::
Home » Verbatim » Verbatim - Third Term 2012 » Tuesday 4th December, 2012

Tuesday 4th December, 2012

NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 4th December, 2012

The Assembly met at 9am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour Minis Finans avek son delegasyon.  Ozordi parey zot konnen i en zour enportan, set akoz ozordi ki Minis pou delivre son Budget Speech.  Me avan ki mon envit Minis pou delivre son Budget Speech mon ti oule felisit nou team, en team ki mon kapab apel ekstraordiner ki’n partisip dan Unit Relay, Onorab Rose, Onorab Vidot, Onorab Maria-Payet, Onorab Vangadasamy, Onorab Lebon avek Onorab Arnephy, enkli nou 3 staff Msye Kitson Julie, Ms Betty-May Bibi e mon konpran ki Sergeant-At-Arms osi ti la e mon konpran ki zot in bat 13 team enkli State House, so felisitasyon e lannen prosen mon ekspekte ki zot pou fer pli byen.  Mon ava konsidere partisipe mon osi e ankor enn fwa felisitasyon.

 

(Applaud)

 

MR SPEAKER

Nou ti annan en first reading.

 

THE CLERK

This Act may be cited as the Energy Act 2012.

 

MR SPEAKER

Bon, mon a ganny mwan en Motion for second reading lo Appropriation Bill.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker anba Order 64(2) mon move ki sa Bill i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker mon segonn sa Mosyon.

 

MR SPEAKER

Mon envit Minis pou pronons diskour Bidze.

 

 

 

MINISTER PIERRE LAPORTE

Mr Speaker, Leader Zafer Gouverman, Leader Lopozisyon, Manm Onorab Lasansble Nasyonal, Ser, Frer e Ser Seselwa.

Mr Speaker, an 2012 lekonomi Sesel in rikord krwasans pozitiv, malgre lefe kriz finansyel ki ankor pe ganny resanti atraver lemonn.  Lenpak logmantasyon dan pri manze e karbiran lo marse enternasyonal, in kontinnyen enpakte tou Seselwa atraver lenflasyon domestik ki’n ogmant a nivo pli o dan 4an.  Me malgre tou sa nou’n reste rezilyan e labaz nou lekonomi in reste solid.

Sa kwasans pozitiv dan nou lekonomi sa lannen Msye Speaker, in ganny siporte par en makro-ekonomi stab ki’n baze lo bon disiplin polisi moneter e fiskal.  Toudmenm, nou’n asire ki byennet nou pep in reste primordyal dan nou stratezi kwasans, atraver lenvestisman kontinnyel dan zot bezwen sosyo-ekonomik.

Mr Speaker, nou sekter prive i bezwen reste dinamik akoz i moter nou lekonomi.  Se pour sa rezon ki nou Gouvernman pe konstaman rod zefor pou amelyor nou klima lenvestisman pou fer li reponn a bezwen sekter prive pou li prospere.  An 2012, nou’n envestir en kantite resours pou fer li pli fasil, mwen ser, e mwen birokratik, pou nenport dimoun ki anvi fer biznes Sesel.  Ler mon ti pran mon post an Mars sa lannen, mon ti donn en langazman for pou batir lo travay mon predeseser Vis-Prezidan Faure, pou redinamiz e kontinnyen moderniz lanvironnman pou fer biznes Sesel.  Nou toulede nou ti partaz pwennvi ki i pa ti plas Sesel pou li parmi bann dan klib “par lao santyenm” lo klasman Labank Mondyal, konsernan lanvironman biznes e ki nou ti devret dan en meyer pozisyon ki sa.  Avek sa vizyon partaze, nou ti etablir en plan daksyon, ki nou’n enplimante avek viger e determinasyon, avek sipor bann akter kle, enkli nou bann partener enternasyonal e sekter prive Sesel.  Rezilta sa bann zefor, se ki Sesel in amelyor son pozisyon par 29 plas dan klasman Labank Mondyal.

Mr Speaker, en tel amelyorasyon enportan dan zis 1an i par okenn standar, en gran lakonplisman.  Pandan lannen 2012, Sesel ti konsolid son premye pozisyon dan Lafrik pou ‘e-Government.’ Sa ti gras a vizyon sa Gouvernman pou pran en lapros modern pou delivre son bann servis e prenan lavantaz ki teknolozi lenformasyon i anmennen.  Nou lenvestisman dan Kab Soumaren ki ti vin operasyonnel resaman, i temwanny sa langanzman.  Me, Mr Speaker, zis pou met sa platform teknolozik an plas, i pa sifizan.  Latous imen i reste eleman touzour kritik e se akoz sa ki bann travayer dan sekter piblik i devret osi ogmant standar zot servis e delivre li avek plis profesyonalizm, efikasite, ek devosyon.

Mr Speaker, Bidze 2013 i baze lo bann mezir ki Gouvernman pou pran pou akseler krwasans ekonomik, ki osi tenm sa Bidze.  Me Gouvernman pou kantmenm touzour asire ki an adoptan bann tel mezir, ki sa pa zanmen menas bezwen sosyo-ekonomik nou pep.

Malgre bann defi ki lekonomi mondyal in kontinnyen fer fas avek, nou prevwar en krwasans ekonomik reel 2.7 poursan konpare a 5 poursan an 2011.  Nou’n anrezistre performans pozitiv dan lamazorite sekter lekonomi, enkli tourizm, lapes endistriyel e semi-endistriyel, transformasyon manufacturing parey nou dir e konstriksyon.

Mr Speaker, pli gran defi ekonomik ki nou’n fer fas avek ozordi se lenflasyon ki ganny enfliansye an gran parti par sa ki arive lo marse enternasyonal.  Pri komodite de baz e prodwi petrolye lo marse enternasyonal in ogmante sa lannen.  Sa sitiasyon ti agrave par depresiasyon dan to lesanz Roupi, ki ti depresye dan en fason enportan pandan premye 7 mwan 2012.  Sa ti ede pous to lenflasyon pou depas 9 poursan, me avek en polisi moneter plis sere ki Labank Santral in adopte resaman, to lenflasyon in gradyelman bese pou ariv 7.6 pursan an Oktob.  Bann lezot endikater i reafirm ki nou lekonomi i reste solid e rezilyan.  To lesanz Roupi in stabilize parey mon’n dir, vizavi bann lanmonnen mazer swivan depresiasyon pli boner sa lannen, nou sirplis bidzeter primer i prozekte pou depas nivo ki nou ti’n prevwar, tandis ki det piblik in bese pou ariv 80 poursan GDP, konpare avek 150 poursan an 2008.  Rezerv deviz etranzer in kontinnyen ogmante e nou ekspekte ki i pou depas 300 milyon dolar Ameriken, ou ekivalan 2.7 mwan valer lenportasyon alafen 2012.

“Current Account Deficit” lo nou “balance of payment” in reste 22 poursan of GDP.  Nivo somaz i reste mwens ki 3 poursan, tandis ki lakantite dimoun lo lasistans Sosyal in diminnyen, sorti 5,000 an 2011 pour ariv 3,500 sa lannen.  Mr Speaker, nou lekonomi i kontinnyen sibir lenpak problenm piratri.  Depi komansman sa lannen, nou’n depans apepre R50 milyon dan Bidze nasyonal lo bann aktivite lie a lalit kont piratri.

Performans Bidze an 2012.  Mr Speaker, nou prozekte en sirplis primer R837 milyon, swa 5.9 poursan GDP sa lannen, ki pli o ki sa 4.7 poursan  ki ti’n ganny bidzete.  Gouvernman i ekspekte kolekte R6.1 bilyon an reveni, ki R770 milyon, ouswa 14 poursan plis ki ti’n prozekte.  Depans total i ekspekte ariv R5.8 bilyon, osi 14 poursan plis ki ti’n prevwar.  Koleksyon Trades Tax i ekspekte ariv 7 poursan pli ba ki ti’n prozekte, me par kont nou’n anmas 7 poursan anplis ek Excise Tax, prensipalman lo bann prodwi lokal.  Vi ki nou pa ti enplimant “Value Added Tax” (VAT) parey nou’n prevwar an Zilyet sa lannen, reveni in alor ganny kolekte atraver GST.  Antou, an 2012 nou ekspekte kolekte R1.5 bilyon ek GST, swa R108 milyon anplis ki nou ti ekspekte kolekte avek GST e VAT ansanm si ti pou’n ganny enplimante.  Pour Businness Tax, nou ekspekte en bes 1 poursan, prensipalman lo Withholding Tax.  Income Tax i prozekte pou ariv R685 milyon, swa R60 milyon parlao a ki ti’n prevwar.  Sa logmantasyon i atribye a sekter prive ki limenm i reflekte kreasyon plis lanplwa.  Lezot Reveni tax, ki enkli Stamp Duty, i ekspekte ariv plis ki 61 poursan par lao sa ki ti’n prevwar.  Sa i reprezant prensipalman reset asosye avek lavant zil Daros ki ti anmenn en reveni total R288 milyon.

An sa ki konsern depans, depans kouran e kapital i toulede ekspekte pou osi depas prozeksyon, sirtou pou bann Minister ek Departman, benefis e progranm Fon Sekirite Sosyal, osi byen ki proze kapital.  Konpare ek en Bidze R5.1 bilyon, depans i ekspekte total R5.8 bilyon.  Sa pou R730 milyon anplis, ou 14 poursan par lao previzyon e i an rezilta sa bann fakter swivan:

Peyman lentere ki ti R161 milyon plis ki ti’n prevwar, akoz Gouvernman ti vann plis Treasury Bills pou asiste polisi moneter Labank Santral, akoz to lenflasyon koi ti’n mont pli o ki nou ti’n prevwar.

Dezyenmman se depans finanse par don eksteryer ki ekspekte ariv R351 milyon par lao sa ki ti’n ganny bidzete.

E trwazyenmman, lezot depans adisyonnel, enkli pou restriktirasyon Gouvernman.

An 2012 nou ti pas Public Finance Management Act ki anmenn en striktir bokou pli solid pou zestyon finans piblik.  Sa pou swiv par lezot mezir an 2013, tel ki pou anmenn staff kontab tou bann Minister anba responsabilite Minister Finans.

Polisi Moneter an 2012

Mr Speaker.  Lannen 2012 i en lannen avek bokou defi pour Labank Santral.  Labank Santral in bezwen ser polisi moneter parey mon’n dir pour konbat logmantasyon dan to lenflasyon.  Sa mezir ti kantmenm redwir lakantite likidite ki ti disponib dan labank pou labank komersyal donn loan.  Anplis, sa in osi koz en logmantasyon enportan dan nivo to lentere. Me la ki lenflasyon pe desann Labank Santral in komans relax son polisi moneter e sa i devret ogmant lakantite likidite dan bann labank ki ava ed bann labank ogmant lakantite kredi ki zot kapab donnen an 2013.

Mr Speaker mon pou koz en pti kou lo sa kestyon blansisaz Larzan e Lesanz Lenformasyon.  Sa ki’n arive tou dernyenman, kot serten Corporate Service Providers dan sekter offshore in ganny akize pou aksepte bann lof pour servi Sesel pou blansi larzan, in sekwe nou zirisdiksyon e in fer ki i pou vin pli alert e vizilan.  Menm si serten group in servi sa bann lensidan pour esey sabotaz limaz Sesel koman e ziridisksyon offshore prop e drwat, sa pa’n reisi diminnyen respe ki Sesel i annan avek kominote enternasyonal, enkli Lorganizasyon pou Devlopman e Korperasyon Ekonomik (OECD), ki’n rekonnet bann aksyon konkret ki nou’n pran pou lit kont blansisaz larzan, finansman terorism, e pou amelyor korperasyon enternasyonal e latransparans atraver lesanz lenformasyon dan domenn taks.

