::
Home » Verbatim » Verbatim - Second Term 2013 » Tuesday 25th June, 2013

Tuesday 25th June, 2013

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 25th June 2013

The Assembly met at 9:00am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour Minis ek son delegasyon, tou bann ki alekout dan lakour, bonzour.  Avan nou komans nou deliberasyon, mon oule enform bann Manm ki nou pou zwenn dan en sesyon ekstraordiner Dimans le 30 Zen, savedir Dimans ki pe vini, e lokazyon se vizit Prezidan Sri Lanka ki pou adres Lasanble Nasyonal.  Mon krwar zot in ganny enformen lo bann ler, tou bann keksoz, me nou ava finaliz tou keksoz pandan lasemenn.

Bon, ozordi avek nou dan Lasanble nou annan Minis pou Lanplwa e Devlopman Resours Imen.   Minis Idith Alexander ki vin reponn plizyer kestyon konsernan son Minister.  Nou pou komans avek kestyon 75.  Mon’n ganny enformen ki dan labsans Onorab Charles ki lo en misyon aletranze, se Onorab Vidot ki pou demann son bann kestyon.  Nou ava komans avek kestyon 75.  Onorab Vidot.

 

HON KEVIN VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, Minis, delegasyon e tou Manm Onorab e tou dimoun ki alekout.  Mr Speaker anlinny avek Order 33(7) mon ti a kontan withdraw kestyon 75 from the House.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, permission granted.  Next question.

 

HON KEVIN VIDOT

Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si sistenm lenformasyon lanplwa Labour Management Information System LMIS, in fini ganny met anplas.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Minister request.

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, Manm Lasanble e tou dimoun ki pe ekout mwan ozordi, bonzour.  I tre enportan pour ki en pei i annan sistenm anplas pou kolekte statistik.  Sa bann statistik ki ganny kolekte, i permet Gouvernman devlop Polisi e stratezi ki reflekte larealite e ki azour avek okenn devlopman ki annan lo marse lanplwa.

En sistenm lenformasyon nou marse lanplwa ki nou dir, Labour Management Information System LMIS an Angle, i anmas statistik lo bann diferan endikater tel ki, lakantite dimoun ki pe rod en travay, lakantite plasman lanplwa, lakantite plas travay ki annan dan pei, aksidan dan travay, lenspeksyon dan landrwa travay, bann ka relasyon endistriyel e osi bann laplikasyon pou anploy travayer etranze.  Sa sistenm i sipoze osi konekte avek bann lezot sistenm lenformasyon bann lazans Gouvernmantal tel ki ledikasyon, Imigrasyon, lazans lanplwa prive, Biro Statistik Nasyonal, Lotorite Tax e lezot.

Mr Speaker, sa sistenm LMIS ti ganny met anplas an Zilyet 2005.  Sete DICT ki ti annan manda pou devlop sa sistenm baze lo sa ki ti’n ganny etablir anba en proze partenarya ant mon Minister ek lorganizasyon enternasyonal pou travay.  Bi prensipal deryer sa proze sete pou kree e mentenir en sistenm lenformasyon lo marse lanplwa ki pli aksesib pou tou Departman Gouvernmantal.  Parey mon’n deza fer resorti dan sa Lasanble, enn priyorite mon Minister se pou met plis lanfaz lo resers e statistik.  E pour sa, mon Minister in fini kre en seksyon apele Policy planning ek resers ki parmi son bann fonksyon se pou inisye e fer resers lo bann aktivite an relevans avek marse lanplwa e kolekte e analiz statistik.

Depi sa kreasyon, in annan bann nouvo mezir ki’n ganny enplimante.  Par egzanp, lafason ki lenformasyon ek statistik i ganny prezante, kategorize e partaze.  Par egzanp, nou’n azout sa laspe gender avek tou statistik ki nou anmase.  Statistik i alor pli konsistan e armonize.  Nou’n amelyor konteni e prezantasyon lenformasyon dan nou bilten statistik.  Nou’n analiz konteni sa sistenm lenformasyon anlinny avek nouvo fonksyon e aktivite bann seksyon dan Minister pou asire ki tou lenformasyon i ganny enkli dan sa progranm.

Serten lamannman dan sa sistenm lenformasyon, in osi ganny fer pou reflekte nouvo mezir dan lafason ki nou anmas leformasyon sorti kot bann lazans lanplwa prive.  Par egzanp, nou’n kategoriz statistik pou kouver sak lazans endividyelman.  Parey zot kapab konstate, bokou in ganny akonplir pandan sa dernyen lannen, menm si nou’n fer bokou devlopman, i annan bokou pou fer.

Nou rekonnet ki annan plis statistik ki nou bezwen entegre dan nou sistenm, par egzanp plis detay lo plas travay, kalifikasyon, leksperyans, saler.  Pou asire ki nou realiz nou lobzektif, pou donn statistik de kalite e egzakt pandan en dele letan ki realis, sa seksyon i santral e i annan responsabilite pou li pli byen zer e analiz lenformasyon pou kontinnyelman adres bann defi nou marse lanplwa.

Pou le moman, nou pe travay lo bann diferan sistenm elektronik, data base ki ava fasilit transfer sa bann lenformasyon dan sistenm lenformasyon lanplwa a en moman apropriye.  Pou fer sa arive, nou staff pe kontinnyelman resevwar formasyon.

Boner sa lannen en zofisye mon Minister ti swiv en progranm formasyon lo sistenm lenformasyon lanplwa e resers lo lafors travayer avek lorganizasyon enternasyonal pou travay.

Mr Speaker, koleksyon statistik pa zis en defi pou Sesel.  Boner sa mwan mon ti rankontre Direkter Zeneral pou ILO pandan konferans enternasyonal pou travay, pou en antretyen kot nou ti koz lo koleksyon statistik e plizyer lezot topik.  I ti fer resorti, ki koleksyon statistik i en defi pou apepre 60 poursan pei, ki fer, ki parmi bann progranm priyoriter pou son lorganizasyon ILO e pou asiste bann pei manm pou met anplas mekanizm apropriye.

Mr Speaker, mon annan plezir pou anonse ki ILO swivan mon diskisyon avek Direkter Zeneral, in dakor pou donn lasistans teknik pou nou amelyor nou sistenm.  Nou ekspekte resevwar sa lasistans tar sa lannan oubyen boner lannen prosenn.  Mr Speaker mon ti a kontan reasir sa Lasanble ki mon Minister an kolaborasyon avek son partener kle, enkli Lorganizasyon Enternasyonal pou Travay, nou pou ranforsi nou zefor pou nou kapab akonplir nou target, pou annan en sistenm lenformasyon lanplwa ki efikas par ofer statistik de kalite e egzakt dan en pli kour dele letan posib.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Okenn siplemanter? Onorab Vidot?

 

HON KEVIN VIDOT

Yes Mr Speaker, mersi.  Mr Speaker anlinny ek repons Minis in dir kot sa sistenm in ganny met anplas depi an 2005.  Eski Minis i kapab dir nou si sa sistenm i pe fully operasyonnel.  E ki bann defi pe gannyen, si non, ki bann defi ki pe rankontre pou met sa sistenm fully operasyonnel.  E ki benefis en tel sistenm pou annan, ouswa i annan potansyel pou annan dan le fitir pou Lepep Seselwa an zeneral.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Premye parti ou kestyon konsernan si i operasyon.  Wi Onorab, i an operasyon parey mon’n dir depi 2005, me nou kontinnyelman nou pe travay lo la pou nou amelyore.  I parey mon’n dir, i annan bann statistik ki la ki annan, me nou santi ki i annan ki mon’n dir parey lo konsernan saler, allowance ki nou santi nou merit amelyore.

Lo kote defi, i annan 3 defi mon kapab dir apepre prensipal ki nou pe resevwar.  Premyerman, i format.  Parey nou’n dir, komansman sa lannen nou pe azout bann lenformasyon e i pa posib ki nou, en pti pe difikilte ki nou gannyen ek bann lorganizasyon pou zot kapab vin anlinny ek sa format ki nou pe demann zot.  Par ler i vin leformasyon ki manke e nou pe kontinnyelman travay ek zot.  Dezyenm defi i dele letan, mon dir ki nou pe met lanfaz pou nou kapab ganny lenformasyon ki realis dan en dele letan pli kourt.  Nou pe demann toulede semen pou lenformasyon, me sa nou pe ganny en pe difikilte kot statistik pe antre tou le mwan.  Me nou ankor pe persevere, ensiste ki i vin toulede semen e trwazyenmman, lo konsernan pou statistik nou annan nou en problenm resours imen.  Parey mon’n dir nou’n kre seksyon, pour le moman nou annan de pos ki nou kapab dir de pos ki ase kle ki mon Minister nou pe advertise.  Nou pe rod en zofisye resers avek en Policy analist.  Savedir en dimoun ki pou analiz sa bann data ki pou kapab pou fer pou Polisi.

Konsernan ou trwazyenm bout dan ou kestyon – ki benefis sa pou annan?  Ler nou pou annan sa sistenm nou pou kapab link li ek bann lorganizasyon, i ed nou ki ler nou pe analiz nou bann statistik parey nou dir nou al en pti pe pli o profon ki pou fer sir ki nou bann Policy, nou bann stratezi i pa bann keksoz ki nou pe, parey nou dir nou pe mazinen, me i sorti konkret lo statistik lenformasyon e sa i pou ed nou dan le fitir dan nou bann stratezi Polisi pou fer li vin pli efektiv.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Aglae.

 

HON ROMA AGLAE

Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon, bonzour.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble lo ki kalite statistik sa nouvo sistenm pou anmase e ki diferans pou annan dan Polisi lentervansyon son Minister.  Mersi

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Premye parti kestyon i ki kalite statistik.  Pou le moman, nou oule ki ler nou pran en data base ler nou pe koz lo lanplwa, nou avi konn byen lo sa post, ler ou pe dir sa post, ki sa post i enkli?  Ki kalifikasyon ki ou bezwen pou sa post, ki leksperyans ou bezwen pou sa post, lekel bann dimoun lo Sesel ki dan sa post, ki zot kalifikasyon zot pe gannyen?  Ki sa basic salary pou sa post e ki bann lezot allowance parey nou dir, bann incentive ki vin avek?  Sa i bann lenformasyon ki nou pe antisipe pou nou annan e ler nou konekte nou kapab avek SRC bann lezot lazans Licensing, sa i pou ed nou.

E parey mon’n dir ler nou pou annan tou sa bann lenformasyon, i pou ed nou dan en kantite dan nou bann Policy ki nou anvi vini.  Ler nou pe koz lo travayer etranze i pou kapab ed nou pou vin ek bann pli bon Policy ler nou pe koz lo saler ki apre nou ava koz en pti pe plis lo la vi ki mon pou annan kestyon lokalizasyon.  Sa i pou ed nou pou nou kapab fer bann Policy ki pe reflekte stratezi nou bann problenm pou nou vin ek bann solisyon konkret pou nou kapab deal avek tousala.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, bonzour PS, bonzour tou Koleg Onorab e bonzour tou bann ki alekout.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, dan gran plan ou Minister ki dele letan zot in targete pou zot annan en sistenm anmase e rikord statistik konplet kot tou bann statistik relevan i ganny dokimante dan en sistenm tel parey sistenm LMIS kot zot a kapab plitar vin avek bann Polisi ki baze lo levidans statistik e siyantifik.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

I enportan pou note ki mon Minister i deza annan sa sistenm anplas.  I pa savedir ki nou bann Policy ki nou pa pe fer i pa pe baze lo la.  Tou nou bann Policy ki nou pe fer nou pe anmase, sanmenm sa ki nou al fer bann lenspeksyon ki nou anmas li.  In a way nou pe fer li manual nou pe demann establishment. E sa ki mon’n dir nou sistenm pou fer li pli vit  Dan plas pou nou vin parey nou pe dir pou nou vin pli efikas, dan plas pou mwan deplase, nou fer paper work pou anmase pou print, nou pe target pou nou annan sa.

E konsernan dele letan, parey mon’n dir ILO in donn mwan son parol, parey ki mon dir ki zot osi ler mon’n koz avek li sa i enn ki mon’n fer li konpran i dan plan mon Minster e i osi in fer mwan konpran ki ILO osi i enn zot problenm e zot osi ki zot pe al fer, zot pe al re-organiz zot entern ki zot osi zot pe al ofer training zot bann staff ki osi bann pei manm ki Sesel nou en manm ILO, i pou donn nou.  E lo kote mon Minister nou pe met li pa plitar ki boner 2014.  Sa i maximum, tou kou ou annan en minimum ek en maximum.  Mon maximum letan i first quarter 2014, si i pli vit posib mon kapab met tousala an konformite ganny tousala i 2013.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Kestyon 77.  Onorab Vidot ankor.

 

HON KEVIN VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble si i annan okenn plan pou diskit avek bann anplwayer pou konsider entrodwir flexible working hours? Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, flexible working hours i en sistenm travay ki permet en travayer antre an negosiasyon avek son anplwayer pou travay a en ler ki konvenab pou li oubyen ki sa lakonpannyen.  I pa neseser mandatwar pou sa travayer travay 8 erdtan bomaten, 8er ziska 4er apremidi.  Par egzanp, i kapab travay 2er apremidi ziska 7er diswar.  Anba sa sistenm sa travayer pou kontinnyen travay sa menm kantite erdtan ki’n etabli dan son kontra travay.      Mr Speaker i annan diferan sirkonstans ki zistifye adopsyon flexible working hours. Tel ki louvraz kot i annan nouvo teknolozi ki fer ki prezans permanan en travayer i pa vreman neseser.  Sa sistenm travay i annan serten benefis pou en travayer, tel ki loportinite pou li mye kapab desarz son responsabilite dan travay ou si byen ki son bann lobligasyon personnel.  Par egzanp, en paran i annan plis letan pou okip son zanfan e anmenn li lekol dan bomaten e i osi kapab la pou zwenn son zanfan apre lekol.

Sa travayer i santi li pli leze akoz i kapab vin travay a en moman ki pli konvenab pou li e sa  i ede pou ogmant prodiktivite dan landrwa travay.  Kot en travayer i santi ki i bezwen en reveni adisyonnel, i ofer li sa sans pou fer en dezyenm louvraz.

Mr Speaker, en lorganizasyon travay i osi benefisye avek en tel sistenm travay.  Par egzanp, lakantite dimoun ki vin travay tar i ganny redwir prenan kont ki sa travayer i annan plis letan pou prepar li pou al travay, mwens dimoun i absan pou travay.  Dan serten sirkonstans, i redwir lakantite larzan ki sa lorganizasyon pou bezwen peye koman overtime.  Mon oule fer resorti ki sa konsept travay pa pou kapab ganny adopte dan tou lorganizasyon prenan kont sa kalite servis ki zot pe ofer.

Mr Speaker, lentrodiksyon flexible working hours i enn bann aktivite ki form parti plan daksyon divizyon pou promosyon lanplwa dan mon Minister.  Depi tar lannen pase, zofisye mon Minister in komans serten travay avek detrwa lorganizasyon avek bi pou entrodwi sa konsept travay.   Ziska la, selman 2 lakonpannyen ki’n pare pou entrodwi en tel konsept dan zot landrwa travay.  E an se moman dan enn sa lakonpannyen i annan serten travayer Seselwa ki pe travay dan sa fason.  Sa dezyenm lakonpannyen, i dan prosedir rekritman.  Parkont sa de lezot lorganizasyon mon Minister i ankor dan negosiasyon avek zot.  Mon anvi asir sa Lasanble ki mon Minister i annan plan pou kontinnyen fer kozri dan diferan lorganizasyon travay e kan en tel progranm in byen ganny etabli, pou annan progranm sansibilizasyon pou promouvwar sa sistenm travay avek manm piblik an zeneral.

Mr Speaker flexible working hours i en keksoz nouvo pou nou kiltir Seselwa.  Parey mon’n mansyonnen, sa sistenm travay i annan bokou benefis pou en endividi osi byen ki en lorganizasyon, alors mon ankouraz lorganizasyon pou konsider entrodwir flexible working hours e pou Seselwa sezi sa loportinite ki vin a zot dispozisyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Vidot.

HON KEVIN VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister pe konsider seryezman en tel pratik.  E si i pe annan lentansyon met sa dan Employment Policy.

E dezyenmman, ki bann konsern bann lakonpannyen ki pa ankor aksepte en tel pratik in souleve avek son Minister dan en fason pou amelyor lo la e pou travay lo la.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Konsernan ou premye parti si mon Minister pe konsider fer sa seryezman.  Nou pe fer, la mon’n donn, i annan en seksyon dan sa divizyon ki mon’n dir zot pou sa lannen by Desanm, mon pe dir zot parey nou dir focus, konsantre, rod en lorganizasyon, detrwa lorganizasyon travay avek, donn zot lenformasyon, ki benefis, koz avek bann travayer pou nou kapab fer sa.  Le moman ki zot in aksepte, la nou pou kapab fer bann sansibilizasyon kot nou pou kapab eksplik piblik ki bann lavantaz ki vini avek sa.

Konsernan ou dezyenm bout ek ou kestyon, si sa pe antre dan National Employment Policy, wi, akoz sa ler nou’n konsilte nou’n fer bokou avek prive ki nou pe met sa i bann keksoz ki zot in demande pou nou kapab.

Trwazyenm ou bout ki bann difikilte.  Parey mon’n dir i en keksoz ki nouvo, sak fwa ler ou pou anons en keksoz ki nouvo i tou kou annan en pti pe rezistans, zot pa ankor byen abitye.  Zot, zot lenkyetid ki pe monte devan zot krwar ki pou afekte loperayon, zot vwar li ki zot pe dir be i pou afekte loperasyon, zot vwar ki kou pou zot i pou ogmante.  Me tousala nou’n vwar i pou bon avek bon kominikasyon, e nou nou pe fer sa par one-to-one ki mon pe anvoy mon bann zofisye pou asize one-to-one pou koz avek zot pou donn zot bann bon lenformasyon lo flexible working hours. Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Souris.

 

HON MIRENA SOURIS

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis ek ou delegasyon e tou mon bann Koleg.  Mr Speaker, prenan kont larepons Minis, eski Minis i kapab, an vi ki i annan en kantite konesans e skills ki pe asize dan lakour, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si son Minister i anvizaze fer en letid pou vwar konbyen skills e konesans ki pe asize an relasyon an labsans en tel flexible hours ki an egzistans.  E ki dele letan ki son Minister pou met sa an aplikasyon.  Mersi.

MINISTER IDITH ALXANDER

Konsernan pou en resers.  I enportan pou note ki komansman sa lannen nou pe fer parey nou dir en profiling sak dimoun ki ler ki ler napa louvraz i pe al anrezistre, i pe rod en louvraz i annan zofisye ki demann zot serten kestyon pou fer profiling, e sa seksyon resers son bi i enn ki pou li kapab focus lo bann pwen, bann sitiasyon parey ki ou pe dir lo marse lanplwa pou nou fer resers lo la.  Sa i dan plan nou Minister.

