::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2012 » Wednesday 12th December, 2012

Wednesday 12th December, 2012

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Wednesday 12th December 2012

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bon, bonzour tou bann Manm Onorab, bonzour Minis e son delegasyon.  Tou bann ki pe ekout nou ozordi, bonzour.  Mon oule dabor enform Lasanble ki ozordi nou pou fini midi a 1er akoz lanmor ki’n arive avek, dan fanmir Onorab Valmont e lanterman son papa pe fer ozordi 2er, Anse Aux Pins e preski tou Manm in eksprim zot dezir pou al sa lanterman e alor nou pou fini midi a 1er ozordi.  Bon mon a ganny mwan en First Reading Business Tax.

THE CLERK

This Act may be cited as the Business Tax Amendment Act, 2012.

MR SPEAKER

Ok, nou annan nou Second Reading pou nou fer la.  Mon a ganny en Motion for Second Reading.

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Bonzour Mr Speaker.  Mr Speaker anba Order 64(2), mon move ki sa Bill i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker the Motion is seconded.

MR SPEAKER

Bon mon pou envit Minis Rolph Payet ki avek nou ozordi pou vin prezant son Energy Bill 2012. Minister.

 

MINISTER ROLPH PAYET

Mersi Mr Speaker, bonzour Mr Speaker.  Bonzour tou bann Manm Lasanble.  Bonzour tou Seselwa.  Avan mon koz lo sa Bill Lenerzi, mon ti a voudre donn en pti apersi lo size Lenerzi an zeneral, dan konteks nou pei e tous osi lo bann defi ki nou pe fer fas avek e kimannyer nou krwar nou kapab sirmont sa bann difikilte.

Premyerman Mr Speaker, i enportan pou fer resorti ki Sesel ozordi nou pe depan, 100 poursan lo lenerzi prodwi atraver litilizasyon petrol ouswa delwil.  Pandan sa bann dernyen lannen, nou’n vwar logmantasyon kontinyel dan pri petrol, malgre bann pti ups and down dan pri ki nou’n vwar i sorti depi 35 dolar an 1981 kot in kontinnyen ogmante ziska 145 dolar Ameriken en barik an Zilyet 2008.  Bann eksper lernerzi i krwar ki pri petrol pou kontinnyen monte pandan bann lannen ki pe vini.  Okenn basman dan pri petrol pa pou dir lontan.  Avek sa bann logmantasyon, nou kapab mazinen konbyen deviz etranzer nou pe depanse e konbyen nou bezwen depanse toulezan si nou pa reform nou sistenm lenerzi.  Par egzanp, PUC ti depans li preski 1 bilyon dolar lo delwil an 2011, pou li prodwi elektrisite pou nou konsomasyon.  Mon anvi zis fer resorti ki sa i apepre 20 poursan nou Bidze nasyonal ki sa Lasanble in aprouve yer.  Anmenmtan ki pri karbiran pe kontinnyelman ogmante, nou’n vwar en gran rediksyon dan kou prodiksyon elektrisite atraver bann teknolozi resours renouvlab.  Par egzanp, an 1976, pri elektrisite prodwi atraver soley ti kout 65 dolar pou sak watt, me an 2010 pri ti’n desann pou ariv 1.4 dolar pou sak watt.  Parey lenerzi soley, pri lenerzi prodwi par divan an 1981 ti kout 2.6 dolar pou sak watt me an 2009, in desann pou vin 1.4 dolar pou sak watt ki ganny prodwi.

Letan nou ti pe fer analiz pou proze Wind Turbind isi Sesel, sa letan prodiksyon lenerzi divan ti pli bon marse ki prodiksyon lenerzi soley.  Se sa rezon akoz Gouvernman ti deside 3an pase pou komans demars pou sa proze lenerzi divan.  Se an 2009, apre en vizit Prezidan Michel UAE, ki lagreman ti ganny sinnyen avek Mazdar ek Gouvernman UAE pou en don sa bann Wind Tu rbinds.  Boner sa lannen pandan vizit Prezidan Patille, Prezidan Repiblik Lenn, Gouvernman ti deside ki en gran proporsyon sa don 25 milyon dolar pou ganny servi pou en proze lenerzi soler.  Tou bann demars Gouvernman, sete pou mobiliz bann resours pou transform nou pei pou evite ki sa kriz dan pri lenerzi o nivo mondyal i afekte nou lekonomi lo long term.  Nou ekspekte ki byento pou napa okenn gran diferans ant pri lenerzi prodwi atraver lenerzi renouvlab ek sa bann ki ganny prodwi par litilizasyon petrol ouswa delwil.  E sa pou permet nou pou nou ogmant nou lenvestisman dan lenerzi renouvlab.  Anplis ki problenm pri, i annan osi sa problenm ensekirite poze par bann aktivite pirat Somalie ki annan en lenpakt mazer lo pri lasirans bato ki pe travers Losean Endyen e sa osi i pa zwe en rol lo bann pri karbiran ki nou enporte.  Si nou rapel byen an 2010, ti annan menm en bato ki ti pe anmenn Gas LPG isi Sesel ki ti ganny pran otaz par pirat e sa ti koz en mank Gas LPG dan nou pei.  Osi koman en pti pei, nou pe e nou pou ganny afekte par sanzman klima.  Alor i enportan ki nou osi nou fer nou zefor pou nou redwir lakantite Carbon ki nou larg dan ler.  Alors, i enportan pou nou rod tou fason e mwayen pou prodwi elektrisite e osi akseler lenvestisman dan lenerzi renouvlab e met an plas bann sistenm regilatwar pou amelyor efikasite prodiksyon, distribisyon e servi lenerzi e osi redwir gaspiyaz sa resours dan nou pei.  La mon pe osi adres bann konsomater, pou demann zot pou met plis zefor pou redwir zot konsomasyon atraver konservasyon lenerzi e osi aste bann lekipman ki pli efikas.  Mon kontan pou vwar ki Gouvernman, Lorganizasyon Prive ek endividi in deza komans envestir dan lenerzi renouvlab e pe pran bann aksyon neseser pou redwir gaspiyaz elektrisite.  Rezon presipal alor pou sa nouvo Proze Lalwa Lenerzi se pour nou moderniz nou sistenm lenerzi nasyonal e met li azour avek bann devlopman ki pa arive lo nivo enternasyonal.  Sa Lalwa ki pou kouver tou bann laspe prodiksyon e distribisyon lenerzi i pou promot plis transparans e osi asire ki i annan en sistenm legal, konsistan e zis pou tou bann pertener piblik koman prive ki anvi envestir e partisip dan sa marse lenerzi.

Sa Proze De Lwa i kouver tou bann aktivite relye avek prodiksyon, distribisyon e lavant elektrisite, enkli elektrisite renouvlab e bann zefor pou promouvwar lefikasite dan konsonmasyon lenerzi.  Sa Lalwa i sa baz legal pou lenplimantasyon bann mekanizm devlopman prop ouswa ki nou apel clean development mechanism anba Kyoto Protocol.  I osi definir bann pouvwar fonksyon bann lotorite ki annan en rol pou zwe dan sa sekter.  Anplis, i sa baz legal pou kreasyon Komisyon pou Lenerzi ki pou responsab pou enplimant bann progranm e promot litilizasyon lenerzi renouvlab e promosyon lefikasite dan konsomasyon lenerzi isi Sesel.  Atraver sa Lalwa, PUC pou nepli sa sel lorganizasyon ki pou annan drwa prodwi lenerzi e avek sa bann sanzman, bann envestiser prive pou kapab antre dan sa sekter.  Sa i pou osi anmenn plis konpetisyon dan sekter lenerzi e bann konsomater pou annan en swa avek ki zot anvi fer e aste elektrisite.  Pou fer sir ki napa labi, i annan provizyon anba sa Lalwa pou kontrol bann kondisyon anba ki tou operater pou fonksyonnen e pri ki zot pou kapab sarze, ouswa nou apel sa en feeding tariff.

A sa pwen, mon ti a voudre fer resorti ki Gouvernman napa plan pou dedwir kapasite PUC akoz demann lekonomi Sesel i ankor la.  Okontrer, avek sa louvertir e avek sa kantite devlopman ki nou pe vwar resaman isi Sesel, i neseser pou nou kontinnyen ogmant nou kapasite prodiksyon elektrisite dan sa kourt e mwayen term, pou nou kapab garanti konsomater elektrisite zot bann bezwen.  Alor, nou ekspekte ki avek sa bann sanzman, pou annan plis lenvestisman e osi plis lanplwa.  Lanplwa sa ki nou apel an terminolozi enternasyonal mangreen jobs.  Sa nouvo Lalwa Lenerzi i fer provizyon pou 3 mekanizm anba ki bann envestiser pou kapab antre dan sa sekter.  Bann envestiser pou ganny divize ant bann prodikter elektrisite endepandan, bann oto prodikter elektrisite e bann ko prodikter.  E sak sa bann group i annan zot kondisyon spesifik ki pou gouvern zot anba sa Lalwa.

Sa Lalwa Lenerzi 2012 i ganny limenm li divize an 15 parti.  Parti 1 i parey tou bann lezot Lalwa, i senpleman koz lo tit sa Lalwa, bann definisyon e osi polisi Gouvernman anba ki sa Lalwa i tonbe.

Parti 2 i donn baz pou kreasyon en Komisyon Lenerzi pou Sesel, i eksplik son rol e bann pouvwar ki pou annan pou li kapab zer marse lenerzi isi Sesel.

Parti 3 i donn bann detay lo prosedir bann laplikasyon e anrezistreman e kimannyer bann permi, sertifika ek license pou ganny donnen.  I osi donn bann detay kimannyer pou sispann, kennsel sa bann permisyon an ka ki zot pa comply avek bann regilasyon, avek bann kod ki pou ganny met anplas.  Anplis, anba sa parti Lalwa Lenerzi, i annan bann konsekans pou bann partener, ouswa ki nou apel bann fines ki pou fer loperasyon anba en license ki pa pe ganny enplimante byen ouswa ki’n ekspire.

Parti 4, sa parti sa Lalwa i fer provizyon pou bann prodikter endepandan met an plas zot sistenm prodiksyon e vann elektrisite atraver en sistenm tender ki transparan.

Parti 5, sa parti i dekrir e fer provizyon pou bann aktivite relye avek prodiksyon, transmisyon e distribisyon elektrisite.  I osi met anplas bann kondisyon pou en operater fonksyonnen, enkli zot lobligasyon anver bann konsomater.  Anplis, i annan bann kondisyon lo kimannyer en operater i kapab agrandir son loperasyon e nesesite pou li konform avek bann lareg ki pou ganny met anplas.

Parti 6, sa seksyon i met anplas bann sistenm e mekanizm pou promouvwar lenerzi renouvlab par bann lotorite konsernen.  I osi donn pouvwar Minis pou Lenerzi pou met anplas bann regilasyon anba sa Lalwa.  Anplis, sa parti Lalwa Lenerzi i annan lenformasyon ki fer kler responsabilite Komisyon pou Lenerzi pou li swiv e regulate Lalwa marse pou met bann sistenm anplas pou promouvwar prodiksyon e litilizasyon lenerzi renouvlab.

Parti 7 i fer provizyon pou met anplas bann diferan progranm e mekanizm ki pou ganny adopte pou promosyon efikasite dan litilizasyon elektrisite.  I donn pouvwar bann lotorite pou deside lo kalite progranm zot pou met anplas e ki zot pou enplimante.  An itilizasyon bann regilasyon ki pou ganny met anplas anba sa Lalwa, Komisyon Lenerzi pou kapab donn lord lo kalite lenformasyon, standar, kod, labeling lo bann lekipman e lezot lenformasyon ki bezwen ganny mete alaporte bann konsomater.

Parti 8, sa seksyon i annan pou fer direkteman avek letablisman en lotorite nasyonal pou regle lavant carbon, sa ki nou apel carbon trading an angle, anba progranm clean development mechanism ki tonm anba Kyoto Protocol.

Parti 9 se sa seksyon ki eksplik kimannyer tarif pou ganny deside e bann detay teknik konsernan kimannyer pou regle voltaz elektrisite.  I osi eksplik kimannyer bann prodikter endepandan pou vann elektrisite avek PUC.

Parti 10 i donn pouvwar en operater avek en license pou antre lo en propriyete pou li fer travay ki lie direkteman avek lenfrastriktir elektrisite.

Parti 11 i donn detay dan drwa e pouvwar ki bann konsomater i annann e bann lobligasyon ki bann prodikter i annan atraver bann konsomater.

Parti 12 i en seksyon enportan akoz in fer provizyon pou adres bann problenm ant bann diferan akter e kimannyer, atraver Investments Appeal Board zot pou kapab rezourd zot bann diferans.

Parti 13 i fer provizyon pou bann diferan lofans e kondannasyon anba sa Lalwa.

Parti 14 ek parti 15 zot donn detay lo bann lezot provizyon ki bezwen ganny mete pou enplimant sa Proze De Lwa.

Mr Speaker, mon anvi fer sorti avek sa Lasanble ki bokou konsiltasyon in ganny fer pandan sa dernyen 2an pou devlop sa proze lenerzi an 2012 e ozordi mon annan loner pou prezant sa devan Lasanble.  Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER

Bon, deba i ouver.  Okenn ki oule entervenir?  Onorab Fideria.

 

HON EMMANUEL FIDERIA

Mersi Mr Speaker.  Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis.  Bonzour tou mon bann koleg frer, ser Onorab.

Mr Speaker, “En Nouvo Sesel” i demann en nouvo model devlopman.  “Nouvo Sesel” pou selman vin en realite, letan en nouvo model devlopman i anmenn bann sanzman neseser dan tou sa ki nou fer dan nou lasosyete.  Mon kontan pou vwar ki sa nouvo model devlopman pe vitman antre an aksyon e mon felisit Departman Lenerzi dan Minister Lanvironnman ek Lenerzi, pou vin enn bann premye Departman Gouvernman pou reazir avek linisyativ ki’n met anplas sa nouvo model devlopman dan sekter lenerzi dan Sesel.  Mon felisit Minis responsab Lenerzi, Professor Rolph Payet pou diriz zefor son Minister pou donn Sesel en Lalwa ki moderniz sekter lenerzi dan nou pei.

Mr Speaker, sa Prose De Lwa ki devan nou i entrodwir en nouvo model dan domenn lenerzi akoz i permet met anplas en mekanizm regilasyon atraver letablisman Seychelles Energy Commission. I osi sanz striktir lenerzi dan nou pei akoz i met maz pou fer vin nou pei vin mwen depandans lo sa ki nou apel fossil fuel, par ankouraz devlopman lenersi renouvlab e liberaliz marse lenerzi par par kas monopoli PUC ki konmela annan lo prodiksyon e distribisyon elektrisite.

Mr Speaker, sa Proze De Lwa i entrodwir en sanzman profon dan nou pei.  Sa sanzman i fer ki nou pei i kapab efektivman sa ki nou apel a clean development mechanism ki’n ganny kree anba Kyoto Protocol, anmenmtan ki i fer Seselwa benefisye avek en lendistri lenerzi ki tre modern.

Mr Speaker, lenerzi i enportan dan tou devlopman.  Napa devlopman san lenerzi.  Lemonn ti antre dan nouvo faz devlopman 400an pase, letan nouvo sours lenerzi ki sa letan ti sarbon ti ganny dekouver pou ranplas lafors zonm ek zannimo.  Sa nouvo sours lenerzi ti permet devlopman sa ki nou apel steam engine e sa ti pous lemonn dan en faz devlopman telman gran ki istoryen ti apel sa mouvman revolisyon endistriyel.  Sa revolisyon endistriyel in fer lemonn antre dan modernite e benefisye limanite atraver amelyorasyon dan kalite lavi.  Pli tar dekouver bann nouvo sours lenerzi, notaman petrol in soutenir devlopman limonite.