Mr Speaker, parey sa Lasanble Nasyonal i ava rappel, nou ti resaman amann nou Anti-Money Launderinng Act, pou ranforsi nou Financial Intelligence Unit (FIU). Sa bann lamannman pou osi fasilit korperasyon enternasyonal dan sa bann domenn, en fwa ki Sesel i vin mann Egmont Group, sa groupman enternasyonal pou bann FIUs.  Nou’n osi ranforsi nou striktir legal ki gouvern bann aktivite offshore, tel ki Trusts, Foundations, Funds, e lezot laspe taksasyon.

Zis 3 mwan pase, Mr Speaker, OECD ti konfirm pozisyon Sesel koman en zirisdiksyon ki an konformite total avek bann standar enternasyonal pour latransparans e lesanz lenformasyon.  An rekonesan nou progre dan sa domenn, OECD in menm  envit Sesel pou vin en obzervater dan bann meeting ki fer revi dan bann zirisdiksyon lo sa bann size.

Mr Speaker, nou’n fer gran progre dan klima lenvestisman an 2012.  Sa lannen, nou’n realiz progre konsiderab pour amelyor lanvironnman biznes.  Biro Rezistrar Zeneral in entrodwi en fasilite pou anrezistre en lakonpannyen e pou rod en non biznes atraver mwayen elektronik, an servan internet. Ozordi, i posib pou anrezistre en lakonpannyen pandan 48 er e ganny a Businness Registration Number e en Tax Identification Number imedyatman.  Avek bann dernyen lamannman dan Companies Act, en sistenm senplifye, flat fee parey nou dir an angle in ganny entrodwir an koneksyon avek lanrezistreman lakonpannyen.  I ozordi nepli obligatwar pou servi en noter ouswa en avoka dan preparasyon dokiman pou ouver en lakonpannyen.  Sa pou akserler prosesis lanrezistrasyon lakonpannyen e redwir kou.

Minister Finans, Komers e Lenvestisman in resaman met an plas en sistenm elektronik pou laplikasyon permi enportasyon e eksportasyon.  Lotorite Laysenns Sesel SLA, pou byento entrodwir en sistenm parey pou laysenns biznes avan lafen 2012.  Departman Imigrasyon in deza diminnyen son bann prosedir laplikasyon pou permi travay e ozordi en permi i kapab ganny donnen zis dan 7 zour.  Divizyon Imigrasyon in pibliy sa bann prosedir lo web site.  Anplis, Minister Finans, Komers e Lenvestisman e Lasanm Komers e Lendistri Sesel, ti resaman sinny en Memorandum of Understanding pou ogmant korperasyon e konsiltasyon lo bann size polisi.  An 2013, koman Minis Finans, Komers e Lenvestisman, mon pou osi entansifye konsiltasyon avek lezot group ki reprezant sekter prive.  Lo teren, plizyer proze sekter piblik e prive i ekspekte konplete avan lannen 2012, enkli batiman Unity House ki’n fini konplete resaman parey zot konnen, i annan lotel Kampinski ki ti ouver pli boner sa lannen e Eden Plaza ki nou ekspekte dan bann semenn pou ouver son laport.  Lezot proze mazer ki anba konstriksyon i enkli devlopman lotel Lil Long, devlopman lotel e villa lo Eden Island, e lotel Savoy, zis pou nonm detrwa.

Pou 2013 Mr Speaker, nouvo proze ki ekspekte komanse i enkli lotel Bel Ombre, proze depo E-Marine pou kab soumaren, e proze lotel lo zil Alphonse e zil Plat. Dan Victoria, plizyer proze enportan pe ganny propoze, enkli en lotel lo Lari Albert, en sant Komersyal lo Huteau Lane, e en nouvo Batiman pou Nouvobanq lo lari Francis Rachel, ki pou anbeli Victoria plis ankor e fer li en pti Lavil pli dinamik e vibran.

Mr Speaker, mon pou koz rapidman lo performans bann sekter kle dan  Lekonomi an 2012.  Premyerman sekter tourizm, i reste sekter kle nou lekonomi. Sa sekter in anrezistre rezilta positiv pandan premye 10 mwan sa lannen, ek nonm viziter ki’n ogmante par 7 poursan, konpare a menm peryod lannen pase.  Reset i prozekte pou ariv 305 milyon dolar Ameriken, swa 5 poursan anplis ki lannen pase.

Dan sekter Transformasyon, an zeneral, aktivite in repran an 2012. Prodiksyon labyer e soft drink par SEYBREW in ziska ler ogmont par 10 poursan e 9 poursan respektivman e lezot prodwir alkolize lokal in ogmont par 41 poursan.  Prodiksyon delo mineral li in ogmant par 8 poursan, tandis ki prodiksyon ton dan bwat inn mont par zis 2 poursan ziska septanm 2012.  Dan sekter konstriksyon in annan performans mix.  Dan sekter Lapes, lakantite pwason ki bato endistriyel in lapes dan nou zone ekonomik ekskliziv in tonbe dan premye trimes 2012.  Par kont nivo transshipment atraver Por Victoria in ogmante pandan sa menm peryod e prodwi lapes semi-endistryel in ogmante dan en fason enportan, tandis ki lapes artizanal li in tonbe, prensipalman akoz konsern piratri.  Dan Sekter Finansye,

Labank Santral in kontinnyen ankouraz konpetisyon ek transparans dan sekter banker.  Lalwa pou Hire Purchase and Credit Sales, osi byen ki pou Leasing in deza pas devan Konsey Minis, e pour Hire Purchase in deza aprouve.  CBS in vwar plis lentere ki’n ganny eksprimen par bann envestiser dan sekter banker.  Regilasyon pour kontrol nivo bann fre ki labank komesyal i sarze pou vin an plas dan bann semenn ki pe vini.  Sa lannen, Konsey Minis in aprouv en dokiman ki pou form labaz en proze de lwa pou kreasyon en Financial Services Commission (FSC), ki pou ranplas SIBA, pou vin operasyonnel an 2013.  I pou regilater bann akvite non banker dan sekter finansyel.

Depi komansman 2012 Mr Speaker, reveni ki SIBA in kolekte i 16 poursan par lao nivo an 2011, prensipalman atraver renouvelman bann laysenns IBC’s.  Sesel in sinny Double Taxation Avoidance Agreements DTAAs, avek 21 pei e ladan 18 i deza an aplikasyon.  Gouvernman pou kontinnyen avek negosiasyon pou sinyatir lezot DTAAs e nou ekspekte finaliz lagreman avek bann pei manm SADC e COMESA an 2013. 

Mr Speaker, dan sekter lagrikiltir e lapes 2012, Gouvernman in pran en bann mezir enportan pou akseler aktivite dan sekter lagrikiltir e lapes.  Noun met a dispozisyon sekter prive sa 3 fasilite ki siport prodiksyon zannimo, lizin manze zannimo, Hatchery, e Labatwar, pour rann sa bann aktivite pli efikas.  Me kantmenm sa, Gouvernman in kontinnyen donn serten sipor aktivite Labatwar atraver en sibvansyon, pour gard bann fre labatwar pli abordab.  Pandan sa lannen osi Mr Speaker, Minister Resours Natirel e Lendistri in entansifye son bann zefor pour ganny sipor plizyer lorganizasyon enternasyonal tel ki Food and Agriculture Organisation (FAO), African Development Bank International Fund for Agricultural Development (IFAD), NEPAD ek COMESA, pou ganny zot lasistans finansyel e teknik pou bann diferan progranm sa Minister e sekter an antye.  En nouvo polisi ek stratezi pou sekter agrikol i ekspekte finalize dan premye trimes 2013.  In annan osi plizyer devlopman enportan dan sekter lapes sa lannen.  Gouvernman in kontinnyen donn sipor finansyel sa sekter atraver Fisheries Devlopman Fund, ki ziska Septanm 2012 ti’n aprouv 11 loan pou lapes semi endistriyel pou lavaler R42 milyon.  Seychelles Fishing Authority in komans en legzersis pou revwar e moderniz lezislasyon, an konsiltasyon avek bann akter dan sa domenn e sa i ekspekte konplete lannen prosenn.  Pou promouvwar en leksplwatasyon soutenab, SFA an kolaborasyon avek bann akter kle dan sa sekter in osi devlop plan zestyon pour serten lespes.

Dan sekter Teknolozi lenformasyon Mr Speaker, parey nou’n dir nou’n akey larive kab soumaren sa lannen, sa proze ki’n kout 27 milyon dolar Ameriken i en eleman kle pou lavenir nou lekonomi, vi ki i pou dinamiz aktivite dan plizyer sekter tel ki servis telekom, servis finansyel, e lezot.  Nou espere ki bann lakonpannyen telekom i servi sa fasilite pou amelyor kalite zot servis e donn bann pri pli konpetitiv.  Nou ankouraze ki bann diferan regilater pe vin pli dir avek sa bann operater ki ozordi zot servis pa alaoter ki konsomater i ekspekte.

An sa ki konsern bann lantrepriz piblik Mr Speaker, i tre enportan ki nou bann lantrepriz piblik i reste sen e finansyerman performan, akoz sak fwa ki en lantrepriz i tonm dan problenm finansyel, Gouvernman i bezwen servi resours bidzeter pou sov zot.  Sa i priv lezot sekter avek resours ki deza limite pou ogmant lenvestisman dan byennet nou pep.  Alor nou bann polisi ek mekanizm pou swiv performans sa bann lantrepriz i bezwen solid e efektiv.  Nou’n fer progre enportan pou reform nou bann lantrepriz piblik atraver privatizasyon, partenarya stratezik, restriktirasyon entern, reform bann striktir gouvernans e ranforsman bann sistenm kontrol entern.

Mon pou pas la Mr Speaker rapidman lo serten devlopman dan bann lantrepriz piblik.  Konsernan privatizasyon Seychelles Savings Bank.  Parey nou konnen pou ankouraz partisipasyon prive dan sekter banker, Gouvernman ti konplet premye faz prosesis privatizasyon SSB an 2012.  Me menm si i ti ofer 40 poursan par ek staff e kliyan sa labank, zis 23 poursan ki ti ganny aste.  Gouvernman pe ansemoman eksplor diferan opsyon konsernan lavant leres par dan SSB.

En nouvo lelan pour Air Seychelles.  Swivan sinnyatir sa partenarya stratezik an fevriye sa lannen, ki ti vwar Etihad Airways pran en partisipasyon 40 poursan dan Air Seychelles, bann premye sinny sa partenarya i ankourazan.  Nou laliny aeriyen in emplimant en progranm restriktirasyon, pou asire ki i annan en meyer lavenir finansyel, osi byen ki dan son performans long term, enkli en progranm pou revwar son nivo staffing.  In deza entrodwir en nouvo Airbus A330 dan son laflot e i ekspekte azout en dezyenm an 2013 e sa in anmenn en logmansyon dan son kapasite sit.  Air Seychelles pe aprezan avanse dan en fason positiv e i ekspekte fer ase reveni pou kouver son depans pou peryod finansyel ant 1 Mars a 31 Desanm 2012, si bann kondisyon lo marse pa sanze.

Air Seychelles i ekspekte entrodwir servis larout Hong Kong an Fevriye 2013, swivan akizisyon son dezyenm avyon Airbus an Zanvye lannen prosenn.  I pou fer 3 vol par semenn, sorti Sesel pou al Kong Kong atraver Abu Dhabi.

Restriktirasyon Labank Devlopman Sesel.  An 2012 nou’n restriktir DBS.  Sa resriktirasyon ti enkli premyerman en nouvo manda ki ti ganny aprouve par cabinet.

Dezyenmman, enkorporasyon DBS koman en lakonpanyen, malgre ki sa in ganny retarde en pe, swivan negosiasyon avek bann lezot aksyoner.

E trwazyenmman, en progranm pour ranforsi bann striktir kontrol entern ek zestyon risk sa labank, avek bi anmenn li pli transparan.  Sa pou ganny fer avek lasistans Linyon Eropean atraver en don 300,000 Ero.