Konsernan dele letan pou sa, parey mon’n dir, mon pe donn zot ziska Desanm.  Mon’n dir ek mon bann zofisye, sa seksyon ki responsab, mon’n dir zot pa al rod en gran group i byen, nou target apepre en dizenn lorganizasyon.  Travay avek pou nou kapab enplimant sa flexible working hours, le moman ki sa bann lorganizasyon in aksepte, la nou pou fer bann progranm sansibilizasyon pou nou kapab edik nou dimoun pou zot vwar ki benefis sa ki pe anmennen.  Problenm ki ou pe gannyen, sa rezistans, zot pa pe ankor vwar, konpran son konsept ase byen e ki benefis ki anmennen pou sa travayer e pou sa anplwayer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Vel.

 

HON JENIFFER VEL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Minis, bonzour tou dimoun.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis anvi ki malgre in dir i en keksoz nouvo flexible hours, me i en keksoz ki i ti la, i annan demann par pep sirtou dan domenn kle ki sekter tourizm.  Eski Minis i kapab dir ek nou ki latansyon spesyal dan domenn touristik pe ganny mete par egzanp kot i annan zenn, nou pe train en kantite zenn, me ki refize pran en lanplwa sirtou pou travay aswar kot i mank serten lenfrastriktir parey semen e lalimyer malgre zot ti a kontan travay e kot nou konnen i annan en kantite travayer etranze.  Si ou pe mazin travay pre ek sa bann lorganizasyon kot zot servi travayer etranze pou aswar e nou servi nou Seselwa pou zot kapab kontribye dan domenn touris.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker mon anvi enform sa Lasanble poudir touris i enn ki nou pe target e ozordi apremidi mon sipoze pe zwenn en letablisman touristik kot nou pe fer parey nou pou dir, an Angle en pilot study ki nou pe al komans avek li pou nou kapab dir e mon a kapab keep zot enformen ki pe arive e sa i dan sa lespri ki nou pe al discuss ek li pou sa flexible working hours ki nou konnen parey Onorab in dir nou annan etranze e nou, nou pe target sa ozordi apremidi ki nou pou zwenn e mon pa pou kapab donn plis lenformasyon, apre meeting mon ava keep zot, mon a kit Lasanble enformen kimannyer pou deroule avek sa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Samson.

 

HON DEREK SAMSON

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis pou eksplik nou Lasanble e bann dimoun ki pe swiv ki gran diferans i annan ant flexible hours avek shift system ki egziste dan serten landrwa travay.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Ler ou pe travay shift en shift i en louvraz, annou pran parey lotel, i pou dir ou, ou annan ou ler ki ou vini akoz ou bezwen sa, in fini aranz ou shift.  Ou napa in a way, in a say pou ou kapab dir, i ou kontra travay ki oun gannyen.  Flexible working hours i vin en negosiasyon, en kominike ki ou ek ou anplwayer ki ou’n negosye, menm kantite letan si sipoze in dir ou sipoze travay 7 erdtan dan en zour me ou, ou kapab negosye ek li.  Mon a dir mon a vin 2 erdtan dan bomaten ma pran sa lot kar apremidi, sa i son main difference between en shif avek son flexible working hours.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou dan konteks ledikasyon, eski dan bann tel Minister parey Minister Ledikasyon eski zot pe mazin fer sa koman en opsyon e si wi, eski zot in koz ek bann travayer enkli bann ansenyan lo sa size.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Onorab, lo kot pou parey mon’n dir, sa i en konsenpt ki en pti pe nouvo mon pe target lo bann travayer ki nou pe travay lo touristik, me selman i en keksoz ki nou kapab pran dan le fitir pou regarde, ler en keksoz i nouvo parey nou’n dir, nou pe target lo enn pou nou kapab apre agrandi.  Pou le moman nou pe fer lo touristik, me nou a gete dan posibilite, evantyalite e si i annan en nesesite pou kapab al dan pou ledikasyon.  Me pou le moman nou pe focus dan touristik.  Nou fer enn marse, ler nou’n ganny li byen la aprezan nou ava agrandi kot nou ava desantraliz, nou ava al dan en lot sekter.  Mersi.

MR SPEAKER

Kestyon 78, Onorab Dugasse.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun alekout e tou Manm Onorab.  Eski Minis i kapab enform Lasanble ki bann progre ki son Minister in fer e ki bann defi ki zot pe fer fas avek dan zot progranm lokalizasyon pou bann travayer Seselwa.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, depi Fevriye sa lannen, prosedir pou anploy travayer etranze in ganny revize.  I annan en travay konzwent ki’n ganny fer ant mon Minister e Minister pou Zafer Entern ek Transpor.  Mon Minister i fer sir ki i analiz bann post pou asire ki i vreman napa travayer Seselwa lo marse lanplwa ki kapab okip sa pozisyon.  E Departman Imigrasyon i regard sa endividi ki pe vin travay Sesel.  Sa nouvo mekanizm ki’n ganny met anplas, i permet mon Minister pou egzers enn son manda prensipal sa i pou fer sir ki i annan loportinite lanplwa pou tou Seselwa e dan sirkonstans ki i annan travayer etranze dan en post, prosedir pou ganny fer pou ki evantyelman sa pozisyon i ganny lokalize.  Sa i vedir ki en Seselwa i ganny idantifye pou pran sa pozisyon e la sa anplwayer i bezwen donn li sa leksperyans ek kalifikasyon pou pran sa pozisyon.

An plis ki sa, sa nouvo prosedir pe osi asire ki kontrol i ganny mentenir lo lakantite travayer etranze ki antre dan pei pou travay e asire ki bann job seekers espesyalman etidyan pos segonder, i ganny konsidere pou en lanplwa.  Fer sir ki post ki’n ganny rezerve pour Seselwa i reste pour Seselwa eksepte dan bann ka ki napa travayer Seselwa lo marse lanplwa.

I osi asire ki travayer etranze ki okip en pozisyon dan pei i pas konesans avek Seselwa e fer sir lokalizasyon bann pozisyon e progranm understudy i ganny enplimante efektivman.  Finalman, i fer sir ki tou kontra travay i ganny soumet avek mon Minister pou ateste e garanti ki kondisyon travay bann travayer etranze i an konformite avek Lalwa Lanplwa.

Mr Speaker, pou ede fasilit lenplimantasyon sa progranm lokalizasyon, zofisye mon Minister ti zwenn avek plizyer lorganizasyon prive an Fevriye sa lannen, pandan Forum Resours Imen ki ganny organize par mon Minister.  La zot ti ganny eksplike lo lafason ki sa progranm pou ganny enplimante.

Pou komanse mon Minister pe konsantre lo lendistri Tourizm e la dokiman neseser in ganny sirkile avek 39 lorganizasyon ki anploy plis ki 50 travayer.  Pou le moman, 10 lorganizasyon in fini soumet zot plan lokalizasyon avek mon Minister e sa i reprezant 124 post ki prensipalman dan lendistri touris.  Mon Minister i ekspekte ki sa bann pozisyon pou’n fini ganny lokalize dan sa prosen 2 a 5an.  Sa legzersis pou kontinnyen avek lezot sekter.

Pou fer sir ki sa progranm lokalizasyon i efektiv, mon Minister in met anplas mekanizm apropriye.  En unit in ganny kree pou siperviz sa progranm.  Sa progranm in osi ganny entegre dan lenspeksyon routin ki ganny fer par zofisye mon Minister pou fer sir ki sa plan pe ganny enplimante.  I osi annan en Komite ki’n ganny etablir pou donn gidans, sirveyans ek kordinasyon progranm.

Mr Speaker, mon ti a kontan enform sa Lasanble ki prosesis pou lokaliz en pozisyon ki pe ganny okipe par en travayer etranze, i enn ki ase long prenan kont ki sa Seselwa i bezwen ganny sa kalifikasyon ek leksperyans relevan pou li kapab ranplas sa etranze.

Resers in prouve ki ler i annan sanzman dan prosedir travay parey Angle i dir: change management – i annan en serten nivo rezistans.  Avek lenplimantasyon sa progranm, mon Minister in rankontre serten rezistans.  De defi prensipal in ganny idantifye dan lentrodiksyon sa progranm lokalizasyon.  Enn, se ki serten lorganizasyon pe rankontre difikilte pou idantifye en understudy.  Sa, i en travayer Seselwa ki pou ganny sa formasyon anba sa travayer etranze.  Rezon pou sa, se ki i annan travayer Seselwa ki pe refize pou vin en understudy akoz i pa santi li pare pou pran en tel responsabilite ki pou vin avek sa nouvo post, ouswa napa travayer kalifye dan sa lorganizasyon an se moman ki pou kapab vin understudy.

Dezyenm defi se ki i annan serten travayer ki retisan pou partaz son konesans.  Me mon oule reasir sa Lasanble, ki mon Minister pou donn tou sipor posib lorganizasyon e travayer pou fer sir ki sa progranm i vin en sikse.

Mr Speaker, sa progranm lokalizasyon i pa vedir ki nou pe ranplas tou sa bann travayer etranze dan pei.  Nou rekonnet ki Sesel i en pti pei avek en pti popilasyon 91 mil dimoun e i pa fasil avek tou sa devlopman pou satisfer demann resours imen pou tou sekter.  Se pour sa rezon ki nou pou bezwen travayer etranze pou serten sekter.  Me i osi tre enportan ki Seselwa ki serye e ki anvi travay i ganny sans pou li partisip dan devlopman son pei.  Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Onorab Dugasse.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab dir ek nou Lasanble, akoz i kontinnyen annan en gran dekalaz tre enorm ant saler e kondisyon bann travayer Seselwa konpare avek bann etranze ki fer menm louvraz.  E, si son Minister an kolaborasyon avek lezot Minister ouswa sekter parey touris ouswa konstriksyon, i annan okenn plan pou travay lo met anplas bann nouvo mekanizm pou atir bann graduates ou profesyonnel avek bi pou koup lo lakantite travayer etranze dan sa bann post kle.  E ki garanti ki i donn sa Lasanble ki sa progranm lokalizasyon pou vreman marse.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Premye kestyon i al konsernan sa gran dekalaz saler travayer etranze e travayer Seselwa.  Pou le moman, aktyelman kimannyer mon Minister nou pe deal avek sa – parey zot pe vwar, mon annan bann vizit ki nou fer, nou annan lenspeksyon ki nou fer, ki nou demann zot serten lenformasyon.  E mwan personnelman dan tou sa bann vizit ki zot vwar mwan mon fer, mon pas en letour, mon koz avek travayer e apre mon asize ek management.  E la nou demann zot pou zot kapab kot nou vwar pou zot kapab sey aranze parey nou dir, mon diskit ek zot lo la.  Me sa problenm mon dakor fodre ki nou aranze sa problenm.  Kimannyer nou Minister nou pou aranz sa?  Ler nou’n dir nou pe fer sa lokalizasyon, i annan en form, en template ki nou’n donn tou lorganizasyon.  Dan sa form, nou konnen ki ler en dimoun i ganny en saler, sa saler i reflekte sa saler ki ale ek sa louvraz.  I pa pe get sa dimoun la, i pe evalye parey nou dir en job evaluation, i get saler pou sa post.  E la dan sa form, ki nou demann zot: ou met sa dimoun – son nasyonalite, ki sa post ki sa dimoun pe fer, ki sa louvraz i demande an term kalifikasyon ek leksperyans.  E nou pe demann zot prezan met basic salary sa post.  Savedir ou bezwen dir mwan ki sa post pou fer sa louvraz i gannyen.   Lot, separ li, met ou bann incentives ki ou donnen.  Nou okouran ler en travayer etranze i vin dan pei i napa akomodasyon.  I bezwen en landrwa pou li reste.  Savedir, si ou pe donn li en accommodation allowance, met sa accommodation allowance konbyen ki i pe gannyen.  Larestan allowance ki vini avek, site.

Dezyenm apre ki nou demann li, nonm sa understudy.  Sa dimoun ki pe vin pran sa post la, dir nou, mon anvi konnen sa dimoun la ki ler ou’n idantifye sa dimoun ki nivo sa dimoun li i ete an term son kalifikasyon ek son leksperyans.  E la nou demann li sa ki ou ou’n mete, sa post i bezwen, ki ou pou fer pou kapab ferm sa gap.  I bezwen donn mwan dan toulede.  Dan term kalifikasyon, si ou dir sa post i demann en Diploma or en Degre, ki ou pou fer pou fer sa dimoun al ganny sa Diploma oubyen sa Degre?

Dan term prezan leksperyans, si ou dir i bezwen enpe leksperyans annou pran dan lenstri touris ki nou annan enpe, ou pe dir i bezwen en pti pe management pou manage lotel, ou bezwen dir nou kimannyer ou pe fer pou li ganny en pti pe sa management.  E la mon Minister nou, nou bezwen monitor sa pou fer ki i arive.  Ki ler sa dimoun in arive pou li ganny sa post mwan mon’n fini vwar ki basic salary sa post.  I pou bezwen prezan, mon dakor akomodasyon kekfwa ou pa a donn li – ou a dir li Seselwa i annan son landrwa reste me bann allowances ki al avek sa travay nou pou fer sir kot mon Minister ki Seselwa osi i gannyen.  Sa i enn kimannyer nou pou fer.  Mon’n dir la kimannyer nou pe deal avek pou le moman e kimannyer nou antisipe pou nou deal avek.

Konsernan dezyenm kestyon lo graduatesGraduates, NHRDC nou pe pran bann mezir ki en pti pe pli sever pou nou dekouraz etidyan reste kot ler nou anvoy zot, bann ki al overseas.  Kimannyer nou pe fer sa?  Pou le moman, dan lepase nou ti tonm lo en negosiasyon avek zot.  Savedir ler ou pa retournen nou dir ou ou annan en serten sonm larzan ki pou retournen ki ou bezwen refund Gouvernman.  La nou tonm lo en negosiasyon kantite.

Starting of this year, ki nou pe fer la nou pe get kantite larzan ki nou’n depanse lo en etidyan.  Si nou’n depans ou 600 mil dan 3an savedir mon pe espekte si ou divide sa par 3 i vin 200 mil dan 1an, mon pe espekte ou rann mwan 200mil – rann Gouvernman, refund R200 mil par 1an.  Ou aprezan ou a gete si ou pou donn nou en cheque 200mil – NHRDC en cheque 200mil, oubyen nou pran sa 200mil nou diviz li par 12 e sa i sa sonm ki ou merit rann tou le mwan.  Sa sistenm ki nou pe vwar, nou pe vwar li i efektiv akoz deza i annan ki deor pe ekrir ki pe demande ki zot in vwar, zot pe dir ki sonm i en pti lour, i en pti pe for me sa son bi se pou fer zot retournen.

Me konsernan ler nou pou dir travayer etranze, dan serten sekter nou pli kantite travayer etranze i dan konstriksyon.  Konstriksyon e sa i annan apepre, i annan 8,085 ki dan konstriksyon.  Nou lenvestisman rate, to ki i pe ale i pe al en pti pe vit e nou annan bokou proze ki pe ale e sa bann proze i fodre ki i konplete dan en peryod letan e sa bann proze i pe anmenn bokou, pe kre louvraz pou nou, pou nou bann Seselwa.

Ler nou pe get nou kantite etidyan segonder e SIT, i montre ki pou annan en dekalaz parey mon’n dir oparavan ki ler ou pe get nou popilasyon i pa pe fasil.  Mon a eksplik zot.  Pou le moman SIT i annan apepre 120 etidyan ki zot zot pe prodwir SIT ki dan konstriksyon.  Zis pou sa lannen nou’n ganny nou over, zis pou premye kar dan konstriksyon proze lo Sesel, nou’n ganny nou plis ki 1,000 laplikasyon dan konstriksyon.  Sa i montre ou zis dan en premye kar dan en 3 mwan get ki kantite nou nou pe prodwir, nou bezwen pran konsiderasyon ankor nou popilasyon ki 120.  Me, ler sa bann dimoun zot pe ganny sa permi pou reste, i pa savedir ki zot reste en ta letan.  Zot ganny zot permi pou sitan ki zot proze ki zot pe travay.  Le moman ki zot proze i konplete, la zot retourn dan zot pei.

Trwazyenm kestyon ki en bon kestyon, ki garanti.  I vre, zoli plan nou’n mete, bokou lenformasyon me nou bezwen fer sa vin en sikse pou nou kapab fer sir ki nou Seselwa i ranplase.  Mon Minister parey mon’n dir sa lannen, laplikasyon GOP i vin kot nou.  Nou pe fer li fer sir ki nou bezwen fer sir ki tou lorganizasyon ler zot pe process fer sir zot annan sa understudy sansan nou pa pe process zot case.  Nou bezwen vwar ki zot pe fer, ki lentansyon pou fer Seselwa antre dan post.  Konsernan prezan pou fer sir, enn fwa zot anvoy nou parey mon’n dir ki i annan en unit, si ou’n dir ou pe idantifye en dimoun par egzanp pou li al fer en Diploma University of Seychelles, ou bezwen site kan ki sa dimoun pe ale fer sa Diploma.  E nou nou pou fer sir, nou pou al gete si sa dimoun pe ale, akoz nou donn li en dele letan kan ki sa dimoun pou al training.  Nou bezwen dan nou bann lenspeksyon pase, regarde vre ou’n dir sa dimoun ou pe met li pou ganny sa leksperyans, sa dimoun i vre zot pe rotate li en pti pe pou li gannyen sa leksperyans?  E mwan mon garanti sa Lasanble ek sa bann mekanizm ki nou’n mete anplas ki i osi mon krwar i pou marse, i pou en sikse me mon oule demann nou bann travayer Seselwa osi pou annan nou en bon latitid dan travay.  Enn fwa ou’n ganny idantifye pou ou al ou training, pran ou responsabilite, pran ou letid o serye.  Akoz ler ou pe training ou bezwen fer sir ki ou pas osi.  Si ou ale ou fail, ou pa pe pran ou letid o serye i retard sa plan ankor akoz ladan nou mete tou pou ou ganny sa kalifikasyon i annan en peryod letan ki nou pe ekspekte e ladan i annan responsabilite ki toulede anplwayer ki nou nou pou fer sir ki pe enroll sa bann travayer ki i pe donn zot sa sans e nou Seselwa osi fodre ki nou pran sa bann loportinite ki nou pe gannyen o serye.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Pillay.  En kestyon silvouple.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Minis mon ti a kontan demann ou si i posib pou donn nou kan egzakteman ki ou Minister i annan plan fer pas an revi sa stratezi ki zot pe met anplas.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker i pe refer lo stratezi lo sa lokalizasyon ki mon’n eksplike?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Yes.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

An se moman nou’n fini komanse dan sekter touristik.  Parey mon’n dir nou’n fini donn 39 form ki nou pe espekte, 10 in antre e zot tou nou vreman nou deryer zot, pe monitor zot, zot in donn nou by sa mwan, lafen Zen ki larestan 39.  E koman i fini, nou pe antre dan bann lezot sekter nou pe ale pou nou gete finansyer pou nou kapab gete pou sa.  I pou en keksoz kontinnyel ki nou pou al sekter par sekter pou nou kapab fer li dan tou sekter pou konplete.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Arnephy 1 kestyon siplemanter.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun.  Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou Lasanble ki bann kategori travay ou pozisyon ki ziska prezan malgre understudy programme ki nou pa kapab ranplas sa bann etranze par Seselwa.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker si mon pe ganny li byen, i pe demann ki bann post ki pou le moman ki pou lokalize?