Mr Speaker, menm sa ki nou apel fossil fuel, savedir petrol e gas natirel in lakle devlopman, zot in osi koz plizyer lenkonvenyans.  Premyerman, zot in prodwir carbon ki polye lanvironnman e koz resofman klima.  Dezyenmman, lefe ki sa 2 sours lenerzi i bezwen ganny enporte, sa i fer ki bann pei enportater parey Sesel i vin vilnerab avek okenn logmantasyon dan pri oubyen koupir dan supply.  Alors, pou kontinnyen devlop bann pei i bezwen adopte bon devlopman ki nou apel devlopman dirab, ki vedir fer devlopman san andomaz lanvironnman.  Devlopman sours lenerzi renouvlab ki nou osi apel lenerzi prop akoz i pa prodwi carbon ki polye latmosfer.  Sa i en konponan santral dan devlopman dirab.  Sa nouvo sours lenerzi ki ofer Sesel plizyer lavantaz.

Premyerman, i permet nou redwir nou depandans lo fossil fuel e koup lo lakantite forex ki nou bezwen depanse.  Dezyenmman i permet nou redwir nou vilnerabilite nou lekonomi lo sa ki nou apel bann oil sox.  Trwazyenmman, i amelyor performans nou pei an sa ki konsern proteksyon lanvironnman.  Katriyenmman i permet nou eksplwat bann sours lenerzi ki nou annan an abondans parey soley, divan e osi lafors laroul.

Mr Speaker, lot konponan sa Proze De Lwa se liberalizasyon lendistri lenerzi.  Bann lezot konpannyen pou kapab prodwir lenerzi, sirtou lenerzi renouvlab e zot kapab distribye sa an form elektrisite avek lezot kliyan, ou menm revann avek lakonpannyen parey PUC, pou ankouraz bann lakonpannyen fer sa lenvestisman dan prodiksyon lenerzi renouvlab.

Mr Speaker, parey dan serten pei koman Denmark, sa model i mars tre byen e i benefisye pei e popilasyon.  Letan i pou vin Lalwa, sa Energy Bill 2012 pou ouver en nouvo faz dan devlopman Sesel akoz nou marse lenerzi pou vin pli ouver.  Pou annan plis konpetisyon ant bann fourniser elektrisite e sa pou benefisye konsomater Seselwa atraver pli bon servis e tarif elektrisite pli ba.

Mr Speaker, mon pou vot an faver sa Proze De Lwa akoz mon senserman krwar i pou met en lepa avek konstriksyon “Nouvo Sesel”.  Mon demann tou bann Manm Onorab pou osi fer parey mwan.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Murielle Marie.

 

HON MURIELLE MARIE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Minis avek ou delegasyon, Manm Onorab, bonzour.  An vi ki i annan en logmantasyon kontinnyel dan pri delwil brit lo marse mondyal, pli gro defi Sesel se ki fason nou pei pou kapab lalit kont sa logmantasyon dan demann pou lenerzi dan en fason soutenab.  La ki lemonn pe viz ver en lekonomi ver, sa Bill i form parti nou kontribisyon an faver lalit kont sanzman klima.  Sa Bill pe fer Sesel en sekter lenerzi modern ki antisipe redwir lakantite fuel ki nou servi e ranplas li par lenerzi renouvlab.  Aktyelman, Sesel napa en framework legal apropriye pou sekter lenerzi.  Menm si nou annan en Lalwa PUC Act, i pirman relye letablisman lorganizasyon e finansman PUC, olye konpri en Lalwa ki konpreansiv e konsistan ki sekter lenerzi.  Sa Bill pe fer provizyon pou en framework legal ki pou transparan e konsistan ki pou gouvern an partikilye sekter elektrisite e osi elektrisite par lenerzi renouvlab.  Sekter prodwi elektrisite aktyelman i en sistenm kot napa lezot partisipan lo marse.  PUC pe fer tou bann aktivite litousel, savedir i pe prodwir, transmet e distribye elektrisite e konsomater litousel.  Sa Bill pe fer provizyon pou lezot akter antre dan sa marse e prodwi elektrisite atraver diferan form lenerzi.  Atraver sa nouvo framework ki sa Proze De Lwa pou met anplas, Sesel pou kapab ankouraz devlopman lenerzi renouvlab.  Alafen, se konsomater ki pou benefisye, vi ki konpetisyon dan sa sekter i ava anmenn plis en nivo servis pli o.

Mr Speaker, sa ki tre ankourazan avek sa Proze De Lwa se ki i fer kler ki sa bann lakonpannyen ouswa endividi ki deside antre dan sa marse pou oblize swiv prosedir pou zot kapab anrezistre, met anplas zot sistenm e prodwi lenerzi pou zot prop konsomasyon e osi kapab vann zot bann lenerzi sirplis avek PUC ki ava distribye avek lezot konsomater.  Sa pou ede ogmant kapasite elektrisite ki PUC pe zenere aktyelman e sirman sa i ava osi ede redwir lakantite koupir kouran ki annan aktyelman dan pei.  Parey mon’n dir, improve service delivery.

Anplis ki sa Mr Speaker, sa Proze De Lwa i fer kler ki i annan konsekans kan en prodikter pa respe bann kondisyon son license.  Sa i fer ki tou dimoun, prodikter koman konsomater i annan zot drwa e responsabilite.  Par egzanp, bann operater pou bezwen enform bann konsomater avanler zot koup kouran e sa i ava sirman evit fristrasyon parmi piblik.

Mr Speaker, pou mwan pwen for sa Proze De Lwa se nouvo rol ki pli konpreansiv, Energy Commission. Komisyon pou osi etablir bann progranm ki pou ede edik bann konsomater lo lenerzi renouvlab e osi pou ede promot sa kalite sekter lenerzi.  Bann konpannyen ki pou zener elektrisite pou oblize founir konsomater avek bann lenformasyon detaye lo sa servis ki zot pe ofer.  Enstal bann meter ki accurate e fer sir ki zot reste an bon kondisyon a tou moman e sa ki enportan la se rol ki regilater e Komisyon i annan.  Sa i montre ki sa Proze De Lwa i met drwa konsomater e good business conduct lo lapar bann ki operate dan sa sekter tre o lo zot azanda.  Par egzanp Mr Speaker, konpannyen ki pou prodwir elektrisite pou responsab pou zot fer maintenance, upgrade e extend zot sistenm zot menm e sa pou fer ki kalite servis ki ganny ofer pou amelyore.  Sa bann konpannyen anba en lobligasyon pou donn en servis ki lo standar e swiv bann kondisyon ki pou ganny met an plas dan bann regilasyon.  Anba sa Bill e Komisyon pou la pou monitor sa.

En lot pwen for se ki pouvwar e fonksyon Lotorite dan sekter lenerzi i ganny definir.  An partikilye, i ogmant pouvwar Seychelles Energy Commission pou fer li vin sa lotorite ki gouvern elektrisite e osi sa lotorite ki responsab pou enplimant sa nouvo Lalwa ek bann scheme ki pou ganny etablir anba sa Lalwa.  Sa Bill pou osi fer privizyon pou etablir en board, parmi bann lezot fonksyon.  E pou aprouv, renouvle ou revoke license bann konpannyen ki’n anrezistre.

Mr Speaker, pou konklir, Sesel pe devlope.  Nou pe kontinnyen fer plis e nou pep pe demann sa.  Menm si nou en pti nasyon, nou pa per inovasyon.  Seselwa Mr Speaker, i en nasyon ki smart e se sa ki fer nou realize ki lontan ti’n arive pou nou annan en framework legal for pou sekter lenerzi.  Proteksyon nou lanvironnman ki toultan premye lo nou azanda i egziz sa.  Sesel pe pran en leadership role dan sa domenn e mwan mon pou donn sipor sa Bill. Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab De Commarmond.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon pou tre kourt me i enportan ki mon fer a sa staz en kontribisyon sa Bill ki devan nou.

Mr Speaker, sa Bill i en Bill tre, tre, trez enportan pou nou pei e mwan mon profite la pou mwan felisit Minis, Dokter, Profeser Rolph Payet, ki’n gid nou pei dan formilasyon sa Proze De Lwa ki devan nou.  fodre pa ki nou tronpe, i en Proze De Lwa ekstrememan enportan e mwan mon’n swiv Minis, Doctor, Professor Rolph Payet dan son lalit kont sanzman klima e son pasyon ki i annan dan kot i konsern lenerzi renouvlab.  Akoz ki mon dir ki sa Bill i en Bill tre, trez enportan?  Ozordi dan Sesel, nou, nou pe rod alternative energy.  Fantastik.  me i pa zis sa a la lezer ki nou pe rode.  Nou pe rod li dan tou son lanpler akoz nou, nou krwar e lepep Seselwa i krwar ki en tel Proze De Lwa i bezwen osi annan en lefe lo son lavi, lo son lanvironnman dan le sans ki 1, i anpes nou, i a fer Sesel si oule dir vin sa legzanp ankor anplis dan lemonn ki pe lager kont sa zafer ozone layer la, kot sa zafer kemikal, bann gro lafimen ki al dan latmosfer.  E anplis ki sa, 9 deza anmenn en keksoz direk pou pei, pou pep.  I bezwen, avek lentrodiksyon sa Proze De Lwa, i bezwen anmenn en rediksyon dan kou lavi Seselwa osi.  Sa ki mwan mon trouve akoz, parey in ganny eksplike, Minis in dir nou, lenerzi a baz petrol i pe kontinnyen ogmante.  E vre.  Si i desann en pti gin, apre i repran ankor i mont plis.  E nou ozordi, tou keksoz ki annan, tou bann prodwi i monte akoz i dir ou pri petrol in monte.  Me letan nou annan lenerzi renouvlab, nou ekspekte ki i ava annan en rediksyon dan nou bil elektrik, elektrisite.  An retour, kou prodiksyon i a desann akoz nou servi lenerzi pou prodwi nenport kwa.  I bezwen annan en lefe direk lo kou prodiksyon e lo pri komodite e an retour, i a redwir lenflasyon e sa i a redwir kou lavi.  Sa mon pwen ki mon krwar sa Proze De Lwa i enportan.          E prezan, bokou dimoun, envestiser lokal e etranze i pe espere sa avek pasyans.

Ozordi dan lemonn Mr Speaker, nou vwar poudir plizyer pei, plizyer endividi, plizyer lorganizasyon, biznes zot in fer en kantite resers dan lenerzi renouvlab.  I annan ki’n fer zot resers lo baz divan, i annan ki annan nouvo teknolozi lo baz lenerzi soler, i annan lo baz laroul.  I annan osi an servan delo sale.  Pa laroul, me son delo sale ki annan dan delo limenm e la mon vwar poudir sa bann pei, sa bann lorganizasyon, zot oule eksport sa.  Zot oule vann sa.  La Norvez, Laswed.  Laongri par egzanp i annan tre bon teknolozi ansemoman e zot pe rod fason pou vann.  Prezan nou, la nou ekspoze, la nou vin en market tou sa bann teknolozi, akoz nou, nou napa sa bann teknolozi pou lemoman.  Me sa Bill i ouver sa loportinite pou sa bann antre e eksport zot teknolozi.  E sa i pou bon pou nou.  Me ki nou, nou bezwen fer atansyon?  Mon krwar i annan en keksoz de kle dan sa Proze De Lwa ki nou, nou bezwen veye e la mon demann Minis pou donn nou Lasanble sa garanti ki sa i ganny fer.  kot nou bezwen veye la se nou Energy Commission.  Energy Commission li i absoliman bezwen alaoter pou fer sir ki nou ganny envestiser ki vreman serye avek the best technology.  Sansan ki nou pou gannyen, sak pti teknolozi ki zot fer, i kapab en pe fay, fay zot in anmennen, i vin dump sa kot nou, epi nou nou anmas fardo.  E mon krwar ki, mon garanti mwan ki nou Minis pou lanvironnman i annan tou sa sazes pou fer sir ki i protez nou pep e nou pei kont sa kalite dezas la e se sa ki mon dir, the best thing ki nou bezwen fer se pou fer sir ki the best technology ki nou servi pou anmenn nou dan sa lot faz nou devlopman.

Vwala Mr Speaker, mon krwar mwan, mon pou aret la.  set en senp pti lentervansyon ki mon ti oule fer mwan pou montre ki sa Bill nou welcome, i bon, i annan son bann lavantaz, nou bann envestiser i pe espere, lokal e etranze e nou, nou bezwen fer sir nou pran the best e ki an retour i annan rannman pou nou pep direk akoz pri lavi dan Sesel i ser, nou konnen e sa i kapab ed nou pou kapab redwir sa lenflasyon, redwir pri lavi e fer ki nou pep i viv en pe pli byen, parey mon’n dir dan mon ladres Bidze 2 zour pase.  Mr Speaker, avek sa mwan, mon pou demande ki nou tou nou siport sa Bill.  Annou vot pou sa Bill akoz i en Bill ki pou bon pou nou e mon konnen mwan, la nou dir ki PUC i pou nepli limenm fer tou sa bann keksoz, i ava annan son bout ki PUC a fer, son bout ki Energy Commission a fer.  Konmsi i ava annan en lord, en disiplin dan tou sa kalite devlopman e mon welcome ki sa Bill i pou en Bill ki vreman in byen kalkile.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon kontan sa Bill ki devan nou la ozordi.  Mon kontan in ariv a sa moman.  Mon dir a sa moman akoz ozordi lemonn pe fer fas avek en sitiasyon kot pri petrol pe kontinnyelman ogmante e Sesel ozordi i en pei kot son prodiksyon elektrisite i ganny prensipalman fer antyerman an servan petrol e sa i kout Sesel en kantite an term deviz e nou konnen ki kalite presyon ki sa i mete lo nou roupi akoz pli nou servi deviz etranzer, pli sa i met presyon lo nou roupi e i fer nou roupi perdi valer e letan nou roupi i perdi valer, konsomater i pey pli ser pou tou bann prodwi akoz mon bezwen fer remarke ki Sesel i en pei ki basically en pei enportater.  So, mon kontan ki Sesel pe bouz dan en direksyon kot i pe ankouraz, oubyen i pe met bann Lalwa anplas ki pou permet bann diferan lenvestiser e bann Seselwa ordiner prodwir elektrisite renouvlab ki an retour zot a kapab vann avek PUC e PUC ava distribye sa avek lepep Seselwa an zeneral.  Mon ti a egalman kontan vwar Sesel i bouz ankor dan en lot direksyon, bouz pli devan ankor kot bann ki prodwi elektrisite zot, zot a kapab vann li direkteman avek bann lezot konsomater, me mon konnen poudir sa i far fetched me mon konnen poudir Sesel pou alavenir, oubyen i devret alavenir kapab met sa bann lenfrastriktir anplas e annan sa kapasite pou nou bouz dan sa direksyon.

Sa Bill devan nou Mr Speaker i kouver plizyer size an relasyon avek konsomasyon e prodiksyon lenerzi, sirtou lenerzi renouvlab.  Bill i etablir en Seychelles Energy Commission. Annefe i annan plizyer schemes anba sa Bill e i neseser alors pou nou annan en Commission ki endepandan e ki fer son travay byen e ozordi dan mon lentervansyon, mon pou tous 2 laspe vreman enportan an relasyon avek sa Bill.

Premyerman Mr Speaker, nou pe koz lo prodiksyon e lavant elektrisite.  Dezyenmman, mon pe koz lo savings schemes an relasyon ek nesesite pou Gouvernman met an plas bann bon mekanizm ki efektiv, ki pou permet lepep Seselwa komans antre dan sa mindset save elektrisite, oubyen parey nou kontan dir dan lakour, save kouran.