Mr Speaker, DBS in redwir nivo loan ki’n ganny aprouve me pa ankor debloke, sorti R153 milyon an 2011 pou ariv R69 milyon an Septanm 2012.  Apard aprouv loan pou lavaler R6 milyon pli boner sa lannen, DBS in osi aprouv en sonm R22.5 milyon atraver Fon SFA e Linyon Eropeen pou sekter Lapes.  Labank in ganny en laliny kredi 5 milyon Ero ek European Investment Bank (EIB) e 2.5 milyon Ero avek Nouvobanq.  Sa larzen sorti Nouvobanq pou konplimant loan EIB ki pou finans ziska 75 poursan valer en proze.  Negosiasyon pou en laliny kredi pou en valer 10 milyon dolar Ameriken sorti kot Exim Bank of India i ekspekte byento ganny finalize.  DBS in osi komans negosiasyon pour obtenir laliny kredi avek Labank Devlopman Afriken e Bank of Ceylon.  Atraver sa bann laliny kredi, DBS i ekspekte rekomans son progranm loan an 2013.

En nouvo striktir HFC e pour Zestyon Stok Lakaz Gouvernman.  Mr Speaker, in annan osi serten sanzman fondamantal an se ki konsern Housing Finance Company, enkli separasyon fonksyon sa lenstitisyon dan 2 aktivite totalman separe.  HFC i aprezan ganny enkorpore koman en lakonpannyen e son fonksyon i pirman pou pret larzan, tandis ki fonksyon zestyon stok lakaz Gouvernman i aprezan responsabilite Property management Company, (PMC). Sa 2 lenstitisyon pou kontinnyen travay tre pros, vi ki zot konplimant kanmarad dan en fason enportan.

Mr Speaker, otan ki Gouvernman i reste angaze pou asire ki bann Seselwa avek reveni pli feb i kontinnyen ganny akse avek lozman abordab, pou bezwen annan ankor reform dan sa domenn.  Pratik ki anplas ozordi kot HFC i sibvansyonn lentere lo loan lakaz i pa soutenab e i riske met sa lenstitisyon dan problem finansyel a long term.  Alor i bezwen adopte en model pli soutenab pou son sistenm donn loan.  Nou osi bezwen revwar nou sistenm sibvansyon pou lozman sosyal.  Nou’n deza ganny lasistans teknik avek Labank Mondyal dan sa domenn. Baze lo rezilta sa evaliasyon ki an semoman okouran, nou pou reform sistenm sibvansyon.  Enn bann pli gran defi HFC i repeyman loan par son bann kliyan.  An 2013, HFC pou akseler koleksyon det e pou revwar prosedir asosye avek laprouvasyon loan pou redwir risk non peyman.  Mon profite ozordi Mr Speaker, pou fer en lapel avek tou kliyan HFC pou onor zot responsabilite e repey zot loan atan pou evit risk prose legal e permet nou bann frer e ser pou osi kapab benefisye avek en twa lo zot latet.

Mr Speaker, an sa ki konsern SPTC e PTC Praslin.  Avek labolisyon Bord Devlopman Praslin, SPTC in re abzorb PTC koman enn son lakonpannyen.  Sa i a devret kree plis sinerzi ant le 2 loperasyon e fer zot vin pli efikas.

An sa ki konsern Konpanyen Devlopman Zil – IDC.  Parey nou konnen, bann zil elwanye i reste parmi bann potansyel mazer pour nou lendistri Tourizm.  An 2012, IDC in konsolid son pozisyon koman en parastatal performan e enn ki finansyerman viab atraver son prop loperasyon.  Apard tourizm, IDC in ed bann Lazans Gouvernman dan nou lalit kont piratri atraver sipor lozistik.  IDC in osi abzorb e asiste dan progranm reabilitasyon prizonnyen lo Coetivy e Marie-Louise.  Ativite tourizm lo bann zil elwanye i ekspekte ogmante an 2013 e IDC pou met a dispozisyon bann lezot zil pou devlopman.

Mr Speaker, an sa ki konsern SEYPEC, nou pe kontinnyen swiv de tre pres pozisyon finansyel SEYPEC ki’n ganny afebli par pert dan son bann loperasyon tanker.  2 tanker in ganny plase resaman lo bay long term e nou’n komans negosiasyon avek lenstisisyon finansyer prensipal avek lobzektiv, pour restriktir serten sa bann loan.  Si nou siksede dan sa legzersis, sa pou amelyor cash flow SEPEC dan en fason enportan.  En lot mezir ki SEPEC in pran pou ranforsi son sitiasyon finansyer se eliminasyon sibvansyon lo LPG (gas kwi manze), pou kliyan komersyal an Me sa lannen.  Sa ti premye pa ver eliminasyon sibvansyon lo LPG.  Apard logmantasyon pri karbiran lo marse enternasyonal e konsekans advers depresiasyon to lesanz ki mon’n deza koz lo la, SEPEC in osi vwar en bes 31 poursan dan lavant Jet A1 an 2012, ki ti arive apre ki Air Seychelles ti aret bann vol long zistans, tel ki Lerop ek Sengapour.  Menm si sa in ganny konpanse parsyelman par en logmantasyon bann vol pli kourt par lezot lakonpannyen.  Par kont, nou’n konstat en logmantasyon dan lavant karbiran avek bato e avyon bankering parey nou dir an Angle.

Mr Speaker, sitiasyon finansyel frazil SEPEC i osi reflekte lefe ki i vann karbiran avek PUC e SPTC avek en marz sibvansyonnen.  Parey mon’n dir pli boner, SEPEC pe kontinnyen sibvansyonn LPG pou bann kliyan domestik menm si, parey mon’n osi note, sa pou nepli leka apartir Zanvye 2014.  Sa bann polisi in an 2012 kout SEPEC en total R103 milyon.  Sa i reprezant pert R52 milyon e R4.1 milyon avek PUC e SPTC respektivman, e R47 milyon avek sibvansyon LPG.

An se ki konsern eksplorasyon.  Resers pou petrol ek gas dan nou zone ekslizif ekonomik pe kontinnyen.  An 2012 nou ti trouv kreasyon Petro Seychelles, a konpannyen paraetatik ki responsab pou sa ki nou apel bann aktivite upstream sekter lendistri petrol, enkli promosyon e sipervizyon bann aktivite eksplorasyon dan nou lanmer.

Etandonnen bann dernyen dekouvert dan Les Lafrik, e vi ki kad legal e rezim fiskal sa bann aktivite i bezwen ganny revize e modernize, Gouvernman in anvoy son Licencinng Round pou 2013.  Sa legzersis pe ganny antreprann par Gouvernman Sesel avek led Commonwealth Secretariat, IMF, e Labank Mondyal.  Serten amannman avek lezislasyon ki gouvern sekter petrol pou ganny propoze avek Lasanble Nasyonal dan premye trimes 2013.  Sa pou asire ki bann provizyon prensipal nou Lalwa i a zour ler nou lans sa prosen Licensing Round.  Sa 2 lakonpanyen ki’n ganny permi pou fer resers pou petrol e gas dan nou EEZWHL Energy ek Afren – pe prepar zot pou komans drile an linny avek zot komitman anba lagreman ki zot annan.  Sa 2 lakonpannyen i ekspekte komans dril zot premye pwi disi 2014.

Mr Speaker mon pou adres enpe perspektiv ekonomik an 2013.  Perspektiv pou 2013 i reste positiv e nou ekspekte lekonomi pou agrandi par omwen 3 poursan – en pti pe plis ki sa lannen.  Lenflasyon pou reste en defi me nou ekspekte ki i ralanti pou ariv anviron 5 poursan.

Aktivite touristik i ekspekte ogmant par 3 poursan an 2013 ki nou prevwar a ganny realize atraver bann nouvo marse tel ki Lazi, Larisi ek bann pei rezyon Gulf. Lensertid i ekspekte kontinnyen dan marse Eropeen me toudmenm nou annan lespwar ki sa marse a repran enpe an 2013.

Aktivite dan sekter teknolozi lenformasyon i prevwar pou kontinnyen agrandi avek lefe total kab soumaren ki pou anmenn lavansman teknolozik dan lezot sekter lekonomi e avek potansyel pou anmenn ankor plis loportinite pou lenvestisman.

Mon anvi fer resorti, Mr Speaker ki sa bann previzyon i touzour annan risk pou pa ganny realize akoz parey nou’n dir toultan nou lekonomi i reste vilnerab avek devlopman ekstern. Mr Speaker, en dokiman ki donn perspektiv pou mwayen term i pou akonpany sa Bidze koman en Annex.

An sa ki konesern Bidze 2013, Mr Speaker Bidze 2013 i enn ki annan pou bi tous lavi tou Seselwa dan en fason enportan, depi en senp fanmiy ziska kominnote biznes.  I en Bidze ki pou:

  • Ranforsi fondasyon pou akseler kwasans ekonomik :
  • Prezerv stabilite makro-ekonomik dan en kad fiskal soutenab:
  • Asire ki bezwen sosyo-ekonomik nou pep pa ganny konpromet:
  • Moderniz klima lenvestisman pou sekter prive diriz devlopman ekonomik :
  • E entegre Sesel plis dan lekonomi mondyal

Nou lobzektif prensipal pou Bidze 2013 i pou realiz en balans fiskal primer ekivalan a 5.6 poursan GDP ki neseser pou zefor Gouvernman pou siport son progranm stabilite makro-ekonomik e rann nou det soutenab.

An sa ki konsern reveni.  Nou prevwar koleksyon reveni pou total R6.3 bilyon, en logmantasyon R159 milyon swa 3 poursan konpare a prozeksyon revize pou 2012. Sa logmantasyon pou reflekte an grann parti en logmantasyon dan koleksyon tax.  Apart don, grant parey nou dir an Angle, nou ekspekte anmas R5.6 bilyon an reveni, ki pou R303 milyon ouswa 6 poursan an plis ki an 2012.  Total reveni dan tax pou ekivalan 32 poursan GDP.

Reveni ki nou ekspekte ranmase atraver tax pou konm swivan:

  • Income and Non-Monetary Benefits Tax: R748 milyon:
  • Trades Tax: R429 milyon roupi
  • Excise Tax: R768 milyon:
  • Value Added Tax: R1.5 bilyon:
  • Business Tax: R922 milyon:
  • Other Taxes (enkli “fees and charges”, tel ki “license fees”, “stamp duty” and “road tax”): R457 milyon:
  • Non-Tax Revenue: ki enkli “dividends”): R693 milyon.

Depans lannen fiskal 2013.  Pour lannen fiskal 2013, Gouvernman pe propoz en depans ki pou total R5.4 bilyon e ki reprezant 36 poursan ekivalan GDP.  Sa pou reprezant en logmantasyon R722 milyon swa 3 poursan anplis ki Bidze ki’n gann enplimante an 2012.

Alokasyon bidzeter pou recurrent expenditure bann Minister ek Departman pou total R1.9 bilyon e pou ganny partaze konm swivan:

  • Minister Ledikasyon – R413.8 milyon, en logmantasyon R43 milyon swa 12 poursan parlao 2012 :
  • Minister Lasante – R496.2 milyon ouswa en logmantasyon R44.8 milyon parlao nivo ki’n depanse an 2012:
  • Departman Defans – R155 milyon, swa en logmantasyon 18.9 milyon:
  • Minister Zafer Entern e Transpor – R284.9 milyon ou en logmantasyon R68.9 milyon lo 2012.

Sa logmantasyon enportan i reflekte plis kou loperasyon par departman Lapolis ek Prizon e reklasifikasyon depans konsernan piratri ki an 2012 ti finanse anba Contingency me an 2013 in ganny kategorize anba Minister Zafer Entern e Transpor.

