nou bann semen primer e mazorite nou bann semen segonder osi zot bann pon i dan leta korek e an sekirite.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 162, Onorab David Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble akoz bann lotel parey Kempinski, Four Seasons, Ephelia e Northolme napa taxi bays? Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, sa size taxi bays kot bann gran lotel i parmi bann size enportan ki mon Minister pe adrese aktyelman, atraver en revizyon lo polisi ki gouvern servis transportasyon lo semen.  Sa revizyon in ganny antreprann par en komite ki regroup Departman Transpor limenm, Departman Tourizm, STB, Lazans Transpor Lo Later ek Licensing Authority.

Mon Minister i regilyerman zwenn osi avek Chairman Lasosiasyon Operater Taxi ek son bann Manm Egzekitiv, pou diskit bann size pertinan ki afekte biznes taxi e en konsern sa Lasosiasyon, se mankman taxi bays dan bann Lotel.

Sa Komite ki’n ganny formen, in fer plizyer diskisyon lo sa size Mr Deputy Speaker, an konsiltasyon avek Lasosiasyon Operater Taxi, osi byen avek Management bann gran lotel tel parey Kempinski, Banyan Tree, Four Seasons, MAIA, Le Meridien Barbarons ek Ephelia. E sa bann gran lotel in ganny demande pou plas taxi bays otan ki posib dan zot letablisman.  Swivan sa prosesis konsiltasyon, en rekomandasyon sorti kot sa Komite, Gouvernman in adopte an Out sa lannen sa Polisi swivan.

Ki tou bann gran letablisman touristik lo Mahe ek Praslin pou bezwen fer provizyon pou taxi bays.  En sif egzakt lo lakantite taxi bays pou sak letablisman ava ganny determinen atraver negosiasyon avek sa bann letablisman konsernen.  Sa pou swiv par en lamannman dan regilasyon ki gouvernm sa size.  Fodre osi note, ki Lotorite Planning pe deza enplimant sa provizyon koman en kondisyon pou bann nouvo devlopman Lotel avek plis ki 25 lasanm.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn kestyon siplemanter Onorab Pierre?

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, an tan ki sa size in enn ki’n la pou enpe letan, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki mezir konkret ki zot pe pran pou asire ki bann tel size oubyen issue pa lev ankor alavenir e eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si zot in etablir en striktir serye pou deal ek bann issues ki konsern bann taxi drivers ler i monte atan, an tan travay enportan ki sa bann drayver i fer pou Sosyete e pou Lendistri Touris Sesel?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, bann mezir ki nou pe pran, mon’n pas enpe lo la, la se ki nou bezwen asire dan lavenir ki bann reglemantasyon, atraver bann regilasyon par egzanp, anba Road Transport Act e bann lord ki Minis i fer anba bann statutory instruments anba sa Lezislasyon Road Transport Act, i ganny obzerve e i ganny respekte non selman par bann letablisman touristik me osi par bann Lotorite ki responsab pou enforce sa bann regilasyon.  E la mon pe koz prensipalman Lotorite dan Departman Transpor, Lofis dan Biro Road Transport Commissioner limenm li, Lotorite Planning, Lotorite Licensing, Seychelles Tourism Board, ensidswit.

Mon krwar in annan en serten nesesite pou nou fer sir ki sa bann mezir ki la dan Lalwa, i ganny respekte ler bann Letablisman pe ganny built.  Sa bann nouvo Lotel pe ganny built.

Dan lepase in annan parey mon’n dir serten defayans ladan Mr Deputy Speaker.  I en keksoz ki nou’n konsyan.  Nou’n pran kont lo la e sa Komite ki’n ganny formen, ki mon’n mansyonnen, sa Komite prezan pe travay pou asire ki sa bann keksoz i ganny enplimante e Road Transport Commissioner ansanm avek tou son bann lezot koleg dan bann diferan Lazans, pou annan sa responsabilite pou fer sir ki sa keksoz i ganny met an aplikasyon dan lavenir.

An sa ki konsern reponn bezwen nou bann taxi drivers Mr Deputy Speaker, mon kapab dir ki mon zwenn Lasosiasyon Taxi, son Chairman ek son bann Manm Komite Ekzekitiv regilyerman.  Sa lannen mon’n zwenn zot deza plizyer fwa.  Lannen pase osi mon’n zwenn zot plizyer fwa e nou annan serten dyalog lo bann kontrent ki zot fer fas avek.  Nou annan serten dyalog lo bann issues ki afekte zot loperasyon koman en taxi driver.  Bann diferan keksoz ki pe si oule annan en lenpakt lo zot reveni ki zot kapab annan koman en biznes taxi, etan donnen ki zot owner-operated koman en taxi e mon’n travay ansanm avek mon Minister e lezot partener, nou’n travay lo en nouvo Polisi transpor ki’n ganny met an aplikasyon, ki pe ganny met an aplikasyon la, ki Gouvernman ti aprouve an Out sa lannen e ki mon annan en konponan sa nouvo Polisi la e sa nouvo Polisi Mr Deputy Speaker, i kouver en kantite eleman.  Kestyon transpor lo later dan nou pei.  E i kouver osi bokou bann issues ki bann taxi drivers, atraver zot lasosiasyon in fer resorti pou nou kapab adrese.

Mon kontan ki sa Polisi in vin an aplikasyon.  Nou annan en komite prezan ki’n ganny etablir pou enplimant li, pou fer swivi, pou fer sir ki sa bann keksoz i ganny met an aplikasyon e i ganny fer.  E pour bann taxi operators an partikilye, Mr Madeleine ki Chairman Lasosiasyon, ansanm avek son bann Manm Komite Ekzekitiv i okouran bann eleman akoz avan nou ti anmenn sa Polisi devan Gouvernman, nou ti zwenn zot e nou ti diskit tou sa bann eleman ki nou’n propoze dan sa Polisi an sa ki konsern bann taxi. Alor, mon konfyan ki dan lavenir Mr Deputy Speaker, i pou annan en bokou pli bon rapor an sa ki konsern sa size taxi avek Departman Transpor limenm li, pou asire ki bann bezwen bann taxi drivers i ganny pran an konsiderasyon.

I annan bokou challenge dan sa sekter.  I annan bokou defi pou nou kapab fer fas avek.  Enn bann defi par egzanp se sa kestyon tarif pou bann taxi drivers ki petet or sa size la ki nou pe diskite ozordi me a en moman apropriye, mon a kapab vin devan Lasanble e donn plis detay lo la.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Arnephy.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Deputy.  Bonzour tou dimoun.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform nou Lasanble konbyen taxi operators i annan aktyelman la Sesel e eski son Minister i annan okenn statistik lo konbyen drayver taxi ki annan konsern serye vizavi sa mankman taxi bays kot bann lotel e baze lo larepons Minis, eski Minis i kapab enform nou Lasanble lo ki dele letan ki zot in donn sa bann Lotel kot napa taxi bays, pou ensure ki zot annan up and running? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon napa sa sif egzakt nonm taxi operators ki nou annan dan nou pei, me si mon memwar i servi mwan byen, nou annan apepre 490 a 492 taxi operators ozordi ki pe travay lo Mahe, Praslin e La Digue.  An sa ki konsern konbyen zot ki konsernen avek sa mankman taxi bays, mon napa en sif ekzakt me sa ki mon kapab dir se en nonm enportan bann taxi operators i esey stasyonn zot kot bann lotel pou zot ganny sa bann travay lotel e la kot napa taxi bays natirelman i vin en problenm mazer pou zot e zot bezwen park andeor bann lotel dan bann lezot landrwa e souvandfwa sa i pa konvenab pou zot e i pa efikas pou zot travay.

An sa ki konsern en dele letan ki nou pe donnen, mon mazinen poudir dan sa prosen 2 mwan nou pou sorti avek en regilasyon ki stipulate tou bann lotel akoz sa i ganny fer anba regilasyon Mr Deputy Speaker.  Nou pou stipulate tou bann lotel ki mon’n mansyonnen la e lezot ankor ki annan plis ki 25 lasanm.  Atraver sa travay ki sa komite in fer, nou pou list tou sa bann lotel e Minis pou fer en regilasyon pou dir konbyen nonm taxi bays zot pou bezwen annan.  Setadir sa, nou pe plan sa dan sa prosen 2 mwan e apre sa, nou pou bezwen donn zot en dele letan pou zot enplimant sa ki pa tro long akoz i pa en travay mazer pou met en taxi bay kot en lotel.  I en keksoz ki zot kapab fer fasilman e mon mazinen ki avan lafen lannen, nou ava’n kapab enplimant tou sa bann mezir neseser, atraver bann mezir legal e osi bann mezir striktirel pou fer zot konstrir zot bann taxi bays kot i neseser.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Deputy.  Bonzour Deputy.  Bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou dimoun ki alekout.  Mr Deputy, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble ki akote provizyon bann taxi bays si i annan diskisyon serye ki son Minister pe fer pou fer sir ki sa bann gran lotel napa lezot mwayen e lezot baryer ki pou anpes bann taxi operators operate dan zot compound e eski sa bann taxi bays pou osi kapab ganny servi pa zis pou touris me koman bann Taxi point dan bann distrik ki lezot dimoun dan kominote i kapab servi e ki taxi ava pli pre avek bann kominote?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy Speaker, wi.  Nou pou bezwen pran bann mezir avek bann diferan lorganizasyon tel parey SLA, parey Tourism Board ek Biro Transpor, Road Transport Commissioner.  Nou pou bezwen pran bann mezir neseser pou asire ki ler sa regilasyon i vin anfors e sa dele letan ki’n ganny donnen pou enplimant sa bann keksoz in ganny fer, sa bann lotel i donn akse lib.  Mon repete.  Sa bann lotel i donn akse lib nou bann taxis pou vin kot bann taxi bays dapre ki Lalwa i demande.  I pou vin en legal requirement e zot pa pou kapab anpes taxi operators vin kot sa bann taxi bays, stasyonn la pou esper, non selman touris, me parey Onorab Rose in propoze, nou bann dimoun dan distrik e nou bann Seselwa ki kapab osi ganny akse pou vin pran en taxi dan sa bann landrwa.

Akoz souvandfwa dan sa bann landrwa, ler ou get dan sid sirtou, i napa en landrwa pou bann taxi, pou zot stasyonnen.  I annan en propozisyon pou nou vwar petet kot bann Biro DAs osi, kot zot kapab stasyonnen dan lavenir.  Me kot bann lotel osi i bann landrwa ideal dan serten sou distrik pou zot kapab stasyonn zot lekor la e pran kliyan non selman Seselwa, me osi bann touris ki dan bann Lotel.

Lo sa pwen Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan osi dir ki sa nouvo Polisi i limit sa zafer vertical integration par bann lotel dan sekter transpor kot zot dan lepase, ti annan plizyer loto, sa ki nou apel bann Limousine ki ti pe fer en servis peyan pou bann kliyan sorti kot zot lotel par egzanp pou al dan en lot landrwa, par egzanp Lavil.

E sa i pa dan zot kondisyon.  I pa ti dan zot kondisyon en Limousine Service.  En Limousine Service i sipoze en free service ki zot donn zot bann five star clients, sirtou pou bann lotel five star, pou zot kapab transport zot bann kliyan dan konfor e dan sekirite ver zot destinasyon si posib, plito pou bann VIP.

Mr Deputy Speaker me nou, sa ki nou’n vwar se sa in ganny abize.  In annan serten eleman labi lo la e zot in fer li koman en servis peyan pou zot bann Limousine e sa in drive out nou bann Taxi Operators.  E sa nouvo Polisi Gouvernman i adres sa, kot nou pe limit sa bann Lotel senk zetwal a 2 Limousine pou sak Lotel ki a sa nivo five star ouswa pli o e sa i ava permet bann taxi prezan pou zot antre e rann en servi alongside sa Limousine Service ki i pa pou kapab kontinnyen vin en servis peyan dan lavenir.  I pou bezwen complimentary service dapre package ki zot bann kliyan in peye ler zot in vin dan sa Lotel.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon.  Kestyon 163.  Mon’n ganny notis ki Onorab Bristol pa kapab la avek nou pou rezon lasante e in demann Onorab Lucas pou demann kestyon dan son plas.  Proceed Onorab Lucas.

 

HON WILBY LUCAS

Mersi Mr Deputy Speaker.  bonzour tou dimoun.  Kestyon Onorab Bristol i lir konm swivan.  Eski Minis pou Zafer Entern e Transpor i kapab enform sa Lasanble kwa ki pe ganny fer pou amelyor bann landrwa danzere lo sa seksyon semen depi krwaze Bougenvil ziska Maravi?  Mersi.

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Sa morso semen ki Onorab pe fer referans avek, i semen primer ki konekte distrik Anse Royale avek Takamaka e i larout ki pli ganny deservi par bann zabitan Takamaka pou zot desann anvil, apre pou remonte.

I annan plizyer proze ki pe ganny propoze anba proze kapital, avek bi pou amelyor sa seksyon semen.  Sa i enkli agrandir serten seksyon semen kot i posib e osi konstrir bann laybys kot i neseser e kot i posib.  Sa bann proze pou ganny fer par faz, de ki finansman i vin disponib pou Lazans Transpor Lo Later fer li.  Dan limedfya, Lazans Transpor Lo Later pe deza enplimant serten mezir sekirite dan bann landrwa pli danzere e sa louvraz i enn ki kontinnyel.

Mr Deputy Speaker, sa bann mezir sekirite i enkli met laglas dan bann landrwa kot vizibilite pa bon, espesyalman dan bann kontour, enstal baraz sekirite Kap Mason e osi dan kontour Anse Forbans apre stasyon Cable & Wireless, met bann sinny ki enform motoris pou redwir zot vites oubyen pou dray a en serten vites, met bann demarkasyon eliminen, bann chevrons dan bann kontour parey nou’n vwar enpe partou ki pe ganny mete.

E Mr Deputy Speaker, sa lannen nou pou osi komans met bann bollards enpe partou lo sa semen e dan bann lezot landrwa, parey ki nou’n mete dan plato Pointe Larue.  Sa bann bollard i reflekte lalimyer dan aswar e sa i ava ed bann motoris pou vwar rebor semen pli byen, espesyalman pandan letan ki vizibilite i ba.

Mr Deputy Speaker, pou nou kapab fer sa bann mezir ki mon’n koz lo la dan bann proze kapital, nou bann laybys, nou bann agrandisman semen an tenan kont bann laspe striktirel sa semen depi Bougenvil ziska Takamaka, kot nou annan nou bann gran miray ki desann dan semen.  Nou annan bann gran kap ros parey Kap Mason, parey Maravi ki bord ek semen.  Nou pe regard nou en kou sibstansyel, petet apepre R300 milyon ki Lazans Transpor lo Later in donn mwan en estimasyon pou nou kapab refer sa semen e agrandi li dapre nou bann spesifikasyon ki nou servi pou bann semen konmela.

Alor neseserman Mr Deputy Speaker, sa i en proze lonterm kot ler finansman i disponib, nou pou kapab antreprann sa.  Me nou pei pe bouz delavan.  Nou bann proze pou kontinnyen e fir e anmezir ki nou pei i devlope e nou larises i ogmante dan nou pei Mr Deputy Speaker, nou pou kapab fer sa bann keksoz ki nou pou bezwen fer pou lavenir, pou asire ki nou bann semen e bann lezot lenfrastriktir transpor i dapre bann norm enternasyonal ki nou ti a kontan vwar.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Lucas, okenn siplemanter?

 

HON WILBY LUCAS

Mr Deputy Speaker, mon oule demann Minis si i kapab enform sa Lasanble si provizyon in ganny fer dan Bidze 2014 lannen prosenn, pou kapab kontinny sa bann travay ki Minis in dir in komanse?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Wi Mr Deputy Speaker, i annan provizyon ki’n ganny fer pou sa e bann lezot proze ankor dan tou bann distrik pou 2014 ki nou’n prepare an konsiltasyon avek distrik limenm li e nou pe met sa dan nou Bidze Lazans Transpor Lo Later pou lannen prosenn e mon ti a lans en lapel a sa moman pou demann nou bann MNA pou siport nou Bidze ler i vin devan zot dan Lasanble, pou vot pou sa Bidze.  E donn nou en pti pe plis menm si zot kapab ler sa i vini.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Samson.

 

HON DEREK SAMSON

Mersi Mr Deputy Speaker.  Tou dimoun, bonzour.  Mr Deputy, mon ti a kontan demann Minis, apard bann laspe ki in mansyonnen ki pe met sa semen pa dan en leta sekirite pou nou bann motoris, eski son Minister i annan en progranm pou osi vwar bann pye dibwa ki trouve lo semen Bougenvil, sirtou bann pey dibwa ki dan bann lakour prive.  Si son Minister i annan en progranm pou vreman fer sir ki sa bann pye dibwa i ganny retire, pou redwir danze ki zot poze lo semen?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Sa kestyon bann pye dibwa ki bord avek semen, i en kestyon enportan akoz souvandfwa nou vwar bann gran pye dibwa ki’n ganny la, in les a labandon, pa’n zanmen ganny mentenir e prezan i vin en danze e sa kou i retonm lo Gouvernman, sirtou lo bann propriyete prive.  Lo bann propriyete kot i bann propriyete Gouvernman, Gouvernman i pran son responsabilite pou nou kontinnyen avek nou progranm tree cutting, tree lopping, kot i neseser pou asir sekirite lo bann semen.

Lo kote bann pye dibwa Mr Deputy Speaker, lo bann propriyete prive, sekter prive, i responsabilite sa bann land owners pou zot osi fer sir ki zot bann pye dibwa lo zot bann propriyete i pa poz en danze ni pou piblik, ni pou bann motoris ki pe servi semen.  E kot Lazans Transpor lo Later i vwar sa, normalman zot apros sa bann land owners e i dir zot, an diskisyon avek zot, i fer laranzman pou esey koup sa bann pye dibwa.  Me sa bann kou, i pa kapab kontinnyen ganny pran par Gouvernman akoz i en propriyete prive.  Bann propriyete prive e neseserman dan lavenir, zot pou bezwen komans pran responsabilite pou sa bann kou akoz i fer ki nou Bidze pou met nou bann semen an sekirite i vin tre o.  E sa larzan ki nou pe servi pou nou kapab koup bann pye dibwa lo bann later prive i bann larzan ki nou ti kapab servi pou fer bann lezot proze semen ki neseser e ki an gran demann dan nou bann distrik.

Mr Deputy Speaker, alors nou pe demande, nou pe lans en lapel osi avek bann land owners, bann dimoun ki annan bann propriyete ki bord avek semen kot bann pye dibwa i poz en danze, pou pran zot responsabilite dan lavenir e fer le neseser.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 164, Onorab Lucas.

 

HON WILBY LUCAS

Mersi Mr Deputy Speaker.  mon kestyon i lir koumsa.  Pou demann Minis pou enform sa Lasanble, eski resours pou re-etablir bann semen e lezot lenfrastriktir ki’n ganny afekte pandan dezas an Zanvye 2013, pou annan okenn lenpakt lo progranm reabilitasyon bann semen dan lezot distrik pou lannen 2013?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, wi.  Mon kapab enformen ki sa dezas an Zanvye in severman afekte progranm ki travay SLTA ti’n plan pou sa lannen.  Me zefor pe ganny fer pou minimiz son lefe otan ki posib.  Bokou semen ti ganny severman andomaze avek sa gro lapli an Zanvye e pli gran domaz ki ti ganny rikorde ti:-

Premye.  Koltar ki ti’n leve lo sirfas semen avek gro lapli.  Answit bann trou ki ti formen dan semen, bann potholes.  Bann lateras ki ti grennen.  Bann landslides e bann deboulir ros.  Bann pon e bann culverts ki ti’n ganny afekte par sa bann gro delo.  Bann retaining walls ki ti grennen e bann dren obor semen ki osi ti ganny andomaze par sa bann gro lapli.

Bann ka dirzans ti ganny finanse par fon dezas ki ti ganny inifye par Prezidan.  Dan sa bann ka, Bidze SLTA pou repar semen pa ti ganny afekte me i ti definitivman met en retar lo lenplimantasyon bann lezot proze, an vi ki mendev e lezot resours ti bezwen ganny allocate lo sa bann ka dirzans.  I osi annan bokou ka ki annan bann reperkisyon lon term e la osi, SLTA i bezwen allocate resours pou rektifye zot, tel parey kot sirfas semen in ganny andomaze bokou avek delo e trou in formen.  Sa i osi met retar lo progranm mentenans SLTA e i afekte resours ki disponib pou lezot proze, par egzanp, i annan serten proze semen ki mon ti anonse dan Lasanble ki pou ganny fer sa lannen me ki aprezan pe ganny retar lo la, tel parey proze resirfas semen Montanny Poze e proze resirfas semen St Louis ziska Beau Vallon.  SLTA in enplimant diferan proze a en valer R3.6 milyon anba National Disaster Relief Fund. Apepre R2.7 milyon in ganny servi anba fon Road Maintenance e contingency pou antreprann bann travay reparasyon e lezot pti proze Mr Deputy Speaker.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab Lucas?

 

HON WILBY LUCAS

Mersi Mr Deputy.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble bann retar bann proze ki pa’n kapab ganny enplimante sa lannen.  Provizyon in ganny fer dan Bidze lannen prosenn?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, wi.  Provizyon in ganny fer pou nou kontinnyen nou bann proze.  Nou pou sey lans otan ki posib sa lannen, avan lafen lannen pou kapab lock sa larzan in e fer sir ki nou komans bann proze e provizyon in ganny fer pou kontinnyasyon e carry forward sa larzan dan nou Bidze 2014.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Vangadasamy.

 

HON SHERYL VANGADASAMY

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble, an vi ki pou annan retar dan bann proze e osi an vi ki avek dezas ki’n enpakte en pti pe lo son progranm reabilitasyon, ki son Minister pou fer petet pou fer sa retar mars en pti pe pli vit.  Ki son Minister pe fer, prenan kont ki napa poulemoman, nou annan en problenm avek nou masin koltar, pou ede ki sa retar avek problenm dezas e osi son progranm reabilitasyon i mars en pti pe pli vit e anlinny?  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, SLTA e mon Minister pe fer maksimonm ki nou kapab an sa ki konsern atrap sa retar ki’n arive, akoz sa dezas ki’n frap nou an Zanvye.  E CEO SLTA avek Road Transport Commissioner, i zwenn mwan regilyerman.  Nou diskit lo bann case ki annan ki outstanding.  Lo bann proze ki outstanding e nou pe fer le maksimonm posib pou kapab mobilize pou fer sa bann travay.  Nou annan bann kontrent, par egzanp nou annan masin koltar ki demann reparasyon souvan.  Nou annan nou bann pavers osi, ki nou napa ase pavers pou fer tou bann travay anmenmtan kot i neseser.  Nou mank mendev pou fer serten travay kot ler kontrakter in fini prepar sirfas, nou vini avek sa bann pavers pou fer surfacing e nou bann travayer pe travay bokou overtime e nou alalimit overtime avek nou bann travayer, sirtou bann ki pe fer pothole works e bann lezot reparasyon.