Lo kote prodiksyon Mr Speaker, ozordi PUC i preski annan en monopoli total an relasyon avek prodiksyon elektrisite e se li, se PUC ki provide elektrisite ek tou bann lakour prive, ek preski tou bann lakour prive dan Sesel.  Mon dir preski Mr Speaker akoz mon konnen, mon’n vwar ozordi serten lakour ki pe prodwir elektrisite lo en serten nivo.  Sa i ankourazan e mon konnen poudir sa i kapab ganny fer dan en fason pli larz.  Mr Speaker, dan konteks Sesel, sel bann lezot gran posibilite, se ki ozordi i annan bann lotel, bann gran lotel ki’n ganny sa manda, ki’n ganny sa posibilite pou zot prodwir zot prop elektrisite.  Me ozordi dan sa monn modern, i enportan pou nou bouz dan en direksyon kot menm sitwayen ordiner, lo en pli gran scale, i ganny sa posibilite pou li prodwir son prop elektrisite e alavenir Mr Speaker, mon anvi ki bann lakour prive i prodwir zot elektrisite, zot prodwir li an ekse e zot pran sa eccess e zot vann li avek, zot vann sa prodiksyon avek PUC.  Me nou konnen poudir ozordi PUC i annan en kantite problenm e mon bezwen fer sorti dan en fason kler, ki Gouvernman i bezwen met son lipye ater e premyerman fer sir ki PUC i vin pli efikas.  Dezyenmman, PUC i vin pli reliable.  Ozordi dan sa pei, lepep Seselwa, bann konsomater i pey pou linefikasite PUC e sa i bezwen arete dan sa pei.  Dan ladres Bidze ki Minis in fer avek sa Lasanble zis detrwa zour pase, in fer kler avek lepep Seselwa poudir tarif pe al revize.  E akoz tarif pe al revize?  Tarif pe al revize akoz Gouvernman in santi ki i bezwen fer PUC, i bezwen tir subsidy ki i pe donn PUC.  E i pe donn PUC subsidy zisteman akoz kou prodiksyon PUC ozordi i bokou pli o ki sa ki konsomater an realite pe peye.  E alors ki Gouvernman i dir?  Gouvernman i dir tyonbo en kou.  Konsomater i bezwen pey dapre prodiksyon.  Me mwan mon pe dir tyonbo en kou mwan osi.  Konsomater i bezwen pey dapre prodiksyon, provided ki PUC pe pridwir dan en fason ki efikas.  E byensir, si PUC i prodwir dan en fason ki efikas, kou prodiksyon pou desann e la konsomater i a kapab trouv en rediksyon dan kou elektrisite.  Plitar mon ava dir kimannyer, mon ava koz lo en dezyenm fason ki konsomater i kapab egalman vwar en rediksyon dan kou son bil ki i ape peye lafendimwan.

Mr Speaker ozordi, letan ou vwar sa bann gro, gro lafimen nwanr ki sorti dan bann lizin kot PUC, nou otomatikman konnen poudir sa pe reprezant bann unburned fuel.  E sa bann unburned fuel, se konsomater, se lepep Seselwa ki bezwen peye.  nou brile, Seselwa i peye.  mr Speaker, mon krwar poudir Minis ava dakor avek mwan ki alavenir, Gouvernman i bezwen fer en lenvestisman ki serye dan PUC, pou fer sir ki PUC i vin efficient and therefore, Seselwa ava ganny value for money.

Mon kontan alor Mr Speaker, ki sa Bill pe fer provizyon pou Seselwa kapab ganny sa posibilite pou li prodwir.  Seselwa ordiner ava prodwir, i a vann sa avek PUC, me sa ki enportan se ki PUC, atraver The Energy Commission, nou ava tonm dakor e nou ava agree lo en tarif nasyonal.  Nou bezwen fer sir ki i annan en level playing field and the Commission i bezwen la pou fer sir ki i azir dan en fason totalman endepandan, kot i kree a level playing field kot napa de pwa, de mezir.  Sa i ekstrememan en pwen enportan e mon ti ava apresye si Minis dan son repons, apre bann lentervansyon bann Manm, i kapab tous sa size e i eksplik nou kwa ki zot anvizaze fer pou garanti ki The Commission i drwat e nou ganny sa level playing field.

Now, PUC Mr Speaker li osi, avek sa nouvo Bill, PUC li osi i pou vin en prodikter.  Li osi i pou prodwir lenerzi, li osi i pou prodwir elektrisite.  Me alavenir, mon ti a kontan petet, si nou ti kapab annan Mr Speaker, sa lenfrastriktir, sa kapasite pou les parey mon’n dir pli boner, les bann akter antre dan zwe.  Minis petet adres nou en pti gin lo la, lo kimannyer Gouvernman pe get sa alavenir kot bann akter i antre dan zwe e vann zot prodiksyon avek bann lezot aster e non pa zis avek PUC.  And again Mr Speaker, sa i a ganny regulated by the Commission ki ava enn ki vreman endepandan, mon swete.

Dezyenm keksoz ki nou bezwen fer Mr Speaker, nou bezwen ankouraz diferan kalite lenvestisman dan sa pei, an relasyon avek prodiksyon lenerzi.  Bann gro lenvestiser, osi byen ki bann pti lenvestiser.  Ankouraz prive.  Ankouraz bann endividi, kot zot a kapab sevi par egzanp solar panel dan lakour, prodwir zot elektrisite, vann sa sirplis.  E sa Mr Speaker, se sa ki pou ed nou kapab koup lo lakantite petrol ki nou servi an relasyon avek prodiksyon elektrisite e sa i ava fer nou egalman save lo  deviz etranzer ki ava en keksoz ekstrememan pozitiv pou sa pei.  Bann gro lenvestiser i devret ganny sa kapasite pou zot prodwir lo en nivo komersyal e parey mon’n dir, vann li avek PUC.  PUC i ava aste e pour lemoman, se zis li ki annan lenfrastriktir e i a kontrol distribisyon, me sa i bezwen ganny fer dan en fason ouver, dan en fason kler e dan en fason kot i annan latransparans.  Minis, Gouvernman i bezwen a son tour annan en plan lon term.  En plan pli gran, pli kler kot nou a gete si prodikter pa kapab vann ek lezot konsomater.

Mr Speaker, mon swete alors ki Gouvernman e la mon ti a kontan osi si Minis i pe get dan sa direksyon, petet en pti gin lide lo kwa ki zot anvizaze fer, mon ti a kontan ki Gouvernman i get dan posibilite etablir en Environment Tribunal, en Tribunal ki endepandan, pou deal avek okenn dispute ki leve an relasyon avek sa size prodiksyon e lavant elektrisite.  Si nou pe koz prive pou prodwi e vann elektrisite.  Si nou pe koz anmenn bann gran envestiser e les zot prodwir elektrisite e vann sa bann elektrisite, mon krwar Minis i a dakor ek mwan ki nou bezwen egalman komans mazinen ki nou pou fer in the event ki i annan en dispute? Eski nou pou etablir alavenir en Environment Tribunal ki pou endepandan e ki pou deal avek sa size?  A mon avi Mr Speaker, sa i en size sansib e i en size tre enportan.  Nou bezwen egalman fer sir ki i annan bann mekanizm anplas pou proteksyon konsomater.

Mr Speaker, enn bann pli gran konplent Sesel ozordi se ki bann konsomater pa ganny proteze.  Ozordi kouran i zis koupe, en dimoun ki pe servi son gadget elektrik, a moman ki kouran i koupe, son gadget i brile, sa boug napa okenn rekour li.  I napa absoliman okenn rekour, napa okennpar ki i kapab ale pou li kapab ganny rann, si i kapab prouve ki sa gadget in brile akoz sa kouran in koupe.  Sa boug napa okenn rekour li.  I bezwen rod fason pou li reaste son fridge oubyen reaste sa lenstriman ki’n brile.

Mr Speaker, disconnection kouran kot en lakour pa kapab ganny fer zis koumsa.  I bezwen annan en prosedir kler ki bann konsomater i konpran e i konnen e i kapab swiv pou fer sir ki sa boug i konnen poudir ok, mon kouran in koupe wi.  I annan rezon pou mon kouran koupe.  Akoz?  Akoz i annan bann mekanizm kler ki’n ganny etablir e mon anvi vwar ki PUC, an tan ki se li ki provide elektrisite in the medium term, so mon anvi vwar ki sa i ganny fer dan en fason ki kler e dan en fason ki efikas.  Gouvernman alors i bezwen anbark lo en prosesis pou met bann mekanizm anplas pou ankouraz e la mon pe koz lo dezyenm laspe enportan sa Bill Mr Speaker ki efficiency and a saving scheme ki pou ed Seselwa save lo kouran, oubyen save lo elektrisite.  Gouvernman i annan en responsabilite.  I bezwen anbark lo en prosesis pou met bann mekanizm an plas pou ankouraz Seselwa pou zot save lenerzi dan lakour.  E i annan plizyer keksoz ki Gouvernman i kapab fer e mwan mon pe demande Mr Speaker ki Gouvernman i antre e anbark lo la dan en fason imedyat.

Par egzanp.  Gouvernman i kapab kontrol kalite lekipman elektrik e elektronik ki antre dan pei.  Fer sir, parey i fer avek bann fridge an relasyon avek kalite gas ki bann fridge i kapab servi, nou kapab egalman fer sir ki bann lenstriman par egzanp bann fridge ki antre dan pei ozordi i bann fridge ki servi mwens lenerzi.  Annefe 2 semenn pase, mon ti pe koz avek en dimoun ki li i fer sir ki bann fridge ki i aste eksetera, i bann fridge ki energy efficient, i dir mwan diferans ki in vwar dan son bil, i servi bann energy saver bulbs.  I dir mwan i annan en masiv diferans ki i vwar dan kou ki i peye pou elektrisite.  And if this is done on a national level, mon sir poudir 2 keksoz pou arive.  1, bann konsomater pou pey bokou, bokou pli mwens pou zot bil ki zot gannyen at the end of the month and then secondly, Gouvernman pou save en kantite an term lakantite fuel ki i burn e konsekaman an term deviz etranzer on a yearly, oubyen on a monthly basis.  Mon krwar Mr Speaker, i dan lentere Sesel e i dan lentere lepep Seselwa e i egalman dan lentere Gouvernman pou fer sir ki i anbark lo, met anplas bann mekanizm e bann schemes ki pou ed Seselwa save elektrisite.

En lot keksoz ki i kapab fer se bann bulbs ki Seselwa i servi dan lakour toulezour.  Annou do away avek sa bann bulbs konvansyonnel, sa bann vye bulbs.  E annou met en scheme anplas, annou met bann mekanizm anplas kot tou Seselwa i a kapab ranplas zot bann vye conventional bulbs par bann energy savers.  E alavenir, nou ava kapab komans koz lo bann bulbs LED, lo bann LED. Mr Speaker, ozordi en energy saver 8 watt i ekivalan avek sa bann bulbs konvansyonnel ki ekivalan 40 watts.  E sa i donn ou en efficiency of apepre 80 percent.  E akoz alors ki Gouvernman pa kapab met en scheme anplas parey plizyer pei in fer kot i fer li posib pou sa Seselwa ordiner parey nou dir sa, sanz son bulb e servi en bulb ki energy saver? Ozordi dan Sesel avek bann problenm sekirite, nou konnen poudir laplipar Seselwa i annan en pti lalimyer ki zot kit alimen dan lakour pandan lannwit antye.  E zis lo la Mr Speaker, si nou pe servi energy saver, nou pou save en kantite lenerzi.  Mr Speaker, mon krwar poudir i dan lentere Gouvernman pou li fer sa e parey mon’n dir pli boner again, i dan lentere Gouvernman pou fer sir ki PUC i egalman vin pli efficient.

Mr Speaker, i kler ki Gouvernman in pran en pa desisiv dan en bon direksyon.  Nou tou nou’n vwar sa bann gro wind turbines ki’n ganny met debout.  Nou vwar li pe debout pou en pe letan la e Seselwa pe demann kestyon.  Nou kontan, mon satisfe, me Seselwa pe demann kestyon.  Seselwa pe demande ki pe arive prezan?  Mon krwar nou bezwen, kekfwa Minis i kapab donn en pti gin detay lo la.  ki pe arive prezan?  Konbyen, kestyon ki Seselwa pe demande, konbyen a lon term sa pou save pei?  Minis i ava kapab dir nou e Minis i a kapab osi dir nou how efficient is the system? Ok. E mwan pou mwan, pou terminen, sa ki mon ti ava kontan dir se ki mon anvi vwar en Sesel ki prodwir, mon anvi vwar en Sesel kot Seselwa i antre dan sa mindset e konpran sa nesesite pou nou save energy. Pou zot konpran konbyen sa i save zot koman bann endividi oubyen koman bann fanmiy.  Kimannyer sa pou fer zot kou lo zot bil elektrisite tou le lannen oubyen tou le mwan e mon anvi ki PUC i seriously, avek the help of Government antre lo en nivo, oubyen Gouvernman i met en nivo lo lenvestisman dan PUC ki pou fer PUC vin efficient, pou ki lepep Seselwa letan i pey son bil i konnen i pe ganny value for money. I konnen poudir i pe servi elektrisite, i pe pey elektrisite ki li in servi e non pa i pe ed PUC pey son kou pou son linefikasite.

E avek sa Mr Speaker, mon a dir ki sa Bill i en bon Bill, i en pa in the right direction and therefore, mwan koman Leader Lopozisyon, mon pou siport sa Bill.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Lucas.

 

HON WILBY LUCAS

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, lenerzi an term elektrisite dan Sesel ti komans regulate anba Public Utilities Corporation Act 1986.  (Interruption)

 

MR SPEAKER

En pe pli for Onorab.

 

HON WILBY LUCAS

Siporte par bann diferan regilasyon ki ankor an fors ozordi.  Avek devlopman e dan en konteks pli modern an 2010, Gouvernman ti vwar li neseser pou entrodwir en lot Proze De Lwa ki ti apel Seychelles Energy Commission an 2010.  Zisteman Mr Speaker, pou promouvwar e dan nou bann demars ver lenerzi renouvlab, anlinny avek nou polisi agresiv lo proteksyon nou lanvironnman.  Ozordi 2an pli tar, Gouvernman in vwar li neseser pou vin avek en lot Proze De Lwa, pli konpreansiv i en Energy Bill ki devan Lasanble ozordi, koman en proze ki pe adres plizyer konponan lenerzi, anlinny avek nou devlopman, espesyalman la kot i annan bokou demars ki’n ganny fer e ki pe ganny fer pou kontrol bann mwayen lenerzi ki nou pe servi atraver karbiran, ki son litilizasyon parey in ganny dir pe vin deplizanpli koute e pou egalman promot lenerzi renouvlab, parey in ganny definir anba Seksyon 2, Renewable Energy Sources, avek bi Mr Speaker redwir kou lo konsomater e pei an zeneral e pli enportan pou nou lanvironnman.

Mr Speaker, sa Proze De Lwa ki Minis in prezante parey in dir, i ganny divize an 15 parti.  Son dezyenm parti, parey in dir i fer provizyon po letablisman en Komisyon ki pou ranplas sa Energy Commission ki ti deza egziste anba Proze De Lwa 2010.

Seksyon 5 li i definir lobzektif sa Komisyon dan en paramet ase larz ki dir, “to regulate electricity related activities for adequate, reliable, cost effective and affordable electricity while protecting and conserving the environment”.

Seksyon 6 Mr Speaker li, i definir fonksyon sa Energy Commission ki annan pou bi pran bann plizyer seri mezir dan lenplimantasyon polisi anba sa Proze De Lwa.  Mon note sepandan ki anba Seksyon 6k, i dir ki enn fonksyon sa Komisyon se pou periodically review the electricity tariffs of the Public Utilities Corporations or their transmissions, distribution operators and network users.