Mr Speaker en total R355.2 milyon in ganny bidzete pou bann depans santralize Gouvernman e sa pou enkli bann progranm swivan:

  • R120.5 milyon pou Tertiary Education Fund:
  • R107.1 milyon pou bann progranm Sipor Sosyal:
  • R30 milyon pou Lazans finansman pti biznes:
  • R21.1 milyon anver sibvansyon karbiran pou peser:
  • R19.9 milyon pou NHRDC trainning fund

Bann lezot depans anba sa kategori i enkli R6.5 milyon pou bann parti politik, R4 milyon pou empowerment e protection program e R1 milyon pou bann program Renesans Sosyal, ki pou enkli kontribisyon ver Lasosiasyon Ners e Sosyete Lakrwa Rouz Sesel.

En montan R258.9 milyon pou al ver bann lazans Gouvernman ki fourni servis esansyel. Sa i enkli lorganizasyon tel ki Land and Waste Management Agency, Seychelles Fire and Rescue Services Agency, Lazans Transpor lo Later Sesel (STLA), Lazans Lagrikiltir Sesel (SAA) e Lazans Proteksyon Sosyal (ASP).

En total R444.9 milyon pou al pou bann lotorite regilatwar enkli:

  • R119.9 milyon pou Bord Tourizm Sesel (STB)
  • R56.9 milyon pou Seychelles Revenue Commission
  • R41.4 milyon pou National Drugs Enforcement Agency (NDEA)
  • R35.4 milyon pou Lotorite Lapes Sesel
  • R32 milyon roupi pou Lotorite Biznes Enternasyonal Sesel.

En total R98.3 milyon pe ganny donnen pou transfer pou bann lantrepriz piblik.  Sa pou finans kontribisyon Gouvernman ver bann depans ki Air Seychelles ti’n fini angaze avan antre an partenarya avek Etihad Airways, e R33 milyon pou SPTC anform sibvansyon.  R442.9 milyon pe ganny bidzete pou bann benefis e progranm sosyal Gouvernman.

An sa ki konsern saler.  Gouvernman in an 2013 bidzete en total R1.13 bilyon pou pey saler dan servis piblik.  Sa i en logmantasyon R105.9 milyon swa 10 poursan parlao nivo an 2012 e i ekivalan 7.5 poursan GDP.  Dan sa logmantasyon R42.9 milyon pou finans bann shemes of service e salary enhancement. Mon pou retourn lo sa kestyon saler ver lafen Bidze.

An sa ki konsern komodite e servis.  Alokasyon total pou depans lo komodite e servis an 2013 i R1.21 bilyon ekivalan 8 poursan GDP.  Sa i en logmantasyon 4 poursan konpare avek R1.16 bilyon pou depans an 2012.

Depans bann gran Minister.  An 2013 Minister Lasante pou resevwar en Bidze R496.2 milyon parey mon’n dir ki reprezant 3 poursan GDP ou 9 poursan depans primer.  En montan R214.9 milyon in ganny propoze pou saler dan Minister Lasante, swa 16 poursan an plis ki an 2012.  En scheme revize pou bann health care assistants e ners in ganny prevwar ki pou amelyor sa ansyen scheme ki ti ganny revize dernyen fwa an 2010.  Sa scheme pou kout R2.1 milyon.  En total R6 milyon pou al pou anploy nouvo travayer e R3.1 milyon pou azisteman saler pou bann staff ki deza dan lanplwa.  An plis R7.3 milyon pe ganny propoze pou elev bann pos.

An sa ki konsern komodite e servis pou Minister Lasante, depans pou total R281.2 milyon.  Dan sa montan R147.8 milyon swa 53 poursan, pou al pou materyo edikasyonnel.  Bann konponan i konm swivan:  Latizann R48.3 milyon, Lekipman medikal R34.8 milyon, Dyaliz R19.3 milyon roupi, Manze R15.6 milyon, Depans pou laboratwar R14.4 milyon e lezot depans medikal R11.3 milyon.

An sa ki konsern Minister Ledikasyon, sa Minister pe ankor enn fwa an 2013 resevwar dezyenm pli gro Bidze.  An total R413.8 milyon ki reprezant 3 poursan GDP ou 7 poursan depans total in ganny propoze pou sa Minister.

Saler pou Ledikasyon: R2.1 milyon in ganny propoze pou saler bann etidyan ki pe retournen sorti fer zot degre aletranze, e R1 milyon pou promosyon e logmantasyon saler.

Komodite e servis pour ledikasyon.  En alokasyon R126.9 milyon in ganny propoze pou Minister ledikasyon.  En total R28.5 milyon in ganny bidzete pou materyo e lekipman edikasyonel e R45.8 milyon pou bann kontra pou diferan servis.

Mon pou tous rapidman depans pou bann lenstitisyon endepandan.  Zidisyer Mr Speaker R33.7 milyon pou ganny donnen anba Bidze 2013 pou Zidisyer.  Sa i en logmantasyon R3.2 milyon roupi swa 11 poursan par lao lannen pase, par lao 2012. Nou ekspekte nouvo Palais de Justice pou ganny konplete pandan milye 2013.

Lofis Odier Zeneral.  Lofis Oditer Zeneral pou ganny en alokasyon R11.7 milyon dan Bidze 2013, ki reprezant en logmantasyon R1.9 milyon ouswa 19 poursan konpare avek Bidze 2012.

Lenvestisman dan lenfrastriktir piblik an 2013 e an mwayen term.  Mr Speaker, dan preparasyon Bidze 2013 Gouvernman in entrodwi en nouvo konsept ki Public Sector Investment Program swa PSIP, avek bi pou amelyor previzibilite son plan bidzeter a mwayen term.  PSIP pou en zouti enportan dan planifikasyon bidzeter pou Gouvernman etablir son priyorite devlopman ki an kour e ki i prevwar.  I pou anmenn plis efikasite dan alokasyon resours bidzeter e pou en mekanizm pou devlop en servis pli efikas e efektiv.

Mr Speaker PSIP pou peryod 2012 a 2013 i estimen a R8.4 bilyon.  Alafen 2012, en montan R2.46 bilyon in prevwar pou ganny depanse, ki reprezant 29 poursan plan lenvestisman total pou sa peryod.  Alors R5.9 bilyon i ekspekte ganny finanse pandan sa 4 an ki devan nou. An plis, 55 poursan lenvestisman total i pou bann sekter sosyal, enkli lasante, ledikasyon, lozman e kominote, ensi ki proteksyon sosyal.

Pou 2014 pli gran parti depans total i pou depans kapital ki preski 23 poursan, e ki demontre komitman Gouvernman pou soutenir lenvestisman e siport kwasans ekonomik.

Lenvestisman total ki’n prevwar pou servis an zeneral i R354.7 milyon ou 2.4 poursan GDP.  An 2011, R39.5 milyon ti ganny depanse pou lwe lofis par Gouvernman e R56.6 milyon in ganny prevwar pou depanse sa lannen.  Gouvernman pe antreprann en progranm pou envestir dan son prop batiman pou benefisye li a lon term.  De batiman ki pou kout anviron R69 milyon an total i ekspekte ganny konstrir pandan sa prosen 4an. Konstriksyon premye batiman i ekspekte komanse an 2013 e sa pou ganny finanse atraver en partenarya piblik e prive. En lot proze enportan i pou digitalize servis Seychelles Broadcasting Corporation ki pou kout R59 milyon.

Plizyer proze lenvestisman kle pou ganny enplimante pou ranforsi sekirite pei.  Lenvestisman dan sa sekter pou total R1.37 bilyon.  Anviron 49 poursan sa montan pou al pou departman Ladefans e sa pou ganny finanse an pli gran parti par don ekstern.  An plis, nouvo kontrar in ganny sinnyen e bann proze in deza komanse an 2012 pou nouvo stasyon teny dife lo Praslin e La Digue, ki pou kout R21.5 milyon e R4.6 milyon respektivman.  Travay lo en nouvo batiman NDEA a en kou R43.4 milyon e ki pou ganny finanse par en don Gouvernman UAE, pou komanse an 2013.

En total R2.1 bilyon swa 25 poursan in ganny bidzete pou bann sekter ekonomik.  Minister Lanvironman ek Lenerzi, e Departman Transpor in ganny pli gro porsyon bidze sa sekter avek R848.3 milyon e R461 milyon respektivman. Proze zenerasyon elektrisite atraver lenerzi divan, osi finanse par Gouvernman UAE e ki pou kout R382 milyon i ekspekte konplete boner an 2013.  Proze zestyon trafik Victoria i ekspekte komanse an 2013.

Mr Speaker pli gran parti lenvestisman i pou sekter lozman e kominoter pou en total R3 bilyon.  Proze lozman lo zil Perseverans e bann lenfrastriktir neseser pou total R687 milyon e R476.8 milyon respektivman, e sa i reflekte langazman Gouvernman pou develop zil Perseverans, enkli bann lenfrastriktir lozman e biznes.  Lezot proze lozman pou kout R1.1 bilyon.  Gouvernman in osi komit R1.2 milyon par distrik pou bann ti proze kominnoter an 2013.  Set a dir sak distrik pou ganny R1.2 milyon.

Sekter Lasante i annan en plan envestisman R531.3 milyon, ki R191.5 milyon ouswa 36 poursan pou ganny konplete alafen 2012.  Proze prensipal i re-organizasyon lasal loperasyon avek lekipman modern, e en nouvo sistenm gas medikal ki pou kout R40 milyon e R18 milyon roupi respektivman.

Mr Speaker lenvestisman dan sekter Ledikasyon i prevwar pou total R945 milyon pou sa PSIP.  Ladan 36 poursan pou dan konstriksyon nouvo ou rekonstriksyon lekol egzistan; 20 poursan i pou renovasyon e amelyorasyon bann lekol. Pou 2013 Gouvernman pou konplet enn dan sa de lekol primer ki nou’n prevwar pou zil Perseverans e nou pou komans konstriksyon lekol segonder.  An plis rekonstriksyon lekol primer Glacis, ki pe finanse par en don Gouvernman Sinwarn pou osi komanse boner lannen prosenn.  Nou Gouvernman in bidzet R11.7 milyon e R7 milyon pou renovasyon lekol primer e segonder ki deza la respektivman.  Pou annan R19.4 milyon an 2013 pou akizisyon materyo edikasyonnel.

Departman Zafer Sosyal i annan en plan envestisman R41.5 milyon. Sa i prensipalman pou konstriksyon en nouvo sant re-abilitasyon ki pou kout R13.2 milyon e pou ganny konplete an 2014.  En nouvo proze pe osi ganny devlope par sa Departman pou en sant rezidansyel pou bann zanfan problematik.  Sa pou en fasilite konzwent avek progranm pou aprantisaz vokasyonel.  Sa proze i ekspekte kout R15 milyon e R1 milyon ladan in ganny bidzete an 2013 pou bann travay preparatwar.

Contingency.  Mr Speaker pandan 2012, en total R75 milyon pou ganny depanse lo contingency e lamazorite sa depans in al pou dan lalit kont piratri, e prizon Marie-Louise e Coetivy.  Vi ki Minister Zafer Entern in resevwar fon pou sa de prizon an 2013, nou’n redwir Bidze Contingency pou ariv R50 milyon.

An sa ki konsern det piblik Mr Speaker, nou reste dan en pozisyon tre for pou atenn nou lobzektiv pou soutenabilite nou det 50 poursan ki ekivalan nou GDP an 2018.  An 2012 nou’n kontinnyen nou zefor pou finaliz restriktirasyon nou debt bilateral.  Nou’n deza fini restriktir tou nou det komersyal e zis en det bilateral i reste pou ganny finalize.  Sa lannen nou’n sinny lagreman kit i reste avek Sid Afrik e Abu Dhabi e enn dan sa de lagreman ki nou bezwen sinnyen avek Lenn. Nou dan dernyen faz negosiasyon pou finaliz sa dernyen lagreman ki reste.