 

MR SPEAKER

Eksplik ou lekor Onorab.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Ki bann kategori ouswa pozisyon travay ki ziska prezan malgre i annan understudy programme ki nou pa kapab pe ranplas sa bann etranze par Seselwa, malgre nou annan sa bann progranm understudy.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Basically akoz ou understudy programme pa pe marse.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Parey mon’n dir i en keksoz ki pe komanse.  Understudy i en keksoz ki pran en pti pe letan akoz i annan pou fer avek leksperyans.  Kekfwa i bann keksoz ki pou pran en pti pe letan.  Nou annan parey lo nivo nou dir middle management – lo Restaurant Manager, pou ou vin en Manager ou bezwen annan en pti leksperyans, ou pou bezwen enpe kalifikasyon.  E nou konnen pou en Diploma i pran apepre 2an.  Sanmenm sa bond lo middle management ki mon’n dir ki pou pran nou en pti pe letan 2an a 5an.

Konsernan bann ki vini a pti kour term, nou annan bann dimoun ki vini lo GOP a kour term, sa i vin 1 semenn, mon a donn en legzanp, ki nou annan labank ki zot annan zot bann Oditer enternasyonal ki vini.  Sa i en lot.  Me pou nou Seselwa pou understudy i annan tousala ki pe mete sa training e i depan sa lenstitisyon pou ou ofer sa training ki duration sa course ki ou pe ale pou ou swiv i ete. Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Rose, en kestyon siplemanter.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Minis i annan alegasyon ki serten landrwa ase prive par egzanp kot Eden Island i annan pa mal travayer etranze ki pe travay e ki kapab ganny ranplase par Seselwa par egzanp bann skipper.  Alors ki ou Minister pe fer pou adres sa problenm.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

I annan GOP ler ou’n ganny en GOP in vin legalman, i annan dimoun ki’n fini ganny zot GOP depi oparavan.  Me mon Minister komansman sa lannen, GOP ki pe vin kot nou Minister bann ki pe demann kekfwa pou renew i annan serten sirkonstans ki nou pa pe renew GOP ki nou pe fer bann analysis, bann study.  Bann ki deza annan nou pa pe kapab repran avek zot me selman ki nou pe demann sa bann lorganizasyon sanmenm lenportans annan sa plan lokalizasyon pou nou monitor bann ki deza annan komans idantifye, akoz sa i kler ki ler nou pe demann zot pou idantifye si zot pa pe idantifye, pa pe submit zot plan lokalizasyon nou pa pe konsider pou process zot case pou GOP.  I pe vin enn – nou pe fer li en kriter ki ler ou pe vin demann en renewal GOP fodre sa plan lokalizasyon i kler, ou’n idantifye mwan sa understudy e ki training ki ou pe al donn li.  Mersi.

 

MR SPEAKER

En kestyon Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, an relasyon avek kestyon ki Minis ti reponn pli boner lo saler, mon annan en senp kestyon pou Minis.  Eski zot annan, eski Minis i kapab dir sa Lasanble si zot annan en Polisi kler ki diriz kalkilasyon saler e benefis en etranze konpare ek saler e benefis en Seselwa dan ka kot sa 2 dimoun, sa Seselwa e sa etranze pe fer menm travay dan Gouvernman.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Konsernan saler nou annan sa minimum wage.  Minimum wage li ki set ki ler ou pou konte dapre ou kantite erdtan ki ou travay li ki pou set ki saler.  Nou nou Minister nou fer sir ki tou dimoun ler nou pe get zot saler ki pa tonm pli ba ki minimum wage.

Konsernan ki Onorab i pe sey dir, parey dan sekter piblik nou annan, nou annan bann wage grid.  Dan sekter prive, non.  Nou ankor pe travay sa i enn bann pwen ki dan Human Resources Forum nou pe sey koz avek bann HR dan resours imen pou zot osi pou nou kapab ganny en nide lo sekter prive.  I enpe difisil, sekter prive i zot lorganizasyon, zot ki set zot saler.  Me nou Minister nou, nou ranforsi nou fer sir ki ler zot pe pey en dimoun saler i an konformite ek Lalwa e sa i minimum wage.  Minimum wage li kimannyer ou kont li, ou pran sa whatever sa minimum wage ki donnen pou le moman i R21, ou fwa li par ou kantite erdtan ki ou travay, ou fwa li par 52 semenn apre ou diviz li par 12, i annan 12 mwan dan en lannen.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Dugasse kestyon 79.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan okenn mekanizm ki pe, ou pou ganny met anplas pou donn loportinite bann zenn etidyan segonder e pos segonder fer serten travay pandan vakans.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, bi prensipal mon Minister se pou asire ki dimoun ki pe rod en lanplwa i ganny akse avek lenformasyon neseser ki ava permet zot ganny en lanplwa konvenab.  Lalwa lanplwa ki mon Minister i administre i fer provizyon ki laz travay i aparti 15an.

An sa ki konsern lasistans pou etidyan segonder fer serten travay pandan vakans, mon Minister ti deside pou revwar sa mekanizm ki ti deza anplas kot en lorganizasyon ti demann permisyon mon Minister pou pran etidyan aze 12 a 14an anba sa progranm travay.

Mr Speaker, sa desizyon ti neseser pou mentenir standar an sa ki konsern laz travay ki’n ganny mansyonnen dan Lalwa Lanplwa pou Sesel e osi pou fer sir ki nou an konformite avek Konvansyon ILO ki gouvern Child Labor ki Sesel ti ratifye le 28 Septanm 1999.

Avek reorganizasyon Konsey Nasyonal pou Lazenes an 2009, konsey ti pran responsabilite pou fasilit demars en zanfan pou kapab fer serten travay leze pou en kantite erdtan spesifye, ki pa pou met lasante, sekirite ek devlopman sa zanfan an danze e pa pou konpromi son ledikasyon pandan letan vakans koman parti son progranm.

Mon oule pran sa loportinite pou dir ki an pratik en travay ki en etidyan i fer pandan vakans i devret en travay leze, par egzanp, klasifye let kot Lapos e distribisyon zournal.  E sa pou permet sa etidyan resevwar en pti larzan dan son pos pandan vakans e osi byen ki en avan gou dan lemonn travay.  Sa etidyan pa devret pe deservi dan okenn pozisyon permanan oubyen pe fer louvraz ki devret performen par en dimoun avek laz travay par egzanp travay kot stasyon petrol ouswa dan en landrwa kot i annan zwe larzan tel ki en betting shop ou casino e landrwa ki vann lalkol.

Mr Speaker, mon rekonnet ki enn parmi bann bi travay vakans se pou zenn kapab ganny en pti larzan dan zot pos parey nou dir an Angle, pocket money.  Me mon ti a kontan sezi sa loportinite pou fer resorti ki a sa staz dan lavi en zenn, se son letid ki son priyorite, me mon Minister pou kontinnyelman sirvey sa sitiasyon pou asire ki bann Lalwa pe ganny respekte.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Dugasse.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Minis an vi ki nou pe koz lo pos segonder, eski ou kapab enform sa Lasanble si ou Minister i satisfe lo lafason ki bann lenstitisyon pos segonder pe prepar bann zenn pou fer fas avek lemonn travay ozordi.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Konsernan pos segonder, Minister Ledikasyon ki i annan manda pou pos segonder, zot in form en Komisyon ki zot apel li TEC e ki ladan ki enn son fonksyon kot i pe evalye son konteni son progranm e la i annan en reprezantan mon Minister ki mon Sekter Prensipal e CEO NHRDC ki asiz lo la e dan sa bann vizit ki nou fer vre, i annan bann konsern ki sorti lo konsernan pos segonder e la sa 2 reprezantan mon Minister i met sa bann konsern devan lo sa Komite ki ganny administre par Minister Ledikasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Jeannevol.

 

HON BEGITTA JEANNEVOL

Mersi Mr Speaker.  Bonzour.  Minis eski ou Minister i osi kapab fer okenn provizyon, pou regard enpe pli pre bann kondisyon travay sa bann zenn parey ou’n dir kalite travay ki zot pe fer pou asire ki sa pa kontradwir avek sa ki ou Minister pe fer.  Sa i osi enkli sa allowance ki zot pe gannyen dan en fason ki i ankouraz sa bann zenn pou travay.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker parey mon’n dir mon Minister nou nou la pou fer sir ler nou fer en travay vakans dapre ILO nou bann Konvansyon ki nou’n ratifye, sa bann zanfan i sipoze fer travay leze e mon Minister nou pou kontinnyelman dan nou bann lenspeksyon kot nou konnen sa bann zanfan i travay nou nou pou fer pou nou regarde ki vre ki sa bann zanfan i fer zot louvraz leze pa bann louvraz parey mon’n dir ki sipoze ganny fer par en dimoun permanan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Payet-Marie.

 

HON MARIA PAYET-MARIE

Mersi Mr Speaker.  An vi konsern bokou paran ki zot zanfan pa pe perform byen sirtou bann marmay 15an an montan dan segonder kot entelektyelman zot pa pe fer byen lekol akademikman.  Minis eski i annan okenn progranm pou retenir sa bann zenn pou zot antre dan lemonn travay enpe zenn.  E si ou pe ganny ase sipor avek bann lorganizasyon ou partener an zeneral konsernan sa kestyon.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker konsernan pou marmay ki dan segonder parey nou dir S4, Minister Ledikasyon in entrodwir sa progranm ki nou dir TVET, i Technical Vocational Education Training kot sa bann zanfan zot ganny loportinite pou zot al en pti pe dan lemonn travay ki zot vwar pou zot vwar ki kapab donn zot sa leksperyans.

Lo kote mon Minister nou, i vin ler sa bann zanfan in fini, zot in konplete nou annan 2 scheme ki pou le moman, nou annan Skills Acquisition Programme avek Skills Development Programme.  Skills Acquisition Programme li i target marmay 15an a 17an ki donn zot sa leksperyans, sa skills pou zot kapab join sa lemonn travay e li i al pou 1an.  Pou le moman, nou annan en bon rapor avek bann prive.  Mon kapab komant lo Vandredi parey zot in kapab vwar dan Nouvel, mon’n vizit en garaz avek bakery kot toulede owner sa biznes zot in pare pou pran bann zenn pou kapab donn sa training.  So, lo kote prive nou pe ganny bon korperasyon avek zot pou abzorbe, me ankor parey mon’n dir i depan lo latitid sa bann zenn ki ler in met zot ladan, zot in ganny en dezyenm sans i apele sa.  Zot in fer zot segonder, Gouvernman i donn zot ankor en dezyenm sans, zot pa’n kapab akoz zot akademik pou kapab ganny en karye i donn zot en dezyenm sans.  La nou donn zot sa skills pou zot kapab apre zwenn lemonn travay me ankor enn nou konstrent ki nou annan ki sa bann zanfan nou ganny dir i pa vini toulezour, i an retar.  Sa i bann problenm latitid ki mon Minister nou pe travay avek.  Ki nou’n fer komansman sa lannen, avanler nou pe met zot lo sa bann scheme, nou pran zot pou 2 semenn, donn zot bann pti training ki fason ki ou konport ou dan travay pou annan sa bon latitid.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Ghislain.

 

HON CHANTAL GHISLAIN

Mersi Mr Speaker.  Bonzour tou dimoun, bonzour Minis.  Minis dan ou larepons ou’n dir ki i annan bann serten travay ki bann etidyan pa kapab fer akoz lefe ki i dir.  Eski sa i osi enplik dan sekter konstriksyon akoz kekfwa i annan zanfan ki zot osi zot anvi al dan konstriksyon e laba i annan bann travay ki ase dir par egzanp lev blok, brouy siman.  Eski ou pe dir ki sa bann zanfan osi pa kapab al laba e nou konnen poudir deza nou annan en problenm dan domenn konstriksyon kot zenn pa oule ale.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, nou’n sinny Konvansyon kan nou ti vatifye ek ILO konsernan Child Labor.  Nou bezwen fer sir.  En zanfan ler i ankor en zanfan i annan diferan staz dan lavi.  En zanfan ler pou li la i annan pou li anmas lenformasyon, i anvi fer dan konstriksyon anmas lenformasyon.  I kapab asize e i regarde e i ganny lenformasyon.  Me ler in ariv son laz ki i anvi zwenn son pos segonder i annan dan son Curriculum kan ki zot merit al fer zot work attachment.  Me nou Minister konsernan Lalwa, nou pou mentenir pou fer sir ki nou al anlinny ek Lalwa, nou azour.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Kestyon 80, Onorab Dugasse.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister i annan lentansyon reviz ou revwar Lalwa Health and Safety Act?  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, Lalwa lo Sekirite ek Lasante Travay sapit 151 ti vin an fors an 1978 e i aplikab pou tou travayer dan Sesel.  Lobzektif prensipal sa Lalwa, se pou fer sir ki tou travayer i travay dan en landrwa ki an sekirite e konvenab.  Dernyen revizyon ti fer an 1999.

Avek logmantasyon dan aktivite ekonomik dan pei, i annan demann pou en Lalwa modern e pour sa mon Minister i dan prosedir revwar sa Lalwa.  Prosedir pou reviz Lalwa i annan 5 staz.  Premye staz, resers i ganny fer pou vwar ki seksyon dan Lalwa ki merit revize.  Dezyenm staz, konsiltasyon i ganny fer avek bann diferan partener pou met devan en seri propozisyon ek rekomandasyon.

Trwazyenm staz, sa seri propozisyon ek rekomandasyon i ganny met devan Gouvernman pou laprouvasyon.  Katriyenm staz, si Gouvernman i aprouv sa bann propozisyon, zot ganny soumet avek biro Atorni Zeneral pou drafte Lalwa e senkyenm staz, la bann propozisyon final i ganny prezante devan Lasanble.

Mr Speaker, anba sa Lalwa i annan en provizyon ki fer ki Minis ki responsab pou lanplwa i etabli en Board ki ganny apele koman Board pou Sekirite dan Travay, parey an Angle nou dir Occupational Safety Board.  Bi sa Board se pou enform e donn konsey Minister lo size sekirite ek lasante travayer.  Sa Board i konpri sa 3 reprezantan siwivan, anplwayer, travayer e Gouvernman.

Mr Speaker, an relevans avek premye staz revizyon, sa Board in deza propoz serten sanzman avek sa Lalwa prensipal, tel ki pou transform sa Dekre dan en Act, revwar non e fonksyon Board, konsider ogmant penalti kan en anplwayer pa swiv lenstriksyon anba sa Lalwa.

In annan diferan rezon akoz ki propozisyon ki mon’n fek mansyonnen in ganny fer par sa Board.  Premyerman, konmela avek modernizasyon dan Lalwa, tou Lalwa ki ganny entrodwi i apel en Act.  Dezyenmman, Board pou aprezan kapab prodwi bann lenformasyon lo lasante ek sekirite dan landrwa travay e met sa a dispozisyon bann travayer ek anplwayer.  I pou osi met nou azour avek bann Konvansyon ki Sesel in raktifye avek Biro Enternasyonal pou Travay tel ki Konvansyon 155 Lasante ek Sekirite, Occupational Safety and Health Convention 1981, ki par egzanp fer provizyon pou ki bann dimoun ki travay pou zot menm parey nou dir self-employed, i aprezan ganny kouver anba sa Lalwa.

E trwazyenmman, son penalti ki date depi 78 e sa sonm ki pe ganny propoze i realistik an prenan kont sitiasyon aktyel.  Pou le moman, maksimonm penalti ki en dimoun i kapab peye i R10mil.  Sa i vreman ba e pour sa rezon ki i pe ganny revwar.

Mr Speaker, en konsiltan in fini ganny idantifye e pou le moman mon Minister i dan dezyenm staz ki prosedir konsiltasyon kot bann lorganizasyon pe ganny kontakte e demande pou soumet zot komanter lo size sekirite ek lasante dan travay.  Sa bann komanter pou apre ganny prepare dan en dokiman e soumet avek Gouvernman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Dugasse.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Minis baze lo ou larepons, ler bann lenspeksyon i ganny fer eski zot fer li zot tousel or konzwentman avek lezot Minister e ek lazans Gouvernman.  E an term sekirite dan landrwa travay, eski i annan en bes dan lakantite aksidan dan landrwa travay?

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Konsernan lenspeksyon nou fer li an konzwent.  Mon a eksplike.  Mon Minister nou get lo sekirite, savedir ler i annan bann site, fer sir zot pe met zot bann lekipman ki pe protez zot pou fer sir zot annan tousala.  Apre osi ler nou regarde, sirtou nou al avek Imigrasyon.  Parey mon’n dir nou, nou get post nou.  Savedir ler nou ale nou pe gete si sa travayer i travay an sekirite, nou fer sir.  I annan Imigrasyon osi ki get si ou’n vin pou mason, sa dimoun lo son GOP i mason li, i pe fer mason menm, fer sir ki si i pa pe fer pou mason, la i an defo ek Lalwa, la Imigrasyon i anann bann mezir ki i pran avek pou GOP.

Nou osi nou annan, dan lot kote nou annan bann lenspeksyon osi ki ou fer, ki lasante ki li, lasante li i get lo konsernan akomodasyon son lizyenn.  So, i en louvraz kolektif ki ler ou pe koz lo travayer etranze i annan diferan lazans ki antre.

Lo ou dezyenm kestyon, i konsernan pou ki kantite aksidan ki’n arive.  Aksidan in desann, kantite in desann par 23 poursan.  Dan sa dernyen 5an e zis pou lannen pase, lannen pase nou ti annan nou zis 99 ka aksidan ki’n arive.  2011 ti 112, 2012 i 99 ki reprezant en rediksyon 23 poursan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Houareau.

 

HON HERBERT HOUAREAU

Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis e bonzour tou dimoun dan lasal e tou dimoun ki alekout.  Eski Minis i kapab enform sa lasanble ki kantite konpannyen konstriksyon ki’n ganny rikorde ziska ozordi ki pa pe respekte Health and Safety Act.  E ki bann diferan aksyon ki pe ganny pran ek sa bann konpannyen.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, mon napa statistik pou le moman ozordi la avek mwan, me selman ler nou al fer lenspeksyon nou donn zot en warning, deswit nou dir zot fodre ki zot kapab si nou vwar ki zot pa pe respekte anba Lalwa pou Lasante ek Sekirite, e la si zot kontinnyelman zot fail e la i annan aksyon, bann penalti ki nou enpoze lo zot.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Samson.

 

 

 

HON DEREK SAMSON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon ti a kontan mon osi demann Minis en kestyon lo statistik malgre in eksprimen ki i napa devan li.  Mon ti a kontan konnen lekel bann kondisyon pli frekan anba Lalwa ki pa pe ganny respekte par bann diferan landrwa travay.  E petet konbyen penaliti ki son Minister in ranforsi lannen pase ziska aprezan kont bann landrwa travay ki pa pe swiv regilasyon Lalwa Health and Safety Act.