Mr Speaker, anba Seksyon 69, i klerman dir ki sete Komisyon ki pou set tarif.  Eski Minis dan son lentervansyon plitar i kapab eklersi ki pou rol PUC ler Komisyon pe determin par egzanp sa konponan periodical review of electricity tariff akoz anba Seksyon 5, PUC, Public Utilities Corporation Act, PUC i annan osi son fonksyon ki mon vwar serten i overlap avek ki pou Komisyon, si sa ki Komisyon osi pou fer, la mon pe fer mansyon a sa issue tarif ki lezot entervenan in koz lo la, ki osi fer provizyon dan regilasyon 19 PUC Act.  Mon ti a kontan osi demann Minis pou eklersi nou, eski sa Executive Chairman PUC i pou kapab ganny apwente oubyen asiz lo board sa Komisyon, oubyen form parti sa Komisyon ki pe ganny etablir anba sa nouvo Proze De Lwa?

Mr Speaker, parey mon’n refer sorti, sa Bill i annan plizyer parti ki bann lezot entervenan in koz lo la, mwan mon a plizoumwen pran en lot parti sa Bill ki i pe koz lo access for electricity facilities. Anba Seksyon 70 sa Bill e mon quote:- “A licensee may uppon an insurance of a written notice to the owner or occupier of a property and the Commission and upon the approval of the Commission enter a property for matters related to electrical facilities, as prescribed by regulations”.

Mr Speaker, i annan bokou konsern e konplent ozordi sorti kot manm piblik dan lafason ki PUC zot antre lo propriyete prive pou plant poto elektrik san konsantman sa propriyeter.  Me si zanmen zot ganny demande pou retir sa poto lo sa propriyete, la zot ganny demande pou pey fre pou sa deplasman.  Mon konstate ki anba regilasyon 3, Public Utilities Corporation miscellaneous, regulation 1986, i fer provizyon pou PUC antre lo propriyete prive pandan lenplimantasyon son fonksyon e reste lo sa propriyete pou zot konplet okenn loperasyon ki neseser.  Anba sa regilasyon, prescribe operation i definir koman the erecting post and other apparatus necessary for the purpose of installing a system of distributions of electrical energy and taking such other action as may be necessary to render the system, so install safe and efficient. Mr Speaker, anba sa regilasyon i fer provizyon kantmenm pou PUC selman donn sa owner en notice an ekri 7 zour davans, me dan ka emergency, sa provizyon notice i ganny dispence. Menm si sa owner i obzekte, i pa kapab anpes PUC fer sa ki regilasyon i dekrir koman prescribe operation.

Mr Speaker, alor mwan mon konsernen la se ki bann regilasyon ki Minis pou formile plitar, parey Seksyon 70 i prevwar ki pou regilariz lafason ki akse pou permet lo propriyete prive.  Eski i pou dan menm lanpler avek regilasyon ki PUC pe egzerse la?  Nou koman Manm Parlman Mr Speaker, nou pe donn ou Minis pouvwar anba Seksyon 96, sa Proze De Lwa, avek konfyans ki ou ava fer bann regilasyon ki pa pou neseser andikap lobzektif sa Proze De Lwa, me pli enportan, an tout respektan drwa konstitisyonnel bann sitwayen ki zot annan en drwa pou zouir zot propriyete libreman e la kot konsiltasyon i vreman enportan e non pa zis en zour en dimoun i sorti travay i vwar en poto in fini plante lo son propriyete e ler i demann pou tire, i bezwen pey fre pou tire.  Mon pe dir sa Mr Speaker, akoz ler Minis pou formil bann regilasyon, parey seksyon 70 in dir, nou, nou pou napa okenn kontrol lo la, akoz sa i pou dan son prerogativ pou li determinen ki bann regilasyon ki i pou met anplas kot i konsern akse lo propriyete prive, pou kapab donn lobzektiv sa Proze De Lwa.  Alor, nou ti a kontan ganny ou lasirans Minis lo sa size, ki bann regilasyon ki pou ganny formile i pa parey sa ki zot in fer pou PUC, me anmenmtan, mon a demann ou pou konsider reviz regilasyon 19 PUC ki egziste a se moman e mon pou donn mon sipor pou sa Bill. Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok.  Eksepte tou regilasyon i bezwen vin kot Lasanble.  So, si ou pa kontan en regilasyon ki Minis in fer, ou kapab raise en prayer pou challenge sa regilasyon dan lespas 90 zour.  So, nou annan kontrol lo menm regilasyon.  Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mwan osi mon pa pou dir bokou akoz bokou keksoz in ganny dir lo sa Bill e i en Bill ki’n ganny travay lo la en bon pe letan, me sa ki sa Bill pe sey fer se reform nou sistenm lenerzi e liberaliz the supply of lenerzi lo marse lokal.  E sa i en Bill tre modern lefe ki premye fwa nou vwar Gouvernman pe ouver marse lenerzi pou en landrwa tre stratezik ki pou en kantite lannen Gouvernman in met en lanmen lo la, in kontrol li, bon rezon e ozordi, lafen 2012, Gouvernman pe dir be bon, bann dimoun ki anvi partisip dan sa sekter, dan sa lendistri zot kapab fer li, me anba sa Lalwa ki devan nou.  Sa Mr Speaker i pou permet bokou plis inovasyon antre dan sekter lenerzi dan nou pei, sekter prive, lokal, ansanm avek enternasyonal, nou pou vwar bokou plis inovasyon ganny fer e parey Onorab De Commarmond in dir, diferan form lenerzi.  Me mon krwar sa ki sa Bill i fer sir se ki menm si i annan inovasyon e parey nou konnen, dan inovasyon i annan bon inovasyon e i annan osi move inovasyon.  Parey Onorab De Commarmond in dir, me sa ki sa Bill i fer sir se ki tou bann diferan kalite lenerzi ki pou ganny aksepte by the Commission i pou bezwen greener energy.  I pa kapab demen li en dimoun i anvi fer lenerzi nikleer oubyen in anvi fer lenerzi avek lezot keksoz ki pa bon pou lanvironnman e i kapab fer li.  Sa ki sa Bill pe fer sir i ki tou bann private sector providers pou selman kapab prodwir renewable energy, greener energy. E sa dan limenm i en bon komansman akoz o komansman, i si oule met bann paramet dan ki sa bann private providers pou kapab operate.  E i osi ranforsi pozisyon Sesel an sa ki konsern the provision e langazman ki nou’n fer pou nou annan en serten poursantaz renewable energy ki Sesel pe prodwi.

Mr Speaker, sa Bill pou osi al anlinny avek Proze De Lwa Appropriation Bill ki nou’n pase yer, an sa ki konsern krwasman lekonomi.  An sa ki konsern economic growth akoz nou vwar e mon’n ganny dir ki kot Energy Commission toulezour i annan omwen en demann fer par private sector provider pou provide lenerzi isi, sorti diferan parti dan lemonn.  Si ou mazinen, toulezour i annan en dimoun ki enterese pou set up en lorganizasyon isi, ou kapab mazin the volume of demann ki pe antre dan nou pei e sa alors, nou pou vwar bokou pti lakonpannyen e gro lakonpannyen enterese dan Sesel.  Sa ki enportan avek tou sa bann lentere se ki nou annan tou mekanizm neseser pou fer sir ki i annan kontrol lo lekel ki antre, lekel ki operate e ki zot fer.

E Mr Speaker, i enportan note kantmenm ki Gouvernman pa pe al dan en fully liberalized market on this.  I pa pou totalman liberalize.  I pou bon rezon akoz lenerzi i stratezik.  E si nou Gouvernman pa kapab provide lenerzi pou nou pep, alors nou dan problenm.  Oubyen si nou kit li avek sekter prive e demen sa sekter prive i deside pack up and go. Ki arive avek nou pti Sesel e nou pei ki bezwen regular supply of lenerzi?  So, mon kontan ki Gouvernman pe kontinnyen asim son responsabilite pou provide lenerzi an gran parti dan pei e fer sir ki nou pep i kontinnyen ganny elektrisite.  Sa ki bezwen ganny fer Mr Speaker se ki i bezwen annan en reliable energy supply.  Mon ti a kontan si Minis i pronons li lo la ki i annan en reliable energy supply e ki i annan stability dan pri elektrisite.  Mon’n tann Leader Lopozisyon koz lo tou bann akter eksetera ki kapab vini.  Mon konsern se ki nou bezwen annan stabilite dan pri elektrisite e si PUC i pou still the sole provider of electricity, eski alors PUC pou asir stabilite, son rol ki tou bann providers pou vann li sa lenerzi, apre li an retour i pou vann avek sa bann lezot kliyan.  Eski sa i stratezik, vedir ki i annan stabilite dan pri e ki demen ou pa tande poudir X laba pe pey lenerzi tan e Y pe pey lenerzi tan, tan ki konpetisyon i bon, mon krwar ozordi e deba ki’n pase dan bann dernyen zour, focus in lo cost of living e nou bezwen fer sir ki bann dimoun pa ganny afekte.  Me la mon ti a kontan siport lapel Leader Lopozisyon pou ki PUC i revwar son fonksyonnman pou ki lefikasite PUC limenm li i pa vin en cost on the electricity bill. Pou ki la i loportinite akoz PUC i detase koman regilater e PUC i en provider ozordi apre ki nou a pas sa Lalwa.  PUC savedir i annan en rol ozordi pou li revwar son bann internal mechanisms pou fer sir ki i redwir kou loperasyon e an retour, pas sa avek konsomater.  E nou’n osi aprann ki PUC pe revwar son tarif.  E dan sa menm direksyon, si PUC i annan en plan stratezik 7an pou li revwar son tarif, i bezwen revwar son kou loperasyon pou ki son tarif pa reflekte bann depans ki pa neseser pou PUC fer.  Ankor enn fwa, nou lapel i al sirtou bann fanmiy ki ozordi i konsernen, zot in ekout deba Bidze e zot konsernen ki ler zot tande ki PUC pe revwar son tarif ki zot, zot bil elektrisite pou monte dan lakour.

Mr Speaker, an gro selman sa Bill i fer en keksoz.  I enn bann Bill pli modern ki’n vin devan nou Lasanble sa lannen.  Modern akoz it’s opening up en sekter ki tre presye a nou Gouvernman, ki ti tre sere e ki nou’n toultan tenir.  Tenir akoz i provizyon en servis e en komodite esansyel pou fonksyonnman pei e fonksyonnman bann lakour e biznes.  E ozordi it’s opening up this market.  So, i tre modern e tre avangard e mon’n ganny sans pas dan sa Bill an antye.  I pa regard zis ozordi me dan 10, 15, 20an, kwa ki kapab arive e open up all sorts of possibilities ki kapab arive, sirtou dan en market kot nou konnen i very dynamic. Dizour a lannmen i sanze, keksoz i sanze, inovasyon i sanze, demen en dimoun i kapab dir be mon kapab servi lenerzi lanmer pou fer sa eksetera.  So, i les son lekor ouver sa Proze De Lwa pou welcome okenn nouvo lide ki kapab antre.

Mr Speaker, bann demann ki Leader Lopozisyon in fer an sa ki konsern par egzanp an Environment Tribunal, sa Bill i fer provizyon dan part 12 Seksyon 83 si nou regarde, sa Bill i fer provizyon for the setting up of sa menm Tribunal ki Leader Lopozisyon pe demande.  Si nou get dan bann lobzektif sa Proze De Lwa part 12 i dir provides for disputes, settlements between licensees, electricity market participants, PUC, by the Commission and the appeal, investment appeal panel, in accordance to the provisions of the Seychelles Investment Act 2012, until the commencement of a Tribunal.  Ki vedir pou annan en Tribunal e 83 i fer sa kler, until the commencement of the Tribunal which shall be given competence under this Act eksetera.  So, i annan provizyon deza for the setting up of a Tribunal e sa propozisyon savedir in fini ganny pran an konsiderasyon.

Leader Lopozisyon in osi koz lo schemes pou save energy ki Gouvernman i devret fer.  Sa osi i deza dan sa Proze De Lwa.  Anba part 7, si nou regard part 7 anba objects and reasons i definir tre kler tou bann lobzektif pou save lenerzi e premye fraz i dir provides for the main schemes and mechanism that are to be adopted for promotion of energy efficiency e si nou get dan seksyon 61, 62(2), e 63 dan nou Proze De Lwa, sirtou 63, the Commission shall prescribe by regulations guidelines on labeling on all energy related and non-energy related products which have significant potential to save energy, once in use or installed, apre Seksyon 62(2) i dir the Commission may make recommendations and proposals for the approval and adoption by the Seychelles Bureau of Standards for energy efficiency and energy conservation standards.  Savedir deza dan sa Bill i annan tou bann mekanizm neseser pou fer sir ki nou non selman regard on the supply side of energy, me tou bann prodwi ki antre dan nou pei, ozordi i annan en kantite prodwi ki antre dan nou pei.  Mon dakor avek Leader Lopozisyon, i annan fan ki brile spontaneously, i annan karo ki servi bann diferan kalite lenerzi, i annan bann heavy machinery and equipment ki dimoun pe aste.  Ozordi tou dimoun i anvi aste en pti zenerater kot li akoz i anvi fer son parti eksetera.  Tousala i pou bezwen ganny byen regilarize e fer sir ki i annan en energy efficiency e sa osi pou ed nou koup depans lo lenerzi.  Alors bann propozisyon ki Leader Lopozisyon in fer i deza dan sa Proze De Lwa e i dan menm direksyon kot Gouvernman pe ale.

Mr Speaker, mon kantmenm lans en lapel avek PUC. Sa lannen ki nou ladan, nou’n vot lo en Bidze R200 milyon pou PUC e nou fek vot lo en Bidze R150 milyon PUC, dan Capital Investment anba Capital Expenditure e i pli gro sonm ki nou Lasanble in vot lo la for investment.  E ler nou mazin R200 milyon, nou mazin bann lakaz ki nou ti kapab pe fer dan nou distrik, nou mazin tou sa bann semen ki nou anvi fer, nou mazin tou bann lezot keksoz ki nou ti kapab fer e ler nou mazin R150 milyon, nou osi mazin tou bann lezot keksoz.  But Investment in Energy, Investmend dan PUC i tre, tre enportan akoz i labaz tou lezot devlopman.  Si ou napa elektrisite, ou pa kapab annan lakaz.  Ou kapab annan lakaz me ou napa elektrisite ladan.  I labaz devlopman e sa i rezon akoz mon kapab dir lezot Minister, lezot seksyon, lezot bann kominote, nou 26 kominote, nou 26 distrik pe fer sakrifis pou ki PUC i up and running e i provide elektrisite byen e aler e alors Minis, letan ki ou la, nou pe osi demann PUC pou zer byen sa larzan.  Pou manage byen sa gro sonm ki nou’n deside, pei in sakrifye, pe donn li pou zer byen sa larzan pou ki reelman i retourn kot lepep e i non pa ganny perdi dan bann proze ki ennler ou vwar tiyo i ganny pase, apre kontrakter i mal pas tiyo, bezwen re dig up, refer, oubyen seten travay i ganny commitioned me i pa ganny fer deswit e zabitan i espere.  I annan en pake problenm ki arive avek bann proze PUC e mon demann Minis pou met lanmen lo la akoz i en gro sonm e nou konnen ler dimoun i ganny larzan an gro sonm, ki fer i tant pou en pti pe fou avek larzan.  So, nou Lasanble nou demann ki nou’n fer avek Minis Finans e ki nou pe kontinnyelman fer avek tou Minis ki vin devan nou Lasanble, se pou annou zer byen larzan piblik e fer sir ki PUC reelman i donn piblik sa ki i merite.