Mr Speaker finalizasyon restriktirasyon det i enn dan de kondisyon ki nou bezwen respekte pou anmenn nou det lo nivo soutenab.  En lot fakter i nesesite pou nou pei evit andetman eksesiv dan lavenir.  An 2013 repeyman det ekstern pou ogmante par 10 milyon dolar Ameriken an rezilta peyman adisyonnel asosye avek bann diferan progranm restriktirasyon det ekstern.

Progranm bidzeter baze lo performans.  Mer Speaker parey zot konnen isi dan Lasanble Nasyonal, Public Finance Management Act ki ti resaman ganny aprouve i fer provizyon pou Gouvernman raport lo son performans bidzeter avek Lasanble Nasyonal.  Prensip fondamantal Performance Based Budgeting i ki lenformasyon bidzeter e desizyon i baze lo lobzektiv Gouvernman.  Sa i permet bann ki fer desizyon pou priyoritiz alokasyon resours e osi permet konparezon kou e benefis ler desizyon lo finansman pe ganny fer.

An 2013 Minister Finans pou devlop en kad pou lenplimantasyon PPBB ki pou etabli bann letap spesifik ki Gouvernman i bezwen swiv dan egzekisyon son progranm bidzeter.  Osi an 2013 nou pou komans enplimant sa sistenm Performance Based Budgeting lo en baz eksperimantal ki pou kouver sekter Lasante e Ledikasyon.

Mon pou koz en pti pe Mr Speaker lo mezir pou ranforsi swivi bann lantrepriz piblik.  Pou ranforsi ankor sistenm swivi bann lantrepriz piblik, nou pou propoz serten lamannman enportan dan kad legal, enkli kreasyon en Komisyon Endepandan ki pou responsab pou swiv perfomans bann lantrepriz.  An se ki konsern bann lapse finansyer, gouvernans, e transparans.  Sa Public Enterprise Monitoring Bill i fer provizyon pou tou bann lantrepriz piblik pou adopte standar enternasyonal lo kontabilite pandan en peryod 3an.

Mr Speaker Minister Finans i tre konsernen par leta kont serten lantrepriz piblik.  En evaliasyon ki nou’n fer resaman i montre ki kont o mwen 13 lantrepriz piblik pa annord.  Sa i senpleman pa akseptab.  Nou soulaze par zefor bann ki’n komans met zot kont azour.  An 2013, Minister Finans pou rekomann aksyon kont bann ki pa an konformite parey lalwa i prevwar.

Pension Fund. Mr Speaker apartir le 1 Zanvye 2013 pansyon retret pou ganny lye pou indexed parey nou dir an Angle avek to lenflasyon me pa pou ogmante par plis ki 5 poursan pandan en sel lannen, an konformite avek seksyon 45 Seychelles Pension Fund Act 2005.  Sa i neseser pou asire ki logmantasyon dan pansyon i anlinny avek logmantasyon dan pri lavi.

Mr Speaker baze lo nivo kontribisyon aktyel e striktir demografik nou pei, sa fon pou vin mwen soutenab a longer di tan.  Menm si nou pran kont bann plizyer lenvestisman ki konplimant sa bann kontribisyon, si nou pa fer nanryen dan le fitir, a en moman i riske napa sifizaman larzan dan sa Fon pou donn en nivo pansyon adekwat pou nou bann fitir pansyoner.  Pou asir stabilite finansyel sa fon, parey mon predeser ti’n deza anonse, kontribisyon pou ogmante par 1 poursan apartir Zanvye 2014, 2014 mon repete.  Dan sa 1 poursan 0.50 poursan pou ganny kontribye par anplwayer lo saler gross bann travayer, e sa lot 0.50 poursan pou ganny kontribye par anploye ki swa  anploye a plen-tan, lo en baz part-time ou lo en baz casual.  Sa pou alors anmenn nivo kontribisyon total dan SPF a 4 poursan an 2014 avek 2 poursan peye par anplwayer e lot 2 poursan par anplwaye.

Ser, frer Seselwa zot kontribisyon ozordi dan Fon Pansyon i en lenvestisman dan zot retret.  Larzan ki zot pe kontribye i ganny envestir par Fon Pansyon ki gardyen zot byen, e pou asir en maksimonm benefis lo zot lenvestisman.

Mr Speaker mon pou koz enpe lo nouvo polisi e mezir tax ki pou soutenir kwasans.  Anlinny avek modernizasyon nou lekonomi Mr Speaker nou bezwen en sistenm tax ki modern e ekitab.  Dan Bidze 2013, mon pe propoz sanzman dan serten laspe nou sistenm tax, ensi ki entrodwir serten nouvo linisyativ.

Premyerman VAT pou ranplas GST.  Aparti 1e Zanvye 2013 VAT pou annan en to 15 poursan parey i ete konmela lo GSTVAT pou obligatwar pou bann biznes ki fer en lavant ouswa turnover parey nou dir an Angle, R5 milyon e plis, eksepte bann aktivite lo ki VAT pa pou aplikab.  Sa nivo threshold parey nou dir an Angle R5 milyon pou redwir pou vin R3 milyon an Zanvye 2014 e R2 milyon an Zanvye 2015.  Savedir aparti Zanvye 2015 tou biznes ki fer en turnover par lao R2 milyon pou tonm anba sistenm VAT eksepte parey nou’n dir bann sekter lo ki VAT pa pou aplike.

Regilasyon in deza ganny pibliye ki etablir bann aktivite ki pou tonm anba VAT.  Serten biznes ki zot lavant i par anba R5 milyon an 2013 zot pou kapab anrezistre volonterman pou tonm anba sistenm VAT.  Regilasyon in osi ganny pibliye lo lalis bann komodite e servis lo ki pou napa VAT.

Mr Speaker zis pou nonm detrwa – pou napa VAT lo sa bann komodite e servis swivan: diri, lavyann, fri e legim, delwil kwi manze, lantir, lafarin, dipen, latizann, dile e manze pti baba, elektrisite, delo, karbiran, materyo edikasyonnel enkli stationery, papye twalet, manze zanimo, lenstriman mizikal eksetera.  En lalis konplet komodite e servis ki pou napa VAT lo la parey mon’n dir in deza ganny pibliye e pou ganny annkse ave sa Bidze.

Mr Speaker mon anvi fer resorti fortman ki VAT i pa en nouvo tax me i pe senpleman ranplas GST.  Pour sa rezon, e vi ki VAT pa pou aplikab lo komodite e servis de baz, son lentrodiksyon pa devret fer pri sa bann komodite e servis ogmante.

Mr Speaker  enn ban gran lavantaz VAT i ki i pou fourni lenformasyon enportan lo tranzaksyon finansyel, ki pou fer li pli difisil pou biznes evit pey zot tax.  Sa i osi eksplike akoz serten group dan kominote biznes pa an faver VAT.  Mon pran sa loportinnite pou sipliy avek tou biznes pou pran zot responsibilite an se ki konsern zot lobligasyon tax seryezman. Nou pou vin pli strikt avek bann ki kontinnyelman evit pey zot tax.

Mr Speaker avek lentrodiksyon VAT, konsesyon ki sekter tel ki touris, lapes e lagrikiltir in zouir pou ganny mentenir menm si GST pou ganny aboli.  Me olye ki zot ganny sa bann konsesyon anba TIA e AFIA pou sekter lagrikiltir e lapes sa bann konsesyon pou ganny donnen anba lezot lalwa e regilasyon ki nou pou donn plis lenformasyon.

Dezyenm mezir Mr Speaker i en rediksyon dan nivo Business Tax pou serten biznes.  An 2009 Mr Speaker tax lo profi pou biznes ki fer en lavant par lao R1 milyon ti redwir sorti 40 poursan pou vin 33 poursan lo profi.  Mon annan plezir pou anonse ki aparti 2013 sa to Business Tax pou redwir pou vin 30 poursan ekspekte pou sa bann sekter swivan ki zot zot pou reste 33 poursan pou le moman e sa i labank komersyal, lakonpanyen telekominnikasyon, bann lakonpannyen lasirans eksklir brokers e agents ki zot pou zot pou bese pou vin 30 poursan e bann prodikter lalkol ek sigaret ki zot osi zot pou reste 33 poursan.  Pour sa bann biznes ki mon’n nomen ki to Business Tax pou reste 33 poursan nou pou osi konsider rediksyon dan zot nivo Business Tax ler mon prezant Bidze 2014.

Mr Speaker pou ankouraz biznes pou liste lo Stock Exchange bann lakonmpanyen ki liste lo Stock Exchange pou zot nivo Businness Tax ki pou aplikab i 25 poursan lo profi. To withholdinng tax pou bann non-rezidan ki envestir dan bann konpannyen ki liste lo Stock Exchange pou ganny aplike dapre Double Taxation Avoidance Agreement.  Parey zot in konnen nou a kapab tande Mr Speaker son Stock Exchange i pou prezan ofisyelman an operasyon.

Pou ankouraz lenvestisman dan sekter ledikasyon e servis medikal par sekter prive nou osi propoze ki to Businness Tax i ganny redwir pou vin 15 poursan lo sa bann aktivite apartir 2013.

Mr Speaker trwazyenmman konsernan pti biznes, nou pou senplifye prosedir asosye avek peyman tax pou pti biznes, set a dir bann avek en lavant ou turnover mwens ki R1 milyon. Apartir le 1 Zanvye 2013, pti biznes pou annan 2 opsyon dan lafason ki zot pou kapab pey tax; swa pou kontinnyen adopte sistenm ki an plas kot zot pey 15 poursan lo profi; ouswa adopte en sistenm alternativ kot zot pey selman 1.5 poursan ekivalan valer zot turnover, savedir zot lavant total ki nou appel en Presumptive Tax.

Bann pti biznes ki swazir sa sistenm Presumptive Tax pa pou bezwen soumet bann kont prepare par oditer me zot zis pou bezwen depoz en senp form kot SRC lenformasyon lo la pou osi ganny donnen dan Not Siplemanter.

Mr Speaker konsept Corporate Social Responsibility i en konsept kot biznes i pran aksyon neseser pou balans zot kwasans ekonomik an fezan kontribisyon dan devlopman soutenab, sosyal, e anvironmantal dan pei.  Ozordi plizyer biznes i kontribye dan en fason zenere ver zot kominote ou pou bann lezot bonn koz, swa atraver finansman direk pou bann proze sosyal, ou atraver donasyon ou sponsorship.  Me corporate social responsibility i devret par tou me non pa senpleman par en bann.  Se dan sa lesprir ki pou ganny tou biznes pou partisip dan kominote ki mon propoz lentrodiksyon en kontribisyon Corporate Social Responsbility – CSR, ki pou ganny aplike lo tou biznes ki fer lavant par lao R1 milyon e plis a e to pou CSR kontribisyon i pou ekivalan 0.5 poursan zot turnover.  Sa konsept CSR Mr Speaker i enn ki ganny pratike dan serten lezot pei tel ki nou vwazen Moris.

Mr Speaker biznes pou annan sa bann opsyon swivan pou fer zot kontribisyon CSR: swa atraver sponsorship.  Dezyenmman atraver donasyon.  Trwazyenmman atraver finansman direk proze kominnoter.  Katriyenmman dediksyon letan zot bann tax obligasyon pe ganny assess par SRC.  En Fon CSR pou ganny etablir par Gouvernman dan ki biznes ki pa anvi fer sponsorship oubyen fer donasyon i anvi zis peye zot ava pey dan sa fon ki pou ganny etablir.  Gouvernman Mr Speaker pou donn biznes fleksibilite total pou zot swazir ki aktivite ki zot kontribisyon CSR pou ganny finanse pour vi ki sa i anlinny avek bann kriter ki Gouvernman pou etablir byento.

Gouvernman pou kontinnyen pran son responsabilite pou finans proze enfrastriktir dan distrik, alor bann kontribisyon CSR i ekspekte al plito pou finans proze tel ki proze lanvironman; zestyon lans e lakot, lasante e byennet enkli spor, lenerzi renouvlab zis pou nonm detrwa.  Pou biznes ki zot kontribisyon i mwens ki 0.5 poursan valer zot turnover, balans ki zot pa’n kontribye pou ganny sarze dan kont Fon CSR letan Lotorite i evalye zot tax returns lafen lannen.