MR SPEAKER

Dan lepase ziska aprezan, depi kan? Lannen 1900?

 

(Laughter)

MR SPEAKER

Pardon?  Lannen pase.  Ok.  Minis si ou annan sa statistic.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, lo kot fine nou napa pou sa.  Nou pa’n donn okenn fine okenn lorganizasyon lo konsernan pou lasante ek sekirite.   Sa nou met bokou lanfaz lo la, nou annan menm en unit ki konsantre, ki nou pe fer sir lo la.  Pou le moman sa i an konformite.  Laplipar zot ek Lalwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Dugasse, kestyon 81.

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble lo pozisyon son Minister lo sa ki konsern met anplas en Workmen’s Conpensation Act ou Regulation.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, anba Lalwa travay aktyel i annan provizyon kler ki Gouvern lasante ek sekirite dan landrwa travay.  Lobzektif sa Lalwa se pou fer sir ki travayer i travay dan en lanvironnman ki an tou sekirite e konvenab.  Sa Lalwa i aplikab pou tou anplwayer e tou travayer dan Sesel.  Lalwa i met lobligasyon ek responsabilite lo tou dimoun ki asosye e ki travay pou fer sir ki travayer, anplwayer i pran tou prekosyon e konsiderasyon konsernan sekirite ek lasante dan landrwa travay.

Mr Speaker, anba sa Lalwa i annan regilasyon ki sit klerman devwar ek responsabilite anplwayer ek travayer.  Pou anplwayer, regilasyon i fer provizyon ki bann lekipman protektiv, personal protective equipment i met a dispozisyon bann travayer e ki zot osi edik zot travayer lo lafason pou servi sa bann lekiman protektiv.  Anplwayer i annan responsabilite pou kontrol ouswa elimin risk konpletman.  Regilasyon i osi fer provizyon ki dan en landrwa travay ki anploy plis ki 50 travayer, sa anplwayer i bezwen apwent en zofisye responsab pou sekirite ek lasante dan landrwa travay.  Dan ka ki annan mwens ki 50 travayer, sa anplwayer fodre apwent en personnel dan kapasite en supervisor ou foreman.

Mr Speaker, Zanvye sa lannen ziska lafen Me, mon Minister in resevwar selman 34 ka aksidan dan landrwa travay.  Pandan sa dernyen 5an parey mon’n dir, 2008 ziska 2012, statistik kolekte par mon Minister in montre en rediksyon 23 poursan dan lakantite ka aksidan ki’n arive dan bann landrwa travay.  Sorti 129 pou ariv 99 ka.  Sa 99 ka ki’n arive an 2012, in ganny konsidere par zofisye medikal koman aksidan miner e mazorite ka ladan ti bann pti tape avek lobze ki pa okazyonn blesir grav.

Letan nou pran sa sif 99 ka, i demontre ki an mwayenn ti annan zis 8 ka aksidan miner par mwan, prenan kont ki i annan apepre 5 mil lorganizasyon travay dan pei avek en lafors travayer 49 mil 891, 8 ka aksidan par mwan i vreman ba.

Mr Speaker, en Workmen’s Compensation Act an pratik, i fer provizyon pou kouver aksidan mazer, par egzanp ler ou koup lebra.  Kot sa travayer i perdi lebra, i vin sourd oubyen i perdi son vizyon.  Dan ka Sesel, aksidan dan landrwa travay i pa ariv souvan, me dan sirkonstans ki i arive, i annan mekanizm anplas pou kouver sa bann evantyalite.  Mazorite lorganizasyon i deza annan zot prop lasirans ki kouver zot travayer, sa i fer ki pou le moman, napa demann pou entrodwi en tel Lalwa isi Sesel.  Me mon Minister an kolaborasyon avek son bann partener kle, pou kontinnyelman swiv sa sitiasyon e si dan le fitir nou vwar ki i annan en bezwen, mon Minister i ava entrodwi mekanizm neseser.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab okenn siplemanter.

 

HON MELVAL DUGASSE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si in deza annan en diskisyon avek bann gran lakonpannyen dan sekter prive pou nobou at least etablir sa Act or ki bann mekanizm ou lezot mezir ki annan an se moman pou compensate bann dimoun ki ganny aksidan dan landrwa travay.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, ler ou pe regarde lakantite, pou ou kapab fer en Lalwa there must be, i annan en demann.  Ler nou pe get nou kantite, parey mon’n fer resorti nou annan nou 5mil lorganizasyon, get nou kantite ler nou pe dir lafors travayer.  49mil, an mwayenn ou ganny zis 8 aksidan, prezan i bann 8 pti aksidan miner.

Koman en Gouvernman nou bezwen konmsi konnen ki bann priyorite keksoz ki esansyel pou fer vin en Lalwa.  Pou le moman i napa en nesesite, me ki nou fer sir, mon Minister nou ankouraz bann lorganizasyon, fer sir zot annan en lasirans pou zot travayer e ki sa i pe al byen, ki laplipar bann lorganizasyon zot annan.  E si i ariv en aksidan la sa zot swiv bann prosedir ki sa lakonpannyen lasirans pou zot kapab ganny zot konpansasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Murielle Marie.

 

HON MURIELLE MARIE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour, baze lo bann ka aksidan ki’n ganny rikorde eski Minis i kapab dir sa lasanble ki reperkisyon finansyel sa i annan lo Gouvernamn.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Lo kote pou aksidan parey nou’n dir, i bann pti aksidan miner, so i napa en gran, i bann pti lobze, bann pti tape ki dimoun i pe gannyen.  Larestan parey mon’n dir si i arive, bann lorganizasyon zot annan zot lasirans e sa, sa lorganizasyon limenm ki antre ladan pou sa.  Pa Gouvernman, sa lorganizasyon.  Bann aksidan ki’n vini parey mon’n dir i vreman, i miner nou bann aksidan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, dan labsans en tel Lalwa, eski zot satisfe ek lafason ki bann ka aksidan dan travay i ganny deal avek.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Request, non, non i annan en problenm en.  I ok?  Ale request. Non, non.  Ki pe arive la?  Gete si ou bann dokiman pa pe press lo soz.

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, lo konsernan kestyon pou Onorab Pierre si mon satisfe.  Ler ou pou get statistik depi 2008, nou statistik in zwe 129, in zwe dan 100.  I lannen pase 2012 ki nou’n tonm anba 100 – 99 e si ou pou vwar si mon satisfe, wi.  Savedir i montre ki sa unit, bann lenkspeksyon ki nou deryer sa bann lorganizasyon, monitoring pou fer sir ki zot pe servi zot bann lekipman, wi i efektiv, mon satisfe.  E ler i ariv sa bann pti aksidan i annan bann prosedir an plas ki deza ki zot kapab si i annan lorganizasyon ki nou annan nou seksyon grievance, zot kapab vin kot nou, zot fer zot pti konplent oubyen i annan ki al direk vi ki i annan son insurance, i fer avek son insurance company.

Me si nou satisfe mannyer i pe ale.  Wi nou satisfe akoz nou vwar ki i pe kontinyelman, bi sa unit kot nou se pou sansibiliz bann lorganizasyon pou nou minimiz risk ki pe fer e nou’n arive, nou’n kapab arive ariv anba 100.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Houareau.

 

HON HERBERT HOUAREAU

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i obligatwar anba son Minister pou bann lakonpannyen ki zot travayer i a risk pou pran en lasirans pou zot bann travayer.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Non i pa obligatwar me selman nou ankouraze, ler nou fer sa bann lenspeksyon nou ankouraz bann lorganizayon ki ler nou vwar koumsa i annan sa risk, nou ankouraz zot pou zot kapab pran en insurance pou zot bann travayer.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Kestyon 82, Onorab Sultane Jacqueline.

 

 

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis ek ou delegasyon, bonzour tou dimoun alekout.  Eski Minis i kapab enform sa Lasanble lefikasite zofisye lanplwa ki’n ganny mete dan distrik omwen en fwa par semen, pou ede met bann ki depandan lo Welfare ganny en lanplwa.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Mr Speaker, mon Minister ti entrodwi servis lanplwa o nivo distrik aparti Out 2012 avek bi pou pli byen gid bann dimoun ki pe rod en lanplwa e pli an partikilye dimoun ki pa travay e ki kapab travay me pe depan lo benefis sosyal.  Zofisye lanplwa ki baze dan distrik i ede pou ofer en servis kle ki’n kontribye pou donn nou dimoun plis lenformasyon an sa ki konsern bann loportinite lanplwa ki egziste e osi pou asiste zot dan demars pou ganny en lanplwa.

Mr Speaker, servis lanplwa o nivo distrik i tonm byen dan sa lespri desantralizasyon e i relevan avek tenm nasyonal pou sa lannen ki ‘Travay dir pou nou Sesel’, osi byen ki Progranm Renesans Sosyal kot nou pe ankouraz tou dimoun ki kapab travay pou pran zot responsabilite o serye e pou rod en lanplwa ki ava ede anver devlopman nou pei.

Mr Speaker, depi Out 2012 ziska Me sa lannen ki reprezant 10 mwan, lazans Welfare in resevwar 1,451 laplikasyon, sa i pou dimoun ki kapab travay me pe depan lo lasistans sosyal.  E dan sa 1,451 dimoun, lazans Welfare in refer 634 ki reprezant 44 poursan avek zofisye mon Minister o nivo distrik.

Dan sa 633, nou’n plas 149 ki reprezant 24 poursan dan en lanplwa.  Parmi sa 633 dimoun ki’n ganny refer ek mon zofisye, i annan 484 ki pa’n ganny plase dan en travay par zofisye mon Minister.  Parkont, dapre dernyen sif ki mon Minister in resevwar a lafen Me 2013, i annan selman 192 dimoun ki kapab travay me ki pe ganny lasistans Welfare.  Sa diferans 292 i posibleman nepli bezwen lasistan Welfare ou lasistans Servis Lanplwa e pe antreprann zot prop demars, par egzanp, zot kapab pe pran kontak direkteman avek en lazans lanplwa prive ou en lorganizasyon travay.

Annefe Mr Speaker, sa sitiasyon i demontre osi ki prezans zofisye mon Minister dan distrik, pe dekouraz dimoun ki kapab travay pou vin depandan lo benefis sosyal.  Pou reponn sa kestyon, mon pou dir ki wi, mon zofisye i efektiv dan lakonplisman target mon Minister pou redwir lakantite dimoun ki lo Welfare e nou pou kontinyelman travay an etrwat kolaborasyon avek Lazans Welfare Sosyal pou evalye sa progranm.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Jacqueline, okenn siplemanter?

 

HON SULTANE JACQUELINE

Mersi Mr Speaker.  Eski Minis i kapab dir sa Lasanble ki bann mekanizm ki son Minister pe anvizaze met anplas pou ki i annan en pli bon lesanz lenformasyon konsernan bann vacant post ki annan avek bann lazans prive.  E osi pou minimiz bann prosedir ki koute ki sa bann zofisye lanplwa dan distrik a pli byen kapab advise e plas bann zenn, espesyalman bann zenn manman tousel ki bezwen sa led e sipor.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Konsernan mekanizm, i en nouvo prorganm sa, i en nouvo progranm parey mon’n dir ki nou ti lanse an 2000, Out.  E nou dan mon Minister nou la ki dan prosedir nou pe evalye tou nou bann progranm e ladan i annan bann, parey nou dir nou bann defayans ki’n monte e nou byensir nou bezwen travay lo la.

Lo konsernan pou mekanizm pou nou kapab partaz lenformasyon, sa i vin la kot lo konsernan statistik pou nou partaz nou bann lenformasyon, sa nou pe travay lo la pou fer sir ki the minute parey nou pe demande sa bann statistik pou antre pou toulede semenn, ki fer sir ki sa bann zofisye lo distrik zot pou ganny sa bann lenformasyon vitman.  E parey mon pe dir, lenformasyon ki pe antre vre i annan en dele me nou pe pouse pou sa kapab, pou nou kapab fer lo la.

Konsernan pou prosedir pou bann zenn manman ki pa pe travay.  Konsernan zenn manman i annan ler nou pe dir, mon’n dir ki annan sa bann flexible working hours.  Sa flexible working hours ki nou pe gete, sa i enn ki nou pe sey target pou bann zenn manman pou nou kapab, nou pe sey negosye avek bann lendistri kote pou fer pou bann zenn manman pou nou kapab.     Me sa mon pa pou kapab donn plis detay, le moman ki nou ganny tou, nou konfirmen lenformasyon pou sorti pou nou kapab.  So, i annan travay ki pe deza pe ganny fer pou bann zenn manman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Barbe.

 

HON NICHOLE BARBE

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun.  Baze lo mon leksperyans lo sa servis dan distrik Bel Air, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister i annan plan pou kontinnyen sa servis dan bann distrik.  E si wi, ki plan son Minister pou pli byen market sa servis.  Mersi.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Wi, nou pou kontinnyelman akoz, mon pa pou reviz lo statistik ki mon’n, ou’n vwar.  Nou’n vwar ki ler i annan sa servis in desann lo kantite dimoun e la pou le moman mon Minister nou pe ansanm avek Welfare Agency nou pou al evalye pou nou regete kimannyer pou nou kapab improve lo la pou nou kapab e i annan bann, soon ki nou pou come up avek bann rekomandayson kimannyer e nou the minute nou kapab apre nou ava kapab pas plis lenformasyon pou dir.  Selman nou dan prosedir evaliasyon kot nou pe regarde mon Minister avek sa kimannyer nou pou kapab travay ansanm.

Me zis i a permet mwan pou mon eksplike ki diferans i annan en lazans prive avek sa bann zofisye.  Akoz i enportan ki mon dir mon pou kit sa bann zofisye.  Sa bann zofisye i la pou fasilit.  Savedir zot, zot la.  Sa lazans prive ki plas dimoun, me zot, zot sipoze la deryer pou fer sir, si mon’n vin rod en louvraz fer sir ki sa dimoun, demann lenformasyon ki latest, kote ki ou’n anvoye, follow up, ziska ler ki sa dimoun i ganny en louvraz.  Li i vin koman sa fasilitater pou zot, e i deryer sa lanplwa prive pou fer sir ki sa dimoun e lazans prive ki plas dimoun.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker baze lo bokou konplent ki nou gannyen ek piblik eski Minis i kapab enform sa Lasanble si aktyelman dan ka kot en Seselwa ki lo Welfare e pe rod travay pa genuinely kapab trouv en travay, eski Minister lanplwa i anvoy en rapor kot Welfare pou sa dimoun kontinnyen ganny asiste ziska ler i kapab trouv en lanplwa.  Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER IDITH ALEXANDER

Dan distrik ler i asize, i annan sa Welfare, i annan sa lazans prive, i annan sa kominikasyon ki merite, ki pe sipoze pe ganny fer, ki si sa dimoun i pe rode.  Me i annan dimoun osi nou pran ki nou pe anvoye ki pa pe attend interview.  Nou annan sa follow up ki si sa dimoun ki pa pe ganny sa louvraz, la sa zofisye i enformen e nou, nou fer konnen kot Welfare Agency ki vre, ki sa dimoun pou le moman nou dan prosedir ki pe rod en lanplwa pou li e la Welfare li i asiste.  Me i donn li ankor kekfwa en 1 mwan ou 2 mwan ki nou bezwen monitor pou fer sir nou pa oule ki sa i vin ki en labi.  Nou fer sir ki i annan sa servis ki la pou sa dimoun ganny plase akoz bi nou travay an etrwat avek Welfare pou nou kapab tir dimoun ki kapab travay lo lasistans WelfareSo, i annan bann louvraz sa ki deza pe ganny fer.  Mersi.

 

 

MR SPEAKER

Bon, nou’n ariv alafen Question Time. Nou ava remersye Minis ek son delegasyon e osi ekskiz zot parmi nou.

Bon e nou, nou pou adjourn ziska 11er kot nou pou pran premye Mosyon.

 

(BREAK)

 

MR SPEAKER

Bon, nou ava kontinnyen avek nou travay pou ozordi e lot pwen ki nou annan lo Order Paper set en Mosyon par Onorab Leader Lopozisyon, pou adopte rapor FPAC lo performans odit STB, Seychelles Tourism Board ki ti pibliye par Oditer Zeneral an Desanm 2011.  Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, apre premye rapor FPAC ki nou ti prodwir lo rapor Oditer Zeneral pou lannen 2009-2010.  En rapor ki ti pas devan sa Lasanble pli boner sa lannen, in annan en kantite lentere par piblik Seselwa dan travay ki Komite Finans dan Lasanble Nasyonal, FPAC pe fer.  Bokou dimoun in apros mwan pou felisit Komite lo sa travay akoz zot rekonnet lenportans ki sa travay i annan pou Sesel e pour Seselwa e sirtou benefis ki i potansyelman kapab anmennen pou Seselwa ordiner.

Parkont Mr Speaker, i egalman annan bann dimoun ki’n osi swiv sa premye travay e ki pe demande ki pe arive avek bann rekomandasyon ki ti ganny mete dan sa premye rapor?  Mon kontan dir ki i annan en kantite swivi ki’n ganny fer par nou Komite e i annan plizyer sa bann rekomandasyon ki’n ganny adrese e lezot ki pe ganny gete avek en lizye tre pros.  I egalman, apre bokou diskisyon, annan bann lendikasyon kler ki Gouvernman in pare pour met anplas en striktir ki pou permet Leta kapab deal efektivman avek size travay ki FPAC dan Lasanble Nasyonal pe fer e osi travay ki Oditer Zeneral pe fer an relasyon ek kont e lafason ki larzan piblik i ganny zere dan bann Departman, Minister e lezot lazans Gouvernman, avek bi pou anmenn plis latransparans e accountability ki byensir i dan lentere Sesel e dan lentere lepep Seselwa.

Mr Speaker, sa i anmenn mwan lo size nou Mosyon ki devan nou, ki devan sa Lasanble ozordi e ki pe demande ki Lasanble Nasyonal i adopte rapor FPAC lo Performance Audit Report STB, pibliye par Oditer Zeneral an Desanm 2011.  Wi Mr Speaker, an Desanm 2011 Oditer Zeneral ti pibliy en rapor lodit lo performans Seychelles Tourism Board. Sa ki nou apel en Performance Audit Report.  Lobzektif sa lodit sete pou vwar ki STB i zer son bann lofis, son bann resours finansyel ki Gouvernman i donn li koman en Bidze, osi byen ki son relasyon ek son bann partener dan prive, dan en fason akseptab e transparan, ki pou garanti sikse STB, sirtou lo kote market Sesel koman en destinasyon touristik e lo kote son travay lenspeksyon, pou garanti sikse pou nou lendistri touris ki enportan pour Sesel.         FPAC in alor pran rapor Oditer Zeneral, etidye li e baze lo la, nou ti fer en hearing le 12 Mars sa lannen, kot bann kestyon pertinan ki nou ti demande pou klarifye bokou konsern ki Oditer ti’n refer sorti, ti ganny reponn par Sef Egzekitiv STB.