Mr Speaker, mon dernyen pwen mon ti a kontan fer lo sa Proze De Lwa, se lefe ki ozordi nou annan en Proze De Lwa ki prop, ki napa fot, ki konpreansiv.  Sa pwen ki Onorab Lucas in met devan i en pwen ki’n annan lamannman lo la akoz ti bokou pli sever, ti annan compulsory acquisition, ti bokou pli sever e in annan en kantite travay.  Mon ti a kontan Mr Speaker remersye tou bann dimoun ki’n travay lo sa Proze De Lwa pou fer sir ki i prop e i annord.  Me lapel i reste kantmenm avek Lofis Prokirer Zeneral pou ki ler nou annan en Proze De Lwa ki vin devan nou Lasanble, nou Lasanble i merit en Proze De Lwa ki prop.  Ler mon dir ki prop, ki nou bann Manm Lasanble pa pe pas letan retir bann tipo e bann fot initil ki pa neseser.  Mon remersi Minis limenm pou travay tre pros lo sa Bill e konpran bezwen pou ki nou pei i annan the best possible peace of legislation ki nou kapab donn li e mon kontan ki Minis in konpran sa e in deside retard sa Proze De Lwa devan nou Lasanble, me nou bezwen annan alavenir en sistenm anplas pou ki sa i ganny rektifye akoz reelman i pa travay Lasanble pou nou asize e met lord si oule dan en Proze De Lwa.

Mr Speaker, avek sa mon dir Minis nou pou siport sa Proze De Lwa.  In en Proze De Lwa kot ou Minister in ekoute, ou Minister, parey ou dir, in annan en kantite konsiltasyon.  Ou Minister mon konnen in ekoute, in konsilte, in pran konsiderasyon tou bann pwen ki’n ganny met devan e ler sa i arive, Sesel i benefisye.  E se sa lafason ki travay i merit ganny fer, sirtou lo bann Proze De Lwa enportan pou nou pei e mwan mon happy ki nou pe vot lo en Proze De Lwa ki nou konnen i en bon Proze De Lwa, in ganny byen drafte e in ganny byen kalkile pou Sesel.

Lo sa not Mr Speaker, mon ti a kontan dir ek Minis ki nou pou siport son Proze De Lwa.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon, mon nepli annan entervenan.  Minister, Right of Reply.  Request Minister.  Ok.

MINISTER ROLPH PAYET

Mersi bokou Mr Speaker.  Mersi bokou pou tou bann Manm ki’n fer lentervansyon ki’n vreman ris e vreman pertinan lo sa size lenerzi Sesel e osi lo sa Proze De Lwa ki nou annan devan nou.

Avan mon adres mon bann komanter final, mon pou pran en pti pe letan pou adres bann diferan komanter ki’n pase e osi donn sa garanti e avek sa konfor nou bann Manm Lasanble e osi pep Seselwa ki lenplimantasyon sa Bill Lenerzi pou kontinnyen ganny fer an konsiltasyon avek tou bann lorganizasyon, tou bann Manm Lasanble, tou bann Lotorite Distrik, pou ki fer ki letan nou met bann regilasyon anplas, ki sa bann regilasyon i osi reflekte bann realite isi nou konteks Seselwa.  I osi prezerv bann aki e osi prezerv lentere nou nasyon ki enkli osi sekter prive, me osi sekter komonoter.

Mr Speaker, mon remersi bann Manm Lasanble ki’n fer nou realize ki sa lepa pou nou pran pou nou moderniz nou lekonomi i enportan ki nou kapab revwar nou striktir regilasyon lenerzi dan Sesel.  Bokou dimoun, menm ekonomis in dir ki lenerzi i backbone ouswa sa lezo ki permete ki nou pei e en lekonomi i devlope.  San lenerzi, pou napa okenn prodiksyon ekonomik, pou napa okenn fasilite pou nou kapab kominike, menm avek enternasyonalman, nou sekter tourizm pa pou marse, nou sekter prodiksyon pa pou marse e nou pou retourn an aryer.  Alor i enportan ki Sesel i reste anavan e menm koman en pti pei, ozordi mwan mon krwar i posib pou nou vin totalman endepandan lo nivo lenerzi.  Me selman nou bezwen fer li dan en fason pridan, en fason wise e en fason osi kot nou servi tou nou resours teknik, konesans, legal e kapasite imen osi pou enplimant sa stratezi.

Mr Speaker, marse Lenerzi i bezwen annan en platform legal ki osi dinamik.  Sa Proze De Lwa ki nou annan devan nou ozordi i pa nou zistwar final lo lenerzi.  Dezorme mon pou bezwen retourn ankor dan sa Lasanble, pa dan ankor detrwa mwan, me sertennman dan ankor detrwa lannen pou propoz serten amannman akoz marse lenerzi i sitan dinamik e bann demars ki pe ganny fer o nivo enternasyonal ozordi i enportan ki nou, nou reste azour avek tou sa bann loportinite ki annan devan nou pou nou kapab permet nou devlop nou sekter lenerzi isi Sesel.

Sa platform i enportan, parey mon’n fer sorti dan mon lentervansyon ki ankouraz lenvestisman dan Sesel.  Lenvestisman sorti kot nou bann endividi Seselwa, savedir bann propriyeter lakaz, bann lenvestisman sorti kot sekter prive, bann ki annan zot prop pti lotel, zot prop biznes, bann ki annan bann gran lotel e bann gran lendistri, me osi ankouraz lenvestisman sorti andeor nou pei ki nou apel Foreign Direct Investment e sa i en konponan vreman enportan ki sa Proze De Lwa i fer provizyon.  E la mon ti a kontan reasir nou bann Manm Lasanble ki nou pe met anplas bann mekanizm pou asire ki nou pei pa vin en dumping ground pou bann teknolozi ki pankor ganny prouve e osi bann teknolozi ki pa marse.  Yes.  Ozordi mon biro ek Seychelles Energy Commission i resevwar sa bann kalite demann e nou fer sir ki nou form par sa network enternasyonal ki permet nou kapab konsilte bann lezot ekspert atraver lemonn e demann zot, zot pwennvi.

Par egzanp, Sesel i en manm IRINA.  IRINA i sa lorganizasyon enternasyonal ki kordin devlopman lenerzi renouvlab.  I parey sa lorganizasyon enternasyonal ki koz lo lenerzi ki nou antann koz lo la toulezour dan Nouvel.  Sa lorganizasyon enternasyonal ki Sesel i en manm ladan i pe devlop bann knowledge systems ek bann fasilite teknik pou siport bann pti pei parey Sesel ki fer sir ki nou kapab anpes sa bann fleo ariv dan nou pei.  Lot laspe se par egzanp en lagreman ki nou fek sinnyen avek Bill Clinton Foundation ki en ONG enternasyonal, ki osi ede pou promot sound investment, (ekskiz mwan pou servi bann terminolozi angle letan mon pe entervenir la akoz parler i difisil pou translate sa an kreol) sound investment dan domenn lenvestisman lenerzi.  I annan osi bann labank enternasyonal parey EIB ek lezot labank ki zot osi zot vwar li enportan akoz demen letan zot fer en donasyon, ouswa zot pret en pei en larzan, si sa pei prezan i al fer en fo lenvestisman, zot osi zot anmas sa ki nou apel en liability ouswa sa move repitasyon.  Alor zot osi zot annan bann komite teknik e bann resours teknik ki ed nou lo nivo teknik pou nou kapab fer bann bon evalyasyon.

Nou osi Mr Speaker, pou ankouraz konpetisyon e sa in ganny refer sorti bomaten par bann Manm Lasanble, dan sekter lenerzi e sa i pou asire ki toultan nou ganny sa bon servis e osi sa value for money dan domenn elektrisite.  Bokou bann Manm Lasanble in fer resorti lo kou operasyon e performans PUC ki mon pou dakor avek ki annan bokou travay ki nou bezwen ganny fer, ki fer ki PUC i vin pli efficient. Lo sa size, mon anvi fer serten komanter, zis pou klarifye en pe plis.

Ozordi zour, PUC son kou loperasyon i 25 poursan zis son total kou.  Savedir okenn improvement ki nou fer dan son kou lefikasite i pou annan en lenpakt miner lo kou ki konsomater i pey kouran akoz 75 poursan i sa kou fuel limenm.  I sa kou aste sa karbiran.  So, pli gran benefis lenvestisman ki nou kapab fer se ki nou pe diskite o nivo PUC, se pou vwar kimannyer nou kapab fer son bann zenerater vin pli efficient. Me sa i annan en kou lenvestisman ki nou bezwen mete dan sa bann zenerater pou li kapab achieve sa efficiency, ki pou kapab donn nou at least en 10 poursan efficiency lo prodiksyon ozordi.  Sa travay pe ganny fer pou nou kapab fer sir ki nou zenerater pe donn nou pli bon e pli kantite kouran ki nou bezwen.

Mon anvi selman fer resorti ki prodiksyon elektrisite atraver zenerater lo nivo mondyal ozordi i enn bann fason pli inefficient pou nou zener elektrisite.  Parey zot konnen, letan zenerater i bril karbiran, i osi tir lasaler, i osi pa bril sa karbiran totalman.  Sa i en fakter teknolozi sa bann zenerater ki nou annan konmela.  Bokou resers ankor pe ganny fer pou fer sir ki bann zenerater i vin pli efficient.  Me sa i pou baze lo kimannyer nou, nou ranplas nou bann vye zenerater, ki sa i annan en kou kapital lo PUC ozordi e mon a fer rapele ki dan mon vizit semenn pase Praslin, mon ti anonse ki nou bezwen antre dan en faz ranplas bann zenerater ki nou annan lo Praslin ozordi, ki nou kapab fer li bril sa bann karbiran dan en fason pli efficient.

Dezyenm fason kot nou perdi elektrisite se dan son transmisyon.  Transmisyon elektrisite atraver en lalinny kouran, ou perdi kouran.  Savedir apre ki in pas dan sa lalinny, i annan rezistans, i annan lezot fakter ki fer ou perdi kouran.  Savedir, si ou kapab zener ou kouran oumenm kot ou, ki pa pe pas dan lalinny kouran, savedir ozordi ou pou annan plis benefis an itilizasyon sa lenerzi oumenm dan lakour avan ki ou vann li lo ki nou apel sa grid, ouswa ki pou bezwen fer fas avek rediksyon dan transmisyon.  So, sa provizyon i ed nou menm, pou nou kapab annan efficiency letan nou, nou prodwir elektrisite o nivo demestik, ouswa o nivo endistriyel, letan nou konsonm sa lenerzi onsite akoz la nou’n avoid sa problenm kot elektrisite i perdi letan i ganny transmet.

Mr Speaker, lo size konservasyon, mon apresye sipor ki tou Manm Lasanble ki’n entervenir lo sa size in donn Gouvernman, in donn mon Minister pou nou kapab enplimant nou scheme, bann diferan scheme konservasyon.  Mon remersi zot pou bann diferan lide, bann diferan sizesyon zot annan, ki’n donn nou ozordi e parey in ganny refer sorti dan sa Proze De Lwa, i pou rol Seychelles Energy Commission pou li met anplas sa stratezi konservasyon lenerzi e mon zis fer rapel, mon pou partaz avek zot sa stratezi ki ti ganny adopte par cabinet semenn pase, nouvo stratezi pou ledikasyon, konservasyon lenerzi.  Avek ou permisyon Mr Speaker, mon ava anvoy kot ou biro pou sirkile, sa nouvo stratezi e mon still ankor envit okenn konsiderasyon, okenn sizesyon ki zot annan lo sa stratezi.

Katriyenmman Mr Speaker, sa Proze De Lwa osi i fer sa platform pou nou devlop sa ki nou apel bann green jobs.  Savedir bann nouvo kreasyon, bann nouvo lanplwa dan sa sekter lenerzi renouvlab.  Bann nouvo lanplwa, se par egzanp bann pti biznes ki pou komans anrezistre ozordi, Seychelles Energy Commission i annan en rezis ki in komans met anplas pou anrezistre bann pti lakonpannyen ki pou enstal bann sistenm soler lo bann lakaz, pou maintain bann diferan teknolozi prodiksyon elektrisite, parey bann lalimyer lo semen eksetera.  Sa bann kalite dyob pou komans vin pli vizib letan nou met anplas bann striktir pou anrezistre e osi regulate e promot sa bann pti biznes dan Sesel.  Mon ti a kontan reasir Lasanble ek pep Seselwa ki nou pou ofer sa bann loportinite avek bann Seselwa avan, akoz mon krwar i enportan ki bann graduates SIT, bann lezot dimoun ki involve dan domenn lenerzi zot kapab ganny sa loportinite pou zot enplimant bann nouvo teknolozi dan sistenm air conditioning, dan sistenm lalimyer, dan sistenm lenerzi soley e menm ozordi nou annan bann pti sistenm ki servi divan, pa bann gro turbine ki nou vwar ozordi lo Romenvol, me bann pti sistenm lenerzi divan ki pe marse, ki nou vwar li lo bann pti yot partou, ki kapab osi kontribye lo nou lenvestisman dan lenerzi renouvlab.  I annan osi bann diferan dyob ki pou ganny kree, par egzanp dan odit bann building, bann green buildings parey nou apel sa, dan design, dan training nou bann arsitek akoz kou elektrisite pou servi bann air kondisyonne i vreman o.  I enportan e travay in komans ganny fer pou fer sir ki nou bann arsitek e osi ki nou annan bann dimoun ki annan leksperyans e kontribye pou nou kapab met anplas bann diferan striktir, me osi teknolozi pou insulate nou bann building ki nou pa perdi bann lenerzi ki nou servi pou nou cool e rann nou bann building konfortab.  Sa i zis bann legzanp kot bann travay pe ganny fer avek sipor bann diferan lorganizasyon enternasyonal, parey global environment facility ki pe ed Sesel pou li kapab devlop kapasite lokalman avek SIT e osi avek Liniversite Sesel, pou devlop bann courses e bann training programs pou kapab asire ki Seselwa i osi benefisye dan sa nouvo domenn lenerzi renouvlab.

Senkyenmman, nou’n koz lo bann standar ek proteksyon konsomater.  Sa mon krwar i en keksoz ki vreman enportan e sa Proze De Lwa i pou ranforsi sa ozordi.  Bokou pei Lafrik mon’n ganny met a mon latansyon, enn pei Lafrik an partikilye ozordi pe deal avek en low, bann pano soler ki sub-standard sorti dan serten pei ki akoz letan ou aste en pano soler, son garanti ordinerman i 20an a 25an.  E ozordi sa bann pano soler ki’n ganny enplimante dan sa pei Lafrik pe komans kase, pou ganny afekte menm apre 10an.  Alor i enportan ki nou enplimant bann standar strikt ki letan nou bann biznes, nou bann envestiser i fer en lenvestisman dan lenerzi renouvlab, zot fer lenvestisman dan bann teknolozi ki annan en standar Eropeen e a ot kalite ki pou garanti return lo sa investment.  Les mwan eksplike.  Bokou dimoun in esey konpar aste en zenerater avek envestir dan en pano soler.  Sa 2 teknolozi zot sistenm loperasyon i diferan.  Letan ou aste en zenerater, pou li marse ou bezwen met fuel ladan.  Savedir i annan en kou loperasyon ek en kou, mon konpran zot letan i limite, mon pou koup mon lekor en pti gin me selman mon pou eksplik sa en pti moman.  Zis donn mwan en pti minit avek zot.  Ki ou bezwen met fuel ladan, alor ou bezwen, ou annan en kou loperasyon.  Me avek en pano soler, ou napa sa kou loperasyon.  Ou annan sa kou lenvestisman.  Alor son return lo investment i konpletman diferan letan ou pou kalkil li lo en zenerater.