Pou prepar pou lenplimantasyon sa nouvo konsept, Gouvernman pou dan bann semen ki vini etablir kriter ki pou gouvern CRS, tax enkli fon CSR.

Mr Speaker an sa ki konsern Tourism Marketing Fund.  Dirizan plizyer lannen Gouvernman in kontribye dan en fason enportan pou marketing sekter touris Sesel. Ler Tourism Marketing Fund ti ganny etablir lekspektasyon sete ki i ti pou ganny finanse konzwentman par Gouvernman e sekter prive.  Me Gouvernman in finalman vwar li pe finans lamazorite bann aktivite Tourism Marketing Fund.

Pou fer ki sekter prive i kontribye plis dan zefor pou market tourism, nou propoz lentrodiksyon en kontribisyon mandatwar dan laform en tourism marketing tax ki pou ekivalan 0.5 poursan valer turnover bann biznes ki zot lavant turnover i par lao R1 milyon e plis, par lao R1 milyon lo sa bann sekter swivan.  Tou letablisman tourizm ki ozordi i kalifye pou benefis anba TIA, bann labank, bann lakonpanyen lasirans ekskli brokers e agents, e lakonpannyen telekominikasyon.  Larzan ki ganny kolekte atraver sa tourism marketing tax pou al dan Tourism Marketing Fund. Pou donn sekter prive konfor e pou asire ki sa fon pou ganny zere avek pli o nivo transparans zot pou ganny envite pou zwe en rol pli prominnan dan zestyon Tourism Marketing Fund.

Mr Speaker pou ankouraz bann letablisman touristik pou mye siport artis, mizisyen e lezot bann etablisman pou resevwar en tax credit 125 poursan koman depans ki ganny dedwir anba Businness Tax pou tou peyman ki zot fer an relasyon avek aktivite pou artis e lezot.  Sa Mr Speaker pou aplike zis pou bann artis lokal e non pa bann letranze.

Mon pou koz en pti pe lo 2 mezir ki Gouvernman I anvizeze pou asiste operater taxi.  Pou asir en laplenn pli nivo pou bann operater dan aktivite trasportasyon pasaze, levy lo veykil ki ganny enporte pou biznes taxi pou ganny alinnyen avek bann pou omnibus pou vin R5 mil.  Sa pou aplik pou veykil ki pou debark Sesel aparti Zanvye 2013.  An plis, pou ede minimiz kou, limit laz ki permet lo veykil dezyenm men pou bann dimoun ki pe antre dan biznes taxi pou ogmante sorti 3an pou vin 5an apartir 2013.  Me sa bann veykil parey i été konmela zot pou bezwen satisfer standar ki ganny etablir par SLTA e Seychelles Licensing Authority.

Mr Speaker koman en lot mezir anlinny avek zefor Gouvernman pou promot peyman elektronik e pou asiste dan zefor pou konbat blansisaz larzan, okenn lenstitisyon Gouvernman apartir January 2013 pa pou kapab fer ou resevwar en peyman an cash pou plis  ki lavaler R25 mil.  Tou peyman reset par Gouvernman pakr lao R25 mil pou ganny peye par form eletronik or by cheque

Nou pou elimin tax ki annan lo bann pti parsel.  Mr Speaker aparti le 1 Zanvye 2013, pou nepli annan tax lo parsel atraver Lapos ou lezot servis kourye ki annan en valer R3 mil ou mwens, si sa lenportasyon i en byen personnel e ki non-komersyal. tax pou ganny ranplase par en senp sarz fiks, ki byento nou pou anonse.  Sa pou osi byento ganny entrodwir dan regilasyon.  Sa nouvo polisi pou anmenn en armonizasyon avek provizyon VAT Act ki fer ki enportasyon byen personnel pou menm valer ki pa ganny akonpannyen, ki non-komersyal, e ki pou litilizasyon personnel i osi ganny ekzanpte peyman VAT.

Mr Speaker nou pou bezwen fer en azisteman avek passenger service fee prenan kont ki VAT pa pou ganny peye lo tiket avyon.  Parey nou konnen ozordi i annan GST lo tiket avyon 15 poursan.   Alor Mr Speaker, vi ki VAT pa pou ganny aplike lo tiket avyon, nou pou ranplas sa 2 peyman ki egziste ozordi, sa I passenger service fee R250 e peyman 15 poursan GST par en sel peyman ki pou en passenger service fee R650.  Sa i ekspekte anmenn en rediksyon dan pri tiket lo lamazorite larout, o mwen inisyalman.  Par egzanp ozordi lo en tiket pou al Moris ki kout R4,500 en pasaze ozordi i pey R675 GST e anplis R250 dan Passenger Service Fee, ki fer li pey en total R925. Anba sa nouvo propzisyon sa voyazer pou pey zis R650.  Plis detay osi lo sa mezir i pou aparet dan Not Siplemanter.

Mr Speaker apartir 2013 nou pou adopte en nouvo fason koleksyon reveni SIBA ki plitar pou vin FSC parey nou’n dir.  Reveni SIBA pou ganny transfer dan kont Gouvernman lo en baz trimestriyel. Sa pou asire ki larzan ki SIBA i kolekte i met a disponibilite Bidze san dele.  Sa pou osi en lot sours deviz etranzer ki i pou ed Labank Santral dan akimilasyon rezerv eksteryer. An 2013 Minister Finans pou antreprann en evaliasyon lezot lenstitisyon Gouvernman pou etalir kot i fezab en menm sistenm pou koleksyon reveni akoz ozordi plizyer paraytatik i gard en kantite larzan avek zot pou en long peryod letan a en moman ki Gouvernman i kontinnyen rod finansman pu son progranm depans.

Nou pou kontinnyen amelyor klima lenvestisman.  Mr Speaker otan ki nou fyer progre ki Sesel in fer dan sa domenn nou bezwen kontinnyen avek viger e determinasyon pou enplimant nou progranm pou amelyor klima lenvestisman Sesel.  E nou pa pou arete Mr Speaker ziska ki en businessman i vreman satisfe ki i kapab fer biznes dan son prop pei san ki i bezwen gaspir letan kot i pa neseser, san difikilte, e avek mwens depans ki posib.

Pandan 2013 biro Rezistrar pou enformatiz son bann diferan rezis.  MLUH e Lotorite Planning pou:

  • Enn entrodwi en sistenm elektronik atraver internet pou regis later e en sistenm kot laplikasyon permisyon Planning pou kapab ganny fer par internet e sa pou osi plitar ganny konekte avek bann lezot lazans.
  • De, zot pou redwir dele letan pou anrezistre later kot biro Rezistrar ensi ki biro Atorni Zeneral
  • MLUH pou prezant ek Lasanble Nasyonal en propozisyon pou reviz Town and Country Planning Act e pou demann aprovasyon Land Devlopman Bill.
  • Sa Minister pou osi promouvwar kreasyon en Lasosiasyon pou bann Arsitek pou amelyor standar e kontrol
  • Zot pou etabir en sistenm pou fer rapel andeor kontrol Minis.

An sa ki konsern Licensing Authority, zot pou dabor etablir en one stop shop pou laplikasyon license.  Dezyanmman pou entrodwir en sistenm aplikasyon elektronik par internet pou tou lezot license.  Trwazyenmman SLA pou desantraliz son bann servis lo Mahe avek en brans dan Sid Mahe.

Mr Speaker lezot mezir dan sa domenn ki anvizaze lannen prosenn i enkli lentrodiksyon bann fasilite pou fer plis peyman elektronikman enkli servis ki Gouvernman i donnen e pou peyman tax.  Pou osi annan lestablisman bann prosedir mediasyon e Civil Rules pour lakour komersyal.  Aktivite lakour komersyal i ekspekte ganny akselere avek lapwentman en dezyenm Ziz ki nou anvizaze pou ranplas dan bann mwan ki ape vini.

Mr Speaker atraver meyer aplikasyon teknolozi lenformasyon e servis elektronik nou pou kapab anmenn sanzman enportan dan lafason ki Governman i delivre son servis avek piblik.  Par egzanp, atraver sistenm elektronik pou anrezistre en konpanyen ensi ki sistenm enformatize pou fer en aplikasyon pou en permi enportasyon e eksportasyon, manm piblik i ozordi kapab annan akse avek sa servis 24er lo 24.  Sa i amelyor kondisyon pou akseler aktivite ekonomik ki pou ede ogmant prodiktivite dan lavenir.

Pou kontinnyen ranforsi kad legal dan domenn lanvironman biznes plizyer amannman ou nouvo lezislasyon pou ganny prezante avek Lasanble Nasyonal ant la e lafen 2013.  Sa i enkli amannman dan Legal Practitioners Act, en nouvo Insolvency Bill inifye, en Companies Bill modern e en Accounting Profession Bill, ki annan pou bi ranforsi kalite rapor finansyel e amelyor profesyon kontab.

Mr Speaker pandan 2012 nou pou ogmant sipor pou pti biznes.  An 2012 CCA e SBFA, Small Business Financing Agency in kontinnyen asiste pti biznes.  Gouvernman pou kontinnyen pou lite pou lakoz pti biznes e mwayen antrepriz SMEs akoz nou, nou rekonnet rol kip ti biznes i annan pou zwe dan devlopman nou lekonomi.  An 2013 nou pou pran plizyer mezir e aksyon adisyonel pou donn plis sipor bann SMEs.  Premyerman, nou pou elev stati Small Businness Financing Agency ki’n ranplas CCA ki an se moman i en divizyon Minister Finanse, Komers e Envestisman, pou li vin en Lazans mikro-finans ki pou fonksyonn endepandaman, anba son prop Lalwa ek son prop administrasyon e kriter pou son loan.

Dezyenmman, Gouvernman pou ogmant alokasyon bidzeter pou sa Lazans pou sorti R20 milyon pou vin R30 milyon.  Pou konplet sa Mr Speaker Nouvobanq ek Seychelles Savings Bank pou sakenn kontribye R5 milyon ver finansman SBFA atraver loan konsesyonnel.  Sa i vedir ki finansman ki disponib pou SMEs pou double an 2013.

Twazyenmman, limit loan ki pou ganny donnen par SBFA pou double sorti R150 mil roupi pou vin R300 mil.  An retour, Mr Speaker nou ekspekte ki bann SMEs i vin pli profesyonnel.  SENPA pou ganny demande pou anmenn plis lasistans pou bann antreprener dan domenn developman biznes, marketing, e kontabilite pou ogmant sans ki sa bann biznes i reisi.  An plis, bann SMEs i bezwen vin pli responsab e repey zot loan atan pou evit risk prose legal e koleksyon det par Lazans pti biznes.

Mr Speaker nou pou anmenn plis sipor pou fermye e peser an 2013.  Dan sa bann dernyen mwan nou’n eksperyans plis viger e determinasyon par Minister Resours Natirel e Lendistri pou ogmant sipor pou sekter lagrikiltir e lapes.  Sa lelan pou ganny mentenir an 2013.  Plan Nasyonal pou Lenvestisman dan Sekter Agrikol pou ganny finalize dan twazyenm trimes 2013.  A sa dat i ekspekte ki en parti finansman sorti kot enn nou bann partner enternasyonal pou’n disponib. En gran nonm fermye in ganny asiste an 2012 avek resours finansyer anba Livestock Trust Fund.  Lannen prosenn nou pou revwar manda sa Fon pou asire ki i reflekte bann nouvo defi ki kominote fermye per fer fas avek ozordi.  Nou pou transfer Zestyon Agricultural Devlopman Fund pou met li avek DBS e ogmant limit lo loan ki ganny donnen anba sa Fon.

Pou soutenir prodiksyon bann fermye Minister Resours Natirel pou kontinnyen travay tre pros avek bann biznes tel ki dan sekter tourizm pou ankouraz zot pou aste plis prodwi lokal tel ki lavyann, dizef, fri, e legim.