So, nou pe fer tou sa ki posib Mr Deputy Speaker, avek bann resours ki nou annan, an vi bann kontrent ki nou annan me mon ti a kontan donn lasirans sa Lasanble ki nou pe mobilize.  Nou pe fer tou sa ki posib pou nou kapab atrap en pe sa retar e pou fer sir ki sa bann proze i revin enpe anlinny avek progranm ki nou ti annan pou sa lannen.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Arnephy.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform nou Lasanble, an vi ki in nonm semen Montanny Poze e etan ki parti sa semen i dan en tre move leta, eski avan lafen Desanm nou pou vwar serten travay tanporer ganny fer lo sa semen, ziska ler ki en travay mazer konplet i ganny fer?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, wi.  Parey mon’n dir e mon’n konsilte CEO SLTA avek Road Transport Commissioner la, mon krwar ki nou kapab dir wi.  Nou pou fer sa travay.  Nou pou komans sa travay sertennman avan lafen lannen.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, dan konteks kestyon 164, ki garanti eski Minis i kapab donn sa Lasanble en garanti ki, avek domaz ki’n arive avek semen Anse Aux Pins e problenm ki nou ti gannyen Pointe Larue dan visinite Erport.  Eski Minis i kapab dir nou si i annan priyorite, si lanfaz pe ganny mete lo priyorite pou reparasyon total semen Anse Aux Pins e pou pran bann corrective measures pou fer sir ki sa problenm ki ti arive Pointe Larue dan visinite Erport an relasyon avek drenaz e oter semen, pa ariv ankor?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, ekskiz mwan pou sa pti retar.  Onorab in demann mwan en lasirans, alor mon bezwen konsilte mon staff teknik pou mwan kapab donn zot en larepons.  Mersi.

Mr Deputy Speaker, bann travay drenaz pou amelyor sistenm drenaz e repar sa bann landrwa kot i annan bann problenm drenaz enpe partou kot Anse Aux Pins e Pointe Larue.  Sa pe ganny antreprann par Departman Lanvironnman anba sa progranm Task Force ki’n ganny etablir.  Seksyon semen limenm li an zeneral kot ti annan domaz in ganny repare an grann parti e i annan bann lezot proze ki pe ganny planifye pou sa lannen e lannen prosenn pou kapab adres sa bann problenm.

Mon pa pe kapab donn en lasirans ki tou proze pou ganny fer lannen prosenn akoz i annan serten proze ki pli lonterm, alor mon pou bezwen limit mon larepons Mr Deputy Speaker pou dir ki Gouvernman, pe fer tou le neseser dapre son mwayen, dapre sa Bidze ki nou annan anba Disaster Relief Fund e Bidze Gouvernman limenm li anba contingency e anba Bidze ki pe ganny mete pou bann diferan Lazans parey Departman Transpor, SLTA, Departman Lanvironnman ensidswit.  Lannen prosenn, bann travay a ganny fer ofir e anmezir ki nou kapab enplimant sa bann proze.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 165, Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Deputy.  Bonzour tou dimoun.  An vi ki sa kestyon Mr Deputy lo kestyon coral fill lo semen La Digue in fini ganny adrese, mon pe withdraw sa kestyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 166, Onorab Barbe.

 

HON NICHOLE BARBE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, Minis ek ou delegasyon, koleg Onorab, tou dimoun alekout, bonzour.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister pou permet partisipasyon sekter prive akote servis transpor piblik?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, zis avan mon pas lo sa kestyon, si ou a permet mon a fer en pti klarifikasyon lo sa kou R300 milyon ki mon ti mansyonnen pli boner.  Sa kou R300 milyon i pou amelyor nou bann striktir lo Mahe, Praslin an zeneral.  Ler mon pe fer referans avek, mon ti a kontan kler.  I pa zis sa seksyon semen depi Bougenvil ziska Kap Maravi.  I pou bann proze mazer pou amelyor nou bann semen an zeneral dan lavenir.  Mersi Mr Deputy Speaker.

Mon a repran kestyon 166 prezan.  Partisipasyon sekter prive dan nou lekonomi i enn ki endispansab e atraver nou prosesis reform ekonomik, nou kapab apresye e valoriz kontribisyon bann operater prive.  Dan sa dernyen 3an, in annan plizyer linisyativ ki Gouvernman in met alaporte sekter prive pou kree plis loportinite dan transformasyon e devlopman servis transpor piblik.

An 2010 par egzanp, mon Minister, an kolaborasyon avek Minister Finans ti reviz tradestax lo lenportasyon nouvo bis ki annan kapasite anmenn 10 pasaze oubyen plis.  Nou’n vwar ki sa linisyativ in anmenn bokou partisipasyon operater bis prive, dan servis kontra ki SPTC ti pe fer e ozordi, nou annan nou en lendistri servis bis prive ki pe donn sa servis akote SPTC.  Nou statistik i montre ki sa linisyativ in osi permet en logmantasyon enportan an term kapasite sekter prive pou deservi piblik.

I annan 96 operater bis prive ki reprezant en total 191 bis akote SPTC, avek en fleet 250 bis.  Sa ki osi enteresan Mr Deputy Speaker pou note se ki 68 parmi sa 96 operater prive pe operate avek selman en bis, menm si zot annan posibilite pou annan ziska 10 bis.

Plan mon Minister se pour kontinnyen ankouraz partisipasyon operater prive, atraver lezot linisyativ e ansemoman, mon Minister pe devlop en plan lenplimantasyon pou bann operater partisip dan bann schedule services SPTC, ki ozordi pe ganny deservi selman par SPTC.

I enportan Mr Deputy Speaker, ki nou devlop tou bann eleman neseser pou fasilit lentegrasyon nou bann operater prive dan nou sistenm servis bis alavenir.  En komite pou ganny etablir pou travay lo sa linisyativ e regarde ki pli bon fason pou pli enplimant zot.  Sa linisyativ Mr Deputy Speakar i osi form parti sa nouvo Polisi pou transpor lo later ki mon’n koz lo la pli boner ler mon ti pe reponn en lot kestyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab Barbe?

 

HON NICHOLE BARBE

Mersi Mr Deputy.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki bann mezir ouswa preparasyon preliminer ki son Minister pe mazin pou pran, pou asire ki pri pou en tel servis i ase abordab?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Sa kestyon i enn ki enportan e ki pertinan dan konteks sa ki mon pe propoze la, setadir pou met bann operater prive lo bann schedule services, alongside SPTC.  E nou bezwen mazinen ki ozordi SPTC pe sarz en pri R5 pou bis.  Sa pri Mr Deputy Speaker i pa pri aktyel kou ki SPTC i annan pou en pasaze servi son bis.  Sa kou aktyel ki SPTC i annan i apepre R11 pou li kapab break even ozordi.  Gouvernman pe ed SPTC pou stabiliz son pri lo R5 pou fer ki i annan mobilite ekonomik dan nou pei akoz SPTC i deservi apepre 55 a 60 mil dimoun, enkli bann etidyan par zour.  Pou annan mobilite ekonomik.  Pou annan mobilite sosyal e mouvman lib, akse lib dan nou pei pou nou pei kapab kontinnyen devlope.  Alors, avek sa lobzektiv, SPTC i pe donn li en pri ki ganny subsidised par Gouvernman.  Bann operater prive zot, zot napa sa subsidy.  Alor, zot pri i neseserman pli o pou zot servis ki zot ofer akoz zot bezwen break even zot osi, parey SPTC son break even price i apepre R11.

Mr Deputy Speaker, i reste en kestyon pou nou diskite.  Eski nou pou antre pou subsidise bann operater prive dan lavenir, ouswa eski nou pou les bann operater prive ofer en servis ki petet a en pli o nivo ki SPTC i ofer ozordi, par egzanp en servis bis air condition avek bann seat enpe pli deliks.  En servis coach par egzanp ensidswit, a en pri ki zot, zot anvi libreman sarze as opposed to sa pri R5.

Nou bezwen diskit sa.  Nou bezwen vwar ansanm avek bann operater servis bis.  I pa dan mon diskisyon entern dan Gouvernman Mr Deputy Speaker.  I pa likely. I pa neseserman posib ki Gouvernman pou kapab antre avek en subsidy pou bann operater prive e nou bezwen petet les bann operater prive vin alongside SPTC avek zot prop pri, me avek en prodwi ki pli o nivo ki bann risk ki SPTC i annan ozordi.  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, mon ti a kontan demann Minis si son Minister pe anvizaze fer en national plan ki konpreansiv, ki get tou laspe sa size servis bis prive e si zot annan lentansyon fer sa national plan vin available pou tou dimoun kapab ganny akse avek?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan fer resorti a sa pwen ki Gouvernman in adopte sa nouvo Polisi ki kouver bann operater bis prive, taxi operators ki mon’n mansyonnen pli boner e lezot sekter ankor.  Mon kapab fer sa Polisi vin alaporte bann Manm Lasanble Nasyonal akoz in fini ganny adopte par Gouvernman.  I en dokiman ki zot kapab ganny akse avek.  I en dokiman ki ouver e zot ava kapab fer referans avek tou bann eleman ki mon pe koz lo la bomaten.

An sa ki konsern en plan konpreansiv nasyonal Mr Deputy Speaker, se sa annefe ki nou pe travay lo la, pou etablir bann schedule services pou bann operater bis e osi pou travay ansanm avek zot lo bann lezot issues parey kontra pou bann lotel ki ti vin en issue dan lepase, resaman.  So, sa pe ganny fer e i annan sa komite ki pou annan SPTC, Road Transport Commissioner, Licensing Authority, STB, Departman Tourizm ansanm e ansanm avek bann operater bis, nou pou bezwen vwar kimannyer nou elabor sa plan e prepar li pou enplimantasyon dan lavenir.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Vel.

 

HON JENIFFER VEL

Mersi Mr Deputy.  Bonzour Minis.  Bonzour tou dimoun.  Eski Minis i kapab dir avek nou Lasanble, an vi ki nivo lenportans ki Gouvernman pe atase avek sa bann demars pou met bann operater prive lo bann schedule paralel alongside SPTC, pour ki i ava ede pou anmenn sa servis alaporte bann zabitan kot SPTC pa pe kapab ofer sa servis ansemoman par egzanp, Anse Des Genets, Pointe Larue e ki a lonterm ava osi ede anmenn konpetisyon e fer ki nou annan en servis transpor piblik ki pli efikas, ki ava ede si pa non, rezourd, amelyor sitiasyon sirkilasyon trafik dan Lavil.  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Speaker, definitivman sa i pou leka.  Parey mon’n dir, nou rekonnet lenportans bann operater prive dan sa sekter e nou rekonnet sa valer azoute zot servis ki zot kapab anmennen dan sa sekter pou enhance sa servis ki SPTC pe ofer ozordi bokou plis.  E ofir e anmezir ki nou pei i devlope, ofir e anmezir ki nouvo keksoz i antre dan pei, bann nouvo bezwen i vini, nou vwar ki ozordi sa servis i kapab enn ki improve, ki amelyor efikasite sistenm transpor nasyonal dan nou pei.

E parey Prezidan in anonse plizyer fwa e in dir, nou bezwen kontinnyen siport bann nouvo lantrepriz.  Bann nouvo keksoz ki kapab kree loportinite devlop sekter ekonomik dan nou pei.  E deservi bann bezwen nou sekter ekonomik dan pei.  E sa servis bis prive scheduled alongside SPTC, i en keksoz ki mon krwar i pou bokou ede pou redwir osi nivo sirkilasyon trafik dan lavil parey ou’n dir Onorab, akoz i pou redwir enpe sa bezwen bann dimoun ki pe servi bis dan lavil dan lavenir.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 167.  Onorab Esther.

 

HON NATASHA ESTHER

Mersi Mr Deputy Speaker.  minis ek ou delegasyon.  Tou dimoun alekout, bonzour.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble kan ki Lotorite Por i  deside met fasilite lalimyer lo Nouvo Por Baie St Anne, pou fasilit bann operater bato pandan letan ki zot pe desarz bato, sirtou pandan lannwit, an vi ki fasilite stokaz pa ankor materyalize?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Lotorite Por in deza an diskisyon avek PUC pou enstal lalimyer lo Nouvo Por Baie Ste Anne Praslin.  E sa pe ganny propoze pou lenplimantasyon dan dezyenm kar lannen prosenn.  Plan pou sa proze in deza ganny aprouve.  I pa posib poulemoman pou enstal lalimyer tanporerman lo sa Por, an vi bann konstren bidzeter ki Lotorite Por i annan.

Sa proze Mr Deputy Speaker, pou kout ant 3.5 a R4 milyon pou enplimante e sa i enkli lalimyer, kab e bann travay sivil.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn kestyon siplemanter Onorab?

 

HON NATASHA ESTHER

Minis, an vi ki i annan en kou elektrisite atase…

 

(interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Address the Chair.

 

HON NATASHA ESTHER

Mr Deputy, an vi ki i annan en kou elektrisite atase avek lenstalasyon bann lalimyer, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister pe konsider enstal bann lalimyer soler, pour ki i ava redwir kou elektrisite lo sa Por e an vi ki i annan en revizyon dan bann fre ki bann operater bato i peye pou servi sa bann fasilite, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si sa proze lenstalasyon lalimyer e lezot laspe parey sekirite, a kapab ganny adrese koman en priyorite lo sa nouvo Por?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon larepons se wi.  Bann lalimyer tan ki posib i pou bann lalimyer ki energy efficient, setadir Lotorite Por pou servi LED lighting pou son bann lalimyer lo sa seksyon por otan ki posib akoz i annan serten kapasite lalimyer ki bezwen, parey bann spotlights and so on kot ou pa kapab servi LED me pou lighting ordiner, zot a kapab servi LED.

An sa ki konsern soler, mon pou dezwen diskit avek Lotorite Por akoz sa i definitivman pou ogmant son kou kapital pou sa proze.  Mon bezwen diskit avek zot pou vwar si i annan sa posibilite met lalimyer soler lo por.  I en kestyon ki enportan e mon ava vwar avek zot lo la.

Wi.  Avek bann kou ki’n ogmante pou bann operater bato, an prenan kont ki dernyen logmantasyon ti ganny fer 11an pase, Lotorite Por in vwar li neseser pou ogmant en pe son kou, an mwayenn 30 poursan konpare avek 11an pase.  Lotorite por i pou pran sa reveni ki i pou generate pou li kontinnyen amelyor bann fasilite lo Praslin e lo La Digue.  I annan 2 plan ki pe al devan Gouvernman semenn prosenn.  Devan Cabinet of Ministers pou en nouvo devlopman lo Por Eve Praslin e osi lo Por La Passe, La Digue kot i annan bokou enhancements.  Bokou amelyorasyon ki pe ganny propoze.  Bokou devlopman osi ki pe ganny propoze lo nivo komersyal, relye avek bann aktivite por e enn fwa ki Gouvernman in vwar sa, in ganny sans donn son bann komanter e son laprouvasyon final, mon ava kapab prezant sa prezan avek bann Manm Lasanble Nasyonal atraver en dokiman ki mon a kapab sirkile.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Volcere.

 

HON MARC VOLCERE

Mersi Deputy Speaker.  bonzour Minis ek ou delegasyon.  Bonzour tou dimoun alekout.  Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan demann Minis anlinny avek kestyon Onorab Esther, an vi laspe sekirite kot bann bato pe desarze, eski i annan serten diskisyon ki zot in deza pe fer oubyen kapab ganny fer avek bann operater bato, pou gete dan lespas petet tanporer, pa’n kapab ganny fer ziska ler Minister limenm i a kapab enstal sa bann lalimyer lo por, eski i annan serten travay kekfwa ki pe ganny fer pou gete kimannyer sa i kapab ganny fer e dezyenmman, parey Minis ou’n dir, Minister feke revwar son pri ki Lasose pou ganny lwe, bann operater bato i bezwen peye.  Eski ler sa bann nouvo fasilite in fini ganny mete lo Nouvo Lasose, eski sa pri pou ganny revwar oubyen i pou reste parey sa nouvo pri ki fek ganny anonse?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, Lotorite Por i enform mwan ki zot pe atann Planning Approval byento, pou zot kapab met en security facility pou bann staff Por e lo sa kestyon revizyon pri anyel, SPA, Lotorite Por pou bezwen reviz son bann pri anyelman prezan pou vwar, anlinny avek bann nouvo kou loperasyon e bann lezot eleman.  I pou revwar son bann kou anyelman.

I pa neseserman ki i pou fer monte son pri toulezan me i pou bezwen revwar son kou e etablir son nouvo baz pou bann pri toulezan dapre ki sirkonstans i prezante.

Mon krwar osi ou ti pe demann mwan si i annan posibilite pou bann operater met zot prop lalimyer.  Sa i en keksoz ki mon ava diskit avek Lotorite Por pou vwar si i annan sa posibilite met lalimyer tanporer pou bann operater pou zot menm me Lotorite Por pa pou kapab fer sa progranm lenstalasyon limenm toudswit.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 168.  Onorab Esther.

 

HON NATASHA ESTHER

Mersi Mr Deputy.  Eski i dan plan Minister pou met lo servis zabitan Praslin dan limedya en Fire Tender tanporer, pandan ki nou pe esper konplisyon sa nouvo Fire Station lo Zil Eve?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  parey mon ti enform Lasanble lannen pase isi, i pa posib poulemoman pou Lazans Servis Tenny Dife e Sovtaz met en masin ek travayer tanporerman lo Praslin, an vi bann konstren bidzeter, manpower e lekipman.  I pli fezab pou esper sa Stasyon fini konstrir e apre sa, sa servis a kapab ganny ofer.

Parey zot kapab okouran Mr Deputy Speaker, kontra pou konstri Stasyon Tenny Dife lo Praslin in ganny donnen lannen pase avek Kontrakter Kinjan International. Kontrakter in deza mobilize lo site pou komans sa proze ki’n ganny serten retar andeor kontrol Departman e Lazans limenm li.  E sa proze i ekspekte konplete dan ankor 15 mwan.

Poulemoman, Servis Tenny Dife lo Erport Praslin i asiste dan bann ka dife.  Zot annan 3 masin tenny dife e zot deplway 1 ou 2 pou asiste dan bann ka dife, depandan lo aktivite avyon a sa moman.  Departman Lanvironnman lo Praslin i osi ede dan bann ka dife lafore.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab?

 

HON NATASHA ESTHER

Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou, an vi ki tou dernyenman Baie Ste Anne pe fer fas avek bokou dife e ki nou konnen poudir zis sa Fire Tender kot Erport ki pe deservi the whole Praslin, eski Minis i kapab dir nou si petet zot pa’n idantifye okenn landrwa ki zot kapab plas en Fire Tender tanporer parey kot Kord Gard Baie Ste Anne, pou ede dan bann lenstans kot i annan dife e si petet parti sa proze lo Eve Island, parey sa langar pa kapab ganny konsidere ganny fer pli boner posib, pour ki i a kapab abrit sa Fire Tender pou ede?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, otan ki mon ti a kontan, dan lentere bann zabitan Praslin, met en Fire Tender Lazans Servis Tenny Dife e sovtaz lo Praslin, a sa moman, i vreman pa posib pou nou fer li.  Mon’n regard tou bann opsyon, mon’n asiz avek Chief Fire Officer, nou’n diskit bann diferan opsyon.  Nou resours ki nou annan ansemoman, i pa permet pou nou kapab stasyonn en masin avek bann travayer lo Praslin.  Sa masin i pa disponib, nou napa.  I pankor ganny enporte.  Bann prosedir pou fer vin bann masin pou Praslin, i ankour ansemoman.  Nou napa ase lo Mahe pou deservi tou bann landrwa aktyel lo Mahe e nou annan en bezwen pou lannen prosenn pou osi ogmant sa.  E pou met en masin lo Praslin i pa senpleman zis stasyonn sa masin la.  Nou bezwen prezan met bann travayer lo Praslin e nou bezwen savedir tir bann travayer lo Mahe e anvoy zot Praslin.

Deza lo Mahe Mr Deputy Speaker, i annan en problenm manpower. Staffing levels dan Lazans kot nou pou bezwen kontinnyen recruit e train dimoun.  Pou Praslin i bezwen annan en progranm recruitment pou lannen prosenn e train zot avan sa Stasyon i ouver, pou prepar zot pou man sa Stasyon.

Pou met en masin tanporer lo Praslin, Chief Fire Officer i enform mwan ki nou pou bezwen en minimum 14 staff pou kouver tou bann shift.  Pou kouver sick leave, pou kouver bann public holidays and so on, nou bezwen en minimum 14 staff pou kapab fer sa travay.  E poulemoman, i zis pa disponib.  Nou napa masin e nou napa ase mendev.  E deplis, nou pou bezwen en Bidze pou kapab operate lo Praslin e sa Bidze i pa’n ganny vote dan Bidze Lazans Servis Tenny Dife e Sovtaz sa lannen e resours finansye i pa disponib pou nou fer li.

So, Mr Deputy Speaker, otan ki mon ti a kontan koman Minis anvi ed sa sitiasyon, i vreman pa posib pou nou fer li sa lannen e nou pou fer li lannen prosenn ler Stasyon in konplete.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Volcere.

 

HON MARC VOLCERE

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, ankor mon pran dan lalinny Onorab Esther.  An relasyon avek sa masin ki pe ganny demande pou baze lo Praslin, Minis in eksplik nou poudir ansemoman zot napa enn available, me vi lakantite dife ki nou pe rankontre lo Praslin.  Petet nou pa pe demande, eski Minis i kapab konsidere.  Nou pa pe demande ki nou bezwen annan Zofisye spesyal pou travay ek sa masin sorti lo Mahe.  Dan leka par egzanp kot Stasyon Erport i ete…

 

(interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon Onorab.

 

HON MARC VOLCERE

Eski Minis pa pe konsidere met en masin ki bann Zofisye ki baze Erport i kapab servi sa masin ki baze petet Baie Ste Anne ler zanmen i annan en lensidan ki arive, kot zot pa bezwen deplase an vi topografi Praslin.  I pran en kantite letan pou en masin sorti Grand Anse pou ariv Baie Ste Anne.

E dezyenmman, petet si Minis i kapab donn nou rezon konkret akoz sa retar pour konstriksyon Stasyon lo Praslin?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon pou refer en pe lanfaz lo sa plasman sa masin.  Lafason ki Fire and Rescue Services Agency i operate, i pa zis ki ou met en masin la e ou fer li disponib pour sa loperasyon.  Sa masin i al avek son konpleman dimoun pou travay pou operate li akoz i en keksoz spesyalize e i pa nenport ki dimoun ki kapab san training, i pa nenport ki dimoun ki kapab vini, operate sa masin e vreman, parey mon’n dir, nou napa sa Fire Tender disponib lo Mahe konmela, ki nou kapab anvoy lo Praslin tanporerman.