Mr Speaker, mon konpran ki zot letan i limite ozordi, selman mon ti a kontan remersi tou bann Manm Lasanble pou zot lentervansyon e mon anvi zis propoz avek zot ki an Zanvye, lo sa Bidze Kapital 150 milyon ki zot in vot lo la, mon pou annan konsiltasyon avek distrik lo lenplimantasyon bann proze e osi mon pou asire ki sa larzan i ganny depanse dan en fason efikas.  Mersi bokou Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, nou’n ariv alafen bann deba, nou ava pran en vot lo merit zeneral sa Bill. Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont.  Mon a ganny mwan en formal Second Reading.

 

MADAM CLERK

A Bill of an Act to Repeal and replace the Seychelles Energy Commission Act 2010, for the establishment and management of the Seychelles Energy Commission and Seychelles Energy Board, to make provisions for electricity related activities, renewable energy sources, energy efficiency, clean development mechanism, tariffs and charges, consumer protection rights, inssurance of licenses and permits and for matters connected therwith and incidental thereto.

 

MR SPEAKER

Bon, nou pou sot Committee Stage.  ……….. yes, Mosyon.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, anba Order 91(1) mon move ki nou sispann Orders 65 to 70 pou nou sot Committee Stage.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mon segonn sa Mosyon.

 

 

MR SPEAKER

Bon, nou a pran en vot lo la.  ki nou sot Committee Stage. Okenn ki kont?  Bon, pase.  Mon a ganny en Motion for Third Reading.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, anba Order 71(1) mon move ki nou lir sa Bill en trwazyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, Motion is segonded.

 

MR SPEAKER

Bon, nou ava pran en vot.  Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?  Mon a ganny en Third Reading.

 

MADAM CLERK

This Act may be cited as the Energy Act 2012.

 

MR SPEAKER

Bon, Bill in pase, nou ava remersye Minis e son delegasyon ki’n pas letan avek nou bomaten e nou pou adjourn ziska 11.15.

 

ADJOURN

MR SPEAKER

Bon, nou a pran lot order of business e nou annan vek nou la, Minis pou Ledikasyon Minis Macsuzy Mondon ki pe vin pran the Seychelles Institute of Management Repeal Bill.  Mon kapab ganny en Motion for Second Reading?

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, anba Order 64(2) mon move ki sa Bill i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mon segonn sa Mosyon.

 

MR SPEAKER

Ok. Mon ava envit Minis pou fer son prezantasyon.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab.  Mr Speaker, an 1978, SIM ti ganny etablir koman en Management Training Centre.  Plitar, son non ti sanze pou vin Seychelles Institute of Management. Parey nou konn li ozordi SIM.  Pli resaman an 2006, SIM ti vin en body corporate e ti ganny gouvernen anba son prop Lalwa ek direksyon en board ki’n ganny apwente par Minis Ledikasyon.  Parey nou konnen Mr Speaker, an Mars sa lannen, Gouvernman ti anons desizyon pou entegre SIM dan Liniversite Sesel e bann prosedir neseser pe ganny fer pou enplimant sa desizyon.  En komite ki ti ganny met anplas pou fer sa travay e pou asire ki sa tranzisyon i ganny fer korekteman e sirtou dapre Lalwa Lanplwa Sesel.

An vi ki SIM i ganny gouvernen anba son prop Lalwa, SIM Act 2006, sa Act i bezwen ganny Repeal, afen ki lentegrasyon SIM dan Liniversite Sesel a kapab pran lefe komansman lannen 2013.

Mr Speaker, permet mwan nonm serten parmi bann rezon prensipal par deryer sa desizyon.  Premyerman, lentegrasyon sa 2 lenstitisyon ava kree plis loportinite pou devlopman ek lagrandisman dan sekter ledikasyon avanse ek ledikasyon profesyonnel dan Sesel.  Dezyenmman, nou’n ariv en staz dan devlopman ledikasyon avanse, kot nou bezwen servi resours ki nou annan dan en fason bokou pli efikas.  Ler sa 2 lenstitisyon i vin ansanm, resours ki Gouvernman i envestir a kapab ganny pli byen servi.  Par egzanp Mr Speaker, toulede lenstitisyon i depann lo staff ki travay part time e sa byensisr i annan en kou ki vin avek.

Trwazyenmman, pandan son 34an legzistans, SIM in akimil en kantite konesans avek konpetans, ki pou ede ranforsi kapasite Sesel e anmenn li lo en lot nivo dan son devlopman.  E byensir Mr Speaker, lentegrasyon sa 2 lnstitisyon pe ganny fer avek bi anmenn plis armonizazyon ek pli bon direksyon dan kalifikasyon lo nivo degre dan Sesel.

Mr Speaker, sa i serten parmi plizyer lezot rezon pou siport lentegrasyon SIM dan Liniversite Sesel.  Pli boner mon ti enform zot ki en komite in deza fer bokou travay pou asire ki sa tranzisyon i pas byen.  Mon’n ganny konfirmasyon sorti kot sa komite ki rol ek fonksyon SIM pou esansyelman reste plizoumwen parey.  I pou ganny entegre koman School of Business Management dan Faculty of Humanities and Business Management Liniversite Sesel.  School of Business Management pou anba responsabilite en Head of School ki pou raport avek dean sa faculty.  Liniversite Sesel in ofer tou staff SIM en pozisyon ki konpatib avek zot kalifikasyon, zot leksperyans ek zot lentere kot i posib pou fer li.  Sa bann pozisyon pa zis dan School of Business Management me osi dan lezot departman Liniversite.  Savedir Mr Speaker, napa personn ki pe perdi zot lanplwa an rezilta sa sanzman e pou napa okenn lenpakt negativ lo zot saler.  liniversite pe ofer zot en pozisyon me byensir desizyon final lo si zot pou aksepte oubyen non pou depann lo sak endividi.  Byento zot a ganny zot letter of offer ki pou donn zot en pe detay lo zot responsabilite e en pe lo zot kondisyon travay.  Mon swete ki sakenn de zot a fer en bon desizyon, ki dan lefitir ava benefisye zot menm, Liniversite Sesel ek nou pei an antye.

Mr Speaker, mon ti a kontan enform Lasanble ki sa komite responsab in rankontre staff SIM e donn zot leksplikasyon lo sa ki pe arive e zot in menm ganny sans met zot konsern e ganny klarifikasyon lo keksoz ki pa ti kler pou zot.  Anplis ki sa, staff SIM in ganny enformen an ekri bann benefis ki zot pou ganny peye pli tar sa mwan Desanm.  Komite i reste touzour an dyalog avek staff SIM e ler zot in fini ganny zot let, komite pou zwenn ankor avek zot e sa i pou ganny fer avan lafen sa semenn.

Mr Speaker, bann dernyen travay esansyel pe ganny konplete avek bokou viger, an konsiltasyon avek Minister Finans, biro Oditer Zeneral, Biro Atorni Zeneral, Liniversite limenm avek SIM, dan en fason ki lentegrasyon a pran lefe komansman lannen 2013.  Handing over in ganny planifye pou le 27 avek le 28 Desanm.  Lo sa not Mr Speaker, mon pe demann Lasanble pou aprouv sa Proze De Lwa ki pe demann zot pou Repeal SIM Act 2006 apartir le 31 Desanm 2012, pou ki SIM i kapab ganny entegre dan Liniversite Sesel apartir le 1 Zanvye 2013.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Bon, deba i ouver.  Onorab Arnephy.

 

HON BERNARD ARNEPHY

Mersi Mr Speaker, bonzour Minis ek ou lekip e bonzour tou dimoun ki alekout.  Mr Speaker, lo sa size lentegrasyon SIM dan Liniversite Sesel, mon panse i annan mix feelings, mix lopinnyon ki bann dimoun i partaze lo sa size.  Me koman en Gouvernman responsab ki’n kontinnyelman envestir dan sistenm ledikasyon son pep, mon krwar lenvestisman dan training i sa lakle pou plis progre e mwan mon pe personnelman akey sa lide dan le sans kot parey Minis in fer resorti, pou 2 rezon prensipal, apard bann rezon ki Minis in donnen.  Enn se ki nou kapab mye maksimiz nou resours e la mon pe koz pli partikilyerman resours imen e anmenmtan, sa pou osi donn nou sa loportinite pou fer nou kors ki nou ofer ganny plis rekonesans.

Mr Speaker, depi son legzistans, SIM in train dimoun, be it dan sekter piblik, be it dan sekter Gouvernman dan diferan domenn, tel ki management, accounting, customer service, leadership, human resource management, lantreprener and so on, zis pou nonm enn de.  E mon panse sa bann training in donn sa bann dimoun sa loportinite pou zot mye kapab fer fas avek legzizans lemonn biznes, landrwa travay and so on.  E sa an retour in ede pou build capacity nou work force parey mon’n koz lo la.  Me anmezir ki nou evolye, anmezir ki lemonn travay i demann plis legzizans, mwan osi mon krwar nou bezwen vin pli inovativ e inovasyon i en keksoz ki inevitab.

Semenn pase, Vandredi pase nou ti vwar premye cohort etidyan ki’n pas atraver Liniversite Sesel graduate. Nou konnen poudir i pa’n en parkour fasil.  Malgre legzistans Liniversite, nou konnen poudir ozordi zot ankor pe fer fas avek bokou defi, bokou difikilte.  Ler ti pran desizyon pou anmenn NIE anba Liniversite, ti annan bokou konsern ki ti ganny leve.  Teacher training parey nou tou nou konnen in parsyelman ganny afekte e ozordi sa i en pwen konsern ki Gouvernman, ansanm avek son bann partners pe sey met lanmen lo la pou adrese e mon panse petet out there osi, en konsern se eski Liniversite Sesel pou kapab ofer sa training lo sa nivo e dan sa direksyon ki SIM ti pe ofer.  Parey nou konnen poudir bann dimoun ki enroll avek SIM, laplipar zot, zot lo en baz tan parsyel, part time parey nou dir.  E pou nou kapab fer sa loperasyon, nou bezwen fer sir ki nou annan en progranm letid ki fleksib, ki adapte e kot bann landrwa travay i vwar zot dan bann pozisyon kot zot kapab enroll zot bann travayer, anmenmtan ki sa bann travayer i kontinnyen delivre e performen dan zot landrwa travay.  So, mwan mon annan serten pwen konsern.  Minis in dir ek nou poudir i annan en komite ki’n ganny met anplas e ki pe fer serten travay e sa komite, bann rekomandasyon pe ganny fer, ler SIM i move anba Liniversite, son fonksyonnman pou ganny prescribe anba School of Business Management, so mon premye kestyon se eski Liniversite i pou pare a tou pri pou li kontinnyen mentenir sa mode laprantisaz ki bann etidyan ki enroll pou bezwen swiv e parey mon’n dir, akoz sa i bezwen dan en fason tre fleksib, akoz parey mon’n dir nou pou servi bann parti time students laplipar ditan.  Eski nou pa pou trouv nou en pti pe dan menm senaryo kot nou teacher training par egzanp in parsyelman ganny afekte?  So, sa i en lot pwen konsern.  Eski rol Liniversite Sesel, sa School of Business Management, eski son focus i pou plis lo sa nivo akademik, rather than sa nivo pli practical based oriented, parey ki SIM ti pe fer?  E an vi ki SIM ti’n deza travay lo en plan 2013/2014, eski sa plan i pe al avek sa lekol e i pou kontinnyen ganny enplimante parey in ganny prescribe dan sa plan, tou sa bann keksoz e en lot kestyon konsern ki mon ti a kontan Minis i donn nou e ki pou arive avek sa kantite staff? Ok, so nou pou maximize resours wi, me nou osi konnen poudir recently, Liniversite Sesel in recruit en kantite staff, sirtou etranze sorti Moris e from what I’ve gathered se ki i annan serten sa bann staff ki under work, zot under load so, ki pou arive ek sa bann staff? Eski zot kontra pou ganny terminate pou donn plas bann Seselwa ki sorti SIM, ouswa bann ki’n SIM pli bokou letan, ki’n dan sistenm pou zot mentenir bann plas?  So, enn de pwen konsern, me anmenmtan mon swete parey mon’n dir ki sa move i anmenn plis progresyon in terms of training, rather than en regresyon.  Mon salye konpetans bann staff Liniversite e mon konnen ki si sa demars i byen ganny antreprann, definitivman sa pou anmenn bokou, bokou plis benefis in terms of training, capacity building e of course bann refresher courses ki pou ganny ofer.  Mon alor swete parey mon’n dir ki bann courses i ganny enplimante dan en fason byen, dan en fason fleksib e kot sa i ed nou pou zwenn nou bezwen lanplwa ki kontinnyelman demanding e mon swete osi ki dan en tel transformasyon, nou nivo training i vin pli alaoter e anvi ki sa i pou anba en Liniversite e vi ki Liniversite i ganny afilye avek bann recognized international institutions, bann lezot Liniversite, so then mon krwar sa diplonm ouswa sa sertifika ki sa bann aplikan, apre ki zot graduate zot pou gannyen, i pou donn li sa plis recognition. So, parey mon dir mon reste konvenki ki en tel move pou anmenn plis inovasyon, plis kredibilite, plis rekonesans e mon pou donn sipor sa Bill e mon ti a kontan parey mon’n dir ki Minis i donn nou serten pti leksplikasyon lo sa enn de pwen konsern ki mon’n fer resorti.  So, mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Samson.

 

HON DEREK SAMSON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, Minis, koleg Onorab bonzour.  Bon sanzman i vedir bon devlopman Mr Speaker, an regardan sa Bill bomaten.  Sesel pe bouz ver bann polisi pli obzektiv e pli stratezik e se pou anmenn nou pei dan en direksyon pli modern e pli prosper ki sa pe arive, en Sesel ki kontinnyen reziste sok e menas kriz ekonomik mondyal.  Mr Speaker, i kapab enkrwayab me i reste touzour vre ki konesans, ledikasyon e lasazes i reste lafors pli enportan pou en zonm, en fanmiy oubyen en nasyon.  Se pou sa rezon akoz ki mon mazinen Sesel pe reve e antisipe ki en zour ava annan at least en graduate Liniversite Sesel dan sak lakour Seselwa.

Zisteman Mr Speaker, Vandredi pase, parey Onorab presedan in dir, le 7 Desanm, dan lasal teat Anse Royale Liniversite Sesel, ti annan 22 graduates ki ti resevwar zot dgre avek Sanselye Liniversite Sesel Prezidan Michel, ansanm avek 107 teachers ki ti osi resevwar zot diplonm.  Serten nou ti ganny privilez pou asiste sa bel seremoni Mr Speaker e resantiman lazwa profon ti ganny reyonnen lo figir tou dimoun prezan, pandan e plitar apre sa moman istorik.  Istorik Mr Speaker akoz sa ti premye group etidyan Liniversite Sesel pou resevwar zot degre e diplonm depi legzistans Liniversite Sesel, ki ti ganny anonse e konsevwar an 2007 par lasazes Prezidan Michel limenm.  Ozordi preske 5 zour apre, nou Lasanble i ganny demande pou aprouv dizolisyon Lenstiti Zesyon Sesel SIM, pou ki i ganny dezorme entegre avek Liniversite Sese.  SIM in en Lenstitisyon ki’n form avek bokou sikse en gran group zofisye gouvernmantal dan bann pozisyon kle, dan bann diferan Minister dan pei.  Mr Speaker, menm isi dan nou Lasanble, si pa tou, lamazorite nou bann Manm in pas atraver SIM a en moman ou en lot pandan parkour nou karyer.  Grander performans e sikse SIM i date depi 1978, parey Minis in prezante.