Baze lo la, nou’n fer nou rapor kot nou’n fer plizyer rekomandasyon e ki nou ekspekte ki STB i a reponn a sa bann rekomandasyon e pran bann mezir konkret pou adres bann defayans ki sa rapor in fer sorti.  I enportan pou note a sa staz, ki tou bann rekomandasyon Komite FPAC lo rapor performans STB i ganny fer baze pirman lo levidans ki nou’n gannyen atraver sa hearing ki mon’n fek koz lo la.  Avan mon al pli lwen, i enportan pou nou osi refer sorti a sa staz ki premyerman, Komite in trouv li tre dezapwente ki 15 mwan apre rapor ki Oditer Zeneral ti fer sorti lo STB, ki ladan ti osi enkli bann serten rekomandasyon e plizyer findings lo kote Oditer Zeneral, STB pa ti ankor fer okenn travay konkret pou adres sa bann findings.  E baze lo sa dekouver, koman enn parmi nou bann rekomandasyon, Komite in fer kler atraver nou rapor ki STB i devret pe pran sa bann rekomandasyon Oditer Zeneral o serye e enplimant zot.

Mr Speaker, apard sa, i annan 16 lezot rekomandasyon ki FPAC in fer kot in donn STB en dele letan 1 mwan pou respond a sa bann rekomandasyon, pou donn nou en lide lo kwa ki zot anvizaze fer an relasyon avek sa bann rekomandasyon.

Mr Speaker, i enteresan pou note ki sa bann rekomandasyon i tous plizyer laspe travay e responsabilite STB e la mon pou tous lo serten sa bann rekomandasyon koman bann legzanp.  Par egzanp, nimero 1.  Nou konnen ki bann travayer STB pe travay dir pou market Sesel koman en destinasyon touristik e nou konnen ki touris i vini Sesel.  E pour sa, mon felisit tou bann travayer e Komite i egalman swet zot bonn sans e bon kouraz dan zot travay alavenir.  Me FPAC in dekouver ki STB i devret pe anbark lo en progranm training pou son bann staff ki responsab pou lamenazman finansyel sa Board e alors nou fer li koman en rekomandasyon ki STB i donn plis training sa bann staff, pou amelyor zot financial management skills, pour ki zot ganny plis konpetans pou garanti ki zot amelyor zot performans alavenir, pou ki pei i ganny meyer rannman.  FPAC i krwar ki STB i annan lespas pou amelyorasyon e nou konvenki ki nou kapab ganny pli gran value for money from STB.

Dezyenm legzanp e ankor baze lo levidans, Komite i vwar li neseser pou demande ki Board STB i prodwir son plan kour term e mwayen term ki zot anvizaze servi pou enplimant en sistenm klasifikasyon pou bann letablisman touristik dan Sesel, preferableman en sistenm zetwal ki ganny rekonnet enternasyonalman.  Sa i enportan akoz i a kapab ganny servi dan en fason ki fair, letan i annan lenspeksyon e evaliasyon lo bann letablisman touristik dan sa pei.  Komite i anvi en fair deal pou tou letablisman.

Mr Speaker, Komite i osi rekonnet ki nou bezwen annan en tourism master plan e alor, koman en lot nou rekomandasyon, nou pe demande ki sa master plan ki’n sipoze ganny aprouve par Cabinet i ganny mete a dispozisyon Komite e an plis, tou bann Policies ki ganny derived from sa master plan i devret ganny fer piblik, pou anmenn plis transparans e donk, accountability.

Katriyenmman Mr Speaker, enn bann size ki tous plis nou bann dimoun e ki touzour en konsern pou bann manm piblik, i zestyon finansyel STB e 2 parmi bann rekomandasyon ki’n ganny fer se pou demann STB pou donn detay lo lafason ki sa R30 milyon ki ti ganny donnen par bann trade partners koman parti zot marketing expenses ti ganny depanse, avek bi pou anmenn plis accountability e pou anmenn plis transparans e nou’n osi demann STB pou donn nou levidans ki zot annan en integrated operational e financial reporting system.

Dan sa menm konteks, FPAC i vwar li neseser, ankor baze lo levidans, pou demann STB plis leklersisman lo son Bidze ki tonm anba Research Budget pou lannen 2013 e pou donn nou plis detay lo son planned research activities pou sa menm lannen.

Mr Speaker, baze lo nou travay, Komite in osi demande ki dan lentere nou lendistri touris, ki STB i pran bann mezir neseser dan en tre kourt dele letan, pou li fer parey son manda i demann li e sa se pou li etablir en bon code of practice and standards pou bann lantrepriz touristik dan nou pei Sesel.

Mr Speaker, mon pa pou long, mon pa pou pas dan tou sa bann rekomandasyon akoz parey mon’n dir i annan 17.  Me finalman Mr Speaker, Komite in osi vwar li neseser pou demann plis leklersisman, plis detay e plis levidans dokimante, ki pou demontre ki sa lofis Sengapour in aktyelman fermen e ki napa okenn rent ki pe ganny peye lo sa lofis.  FPAC pe egalman demann levidans pou demande ki menm si zot ti rikord R6 milyon ki ti ganny depanse lo lofis Sengapour parey zot in dir nou, donn nou levidans ki sa R6 milyon ti aktyelman ganny depanse non pa Sengapour, me plito dan zot lofis Lasin.

Mr Speaker, mon’n mansyonn sa detrwa legzanp pou donn piblik en lide kler lo travay ki FPAC in fer e lo bann rekomandasyon ki nou pe demande.  Nou pe asir piblik ki nou pou annan en follow-up for lo sa bann rekomandasyon ki nou’n met devan e nou espere e nou konvenki, nou konnen ki STB pou pran li byen e mon swete ki zot a reponn a nou bann rekomandasyon.

Mr Speaker, sa detrwa rekomandasyon ki mon’n pas lo la i zis enn dan sa 17 rekomandasyon ki FPAC in fer dan son rapor e parey mon’n dir, sa rapor in ganny fer avek bi pou demontre bann defayans ki STB ti pe fer fas avek sa lepok e osi, avek bi pou ed STB pou sirmont sa bann menm defayans, pou zot vin en lenstitisyon ki pli for e pli efficient dan sa travay nob e enportan ki zot pe fer pou Sesel, an relasyon ek nou lendistri pli enportan, ki nou lendistri touris.

Dan sa lalinny, mon ti a kontan ankor enn fwa, profite pou swet tou travayer STB bon kouraz e bonn sans dan zot travay e dan zot responsabilite.  Mon oule osi profite pou remersye tou bann ki’n ede fer sa rapor vin posib.  E la mon oule remersye tou Manm FPAC, Sekreter e Asistan Sekreter lo Komite, Oditer Zeneral ek son lekip, Linyon Eropeen e nou konsiltan Mr Fraser, Sekretaryat Lasanble Nasyonal e ou menm Mr Speaker.  Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Bon, okenn ki segonde?  Onorab Pillay.  Ou ti oule entervenir?

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Yes Mr Speaker.  Mon segonn sa Mosyon e mon ti a kontan entervenir.

 

MR SPEAKER

Yes.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, travay Parlman i ganny karakterize par son lafors pou li kapab egzers son rol oversight ki primordyal.  Atraver bann Komite ki Parlman i met anplas, sa i permet li pou egzers sa rol oversight e esansyelman asire ki dan tou konteks, nou mentenir en sistenm gouvernans ki transparan e nou osi asire e set efektivman atraver FPAC ki annan en sistenm value for money i ganny klerman met anplas kot i konsern depans piblik.

Mr Speaker, sa pa egziste dan en vacuum.  I egziste akoz nou annan en Gouvernman ki konpran e ki’n aksepte lenplikasyon annan en system of governance ki montre piblik klerman kimannyer nou servi bann resours ki Leta i met a dispozisyon nou bann diferan lenstitisyon.  E la, mon felisit lapros ki Prezidan Michel ek son Gouvernman i pran pou annan en lapros konsiltativ.  Pou annan en lapros ouver ki permet nou annan en matirite politik, ki permet nou pou anmenn evolisyon nou demokrasi pli devan e permet nou Parlman zwe son rol oversight dan en fason pli kler e dan en fason pli for.

Mr Speaker, rol FPAC i enn ki al odela de bann rol partizan e odela de bann rol politik.  I en rol kot ler nou antre dan FPAC, nou met tou sapo politik an deor e nou konsider ki sa ki meyer, ki sa ki pli bon pou nou pei e efektivman, ki sa ki asire ki toultan, lafason ki nou zer bann resours ki Gouvernman i met a dispozisyon nou bann lenstitisyon i ganny fer dan en fason pli transparan, dan en fason pli for e pou asire ki piblik i konnen ki toultan zot pe ganny value for money dan lafason ki bann resours i ganny depanse.  Sa i primordyal Mr Speaker.

Dezyenmman Mr Speaker, i osi soulinny lenportans annan bann mekanizm oversight ki for.  Without sa bann mekanizm parfwa, i posib ki keksoz i ganny les ale e la kot nou kapab vwar labi oubyen nou kapab vwar lezot sirkonstans kot bann resours pa ganny zere ou pa ganny servi dan lafason ki zot merite ganny servi.  E ankor enn fwa mon krwar, nou bezwen soulinnyen ki ozordi, malgre sa ki ti’n ganny dir oparavan, nou Lasanble pe zwe son rol oversight, nou Lasanble i enn ki tre for e nou pe montre ki dan en kiltir politik kot i annan konprenezon, kot i annan partnership, nou kapab ede avans bann diferan eleman e bann diferan lapros ki nou annan.  E sa i primordyal Mr Speaker.

Mr Speaker, fondamantalman sa rapor i vin atraver en performance audit.  E pou mwan en performance audit is the way of the future pou asire ki performans i ganny baze, oubyen i ganny evalye lo lafason osi ki nou depans sa larzan pou etablir sa performans.  Rapor FPAC i an okenn ka en refleksyon personnel lo performans okenn travayer oubyen fonksyonner, me i plito en refleksyon lo bann practices e bann processes ki annan anplas, pou ede asire ki nou strengthen sa bann practices, nou strengthen sa bann processes ki dan lefitir, ler nou met a dispozisyon bann resours ki nou annan, i ganny zere dan en fason ki byen, i ganny zere dan en fason ki montre ki nou pe ganny value for money.

Mr Speaker, atraver sa rapor, nou’n kapab met anplas serten mekanizm atraver bann rekomandasyon ki promet annan par egzanp training pou bann staff dan sa bann lorganizasyon.  Ki promet annan capacity building.  Ki anmenn plis transparans dan lafason ki sa bann lorganizasyon i zer zot bann resours.  E pour mwan sa i tre, tre enportan akoz la nou pe ede efektivman strengthen gouvernans, me osi lademokrasi dan nou pei.

Mr Speaker, sa i osi ede anmenn konfidans.  Konfidans lo nivo nasyonal kot dimoun i vwar poudir nou Lasanble pe zwe son rol oversight, me dimoun i vwar osi kot nou bann lorganizasyon pe vin pli for, zot pe vin pli byen managed me osi lo nivo enternasyonal kot kominote enternasyonal i kapab vwar ki zistans Sesel in arive ozordi dan son demokrasi, kot nou kapab annan nou en Komite sitan enportan parey FPAC, Chaired by the Leader of the Opposition, ki kapab fer serten rekomandasyon parfwa tre for, anver Gouvernman.  Napa bokou pei dan larezyon ki kapab dir sa pe arive efektivman.

E menm mon krwar, atraver leksperyans ki mon’n gannyen lo nivo Commonwealth, malgre ki zot koz bokou lo bann best practices, nou enn bann pei ki pe met anplas e pe met an pratik sa bann best practices.  Toutaler mon konnen bann Manm pou debat lo en Mosyon an sa ki konsern en rapor lo Sesel e mon krwar i enportan ki parfwa nou osi met an perspektiv ki kominote enternasyonal i bezwen pran an konteks ki sa ki nou pe fer lokalman pou kapab konpran ki bann mezir nou met anplas e kote nou’n arive e souvandfwa, sa pa ganny fer.  E la kot nou vwar parfwa serten alizyon i ganny fer lo evolisyon nou demokrasi, lo the strength of our democracy ki parfwa i pa fer sans.

Mr Speaker, pou mwan i primordyal ki nou kontinnyen strengthen rol bann Komite Lasanble.  Nou annan Committee on Government Assurances ki pe fer en tre bon travay e sa osi i bezwen kontinnyen ganny strengthen. Rezon det pou sa set atraver sa bann Komite, nou met akote bann eleman politik e bann eleman partizan e nou konsider ki sa ki pli bon pou nou pei, ki sa ki pli bon pou nou pep.  E i permet nou zwe nou rol reprezantasyon pou nou bann constituents e osi permet nou zwe nou rol oversight, dan en fason pli kler, dan en fason pli obzektif.  E se sa labaz fondamantal Parlman.  E se sa legacy ki nou koman en Parlman, nou bezwen mazin kit deryer.

Fodre nou pa bliye ki demen listwar pou ziz nou dan lafason ki nou ti ede anmenn pli devan rol ki Parlman i zwe, rol ki Parlman i annan dan nou demokrasi.  E pour nou la ozordi nou Lasanble, nou bezwen konsidere ki kontribisyon nou pou anmennen dan sa evolisyon.  E listwar pou ziz nou atraver sa kontribisyon ki nou fer.  Mon felisit rol ki Gouvernman pe zwe ozordi pou allow sa, pou donn sa impetus, pou donn sa momentum, sa travay ki permet nou annan sa oversight, ki permet nou annan sa bann kestyon ki ganny demande lo lafason ki nou fer keksoz, lo lafason ki nou apros sa stratezi.  E mon krwar sa ki devret rekonfort bann dimoun i se ki, tou fonksyonner i devret santi zot konsernen dan lafason ki zot lorganizasyon i fonksyonnen e osi zot devret rekonforte ki i annan en critical friend ki la, ki pare pou donn advice, ki pare pou donn rekomandasyon lo kimannyer keksoz pe pase.

Mon krwar Mr Speaker, sa i devret ganny dir.  I devret ganny dir akoz as we move forward in the future, se sa ki pou defini karakter nou Parlman, ki pou defini karakter nou Lezislasyon.  Nou rol se pa zis pou pas Lalwa.  Nou rol se pa zis pou anmenn Mosyon, pou demann kestyon.  Me nou rol set osi pou fer refleksyon lo bann practices ki pe pase ozordi.  Nou rol se pou donn strength bann nouvo lapros ki nou pe vin avek, par egzanp Performance Audit vizavi en odit ki pirman konsider finans i tre enportan akoz si demen nou oule asire ki si en keksoz i devret ganny akonpli dapre en dele letan e nou pe koz lo entrodwir programbased budgeting, nou bezwen osi asire ki performance audit i antre ladan, pou fer ki nou kapab annan bann prosedir ki permet nou at the end of the day vwar rezilta pou lenvestisman ki nou pe fer.  E se sa ki tre, tre enportan e pour mwan sa i primordyal Mr Speaker.

Avek sa Mr Speaker, mon ti a kontan demann tou Manm pou donn sipor pou sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Mersi.  Onorab Pierre.  Right of Reply.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, ozordi nou pe viv dan en pei kot tou Seselwa i anvi konnen ki sak sou ki ganny mete dan fon piblik i ganny servi dan lentere piblik e i ganny depanse dan lentere piblik dan en fason ouver, dan en fason byen, pour ki i annan maximum lenpakt pozitiv lo lavi Sesel e lo lavi Seselwa.

E parey Onorab Pillay ki’n fek koze la avan mwan in refer sorti, FPAC i enn sa mekanizm ki nou pe servi pou garanti ki sa i arive.  Mekanizm oversight ki pou fer sir ki nou dekouver si zanmen i annan labi vizavi larzan piblik dan lafason ki sa i ganny depanse.  Lide Mr Speaker, se pou nou fer en travay pou fer sir ki zestyon e lamenazman larzan piblik e lezot resours i ganny fer dan en fason ouver e transparan.  Onorab avan mwan in dir ki nou Lasanble pe performen e mon pa kapab tonm pli dakor ek li ki sa.  Lasanble pe performen e nou pe fer nou travay e sa pe ganny rekonnet lokalman e enternasyonalman.

Mr Speaker, mon konnen poudir e laprev i la, ki nou en Komite ki menm si nou sorti dan diferan parti politik, nou kapab vin ansanm pou nou fer en travay dan en fason non-partizan akoz nou konnen ki sa travay i enn ki enportan pou nou pei, enn ki bon pou nou pei e enn ki bon pou nou pep.  Mon’n toultan dir Mr Speaker, sa ki bon pou Sesel i bon pou mwan e i bon pou tou Seselwa.    Avek sa Mr Speaker, apre ki nou’n eksplik sa travay ki nou’n fer, mon ti ava kontan demann tou Manm Lasanble pou donn en sipor sa Mosyon and again, mon oule felisit tou bann Manm Komite pou sa bon travay byen fer.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, in ariv ler pou nou pran en vot.  Tou bann ki anfaver ki nou adopte sa rapor lev zot lanmen?  Inanim.  Bon, sa rapor in ganny adopte e FPAC ava fer le neseser.

Nou ava bouz lo dezyenm Mosyon.  Dezyenm Mosyon i konsernan rapor lo trafik imen e Mosyon pe al ganny mete par Leader of Government Business. Mon a demann li pou prezant son Mosyon.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon Mosyon i lir koumsa.  Sa Lasanble i rezet rapor Departman Deta Ameriken lo Sesel an sa ki konsern trafik imen e met an kestyon metod ki’n ganny servi pou ekrir sa rapor.

Mr Speaker, mon Mosyon pe demande ki nou Lasanble, nou pran en pozisyon kler e inifye an sa ki konsern dernyen rapor Departman Deta Ameriken lo Sesel e sa i lo size trafik imen.  En rapor ki a mon avi e osi baze lo data konkret, pa reflekte vre sitiasyon dan Sesel.  I alors dir tousel ki mon Mosyon pe osi kestyonn lafason ki lenformasyon in ganny anmase pou ekrir sa rapor.  Sa i vedir ki si nou vot lo sa Mosyon, nou Lasanble Nasyonal Sesel, nou pe rezet sa rapor Departman Deta Ameriken lo Sesel an sa ki konsern trafik imen e met an kestyon metod ki’n ganny servi pou ekrir en tel rapor.

Mr Speaker, nou pa kapab aksepte en dokiman ki pa korek e pa fer bokou pou ed nou adres vre problenm dan nou pei, me okontrer, plito konsantre lo en problenm ki presidir pa egziste e si i egziste, i tre minim e pa merit ganny klasifye koman alarman.