Pa oubliye Mr Deputy Speaker, ki i deza annan 3 Fire Tenders lo Praslin ki SCAA i annan lo Erport e ki nou annan en laranzman avek SCAA ki ler i annan en dife, zot mobiliz omwen en Fire Tender pou fer sa travay response.  So, i annan sa servis malgre i pa en servis ki nou ti a kontan vwar li idealman.

E mon konnen Mr Deputy Speaker, ki bann Manm Onorab ki pe reprezant zot bann dimoun Praslin, zot pe pous tre for pou sa e zot annan rezon pou zot pouse.  Me lo mon kote, i vreman pa posib pou nou fer li a sa moman.  Nou ava kontinnyen fer sa ki nou pe fer e dan lannen 2014, sa proze i ava konplete e nou ava enplimant sa nouvo Stasyon lo Praslin.

Si sirkonstans i sanze.  Si par egzanp lannen prosenn nou resevwar sa bann nouvo masin enpe davans e nou annan enpe plis Bidze, then definitivman.  Mon donn zot sa commitment.  Definitivman nou ava fer pou kapab met en masin lo Praslin.  Me poulemoman parey mon’n dir, pa posib.

Lot kestyon Mr Deputy Speaker silvouple?  Dezyenm parti sa kestyon?

 

HON MARC VOLCERE

Pou benefis zabitan Praslin nou ti a kontan konnen akoz sa gran retar akoz Stasyon ti’n sipoze komanse depi lannen pase.  Zot ti pou pran apepre 15 mwan pou konplete me ozordi nou vwar nou dan tel sitiasyon.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  retar in koze par site.  Site ki ti’n ganny allocate par Minister responsab pou Litilizasyon Later e ler nou ti’n mobilize, ler Kontrakter ti’n mobilize, lo site, ti vwar poudir i annan serten konplikasyon lo sa site e ki nou bezwen efektivman bouze e al lo en nouvo site ki ti pou bezwen prezan ganny idantifye.       Sa prosesis idantifikasyon ti pran en pe letan.  Prosesis pou demark sa site an term son bann beacons and so on ti pran en pe letan e Kontrakter prezan ti bezwen re-mobilize.  Ti bezwen al kot Procurement pou fer le neseser pou kontinny sa proze lo sa nouvo site e tousala in fer ki in annan retar dan nouvo mobilizasyon.

Me ozordi Mr Deputy Speaker, mon kapab dir ki Kontrakter i lo site e in komans travay, in komans clear site.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab dir nou an vi ki Praslin i Zil avek dezyenm pli gran popilasyon e popilasyon pe kontinnyelman ogmante e bann lensidan dife, eski Mini, atraver son Minister i kapab revwar enpe priyorite bidzeter dan son Minister e revwar kimannyer i kapab anmenn enpe plis sipor finansyel ler Bidze i vini, pou adres tanporerman sa sitiasyon, etan donnen ki bann zabitan Praslin pou esper ankor 15 mwan avan ki zot kapab ganny en Fire Station lo Zil Eve?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, wi.  Parey mon’n dir, nou pou fer leneseser pou nou kapab sey bouz en pe pli vit pou met en keksoz, si posib, met en keksoz tanporer lo Praslin.  Bann Fire Tenders pe ganny order. In ganny progranmen dan Bidze anba sa proze limenm li ki pe kout R23 milyon pou bann Praslinois.  Gouvernman pe envestir R23 milyon dan sa proze.  Sa bann Fire Tenders i pe ganny order e zot pou arive lannen prosenn.

Prezan, ler zot in arive, anmenmtan, i pou annan sa bann recruitment ki’n ganny mete dan Bidze lannen prosenn pou Fire And Rescue Services pou Praslin.  I pou annan sa bann recruitment ki pou ganny fer e sa bann training pou en peryod pou form nou bann nouvo Fire Fighters ki pou al travay laba, akote bann dimoun eksperyanse ki pou bezwen ganny plase inisyelman pou train zot on the job osi.

E osito sa i ganny fer mr Deputy Speaker, prezan nou pou bezwen vwar an term lokasyon ansanm avek Lotorite Distrik, nou pou bezwen vwar kot nou kapab plase e kote nou pou house nou bann staff. Sa i en problenm osi ki nou bezwen deal avek akoz staff housing pa pou ankor pare.

So, sa ki mon pe dir Lasanble Nasyonal Mr Deputy Speaker se mon a fer mon mye posib e pou sey ede ki lannen prosenn nou kapab bouze lo la.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, mon ti a kontan demann Minis ki dan ka ki i annan en mouvman avyon dan visinite Praslin e anmenmtan, en sitiasyon dife i arive kot en lakaz, kot nou konnen poudir sa bann…

 

(interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon.

 

HON DAVID PIERRE

Sa bann Firemen kot Erport pa pou kapab deplase.  Ki plan alternativ ki son Minister i annan pou ed sa fanmiy ki pe pas atraver sa sitiasyon dan sa lenstans?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, dan mon larepons ki mon’n dir, mon ti eksplike ki ler i annan avyon ki pe fly e i annan en dife similtaneman, SCAA i mobiliz omwen en Fire Tender pou al kot sa lakour akoz i annan 3 a son disponibilite available pou li.  Alors, si i annan en dife e i annan mouvman avyon, zot kapab mobiliz omwen 1 pou ede, antretan ki en lot i kapab vini enpe plitar pou kontinnyen siport sa premye.  Alor poulemoman i pe mars koumsa Mr Deputy Speaker.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 169.  Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, lefet ki La Digue i lwen e avek bi desantraliz bann servis, eski Minis responsab pou Transpor ek Zafer Entern i kapab dir nou Lasanble si i dan plan son Minister pou revwar fonksyonnman Kord Gard La Digue?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, Lapolis pe revwar fonksyonnman Stasyon Lapolis La Digue e sa i form par plan reorganizasyon ki Lapolis pe met anplas, pou asire ki son servis ki ganny ofer avek piblik, i enn ki pli efektiv e efikas.

Poulemoman, i annan 14 Zofisye antou ki poste permanan lo La Digue.  Ladan, i annan ki pe vey Anse Sever, Anse Source Dargent e Grand Anse.  Zofisye ki pe vey Grand Anse i osi kouver Anse Koko.  Larestan Zofisye i travay dan Stasyon, fer patrol, fer lanket e lezot travay Lapolis.  4 Zofisye sorti Praslin in osi ganny poste tanporerman pou siplemant travay ki pe ganny fer e sa i fer ki en total 18 Zofisye lo La Digue poulemoman.

Bann plan ki Lapolis i anvizaze met anplas lo La Digue i konm swivan;-

Premye.  Annan en striktir komann ki pli anforsi avek en Lenspekter ansarz, en Sou Lenspekter koman Depite, plis en maksimonm 25 zofisye.  Sa 25 Zofisye pou enkli, Zofisye ki travay dan Stasyon e reponn lo bann ka ki ganny anmennen devan Lapolis, Zofisye dan Unit National Crime Services Division ki pou fer patrol, entervansyon, entersepte bann ki kas Lalwa e asiste Kord Gard dan bann diferan lezot ka.  Zofisye dan Unit Vice Intervention Component. En nouvo Unit ki’n ganny kree dan Lapolis, ki pou konbat krim relye avek drog.  E osi, Zofisye ki pou travay dan Unit CID pou fer bann louvraz Detektiv e envestigasyon.

Lapolis i osi anvizaze met plis resours tel parey transpor e la nou pe koz lo bann golf carts Mr Deputy Speaker, akomodasyon, lofis e osi byen ki lezot fasilite lo La Digue pour ki bann Zofisye i kapab deliver zot duty dan en lanvironnman ki pli fezab.

Konstrent ki pe anpes Lapolis met anplas sa progranm Mr Deputy Speaker, i striktir e fasilite aktyel ki pa adekwat osi byen ki finansman.  Lapolis pe travay lo en Bidze pou lenplimantasyon sa bann plan pou lannen prosenn e sa i ava ganny prezante avek Gouvernman e Lasanble Nasyonal pou laprouvasyon.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn kestyon siplemanter Onorab Ghislain?

HON CHANTAL GHISLAIN

Yes Mr Deputy.  Mr Deputy, Minis in koz en pti pe lo re-organizasyon bann staff.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble an sa ki konsern lo kestyon administrativ.  Par egzanp, bann peyman ki bann dimoun i bezwen vin fer parske ansemoman la, tou sa bann peyman i bezwen al fer Grand Anse Praslin e i annan en sarz bato and everything ki zot bezwen pas ladan, plus transpor.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si lo kestyon administrativ i annan fasilite pou re-fonksyonnman sa Kord Gard, pour ki i fonksyonn parey Kord Gard Santral, si pa pli ba.

E lefet osi ki Minis in koz osi lo plis staff sa lorganizasyon, eski i vedir ki sa Kord Gard La Digue ki date depi 1902, pe al reganny konstrir?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, an sa ki konsern fer sa Kord Gard vin en Kord Gard parey lezot ki Manm Onorab in mansyonnen, mon krwar ki wi.  I nou bi lon term dan lannen ki pe vini, pou nou met tou bann fasilite en proper Kord Gard a disponibilite bann zabitan La Digue.  Sa i enportan akoz nou bezwen ogmant e amelyor kalite servis parey mon’n dir dan mon larepons taler.

Wi.  Nou pou bezwen annan plis staff. Parey mon’n dir, nou pou annan en maksimonm 25 lo La Digue e nou pou bezwen fasilite akomodasyon ki nou pe travay lo la poulemoman.  Nou pou bezwen osi revwar en pe Kord Gard.  I annan Biro Lapos la poulemoman.  I annan kot vye Lakour ti ete, kot NDEA pe servi poulemoman.  I annan en proze pou rekouver sa building aktyel akoz son kouvertir, sa vye asbestos ki ti la depi lontan, me sa building limenm i en building istorik.  I annan en valer kiltirel.  Nou pa pou kapab demolir li.  Alor, nou pou bezwen add bann fasilite petet lo kote ouswa lo deryer, kot i posib, pou kapab accommodate tou sa bann staff ki pe vini dan lavenir.  Me building limenm li, nou pa pou kapab tous li apard ki repar li e fer sir ki nou maintain li byen akoz i annan sa valer kiltirel e istorik pou La Digue.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Vangadasamy.

 

HON SHERYL VANGADASAMY

Mersi Mr Deputy Speaker.  prenan kont larepons Minis e lefet ki pa tou distrik ki annan en Kord Gard e distrik ki annan Kord Gard parey La Digue, zot annan en resours minim, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si son Minister i annan plan pou revwar ouswa amelyor pa zis fonksyonnman Kord Gard La Digue, me osi bann fonksyonnman bann Kord Gard atraver Sesel antye, zot resours e osi servis ki zot pe ofer pou fer sir ki zot alaoter pou deservi nou bann dimoun?  Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Out of order.  Kestyon 170, Onorab Jacqueline.

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Deputy Speaker.  Bonzour Mr Deputy Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon e bonzour tou dimoun alekout.  Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki plan son Minister i annan pou redevlop langar Terminal Bis Port Launay?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, SPTC in osi vwar ki i annan en nesesite pou fer en renovasyon mazer e konplet lo Terminal Bis ki sitie port Launay.  En tel renovasyon i neseser pou kontinnyen asir sekirite e konfor manm piblik, osi byen, ki donn en nouvo zimaz sa Terminal Bis ki sitie dan en landrwa kot i annan devlopman touristik e kot bokou Seselwa osi i servi pou al lo lans.

Boner sa lannen, SPTC ti apros serten lorganizasyon prive dan distrik Port Glaud pou ankouraz zot pou zwenn ansanm avek SPTC pou fer renovasyon sa Terminal Bis.

Mon kapab konfirmen ki Lotel Constance Ephelia Resort in resaman donn son langazman pou partner ansanm avek SPTC pou refer sa Terminal.  Partisipasyon Ephelia dan sa proze, i tonm anba son progranm responsabilite sosyal anver lakominote.

Mr Deputy Speaker, plan pou sa proze in fini prepare e kou i estimen a anviron R1.5 milyon.  Ler in fini konstrir, sa landrwa pou enkli en parking pou bann manm piblik ganny akse kot zot park pou al lo lans Port Launay, osi byen ki pou annan taxi bays pou bann taxi servi pou non selman touris, me osi Seselwa.  I pou osi annan fasilite twalet avek en shower, parmi lezot keksoz ki pou ganny ofer dan sa nouvo Terminal Bis.

Si tou i al dapre plan Mr Deputy Speaker, sa proze pou demare lannen prosenn.  Mon ti a kontan profit sa loportinite pou felisit Management Lotel Ephelia pou zot langazman dan sa proze ki pou sirman benefisye bann zabitan Port Glaud e tou dimoun an zeneral.

Mr Deputy Speaker, mon krwar sa i en tre bon linisyativ e mon tre ankouraze par sa ki SPTC pe fer pou donn sa nouvo Terminal en novo vizaz e moderniz li e ofer bann fasilite ki neseser pou bann dimoun.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon siplemanter Onorab Jacqueline?

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble, dan son plan renovasyon, eski i pe konsider plis konsiltasyon avek zabitan distrik Port Glaud, pou pli byen kapab reponn zot bezwen, sirtou bann ki reste Port Launay obor langar bis?  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, wi.  Mon kapab konfirmen ki in annan konsiltasyon e ki konsiltasyon i ava kontinnyen.  Mon annan en plan preliminer la devan mwan ki’n ganny prepare par SPTC e Constance Ephelia, swit a bann diferan kozri ki’n ganny fer.  E si i annan nesesite pou nou fer plis konsiltasyon ankor, mon tre pare pou demann SPTC pou fer li, pou asire ki tou bann bezwen bann zabitan in ganny pran an konsiderasyon parey Manm Onorab in demande.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Lebon.

 

HON LENNY LEBON

Mersi Deputy Speaker.  bonzour tou dimoun.  Mr Deputy Speaker, anlinny avek repons Minis, eski Minis i kapab enform nou Lasanble, eski dan plan redevlopman Terminal Bis Port Launay, i osi annan plan pou lezot distrik e eski zot pe mazin servi en pti pe menm formil ki’n ganny servi Port Launay?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  ou’n permet sa kestyon alor mon a pran li.

Mr Deputy Speaker, wi.  Mon kapab konfirmen ki i osi annan plan pou repar lezot Terminal Bis par SPTC. Nou pe regard poulemoman, sirtou Terminal Bis Anse Aux Pins ki dan en tre move kondisyon.  Mon krwar i en keksoz ki priyorite pou SPTC e sa i ekspekte osi komanse lannen prosenn dan plan Bidze Kapital SPTC.  E wi.  Nou pou rod lakominote, sirtou bann dimoun ki annan bann aktivite komersyal.  Bann laboutik.  Bann lezot keksoz dan lakominote Anse Aux Pins par egzanp, pou partisip dan sa koman en joint venture avek SPTC.  E se sa lapros akoz ansemoman ou annan sa CSR Tax, Corporate Service Responsibility Tax, kot lanmwatye sa valer sa tax ki bann lakonpannyen i peye i kapab al ver bann proze direkteman ki’n ganny nominen par Departman Finans.  E nou pou vwar ansanm avek zot si nou kapab fer sa antre anba sa, me si non, i ava antre anba zot responsabilite sosyal ver lakominote.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 171.  Onorab Fideria.

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Deputy.  Bonzour tou Manm Lasanble.  Bonzour Minis.  Mr Deputy, eski Minis responsab pou Zafer Entern ek Transpor, i kapab dir sa Lasanble si son Minister pe konsider waive sa fee R250 ki ganny peye pou en Character Certificate dan ka kot en sitwayen pe seryezman rod en lanplwa me ki son sirkonstans finansyel pa permet li pey sa fee? Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon kapab enform Lasanble ki wi, Lapolis i kapab donn Character Certificate ki gratwit dan bann ka ki merite e sa ansemoman, i pe ganny fer e i ganny fer a diskresyon Komisyoner Lapolis.

Sa pratik i deza la parey mon’n dir, non pa selman pou bann Character Certificates me osi kot dimoun par egzanp, zot in perdi zot Paspor.  Paspor in ganny vole ouswa zot Kart Idantite e Komisyoner Lapolis i donn en Sertifika pou sa bann keksoz koumsa.  I a diskresyon Komisyoner e li i servi son diskresyon an konsiltasyon, avek bann lezot Lazans pou vwar bann ka ki merite e bann sirkonstans aktyel sa endividi ki pe demann en waiver sa fee R250.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Fideria.  Okenn siplemanter?

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Wi.  Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si dan lavenir, Departman Lapolis pe konsider travay pli pros avek bann Lazans Lanplwa pou detekte sa bann dimoun ki dan bezwen, sirtou bann zenn ki fek kit bann Lenstitisyon pos segonder?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, wi.  Deza Lapolis in komans sa.  Biro Komisyoner i annan sa lyen etrwat avek bann Lazans parey mon’n mansyonnen.  Departman Lanplwa, Lazans Byennet Sosyal ensidswit.  E dan bann ka kot bann zenn i merite an term zot pa kapab afford, mon kapab donn sa lasirans ki Komisyoner i servi son diskresyon pou waive sa fee.

Natirelman tou dimoun i vin demande e pa tou dimoun ki merite.  So, sa i ganny aplike lo baz merit.  I pa en laport ouver pou tou dimoun ganny en Character Certificate ki gratwit akoz i annan en kou administrativ e i annan en kou resers.  Avanler en Character Certificate i ganny donnen, i pa zis en rubber stamp.  Resers i bezwen ganny fer dan background sa dimoun ki pe apply pou sa Character Certificate pou fer sir ki i napab rikord kriminel, i en dimoun of good character e ensidswit.

Alor Mr Deputy Speaker, wi.  Sa pe ganny fer dan en fason etrwat avek bann lezot Lazans.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble prosedir pou sa fee R250 pou Police Character Certificate, ensi ki pou zafer paspor ki in mansyonnen si in perdi.  ID letan en dimoun i bezwen, i bezwen osi al kot Lapolis pou peye pou ganny en papye pou li al laba kot ID card pou li.      Eski, in dir ki ComPol, Komisyoner Lapolis, i kapab waive dan ka neseser.  Eski i kapab eksplik nou prosedir ki bann dimoun ki dan sa bezwen i a kapab swiv pou kapab fer sa e son letan ki i pran?  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Prosedir pou Character Certificate. Annou pa sot balizaz en.  Proceed Minister.

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, sa sitwayen, sa dimoun, i fer en laplikasyon avek Biro Komisyonner Lapolis pou dir ki, i ti a kontan ganny en Character Certificate e i bezwen pey son fee R250 pou li ganny son Certificate, apre ki Lapolis in fer resers lo sa dimoun.

I pa en kestyon koman ou vini ou ganny en Character Certificate ou ale.  I en kestyon ki, i annan serten resers ki ganny fer parey mon’n dir lo background sa dimoun an term son konportman sosyal, kriminel ensidswit, avanler sa i ganny donnen.

Now, i ekrir son let ouswa i fer son laplikasyon kot Biro Komisyonner.  Sa i ganny fer.  I pey son fee e answit i ganny son Character Certificate. Prosedir i koumsa.  Prezan lo kote Biro Komisyonner li, i annan son bann prosedir entern ki i verifye character sa dimoun atraver sistenm lenformasyon e lentelizans Lapolis.  Me an sa ki konsern waver. Kimannyer Komisyoner i determin en waiver? Parey mon’n dir, i servi son diskresyon koman Komisyoner Lapolis, on a case by case basis, kot i vwar bezwen sa dimoun.  Si sa dimoun i demann li en waiver, i fer konsiltasyon.  I kapab fer konsiltasyon avek Lotorite Distrik.  I kapab fer konsiltasyon avek Lazans Proteksyon Sosyal ouswa Departman Lanplwa, ou menm avek sa fanmiy sa dimoun, pou vwar si sirkonstans sa fanmiy i merite.  E parey mon’n dir Mr Deputy Speaker, i baze lo merit e Komisyonner i annan sa diskresyon pou fer sa, an konsiltasyon avek bann lezot Lazans.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, Minis in koz lo i annan posibilite ki i kapab waive, eski pou nou, an sa ki konsern La Digue, eski sa osi pou aplikab akoz lefet ki sa Character Certificate i pey R250 e si en paspor i ganny perdi, nenport kwa ki ganny perdi, bann papye i bezwen al fer Grand Anse Praslin.  Ou bezwen pey en kou bato R140, plis transpor.  Eski sa osi i pou bezwen aplikab pou nou osi tou?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, sa i vin antyerman dan sa kad ki sa larepons ki mon’n donnen previously, oparavan lo La Digue.  Parey mon’n eksplike, mon krwar i en kestyon enportan.  Parey mon’n eksplike, nou pou fer en Kord Gard La Digue ki pou fonksyonn koman en Kord Gard proper avek tou son eleman.  Donn Character Certificate, donn en Sertifika pou bann paspor ouswa bann kart idantite ki’n ganny perdi ensidswit.

Mon rekonnet ki ozordi i annan en lenkonvenyans tre mazer pou bann Digwa e bann lezot dimoun ki pe reste lo La Digue ler zot perdi zot paspor ouswa zot bezwen en Character Certificate. E zot bezwen al Praslin e sa i annan en kou adisyonnel ankor pou zot.  So, avek bi amelyor nou servis lo kote lafors Lapolis, sa dan lavenir pou ganny fer lo La Digue osi, posibleman dan lannen prosenn, enn fwa ki sa nouvo Stasyon in ganny etablir.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab donn detay sa Lasanble lo si a sa moman, zot pe fer en profi dan sa legzersis, konpare ek depans ki zot fer pou resers e si wi, eski zot annan plan pou redwir sa sonm, fer li tonm pli ba ki R250?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon kapab asir nou Lasanble ki servis Lapolis dan nou pei i kout telman kantite larzan ki napa okenn profi ki sorti dan sa fee R250, ki bann sitwayen i bezwen peye.

Mon konpran sa kestyon.  Ou pe demann mwan pou travay ki ganny fer pou issue en Character Certificate, eski i kout R250 an term lavaler travay ki ganny met ladan?  E larepons se ki i kout bokou plis ki sa.  I kout bokou plis ki R250 pou fer travay pou issue en Character Certificate ler ou kont mendev e ler ou kont bann diferan laspe lenformasyon e lenvestigasyon ki ganny fer pou sa.  E sa larzan i pa al ver Lapolis.  I retourn ver Consolidated Fund Gouvernman e i ede pou finans loperasyon Lapolis an zeneral dan sa lannen e dan bann lannen ki vini answit.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 172.  Onorab Fideria.