Konsernan sekter lapes, travay in komanse pou konstriksyon en lasose 120 met lo Ile du Port, ki pou kout anviron R54 milyon e ki ekspekte konplete an Septanm 2013.  Sa i en devlopman enportan pou Sesel dan son laspirasyon pou mentenir son repitasyon koman por tonye pli enportan dan Was Losean Endyen.  Later in finni ganny demarke lo Ile du Port pou reparasyon lasenn, stokaz disel, e lezot lozistik ki neseser pou loperasyon bann bato endistriyel.  Travay konstriksyon in deza komanse Providence lo bann fasilite pou bann aktivite pou transformasyon pwason.  Pou Bel Ombre, tou lenfrastriktir i devret an plas avan lafen 2013.  Sa pou osi enkli fasilite pou transformasyon pwason ensi ki bann stok materyo pou peser, ki pou kout anviron 1.2 milyon Ero.

Linnyon Eropeen in finans proze lapes pou en valer 8.5 milyon Ero dan konteks parternarya Lagreman Lapes 2012.  Ankor 5.6 milyon Ero in ganny prevwar dan Bize 2013.  An 2013 Mr Speaker priyorite pou al ver amelyorasyon bann fasilite dan distrik, enkli konstriksyon bazar, stor materyo lapes e lezot.

Mr Speaker, pou amelyor byennet konsomater Gouvernman pe revwar bann diferan polisi ki an plas.  Par egzanp, Fair Tradinng Commission pe drafte en polisi lo konpetisyon pou asire ki bann provizyon anba diferan lalwa ki konsern laspe konpetitsyon i ganny armonize.  Dan son zefor kontinnyel pou redwir pri lavi e pou ogmant swa konsomater nou’n redwir trades tax lo serten prodwir tel ki zi enporte.  Prenan kont ki VAT pa pou aplike lo serten komodite ki ozordi i aplike lo GST, nou pou bezwen amann nivo trades tax pou serten prodwi enporte tel ki lavyann, fri, e legim, pou asire ki nivo proteksyon i ganny mentenir pou prodikter lokal san kip ri i ogmante.

Mr Speaker promouvwar plis litilizasyon lenerzi renouvlab i bezwen vin en nesisite olye ki en opsyon.  An plis ki lefe ki emisyon karbonn i detrir latmosfer, logmantasyon kontinnyel dan kou lenerzi konvansyonnel i enn bann pli gran menas pou kwasans ekonomik.  Avek sa an tet Mr Speaker, nesisite pou promouvwar lenerzi renouvlab i devret enn bann pivo nou stratezi ekonomik.  Plizyer progranm e linisyativ pou ganny entrodwi an 2013.  Enn sa linisyativ anlinny avek stratezi Gouvernman pou promouvwar lenerzi renouvlab e pou ogmant soutenabilite lanvironnman nou pei a lon term nou pou boner an 2013 entrodwi en scheme pou finansman abordab bann prodwi e lekipman rezidansyel ki servi lenerzi renouvlab.  Sa linisyativ, pou ganny enplimante avek sipor finansyer labank komersyal e lapwi teknik International Finance Corporation IFC i annan pou bi ankouraz plis itilizasyon bann tel prodwi parey sistenm sofaz delo ki servi lenerzi soler pou bann lakour.  Anba sa scheme, Gouvernman pou donn bann labank serten konsesyon pou zot pli ankouraze pou partisipe.  Nou pou osi donn plis konsesyon lo bann veykil ki servi mwens lenerzi konvansyonel.  Dan sa lalinny an 2013 trades tax lo veykil hybrid pou desann sorti 25 poursan pou vin 15 poursan. Ozordi Mr Speaker napa Excise Tax ou levy lo veykil hybrid.

Polisi dan sekter finansye.  Mr Speaker akse avek kredi i reste enn bann pli gran baryer pou fer biznes Sesel ozordi.  An 2013, nou ekspekte bann servis Hire Purchase e Leasing pou ganny entrodwir la ki lalwa pou sa 2 aktivite i ekspekte vin devan Lasanble Nasyonal boner lannen prosenn.  Sa i ava donn konsomater e biznes lezot posibilite pou ganny akse avek kredi e ava donn plis konpetisyon bann labank akoz sa 2 fasilite pou reprezant bann alternativ pou kredi banker.  Parey mon’n deza note, Labank Santral pou travay tre pros avek DICT pou promovwar bann metod peyman dan form elektronik.

SIBA pou kontinnyen met lanfaz pou devlop bann prodwi ki azout plis valer tel ki bann lye avek securities exchange, bann diferan Fon, trusts, e Fondasyon, e dan aktivite zone komers lib SITZ parey nou konnen.  Dan tou sa, SIBA pou asire ki i kontinnyen respekte bann pli o standard e pratik. Sa pou ganny konsolide dan nou zefor pou elev SIBA pou vin FSCSIBA e Labank Santral pou kontinnyen etidye merit lentrodiksyon bann prodwi finansyer ki baze lo prensip Islamic Finance.  Bann benefis ki nou kapab gannyen atraver Islamic Finance i enkli lefe ki i kapab anmenn plis konpetisyon dan sekter banker e non-banker.  Parey mon’n fer resorti Mr Speaker pli boner, Gouvernman pe eksplor diferan opsyon pou privatizasation Seychelles Savinngs Bank.

Pou rezon stratezik Bank of Muscat International, BMI, ki partener prensipal dan BMI Offshore in deside vann son par 50 poursan dan BMIO.  BMIO i en labank offshore ki ti ganny etablir an 2008 par BMI e Nouvobanq.  An rezilta sa desizyon BMI Nouvobanq in osi propoz avek Gouvernman pou vann son share dan sa labank.  Plizyer lof in ganny resevwar pou BMIO, son Board in fer en rekomandasyon avek bann shareholders lo lof ki zot in konsidere i pli meyer, e en desizyon final lo sa lavant i ekspekte avan lafen 2012.

Mr Speaker Gouvernman pou adopte en nouvo stratezi pou zestyon bann lantrepriz piblik komersyal.  Gouvernman pou aparti Zanvye 2013 transfer son partisipasyon dan 10 son bann lantrepriz komersyal paraytatik dan lakonpanyen Société Seychelloise D’investissement LimitedSSI i en lakonpanyen ki 100 poursan pou Gouvernman Sesel ki ti ganny etablir an 2008 e ki deza aksyoner dan 4 lakonpannyen – IOT, Cassis Seychelles Company Ltd, 2020 Devlopman Ltd, e Seychelles Cable Systems Company Ltd.

SSI pou gid bann stratezi e vwar dan en fason global ki performans sa bann lantripriz piblik komersyal i anlinny avek lobzektiv ki’n ganny etablir.  I pou adopte polisi e stratezi biznes ki zis parey sa ki pou en lakonpannyen prive, pou asire ki i fonksyonn dan en fason solid alafen pou zot atenn zot bi.  Board SSI pou raport avek en Committée de Surveillance ki son Chairman i pou Prezidan Larepiblik e ki pou enkli Vis Prezidan e Minis Finans koman manm sa komite.

Mr Speaker an Me sa lannen SEPEC ti elimin sibvansyon lo LPG pou bann biznes.  Sa mezir in permet sa lakonpannyen pou kolekte R10 milyon sa lannen.  Pou ranforsi son pozisyon finansyer, SEPEC pou apartir 1 Zilyet 2013, komans elimin sibvansyon lo LPG pou konsomater rezidansyel an ogamantan pri LPG par R7.50 par kilo pou vin R22.50 par kilo.  Eliminasyon LPG pou konplete an Zanvye 2014 ler pri pou tou kliyan pou ganny aziste pou reflekte kou ki SEPEC i peye pou LPG.

Mr Speaker pri SPTC pou reste parey i ete an 2013.  Gouvernman pou kontinnyen sibvansyonn pri tiket bis SPTC.  Ozordi, baze lo depans ki i bezwen fer pou mentenir son servis, san sibvansyon SPTC ti pou bezwen ogmant pri tiket pou vin R8.  Konsyan ki i pa kapab elimin tou sibvansyon anmenmtan, Governman in deside pou donn SPTC en sibvansyon R33 milyon an 2013 pou permet li mentenir pri tiket bis a R5.

Mr Speaker nou bezwen reform striktir tarif pou bann servis PUC.  Tel ki i le ka avek SEPEC, nou bezwen asir performans PUC a lon term pou fer ki tarif ki konsomater i peye i reflekte kou pou prodwir sa servis.  Dan plizyer pei sa tarif i osi kouver kou lenvestisman pou donn sa servis.  Par kont isi Sesel tarif i ganny etablir pou kouver zis kou operasyonnel.

Malerezman Mr Speaker, striktir tarif PUC pa reflekte sa dan tou ka.  Alor nou bezwen reform sa striktir tarif pou anmenn li anlinnny avek norm enternasyonal. Dan premye letap sa reform an Zanvye 2013 PUC pou adopte en nouvo sistenm enndeksasyon tarif, ki vedir ki i pou aziste tarif tou le 3 mwan pou reflekte mouvman dan bann variab ki enpakte nivo tarif, tel ki to lesanz e pri karbiran lo marse enternasyonnal.  Depandan lo mouvman sa bann variab nivo tarif i kapab monte me osi i kapab desann.  Sa pou ganny swivi par eliminasyon gradyel bann sibvansyon lo diferan tarif e ant diferan group konsomater ki pou komanse an Zilyet 2013 ler PUC pou komans re-ekilibre son striktir tarif.  Sa prosesis Mr Speaker pou re-ekilibre tariff pou enn ki pou ganny fer pandan en peryod 7 an.  E alor nou pa ekspekte lenpakt lo konsomater pou vin dan en fason enportan tou deswit.

Mr Speaker parey in touzour le ka, nou bann reform i pran an konsiderasyon bann dimoun ki dan lasosyete ki pli vilnerab.  Alor dan sa nouvo striktir tarif pou osi annan sa ki nou apel en social tariff. En tarif ki pou ganny aplike lo bann group ki pli vilnerab baze lo bann kriter ki ava ganny definir.

An sa ki konsern Seychelles Trading Company.  Parey nou konnen Gouvernman in pandan plizyer lannen servi STC pou asir meyer pri pou komodite debaz.  Me serten fakter lo marse enternasyonal ki andeor nou kontrol in met bokou presyon lo sitiasyon finansyer STC. Sitiasyon i tel ki si nou pa fer nanryen STC pou komans perdi larzan dan bann mwan ki pe vini.

Pou sa rezon, an 2013 STC pou bezwen aziste pri serten son bann prodwi.  Sepandan, Gouvernman in osi demann STC pou fer en revi konplet son bann sours pou son bann marsandiz ki i enporte avek bi pou esey vwar ki sa bann sours i kapab ganny bann prodwi a en meyer marse ki i a kapab pas avek konsomater pou minimiz lenpakt okenn pri lo bann komodite debaz.

Parey nou ti anonse pli boner sa lannen Gouvernman in osi demann STC pou komans enport materyo konstriksyon.  An fazan sa, Gouvernman i espere ki STC i ava kontribye pou bes pri materyo konstriksyon dan pei.

Nou pou ranforsi kapasite odit par Seychelles Revenue Commission.  Mr Speaker en sistenm tax ki efikas e performan i lakle nou stratezi sosyo-ekonomik, akoz nou bezwen koleksyon tax pou finans bann proze e progranm Leta.  SRC in rankontre plizyer defi pou esey atenn son bann lobzektiv akoz parmi lezot fakter evolisyon rapid dan lanvironnman biznes.  Evolisyon teknolozik in fer biznes vin pli kreativ dan lafason ki zot rikord zot tranzaksyon e en bann lot defi in aparet.  SRC pa’n touzour dan en pozisyon pou konbat serten pratik konpleks tel ki transfer pricing.  Lotorite tax pe pran serten linisyativ pou ranforsi son kapasite e ranforsi skill, konesans e leksperyans ki reste a zour ek bann nouvo devlopman.

