::
Home » Verbatim » Verbatim -First Term 2011 » Wednesday 2nd March 2011

Wednesday 2nd March 2011

Download PDF


NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

 

Wednesday 2nd March 2011

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek nou deba, bonzour tou bann Manm, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou e lo lalis mon annan mwan Onorab Adonis.

 

HON BERNARD ADONIS

Msye Speaker, koleg Manm Lasanble, zabitan Plaisance, Pep Seselwa.  Msye Speaker yer nou’n antann Lopozisyon vin resit avek nou sa bann menm vye repertwar labitid. Zot in koz lo 4.5 milyon dolar, prostitisyon dan Victoria, security clearance, delo malpropte, lakaz Perseverans, semen kase eksetera. Same old stuff. Sa i montre nou Msye Speaker ki  nou annan en lopozisyon ki napa okenn nouvo lide e ki’n fini fatige. Sel nouvo keksoz ki nou’n tande se en Prezidan Ramkalawan. Zot, annou serye nou dan sa Lasanble.  I kler Msye Speaker ki Lonorab Henrie ek Lonorab Arissol zot ankor pe viv lo Utopian Island. A sa pwen Msye Speaker mon ti a kontan premyerman remersi Prezidan Larepiblik pour son diskour lo leta lanasyon ki mon pou dekrir koman serye e onnet parski apard ki rekonnet larealite ekonomik Sesel ek tou son bann defi ki nou lekonomi pe bezwen sirmonte, diskour lo leta lanasyon in tras en nouvo larout, idantifye nouvo direksyon e met a dispozisyon nou pep bann solisyon kler ki gouvernman lepep i anvizaze adopte pou kontinyen amelyor lavi tou pep Seselwa.

 

Msye Speaker ladres Prezidan Larepiblik lo leta la nasyon in osi idantifye serten anomaly ek distorsyon dan fonksyonnman nou gouvernman ki devret ganny rektifye e in anmenmtan propoz bann mezir korektiv me sa i pa tou, in osi kree sa lespas pou rekalibre e rekalkile si i annan okenn keksoz ki devret pe ganny aziste. Pour sa Msye Speaker mon oule felisit Prezidan Michel pour son vizyon, son kouraz e sirtou son lonnekte. Parey i leka sak lannen, Msye Speaker, Prezidan atraver son diskour lo leta lanasyon in met nou pep azour avek bann lakonpalisman ek bann defi ki devan nou ki nou bezwen ansanm sirmonte koman en nasyon.

 

Msye Speaker Prezidan Michel dan son diskour lo leta la nasyon in osi dir avek nou ki nou ki leta nou nasyon i lo larout ver plis progre.  Me kwa ki’n fer Prezidan dir nou ki leta nou nasyon i lo larout ver plis progre?

 

Msye Speaker kwasan ekonomik nou pei pou lannen 2010 ti en rikord 6.2% menm pli o ki sa ki ti’n ganny prevwar par IMF, se sa leta nou nasyon.  Msye Speaker avek en siperfisi plis ki 47% son teritwar koman en rezerv, Sesel i premye pei dan lemonn, dan konservasyon ek zesyon lanvironnman, se sa leta nou nasyon, nou laflot tanker ki pe flot paviyon Sesel atraver lemonn pe enzekte dan nou lekonomi plis ki 15 milyon dolar par an, se sa leta nou Nasyon.  Plis ki 300 etidyan Seselwa pe swiv kour a plentan dan 12 diferan kors degree dan liniversite Sesel, se sa leta nou nasyon.  Anviron 20mil zanfan ek zenn Seselwa dan lekol primer, segonder ek pos segonder, pe aktyelman benefisye avek ledikasyon gratwit, se sa leta nou nasyon.  Tou etidyan post segonder, san eksepsyon pe benefisye avek en allowance Msye Speaker se sa leta nou nasyon.

 

Dan son vizyon ver kreasyon plis lespas ekonomik gouvernman lepep pe met a dispozisyon bann envestiser ek biznesmenn Seselwa, loportinite pou fer biznes lo zil Aurore, Zil Soleil, lo Romainville ek Perseverance se sa leta nou nasyon.