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis responsab pou Zafer Entern, i kapab enform sa Lasanble si nivo kriminalite in desann oubyen monte dan nou pei; si in monte, ki Minister pe fer pou amelyor sitiasyon?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, Lapolis Sesel in entansifye son zefor pou elimin krim dan nou pei e i evidan, ki nivo kriminalite in redwir, ler nou konpar statistik pou 2012 ziska ozordi, 2013.  Nivo kriminalite dan pei in desann par 18 poursan, an konparezon avek lannen 2012.  Setadir ozordi, ler nou pe regard ozordi, nivo kriminalite in desann par 18 poursan, konpare avek nivo kriminalite pou 2012.

An 2011, to kriminalite par mwan, ti 670 krim.  An 2012, to kriminalite an mwayenn par mwan, ti 582 krim.  Savedir, in annan en rediksyon 13 poursan dan nonm krim ki’n ganny rikorde ant 2011 e 2012.

An 2013 Mr Deputy Speaker, to kriminalite par mwan ziska aprezan i 476 krim.  Savedir, in annan en rediksyon 29 poursan dan bann ka krim, ler ou konpar 2012 ziska ozordi 2013.

Sa i montre Mr Deputy Speaker, ki travay ki Lapolis pe fer swivan tou bann mezir ki in pran pou re-organiz lafors e pou improve son profesyonnalizm, in annan en lefe remarkab, pou fer ki bann aktivite par bann kriminel pe kontinnyen ganny met anba kontrol.

Lefe sa rediksyon, 29 poursan dan to kriminalite, i vedir ki pei an zeneral i pli an sekirite e ki nou bann sitwayen pou osi vwar zot pli sen e sof dan lavenir.  Lapolis selman Mr Deputy Speaker, i rekonnet ki i annan ankor travay pou fer pou kontinnyen amelyor sitiasyon kriminalite an zeneral e lanfaz pe kontinnyen ganny mete lo plis profesyonnalizm, plis formasyon pou ogmant konpetans nivo lafors pou konbat krim dan nou pei.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn kestyon siplemanter Onorab Fideria?

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki Departman Lapolis pe fer pou li vin pli efikas, an term deteksyon krim dan nou pei?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, sa kestyon i enn ki permet mwan donn enpe lenformasyon Lasanble lo bann nouvo mezir ki Lapolis pe pran pou kontinnyen ogmant son lefikasite pou konbat krim dan nou pei.

An 2012, nou ti re-organiz Lapolis dan en fason mazer e en nouvo Divizyon dan Lapolis ti ganny kree ki apel National Crime Services Division ouswa NCSD.  E nou kapab vwar bann Zofisye NCSD dan zot bann liniform, enpe partou dan nou pei ozordi.  Sa Divizyon NCSD, ti regroup prezan plizyer unit dan Lapolis tel parey CID, Trafik, Seksyon Loperasyon, Seksyon Scientific Support e Crime Research Bureau e Crime Records Bureau ensidswit.  E sa Unit NCSD dan Lapolis, in lans dan nou pei partou.  Bann patrol enpe partou dan pei an term bann patrol apye e osi bann patrol mobil.

Anmenmtan, bann Kord Gard in tonm anba sa nouvo divizyon NCSD e in annan en re-organizasyon dan bann Kord Gard kot nou’n tir Zofisye par deryer biro dan Kord Gard e nou’n met zot lo patrol dan semen, dan kominote, pou fer sa community policing e pou fer patrol dan lakominote.  Sa in improve lefikasite bann loperasyon akoz in met plis dimoun a disponibilite patrol dan kominote.

Anmenmtan Mr Deputy Speaker, nou’n kontinnyen form bann zenn, atraver Lakademi Lapolis, bann Cadet e osi bann Young Leaders. Nou’n kontinnyen form zot e nou’n vwar lannen pase, 50 ekek ki’n antre.  Sa lannen in annan ankor 50 ki’n antre dan Lafors, ansanm avek bann nouvo Young Leaders ki’n antre, ki pe kontinnyen ranforsi konpetans e kapasite Lapolis.

Lo kote PSSW osi Mr Deputy Speaker.  Nou’n re-organiz PSSW. In annan en nouvo Commanding Officer e i annan nouvo formasyon ki pe ganny fer avek sipor bann diferan lafors lapolis dan bann lezot pei, pe ed PSSW, pou reform li e organiz li dan en fason bokou pli efikas pou deal avek bann sitiasyon ki kapab monte dan lavenir.

Osi Mr Deputy Speaker, en nouvo linisyativ se Vice Intervention Component, ki ansanm avek NDEA, in ganny lanse pou tackle bann hotspots kot i annan bann dimoun ki pe fer bann aktivite relye avek litilizasyon drog.

Tan ki NDEA pe focus lo; son focus i lo bann dimoun ki pe traffickers, bann dealer. Vice Intervention Component dan Lapolis li i pe focus lo bann dimoun ki par egzanp pe kas lakaz pe vole, ki bezwen larzan pou ganny drog.  Bann dimoun ki pe servi drog lo semen.  E bann dimoun ki pe fer bann aksyon anti-sosyal relye avek sa problenm drog dan nou pei, sirtou dan bann hot spots.  E Vice Intervention Component i osi lans bann patrol e lans bann loperasyon, sometimes ansanm avek NDEA, annan de fwa litousel, pou intervene dan bann landrwa kot i neseser pou deal ek sa bann problenm.

Mr Deputy Speaker, osi CID in re-organiz li e in revwar son lefikasite pou li kapab fini bann case e met sa bann case avek Biro Atorni Zeneral pou fer prosekisyon.  Ti annan en problenm dan lepase kot bann case, bann case files ti pe tarde akoz ti napa ase swivi pou asire ki tou levidans in ganny mete lo case file avanler i al kot Biro Atorni Zeneral e sa file petet pa ti pe ganny bouze ositan vit ki ti optimum pou fer sa bann case marse.

E la in annan en nouvo loperasyon ki apel loperasyon zebra ki’n ganny lanse dan NCSD. Loperasyon zebra setadir ou annan bann bar e ou annan bann dimoun, bann kriminel par deryer bar.  Par deryer bar dan kaso.  E loperasyon zebra li se egzakteman sa, pou focus lo lefikasite bann case files ki la e fer sir ki tou keksoz i annord e process sa pou Atorni Zeneral kapab proceed avek prosekisyon, dan en fason ki bann kriminel pa reste deor akoz zot kas lakaz, zot ganny large lo bail ouswa zot ganny large lo bann serten kondisyon e zot kontinnyen sirkile e bann case i enpe tarde.  E sa i fer ki Lapolis pe osi ogmant son lefikasite dan sa direksyon.

Mr Speaker, dernyen pwen mon ti a kontan tous lo la se formasyon.  I annan en nouvo Scheme of Service ki pe ganny entrodwir dan Lapolis lannen prosenn ki’n ganny propoze avek Gouvernman, ki en tre bon Scheme of Service pou bann Polisye e formasyon i en eleman kle dan sa Scheme of Service. E la i pou annan osi promosyon atraver legzanmen kot promosyon pou serten ran, pa pou kapab ganny fer san pas bann legzanmen atraver bann formasyon osi ki’n ganny donnen an preparasyon pou sa bann legzanmen.

So tousala Mr Deputy Speaker pe ede pou ogmant lefikasite Lapolis e pou donn sa pli bon servis nou piblik an zeneral, tout an respektan drwa imen nou bann sitwayen e asire ki dan nenport ki ka ki Lapolis i azir, nou respekte bann drwa imen fondamantal, parey nou Konstitisyon e Lalwa i fer provizyon pou sa.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Houareau.

 

HON HERBERT HOUAREAU

Bonzour Mr Deputy.  Mersi pou laparol Mr Deputy.  Bonzour Minis ek ou lekip e tou dimoun ki alekout.  Mr Deputy, mon ti a kontan si mon ganny ekoute tre byen.  Eski Minis responsab pou Zafer Entern i kapab dir ek sa Lasanble si son Minister i annan plan pou met anplas bann Lalwa adisyonnel kot bann fanmiy en drug addict ki komet bokou krim, setadir paran, frer, ser, tonton, tantin a kapab al devan en Tribinal pou demande ki sa manm fanmiy i ganny anmase e trete, vi ki dan bokou ka, en drug addict ki’n perdi lespri e pa kapab pran en tel desizyon e zot pe kontinnyelman komet bokou krim?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, anba Misuse of Drugs Act, i annan deza bann pouvwar ki Komisyonner Lapolis i annan pou li kapab commit en dimoun ki pe servi drog, ki en viktim drog, ki en drug addict dan en Lenstitisyon pou reabilitasyon.        Sa pouvwar i deza egziste dan bann Lalwa aktyel e Mr Deputy Speaker, sa ki nou pe fer Coetivy, anba nou nouvo proze pou sa open prison Coetivy ki pe mars tre byen, i pou permet nou dan lavenir demann Komisyoner pou egzers sa pouvwar dan ka kot bann fanmiy i anvi zot zanfan, ouswa zot frer, ouswa zot ser, al dan sa progranm pou swiv en progranm reabilitasyon.

Pou note osi ki nou pe envestir dan Coetivy, en nouvo striktir kot bann zenn, bann dimoun an zeneral me sirtou bann zenn ki’n ganny kondannen pou bann krim relye avek drog, par egzanp en zenn in kas en lakaz pou li ganny larzan pou li aste drog, i al laba dan sa Prizon e i ganny en prosesis formasyon e reform li.  E i ganny tretman, i ganny counseling, i ganny bann keksoz neseser pou reform li e answit i aprann en metye.  I kapab aprann lagrikiltir, i kapab aprann lapes, i kapab aprann carpentry e woodworking.  Bann keksoz koumsa.  Masonery, plumbing.  Tou bann keksoz koumsa.  Aprann en metye pou ekip li ki ler i sorti, i kapab annan en keksoz dan son lanmen.

Anmenmtan, zot pou kapab osi lo nivo akademik si zot anvi e nou pou ankouraz zot pou fer sa.  Fer zot O level par egzanp.  Fer menm letid pli avanse o nivo A Level e osi aprann computing.  Tou sa bann keksoz i dan sa progranm ki nou pe lanse lo Coetivy pou lannen prosenn, ki ava, sa nouvo fasilite ava terminen ver lafen lannen prosenn e 2015 nou pou kapab met sa an aplikasyon.

E alor Mr Deputy Speaker, poulemoman, anba Misuse of Drugs Act, i deza annan sa provision e nou pe seryezman konsider enplimant sa akoz bokou paran in vin vwar mwan.  I dir mwan Minis, mon ti a kontan mon garson i al Coetivy.  Malgre i pa’n komet okenn krim, i al Coetivy e i al dan sa prosesis reabilitasyon laba akoz ler i reste lo Mahe ouswa Praslin ouswa La Digue, i pa pou kapab fer li.  E la mon pe konsilte ansanm avek Atorni Zeneral lo bann eleman Konstitisyonnel.  Si sa Misuse of Drugs Act, sa pouvwar ki Komisyonner i annan i legal e si fanmiy i dakor pou nou fer li, si nou pou kapab fer li pou sa bann zenn ki’n ganny afekte.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble spesifikman si krim kont nou bann zanfan, in ogmante dan nou pei oubyen non e kwa ki pe ganny fer spesifikman pou adres sa size?  Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon annan sa lenformasyon.  Ler mon regard bann sexual offences an zeneral.  Mon napa kont zanfan spesifikman me ler mon regard sexual offences pou 2012 an zeneral, premye quarter 2012 ti 35 ka.  Dezyenm quarter ti 34 ka.  E ler mon konpar li avek 2013, premye quarter ti 41 ka.  In monte pou premye quarter, konpare avek 35, me pou dezyenm quarter in desann in vin 21 ka, konpare avek 34 ka pou dezyenm quarter lannen pase.  Alor an mwayenn, i apepre parey.  I napa en gran logmantasyon ouswa en gran rediksyon dan bann ka kriminel labi seksyel pou sa lannen, me nou pou bezwen etidye sa pou vwar kimannyer i kontinnyen dan sa trwazyenm e katriyenm quarter pou sa lannen.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, nou’n ariv alafen nou Question Time.  mon ti a kontan remersye Minis ek son delegasyon e mon ti ava ekskiz zot parmi nou.  E avek sa nou ava pran en break.  Nou ava rezwenn 11.15.

 

(BREAK)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, nou a kontinnyen nou travay lo Order Paper.  E nou pou pran Second Reading Public Health Authority Bill 2013.  Avek nou, nou annan Minis Larue, Minis pou Lasante ki pou vin prezant nou sa Bill. Minis mon ti a kontan swet ou labyenveni avek ou delegasyon parmi nou.  E mon a ganny en Motion for Second Reading.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Deputy, anba Order 64(2), mon move ki nou lir sa Bill en dezyenm fwa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn Manm ki segonde?

 

HON WILBY LUCAS

Seconded Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bill in ganny segonde.  E mon ava envit Minis pou prezant nou prensip e merit zeneral sa Bill.

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Deputy.  Leader of Government Business, Leader of Opposition, tou Manm Lasanble Nasyonal, tou dimoun alekout, bonzour.  Le 2 Mars 2011, Cabinet ti aprouve pour ki Lotorite Lasante Piblik, Public Health Authority, i ganny etablir pou pli byen kontrol bann servis lasante piblik e prive.

Le 15 Me 2013, sa Proze de Lwa ti ganny prezante devan Cabinet pou aprouvasyon e plitar, apre ganny pibliye le 2 Septanm 2013.  Ozordi, bokou zefor pe ganny mete e bokou travay pe ganny fer pou revwar e moderniz nou sistenm lasante, pou donn en meyer servis e enn de kalite a nou popilasyon.  Ensi ki responsabiliz zot, pour ki zot pran an men responsabilite zot prop lasante.  Donk, i tre apropriye alor, pou prezant Lasanble avek premye Bill pou zot sipor e laprouvasyon.

Ziska tou resaman, bann rol regilatwar Minister Lasante, ti anba zis parasol Lasante Lanvironnman.  En kantite in ganny akonplir pandan sa bann letan, par egzanp, bann maladi ki transmet par moustik i anba kontrol gras a sirveyans lo bann por ek erport.  Nou annan en unit modern pou sirvey maladi, espesyalman bann maladi enfeksyez e reazir letan i annan en lepidemi.  Nou travay lenspeksyon dan bann landrwa e biznes ki ofer servis piblik, i pli byen striktire e organize.  Bann food poisoning outbreak par egzanp, pe vin deplizanpli rar e i annan ankor plizyer legzanp.

Avek reform, liberalizasyon e modernizasyon lekonomi, sekter Lasante parey plizyer lezot sekter dan prive e piblik in ouver e pe agrandir dan en fason tre rapid.  Sa i tre bon e remarkab pou en pti pei parey Sesel.  Pou sit detrwa legzanp, servis medikal e danter prive, lasante konplemanter, farmasi, biznes lotel e manze eksetera.

Malgre zefor pou kree bann diferan regilasyon e gid, pou organiz e regilariz zot, souvandfwa, Minister Lasante ti vwar en mank lotorite e striktir legal adekwat, pou fer fas avek sa growth ki petet, nou pa ti zanmen pe antisipe.  Donk, pour ki lord e kontrol dan tou sa bann devlopman ki annan en lyen avek lasante i ganny mentenir, dan lentere lasante piblik.  Nou’n vwar li absoliman neseser ki en lotorite avek serten lotonomi, avek en baz legal i ganny etablir.  Sa desizyon fodre dir in ganny sipor plizyer lazans enternasyonal parey WHO, ensi ki World Bank.

An gro, rol e fonksyon Lotorite Lasante Piblik se pour monitor e regulate sekter lasante prive, ensi ki lasante piblik e tou servis ki lyen ek lasante.  I pou osi endepandan ek lezot servis lasante dan Minister.

Malgre ki ansemoman, Departman Lasante Piblik i annan serten manda pou oversee sa bann servis, i pa sifizan e i napa ase sipor e lotorite legal pou fer tou sa ki neseser pou asir lord e kontrol.  Byensir, lobzektif prensipal se dan lentere lasante piblik.

Dan nouvo striktir Lotorite Lasante Piblik, nou pou asire ki sak morso Lalwa ki annan lyen ek Lasante Piblik i ganny byen aplike.  Pou annan bann komite oubyen Board kot sa bann Lalwa i permet, pou fer sir ki sa i ganny byen fer.  Serten Board tel ki Food Control, Pesticide, Lasante Konplemanter, Tobacco Control Board i deza egziste.  E i annan lezot ki bezwen ganny revize.

Laboratwar Lasante Piblik i konplemant bann louvraz inspectorate atraver tou bann analiz manze, delo, latizann eksetera.  Louvraz anba sa striktir i ganny dekrir dan plis detay atraver sa bann fonksyon ki mon ava pas lo la prezan.

Lotorite Lasante Piblik pou annan manda nasyonal premyerman pou asir ki provizyon servis lasante dan sekter prive e piblik i satisfer standar ki’n ganny mete dan bann diferan morso Lezislasyon.  Anrezistre tou bann fasilite e practice ki pe donn servis lasante e en servis ki annan lyen avek lasante.

Organiz bann lenspeksyon bann fasilite ki pe donn servis lasante, oubyen servis ki lie ek lasante, pou asire ki tou regilasyon pe ganny swiv.

Asire ki tou latizann ki ganny enporte dan pei, i de kalite e satisfer standar neseser.

Organiz bann lenspeksyon e servis regilatwar pou bann fasilite ki donn servis piblik tel ki manze, delo ek lezot fasilite sanniter.

Asir sirveyans maladi dan pei, anlinny avek norm e gid WHO e International Health Regulations, pou anpes e kontrol lepidemi.

Asir servis laboratwar lasante piblik ki lakle dan sirveyans e kontrol maladi.  Sa i enkli gard lyen ek bann laboratwar, referans osi aletranze.

Planifye e kordin bann envestigasyon letan i annan en lepidemi.

Asir sipor epidemyolozik e statistik pou bann servis lasante dan prive, ensi ki dan piblik.

Asire ki bann aktivite sirveyans teren i ganny fer pou evit lepidemi, tel ki maladi propaze par moustik, manze oubyen delo ki’n kontaminen.

Asir servis screening kan i neseser, pou travayer etranze, ensi ki travayer lokal.

Osi, donn konsey stratezik lo lasante e sekirite travayer an zeneral dan pei.

Sa Bill i ganny divize an 9 parti.  Parti 1 preliminer i donn nou bann tit enterpretasyon e definisyon.

Parti 2, letablisman Lotorite Lasante Piblik koman en body corporate.  Sa parti i eksplik rol ki pou annan pou asir fonksyonnman efikas bann Lalwa liste anba premye schedule.

9 lobzektif anba Seksyon 4(2) i donn plis detay lo travay Lotorite Lasante Piblik.  Son bann fonksyon i definir anba Seksyon 5 a(1).

Parti 3.  Sa parti i lo lapwentman, letablisman Bord Lotorite Lasante Piblik, son konpozisyon ek bann fonksyon.  Trwazyenm schedule i osi donn nou tou detay.

Parti 4, Seksyon 7, 8, 9 ek 10 i eksplik apwentman Public Health Commissioner.  Bann responsabilite.  E Seksyon 10 i donn detay lo pouvwar delegasyon ki Public Health Commissioner i annan.

Part 5.  Tou bann servis Lasante ou servis ki lie avek lasante i bezwen ganny anrezistre.  E sa parti i fer provizyon pou sa.  I donn detay lo prosedir e kondisyon lanrezistreman, ensi ki bann prosedir administratif e peyman bann fees.

Part 6.  Appeals Board i ganny apwente anba sa parti.  Sa Board i donn loportinite nenport endividi ki pa satisfe avek desizyon Lotorite Lasante piblik, pou zot kapab fer apel.

Parti 7.  Sa seksyon i standar an sa ki konsern administrasyon finans pou bann tel Lotorite.  Tousala i an akor avek ladministrasyon finansyel bann kont piblik.

Parti 8, bann lofans ki ganny komet i ganny pini swa par lanmann, oubyen santans Prizon.  Depandan lo severite.  Fodre note ki sa seksyon i permet fleksibilite pou diferan santans, ziska bann maksimonm ki rezonnab.

Parti 9.  Lezot keksoz.  Pourvwar pou anploy dimoun neseser pou desarz bann responsabilite e osi proteksyon bann ki azir lo non Lotorite Lasante Piblik.

Minis Lasante, etan parent Minister, i kapab fer bann regilasyon anba sa Lalwa.  Premye schedule i lalis bann Public Health Laws.  Dezyenm schedule i Health related products.  Trwazyenm schedule, konpozisyon e prosedir Registration Board.  Katriyenm schedule, Health Professional Practices.  Senkyenm schedule, health related practices.

An konklizyon Mr Deputy, mon pou konklir pou fer nou Lasanble Nasyonal rapel, ki letablisman Lotorite Lasante Piblik, i an konformite avek modernizasyon nou servis Lasante ki Gouvernman pe antreprann, pou pli byen servi nou piblik.  I pou enn dan sa 3 pilye nou servis lasante Sesel.  Mon demann tou Manm pou siport e aprouv sa Proze de Lwa.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon.  Deba i ouver.  Onorab Vidot.  RequestMinister, switch off.

 

HON KEVIN VIDOT

Thank you Mr Deputy.  Mr Deputy Speaker, koleg Onorab, Minis avek ou delegasyon, bonzour.

En pep ki an bonn sante set en Nasyon an bonn sante e prospere.  Nou pa kapab separ sa 2 keksoz ansanm.  Zot annan en relasyon direk.  En Gouvernman ki responsab set en Gouvernman ki envestir dan lasante son pep.  E pa zis sa.  Me rod fason kimannyer pou moderniz son sistenm lasante.  Fodre zanmen i dir ki in fini arive, ouswa akonplir tou sa ki annan pou fer.  Non.  I touzour rod fason inovativ, konkret e smart, pou amelyou ou sanz pou le meyer, son prop sistenm.

Mr Deputy, se sanmenm sa rezon mon siport Parti Lepep.  Sa Parti, nou Parti e mon Parti, in touzour la pou rod le meyer pou son pep.  Nou’n kapab opouvwar tou sa letan si zot oule dir, me nou pa’n zanmen asize dan konfor pou dir ki nou’n ase fer e ki napa nanryen nouvo pou anmennen ou fer, pou ed sa pep ki’n gard nou la.  Non.  Nou kontinnyen lite.  Nou kontinnyen serse.  Nou kontinnyen tap laport ki afen, nou ganny solisyon pli meyer pou nou pep.

Vwala rezon det sa Public Health Authority Bill devan nou Lasanble ozordi.  I konfirmasyon en Parti, en Gouvernman ki’n ekout son pep e pe donn son pep en larepons ozordi, par anmenn sa Bill devan sa Lasanble.  Ki pou permet anmenn modernizasyon dan nou sistenm lasante par kreasyon en Public Health Authority. Me eski nou pe dir, ki atraver kreasyon sa Public Health Authority ki tou keksoz pou parfe?  Byensir ki non.  Perfeksyon i egziste dan lesyel, pa lo later.  Imen i reste imen e i riske ki serten keksoz i kapab pa mars dan nou faver.