Mr Speaker, mon pe demann nou Lasanble pou pran en tel pozisyon akoz i kler ki nou bezwen fer tande nou lavwa e etablir nou pozisyon klerman e avek dignite o pre nenport ki lorganizasyon e nenport ki pei, si nou konnen ki sa ki nou pe fer i byen e korek.  Nou bezwen alors, koriz a en nenport ki moman okenn persepsyon ki pa korek e pa fonde.  Nou bezwen alors eksprim nou santiman tre klerman, fas a bann tel evantyalite.  Nou bezwen montre lemonn ki nou serye dan nou demars pou kontinnyen met nou pep o sant devlopman, malgre nou defi koman en pti pei ki pe navig bann kouran mondyal.

Mr Speaker, sa rapor ki nou pe koz lo la i enn ki Departman Deta Ameriken i pibliye toulezan lo 184 pei e i mezir zefor sa bann pei pou deal avek trafik imen, an dot mo, fer sir ki i annan Lezislasyon e prosekisyon neseser pou anpes sa pratik.  An sa ki konsern Sesel, sa rapor i sizere ki Sesel i en pei kot nou bann zanfan i ganny ekspoze a leksplwatasyon seksyel e ki nou bann zenn fiy e garson i dan prostitisyon.  Sa rapor i lir koumsa an Angle;

“Seychelles is a source country for Seychellois children, subjected to sex trafficking and a destination country for foreign women, subjected to sex trafficking.  Seychellois girls and according to some sources boys, are induced into prostitution, particularly on the main island of Mahe by peers, family members and pimps for exploitation in nightclubs, bars, guest houses, hotels, brothels, private homes and on the street.”

Mr Speaker, Sesel in ganny kategorize koman en tier 2 watch list country dapre sa rapor e sa kategorizasyon i ganny servi pou dekrir koman en pei ki pa neseserman compliant avek Lalwa Ameriken an sa ki konsern prosekisyon bann viktim, but an Angle, “human trafficking incidents are climbing at alarming rates or outpacing efforts to combat them”.  Nou pa kapab aksepte en tel rapor lo nou e en tel kategorizasyon pour sa bann rezon swivan;

Problenm avek en tel deskripsyon se ki nou pe ganny mezire dapre en Lalwa Ameriken e alors, standar Ameriken e dezyenmman, nou pe ganny kategorize dapre persepsyon Ameriken lo nou e zot persepsyon se ki nou annan en sitiasyon alarman an sa ki konsern trafik imen dan Sesel.  Kestyon ki mon demande e kestyon ki mon ti a kontan demann tou Seselwa, pe enport ou kouler politik ouswa ou krwayans relizye, swa ou gender, ouswa nenport ki oriantasyon ki ou annan.  Eski sa deskripsyon i en deskripsyon sa pei ki ou konn tre byen?  Eski sa i dekrir sa kominote ki ou viv ladan, ouswa sa Lavil ki ou frekante lizour ouswa aswar?  Mon pe demann pep Seselwa sa bann kestyon akoz mon oule ki pa zis nou Lasanble isi i fer en refleksyon profon lo en tel deskripsyon, me plito nou pep an antye merit annan en pwennvi lo la.  Se sa lademokrasi e apre tou, nou napa nanryen pou kasyet.  Eski nou konn Sesel koman en pei ki annan trafik imen?  Eski nou konn Sesel koman en pei ki eksplwat son zanfan?  Eski nou bann zenn e zanfan pe angaz zot dan prostitisyon dan en fason alarman?

Mr Speaker, sa rapor i mansyonn enn de lensidan ant ant, pou siport bann deklarasyon, en pratik ki tou dimoun i konnen pa bon e pa byen.  Pou dekrir en sitiasyon koman alarman e labaz sa set enn lensidan prosekisyon, ouswa en lensidan raporte, ouswa en lensidan kot 5 etranze in ganny trouve pe fer trafik imen, i mal.  Annefe, pandan sa peryod ki sa rapor in kouver, in napa okenn ka raporte e rikorde par okenn lazans Gouvernman ou non, an sa ki konsern child prostitution dan Sesel.  Sa pa vedir ki nou isi Sesel nou dan denial lo bann defi ki nou pe fer fas avek.  Ki nou annan prostitisyon Sesel, i vre.

Isi Sesel, prostitisyon i ilegal me bokou pei, en tel pratik i legal.  Nou annan zenn fiy ouswa garson anba laz ki pe angaz zot dan aktivite seksyel, i vre.  Me eski sa i kapab ganny dekrir koman child prostitution? Ki nou annan pa mal defi avek bann travayer etranze i vre.  Me eski sa i vedir ki sitiasyon i alarman?  Non.  E eski nou annan en sistenm prosekisyon anplas?  Wi.  En sistenm entansif e ki debord lo preski tou Minister e lazans i anplas dan Sesel.

Mr Speaker, Sesel pa’n manti pou dir ki i bezwen led me danze en tel rapor se ki i riske fer nou perdi focus lo nou vre problenm dan nou pei e met resours la kot pa neseser, ouswa ganny resours aletranze, la kot pa en priyorite.  Sours bokou nou bann problenm anti-sosyal, enkli prostitisyon i drog.  Si nou pa met lanmen lo sa sitiasyon drog, nou pou kontinnyen vwar zenn fiy ki pe angaz zot dan aktivite commercial sex workers.  Eski sa i vedir nou an denial? Pa ditou.  Sa i vedir ki nou konnen ki sours serten defi e nou pe met lanmen lo la.  E en tel rapor pa pou fer nou perdi focus e pa pou fer nou deroute.  Sa i rezon akoz Sesel in anbark lo 2 progranm entansif.  E sa se nou lager kont drog, dan ki, ki nou non selman etablir NDEA, me fer Lalwa pli sever e neseser, etablir progranm reabilitasyon pou bann zenn, etabli en sistenm legal ki pli zis e korek, met larzan dan Bidze pou siport travayer NDEA e fer bann lasezi e prosekisyon enportan.  Sa i nou priyorite.

Dezyenm progranm se ki nou kanpanny “Renesans Sosyal”, kot bokou progranm e zefor pe ganny fer pou re-etablir serten fason fer dan lavi ki bon e byen.  Sa Gouvernman i angaze pou rezourd bann problenm ki vre problenm e met lanmen lo bann defi ki vre defi.  Fodre pa ki nou perdi focus lo la e fodre pa ki nou ganny fer krwar ki nou problenm i plis ouswa mwens ki i ete.

Mr Speaker, mon dezyenm pwen se ki en rapor, annefe okenn rapor merit ganny siporte par son sours.  Si en focus group in ganny organize, si en opinion pole in ganny fer, si en statistik nasyonal in ganny kolekte, i enportan ki sours sa bann lenformasyon, byensir tout an protez bann ki merit ganny proteze, merit ganny site.  Labsans bann sours i touzour fer nou kestyonn metod ki’n ganny servi e byensir obzektivite sa bann lenformasyon e se zisteman ki mon Mosyon pe fer.  En rapor, sirtou dan sa lepok ki nou pe viv ladan pa kapab baze lo persepsyon ouswa pwennvi.  I merit baze lo empirical data pou retir okenn dout.  Sa rapor ki mon pe koz lo la, pa sit okenn sours.  Pa donn okenn sif ki kalifye sa deskripsyon alarman e lo sa baz, nou pa kapab aksepte en tel rapor.

Mr Speaker, sa ki mon trouv agasan avek sa rapor se ki ozordi Sesel, avek selman 90 mil zabitan, kot nou presidir konn tou dimoun dan nou pei, kot nou’n etablir tou striktir sosyal, preski tou striktir Lezislativ e Zidisyer pou protez viktim e prosekit sa ki koupab, nou pe ganny kontinnyelman montre ledwa.  Sesel i osi annan bann Lalwa Lanplwa pli sever dan larezyon, sirtou an sa ki konsern proteksyon travayer, minimum wage ek working conditions.  I enportan pou nou dan sa ka alors, konpar nou avek lezot pei, an komansman par Leta Ini.  Eski sa rapor pe efektivman dir nou ki Sesel i annan plis ka trafik imen ki Lanmerik?  Plis ka ki plizyer pei Lerop?  Plis ka ki plizyer pei Lafrik ouswa Lazi?  Si wi, nou ti a byen kontan vwar bann sif ki pou siport sa.  Si non alors, nou pozisyon i senp e kler.  Nou tou senpleman pa kapab aksepte en tel deskripsyon e en tel kategorizasyon.

E se lo sa baz Mr Speaker, ki mon pe demann sipor nou Lasanble pou pas sa Mosyon e etablir nou santiman e pozisyon lo sa rapor.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon, okenn ki segonde?  Onorab Arnephy, ou oule entervenir?

 

HON BERNARD ARNEPHY

Wi Mr Speaker, mon ti a kontan segonde e mon ti a kontan dir 2 mo.

 

MR SPEAKER

Ok.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mr Speaker, mon pou siport sa Mosyon akoz mon panse ki sa ki’n ganny fer sorti dan sa rapor i pe pirman penn en move zimaz lo tou sa zefor, tou sa travay ki koman en pei nou pe fer, pou nou fer sir ki drwa tou sitwayen, ki swa Seselwa koman etranze i ganny respekte.  E parey loter Mosyon in dir, mwan ler mon get konteni sa rapor, mon vwar en pti pe lipokrizi ladan, lafason ki in ganny pibliye e lafason ki whatever sours kot sa bann lenformasyon i sorti in ganny donnen.

Mr Speaker, Sesel nou’n fer en long parkour pou asire ki drwa sak endividi i ganny respekte e sa i san dout nou bann Lalwa e nou Konstitisyon ki ankor nou Lalwa siprenm, i fer provizyon pou ki tou form drwa imen i ganny respekte e ki napa okenn diskriminasyon, ki swa lo pwennvi seksyel, labi travayer parey sa rapor in fer resorti.  So, dan sa rapor, 2 keksoz prensipal se ki Sesel i ganny konsidere koman a common place for child prostitution, ki parey loter Mosyon in dir, i pa leka ditou e dezyenmman kot bann travayer imigran i fer fas avek bann hardship, in terms of bann kondisyon ki zot ganny trete.

Mr Speaker, parey mon’n dir, Sesel in fer en kantite pou elimin sa ki nou apel ozordi, ler mon’n fer en pti pe resers, sa 2 term child prostitution avek worker’s abuse i ganny konsidere koman modern slavery e mon pans pa si sa i en realite isi Sesel.  Nou annan bann Lalwa ki koz pou bann voiceless ok.  E parey nou pe dir, si i annan detrwa ka izole ki petet in ganny vwar, i annan bann lenstans ozordi ki la pou defann sa bann voiceless voices. Ozordi, aksyon sak endividi pe ede pou adres sa bann problenm ki’n ganny fer resorti dan sa rapor.  Mon krwar Gouvernman in commit son lekor, nou’n koz lo progranm ‘Renesans Sosyal’ ki zisteman i la pou adres bann difikilte ki pei pe fer fas avek.

Mr Speaker, sitiasyon serten pei pa kapab ganny konsidere e zeneralize e fer krwar poudir Sesel i parey partou.  Mon’n lir bann lezot rapor, par egzanp lo Somali, kot zot dir poudir sa keksoz, labi bann travayer e bann zanfan i very common.  Me eski sa i pe penn sa zimaz ki realite Sesel?  Non.  Ozordi nou vwar poudir dan bokou pei, toulezour, bann zenn fiy, bann madanm pe ganny eksplwate, pe ganny vyole seksyelman.  Eski sa i sitiasyon Sesel?  Non.  Ozordi i annan an plas, tou form mekanizm pou protez bann viktim.  E zisteman, lotorite konsernen in anbark lo en demars serye pou reviz tou bann Lalwa, tou bann Kod Penal zisteman, pou fer sir ki si zanmen bann cases i ganny raporte, bann viktim i ganny proteze.  E sa zisteman, pou asire ki drwa e dignite sak dimoun i ganny respekte.

Demars nouvo Palais de Justice ki nou’n ganny dir pou anmenn plis lefikasite, ankor pou nou fer sir ki nou Konstitisyon, nou bann Lalwa i ganny met an aplikasyon o maksimonm.  Nou Gouvernman in adopte en latitid kler e pozitiv an sa ki konsern lenstans enternasyonal non-Gouvernmantal lokal, ki fer bann lenvestigasyon dan bann cases kot ka labi i arive, be it avek travayer, be it avek zanfan.  Kote then sa bann rapor i sorti?  Sa bann rapor, konteni sa rapor i sorti dan sa bann lenvestigasyon ki’n ganny fer par sa bann lorganizasyon?  Non.

Sesel i annan de plizanpli bokou bann NGO’s, ki swa domestik, ki swa enternasyonal ki pe act koman bann watch dogs.  Eski sa bann NGO’s in pibliy serten rapor ki pe penn sa move zimaz ki’n sorti dan sa rapor?  Non.  Malerezman, souvan bann regroupman ki sipoze provide bann lenformasyon, zot fer li dan en fason bias e sa zisteman, avek le bi pou detri sa bon travay ki koman en pei, nou pe sey fer, pou nou asire ki sak dimoun i viv dan sa dignite ki nou anvi.

Mr Speaker, ozordi Sesel, demars remarkab pe ganny fer.  Zisteman nou annan nou en National Human Rights Commission ki li i kontinnyelman investigate bann alegasyon lo labi human rights. Nou annan bann enforcements agencies, bann Law Enforcement Agencies ki fer sir ki nou protez bann dimoun ki ganny abize.  Eski konteni dan sa rapor i sorti kot sa bann agencies? En kestyon ki nou demande ankor.

Mr Speaker, sa bann lenstans i souvan operate san lenterferans Gouvernman.  Me nou koman en Gouvernman responsab, nou bezwen fer sir ki zot delivre akoz resours finansman souvandfwa i sorti kot Gouvernman.

Mr Speaker, Sesel nou’n arive elimin diskriminasyon ki egziste ant madanm e msye.  Ozordi madanm i annan menm drwa avek msye.  E kot bann ka kot madanm i santi zot pe ganny abize, zot annan en lavwa.  I annan bann lenstans kot zot kapab fer tande zot lavwa.  So, sa i montre ankor nivo ki nou’n arive pou donn otan dimoun, enkli madanm ki ganny konsidere koman bann group vilnerab, pou partisip dan lavi ekonomik, sosyal, kiltirel, politik son pei.  Bann madanm i vin pli rezilyan kont tou form labi e sa i enkli labi e leksplwatasyon seksyel.  Nou pe revwar dan bann lezislasyon e met zot pli azour pou asire ki nou kontinnyen devlop bann nouvo lapros e bann best practices.  Nou Gouvernman i annan sa political will pou li fer sa arive e sa, tou levidans, tou laprev i la.

Mr Speaker, nou pa en sosyete ki parfe.  Napa en sosyete ki parfe.  Enternman, nou pe kontinnyen adres bann defayans, anmenmtan ki nou solidifye nou bann lorgan demokratik.

Mr Speaker, lipokrizi lenstans ki’n pibliy sa rapor.  United States pa merit pe montre ledrwa lo lezot san bann laprev konkret.  E mon krwar sa, prezantatris Mosyon in fer resorti tre klerman.  Malgre en pei i kapab met tou bann tough Laws an aplikasyon, bann problenm e defayans pou kontinnyelman egziste dan bann sitiasyon izole.  E petet se sa ki zot in servi pou zot fond zot rapor lo la.  Sa ki enportan se ki tou zefor pe ganny fer pou detekte e adres tou bann defayans kot sa i egziste.  Ozordi, sa rapor pe fer referans mazer lo leksplwatasyon travayer etranze, leksplwatasyon seksyel e prostitisyon vizavi bann zanfan.

Ozordi Mr Speaker, Lanmerik i enn parmi bann pei ki annan plis imigran ilegal ki pe travay e pe ganny eksplwate dan en fason kot tousala souvandfwa i ale unnoticed. Souvan nou vwar en kantite bann under-aged workers ki pe ganny eksplwate dan bann lizin.  En kantite travayer sorti Mexico par egzanp, ki pe antre Lanmerik ki pe travay ilegalman e zot pe ganny eksplwate.  Sa bann travayer souvandfwa i mal ganny nouri, zot mal ganny peye, zot viv dan bann akomodasyon ki souvan tre deplorab.  Zot travay overtime par egzanp, san ki zot ganny renimere.  Souvan, sa bann sistenm swadizan pli demokratik, sa bann labi i ganny tolere.  E bann ki responsab pa fer fas avek konsekans.

Resaman nou’n vwar serten reportaz ki montre kimannyer bann travayer imigran sorti dan bann pei Sid Lanmerik i ganny mistreated Lanmerik limenm.  Kontrerman avek nou, nou bann Lalwa pe vin de plizanpli azour, pou asire ki tou travayer e la mon repete, tou travayer, ki swa lokal, ki swa etranze, zot ganny proteze kont tou form ill treatment.

Mr Speaker, an konklizyon, nou bezwen acknowledge ki nou bann lenstans e lorgan demokratik ki egziste Sesel pou kontinnyen ganny tou sipor Gouvernman, pou asire ki promosyon e proteksyon drwa imen i reste nou azanda priyoriter nimero 1.  Sa ki’n provide lenformasyon sa lazans ki’n pibliy sa rapor, in fer li avek serten lentansyon malisye e avek bi senm panik e tarnish repitasyon Sesel ki pe travay san ses pou devlop e propaz lademokrasi dan son pei.  Ki pe travay san ses pou asire ki drwa e dignite sak endividi i ganny proteze.

Alors, mwan osi mon pe zwenn ansanm avek prezantatris Mosyon pou mwan dir ki konteni sa rapor i enn ki malisye, ki mal fonde e ki nou pe rezet sa rapor.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

(Technical Problem)

 

MR SPEAKER

Napa nanryen lo ou micro anba?  Ok, remet on.  Request.  Request.  Kek latak sa.  Pa Ameriken ki’n atak nou?  Pardon?  Non, but you have to request.  En pti moman nou a get en kou.  Fodre nou gete si Darel pa en azan Ameriken en.  Ok?  Proceed.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon pa pou long lo sa size akoz mon krwar ki i devret annan bokou plis levidans ki demontre ki sa ki’n ganny ekrir dan sa rapor i korek e i kapab ganny substantiated dan en fason siantifik e dan en fason kler.        Letan mon lir sa rapor, premye fraz ki mon vwar i dir ki; “Seychelles is a source country for Seychellois children, subjected to sex trafficking and a destination country for foreign women, subjected to sex trafficking.  Seychellois girls and according to some sources, boys are induced into prostitution”.

Mr Speaker, mon’n toultan dir ki mon en Seselwa e ki mon kontan mon pei.  Taler mon’n dir e mon pou repete, sa ki bon pou Sesel i bon pou Seselwa e i donk bon pou mwan koman en Seselwa.  Pou mwan i vedir ki sa ki pa bon pou Sesel i pa bon pou Seselwa e i pa bon pou mwan koman en Seselwa.  Se pour sa rezon, kestyon ki mon pe demande i eski sa sitiasyon, dekrir dan sa rapor i enn ki korek?

Mon anvi krwar non, me sa rapor i dekrir en sitiasyon ki alarman.  Alor koman en Lopozisyon, mon anvi konnen e anvi etablir laverite.  Mon kit li koman en size ki ouver.  Mon pou demann levidans.  Mon pou demande ki konteni sa rapor i ganny substantiated.  Mon oule vwar levidans siantifik e konkret.