SRC pou byento revwar son bann bezwen teknik pou komans enplimant en progranm pou ranforsi kapasite son staff.  Nou pou kontinnyelman ankouraz Seselwa kalifye pou konsider en karyer dan SRC.  Me dan limedya nou pou konplimant sa linisyativ nou pou anploy enn ti group expert tax dan diferan domenn tel ki odit, spesyalis Customs, ekstera sorti aletranze.  Me mon oule soulinnyen ki nou bann Seselwa kalifye pou kontinnyen reste dan bann plas kle, pozisyon kle kot zot pou kontinnyen lead sa lenstitisyon.  Nou’n fer bokou amelyorasyon Mr Speakser dan sa 2 dernyen lannen e nou pe al komans lezot tre byento.  Sa i enkli, aprouvasyon Customs Management Act an 2012, upgrade Asycuda++ pou vin Asycuda World, ki pou vin an operasyon an Mars 2013, etalisman serten nouvo prosedir e plis korperasyon avek ban lorganizasyon tel ki WCO, World Trade Organisation, IMF osi byen ki koperasyon bilateral avek bann lotorite ladministrasyon Customs aletranze.

Mr Speaker tou resaman in annan konsern mazer ki’n ganny eksprimen par manm piblik e kominote biznes konsernan efikasite dan Customs.  Nou anvi dir sa bann dimoun ki nou’n ekout sa bann konsern e ki nou pou adres zot.  Reform divizyon Customs pou ganny akselere an 2013 e pou enn bann priyorite Gouvernman.  Mon rekonnet koman Minis Finans ki menm avek sa bann mezir ki mon’n fek nonmen, sa ki pli enportan se ki degre bann striktir i efektiv pou delivre nivo servis ki lepep i ekspekte.  Prenan kont sa, Mr Speaker zefor pou konsantre lo bann laspe operasyonnel ensi ki stratezi pou fer ki servis i ganny delivre avek efikasite e anlinny avek bann standar ki lepep i ekspekte.

Politik komers e lentegrasyon dan lekonomi Mondayal.  Mr Speaker anba direksyon Prezidan James Michel repitasyon Sesel koman en pti leta zil dinamik in ganny rekonnet par kominote enternasyonal e 2013 nou pou vwar en kontiniasyon sa.  Sa i partikilyerman pertinan leka avek demars Sesel pou ganny en syez lo United Nations Security Council 2017.

Dan domenn komers, nou pe kontinnyen fer progre dan nou parkour pou vin manm Lorganizasyon Mondyal Komers an 2014.  Negosiasyon i dan staz avanse e Sesel in ganny sipor plizyer pei.  Dan konteks sa demars, an 2013 Gouvernman pou kontinnyen revwar e reviz son bann lalwa e regilasyon pou anmenn zot anlinny avek standar WTO.

Lo nivo rezyonnal Gouvernman i reste angaze pou travay avek sekter prive pou rod plis loportinite pou eksportasyon e lenvestisman Sesel dan la rezyon atraver lagreman ki egziste ek COMESA e dan konteks negosiasyon pour zwenn zone komers lib SADC.

Mr Speaker nou pou vwar serten mezir pou asiste bann Seselwa ki pe rod zot premye lakaz.  Akse avek finansman pou lozman i ankor difisil, Mr Speaker.  Akoz plizyer fakter tel ki to lentere ki reste o, bann sarz e komisyon ki labank i enpoze, ensi ki en mank lentere zeneral par serten labank pou donn loan pou lozman.

An Zanvye 2013 Gouvernman pou komans enplimant serten mezir pou limit bann sarz ki labank komersyal i enpoze lo housing loans, osi byen ki ogmant lakantite larzan ki zot pret sa sekter. Premyerman, Labank Santral anlinny avek provizyon Financial Institutions Act, pou byento entrodwir regilasyon pou limit nivo bann sarz ki bann labank i mete lo loan pou lozman rezidansyel lo bann kliyan e bann ki pe pran zot premye loan.  Parey mon’n note pli boner, sa bann regilasyon i sipoze an aplikasyon boner an 2013.  Dezyenmmam, bann labank komersyal Gouvernman pou ganny demande pou envestir en porsyon minimonm zot portofolio pandan en lannen anver housing loan.

Mr Speaker de-tanz-a-ot Gouvernman i vwar li neseser pour revwar nivo sarz pou serten servis ki i ofer.  An 2013 pou annan logmantasyon dans rten sa bann servis.  Not Siplemanter ki akonpany sa Bidze pou donn plis lenformasyon lo sa bann servi lo kip ri pou ogmante.

Nou pou ogmant saler an 2013.  Mr Speaker, Gouvernman i rekonnet ki sitiasyon deor i pa fasil pou tou Seselwa.  Pep Seselwa in fer bokou sakrifis dan sa bann dernyen lannen.  Nou abilite pou ogmant saler i kantmenm limite par nesesite pou nou mentenir soutenabilite fiskal, ki limenm i en eleman kle pou asir fitir e garanti nou lavenir e prosperite prosen zenerasyon.

Gouvernman i kontinnyelman rod fason pour ed Seselwa a traver en meyer saler. Dan sa lalinny, Mr Speaker nou pou ogmant saler an 2013. Me, vi nou kontrent bidzeter, logmantasyon saler, enkli saler minimonm, pou pran lefe le 1e premye Zilyet 2013.

Saler minimonm pou ogmant par 6%, en pti pe plis ki to lenflasyon ki prevwar.  Nivo saler minimonm pou ogmante sorti R21 par erdtan pour vin R22.25 par erdtan, pour tou travayer apard casual.  Nivo saler pou travayer casual, pou monte sorti R24.20 par erdtan pour vin R25.65 par erdtan.

Logmantasyon Saler dan Gouvernman.  Apartir 1 Zilyet, saler dan Gouvernman pou ogmant dan sa fason swivan:

Saler travayer dan kategori SG1 a SG6, zot saler pou ogmante par 6 poursan.

E saler travayer dan kategori SG7 anmontan pou ogmante par 3 poursan.

Nouvo Schemes of Service.  Plizyer nouvo schemes of Service pou ganny aplike an 2013 me an 2 faz.  Serten an Zanvye, e lezot an Zilyet 2013.  Bann Minister, Departman, e Lazans swivan pou enplimant nouvo schemes of service apartir Zanvye 2013.

Departman Limigrasyon e Civil Status, scheme revize.  Departman Prizon, osi scheme revize, ALDEC, Lenstiti Early Childhood, Lazans pour Proteksyon Sosyal, Processing ek Regional Officers.

Nouvo scheme of service pour sa bann kad dan Gouvernman pou osi ganny enplimante an Zanvye 2013.  Sa i Stores e Asset Management Cadre, Policy Analysts Cadre e Housing Officers Cadre.

Scheme pour bann common cadres swivan pou ganny enplimante an Zilyet 2013.  Psychologist Cadre, Office Assistant Cadre, Research and Project Cadre.

SRC pou osi enplimant son nouvo scheme of service apartir Zilyet 2013 e sa pou ganny alinny avek wage grid.

Benefis pour progranm aprouve par Lazans Proteksyon Sosyal.  Apartir Zanvye 2013, nou pou enplimant bann azisteman swivan dan benefitsOrphan Benefits pou sorti R1280 pou vin R1360.  Invalidity Benefit pou sorti R2440 pou vin R2580.  Injury Benefit pou sorti R2120 pou vin R2250.  Survivor Widow Benefit pou sorti R2120 pou vin R2250.  Sickness Benefit pou osi sorti R2120 pou mont R2250, ensi ki Maternity Benefit ki li osi pou sorti R2120 pou mont R2250.  Retirement Benefits ki ganny peye par Agency for Social Protection pou sorti R2550 pou ariv R2750.  E parey Prezidan in deza anonse, Retirement Benefit ki peye pou sorti R2550 pou vin R2750.

Benefis pour Home Carers pou ogmante par 6 poursan par mwan, anlinny avek minimum wage.  Me osi anlinny avek minnimum wage, sa logmantasyon pou ganny fer apartir Zilyet 2013.

Mr Speaker, an 2012 nou’n akonplir plis progre dan plizyer domenn, tel ki devlopman imen, klima lenvestisman, e-Government, bonn gouvernans, plis transparans e nou lalit kont koripsyon, parmi lezot.  Sa bann lezot realizasyon pou ed nou reste rezilyan e fer fas ek kondisyon difisil dan lekonomi mondyal an 2013 e dan mwayenn term.  Anba leadership Prezidan James Michel, nou pei inn montre ki i kapab diriz zefor pou promouvwar lape e larmoni, non selman Sesel me lwen deor nou lafrontyer.  Tou sinny i montre ki 2013, i riske ankor en lannen difisil.  Sa Bidze i met nou dan en pozisyon for pou nou kapab sirmont sa bann defi atraver kontiniasyon stabilite makro ekonomik, ki pou ed nou sovgard byennet lepep Seselwa, spesyalman bann group pli vilnerab e ki reste priyorite Gouvernman.

Mr Speaker, bann polisi ek mezir ki’n ganny anonse dan sa Bidze pou konkretiz ankor plis sa fondasyon ki pou ed nou akseler plis krwasans ekonomik odela 2013.  Zot pou met an plas bann kondisyon pour ed sekter prive pou anmenn nou lekonomi devan dan en lanvironnman modern. Anmenmtan noun amelyor kondisyon nou pep avek en logmantasyon saler, plis sipor sosyal e plis lenvestisman dan lasante, ledikasyon e lenfrakstriktir.

Mr Speaker enn bann lakle pou plis properite se en meyer nivo prodiktivite.  Pli gro saler e plis benefis sosyal pa solisyon pou en meyer lavenir Mr Speaker.  Meyer kondisyon travay i kapab vin atraver latitid pli prodiktiv dan travay. Alor mon fer en lapel avek tou Minister, departman ek lazans Gouvernman pour vin pli efikas dan zot fonksyon, pou sekter prive pou vin pli inovater e efikas dan zot loperasyon; e pour tou travayer pou vin pli prodiktiv, kreativ, e responsab dan zot landrwa travay.  Se sa lapros Mr Speaker ki nou devret adopte dan sa Nouvo Sesel.

Avan mon terminen, mon ti a kontan remersye Prezidan Michel pou gidans ek sipor ki inn donn lepep Seselwa.  Mon oule osi rekonnet sipor e gidans Vis Prezidan Faure ki pandan son letan koman Minans Finans in lead nou progranm reform ekonomik ek viger ek determinasyon.  Mon oule osi remersye mon bann koleg Minis e zot lekip teknik pou tou zot kontribisyon.

Mon dir en remersiman spesyal Mr Speaker, tou staff mon Minister ki’n fer zot travay e kontribisyon dan en fason tre profesyonnel.

Mr Speaker tou dilon 2012 sekter prive e lasosyete sivil in kontinnyen fer kontribisyon dan devlopman Sesel e pou sa mon salye zot zefor.  Mon osi rekonnet sipor e kontribisyon tou nou partener enternasyonal, enkli lorganizasyon miltilateral, lazans devlopman ensi ki nou bann partener bilateral.

Mon remersye tou bann Manm Onorab Lasanble Nasyonal, enkli ou Mr Speaker pou sipor ki zot in aport mwan ek mon Minister pandan sa lannen.

Finalman mon remersye pep Seselwa pou kontinnyen siport zefor Gouvernman pou fer avanse Sesel..

Mon aprezan rekomande Mr Speaker ki Appropriation Bill 2013 i ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.  Mersi.

 

(Applaud)

 

MR SPEAKER

Parey i tradisyon pou annan bann reaksyon aparti Vandredi e sa pou komans par le 2 leadersSo nou pou adjourn ziska Vandredi 9er bomaten.

 

(Adjournment)