Me toudmenm, i enportan pou note Mr Deputy, ki Sesel, nou annan en sistenm lasante ki marse nou e menm bokou pli meyer ki bokou lezot pei ki ofer sa servis pou nanryen ou menm peye.

I annan pei, si ou napa en Health Insurance ou pou asize lo ban e riske mor lanmenm, si ou pa kapab donn en garanti lekel ki pou pey ou konsiltasyon e tretman.  Kantmenm nou konplent parfwa ki nou esper tro bokou letan lo ban lopital, ki parfwa mwan osi mon panse ki i enpe tro bokou, me si nou get dan lot kote, napa diskriminasyon.  Tou dimoun i ganny en sans pou vwar menm Dokter ou Spesyalis dan menm landrwa.  Parey nou dir an Angle, “Please let’s count our blessings”.  Me toudmenm, mon oule sizer avek sa Lotorite ki apre ki in ganny etablir, ki sa i en area petet, i devret investigate e vwar rezon e rod solisyon pou sa konsern, an vi ki enn parmi manda sa Lotorite se pou monitor e evaluate all health related services e osi pou ensure they adhere to good practices ki dan lentere piblik an zeneral.

Mr Deputy, ler mon pe koz en pe lo manda sa lotorite, mon krwar i enportan pou note ki Gouvernman, in the process pou kontinnyen moderniz e amelyor son sistenm lasante, pou donn Seselwa en meyer deal, in realiz lenportans pou agrandi manda e zirisdisyon sa Lotorite.  Par donn li pourvwar osi, pou monitor, ki pa zis lopital, klinik ou lezot servis ki Lasante i ofer, i zwenn bann requirements e standar, me ki osi private sector i ganny sirveye.

Dan sa “Nouvo Sesel” ki Prezidan Michel ti prezant devan lepep Seselwa avan son re-eleksyon 2011, nou pe vwar ki zour an zour, pe vin en realite.  Byensir avek bann Polisi serye ki son Gouvernman pe kontinnyelman formile e osi bann morso Lalwa modern ki vin devan sa Lasanble pou nou debat lo la e aprouve.

E nou koman en Lasanble responsab, nou pa pou anmar lanmen nou Prezidan.  Okontrer, nou pou apir li e ed li devlop sa pei, pou anfen nou vwar sa zoli portre “Sa Nouvo Sesel” ki tou Seselwa a santi li fyer pou apel son pei.  Menm sa bann ki konplent dan vid.

Dan “Sa Nouvo Sesel” Mr Deputy, ou ekspekte vwar bann servis lasante prive ki egzakteman ki pe arive ozordi.  Me pa akoz i prive e ki nou peye ki nou krwar i otomatik ki nou pou ganny pli meyer servis.  Ouswa pli bon konsiltasyon ou tretman pou nou larzan.  Non.  I pa touzour leka.  Alors, i enportan ki sa Lotorite i monitor byen sa bann servis prive ki Seselwa pa ganny bat latet.

Zis an referans, parey kestyon ki mon ti demann Minis pou Lasante menm dan sa Lasanble Mr Deputy, ki i devret dir avek sa Lasanble lekel ki responsab pou asir standar e bann fonksyonnman bann lekipman ouswa masin medikal ki bann klinik prive i servi.  E vwala sa Bill in ariv devan nou.

Mr Deputy, mon’n vwar dan lepase kot serter endividi in vin klinik Gouvernman.  Dokter in konsilte li.  Pas Farmasi pran son tretman.  I pa pran akoz dapre li, i pa bon.  I al kot klinik prive, i ganny menm tretman.  Me la akoz in peye, ouswa Dokter in donn li en lot non, sa menm latizann.  I dir sa enn i bon.

Sa letan, mon ti ankor en Travayer Lasante.  Mon’n seye counsel sa bann dimoun e ouver zot lizye.  Mon pa pe dir ki al kot klinik prive pa bon.  Non.  Okontrer.  Gras a Parti Lepep, ozordi dan Sesel, ou annan swa.  Me mon pe ankouraz nou pep pou fer sa meyer swa, zis parey an 2011, zot ti fer bon swa pou elekte Prezidan Michel e sa tim Onorab Parti Lepep kosto, pou siport li dan son travay.  Ki nou pa pas parey Lanmerik pe pas ladan ozordi.

 

(applause)

HON KEVIN VIDOT

Mon bann frer ek ser Seselwa, annou get byen e fer bon analiz.  Zis get ki pe pase dan lemonn, kot serten pei pa anvi e pa pou les en sistenm lasante ki pou benefis sa ki mwen fortinen.  Pa nou tou ki kapab al Klinik Prive.  Serten pei pe koup lo lakantite larzan ki i envestir dan sistenm lasante.  Nou Sesel, nou envestir plis ankor.

Modernizasyon i vin a en kou.  Me sa ki vin avek, i vo lapenn.  Si lepep Seselwa i ganny en meyer deal.  Ler mon pe koz lo en meyer deal, mon krwar i enportan ki mon pa manke pou dir ki enn parmi son fonksyon ki amonavi i tre enportan, se ki sa Lotorite pou annan manda pou formulate e operate Schemes of Service an konsiltasyon avek DPA.

Nou toultan tann konplent ki bann profesyonnel Lasante in fer, kot zot Scheme pa bon.  I devret ganny revize e lezot konsern ankor.  Nou’n vwar en komansman ki Minister Lasante in fer, kot Scheme bann dokter, ners parmi lezot, in ganny revwar e kot sa Lasanble fek aprouv en Bidze Siplimanter pou kapab enplimant sa Scheme.

I paret i annan en pe konsern toudmenm dan son lenplimantasyon.  Alors, mon mazinen ki sa Lotorite i devret osi imedyatman, apre ki in ganny etablir, vwar sa bann konsern e adres li dan en fason efikas e vit.

Mon pe osi sizere ki sa Lotorite i devret vwar Scheme e lezot benefis bann Allied Health Professionals, pou fer li vin on par avek lezot profesyonnel Lasante, sirtou bann ki bezwen vwar li pe al donn serten servis lo Praslin ou La Digue.  Mon oule sezi sa loportinite Mr Deputy, pou felisit e remersye tou bann profesyonnel e travayer Lasante ki pe tonbe leve pou donn le meyer servis zot frer ek ser Seselwa.  Kontinny sa bon travay.  I annan bokou Seselwa ki apresye zot zefor e konpasyon, enkli mwan menm.  Byensir nou pa devret zanmen zeneralize e dir ki travayer Lasante pa pe fer ase.  Mazorite de zot pe fer en travay ekselan.

Pou terminen, lanmour ki Gouvernman Parti Lepep i annan pou son pep, i ganny demontre par nou Gouvernman, pli presizaman nou sistenm lasante, kot i pe ofer en servis pou nanryen e ase o nivo.  Odela ou plis ki sa, nou Konstitisyon nou Trwazyenm Repiblik, i obliz li pou li fer.  Se sa konpasyon en Dirizan e en Parti ki annan son pep aker i fer.  Pep Seselwa, tanto dan lakour, dan konfor nou lakour, annou mazin byen ki nou lasante i avan tou nou prop responsabilite.  E ki prevansyon i pli meyer ki gerizon.  Me menm si malgre sa ou’n vwar ou tonm dan en problenm lasante ki ou pa ti demande, Gouvernman Parti Lepep atraver son progranm e sistenm Lasante pou la pou anpar ou.  Ki Bondye i beni nou tou avek bonn sante.  Mersi pou zot pasyans.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Dokter Payet.

 

HON DAVID PAYET

Mersi Mr Deputy.  Bonzour tou dimoun.  Mr Deputy, kreasyon en Public Health Authority ki pou swiv sa Proze de Lwa ki nou pe aktyelman debat lo la isi dan Lasanble Nasyonal, i reprezant en gran lespwar pou komite bann Profesyonnel Medikal e lasante an partikilye e pour piblik an zeneral.         Koman sa striktir ki regulate e monitor bann Lalwa relye avek lasante piblik, ensi ki bann profesyon, pratik e prodwi lasante.  Sa Public Health Authority, pou annan en lenpakt pozitiv direk lo kalite lasante ki piblik Seselwa i ganny akse avek.  Dan sa konteks, sa Lotorite pou azir koman en proteksyon pou bann Profesyonnel Lasante osi ki manm piblik.

Mon dir ki sa Lotorite pou azir koman proteksyon pou sa 2 group dimoun, sa ki pe administre swen lasante e sa ki pe resevwar sa swen akoz atraver son legzistans, sa Lotorite pou asire ki bann Health Practitioners i annan kalifikasyon e konpetans neseser pou zot pratike e ki bann prodei e pratik ki zot ganny ofer avek piblik Seselwa i de bon kalite e i lo standar.     Sa pou en proteksyon pou kominote Health Practitioners akoz napa risk ki serten endividi ki napa kalifikasyon e konpetans teknik neseser, i kapab practice isi dan Sesel e vin en risk pou lasante Seselwa e repitasyon bann dokter akoz nou tou nou konnen, letan en sel dimoun i fer en keksoz mal dan son profesyon, se tou dimoun dan sa profesyon ki pey lepokase.  Alor, atraver son travay, sa nouvo Lotorite pou ofer piblik Seselwa sa lasirans e swen lasante ki zot pe ganny ofer napa okenn risk.  Sa i en fakter enportan akoz i pou donn piblik Seselwa plis konfyans dan profesyon lasante.

Mr Deputy, mon oule met lanfaz lo lenportans klinik dan sa lasenn ki nou apel servis lasante.  Klinik i en mayon tre enportan dan sa lasenn akoz klinik i souvandfwa premye pwen kontak ant sa ki travay dan health delivery e sa ki konsonm sa servis, savedir bann pasyan.

Se dan klinik ki bann konplikasyon lasante e maladi i ganny dyagnoz e travay bann profesyonnel medikal e lasante dan bann klinik, i labaz tretman ki en pasyon i ganny resevwar.  Klinik i swa piblik oubyen prive, i pwen fokal lasante piblik e mon swete ki sa nouvo Lotorite i pran an kont e donn latansyon neseser sa bann klinik.

Mr Deputy, lasante i en bezwen debaz e dan tou pei lemonn, dimoun i depans bokou lo lasante.  Dan serten pei parey Sesel kot i annan en sistenm lasante piblik finanse atraver tax e kot lasante i gratwit, sa depans i ganny reflekte dan Bidze Leta.  Nou vwar sa atraver lefe ki toulezan, se Minister Lasante ki resevwar pli gro poursantaz Bidze anyel Gouvernman e osi atraver lefe ki bokou depans Sekirite Sosyal i relye avek lasante.

Se dan sa konteks ki lenportans Public Health Authority i pran tou son lanpler.  Sa Lotorite i merit realize ki akse avek swen lasante i pa zis en drwa imen ki iniversel, me osi en drwa ki ganny rekonnet dan nou Konstitisyon.  Par asire ki Seselwa i ganny akse avek swen e prodwi lasante ki lo standar, sa Lotorite pe kontribye pou fer sa konsept Drwa Lasante evolye, pou sorti li kot akse avek lasante, pou vin akse avek lasante de kalite.

Lefe ki pou sa striktir i asire en drwa ki Konstitisyonnel, sa Lotorite pou zwen en rol enportan dan nou Konstitisyon e vin aktiv e relevan dan lavi tou nou sitwayen.

Mr Deputy, mon pou vot an faver sa Proze de Lwa.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Barbe.

 

HON NICHOLE BARBE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, Minis ek ou delegasyon, Koleg Onorab, bonzour.  Mr Deputy, letan ki en pei in anbark lo semen reform stratezik, i bezwen posed lanvi e kouraz neseser pou asire ki sa reform i evantyelman tous tou son bann sekter kle.  I pran letan e i kout larzan pour ki en pei i konpletman revwar tou son bann Lenstitisyon e lorgan.  Me i enportan realize ki dan sa lemonn modern, nou napa okenn swa.

Si nou oule prospere koman en Nasyon, nou bezwen adapte avek lemonn otour nou.  Nouvo defi, nouvo bezwen, nouvo lide e fason fer, nouvo teknolozi e skills, tousala i nesesit ki nou bann Lenstitisyon i bezwen reflekte nouvo realite lemonn dan zot loperasyon, me egalman dan lafason ki zot ganny striktire e gouvernen.  Apre tou, koman en pei, nou bi prensipal se byennet nou pep e byennet lepep Seselwa, i rezon ki ozordi devan nou Lasanble, nou vwar arive Public Health Authority Bill 2013.

Premye komanter ki mon annan pou fer lo sa Bill, se ki nou nesesite primer se pou adres en vid.  Dan nou listwar resan, Sesel in pas dan en sistenm lasante santralize kot tou swen e servis lasante ti ganny delivre par Leta.  Swivan bann reform gouvernans, Leta ki ti swiv 1993, servis lasante in ganny liberalize, kot ozordi i annan plizyer bann health providers dan plizyer diferan domenn ki pe ofer zot servis avek nou pep.

E swivan liberalizasyon sekter lasante, bann biznes prive in antre pou donn sa servis kot i annan bezwen e nou vwar kot tou le lannen, zot prezans i ganny ranforsi.  Bann biznes i grandir e i vin pli for.  I normal alors dan en pei, kot i annan en sekter an plen krwasans ki bann size standar, kondwit profesyonnel e regilasyon sa sekter, i ganny adrese korekteman atraver Lezislasyon.  Parey ki mon’n deza dir, sa Bill devan nou Lasanble pe adres en mank e sa set en mank Lezislasyon pou regle e kontrol sa Sekter.

Mr Deputy, permet mwan pou elarzi lo sa pwen ki mon pe fer.  Sa size kontrol lo serten laspe nou sekter lasante i en nesesite ki’n ganny adrese partou atraver lemonn.  Sa Bill ki devan nou Lasanble ozordi, in enn ki’n pas atraver lamazorite bann Parlman dan lemonn, ki swa dan en form ou en lot.  En Lotorite Lasante Piblik i pa reflekte nesesite en Gouvernman pou enterfer avek, ouswa pou kontrol sa sekter.  Me i plito adres en bezwen reel pour ki en pep i sirvey e protez son prop lasante.

Sekter lasante, ki swa i tonm anba lasante piblik ouswa sekter prive, i pou dezorme bezwen delivre en servis ki alaoter e an konformite avek Lalwa.

Mr Deputy, en pep i bezwen a tou moman konsyan ki son lasante se son posesyon pli presye.  E avek sa Bill ki nou Lasanble pe pase ozordi, nou pei i bouz dan en direksyon kot lenportans proteksyon lasante nou pep i ganny ranforsi atraver Lezislasyon.  Me apard sa mank pou regilasyon ki sa Lotorite pe adrese, i osi annan en kote operasyonnel ki pou tonm anba lebra sa Lotorite.  La ankor Mr Deputy, mon pou refer lo nou listwar resan.  Kreasyon sa Lotorite, i trouv lo son rasin dan en rasyonnel kot Sesel i bezwen anmenn gouvernans e Ladministrasyon son servis lasante, anlinny avek bann pratik zesyon modern ki pli byen ekipe pou fas avek bann defi kontanporen ki nou pe fer fas avek ozordi.  Sa sistenm lasante santralize kot tou keksoz i ganny fer en sel landrwa e ganny zere par en sel ladministrasyon, i enn ki pa neseserman ideal pou larealite zordi.

Mr Deputy, enn bann pwen ki mon anvi soulinnyen dan sa Bill se lefe ki sa Lotorite pe ganny met anplas koman en body corporate e in ganny site klerman dan sa Bill ki sa i fer ki sa Lotorite i kapab inisye prose legal, me i egalman kapab ganny pourswiv a son tour.  Sa amonavi, i servi pou asir en serten nivo standar e profesyonnalizm delapar sa Lotorite ki limenm in ganny met anplas pou regle serten fonksyon nou sekter lasante.  Enn bann fonksyon enportan sa Lotorite e mon pou site se “Inquire into complaints, allegations of negligence, misconduct and malpractice in any health related services and take appropriate actions in respect thereof.” Fen sitasyon.  Se sa morso ki fer mwan tre rasire, par lefe ki sa Lotorite i kapab a son tour, tonm anba oversight sistenm Zidisyer.

Mr Deputy, i enportan ki dan nou travay koman Parlmanter, bann sistenm avek striktir ki nou met anplas atraver lezislasyon, i an konformite avek nou Konstitisyon e i servi pou avans e respe nou demokrasi.

En lot pwen enportan dan sa Bill se ki i formaliz sa pozisyon Public Health Commissioner. E sa i anlinny avek bann norm e pratik enternasyonal.  Koman en Profesyonnel Lasante, mon rekonnet bezwen pou sa pozisyon Komisyonner Lasante dan striktir e ladministrasyon servis lasante pei.  Konpare avek bann lezot decision makers, Komisyonner Lasante i pou bezwen en Zofisye Medikal e sa i ganny site dan sa Bill limenm.  Nou bezwen osi rekonnet ki Komisyonner Lasante pou posed final say pou pran desizyon dan son field.  E sa i permet lespas pou bokou plis lefikasite dan travay sa Ladministrayon.

Mr Deputy, osi dan Seksyon 13 sa Bill, mon vwar register all health related services. La mon krwar, ki nou pou bezwen osi definir byen kler, kwa egzakteman en health related service akoz konmela, partou kot ou pase, sa mo health pe ganny itilize.  E la ankor, mon santi ki i tre byen pou nou pep ki nou kapab anmenn en Lotorite konpetan pou definir lekel servis i kapab apel son lekor koman en health provider, ouswa en Supplier bann health products. E si sa Lotorite i kapab egalman fer en bon lodit bann swadizan health products ki pe antre dan nou pei.

I annan serten prodwi ki malgre zot pa latizann, tel ki dantifris, me zot annan potansyel pou enpakte lo nou lasante e la mon swete ki sa Lotorite i ava fer li enn son fonksyon pou regilariz sa bann tel prodwi.

Mr Deputy, sa Bill i enn ki reflekte bann bezwen aktyel pei.  I osi enkorpor bann meyer pratik enternasyonal.  Dan en sekter tel ki lasante, i tre enportan ki nou pei i fonksyonn an konformite avek bann norm e standar enternasyonal etabli.  Sa i ava ofer nou pep en meyer servis e swen lasante.

An konklizyon, mon pou propoze ki Minister Lasante i fer en travay sansibilizasyon lo sa Bill.  Eksplik byen nou pep bann fonksyon e provizyon ki enkorpore ladan.  Vi ki sa Lotorite pou en keksoz nouvo, i enportan alors ki sa travay ledikasyon i ganny fer.

Mr Deputy, avek sa mon pou ofer tou mon sipor sa Mosyon e mon swete ki tou bann bon lentansyon ki’n antre dan kreasyon sa Lotorite, i ava materyaliz koman bann bon akzyon pozitiv lo teren.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Deputy Speaker.  Mr Deputy Speaker, i toultan fer mwan en plezir pou mwan koz lo bann mezir ki nou Gouvernman in met anplas pou kontinnyen improve kalite lavi nou sitwayen.  Mon krwar sa Gouvernman in fer sa depi ler i opouvwar e i pou kontinnyen fer sa.

Mon osi vwar li koman en tre gran plezir pou koz lo bann mezir ki armonize e byen kordinen, kan nou Gouvernman i pran li.

Dan konteks sa Public Health Authority Bill ki devan nou, i tre kler.  Lartik 29 nou Konstitisyon, The right to health care i dir ki Leta i sipoze provide attainable physical health pou dimoun e bann mezir ki atase avek, par egzanp primary health care me osi provizyon pou annan bann klinik prive.  Me pour sa kapab marse, i bezwen annan en striktir regilatwar, en striktir monitoring ki byen kler e byen defini.  E se pour sa rezon ki ozordi, nou Lasanble pe debat lo en Public Health Authority Bill.

I enportan pou soulinnyen Mr Deputy Speaker, ki bokou pei kot ozordi nou koz lo zot sistenm lasante tel koman Sengapour menm Moris, menm lezot pei ki annan bann sistenm lasante ki dimoun i koz lo la, in pas atraver bann tel mezir e zot pa’n pran sa bann mezir zis en sel kou, san ki zot armonize e annan en sinerzi ant sa bann mezir e bann reform mazer dan zot sistenm lasante.

E mon apresye ki Minister Lasante in pran sa lapros pou enkorpor dan reform lasante ki nou pe fer, sa mezir an sa ki konsern Public Health Authority e pour sa i ava fer ki nou ava annan nou en striktir regilatwar ki kler, ki robust e ki ava asire ki servis ki nou pep, parey bann Onorab ki’n koze avan mwan in soulinnyen, i alaoter ki zot devret pe gannyen.

Mr Deputy Speaker, ler nou regard sa Bill, Minis in fer referans avek lendepandans en Lotorite.  Wi.  I annan lendepandans me sa ki mon osi oule soulinnyen ki i pa vedir ki i pou act avek impunity. I pa pou kapab fer sa ki i anvi akoz sa Bill i montre klerman ki limit sa Lotorite pou annan, an relasyon avek bann aksyon ki i pran e bann provizyon ki en dimoun ki’n annan en desizyon, oubyen en group endividi, oubyen whoever it is ki’n annan en desizyon ki’n annan en desizyon ki’n ganny pran kont li, pou li appeal kont sa desizyon.  E sa i anlinny avek sa striktir gouvernans, sa striktir demokratik ki nou Gouvernman pe anmennen.

E mon krwar i enportan pou tou Seselwa ozordi analize poudir me, si nou ti aret kritik nou sistenm lasante pou en pti pe letan e asize e regard travay ki nou bann profesyonnel Lasante i fer, esey apresye kontribisyon ki sa bann profesyonnel i fer, mon krwar nou ti ava vwar serten bon keksoz avek nou sistenm lasante.  Me malerezman souvandfwa kritik i vin pli fasil ki praise.

Mr Deputy Speaker, pou mwan sa Lalwa i reprezant en pa dan bon direksyon akoz ler nou regard son bann provizyon, par egzanp si nou regard anba Seksyon 4 sa Lalwa, nou vwar i kler ki bann fonksyon ki sa Lotorite pou annan e in pursuing son bann objectives, ki sa ki i pou bezwen fer pou li achieve sa.  E i kler.  Napa nanryen ki ankonbran.  Napa nanryen ki konplike akoz i ganny definir tre klerman.

So, pou mwan sa i en sinny dan bon direksyon kot nou annan nou en morso Lalwa ki definir egzakteman ki sa ki sa Lotorite i sipoze pe fer e i fasil prezan pou nou etablir accountability vizavi, oubyen bann performance indicators, vizavi sa bann fonksyon, vizavi sa bann lobzektiv ki sa Lotorite pou annan.