Baze lo nivo seriousness sa rapor e baze lo lenpakt negativ ki i kapab annan lo Sesel koman en pei, mon pa dan en pozisyon, akoz en lack of evidence pou dir ni wi, i pe arive, oubyen ni non, ki i pa pe arive.  Me sa ki mon kapab dir, sa ki mwan mon pe obzerve e lafason ki sa rapor in ganny ekrir i donn mwan sa tandans pou krwar ki i annan en kantite legzazerasyon ki’n kapab ganny fer dan sa rapor.  Se pour sa rezon ki mon oule fer mon pwen kler avek lepep Seselwa.  Si sa ki’n ganny dekrir i pe arive, Seselwa i a dakor avek mwan ki i mal e nou a bezwen travay ansanm koman en pei, pou nou fer sir ki i ganny deal avek efektivman.  Me si i pa kapab ganny siporte par levidans, mon pou dir ki i malere ki en tel rapor i dekrir en tel sitiasyon lo nou pei.  Mon oule asir sa Lasanble Nasyonal e lepep Seselwa ki mon anvi levidans e ki mon anvi ki nou etablir labaz kler lo ki sa rapor in ganny etablir.

Mr Speaker, parkont, letan mon al pli lwen e mon get sa rapor pli profonnman, mon santi e la mon oule fer kler.  Mon pa pe dir sa ki mon pe al dir baze lo lefe ki mon krwar ki sa ki sa rapor in ekrir oubyen mon pa krwar.  Mon pe al dir sa ki mon pe al dir akoz mon anvi ki koman en pei, nou profonnman met sa rapor en kote e nou profonnman vwar kwa ki nou kapab, dan en fason tre obzektif e dan en fason tre ouver, tire dan sa rapor e servi li koman en mezir prevantif pou asire ki zanmen dan listwar nou pei, en tel sitiasyon i arive dan nou pei Sesel.

Mon demande alors ki baze lo rekomandasyon pou Sesel e mon repete, pirman a sa staz, lo en baz prevantiv, mon demande ki serten bann rekomandasyon i ganny get ladan e nou kapab, avek bi ki petet nou kapab tir serten leson ki ava ed nou konkretiz e amelyor nou bann Lalwa egzistan ki pou ed nou konbat e travay enpe pli dir kont bann tel sitiasyon, si zanmen zot sey tir zot nennen lo later Sesel.

Par egzanp Mr Speaker, en morso dan sa rapor i koz lo draft comprehensive, anti-traficking legislation that clearly defines trafficking offenses and prescribes sufficiently stringent punishment, increased prescribed penalties for forced labour offences in Section 251 of the Penal Code.

Mr Speaker, mon pe demande ki si zanmen i annan nesesite pou nou ranforsi nou bann Lalwa egzistan, again avek bi pou fer sir ki bann tel sitiasyon pa zanmen pers laport Sesel, mon krwar poudir petet sa i en area ki nou koman en pei nou devret get ladan.

Mr Speaker, mon pou al en pti pe pli lwen kot sa rapor i koz lo “enforcement of Laws, relating to the prostitution of children continued to be hampered by unclear and conflicting statutes that fail to clearly define the ages of consent and legal majority, creating confusion between the traditionally understood age of consent of age 15 and the legal age of majority of age 18”.  Mon krwar i annan en sitiasyon dan Sesel ki nou’n deza koz lo la, an relasyon avek sa sitiasyon and again, pirman, mon repete Mr Speaker, pirman, avek bi pou anpese ki bann sitiasyon parey i tonm lo later Sesel, petet in ler pou nou armoniz nou bann Lalwa kot i annan sa nesesite pou nou armoniz nou bann Lalwa.

Sa rapor in osi koz lo training, alors kot i annan nesesite pou nou donn training nou bann Seselwa, ki pou permet zot travay ankor pli efikasman, pou zot travay ankor pli profesyonnelman, pou anpese, pou konbat kont bann tel sitiasyon, mon demann mon pei Sesel pou vwar e korize kot i annan landrwa kot nou kapab korize, avek bi pou nou amelyore e pou nou vin pli for ankor.

Mr Speaker, pou mwan terminen mon pou dir ki, parey mon’n komanse, mon pou fini an dizan ki ou pa kapab fer en tel rapor e en tel latak lo en pei souvren dan sa fason ki in ganny fer, dan sa papye, san ki ou kapab provide levidans konkret ki sa bann sitiasyon i aktyelman egziste dan sa pei, dan sa ka Sesel e alors, mon promet ki mon pou dedye enpe mon letan dan sa bann prosenn avenir pou mwan demande e pou mwan rode ki levidans kler i ganny donnen, ki’n fer zot etablir en tel rapor lo Sesel.  Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Onorab Vangadasamy.

 

HON SHERYL VANGADASAMY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Manm Koleg Onorab, bonzour.  Mr Speaker, annan serten konesans lo size lasyans sosyal pa sifizan pou apresye kimannyer social research i merit ganny fer e kwa ki neseser pou fer.  Metod social research i lie direk avek diferan vizyon oubyen persepsyon koman realite sosyal i merit ganny etidye e mezire.

Mr Speaker, sociologist i etidye konportman sosyal bann dimoun.  Zot menm sizere ki sociology i baze lo en critical awareness of social life.  Nothing is taken for granted and everything is open to question. Me parey bann size lasyans, letid konportman sosyal dimoun i annan serten konsept kle.  Serten perspektiv e i osi annan serten theories e bann diferan metod resers ki ede dan lanket bann tel konportman.  Bann resers i bezwen demontre metod ki lenformasyon i ganny kolekte e apre pou lenterpretasyon.  I neseser pou konnen, bann sours lenformasyon primer e segonder ki’n anmase e servi.  E sa i ganny swivi par en assessment lo reliability sa metod resers ki’n ganny itilize e validity lenformasyon ki’n ganny prodwir e kolekte e ki rezilta sa rapor ki nou pe debat lo la ozordi.

Kestyon sa rapor prodwir par Departman Ameriken se determin human rights practices dan Sesel.  Sa senkyenm lasanble pa pe dispute rezon det pou annan bann tel resers e rapor dan bann pei, an sa ki konsern drwa imen.  Me sa ki sa Lasanble pa pe tonm dakor e pe kestyonnen se sa plasman ki Sesel in ganny plase dan tyer de.  Se enn.  Reliability, metod resers ki’n ganny servi e de, validity lenformasyon ki’n ganny prodwir e kolekte.  Nou pe senpleman pa dakor e fer resorti ki i annan lenformasyon ki pa korek e pa’n ganny byen reprezante.

Mr Speaker, le 18 Zen 2013, Sesel in selebre ventyenm laniverser nou Trwazyenm Repiblik.  An 1993, avek nou nouvo Konstitisyon, nou ti bouz dan lademokrasi.  Pou en pti pei ki pe al selebre 37an nou Lendepandans le 29 Zen e 20an koman en pti demokrasi, Mr Speaker, nou pa’n mal debrouye.  Ozordi nou vreman kapab dir ki pandan sa bann peryod letan, Sesel e Seselwa i konsyan e fyer pou dir ki nou desandan plizyer ras, me nou’n arive ozordi kapab viv koman en nasyon e servi koman en legzanp en larmoni dan en sosyete milti-rasyal.  Nou’n arive atenir en nivo lavi pou nou dimoun.  En stabilite nasyonal e en matirite politik kantmenm presyon en monn divize e osi diferans politik endividyel.  Nou osi konsyan dignite imen e drwa egal pou tou kous nou sosyete.  Nou toultan reafirm nou langazman ki tou sa bann drwa, enkli drwa lavi, drwa laliberte e the pursuit of happiness is free from all types of discrimination.

Mr Speaker, the Seychellois Charter of Fondamental Human Rights and Freedoms from Lartik 15 lo Drwa Lavi.  Lartik 16 lo Drwa Dignite.  Lartik 17 Freedom from Slavery and Forced or Compulsory Labour ziska Lartik 39 Drwa Lavi Kiltirel e Valer.  Wi Mr Speaker, nou bezwen tonm dakor, 20an koman en demokrasi, en zenn pti demokrasi, nou pa pe mal debrouye.

Mr Speaker, Lanmerik pa merit pe montre ledrwa lo nou zenn demokrasi.  Limenm li koman enn parmi bann pli vye, pli eksperyanse demokrasi dan lemonn, i annan bokou plis pou zot fer e pou zot aranze kot zot.  Nou pa pe dir ki tou i parfe, ki tou pe mars 100 poursan byen, ki tou nou pep i parfetman satisfe.  Non.  Me sa ki nou pe dir se ki parey en zanfan ki bezwen aprann debout e marse, ki i fer detrwa tonbe.  Wi.  Nou pa pe mal debrouye e nou pa’n mal debrouye.  Koman en pti leta zil, koman en zenn demokrasi, nou’n etablir nou nou drwa, nou bann drwa fondamantal pou tou nou sitwayen.  Me anmenmtan osi, nou pe edik zot e sansibiliz zot lo nou responsabilite.  Nou devwar koman en sitwayen Seselwa.  E Lartik 46 i fer rekour, oubyen donn remedi nou bann sitwayen dan lenstans kot zot drwa imen i ganny vyole.  Nou annan letablisman en Lakour Konstitisyonnel.  Mr Speaker, wi 20an koman en demokrasi, nou pa pe mal debrouye.

Mr Speaker, pli boner dan mon ladres, mon’n koz lo reliability e validity lenformasyon ki’n ganny kolekte e prodwir atraver sa rapor.  Permet mwan pou fer en alizyon.  Prosekisyon dan en case.  Annou pran li parey isi Sesel.  Biro Prosekisyon i annan sa burden of proof, oubyen sa onus of proof pou prouv ek Lakour ki sa akize ki devan Lakour, ki li limenm li ki’n komet sa lofans ki in ganny akize, ouswa sa sarz ki’n ganny mete lo li.  Ozordi, i en fe e en realite dan lespri right to a fair and public hearing ki ladefans i merit ganny tou dokiman ki prosekisyon pe al servi Ankour pou defann son kliyan.  E se sa ki nou pe demande.  Nou pe demande pour ki Biro Prosekisyon dan sa ka i Lanmerik, i provide avek lepep Seselwa tou levidans ki in anmase.

Mr Speaker, alors koman reprezantan lepep, an defann nou Patri, nou pep pe kestyonn sa kalite levidans e lenformasyon ki sa tel biro in servi e prodwir ek nou pep.  Dan en Judicial enquiry, evidence includes all the legal beans, exclusive of mere arguments, which tends to prove or disprove the facts. Dan en proper social research ek bon metodolozi resers, en one case study oubyen en one off scenario pa determin sitiasyon aktyel sa konportman sosyal ki anba letid.  Se pour sa rezon ki dan en social research, i annan en metodolozi resers ki merit detaye either an itilizan en quantitative oubyen en qualitative analysis e lezot norm metod resers.  E sa, i pou determin en rapor konpreansiv detaye e accurate e ki dapre sa rapor ki devan nou, sa pa leka.

Mr Speaker, pran en ka oubyen en case ki’n ganny raporte pa merit labaz pou dir ki zanfan Seselwa i ganny servi pou sex trafficking.  Mr Speaker, Lartik 31 nou Konstitisyon i asir drwa miner nou pei e nou pep i konsyan e rekonnet drwa nou bann zanfan e zenn personn, prenan kont zot imatirite e vilnerabilite.  Nou Children’s Act i al pli lwen ki sa.  Pou etablir lofans komet kont zanfan, labi fizik, emosyonnel, neglect e plizyer lezot lofans.  E i osi donn pouvwar Servis Sosyal pou sa lazans kle pou sovgard nou bann zanfan.  Nou osi bezwen konstate osi ki nou Kod Penal Sapit 15, Lofans kont Moralite i etablir lofans e pinisyon pou bann lofans tel ki sexual assault, indecent assault e menm bann tel lofans seksyel kont nou bann miner.  Ozordi i en lofans pour en endividi annan relasyon seksyel avek en fiy par anba 15an.  Seksyon 145 i al pli lwen, pou fer li en lofans pou annan en brothel Sesel.  Seksyon 143 e 144 i fer prostitisyon ilegal isi Sesel.

Mr Speaker, 20an nou Trwazyenm Repiblik, 20an nou pti demokrasi, nou pa pe mal debrouye.  Nou pa’n mal debrouye.  Nou pa pe dir ki tou in fini ganny fer oubyen in ase ganny fer konsernan nou Lalwa.  Me sa ki nou pe dir se avek en popilasyon plis ki 85 mil dimoun, Sesel nou pti pei, nou annan bokou striktir e mekanizm anplas pou sovgard nou zanfan.  Bann NGOs tre aktiv e ki pe fer en travay formidab pou nou zanfan tel ki NCC e striktir distrik ki permet Lotorite Distrik reste konekte ek son pep, en Gouvernman devoue e ki met son pep toultan osant nou devlopman.  Rezondet plizyer zofisye Gouvernman e prezans permanan dan distrik pou reste konekte ek nou pep, ek nou sanzman aktyel e realite sosyal.  Prezans en District Social Worker dan distrik, Zofisye Welfare, Employment Officer, Housing Officer i ankor langazman nou Gouvernman pou anmenn sa servis kot nou pep.  Pou nou reste konekte ek nou pep.  Nou DA ki lizour koman aswar pe debrouye pou administre nou distrik, kantmenm konstrent resours limite ek defi.  Ozordi, nou menm nou koman bann politisyen, nou konstate e konn realite politik nou distrik e nesesite reste konekte ek nou pep e konn nou dimoun.

Mr Speaker, se pour sa rezon ki nou Gouvernman, nou Gouvernman Lepep, nou konsyan.  Nou pa zis konsyan, nou bann achievements e devlopman me nou osi konsyan nou defi, nou bann challenges.  Koman en reprezantan Lepep Mr Speaker, mon ti ava agree si sa rapor ti’n raport lefe ki nou zenn fiy ozordi i pli sexually active pli boner ki avan.  Nou ti ava aksepte si sa rapor ti’n dir ki nou zenn fiy i matir pli vit ki nou garson e en deba lo en rezon akoz zot annan relasyon seksyel avek garson pli aze ki zot.  Mon ti ava aksepte si sa rapor ti’n fer alizyon lo nivo materyel nou bann zenn fiy ek zenn garson.  Mon ti’n ava aksepte si zot ti’n fer alizyon dan en dekadans dan valer moral serten nou bann zenn e nou pep.  Lo sanzman kiltirel valer moral e spirityel.  Mon ti’n ava aksepte si nou ti’n fer alizyon lo serten zanfan ki deside kit lekol e pa al pos segonder akoz i zot swe e swa pou al dan lemonn travay, ki kantmenm ledikasyon i pou nanryen e fer li obligatwar pou tou nou zanfan, for a minimum not less than 10 years pou al lekol, ki pa pran zot ledikasyon o serye.  Mon ti ava aksepte si ti’n raport en lakoz mazer nou bann fleo sosyal se drog.

Nou Gouvernman Mr Speaker, nou konsyan sa.  Nou konsyan tou sa bann defi.  Me sa pa warrant en konklizyon ki Sesel i annan zanfan ki’n ganny soumet pou sex trafficking.  Mr Speaker, se pou sa bann rezon, sa bann defi, ki nou Gouvernman in lans progranm “Renesans Sosyal”.  Nou pe envestir dan plizyer progranm pou edik e sovgard nou zenn.  Wellness Centre Anse Royale, Youth Health Services atraver pei, langazman Minister Ledikasyon pou annan en School Counsellor dan sak lekol.  En Child Protection Unit dan nou Departman Sosyal, dan nou Departman Lapolis, dan nou Departman Lasante.  Langazman kontribisyon bidzeter anyel pou nou bann NGO’s.  Departman lazenes e en Youth Council tre proaktiv.

Mr Speaker.  Annou agree koman en pti leta zil.  20an en pti e zenn demokrasi, nou pa pe mal debrouye e nou pa’n mal debrouye.

Mr Speaker, en Court of Law i enterese dan fe.  One case cannot determine or justify the social behaviour of the majority.  The social behaviour i levidans lopinyon i ganny permet sorti kot bann eksper.  Selman, mon prezimen ki sa enn i en eksper Ameriken lo kiltir e konportman sosyal nou Seselwa.  Levidans i bezwen faktyel, kredib, reliable e valid.

Mr Speaker, dan sa ka devan nou Lasanble, Biro Prosekisyon, Biro Departman Lanmerik in fail pou anmenn okenn levidans faktyel e sibstansyel pou prouv nou lofans beyond a reasonable doubt. Prosekisyon in fail pou etablir en case.  Lanmerik has no case lo nou Sesel.

Mr Speaker, I rest my case.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Vidot.

 

HON KEVIN VIDOT

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker avek ou permisyon, permet mwan pou demann Leader Lopozisyon pou aport byen son latansyon lo mon lentervansyon, pou adres serten bann pwen ki in refer sorti e ki mon swete i a met en tick lo son papye, anlinny ek bann rekomandasyon e i a vwar rezon akoz li osi koman sa Lopozisyon responsab i devret vot an faver sa Mosyon e rezet sa rapor.

Mr Speaker, Sesel e lepep Seselwa dan son gran mazorite i en nasyon ki krwar dan lazistis, lafransizm, laverite e senserite koman bann prensip nob ki menm nou nasyon in batir lo la.  Nou en pep ki annan en lafyerte enkrwayab e ki fer sir ki Sesel e Seselwa e nenport ki ki vin dan nou pei i santi li konfortab e an sekirite.  Repitasyon en endividi pa pran dizour ou lannmen pou batir, i souvandfwa pran bokou letan e bokou zefor e bokou sakrifis, san pran kont repitasyon en pei Mr Speaker e i kapab pran menm doub zefor pou akonplir repitasyon en pei – e son pep avek zot dirizan i travay dir ansanm pou batir en bon repitasyon ki permet nou etablir serten norm ou fason fer ki ganny konsidere koman bann akseptab par nou sosyete e lemonn eksteryer.  I dan plizyer ka alors ki sa bann bon repitasyon ki nou’n batir ansanm ki permet nou pei cherie e beni Sesel pou atrakte bann envestiser pou vin envestir dan nou pei.  Zot vwar nou pei koman en landrwa ki annan lape, stabilite e respe mityel.  Respe pou nou lekor e osi pou Lalwa ekzistan.  I domaz alors pou vwar Mr Speaker ki apre tou sa lannen sakrifis pou batir en bon repitasyon ki en rapor ki’n ganny mal enformen san bann sours lenformasyon konkret, ranpli avek alegasyon e bokou persepsyon i ganny pibliye pou detrir en tel repitasyon.  Si sa rapor ti baze lo bann lenformasyon konkret ki ti’n ganny anmase avek bann sours konkret san okenn motiv personnel e egois la nou ti ava aksepte avek gran ker e rod fason imedyat pou adres sa sitiasyon.  Me Mr Speaker, kimannyer ou kapab baz en rapor ki kapab annan bann reperkisyon serye baze lo en ka, lo alegasyon e persepsyon?  Sa pa ditou korek ou ni menm akseptab.  Pou zeneralize dan sirkonstans koumsa, i danzere.