Once a trainer, always a trainer. Sa ti paro ex-Minister Noellie Alexander, Minister for Administration and Manpower Development ki ti premye Direkter Seselwa kot SIM ler i ti zwenn sa sant an 1987.  Depi ex-Minister Noellie Alexander ziska Ms Audrey Nanon, SIM in konn plizyer Direkter ki’n ede dan sa Lenstiti pou ki sa Lenstiti i konn son grander, son ran, son rikord sikse e menm son non.  Mr Speaker, ozordi moman petet pou nou remersi tou sa bann ansyen Direkter SIM, enkli bann staff ki’n pas atraver sa Lenstitisyon, pou dir zot vreman mersi pou travay ki zot in fer atraver SIM.  Mon a profite osi pou felisit Madanm Shella Mohideen koman nouvo Head sa Lenstitisyon, School of Business Management ki pou son nouvo non e nou espere ki travay i kontinnyen pou gard sa travay kontinnyen Mr Speaker.

Alor Mr Speaker, set avek lespwar ki nou zwenn, ki mwan mon zwenn larestan koleg pou antisipe e demande ki School of Business Management i kapab kontinnyen groom proporsyonnelman nou bann travayer piblik avek bann kourt oubyen long courses.  I byen note Mr Speaker ki se pa pou nenport ki rezon ki SIM pe bouz avek Liniversite Sesel.  SIM alone ziska ler ti pe perform alaoter, rezon prensipal pou sa lentegrasyon se pou armonizasyon e zefor pou anmenn bann tel profesyonnel kot SIM, ansanm avek bann kot Liniversite Sesel e therefore ankouraz meyer performans dan sa nivo ledikasyon.

Mr Speaker, ler nou vwar en lekip pe perform o nivo, dizon lo en laplenn zerb ouswa enn legzanp, annou dir ki laplenn i plito ver e ki lekip pe perform ase byen, i enportan ki ler sa lekip dizon i sanz son non, i bouz dan en lot area zwe ki bann performan, bann zwen i reste motive e konpetan pou kontinnyen performen.  Ki lekip i kontinnyen score koman lobzektiv son zwe.  Ki si fodre bann zwer i adapte avek nouvo lanvironnman, zot fer li a tou pri pou garanti sikse kontinnyel.

Mr Speaker, mon krwar ki le pwen i kler parey Onorab presedan in fer sorti e parey Minis in dir ki School of Business Management i somehow remain the same in body and in soul, malgre sa lentegrasyon.  Eski i annan lavantaz direk oubyen bann benefis direk avek sa lentegrasyon Mr Speaker?  En lavantaz direk ki nou ekspekte vwar se ki ler Liniversite Sesel i abzorb SIM, travay consultancy ki SIM ti pe fer e ki Liniversite Sesel ti pe vwar li koman en defi i pou fer alor ki Liniversite Sesel pou maintenant kapab ogmant son kapasite resers e ofer bann sipor konsiltasyon bann sekter ki bezwen sa servis.  I annan bokou plis lavantaz ankor ki nou pou vwar avek sa lentegrasyon Mr Speaker.  Mon kontan pou aprann ki byensir compass SIM Ma Joie pou reste koman sa landrwa ki pou kontinnyen resevwar etidyan pou sa bann tel letid e alor Liniversite Sesel, apre ex-Politechnic Anse Royale, la i Mont Fleuri, i ava osi manage ex-compass SIM.

Vwala Mr Speaker, taler ler nou pou vote pou ki vreman SIM i ganny Repeal, listwar pou touzour fer ki nou pou rapel Sesel avek en nivo ledikasyon ki pe evolye avek sikse.  Ki avek kalite sistenm ledikasyon ki nou annan Sesel, “Lavenir dan nou lanmen” parey moto Liniversite Sesel i dir.  Ki a nenport ki laz nou kapab aprann dan sa pei.  Mr Speaker, mon swet tou staff Liniversite Sesel bonn sans pou lannen 2013, sirtou bann travayer School of Business Management.  Bon sanzman i vedir bon devlopman.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Pillay.

 

HON SEBASTIEN PILLAY

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon pou tre bref e tre spesifik lo mon lentervansyon an sa ki konsern sa move pou Repeal the SIM Act e annefe entegre SIM avek Liniversite Sesel.  Mon premye pwen i konsern lentegrasyon e lafason ki lentegrasyon i ganny fer.  mon krwar nou devret aprann par leksperyans ki nou’n gannyen avek lentegrasyon lezot lenstitisyon ki nou ti entegre opparavan, nou devret vwar modabilite sa lentegrasyon, lafason ki nou asire ki SIM, dan son fason fonksyonnen ozordi, i ti annan serten lendepandans.  Nou bezwen osi asire ki i annan serten lendepandans dan son fonksyonnman, tout an prenan kont ki la i pou anba en striktir akademik ki pou demande serten rezim akademik i ganny enplimante.  E la mon konsern, zis parey Onorab Arnephy in souleve se sa bann courses ki SIM pe donnen, par egzanp ti annan bann courses pou Office Management eksetera e tou sa bann courses ti pe gid towards improving service delivery dan bann servis Gouvernmantal.  Alors, si nou pou entegre SIM, nou bezwen asire ki sa bann konponan sa bann courses i kapab ganny mentenir dan serten fason e mwan la mon ti a sizere ki i annan en peryod, en breathing period ki par egzanp pa 1an, mon pe sizere 2an akoz lefe ki SIM in operate sitan kantite letan endepandaman, 2an i ava donn Liniversite letan pou negosye avek SQA, ratifye, valid bann kalifikasyon, travay lo en mondalite donn resours pou sa bann courses e osi vwar lekel sa bann courses ki bezwen ganny move avek par egzanp bann lezot lenstitisyon par egzanp ALDEC a kapab take over sa bann fonksyonnman e allow SIM efektivman pou entegre dan Liniversite e antre dan en rezim akademik e la i ava move towards bann courses, bachellors degrees eksetera, post graduate diplomas.

Mon lot pwen Mr Speaker i konsern konsolidasyon resours.  Ler SIM pou bouz anba Liniversite, i pou perdi serten laspe son lendepandans e pou annan en konsolidasyon resours ki pou fer ki Liniversite prezan pou bezwen asire ki resours i ganny mentenir across the board, across each faculty. Nou pa pou kapab annan en Liniversite kot serten faculty i ganny konsidere pli o ki lezot, i bezwen annan serten standar, en serten ekitabilite e fairness across the board.  Now, sa ki enportan pou sa lekip, oubyen sa group dimoun ki pe travay lo sa tranzisyon se ki zot bezwen konsidere, lafason ki resours ki SIM ti pe gannyen ozordi pou li kontinnyen avek sa bann progranm ki i annan i ganny mentenir.  Now, konsern ki mwan mon annan se ki ler ou consolidate resours, i pou annan bann rekomandasyon, bann regilasyon administratif ki bezwen ganny swiv.  Now, lefe ki SIM ti pe operate endepandaman avan, i ti permet li pou fer serten executive decision e met resours a dispozisyon petet sa bann courses, dan en fason, dan en dele letan pli vit.  Now, si i pe move anba Liniversite, i annan sa bann regilasyon administrative ki i bezwen swiv, then mon krwar nou bezwen travay lo modalite ki sa bann regilasyon, pandan en peryod letan ki SIM pe, nou kapab apel sa en incubation period avek Liniversite par egzanp, i a kapab kontinnyen annan ase resours pou li fulfill bann requirements bann progranm akoz at the end of the day, se sa bann dimoun ki deza enroll sa bann progranm ki pou perdi, si nou annan bann rezim administratif ki en pti pe tro konplike.

Mon trwazyenm pwen Mr Speaker, i konsern continued development and support.  Mon krwar i annan serten merit, i annan en lozik dan sa desizyon pou entegre SIM avek Liniversite Sesel.  Nou en pti pei, nou bezwen konsolid nou bann resours, but at the same time nou bezwen konsider diferans ant sa ki en Liniversite i provide e sa ki en Management Development Institute par egzanp parey SIM ti ete pe provide.  I pa parey, i pa pou lo menm nivo.  So, nou bezwen vwar aprezan, anba ki modalite sa bann lezot konponan pou ganny fer e ki fason Liniversite i kapab act koman en fasilitater oubyen koman en capacity builder pou ede kontinnyen promouvwar devlopman dan sa area.  E

E mon dernyen pwen Mr Speaker, mon’n tous lo la brefman me selman lenportans sa pwen se ki nou bezwen annan en validasyon, en serten standar ki ganny etablir par bann kalifikasyon ki bann dimoun i gannyen atraver sa bann courses.  Now, ler nou’n fer sa move, ti deza annan validasyon pou bann courses SIM me ler nou pe move avek Liniversite, mon krwar petet prezan nou bezwen antre dan negosiasyon pou vwar ki sa ki nou kapab fer anplis.  Fodre nou mazinen poudir ozordi i pa letan pou nou zis donn en dimoun en sertifika ler i fini fer en training.  Sa sertifika i bezwen anmenn en sanzman dan son renimerasyon, i bezwen anmenn en sanzman dan son stati travay, si i pou ganny en promosyon eksetera.  Pa pou zis sertifika ki i pou met lo miray, nou’n donn li en sertifika.  So, mon ti a kontan ki sa i ganny pran an konsiderasyon, tout an metan an perspektiv fleksibilite ki nou bezwen annan dan en letan, dan en peryod kot nou pe move towards entegre SIM avek Liniversite e why not konsider parey mon’n dir oparavan, en peryod at least 2an ki ava donn nou ase letan pou met tou keksoz anmars, menm 1an edmi, at the end of the day, nou tou nou pou benefisye.  Thank you Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon pa pou long akoz mon krwar bokou in deza fini ganny dir, me selman mon konpran lentegrasyon SIM avek dan Liniversite Sesel.  Minis in donn nou bann rezon as to akoz i krwar poudir a sa moman letan, nou bezwen bouz dan sa direksyon.  Bann rezon det Minis i bann rezon det ki fer sans, me mon annan serten kestyon kantmenm pou mwan demann Minis e mon ti ava kontan ki Minis i klarifye sa Lasanble lo sa bann kesyon.  Mon ti a kontan demann Minis si i annan, avan ki sa desizyon in ganny pran, si in annan bann resers, oubyen bann studies ki’n ganny fer an relasyon avek sa lentegrasyon e eski sa bann resers in demontre poudir sa desizyon i en desizyon ki pou fer sans e i en desizyon ki pou successful? E si sa bann resers oubyen studies in ganny fer, mon ti ava egalman kontan konnen si i annan deza bann progranm ki’n fini ganny definir an relasyon avek lafason ki SIM pou ganny basically entegre dan Liniversite Sesel?  Mon ti ava kontan ki sa bann study oubyen sa bann progranm i ganny mete, i ganny donnen oubyen i ganny mete a latansyon bann Manm Parlman konmsi pou cool nou down akoz i en desizyon enportan ki’n ganny pran e i bezwen alors en desizyon ki dan lentere pei e dan lentere bann staff e bann etidyan ki abitye swiv bann kour e ki anvizaze alavenir swiv bann kour kot SIM.  Mon ti a kontan alors ki sa plan kour term, mwayen term e lon term, dan lafason ki sa lentegrasyon pou take place i ganny mete a nou dispozisyon.

Dezyenm keksoz ki Minis in koz lo la, in koz lo resours pou pli byen ganny servi.  Mon dakor si i annan en lentegrasyon ki smooth e ki’n ganny byen planifye, mon napa okenn dout ki resours pou ganny byen servi e monti ava kontan ki Minis i eksplik nou en pti gin kimannyer, letan in koz lo better investment, elabor lo la e dir nou kimannyer sa better investment pou vini.  Akoz menm si Minis in dir nou sa, plitar dan son lentervansyon Minis in dir mwan en keksoz ki’n disturb mwan en pti gin.  In dir nou poudir plitar, bann staff pou ganny zot letter of offer.  Prezan mon pe mazinen, mon dir be si plitar bann staff pou ganny zot letters of offer, eski in annan negosiasyon ek bann staff e eski zot in agree deza lo bann desizyon ki’n ganny pran an relasyon avek sa lentegrasyon?  Eski, si bann staff prezan ki pe al ganny zot letter of offer, Minis in koz ek nou lo kantite konesans, kantite konpetans ki sa Lenstitisyon i pou anmennen pou Liniversite Sesel.  Be eski bann staff in fini pran desizyon ou zot join avek Liniversite Sesel pou zot anmenn sa konpetans e pou zot anmenn sa konesans ki zot in devlope over the years avek sa Lenstitisyon kot Liniversite Sesel?  Sa i en keksoz ki mon ti a kontan ki Minis i elabor lo la e i fer keksoz kler pou Lasanble Nasyonal.

Minis in osi egalman koz lo meyer kalifikasyon pou bann etidyan ki al swiv bann kour avek SIM, ki dezormen prezan pou vin anba Liniversite Sesel.  Eski zot pe mazinen pou ofer bann kour zis lo nivo degre, oubyen eski sa kalite kour ki serten etidyan ki sertennman pa ti lo nivo degre, ki sa bann etidyan ti ganny sans pou zot swiv avek SIM, eski sa bann kour pou ankor ganny donnen avek bann etidyan ki alavenir ti pe swete kapab swiv sa bann kour lo sa nivo, that is lo en nivo ki pa nivo degre?  Sa i bann keksoz ki mon anvi Minis i eklersi mwan lo la.

En lot pwen i eski bann etidyan aktyel. Ki pe swiv bann kour kot SIM, eski zot in ganny konsilte, eski in annan bann kozri ki’n ganny fer avek zot?  Eski pou kontinnyen annan fleksibilite, parey serten entervenan avan mwan in demande, eski pou kontinnyen annan serten fleksibilite an term par egzanp timetable parey in tradisyonnelman annan avek SIM? E dernyen pwen ki mon ti a kontan mansyonnen se ki Minis in dir ki i pou napa okenn negative impact lo bann staff.  Again, pou mwan letan i dir napa negative impact, savedir i montre mwan poudir tou bann staff in dakor avek tou bann kondisyon ki’n ganny mete devan zot, bann staff pou kontinnyen dan lanplwa, bann staff pou al join avek School of Business Management dan Liniversite Sesel pou zot kontinny zot lanplwa.  So, tou sa bann keksoz pou mwan, i demann en pe klarifikasyon, alors mon ti ava kontan si Minis i kapab donn nou plis detay lo la.

Lo lot kote, si in vreman annan sa study, sa resers ki’n demontre ki sans pou sa lentegrasyon vin successful i very high, then mon kontan akoz pou mwan i pou vedir ki pou annan pli bon zestyon resours.  Pou mwan i pou vedir ki bann etidyan ki swiv bann kour anba School of Business Management pou ganny better quality. Mon pa pe dir ki SIM pa ti bon, mon, mon konnen poudir SIM in prodwir vreman en kantite kalite etidyan, me nou toultan anvi improve and therefore mon ava mazinen poudir, parey mon’n dir, si sa study in ganny fer and if it is going to be a success, mon swete poudir nivo pou mont bokou pli o ankor akoz apre tou, se nou bann Seselwa ki al swiv kour kot SIM, se nou bann Seselwa ki al swiv kour kot Liniversite Sesel e tou Seselwa, enkli mwan menm, mon touzour swete ki the country i donn nou etidyan Seselwa e Seselwa an zeneral quality and the best and the highest possible level of education sa pei.

So, avek sa mon ava atann bann leklersisman sorti kot Minis, apre mon a vwar kimannyer mon pou vote.  Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, bokou in ganny dir lo SIM, mon pa pou repet sa ki’n deza ganny dir.  Kantmenm mon annan detrwa sizesyon pou met devan Minis la ki nou pe Repeal Lalwa ki gouvern SIM. E an antisipasyon pou son lentegrasyon avek Liniversite Sesel.