Mr Deputy Speaker, mon kontinnyen par egzanp, ler nou regard dan part 4 sa Bill, nou vwar lapwentman Public Health Commissioner. E sa i en eleman enportan me ki sa i fer osi se ki i donn serten lendepandans, serten lotonomi, me i donn serten lanpler sa louvraz, en Public Health Commissioner, ki ava permet li pou annan, si nou kapab servi sa term kouran, sa ledan, pou li kapab morde kan i annan bann pratik ki pa an akor avek bann provizyon sa Proze de Lwa.  E sa i fondamantal.

Kontrerman avek ozordi kot nou ti annan serten framework rgilatwar me ki pa ti klerman definir bann rol e bann provizyon kler ki nou bezwen met anplas.  E pour mwan sa i en pa dan bon direksyon.  E nou bezwen soulinnyen kan nou Gouvernman i fer en pa dan bon direksyon.  Nou bezwen apresye e nou bezwen siporte sa bann pa dan bon direksyon akoz i pa benefisye zis nou me i osi benefisye nou zenerasyon fitir.

Mr Deputy Speaker, en lot pwen enportan dan sa Bill se lefe ki nou annan nou en Public Health Authority Board. Ou konnen, parfwa en endividi i kapab act dan serten fason me i osi enportan pou annan en framework sipervizyon.  E sa Board i la pou li zisteman provide sa.  E ler ou annan ou sa bann striktir ki konplemant kanmarad within en sekter, i fer li pli for e i fer li pli fasil pou bann desizyon vin pli transparan e pli konekte avek sa ki pe pase avek larealite.  E se sa ki enportan pou nou ozordi.

Mr Deputy Speaker, en lot pwen enportan dan sa Bill se an sa ki konsern registration. E mon krwar finalman sa in ganny enkorpore dan en fason tre net e tre kler e ti bezwen ganny enkorpore.  E i definir klerman ki sa ki ou bezwen fer pou kapab ganny registration.  E mwan mon; i annan en morso la, Seksyon 19 sirtou ki mon krwar i tre, trez enportan.  E sa i reste.  Kot Public Health Commissioner i annan sa lotorite pou li order fermtir en servis, oubyen lezot keksoz ki relye avek Public Health dan Gouvernman ouswa dan prive.    Mon pa vwar nanryen ankonbran ladan.  Mon vwar i tre kler e tre net.  Ankor enn fwa, mon felisit bann profesyonnel ki’n travay lo sa Lalwa akoz i montre poudir serten travay in ganny fer pou armoniz konteks ozordi, avek bann reform ki nou pe anmennen dan nou sistenm lasante.

Mr Deputy Speaker, en pwen enportan dan sa Bill se bann lofans.  E kimannyer sa i ganny definir e sa pou mwan i primordyal akoz ozordi then, nou pe dir dorenavan, i annan en konsekans kan ou pa pe follow Lalwa.  Mon krwar Onorab Dokter Payet avan mwan, in fer kler ki bann prodwi lasante ki en dimoun i aste, bann servis ki en dimoun i gannyen i bezwen alaoter.

E alors, i bezwen annan en konsekans avek en Service provider, oubyen avek en Letablisman ki pe vann prodwi lasante ki pa pe vann en prodwi ki alaoter, oubyen ki pa pe donn en servis ki alaoter.  Tout an prenan kont ki i annan prosedir pou sa dimoun oubyen Konpannyen fer appealSo, i kler ki sa bann provizyon in ganny byen enkorpore dan sa Lalwa.

En lot pwen enportan Mr Deputy Speaker e sa se accountability.  E ler nou regard Part 7 sa Lalwa, nou vwar ki Seksyon 28 i koz klerman ki the Minister shall cause a report to be tabled before the National Assembly. E la mon pe koz lo rapor finansyel sa Lotorite.  I kler ki la osi nou Lasanble i ava annan son rol oversight pou li zwe, pou li vwar si nou pep pe ganny value for money an relasyon avek bann travay ki sa Lotorite pe fer.  So, pou mwan, mon oule dir ki ler mon regard sa Bill, i pa enn ki tro gro.  I enn ki ase konpreansif pou li enkorpor bann eleman enportan ki ava permet nou demen dan lefitir avans pli devan e petet la prezan, nou ava vwar lezot lamannman ki ava an konteks armonize avek bann reform dan nou sistenm lasante sa letan.  Me la, sa i en mezir ki nou bezwen pran ozordi.

Neamwen Mr Deputy Speaker, i annan serten pwen ki mon oule fer sorti, me petet serten rekomandasyon ki mon ti a kontan koz lo la.  Sa Lotorite pou annan anba son kontrol serten Lalwa Public Health e i enportan ki osi nou vwar revizyon dan sa bann Lalwa oubyen modernizasyon sa bann Lalwa ki deza an egzistans.  Sa i ava fer zot pli armonize e pli an sinerzi avek tou sa ki pe pase, bann reform, me osi pli modern an sa ki pe arive ozordi dan sekter lasante.  mon krwar sa i enportan osi pou nou konsidere.

Dezyenmman Mr Deputy Speaker, i devret annan provizyon kler pour ki sa Lotorite i kapab delivre lo son bann objectives defini dan sa Lalwa.  E sa i enkli lekipman neseser, swa laboratwar.  I enkli staff konpetan.  E la nou pe koz lo training pou staff me i osi enkli recruitment pou bann specific tasks, par egzanp pou bann staff ki ava fer bann specific task dan sa Lotorite.

E i enportan pou nou konsidere akoz ler nou pou annan en Lotorite regilatwar tel konm sa enn, i enportan ki i annan li dimoun kalifye pou kapab fulfill the objects of the Authority.  Ok. Ozordi nou anna nou bann staff Public Health ki fer en travay formidab me i enportan ki nou kontinnyen donn zot sipor e nou osi increase capacity sa Lotorite pou delivre plis.  Akoz la, nou’n met li dan en fason pli byen striktire e i annan diferan keksoz ki asosye avek ki nou bezwen kapab delivre lo sa bann promes ki sa Lalwa pe met devan nou.  Sa i tre, trez enportan Mr Deputy Speaker.

E mon trwazyenm pwen ki mon ti ava annan Mr Deputy Speaker, en trwazyenm rekomandasyon i se ki, nou met anplas en progranm sansibilizasyon pou bann operater, bann health related services, bann dimoun ki pe vann bann health related products as to what the Law entails. Mon konnen bokou zot i azour, i ofe avek sa ki sipoze pe pase, me selman i enportan pou zot konpran ki sa restriktirasyon, ki sa nouvo framework ki anmennen e ki rol sa Lotorite vizavi zot.  Sa Lotorite napa zis en rol regilatwar, me i osi annan en rol sipor pou sa bann dimoun ki provide sa bann servis, pou sa bann dimoun ki vann sa bann prodwi.  Pou asire ankor enn fwa ki nou pep i ganny sa ki alaoter e sa ki zot devret pe gannyen.

Avek sa Mr Deputy Speaker, mon pou termin mon lentervansyon e mon pou vot anfaver sa Bill. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, avek sa nou ava pran en break e nou a repran 2er apre midi.

 

(LUNCH)

MR DEPUTY SPEAKER

Bon bonn apremidi.  Nou a kontinnyen nou deba lo Public Health Authority Bill, 2013 e mon ava envit Onorab Souris pou fer son prezantasyon.

 

HON MIRENA SOURIS

Mersi Mr Deputy, bonn apremidi Mr Deputy.  Mr Deputy, i enportan ki nou sezi sa loportinite, ki sa deba lo sa Public Health Authority Bill i ofer nou, koman en lokazyon pou get enkou ki pe pase dan nou pei an sa ki konsern lasante.

Mr Deputy, ozordi dan Sesel i annan bokou servis a baz lasante ki ganny ofer.  An dot mo, sa ki nou dir alternative medicine, sa kalite form medicine i ase popiler.  Sa dan limenm i en bon keksoz, akoz i ofer Seselwa en pli bon swa, tretman e nouvo konsep lasante.  Parkont, sa sitiasyon i osi anferm serten risk, zisteman akoz bokou pa pe ganny ni monitor, ni evalye pou fer sir ki sa bann tel servis I zwenn bann standar.

Nou pe vwar bann magazen ki pe ofer plizyer prodwi a baz medicinal e farmasetik.  Lekritir ki lo serten sa bann konteni, ki swa bwat, poban ou boutey, i annan en langaz ki nou pa konpran.  Menm ki sa pa permet, nou souvan pe vwar sa bann prodwir lo letazer laboutik, parfwa i annan en desen ki nou rekonnet lo sa bwat alor, nou dir par egzanp, sa enn i kapab delwil fwadmori, me sa i menm parfwa pa neseserman alor, ou pa sir si sa ki ou pe konsonmen i bon.  Bokou nou ozordi i les nou ganny anbete avek bann lanbalaz atiran.  Spesyalman par sa bann prodwi ki sipoze amelyor nou lasante.

Mr Deputy, en lot elman kot nou koz bokou lo la, se bann prodwi manze ki antre dan nou pei ki pa lo standar e i kapab en menas pou nou lasante osi.  Mr Deputy, dan nou pei, nou deza annan en problenm lobesite e souvandfwa ki nou vwar, bokou bann prodwi lo market ki dapre nou konpran swadizan i ede redwir lobesite.          Parfwa, bokou nou koman konsomater lasante, nou zis aste an krwayan ki tou sa ki ganny ofer e met a nou dispozisyon i bon, lasante se lavi alors i toutafe normal koman en konsomater pou mazin e azir parey.

Mr Deputy, sa Public Health Authority in vin a en moman tre apropriye kot Minister Lasante pe moderniz son sistenm lasante.  Sa Bill i pou egzakteman pou fer provizyon pou asire ki standar i ganny aplike dan tou son laspe.  Mr Deputy rezon det sa Bill se pou regle, monitor e evalye tou servis ki ganny ofer pou fer sir i an akor avek bann pratik dan lenter piblik an zeneral.

Mr Deputy, Minis in deza fer resorti dan son prezantasyon ki lo bann lobzektif sa Bill e alors i kler ki lenportans sa Bill i pou donn pourvwar sa lotorite pou pli byen desarz zot responsabilite pou donn en meyer lasante pou nou pep.

Mr Deputy, an vi ki sa Bill i tre enportan e efikas, kot enn fwa pour tou bann standar i a ganny met an laplikasyon e mon osi kontan pou vwar sa Bill i osi ofer provizyon ki dan ka kot en dimoun i donn fo lenvidans ouswa anpes zofisye desarz son fonksyon i komet en lofans kot i kapab ganny sarze R25 mil ouswa plis, menm 1 an prizon ouswa toulede.

Tandi dan lot kote sa Bill i fer provizyon pou en dimoun ki napa sertifika valab, pa kapab ofer ouswa fer lavertisman son bann prodwi anba Lalwa e i kapab pey en sarz pa plis ki R100 mil ouswa en term 3an prizon ouswa toulede.

Mr Deputy, mon swete ki ler sa board i vin an laplikasyon zot a vitman revwar e fer lamannman lo Public Health Act pour ki i a reste azour avek larealite.  Dezyenmman Mr Deputy, ki sa board ek bann zofisye i travay e delivre servis byen efikas dan lentere nou bann piblik.  Mon osi dakor avek Onorab Barbe pour ki Minister, sa lotorite i sansibiliz piblik lo sa Bill e Mr Deputy avek sa detrwa pti mo, mon pou vot an faver sa Bill e mon pou demann mon bann koleg pou fer parey.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Samson.

 

HON DEREK SAMSON

Mr Deputy bonn apremidi, mersi.  Minis e delegasyon bonn apremidi.  Mr Deputy, sa Bill i annan koman lobzektif e lentere prensipal, pou regle e sirvey bann servis lasante, lasante piblik ofer par Gouvernman e osi par sekter prive.

Byensir lobzektif mazer sa Proze De Lwa, se pou garanti ki tou sa bann servis lasante ki ganny ofer dan pei, i ganny ofer korekteman e dapre bann norm e bann standar profesyonnel e enternasyonal.  En lot manda sa lotorite, apre ki nou pou petet pas sa Lalwa plitar, en lot manda sa lotorite i ki, i tre krisyel pou pei se kontrol lo tou leres servis ki annan pou fer avek lenplikasyon lasante piblik.  Tel ki sirtou biznes prodiksyon manze dan nou pei.

Mr Deputy, Minister Lasante i enn parmi bann Minister ki’n vwar plis sanzman dan son striktir e pour enn fwa ankor ozordi, nou pe ganny prezante en Proze De Lwa ki propoz nou formasyon Lotorite Lasante Piblik.

Parey Minis in resaman anonse, byento nou Lasanble pou debat lo en lot Proze De Lwa avek bi ankor ogmant efikasite e standar servis lasante Sesel.  Letan nou pe akeir sa bann sanzman dan sa Minister Mr Deputy, sa Minister ki ordinerman resevwar plis par Bidze anyel nou pei, mon santi ki i enportan nou port nou latansyon lo enn de size anba sa domenn.

Tou dabor Mr Deputy, se komitman Gouvernman Prezidan Michel pou garanti bon leta lasante pep Seselwa.  En sistenm lasante modern i inevitab letan nou pran an kont ki ozordi en dimoun i kapab ganny konsilte menm atraver en telefonn mobil pou son lasante.  En striktir lasante modern i osi inevitab letan nou realize ki, latizann i kapab ganny aste online atraver internet. E Lalwa, en Lalwa lasante modern i osi inevitab letan nou trouv nou pei dan en vilaz global kot si ou pa lo ou gard, ou vwazen dan son linyorans i kapab pe efektivman met nou pei an risk avek lenfeksyon lezot maladi.

Mr Deputy, tousala i ganny garanti anba sa nouvo Sesel kot nou tou nou pe ganny demande pou travay pli dir e fer en diferans.  Zisteman mon ti ava kontan rekonnet, felisit e remersi tou bann staff Minister Lasante pou zot zefor e performans dan travay ki zot pe fer, sirtou bann staff ki pe travay dan lopital Anse Royale.  Mon santi ki nou bezwen kontinyelman ankouraz zot pou travay nob ki zot pe fer.      Mr Deputy, sa Proze De Lwa i pe envantyelman adres konsern piblik e ki piblik pe egzize, ki nou vwar en meyer servis lasante dan nou pei e wi Mr Deputy, sa Lalwa ki mon mazinen nou pou vot lo la taler, i pe etablir ki demann nou bann dimoun i ganny tande, ki nou servis lasante i reste parmi enn ki pli meyer dan larezyon.  Ki dezorme, nou pou annan Lalwa pou mezir e kontrol servis lasante ki Gouvernman i ofer e osi byen ki sekter prive.  Ki tou bann lenstans ki pe pratik e ofer sevis lasante, i ganny anrezistre proper apre ki zot in zwenn tou bann rekomandasyon e bann standar enternasyonal.

E Mr Deputy, ou a dakor avek mwan ki standar i lakle dan okenn servis ki ganny ofer avek piblik e ler i konsern lasante, la i vin pli grav ankor akoz nou pe zwe avek lasante dimoun, lavi dimoun.  Pou napa plas pou dir ki en fot n’arive, oubyen dir mon pa’n tro konnen ki mon pou fer.  Si Lotorite Lasante i dir ki dezorme, Lalwa i dir ki tou batiman servis lasante, ki swa Gouvernman oubyen prive, i merit annan en laport antre avek en laport sorti, exit.  Alor fodre ki sa norm i ganny swiv.  Si i ganny prezante dapre standar enternasyonal, ki tou dokter oubyen ners ki pe egzamin oubyen vwar en kliyan i devret met en legan, i alor enportan ki tou sa i ganny swiv.

Mr Deputy, lalis pou bann tel norm parey, i kapab long me nou bezwen mind letan.

Nou vwar ki sa Bill pe osi donn Lotorite Lasante Piblik, sirtou son bann zofisye, plis pourvwar letan zot antre dan bann diferan letablisman servis piblik.  Pourvwar ki trouve anba lezot Lalwa, tel parye, Public Health Act pou aret loperasyon en biznes si i pe fonksyonn kont Lalwa, i alaporte sa lotorite atraver sa Lalwa.

Nou bezwen ozordi konpran ki, konpetisyon dan bann diferan biznes ki ofer servis parmi plizyer domenn i pa baze zis lo supply ek demand, me plito lo kalite supply ki pe ganny ofer.  E en biznes ki pe ofer okenn servis piblik ozordi, pou lo losing end si kliyan i santi ki pratik prodiksyon pe deroul dan bann move leta lizyenn e lapropte.  Ozordi dimoun i annan swa pou swazir an itilizan plizyer kriter e tou sa i form parti sofistikasyon e modernizasyon sa monn.

Me enn de kestyon i reste pou nou reponn Mr Deputy.  Eski vedir alor ki pou vin pli fasil pou manm piblik kapab raport avek Board Lotorite Lasante Piblik lo okenn konplent kot i konsern nivo servis lasante ki pe ganny ofer dan nou pei, be it prive oubyen Gouvernmantal?  Oubyen rapor kot en take away oubyen en restoran pou kapab pli byen ganny resevwar san okenn konplikasyon?  Konmsi nou pe demande ki sistenm ki pou egziste apard lenspeksyon, ki pou permet en kliyan pou fer rapor oubyen plent kont kalite servis ki i pe resevwar dan nou pei.

Mr Deputy, a sa pwen, i enportan pou nou vwar vreman lasante piblik e son lantouraz, i ganny lannen prosen dan bidze sifizaman resours finansyel pou ganny travayer e lezot resours pou garanti ki sa lotorite i fonksyonn dan son totalite.      Menm Board Lotorite Lasante Piblik, mon mazinen pou resevwar as allowance, oubyen en lapey ki pou efektivman motiv bann diferan zofisye lo sa Board e a sa pwen mon krwar i enportan ki bann zofisye lasante piblik, zot ki travay dan bann sirkonstans ase riske parfwa, ki zot osi zot byen ganny apresye kot i konsern zot saler e bann allowance ki zot resevwar.

Letan nou lo sa pwen Mr Deputy, les mwan fer pase konsern ki bann zofisye lasante piblik ki travay lo por, sirtou erport i annan.  I paret ki zot allowance ki zot resevwar, i pa reflekte oubyen pe ganny mezire korekteman pou kalite shift ki zot pe swiv e risk ki zot trouv zot lekor ladan dan louvraz ki zot pe fer.  Nou bezwen aksepte ki sikse nou sekter tourizm, i gras an en servis lasante piblik ki’n egziste pou plizyer lannen e deryer tou sa bann sikse, se bann zofisye lasante piblik ki mon santi nou devret motiv zot plis.

Pou konklir Mr Deputy, malgre tou sa bann koze ozordi apremidi a en serten nivo mon santi ki bokou ti’n deza pe ganny fer pou etablir en bon sistenm lasante piblik dan nou pei.  Me ozordi petet nou pe zisteman organiz oubyen etablir bann Lalwa ki kler e ki efektivman diriz fonksyonnman lasante piblik dan nou pei.

E Minis in koz lo lotomi Board Lotorite Lasante piblik.  Mr Deputy, mon krwar ki sa i  primordyal dan responsabilite ki sa Lotorite i annan, nou tou nou konnen ozordi, ki sa Minister i partaz staff within sa Minister limenm e la sertennman, sa bann menm staff pou bezwen somehow fanksyonn anba en lot parasol ki pou Lotorite Lasante Piblik.     E pou terminen Mr Deputy, mon santi ki lodit ki devret ganny fer par sa Lotorite i devret enn ki petet ganny fer toulezan, pou nou vreman vwar ki standar ki pe ganny swiv e ki Lotorite Lasante Piblik pe vreman sirvey nivo servis lasante dan nou pei.  Mersi bokou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy sa Bill ki devan nou, The Public Health Authority Bill, i donn Sesel en loportinite pou li bouz dan en direksyon an relasyon avek nou sistenm lasante ki pou garanti, ki lepep Seselwa i ganny sa ki meyer e pou mwan, okenn keksoz ki bon pou Sesel e ki bon pou Seselwa, i bon pou mwan osi.  Mon krwar i en step in the right direction e mon pou dir akoz.

Mr Deputy Speaker, sa Bill i donn nou en loportinite, i donn Sesel koman en pei en loportinite pou kree enn parmi bann striktir neseser pou ede donn lepep Seselwa en sistenm lasante ki lo pli o nivo posib ki sa pei i kapab afford. Lontan moman ti’n arive pou nou amelyor kalite lasante ki nou donn sa pep e la i en loportinite e mon krwar koman bann Manm Parlman, nou bezwen pran nou responsabilite.  Sa striktir pou ede amelyor bann kalite fasilite ki sa pep i gannyen dan konteks nou sistenm lasante.    Mr Deputy, travayer servis lasante i travay dir e zot travay dan bann kondisyon ki ase difisil, me zot travay koman bann profesyonnel.  Alors, i neseser ki nou donn zot sa zouti, nou donn zot sa lapir ki pou permet zot travay ankor dan en fason pli for e pli dir pour ki lepep Seselwa i ganny sa kalite lasante ki nou deserve.

Ozordi, mon krwar tou Seselwa, nou ti ki la dan sa Lasanble, nou konstate ki ozordi i annan 2 satisfaksyon dan plizyer area dan nou sistenm servi lasante.  Nou pe ganny en loportinite a mon avi pou nou amelyor sa bann defayans, pou nou koriz sa bann defayans e i annan bann defi e sa Bill pou donn nou sa loportinite pou nou fer fas avek sa bann defi.

Sa bann defi i ganny trouve depi dan servis dan lopital limenm, depi dan striktir.  I ganny trouve lo nou bann ward, lo nivo lizyenn, i ganny trouve dan bann fasilite ki nou annan.  I ganny trouve dan sistenm admisyon, letan ki i pran pou en Seselwa vwar en dokter dan lopital, oubyen dan en klinik.  Letan ki i pran pou en Seselwa al vwar en spesyalis, pou en pasyan vwar en spesyalis.  I ganny trouve dan nou kapasite ki nou annan pou donn bon dyagnostik nou pep.  I ganny trouve dan lakantite letan ki en pasyan oubyen en maladi i espere pou li ganny en lanbilans, oubyen pou en lanbilans respond to en ka emergency. I ganny trouve dan bann diferan opsyon ki en pasyan i kapab annan dan nou lopital.  I ganny trouve dan nou bann mankman training e kalite training kontinnyel pou nou bann profesyonnel lasante.

Lalis i long.  Me sa ki enportan i se ki, nou’n rekonnet sa bann defi e en zefor pe ganny fer pou adres li dan en fason efikas e dan en fason lonterm e mon krwar sa Bill, i enn parmi bann Bills ki bezwen vin devan sa Lasanble pou ed nou koman en pei koriz sa bann defayans ki mon’n nonmen e menm bann, ki mon pa’n nonmen.