Mr Speaker, pou 2an konsekitivman la Sesel in ganny plase lo tier 2 watch list dan rapor prodwir par US State Departments Trafficking in Persons Annual Report.  I enportan pou note ki apre sa premye rapor ki ti sorti Cabinet ti pran en desizyon lannen pase e en Komite lo Human Trafficking ti ganny formen e ki mon fyer pou form parti sa Komite.  Vwala Onorab Leader Lopozisyon aksyon konkret.    Mon pa pou fer zistis Sesel, Seselwa e sa Komite si mon reste trankil e pa koz lo sa Mosyon.  I kler ki nou lo sa Komite trafficking in person ki nou pe rezet en tel rapor.  Sa rapor i en vre distorsyon lo sitiasyon aktyel e realite nou pei.  I kler ki depi lannen pase sa Komite in zwenn a plizyer repriz pou adres sa sitiasyon e vreman konpran nou sitiasyon aktyel.  Nou pa pe dir ki napa defi pou deal avek, me kot i annan nou a rod pli bon fason pou adrese.

Mr Speaker, i domaz pou vwar alegasyon konmsi Sesel i annan en gro problenm ou ankouraz prostitisyon bann zanfan kan nou kapab fyerman rekonnet ki larealite se ki Sesel nou annan en bon sistenm an plas pou protez drwa zanfan e en o nivo Enforcement Children’s Act e nou menm ganny akize konmkwa nou tro donn zanfan drwa e proteksyon Sesel.  Pou mwan i enkwayab pou lir en tel rapor kan an realite ou vwar sa zefor ekstra ki sa Gouvernman pe fer pou protez nou zanfan e nou sitwayen an zeneral.

Sa rapor i fer sorti ki Gouvernman in fail pou raport lo okenn lenvestigasyon, prosekisyon ou konviksyon konsernan bann lofans trafik imen.  Me annou etre fran.  Si napa okenn rapor lo trafik imen ki lenvestigasyon pou fer?  Si napa personn pou prosekite, ki prosekisyon pou raporte?  Me mon a les zot dir mwan ki konviksyon pou annan pou raporte.  Eski zot pe dir nou ki fodre nou al lo en witch hunt, al fer fo alegasyon left, right and centre?  Non, fodre nou enpe pli realistik.

In ganny osi fer resorti dan sa rapor ki Gouvernman in fail pou adres sitiasyon forced labour parmi bann migrant workers, malgre i annan logmantasyon rapor labi.  I malere pou note Mr Speaker, ki en tel alegasyon e akizasyon pa fonde.  Mr Speaker permet mwan pou met devan sa Lasanble ozordi ki an 2012 ti annan zis 10 ka kot Tribinal Lanplwa pou travayer etranze ki involve selman 3 lakonpannyen.  En lakonpanyen ladan i annan 2 ka sivil kont li, 2 lezot lakonpannyen i annan 2 ka kriminel e 2 ka sivil, zis 10 ka.  Me sa ki enportan pou note e ki korek se ki Minister Lanplwa ki’n annan en rol aktiv pou zwe lo Komite Trafficking in Person i realiz lenportans pou enkorpor serten morso enportan ki adres trafik imen, sirtou laspe travayer etranze dan Employment Policy ki sipoze pare Zilyet sa lannen e ki pou swiv par revizyon dan Employment Act. Si sa pa bann aksyon konkret ki sa Gouvernman pe pran pou adres sa sitiasyon, ou koman en mezir prevansyon Leader Lopizisyon mon pa konnen kwa ki konkret alors.

Mr Speaker, si sa ki mon’n fer resorti anler pa ase pou montre komitman sa Gouvernman konsernan sa problenm alors permet mwan pou sit serten devlopman mazer ki’n arive Sesel an adresan sa size.  An Desanm 2011 UNODC avek SADC ti organiz en workshop lo trafik imen ki son lobzektif sete pou anmenn enpe plis sansibilizasyon lo sa size.  Ankor aksyon konkret.  An Zilyet 2012 en meeting pou bann main stakeholders sorti kot Gouvernman bann lorganizasyon non-Gouvernmantal e sosyete sivil ti ganny organize e ti ganny deside dan sa meeting ki i annan en bezwen pou etablir en Multi-sectoral Committee dan en fason efektiv lalit kont trafik imen.  Aksyon konkret.

An Septanm 2012 en Technical Committee on Human Trafficking ti ganny aprouve par Cabinet of Ministers e ki ganny co-Chaired par Mr Joseph Francois ki reprezant Minister Zafer Etranzer e Mrs Linda William Melanie ki reprezant Departman Zafer Sosyal e sa Komite i annan reprezantasyon bann zosifye senior sorti dan bann Minister konsernen, reprezantasyon bann NGOs e osi reprezantasyon bann sosyete sivil.  Aksyon konkret Mr Speaker.

An Oktob 2012, sa Komite ti zwenn avek Mr David Campbell, US Political Attaché kot bann konsern ki ti ganny eksprimen lo accuracy rapor 2012 ti ganny souleve e sa ki ti kler sete lanfaz ki Komite ti mete lo ki nou envit nenport group ki anvi vin anmas lenformasyon pou fer sa rapor, pou vini Sesel e ki zot devret konsilte entansivman avek bann diferan stakeholders e ki Komite i osi ed zot ver sa demars.  Malere pou dir Mr Speaker, sa pa’n zanmen arive.  Aksyon konkret par sa Gouvernman Mr Speaker.

An Me 2013, Mr Speaker anba en fon pou lasistans teknik kot UNODC 2 zour sesyon travay ti ganny organize pou nou konsilte lo drafte en morso Lezislasyon e osi pou prepar en plan aksyon nasyonal pou konbat trafik imen ki mon ti form par Mr Speaker.  E model Mr Speaker nou annan sorti kot UNODC ki la dan mon lanmen, i en model Law ki against trafficking in person.  Aksyon konkret Mr Speaker.

An Zen 2013 apre sa sesyon travay Minister Zafer Etranzer in soumet en Cabinet paper ki pe rod lotorizasyon pou Lofis Atorni Zeneral pou drafte Lezislasyon lo trafik imen.  Aksyon konkret, Mr Speaker e langazman Gouvernman Parti Lepep.  Si sa pa komitman Gouvernman konsernan sa size, ankor enn fwa mon pa konnen kwa ki vedir vre komitman.

Rapor in koz ki napa finansman ki pe al ver lalit ou pou adres sa size.  Pou drafte sa morso lezislasyon e sa plan daksyon nasyonal mon kontan pou dir ki Gouvernman atraver Komite, in nobou ganny led UNODC pou 2 konsiltan lokal e enternasyonal pou drafte sa morso Lalwa.  Aksyon konkret Mr Speaker.  E pli ankourazan ankor se ki nou pe esper finalizasyon finansman apepre 100 mil Dolar ki pou al ver National Capacity Building Workshop, Onorab Leader Lopozisyon, pou bann Front-line Enforcement Officers e osi media campaign pou raise awareness konsernan trafik imen.  Aksyon konkret Mr Speaker.

Mr Speaker bann fe i kler devan nou pou realize ki Gouvernman pa pe dormi lo sa size e ki nou’n pran bann lofans trafik imen vreman serye e sirtou nou bann zanfan ki fitir nou pei.  Nou napa okenn rezon pou ferm lizye lo sa size.  Okontrer i enportan ki nou anvoy en mesaz ki Sesel e lepep Seselwa pa toler trafik imen.  Me toudmenm an konklizyon, mon krwar pou konpilasyon en tel rapor a sa nivo i enportan e nesesit en nivo profesyonnalizm e konprenezon konteks lokal avan bann gran konklizyon baze lo alegasyon e persepsyon i ganny raporte e grad Sesel.

Mr Speaker, sanmenm sa ki nou apel kot i annan en mankman lenformasyon ki mon swete avek lentervansyon Onorab Leader Lopozisyon ki i ava siport sa Mosyon.  Koman en nasyon, nou’n toultan krwar dan gard en bon limaz e fodre nou pa les personn sali sa limaz pou nenport ki motiv ou lanbisyon.

Mr Speaker, permet mwan remersye tou Manm pou zot latansyon e sipor pou sa Mosyon.  Mon remersye ou.

 

 

MR SPEAKER

Onorab Barbe.

 

HON NICHOLE BARBE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Koleg Onorab bonn apremidi.  Mr Speaker, piblikasyon rapor anyel Departman Deta Ameriken lo trafik imen e referans avek Sesel dan sa dokiman in vin koman en sok pou nou pep.  Sa sok in vin akoz nou pei ki normalman asosye avek bon devlopman imen, i dan sa rapor ganny lie avek en aktivite ki lekontrer devlopman imen e sa se trafik imen.

Sa rapor i reprezant en gro menas pou repitasyon nou pei e osi pou travay ki koman en pep nou’n antreprann pou elev lavi nou pep.  Mon dezakor avek sa rapor i pli for letan mon realize ki metodolozi ki’n ganny servi pou anmas lenformasyon in ganny pibliye – pa viab.  An dot mo, lapros ki’n ganny servi pou anmas lenformasyon, pa en metod ki pa siantifik e sa i fer soulev dout e plizyer soupsyon.

Mr Speaker, set akoz konteni sa rapor i koz en risk pou repitasyon Sesel enternasyonnalman e pou de rezon ki vreman pa zis, ki mon’n deside siport sa Mosyon ki devan nou.  Mr Speaker, mon konnen ki i annan en kantite ki’n deza dir alor mon deliberasyon pou ase bref lo sa size.

Mr Speaker, trafik imen i en size ki vast e i kouver plizyer aktivite.  Trafik imen i en krim kont limanite.  I vreman en laont ki dan nou ventenyenm syek e dan trwazyenm milener e i ankor annan dimoun ki pe eksplwat son kanmarad dan en fason pli endesan ki annan.  Sak imen i annan son dignite e okenn dan sa 7 bilyon dimoun ki annan dan lemonn pa merit vin viktim okenn form trafik imen.  Se zisteman akoz trafik imen i en krim kont limanite ki mon pa pou oule ki mon pei i asosye avek sa kalite aktitive.  Mon determinasyon i pli gran ankor letan mon realize ki mon pei in ganny asosye avek sa kalite trafik pou rezon ki pa valid.

Mr Speaker, en lanket i kredib letan sa ki ekrir e i fer li dan en fason rofesyonnel e sa ki fournir lenformasyon pou sa lanket li osi i fer li san aryer panse.  Malerezman, letan nou etidye seksyon lo Sesel, sa rapor lo trafik imen, nou konstate ki serten akter ki’n partisip dan sa lanket, in afekte son kredibilite.  Loter sa rapor in fer en travay konsansye e profesyonnel me sa ki’n fournir lenformasyon lo Sesel pa’n fer li dan en fason profesyonnel.  Problenm i avek lafason ki sa rapor in ganny ekrir, sours sa lenformasyon pa kredib e metodolozi ki’n ganny servi pa’n permet loter sa rapor pou verifye sa lenformasyon.  Letan nou dir ki nou kont metod ki’n ganny servi, nou pe dir ki in napa verifikasyon endepandan lenformasyon ki’n ganny donnen, savedir, ki rimer e sa ki dimoun in tande in ganny aksepte koman laverite.  Sa i tris e i fer bokou dimal Sesel.

Mr Speaker, Sesel in fer bokou pou devlopman imen.  Nou’n met an plas plizyer Polisi, nou’n sinny plizyer Trete enternasyonal e nou’n menm lans en kanpanny renesans moral ki fournir nou avek en kad pou lit kont tou fleo enkli trafik imen.  Savedir, nou pei i annan volonte politik pou lit kont tou form trafik imen.  Sepandan, koman en pti pei i mank nou kapasite pou lit kont bann lafors ki organize lo nivo enternasyonal.  Koman en pei responsab e avek en tre bon rikord drwa imen e devlopman imen, mon ti a demann lakominote enternasyonal pou ed Sesel devlop son kapasite.  Mon ti a osi demann kominote enternasyonal pou travay avek nou pou lit kont okenn form trafik imen.

Sa ki mon oule dir se ki i posib ki i annan serten aktivite ki pe deroule lo nou teritwar ki pe ganny kategorize koman trafik imen.  Mon krwar ki si zanmen bann tel akitivite i egziste, metodolozi ki’n ganny servi i swa donn li en lanpler ki i napa, oubyen serten lot aktivite ki pa egziste isi Sesel in ganny asosye avek sa aktivite.  Dan sa konteks, mon ti a kontan envit Departman Deta Ameriken pou vin Sesel e vin verifye zot lenformasyon lo teren.

Mr Speaker, mon oule fer kler ki napa okenn kontradiksyon dan mon pozisyon lo sa Mosyon.  Lo en kote, mon krwar ki metodolozi ki’n ganny servi i enn ki pa valid akoz in permet lenformasyon ki pa kredib enfliyans konklizyon dan sa rapor.  Alor mon krwar ki fodre sa metodolozi i ganny rektifye.  Lo lot kote, mon krwar ki si zanmen i annan serten aktivite ki pe ganny klasifye koman trafik imen sa pa ni lo en lanpler, ni de natir ki met an koz repitasyon Sesel.  Alor mon pou demann kominote enternasyonal pou ed nou konbat sa krim ki lo en lanpler enternasyonal.

Parey lezot problenm koman sanzman klima e resesyon ekonomik, trafik imen i annan en dimansyon global e i pou selman kapab ganny deal avek atraver korperasyon ant tou bann nasyon.  Depi sa ki pli gran parey Lanmerik ziska sa ki pli pti parey Sesel.

Avek sa Mr Speaker, mon pou vot an faver sa Mosyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon, right of reply.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, semenn pase nou Sesel, nou pei koman en pti nasyon nou’n selebre 20an Trwazyenm Repiblik ki met nou non selman koman en pei souveren me en pei demokratik.  An plis ki sa, nou en pei non selman fonksyonnel me enn ki’n akonpli bokou me ki en model an sa ki konsern devlopman imen kot Nasyon Ini fek dir ki nou’n ariv en high human development index e i reste enn bann pei o monn kot i pli bon pou en zenn fiy ne.  IMF in dekrir reform ki Sesel in fer koman en model sirtou pozisyon ki nou’n pran pou protez bann ki pli vilnerab, lenvestisman dan ledikasyon nou zanfan i reste tre o e provizyon lozman e swen lasante gratwit i vedir ki tou Seselwa i ganny akse avek sa bann bezwen debaz.

Nou dan sa Lasanble nou’n ratifye Konvansyon kont prostitisyon zanfan e angaz nou avek plizyer lorganizasyon tel parey NCC e Gouvernman pou fer sir ki nou anlinny avek bann norm enternasyonal.  Nou’n pas Mosyon ki deman plis santans pli sever kont labi zanfan dan nou pei e nou’n pas Lalwa santans minimonm mandatwar.  Nou ti fer sa dan selman 1an nou senkyenm Lasanble e nou ti fer sa pa akoz nou problenm ti alarman me pou nou fer sir ki nou pa ti pou zanmen les okenn laport ouver pou fer ki nou zanfan i sibir bann tel move konportman anti-sosyal.  Nou’n efetivman fer tou sa ki posib Mr Speaker e parey Onorab Vidot in soulinnyen dan son lentervansyon nou pe kontinnyen perfeksyonn en sistenm ki deza pe marse.

Wi, nou pa kapab asiz lo nou deryer e kontinnyen felisit nou prop lekor.  Sa i rezon akoz nou kontinnyen envestir dan nou pep malgre defi, malgre presyon politik e malgre tou.  Me nou osi bezwen rapel nou lekor nou prop lakonplisman akoz sa i fer nou mazinen ki kantite nou’n arive fer e ki nivo langazman politik i annan dan sa pei pou protez nou zenn fiy, nou zanfan, nou zenn garson e tou groupman vilnerab dan nou pei.  Mon dir sa Mr Speaker, pa pou mwan repet bann diskour ki souvandfwa ganny fer lo devlopman imen, me pou montre kimannyer sa bann fe i kontradwir avek sa rapor ki’n ganny pibliye.  Si nou bann madanm i ganny byen reprezante dan bann striktir pli o nou pei, sa i vedir ki sistenm in ed li avanse olye fors li dan bann sitiasyon anti-sosyal.  Petet sa rapor i koz lo enn de prostitye dan nou pei, lo enn de zenn ki aktiv seksyelman me i pa koz lo sa 18 mil zenn ki trouv zot lo ban lekol Gouvernman e prive toulezour.  I pa koz lo sa 706 zenn ki’n angaz zot dan progranm Young Citizens.  Plis ki 200 zenn dan diferan progranm parey Youth Award, Youth Assembly, SCOUT eksetera.  Sa pa koz lo sa 622 zenn ki dan President’s Award Programme.  122 Members of Youth Services Bureau.  7,000 members of Jj Spirit Foundation.  Plizyer santenn zenn ki form parti bann groupman politik tel parey Lazenes Lepep.  372 etidyan Liniversite e plis ki mil lezot dan bann lenstitisyon pos segonder ki pe aprann en metye veritab.  Plizyer santenn zenn ki pe angaz zot dan bann groupman relizye tel parey Youths for Christ e lezot ankor.  Bann ki dan lar, dan lanmizik, dan sport, dan bann lorganizasyon gouvernmantal e annou pa bliy sa 494 zenn ki pe etidyan aletranze.  Sa pa koz lo bann zenn ki dan Young Leaders Programme oubyen nou bann zenn garson e zenn fiy ki dan larme pe defann nou teritwar.  Sa pa koz lo bann ki annan en plas travay desan e ki pe fer sa ki byen dan lavi.  Vwala ki lazenes Seselwa dan son gran mazorite pe fer e vwala langazman nou Gouvernman pou kontinnyen tenir nou zanfan e nou zenn.

Mr Speaker, mon fer sa analiz konparativ akoz otan ki nou koz lo defi lazenes dan nou pei, nou bezwen osi koz lo lakonplisman lazenes.  Si enn de zenn fiy i desann dan lavil kan lannwit i fer pou al angaz zot dan prostitisyon, si i annan detrwa zenn fiy anba laz ki pe annan relasyon seksyel avek dimoun pli aze ki zot, si i annan detrwa ka izole kot Sesel in riske ganny servi koman en landrwa pou bann vitik trafik imen – sa i bann defi globalizasyon, sa i bann defi kontinnyel e sa i bann defi ki nenport ki pei gran ou pti pou kontinnyelman fer fas avek e sa pa ditou levidans ki i annan en problenm alarman dan Sesel.

Mr Speaker, avek sa mon remersi ou e mon remersi tou bann Manm pou zot bann lentervansyon e pou met ka Sesel devan.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon in ariv ler pou nou pran en vot.  Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?  Bon Mosyon in pase e ofisyelman Lasanble Nasyonal in rezet sa morso lo Sesel dan sa rapor lo prostitisyon e trafik imen e kantanou aprezan nou pou adjourn ziska Dimans, 1er apremidi.

 

 

(ADJOURNMENT)