Premyerman, premye pwen mon ti a kontan fer Minis se ki SIM i en profit making learning Institution. Mon pa krwar SIM ti pe fer okenn loss e a mon avi, sa lannen 2012 in en lannen kot SIM in fer annefe en bon rikord profi lo bann fees ki i sarze avek bann landrwa travay, bann endividi e bann kors ki nou fer e lefe ki i pe al entegre avek UNISEY, e nou konnen UNISEY i ankor Budget dependent pou lemoman, mon ti a kontan konnen kimannyer sa pou marse, pou fer sir ki omwen sa School of Business Management i vin premye faculty anba UNISEY ki profit making e ki nou servi model SIM pou rann bann lezot faculties profit making e fer ki eventually UNISEY i ava aret depan lo Bidze Gouvernman pou li kontinnyelman fonksyonnen.  So, sa i premye pwen ki mon ti a kontan fer.  i bezwen annan en bon model sestyon pou li kapab fer sa bann profi ki in fer.

Dezyenm pwen, mon ti a swete ki lentegrasyon SIM avek UNISEY i smooth akoz parey nou konnen, ler ou annan bann lentegrasyon koumsa i pa fasil.  I annan staff ki pa neseserman anvi petet al UNISEY.  I annan staff petet i annan krentif oubyen etan donnen ki en kantite zot bann staff ti bann part time.  I annan ki ti lo consultancy. I pa neseserman sa model ki UNISEY pe adopte.  So, alors kimannyer, parey Onorab Arnephy in fer resorti, kimannyer ou annan en Lenstitisyon ki li son model staff, zesyon staff e zesyon bann course i part time, i vreman fleksib e ou pe entegre li dan en Lenstitisyon ki en pti pe pli rizid an term zesyon staff e zesyon bann kalandriye skoler.

Mr Speaker, mon trwazyenm pwen se retention of staff by UNISEY. I napa garanti, menm si petet mon pa konnen, bann travayer SIM in petet dakor annan prospect dan UNISEY.  Parfwa ler ou dir be, nou annan resours dan SIM e nou anvi entegre li anba Liniversite e nou dan nou lespri nou pe mazinen ki tou dimoun sorti SIM i ava al anba Liniversite, nou rann en risk perdi zot akoz zot annan lezot opsyon andeor UNISEY pou ale.  So, sa lentegrasyon i bezwen byen kalkile pou ki i annan en flow from SIM to UNISEY and not from SIM to other Institutions or other Organisations e se la kot nou rann risk perdi bann travayer tre konpetan, tre dedicated e rann risk kontinnyen depan lo bann travayer etranze dan nou bann learning Institutions.  So, mon krwar i en gro zefor par tou bann partener konsernen pou fer sir ki sa lentegrasyon i smooth e ki i annan aktyelman retention of staff by UNISEYThe Management of UNISEY is not the Management of SIM.  E nou bezwen rekonnet sa.  So, UNISEY i bezwen rekonnet ki i pe adopte si oule en group travayer avek en nouvo kiltir, en lot kiltir travay e ki i enportan ki nou retenir sa bann travayer.

Minister, mon ti a kontan osi koz lo package ki bann staff UNISEY, bann staff SIM e bann etranze ki pe travay dan UNISEY i gannyen.  Mon krwar i annan en gran bezwen pou revwar tou sa bann package e fer sir ki bann dimoun, bann staff, bann travayer ki pe travay dan nou learning Institution ki pli o nivo dan pei, i ganny byen renimere.  Mon dir sa akoz deba lo Bidze in focus en kantite lo travayer Seselwa.  Nou’n focus en kantite lo en bon package pou nou travayer Seselwa e en kantite Manm in fer resorti valorizasyon nou bann profesyonnel Seselwa e zisteman sa Lalwa ki devan nou, nou bezwen careful ki nou valoriz nou bann profesyonnel Seselwa e mon kontan note ki SIM napa en kantite etranze ki travay laba.  In annan li en group staff ki an gran parti in bann Seselwa.  In bann Seselwa ki’n pas dan nou bann Lenstitisyon skoler, ki’n al Liniversite, ki’n retournen e ki kontinnyen montre lezot.  Akoz i en pti group dimoun tre kalifye, tre profesyonnel me ki deside kontinnyen reste e travay pou Sesel e mon krwar i annan en nesesite ozordi, avek sa lentegrasyon pou nou revwar package.  Me osi pou nou annan en zefor serye, pou annan en 100 percent Seychellois work force dan UNISEY. Mon krwar i pou fer Sesel fyer si nou sey akonplir sa lobzektiv.  Nou pa neseserman happy pou antann ki deza nou bezwen enport, nou bezwen rod 10 travayer etranze pou met dan UNISEY e mon ti a pli happy ki nou kapab prodwir sa bann travayer.  So, mon krwar enn bann lobzektif sa bann sanzman se pou nou travay dir Minis e debrouye e fer sir ki omwen dan nou Liniversite Sesel, nou apel li Liniversite Sesel, nou annan 100 percent Seychellois work force.  E ki sa Liniversite i a vin en legzanp pou lezot lorganizasyon travay o nivo profesyonnel ki nou kapab annan nou Seselwa ki pe montre nou zanfan Seselwa bann diferan degree courses.

Dernyen rekomandasyon mon annan Mr Speaker se ki SIM ti pe ofer en kantite bann pti pti course. Pa neseserman akademik oubyen pa neseserman high level degree courses. Nou konnen ki en Liniversite i pa neseserman ofer zis degree courses, i ofer diferan course, i annan Liniversite i ofer summer courses eksetera.  Nou swe se ki SIM in la pou provide en servis a the business sector, bann pti biznes, bann endividi ki ti anvi upgrade son lekor e bann landrwa travay.  E i bezwen annan en zefor konsansye ki ozordi nou pe ganny dir wi, tousala pou ganny entegre avek Liniversite me i bezwen annan en zefor konsansye ki nou valoriz sa bann pti course e ki nou pa focus selman lo bann gro course akademik.  Etan donnen ki UNISEY i en academic institution, mon lafreyer se ki nou pou perdi valorizasyon e met lanfaz lo sa bann pti course ki ede soutenir nou bann kantite nou work force dan Gouvernman, dan private sector e bann pti biznes ki pe komanse.  E sa i bann dimoun osi ki nou’n koz en kantite lo la dan deba Bidze e ki nou’n dir se zot ki pou ed nou fer sa economic growth.  Se bann pti biznes ki fek komanse ki pou annan en bon business model pou li epanouir.  Se sa sekreter dan landrwa travay ki anvi ganny en diplonm en pti pe pli avanse ki pou soutenir nou lafors travayer.  So, mon krwar i enportan ki nou valoriz sa bann pti course, otan ki nou pe valoriz bann degree courses e bann course en pti pe pli avanse.

Dernyen pwen Mr Speaker, mon ti a kontan o non nou kote isi dan Lasanble, remersye e felisit tou bann staff e Management SIM ki pandan plis ki 30an in provide plizyer mil Seselwa e 3 zenerasyon Seselwa avek en kalifikasyon, avek travay, avek konpetans e zot in kontinnyen soutenir si oule nou lekonomi e en gran parti zot in soutenir Gouvernman, sekter piblik ek sekter prive, sirtou dan domenn business ek Management.  So, moman i apropriye pou nou remersye tou sa bann staff SIM, tou bann dimoun ki ti la o komansman, ki’n ede etablir sa Lenstitisyon e ki’n osi ede agrandir sa Lenstitisyon pou fer li vin sa ki i ete ozordi e met li lo sa nivo ozordi ki i kapab entegre avek Liniversite.  Lo sa not Mr Speaker, mon ti a kontan dir ek Minis ki nou pou siport sa demars par Gouvernman e nou ti a kontan osi ki bann konsern e bann rekomandasyon ki nou’n fer i ganny pran an konsiderasyon.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Minister, Right of Reply.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker, mon apresye e remersye bann Manm Onorab pou zot bann komanter ki zot in fer, zot konsern ki zot in eksprimen e anmenmtan osi bann sizesyon ki zot in met devan ki pou ede asire ki sa move ki nou pe fer dan lentegrasyon SIM avek UNISEY i en tranzisyon ki ganny fer dan en fason tre smooth e ki pa kree lezot problenm oubyen ki pran an konsiderasyon bann konsern ki zot in met devan, ki swa ki konsern staff oubyen ki konsern bann etidyan ki ti pe etidye dan sa Lenstitisyon.

Mr Speaker, Liniversite i pou bezwen vin en pe pli fleksib e permet lekol Business Management pou fonksyonnen e ofer bann kour ki SIM ti pe ofer oparavan.  I pou bezwen build in sa eleman fleksibilite pou ki sa lekol i kapab mentenir e kontinnyen fonksyonnen parey i ti pe fonksyonnen.  Byensir, nou konnen poudir anba Liniversite, i ava annan serten pti keksoz ki petet i pou bezwen sanze me i pa pou lentansyon Liniversite pou toudswit koman SIM i antre anba Liniversite pou li komans fer tou sord kalite sanzman e vir sa lekol anba lao.  Mon krwar sa nou’n fer tre kler avek Liniversite e komite osi ki’n fer sa travay in asire ki sa i pa pou arive.  Byensir SIM ti annan son plan devlopman e UNISEY pou bezwen vwar kimannyer sa plan devlopman pou osi ganny entegre e bann keksoz ki SIM ti’n mete dan son plan pou li fer e ki sa lekol, Business Management i ganny donnen loportinite pou li kapab enplimante e fer sa.

Kot i konsern bann training Mr Speaker, tou training SIM i ganny valide par SQA e tou training ki ganny valide par SQA, UNISEY koman en Lenstitisyon i pou bezwen permet lekol Business Management pou kontinnyen fer son bann training ki i ti sipoze pe fer.  Menm Liniversite i ganny drwa fer training o nivo sertifika, o nivo diploma e byensir o nivo degre.  E sa mon krwar i en keksoz ki Liniversite pou bezwen fer sir ki ler SIM i bouz anba Liniversite, ki i revwar en pti pe, i pa vwar li zis koman en Lenstitisyon ki pe ofer degree training, me osi i revwar pou li kapab en pe bann training ki pe ganny ofer, pou zisteman permet SIM fer sa ki i ti pe deza fer.  Liniversite in fer serten travay, serten legzersis pou vwar, an relasyon avek sa lentegrasyon, mon krwar pa si in al fer tro gran resers me mon konnen poudir i annan serten travay ki’n ganny fer ki baze lo serten model, lezot Liniversite ki osi annan en lekol, School of Business Management.  E se sa model ki Liniversite pou servi zisteman letan ki SIM i ganny entegre anba Liniversite.

Mr Speaker, kot i konsern bann staff, i annan meeting ki’n ganny fer avek bann staff, i annan plizyer diskisyon ki’n ganny fer avek zot e mon krwar bann staff in ganny sans pou zot dyaloge avek bann dimoun ki pe travay lo komite e otan ki mon okouran, sa bann staff in eksprim zot dezir pou zot move avek SIM anba Liniversite Sesel e lenformasyon ki mon annan se ki zot pou kapab mentenir zot saler, zot package ki zot ti pe gannyen anba SIM.  Donk, kot sa i konsernen, mon krwar ki bann staff i satisfe ki sa pe ganny fer lo zot nivo.  Byensir si Liniversite Sesel i annan travayer etranze ki aprezan i pa pou bezwen, etan done sa entegrasyon ki pe ganny fer, Liniversite pou bezwen revwar lakantite travayer etranze ki i anploye e i pou bezwen alavenir, baze byensir lo kontra travay ki zot annan avek Liniversite, i pou bezwen alavenir vwar ki sa bann travayer etranze zisteman ki pou bezwen sed laplas a nou bann travayer Seselwa ki pe sorti dan SIM e ki pe vin avek Liniversite.  Nou, nou anvi ki Liniversite Sesel i reste Liniversite Sesel dan tou son sans.  Nou pa anvi en Liniversite ki nou apel Liniversite Sesel me ki vwar li pe ganny anvair par en gran group travayer etranze e mon krwar Liniversite Sesel pou bezwen fer sir ki i planifye byen, pou ki sa pa arive alavenir.  Mon note Onorab ki sa i en pwen konsern en pti pe e nou Liniversite pou bezwen travay tre dir pou fer sir ki i annan ankor travayer Seselwa alavenir ki pe lecture dan Liniversite.  Byensir nou konnen, i pou annan nesesite pou nou petet dan enn de faculty kontinnyen pou en pe letan rely en pe lo travayer etranze, me nou pou bezwen osi planifye byen ki dousman dousman, nou Liniversite i vin en Liniversite antyerman avek en cohort travayer Seselwa.

Mr Speaker, i annan serten sizesyon ki’n ganny fer ki byensir parey mon’n dir, nou ava met devan Liniversite, nou ava fer propozisyon avek Liniversite pou zot kapab pran sa an konsiderasyon akoz mon krwar nou tou ki la nou swe se bann keksoz i mars byen e ki ni bann travayer SIM, ni bann etidyan ki pe deza etidye oubyen ki ti pou swete etidye anba SIM alavenir, zot pa ganny afekte par sa entegrasyon ki pe ganny fer.

Donk, avek sa Mr Speaker, mon ti a kontan mwan osi eksprim mon rekonesans profon pou tou bann fondater SIM, tou sa ki’n travay e devlop sa Lenstitisyon e anmenn li kot in ete ozordi e kot nou’n vwar poudir i kapab form parti en Liniversite.  E mon rekonnet ki SIM in fer bokou kot i konsern formasyon, sirtou formasyon bann kad profesyonnel dan pei, sirtou dan servis piblik.

E lo sa not Mr Speaker, mon ti a kontan remersye bann Manm Onorab pou zot sipor e pou zot bann kontribisyon ki zot in fer e demann zot byensir pou siport sa Bill pou Repeal SIM Act.  Mersi Mr Speaker.

 

 

MR SPEAKER

Bon, in ariv ler pou nou pran en vot lo merit sa Bill.  Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?  Mon a ganny mwan en formal Second Reading.

 

THE CLERK

A Bill of an Act to Repeal the Seychelles Institute of Management Act, Act 6 of 2006.

 

MR SPEAKER

Mon a ganny mwan en Mosyon pou sot Committee Stage.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker anba Order 91(1), mon move ki nou sispann Orders 65 to 70 pou nou sot Committee Stage.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, mon pou segonde me selman zis avan, mon ti pe gete dan sa Bill i annan en fot tipografik.  David Esperon i devret mon krwar Esparon.

 

MR SPEAKER

David lekel?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

The name of ……… wi.  Non Acting Attorney General i devret Esparon e non pa Esperon si mon pa tronpe.  Esperon alors ki sa sanzman i ganny pran an konsiderasyon.

 

MR SPEAKER

Fodre zot komans vin serye.  Zot non zot pa konn ekrir.  Bon, tou bann ki an faver?  Wi, note.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

So, mon segonn sa Mosyon.

 

MR SPEAKER

Yes, ok.  Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?  Mon ava ganny en Motion for Third Reading?

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker, anba Order 71(1), mon move ki nou lir sa Bill en trwazyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mon segonn sa Mosyon Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Ok. Nou ava pran en vot lo la.  Tou bann ki an faver?  Okenn ki kont?  Bon, mon a ganny mwan en Third Reading.

 

THE CLERK

This Act may be cited as The Seychelles Institute of Management Repeal Act 2012.

 

MR SPEAKER

Ok, Bill in pase, Repeal SIM Bill e donk nou ava remersye Minis e ekskiz li parmi nou.  Kant a nou, nou pou zwenn demen 9er bomaten.

 

(ADJOURNMENT)