Sertennman Mr Deputy, lepep Seselwa i anvi en good health system ki fonksyonnen e enn ki pou reponn a bann bezwen sa pep dan sa monn modern.  Nou bezwen en striktir Mr Deputy, ki pou ed nou koman en pei, reponn a bann challenges ki nou nouvo life style i anmennen avek li.    Ozordi nou vwar bokou nouvo maladi ki pe sirfas e nou bezwen en sistenm lasante ki on top of tousala.  Seselwa pe demann en sistenm lasante ki marse e ki efikas.  Mr Deputy, pli boner en manm in mansyonnen, ki Minister Lasante e sa Minister ki ganny pli gro morso bidze alafen sak lannen, i normal alors ki nou demande, ki sa gro morso bize ki ganny servi dan Minister Lasante, i donn Seselwa le meyer.  Seselwa i anvi vwar ki sa larzan i ganny servi byen e i ganny servi efikasman pou fer sir ki anretour, kalite lasante ki nou gannyen, kalite sistenm lasante ki nou gannyen, i enn ki modern e i enn ki a la oter.

Nou bezwen Mr Deputy, efektivman kapab deal ek bann diferan laspe public health ki varye, e la mon ava nonm detrwa.  Depi health education, nou bezwen kapab efektivman kapab ed popilasyon sirtou Mr Deputy, bann zenn pou zot fer bann healthy choices. E mon krwar poudir sa Bill, sa Lotorite, pou egzakteman ed nou bann zenn fer sa.

Nou pe koz en bon progranm STD, nou pe koz lo HIV AIDS, nou pe koz lo binge drinking. Sa i bann size ki afekte lazenes Seselwa e nou bezwen alors en health education ki lo standar ki pou ede, ki pou ed nou koman en pei kapab deal avek sa bann sitiasyon.  Nou bezwen for dan bio statistics, nou bezwen kapab dan en fason rezonnab idantifye bann health trends ki lead to life-saving measures atraver laplikasyon bann prosedir statistikal. Nou bezwen en meyer emergency medical services, nou bezwen bann trained emergency medical responders.

Mr Deputy Speaker, mon krwar poudir, i pou responsabilite sa health authority pou get ladan e pou deal avek.  Mr Deputy Speaker, nou bezwen deal avek nou environmental health, bann risk, taler Minis in koz en pti git lo la.  Bann risk poze par en lanvironnman ki pa sen.

Nou bezwen redwir bann fakter ki koz bann maladi parey kanser, parey asthma, parey food poisoning. Sa Lotorite pou annan sa responsabilite, nou pe donn li sa zouti ozordi dan sa Lasanble Nasyonal, pou li kapab fer sa travay lo en oter kot lepep Seselwa i a satisfe.  Nou bezwen bon ladministrasyon, bon management nou bann health services, nou bezwen garanti bon planifikasyon, bon lorganizasyon, nou bezwen formil bann bon Polisi.

Mr Deputy, mon krwar lepep i kontan tande ki se sa ki sa Health Authority i bezwen anmennen pou lepep Seselwa.  E la mon ava lans en lapel Mr Deputy, pour ki sa Public Health Authority i vin enn ki endepandan, en authority ki pa melanz politik avek son travay, en Authority ki travay dan en fason vreman endepandan e profesyonnel, ki deal avek bann issues ki konsern lasante piblik e lasante lepep Seselwa.          Mon kontan trouve Mr Deputy, ki dan dan part 2, lartik 4, i stipile klerman ki the objects of the Authority are to regulate, monitor and evaluate all health related services and to ensure they adhere to good practices in the interest of the general public.

Pou mwan Mr Deputy, koman Leader Lopozisyon in the House, se sa ki mon anvi trouve pou lepep Seselwa e mon oule ki sa Authority i stick to son lobzektif, to the letter Mr Deputy.  Mon ti ava kontan troun latansyon Minis avek Mr Gedeon lo part 3 of sa authority. Nou pe koz lo Public Health Authority Board part 6/2 Mr Deputy, i state ki, ‘The President shall appoint the Chairperson and Vice Chairperson from amongst the members of the Board. Be dan sa menm Bill Mr Deputy, letan mon troun latansyon lo 23/6, si nou get 23/6, mon vwar letan nou pe koz lo the Appeals Board, mon vwar ki the members of the Appeals Board, shall elect from amongst its members a Chairperson.

Mon pe zis demande akoz sa in consistency, mon pe demande akoz ki the Board, pa kapab swazir parmi son bann manm en Chairperson avek en Vice Chairperson. Mon pe demande si, mon ti ava kontan si Minis i koz lo la taler e Minis i dir mwan, if this is the international standard. Sa mon krwar mon ti ava kontan tann Minis koz lo la.

Mon ti ava osi kontan koz lo part 4, the Public Health Commissioner and again, mon pwen lo la i se ki, the President shall appoint a Public Health Commissioner, who shall be a medical officer on such teams and conditions as the President may determine.  Ok, mon ti ava kontan konnen, lendepandans.  Again, petet e international standards, i norm enternasyonal, me selman mon ti ava kontan konnen ki sa pa pou konpromiz the independence of the Health Commissioner e se pour sa rezon ki mon anvi lans en lapel, pou ki the Health Commissioner i fer son travay dan en fason endepandan.

The success Mr Deputy, the success of the Public Health Authority, i pou depan en kantite lo lafason ki the Public Health Commissioner, i deservi son bann task ki i pou annan, i fer son travay.  E i pou esansyel e enportan, ki i fer son travay dan en fason vreman endepandan.

Dan part 4/8 again Mr Deputy, i dir the President may terminate the appointment of the Commissioner if the Commissioner is convicted of an offence and is sentenced to a term of imprisonment of 3 months or more.  That is understandable, mentally or physically incapable, ok.  Absent from duty for 30 consecutive days without prior written permission of the Minister, and that’s it.

Letan mon konpar sa avek part 6/7, sorry, 23/7 A and B, so, si nou al lo part 6 of 23, 7 A and B e nou konpar avek bann kondisyon pou the Appeals Board, mon konnen i de diferan Board ok.  I dir the President shall at any time terminate the appointment of a member who has been guilty of and misconduct, default or breech of trust in the discharge of the member’s duties. Apre i ale i dir, ‘an offence of such nature as renders it desirable that the members appointment be terminated.

Now, nou pe koz any offence of such nature as it renders it desirable, that the member’s appointment be terminated.  Petet ti ava apropriye pou met sa anba the Commissioner pour ki si the Commissioner, parey en manm lo Appeals Board, i fer any offence of such nature as it riders it desirable, that the member’s appointment be terminated, petet the same i devret aplike for the Commissioner as well.  Sa i ava anmenn consistency.

Mon satisfe Mr Deputy, avek 13 part 6, sorry, part 5/13, the Authority shall e i donn en lalis bann keksoz ki the Authority i bezwen fer.  Mr Deputy Speaker, mon satisfe avek sa, mon krwar lontan ti’n ler.  Seselwa i bezwen ganny the best, an term kalite e an term servis e mon satisfe ki sa i la akoz i pe garanti anba Lalwa ki sa Authority i donn the best lepep Seselwa.

Si nou al lo 20 anba part 5/20, article 20 ok.  Non sorry part 6, public Health Appeals Board.  The Appeals Board, again parey mon’n koz lo la, pou the Commissioner, parey mon’n koz lo la an zeneral for the Authority, the Appeals Board i bezwen enn ki independent. I pa kapab annan the inter-political interference dan fonksyonnman e travay of the Appeals Board. Politisyen pa kapab call pou try e sey fer sir ki the Appeals Board i donn en desizyon an relasyon avek en sitiasyon appeal ki pou politik.

Mon pe dir sa Mr Deputy akoz mon anvi ki sa Authority i successful e pou sa Authority successful, fodre pa ki i annan lenterferans politik a okenn nivo lo okenn Board.  Mon krwar sa i enportan e letan nou get 23/2, i dir the Appeals Board shall consist of the following members appointed by the President, a representative of the Attorney General, a representative of the civil society organization, a health professional from the Government health services. Akoz nou pa pe ganny a representative from the private sector? Akoz the private sector i osi provide health services.     Petet Minis ti ava kapab donn mwan rezon det as to akoz sa pa leka.

Mr Deputy, part 7/26(1), the Authority shall maintain proper accounts and other relevant records and prepare an annual statement of accounts in the form and in the manner as approved by the Auditor General.  Oversight kot Auditor General, i antre, i vedir ki i annan oversight by the National Assembly e mon krwar i enportan akoz ou pe donn the National Assembly sa loportinite pou li kapab vwar lafason ki public funds in ganny depanse an relasyon, vwar e monitor, evalye e fer kritik lo lafason ki public funds in ganny depanse an relasyon avek the Authority.

Mr Deputy, mon’n fer sa bann remark akoz 1, mon very happy ki nou pe al enakt en Bill lo Public Health Authority, me mon osi anvi vwar ki sa Authority avek tou son bann striktir ki atase avek, i enn ki travay dan lentere lepep Seselwa.  Si i annan en keksoz dan sa pei ki ganny kritike, si i annan en Departman Gouvernman ki ganny kritike bokou dan sa pei, se nou Departman oubyen nou Minister Lasante.  Pa vedir ki the Ministry oubyen the Department pe mal fer, non, i akoz demann ki annan lo sa Minister sorti kot manm piblik.  E de le moman ki sa Departman oubyen Minister i ganny sa loportinite pou respond a sa bann demann dan en fason pli for e pli efektiv, zot bezwen fer li.

Zot in anmenn sa Bill akoz zot in anvi pran bann mezir korektiv an relasyon ek bann defayans ki zot in idantifye i annan dan sa Minister.  E letan ou fer sa, ou bezwen garanti ki dan sa Bill i annan everything pou garanti e pou fer sir ki sa Authority i travay byen, i travay dan lentere lepep Seselwa e mwan mon pou repete, mon pou dir sa Lotorite pa pou fer byen si i annan lenterferans politik dan son travay e sa nou pa kapab afford. Nou pa kapab les li arive e nou bezwen fer sir ki i annan bann bon lartik ladan pou safeguard against political interference dan travay the Authority, dan travay of the Authority. Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Vel.

 

HON JENIFFER VEL

Mersi Mr Deputy, bonn apremidi tou dimoun.  Mr Deputy, letablisman en Public Health Authority ki sa Proze De Lwa pou evantyelman permet, pa pou zis entrodwir en sanzman mazer dan nou sisitenm lasante dan Sesel, me i pou osi ranforsi en mouvman ki pe transform lafason ki nou pe travay dan Sesel.

Sa mouvman ki mon pe koz lo la se kreasyon bann lenstitisyon spesyalize avek bann manda byen definir e en serten lotonomi e Lotorite.  Mr Deputy, depi en serten letan nou’n vwar ki Gouvernman pe kree bann lazans spesyalize, parey lazans transpor lo later e osi serten Lotorite parey, Lotorite por, Lotorite lapes.  E la ozordi sa Proze De Lwa ki devan nou, pe propoz kreasyon en Lotorite Lasante Piblik.

I enportan ki nou konpran e kapab diferansye sa 2 striktir.  Mr Deputy, en lazans set en striktir Ekgzekitiv ki annan en manda loperasyon, tandis ki en Lotorite se en striktir sirveyans ki annan manda pou monitor en serten keksoz spesifik avek bi ranforsi Lalwa e regilasyon ki konsernen.

Sa bann striktir i otononm, ki vedir zot pa form parti okenn Minister ki annan responsabilite pou formil Polisi, e kreasyon sa bann striktir otononm i baze lo prensip spesyalize akoz sa bann striktir i konsantre lo sa keksoz ki i fer byen, san enterfer dan en travay en lot striktir e san ki en lot striktir i enterfer dan son travay menm si zot kolabore ansanm.  Spesyalizasyon i moter devlopman e tou pei ki’n devlope in fer li akoz zot in kapab kree bann striktir spesyalize.

Mr Deputy, Sengapour i renonmen dan lemonn antye koman en pti pei ki’n reisi devlope dan lanmwatye syek, e per fondater sa pei li Lee Kuan Yew, in deza dir ki lakle devlopman Sengapour se ki in reisi kree bann lenstitisyon ki spesyalize.

Mr Deputy bann scandinavian countries parey, Norway, Sweden, Finland e Denmark, se bann pei ki ganny admire dan lemonn antye pou zot model devlopman, akoz toulezan dan klasman bann pei an term kot i annan mwens linegalite sosyal, lekonomi pli konpetitiv, pei ki annan pli bon sistenm ledikasyon e pei kot i annan mwens koripsyon se zisteman bann scandinavian countries ki toultan ganny rank premye.

La ankor lakle sikse i sa ki lemonn i apel the Nordic model, sa ki’n reisi devlop bann lenstitisyon spesyalize e otononm.  I menm annan bann lenstitisyon parey Ombudsman ki son non i Swedwa akoz sete Laswed ki ti envant sa lenstitisyon.

Mr Deputy, bann lenstitisyon spesyalize parey Public Health Authority, i tre enportan dan en pei, nou koz bokou lo prensip separasyon pourvwar, checks and balances e Rule of Law, me fodre ki nou realize ki sa bann prensip ek konsenp pa egziste zis dan politik e dan relesyon ant Legzektiv, Zidisyer e Lezislativ.         Separasyon pourvwar e check and balances, i osi egziste dan Gouvernman e dan servis piblik, ant Minister bann lotorite e lazans.  Pa tro lontan Minis Lasante ki en ansyen Onorab, in dir devan nou Lasanble ki en nouvo lazans pe al ganny kree pou manage lopital ek bann klinik e ki Minister pou responsab zis pou formilasyon Polisi lasante.  Tandis ki sa nouvo lazans pou responsab lenplimantasyon sa bann Polisi.  Tandis ki Lotorite Lasante Piblik pou responsab pou monitor sa bann Polisi e bann profesyonnel lasante dan sekter piblik osi byen ki prive e sa Lalwa ki nou pe pase ozordi, i relevan pou enplimant sa bann Polisi.

Sa i montre nou ki pou annan separasyon pourvwar ant sa trwa striktir akoz sakenn pou fer son bout.  Pou osi annan checks and balances akoz sakenn sa trwa striktir pou fer sir ki le 2 lot striktir pa mal fer.  Bann profesyonnel lasante pou fer sir ki Minister i vin ek bon Polisi e Lotorite Lasante Piblik pou fer sir ki sa bann Polisi i anlinny avek bann Lalwa konsernan lasante piblik.

Mr Deputy, sa nouvo sisitenm pou osi vedir ki i annan Rule of Law dan domenn lasante akoz Lotorite Lasante Piblik pou la pou fer sir ki sa bann Lalwa ki annan pou fer avek lasante piblik parey Food Act, Health Professionals Act e Public Health Act i ganny aplike.

Mr Deputy, letablisman sa Public Health Authority pou en bon keksoz pou Sesel akoz i pou ede pou ogmant kalite dan nou sistenm lasante, la mon ava lans en lapel avek sa Lotorite pou fer li en priyorite pou met anplas bann protokol ki etablir bann fason fer e etablir bann norm ki a endik bann standar ki pou ganny swiv.  Par egzanp, i byen ki nou resevwar donasyon latizann oubyen lekipman parey lanbilans, me avan ki sa bann donasyon i ganny aksepte e antre dan pei, fodre fer sir ki sa ki’n ofer sa donasyon i met Lotorite Lasante Piblik okouran e ki sa Lotorite i a donn laprouvasyon sa donasyon koumsa donasyon latizann ki pres pou ekspire e bann lekipman ki pa lo standar, pa osi ganny aksepte.

Mr deputy, mon ti a osi deman Lotorite Lasante Piblik pou get enpe dan work load bann profesyonnel lasante pou asire ki bann profesyonnel pa pe over work akoz sa i koz en risk pou pasyan e lasante Mr Deputy, i en drwa imen e tou drwa pa kapab ganny egzerse si en dimoun napa kapasite pou fer li.  Sesel nou’n entabli prensip lasante gratwit dan sekter piblik, zisteman pou donn tou Seselwa akse avek swen lasante.  Me i egziste nouvo baryer ki blok akse avek lasante e pa permet tou Seselwa egzers zot drwa pou annan lasante.

Sa bann nouvo baryer i pa finansyel me plito bann labi par lezot endividi.  Letan en dimoun i vann move latizann ouswa fer serten move pratik medikal, sa i en form labi drwa lasante bann sitwayen e Lotorite Lasante Piblik i la pou fer sir ki sa bann tel labi i a ganny adrese.

Mr Deputy, mon pou akey letablisman Lotorite Lasante Piblik e mon pou vot anfaver sa Proze De Lwa afen ki nou pep i ava ganny ofer en meyer servis lasante.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Deputy, Mr Deputy, i annan 2 semen pase Minis ti vin dan nou e ki Lasanble espesyalman pou fer en Statement devan nou Lasanble me devan pep Seselwa pou eksplik en pti pe bann sanzman ki pe ganny fer dan Minister Lasante e mon krwar sa ti byen an preparasyon avek sa Proze De Lwa ki devan nou me osi an preparasyon avek lezot Proze De Lwa ki pou evantyelman vin devan nou Lasanble e ki pou ganny nou sipor akoz nou krwar dan sa ki pe ganny fer dan Minister Lasante.

Sa premye Proze De Lwa ki devan nou Mr Deputy, i en premye pa pou moderniz nou sistenm lasante.  Savedir ozordi deba i pa neseserman lo Bill ki nou’n ganny sans pas ladan, nou konpran tre byen son striktir me i lo kalite sistenm lasante ki Sesel i merite, ki Seselwa i merite me ki bann profesyonnel lasante i krwar zot kapab travay ladan e ki responsabiliz bann dimoun ki resevwar servis lasante.  Ozordi sa deba i lo kimannyer nou koman en pei, koman Gouvernman o pourvwar, koman en pep nou kapab asiz ansanm e regarde e dir donk, bon donk vwala the best system ki Sesel, ki nou bidze i permet nou, ki nou fason fer i permet nou, ki nou pei i permet nou fer.

Mr Deputy, mon rekonnet alors ki i annan en pake travay pou Minister Lasante fer an preparasyon avek sa sanzman mind set ki pou annan dan Minister Lasante limenm me osi an deor Minister Lasante e lo la ou kapab kont lo nou sipor akoz nou, nou krwar ki sa sanzman ki pe ganny fer, i merit ganny fer la e si nou pa fer li la e nou pa sezi sa loportinite pou fer li, nou pou mank bato.  Dezyenm keksoz ki sa Bill i fer se fer nou vin azour avek bann standar enternasyonal an sa ki konsern health services.

Mon krwar nou pei e taler i annan en Onorab ki’n dir ki, Minister Lasante i enn bann ki ganny plis kritike.  Mon krwar nou pei nou’n al enpe vatevyen lo what needs to be done in health. Tou dimoun parey Minis in dir lot fwa, tou dimoun i en eksper dan lasante ozordi, nou Google ki nou prop sentonm, nou rode krwa ki nou gannyen.  Tou dimoun i dokter, tou dimoun, tou politisyen i annan en pwennvi lo kimannyer lasante i devret marse.  Me mon pa krwar i devret dan lanmen dimoun ki malad oubyen politisyen.  Mon krwar sa i devret ganny fer dan lanmen bann health experts e bann dimoun ki konpran kimannyer sistenm lasante i marse, e si nou bezwen spesyalis sorti deor Minis, pou vini pou dir nou be bon, vwala kimannyer nou, nou’n enplimant sa, vwala mannyer Sesel i kapab ganny enplimante.  So be it akoz nou bezwen reelman met lanmen lo bann issues ki nou kontinnyen tande.

Nou politisyen nou pou toultan anmenn pwennvi nou pep devan, i nou louvraz.  Nou pou toultan anmenn bann nouvo lide, i nou louvraz, me mon krwar alafendizour i bezwen annan en rekonsilyasyon ant tou sa bann diferan pwennvi.  Me what needs to be done e ki bann standar ki bezwen ganny etabli.

Mon krwar sa Lalwa i merit kree lespas pou plis spesyalizasyon dan Minister Lasante, Minis ti koz lo la detrwa semen pase, ki nou bezwen serten spesyalis dan Minister Lasante, me osi i devret annan plis efficiency dan health service. Mon krwar nou annan ase bidze pou fer health service marse.  Mon krwar avek bann profesyonnel ki nou annan si nou ganny ankor, nou merit kapab pe donn en meyer servis.

Me eski nou pe depans sa larzan ki nou pe gannyen byen?  Eski nou pep pe servi byen sa latizann ki i gannyen?  Eski nou bann klinik pe deservi byen dapre zot popilasyon, dapre zot bann demann, dapre bann nouvo trend, eski nou annan ase statistik lo lasante?  Eski nou annan ase resers ki pe ganny fer lo mon pa konnen krwa ki pe koz kanser dan pei eksetera.  Nou bezwen e Sesel lo limenm, nou bezwen rekonnet e apresye ki Sesel e Seselwa lo limenm, pa pou kapab nou tousel anmenn en sistenm lasante efficient.  Nou bezwen bann dimoun ki annan leksperyans, pas ladan pou ed nou.

Sa Proze De Lwa pou osi donn plis responsabilite e rekonesans pou nou bann health professionals.  Mon met en kantite lanfaz lo la akoz souvandfwa bann health professionals zot fer bann louvwaz ki parey bann MNA, it’s a thankless job e sepourtan zot re-donn lasante, zot re donn lavi kot ti napa e nou tant pou zoom in lo zot ler i annan en lanmor.  E nou tant pou krwar tou dimoun ki antre dan sistenm lasante, tou dimoun i respektiv son kondisyon, i merit sorti dan lopital, bien et belle e vivan.     Nou pa apresye le fe ki trwakar dimoun, en gran poursantaz dimoun ki antre dan Minister Lasante, i sorti byen, souvandfwa san en kart remersiman pou bann health professionals. I annan en kantite health professionals ki donn zot letan odela zot manda travay, odela sa ki zot merit pe fer pou fer sir ki nou sistenm lasante i mars byen e nou bezwen rekonnet sa.

Minis having said that, Mr Deputy, i annan health professionals ki bezwen vreman met lanfaz, travay pli byen, travay pli dir.  Mon zwenn Leader Lopozisyon pou pa met politik dan lasante, pa regard mwan ler mon antre dan Minister Lasante akoz mon rouz alors fer mwan espere lo ban, nou bezwen tire sa.  Sa lepok kot nou pe viv nou bezwen tir tou sa bann baryer e fer sir ki nou bann travayer lasante e nou isi dan Lasanble mon krwar bann travayer lasante i konn tre byen, nou toultan pouse, gete si i annan package pou zot, gete ki pe ganny fer, gete ki pe ganny isi.         Me anmenmtan ki nou pe pous pou sa, mon krwar nou bezwen osi pouse e koz lo labaz kominoter, koz ek nou bann ners e nou bann dokter pou fer sir ki zot delivre.  Me, dernyen laspe avek sa se ki, problenm lasante oubyen the health challenge, i pa reste lo zepol Gouvernman Parti Lepep.  Prezidan, Minis, MNA, PS eksetera, i reste lo zepol tou Seselwa.  Mon krwar i annan en gran leson pou nou aprann, nou en pep ki anmiz byen, ki viv byen, nou bezwen vin en pep ki vin pli health conscious, mon remark en trend ki pe ogmante dan nou pei, kot nou vin en pep ki vin bokou pli heath conscious.  Sirtou bann madanm Minis, kot bann madanm i manz pli byen i regard zot enpe pli byen e la nou bezwen anmenn bann msye avek nou.  Konsonm mwens lalkol, annan diferan behaviour. Me i annan tout en ledikasyon pou ganny fer e mon siport lapel Onorab Barbe, pou nou annan en Health Promotion Unit, akoz se la ki nou bezwen sanz mind set, i pa depan lo bonn volonte tou dimoun sa, i depan lo en PR drive, en marketing drive, centrally organized by the Ministry of Health pou fer sir ki nou sanz mantalite e nou sanz mind set nou bann dimoun.

Mr Deputy, sa deba ki nou pe fer ozordi i vin anmenmtan ki nou swiv en deba Lanmerik kot Prezidan Obama pe ganny pa mal latet fermal pou tenir en Health Care System, ki nou Sesel en kantite fwa nou’n arive akonplir en kantite ki pe ganny fer ladan.  I vin anmenmtan ki Kongre Ameriken pe blok son progranm travay e i annan serten dimoun isi i krwar nou Lasanble akoz en gran parti i kote mazoriter, alors nou rubber stamp oubyen nou zis donn sipor Gouvernman lizye fermen.

Detrwa semen pase nou’n vot lo en Bidze Siplemanter, me nou vwar Lanmerik ki pake problenm, the most powerful man in the world pe gannyen pou li vreman kapab run en Gouvernman e fer sir ki dimoun i mentenir travay, fer sir ki dimoun i ganny pansyon, fer sir ki dimoun i ganny health care, eksetera, eksetera e sa se enn bann pli gran demokrasi dan lemonn.

Mon krwar nou bezwen pa zis get nou isi Sesel, ouver nou lizye, ouver nou lespri regarde ki pe arive dan bann gran demokrasi e apresye en pti pe travay ki nou isi dan Lasanble Nasyonal nou fer pou siport Gouvernman pou delivre e mon bezwen dir to deliver on the election promise that was made pou nou bann dimoun.  Alafendizour nou politisyen, me Prezidan Michel ek son Gouvernman pe travay ver anmenn en sistenm lasante bokou pli efikas e lo la nou pou bezwen siport li.

Mr Deputy, i osi annan en deba ki ler nou dir lasante gratwit alors dimoun i dir ou be sa i tax payers money.  Mon krwar moman i apropriye pou nou fer Seselwa byen kler, yes it is tax payers money, me i swa, Polisi, progranm nou Gouvernman Parti Lepep ki desite etablir en sistenm lasante parey nou annan.

 

(Applause)

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Nou bezwen zis regard otour nou, tou pei i kolekte tax, tou Gouvernman i kolekte tax. Me eski zot deside alors pran sa larzan tax e met dan nou sistenm lasante oubyen zot servi tax pou en lot keksoz.  Eski the US Government pe servi larzan tax dan sa fason, eski the UK Gouvernment pe servi larzan tax dan sa fason?         Annou regarde, annou regard toultour nou e annou realize ki non, pa nenport ki Gouvernman ki ti pou vin o pourvwar ki ti pou etablir sa sitenm e i pa lobligasyon neport ki Gouvernman, it is the Policy, i prensip fondamantal Parti Lepep depi 77 e en prensip ki nou pe kontinnyen tenir.

Mr Deputy, nou annan serten amendments to the Bill ki devan nou ki’n ganny sirkile e ki mon pa pou al an detay akoz i bann tipo e ki mon mazinen Lasanble i ava aksepte dan tou son zeneralite.  Me amendments to the Bill i osi loportinite pou nou osi koz lo travay ki nou isi dan Lasanble nou fer, mon bezwen felisit sa Bill ki i en Bill byen ekrir, byen detaye, bann amendments ki devan nou i bann tipo ki nou konpran tre byen, me nou pa, e la mon port latansyon to SBC, nou pa zis rubber stamp en Bill isi.  Nou asize si i annan amendments pou nou fer, pou nou sanze, i annan en kantite travay ki ganny fer pou nou anmenn sipor a sa Bill e sa Bill mon bezwen dir i napa gran, gran amendments.  Me still i annan ki’n ganny fer e ki mon bezwen felisit the Bills Committee dan Parlman ki toultan sakfwa nou annan en Bill i annan travay ki ganny fer lo sa ki’n ganny prezante devan nou.

Nou siport dan Lasanble sa ki bon, sa ki bon pou Sesel, sa ki bon pou bann dimoun ki’n elekte nou, ki’n met nou la e sa rezon akoz nou pe siport sa Bill, it’s a good piece of Legislation, i bon pou Sesel.  Nou fer propozisyon atraver amendments pou nou amelyor en Proze De Lwa pou nou donn nou pei en meyer bout Lalwa posib.  Nou pa zis rubber stamp, kot i byen nou travay e nou promes eleksyon, kot i byen nou pe anbelir e kot i mal nou donn koudmen pou aranze.

E lo sa note mon ti a kontan felisit Minister Lasante, Minis Lasante, Minister Lasante e Gouvernman pou pran letan pou aranz Minister Lasante.  Souvandfwa nou antre dan en landrwa travay, nou vini, nou fer sanzman deswit.  Be kalite sanzman nou anvi fer?  Ki nou anvi fer pou annan en landrwa travay ki efikas e i fer 1an edmi a 2an depi ler Minis in vin Minis Lasante e mon krwar in pan son letan, in rod bann eksper, in etidye, in konsilte e sa i rezon akoz nou annan sa Proze De Lwa devan nou ki vin a sa moman.  I pa vedir ki dimoun ti pe drag lipye, me i vedir ki sanzman i bezwen ganny fer byen dan en fason efikas e ler en bout Lalwa i vin devan nou, nou Lasanble nou bezwen satisfer nou lekor ki i pe sorti devan nou latab koman en meyer bout Lalwa ki nou kapab donn nou pei.

Alors lo sa pwen Mr Deputy, mon demande ki lenplimantasyon sa Lalwa i ganny fer byen, souvandfwa nou annan en bon bout Lalwa, nou annan bon nide, nou annan bon keksoz me i pa neseserman ganny fer byen e dan meyer fason posib.  Alors, mon demande ki sa bout Lalwa i ganny byen enplimante, a de nivo Mr Deputy.  Lo nivo bann travayer lasante, nou bezwen annan sa bout internal PR kot bann travayer lasante zot menm, they own the change. Zot konpran sa sanzman, zot premye dimoun pou anons sa sanzman pou enplimant sa sanzman, me ki nou bann sitwayen alors i osi konpran byen zot rol e zot responsabilite anver sa bann sanzman.

Dernyen pwen Mr Deputy, mon pou reakte vitman lo enn de kestyon ki mon krwar Leader Lopozisyon in met devan.  Mon krwar Minis 2 semenn pase ti pran letan pou eksplik nou enpe sa bann detay, fodre pa nou bliye.  Me the role of Chairperson of the Board, mon krwar its an established standard, it is an international standard zisteman pou kre sa check and, balances ki souvandfwa nou demande.

Nou ki demande e tou bann bout Lalwa ki vin devan nou ki annan en sistenm parey i koumsa, so, napa nanryen diferan avek tou bann lezot Board ki ganny kree.  An sa ki konsern member of a Board and the Commissioner, i annan en gran diferans between a member of the Appeals Board and a Commissioner. Mon krwar Leader Lopozisyon is right, en Commissioner i bezwen en dimoun ki byen endepandan, annan byen son konpa byen dwat.  Me si i bezwen sa kalite dimoun alors son bann conditions of employment or to stay in employment, i bezwen enpe larz, akoz sa dimoun i bezen annan en lee way, i bezwen annan rezon e ler mon dir rezon, in terms of reasoning, i bezwen en dimoun ki rezonnab pou fer bann desizyon enportan pou nou pei, me i pa kapab santi li kwense e per pou fer serten desizyon.  Mon krwar sa i rezon akoz son bann conditions i enpe pli wide, i bezwen sa leeway pou li travay e san okenn lafreyer ki si i kas kontour byen oubyen i mal kas kontour alors i riske perdi son travay.

As opposed to a member of an Appeals Board, ki deal specifically avek serten case, there’s issues of ethics a mon avi, i annan issues of influence ki ou menm ou, ou’n koz lo la, sa political influence ki kapab antre.  Alors, a mon avi, zot bann conditions i bezwen en pti pe pli strict, nou bezwen zoom in en pti pe pli, e mon kontan i koumsa mon akoz souvandfwa i annan dimoun i kapab ganny enfliyanse e hence mon osi dakor ki the private sector is not on the Board.

This is public fund, sa bann pasyan.  Ou konnen its public fund and there may be a mon avi, certain conflict, they can advise.  Napa problenm, they can advise me eski pou napa room for conflict? Ou konnen mon pe zis met bann kestyon ater akoz mon krwar i byen ki nou reflesir tre profonnman lo sa bann, son praktikalite and the proper implementation of tou sa bann Lalwa, sa bout Lalwa ki devan nou.

Avek sa Mr Deputy, nou pou siport sa Bill e nou pou siport tou sa bann sanzman ki pe ganny fer dan Minister Lasante.  Nou siport bann travayer lasante ki pe travay dir pou donn nou pep meyer kondisyon e nou appeal to the Minister pou li fer sir ki bann ki pa pe travay aktyelman, travay parey tou dimoun i ganny demande pou travay dan sa pei.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon mon oule enform Lasanble ki nou ti’n sirkil sa seri amandman sorti kot lofis Lider Zafer Gouvernman e mon satisfer mwan ki sa bann lamannman i plito bann lerer tipografik.  I ganny konsidere koman bann senp amannman, alor sa bann amannman i ganny aprouve baze lo Order 67(1) e avek sa mon ava envit Minis pou fer son summing up.

 

MINISTER MITCY LARUE

Mersi Mr Deputy.  Mr Deputy, depi bomaten mon’n ekout bann Manm ki’n pran laparol avek bokou latansyon ek bokou pasyon.  Lafason ki zot in koze lo sa Proze De Lwa koman reprezan lepep, in anmenn bokou lespwar, lareisit pou Minister Lasante ek tou son bann profesyonnel.     Parey mon ti fer resorti dan mon Statement dernyen fwa, ensi ki bomaten, nou pe kontinnyelman travay tre dir pou revwar lafason ki nou delivre nou servis, moderniz bann fasilite, anmenn plis lenformasyon dan medya, dan kominote pou edik nou pep.  Pou ed lapopilasyon konpran pli byen lafason ki nou operate e pour ki anretour, zot osi ed nou pou delivre pa selman en servis gratwit ki nou Gouvernman Parti Lepep in touzour krwar ladan e mentenir, me pou amelyor, moderniz e anmenn en servis de kalite.

Osi, ed lapopilasyon pou pli byen konpran zot rol e responsabilite vizavi zot prop lasante, pou revwar zot lifestyle, pran plis ka avek zot fason viv e fason fer keksoz pou redwir bann risk ki kapab koz bann maladi.  Nou osi annan bokou defi, parey Leader Lopozisyon in dir, me nou annan osi bokou plis achievement ki nou’n fer, ki souvandfwa person pa koz lo la.

Once ki i annan bann problenm, i annan en letarzi avek sa.  Me les mon a dir lapopilasyon Seselwa ki, dan Minister Lasante nou bann profesyonnel pe fer en travy formidab, se zot ki bann profesyonnel lasante.

Nou annan en kantite achievements ki nou fer, si i antre 100 poursan pasyan ki antre dan lopital, trwakar i sorti, menm mon pou dir 95 poursan i sorti an bonn sante.  Nou bezwen osi dir mersi, aprann dir mersi e sa, ler nou dir i ankouraz nou bann profesyonnel pou osi fer pli byen e donn bokou plis sipor.       Mon kontan ki zot koman reprezantan lepep, zot in byen konpran lenportans sa Bill, koman en zouti kle pou monitor e regilariz tou servis, prodwir, lekipman ki relye ek lasante dan servis piblik ensi ki prive.  E anretour zot, zot a kapab ed nou Minister pou sansibiliz nou popilasyon.

Ankor enn fwa, mersi tou manm ki’n entervenir.  Mon tre kontan e tre ankouraze akoz i paret, zot bann ekspoze in tre reserse ensi ki bann rekomandasyon ki zot in fer.  Premyerman, les mwan garanti zot ki zot in donn nou serten pwen, par egzanp, sansibiliz bann servis e endividyel ek lepep anzeneral lo bann provizyon sa Lalwa.  Wi, mon pe garanti zot ozordi ki bann Manm, nou pe met en progranm sansibilizasyon an plas komansman par en News Extra ek lezot progranm, pou edik e enform nou popilasyon an zeneral enkli bann operater bann servis pou pli byen konpran rol en tel Lotorite.          Pour ki tou aker a santi zot par dan sa modernizasyon dan en fason pozitiv avek lobzektif prensipal, proteksyon lasante piblik.  Answit, nesesit pou reviz serten Lalwa ki lye avek lasante pou met azour avek realite kouran.  Byensir, sa travay osi pe entansifye pou ganny fer.  Par egzanp, mon profite pou dir zot ki nou pou annan bann par egzanp, Public Health Act ki zot in koz lo la, i anann serten Manm ki’n koz lo la, sa pe ganny revize e byento pou ganny prezante devan Lasanble Nasyonal pou zot laprouvasyon.

Katriyenmman, nou pou fer bann provizyon pou ranforsi kapasite imen e materyel pour ki sa Lotorite i pli byen desarz son bann fonksyon.  Wi, la ankor kot i konsern bann travayer kalifye e konpetan e responsab, sa i pou lakle sikse sa Lotorite.  Byensir, nou annan deza nou bann travayer byen kalifye, me, nou pou bezwen revwar ankor training, ensi ki bann nouvo rekritman.  Nou bezwen osi parey toultan nou dir, the right person in the right position pour ki, sa Lotorite i kapab enplimant son bann fonksyon ki bezwen ganny fer.

E la nou pou bezwen osi, zot in fer remarke travayer osi i anann bokou, mon pou profite ozordi, i annan bokou nou bann travayer lasante ki pe donn en travay formidab.  Travay tre tre byen avek lanvi, komitman, responsabilite.  Me i annan osi en gro travay pou nou fer vizavi latitid.  Latitid serten nou bann travayer, nou bann profesyonnel e fason fer keksoz avek modernizasyon nou striktir dan lasante, napa plas pou nou fer travay as usual. Nou bezwen sanze, nou bezwen bouze e nou bezwen fer en travay efikas, en travay ki pou anmenn nou ver nou lobzektif prensipal.

Alors sa, mon donn zot garanti ki byensir nou pou fer sir ki sa Lotorite i kapa fer sir ki i regilariz byen sa bann travay nou bann profesyonnel lasante.

Sekyenmman, mon ti a kontan osi, Onorab Payet in fer resorti ki sa Bill pou anmenn en lenpak pozitiv lo proteksyon nou bann profesyonnel ensi ki sa pep ki pou resevwar sa servis, ki swa dan sekter piblik ou menm dan prive.

Wi lanfaz osi Onorab pou ganny met parey ou’n dir, o nivo bann servis dan klinik, sa i pa selman o nivo piblik me i pou osi o nivo prive akoz nou krwar se la, la ki i annan en kantite travay ki nou pou bezwen fer.  Lo nivo sa servis ki nou pe donnen akoz personnelman mwan menm mon koman Minis Lasante mon pa satisfe, mon krwar nou kapab fer ankor bokou plis e nou bezwen, pa selman nou kapab me nou bezwen fer bokou plis pou amelyor sa kalite servis pou a lespektasyon sa pep.  Akoz sa pep i demann nou en servis e parey zot in fer resorti pli boner, ki Gouvernman ozordi pe donn nou pli gro par dan Bidze Nasyonal, nou vreman sanse e nou dir mersi.

Zot ki vot anfaver Bidze e remersye nou Gouvernman ki annan vreman sa leker pou son pep, akoz si Lider Gouvernman dan Lasanble in fer resorti tre byen.  Nou kapab dir nou pe donn en lasante gratwit dan nou Konstitisyon, me si nou Gouvernman i napa sa a ker, i kapab zis dir mon donn en pti porsyon larzan Minister Lasante debrouye.

Me nou Gouvernman li i krwar dan son pep, i krwar ki son pep i bezwen sa lasante, akoz si nou annan en pep malad, nou sosyete pou malad, nou pa pou kapab vin prodiktiv e nou pei pa pou vreman avanse.  Alor, i enportan e Gouvernman i vwar sa lenportans e se sa ki i donn nou sa Bidze.  E nou dan Minister nou bezwen servi sa Bidze sa Bidze byen.  Nou bezwen servi sa bidze byen.  Nou bezwen anmenn sa servis kalite ki reflekte sa Bidze ki nou gannyen e parey mon ti dir zot dernyen fwa dan mon statement.  Wi tou lannen, lannen prosenn an Avril, nou pou donn zot en Statement lo leta lasante nou nasyon e la i pou en aktivite kot plitar nou a donn zot detay dan next Bill ki nou pou prezante, kot zot pou ganny byensir, en rapor detaye e sa rapor pou enkli osi kwa ki’n ganny fer o nivo Public Health Authority.

Pou bezwen antre ladan, tou le 3 brans pou antre ladan kot nou pou vin donnen rapor lo lasante nou nasyon e la nou pou kapab konpran kwa ki’n ganny fer ek larzan piblik.  Kwa ki nou’n kapab donn sa pep e kwa osi ki nou defi e kimannyer nou pou rod fason ansanm, mon repete ansanm avek zot pou nou kapab donn sa servis ki zot koman bann reprezantan lepep zot pe ekspekte e sa popilasyon deor osi pe ekspekte.

Mr Deputy, petet Onorab Leader Lopozisyon in fer resorti ki i pa tro sir lo lotonomi.  En pti pe lotonomi petet politik pou antre dan nou sistenm, mon pou donn li garanti ki napa, se sa ki annan sa, mon krwar Onorab Vel, in fer sorti en pwen tre kler kot in dir nou sa separasyon pourvwar ant sa 3 diferan striktir Minister Lasante.  Mon krawr ankor mon ti donnen dan prezantasyon e sa 3 striktir i montre ki nou pou annan diferan, i pou annan Minister Lasante li ki pe travay lo son bann Policy, set son bann standerds, son bann target. I pou annan Health Care Agency ki pou li delivre lo sa bann Policy e i pou annan Public Health Authority ki li i pou regulate e monitor, se li ki pou fer.

So, i annan tou sa 3 brans e byensir nou bezwen travay, nou pou travay ansanm dan en fason, me sakenn pou annan son Lotorite kimannyer son pti unit pou marse.  Alor, mon donn ou garanti ki napa okenn lenfliyans politik.  Commissioner of Health i pou annan son lotonomi, son lotorite pou li pran son desizyon akoz i pou annan en Board e sa Board osi i pou fonksyonnen.  Prezidan wi, Prezidan pou apwent Public Health Commissioner, son Board akoz sa i anlinny avek tou bann lezot apwentman ki in annan dan pei regarding bann CEOs, bann Boards, se Prezidan ki apwente.  Alors sa i en norm ki nou pe servi e nou pou servi li dan tou bann diferan Lotorite ki nou pou kree.

Bon Mr Deputy, parey ankor zot in fer remarke en travay konsiderab, Leader Government Business in dir, sa travay ki nou’n fer, nou pa’n fer li nou tousel.  Nou’n fer li byensir, i annan serten konsiltan lokal ki nou’n servi, i annan serten diferan model dan lemonn, dan bann landrwa ki’n en sikse ki nou’n servi e nou’n pran en peryod letan.

Byensir en peryod letan 1an, akoz ou bezwen assess, ou bezwen regarde kimannyer keksoz i ete e anmenn devan zot en Lalwa konpreansiv.  Nou pa kapab zis pran en pti bout isi, en pti bout laba mete toultan.  Nou bezwen anmenn en keksoz konpreansiv ki demen nou konnen i pe anmenn nou ver nou bi presipal.  E se sa ki nou’n fer e ki nou’n kapab devlop ozordi, sa Bill ki nou pe anmenn devan zot e pou demann zot, zot laprouvasyon ki mon’n fini santi, mon’n vwar e mon remersye zot ki zot pou donn nou sa lasirans pou apouvasyon.

An fezan sa, bann Manm Onorab, zot ape kontribye sibsansyelman dan modernizasyon nou servis lasante ki nou pe antrepann la.  I vre ki i annan en kantite travay ankor pou nou fer, pou nou met tou bann striktir anplas, pou nou kapab asir sa bon fonksyonnman sa Lotorite.  Sa Proze De Lwa i en pa, zot in fer remarke zot menm i en pa, dan en bon direksyon e nou pou kontinnyen bezwen zot led ek sipor ki mon santi e mon konnen konman manm reprezantan lepep zot pou fer li.

Alor, byento nou pou devan avek lot Bill, Health Care Agency Bill e mon swete e mon konvenki ki zot pou vwar li dan sa menm loptik ki zot in analiz persevwar sa enn ki devan zot e ankor enn fwa, mon ava dir zot mersi pou zot sipor e mon demann zot pou vot anfaver sa Proze De Lwa.  Mersi Mr Deputy.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Bon, lo prensip e merit zeneral sa Bill nou pran en vot.  Tou bann ki anfaver?  Inanim.  Mon a ganny en Formal Second Reading.

THE CLERK

A Bill of an Act to establish the Public Health Authority to regulate and monitor health related services and the establishment of the Public Health Authority Board and the Appeals Board there functions, powers and procedures and for matters connected therewith or incidental thereto.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Mon mazinen nou oule sot Committee Stage, mon a ganny en Mosyon pou sa.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Deputy anba Order 91(1), mon move ki nou sispann order 65 to 70 pou nou sot Committee Stage.

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Segonde Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Tou bann ki anfaver sot Committee Stage lev lanmen.  Inanim.  Mon a ganny en Mosyon for Third Reading.

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Deputy, anba Order 71(1), mon move ki nou lir sa Bill en trwazyenm fwa.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Ok, okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Motion seconded Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou a pran en vot prezan lo sa Bill antye, tou bann ki anfaver?  Inanim, savedir sa Bill in pase.  Mon a ganny en Third Reading.

 

THE CLERK

This Act maybe cited as the Public Health Authority Act, 2013.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Avek sa nou pou adjourn e nou a re zwenn Mardi le 15.

 

(ADJOURNMENT)