 

Msye Speaker dan lalit ek determinasyon gouvernman lepep pou elimin drog dan nou pei, 14 trafikan drog in ganny arete par NDEA e ganny kondannen lannen pase, se sa leta nou nasyon, tou zanfan primer ek segonder mwen fortinen ek bann zanfan ki bezwen swen zanfan apre ler lekol akoz zot paran in fini travay tar pe benefisye anba en fon spesyal ki gouvernman in etablir pou ed tou lekol leta, se sa leta nou nasyon. La kantite travayer etranze dan sekter piblik in redwir sorti 319 5 an pase pou vin selman 191 ozordi. Se sa leta nou nasyon.

 

An 2010 174,529 touris ti vizit nou pei e sa ti en rikord dan limenm, se sa leta nou nasyon. Sa plis ki 1100 travayer Seselwa ki pe anploye avek lizin ton IOT pe dezorme kapab benefisye avek en tann servis e gratwite zis parey travayer servis piblik.  Se sa leta nou nasyon. Msye Speaker malgre difikilte ekonomik, ek finansyel ki met retar dan plan gouvernman pou delivre 5000 lakaz dan 5 an, disi lannen prosenn, ankor 2459 fanmiy Seselwa pou benefisye avek zot prop lakaz, se sa leta nou nasyon. An mwayenn to lentere, labank komersyal lo bann loan in desann sorti 16% an 2009 pou vin 11.5% lannen pase, se sa leta nou nasyon e vwala Msye Speaker akoz ki Prezidan in vin dan nou Lasanble e in vin dir nou ki leta nou nasyon i lo larout ver plis progre.

 

Dezyenmman Msye Speaker keksoz ki Prezidan Michel in fer se fikse konpa nou bato ver sa nouvo Sesel modern, en Sesel kot pou annan plis prosperite e plis larises pour tou dimoun, en Sesel kot tou Seselwa pou kontinyen fyer son lidantite, en Sesel kot bokou plis loportinite ava ganny met alaporte tou nou bann zenn, en Sesel kot nou pep ava kontinyen viv dan lape ek sekirite, en Sesel ki pou ofer plis konfor pou tou Seselwa. Msye Speaker, Prezidan in dekrir kwa ki koman en pep e en nasyon nou bezwen fer pou ariv fer kreasyon sa Sesel modern e prosper pou tou Seselwa. Prezidan in osi koz lo koman nou devret fer li me mwan mon pli enterese pour mwan dir avek sa Lasanble avek kwa ki nou pou fer li.  Msye Speaker byensir nou pou fer li avek Parti Lepep, wi avek Parti Lepep e nou pou fer li in style. Nou pou fer li akoz SPPF/Parti Lepep in tou dilon prouv li koman en parti ki’n toultan annan lentere pou pep Seselwa e in toultan met lentere pep Seselwa aker.   E Msye Speaker SPPF ek Parti Lepep in fer dibyen pou pep Seselwa sirtou pour bann ki pli vilnerab.

 

SPPF/Parti Lepep Msye Speaker set en parti byen feter ki’n donn nou pep bokou lespwar me mon osi konvenki ki nou pa pour zanmen arive realiz sa Sesel modern in style avek parti SNP akoz bann polisi sa parti i reprezant en dezord e en dezas ekonomik total ki pou kas tou sa ki nou’n reisir koman en Nasyon kree pandan sa dernyen 30tenn lannen.

 

Msye Speaker semenn pase ler i ti pe ganny remet avek son lakle pour son nouvo lakaz lo zil Perseverans, sa Msye ki sorti Corgat Estate ti dir avek SBC ki menm si in bezwen esper en bon pe letan pour li ganny son lakaz, me li avek son fanmiy ti finalman tre, tre kontan ki zot in nouvo ganny zot nouvo lakaz. Koman en refleksyon, ki sa i montre nou Msye Speaker? I montre nou ki Seselwa i vwar zot lavenir e ki Seselwa i sers zot lespwar atraver Parti Lepep akoz Parti Lepep i le sel meyer swa ki Pep Seselwa i annan ozordi dan sa pei.

 

Wi Msye Speaker i devwar sak fanmiy pou annan en meyer lavi e sa meyer lavi Parti Lepep pou donn li. Pour sa fanmiy ki pa ankor annan en twa lo son latet, Parti Lepep i reprezant pour ou en lespwar, pou ou sa zenn ki’n fini lekol, e ki pa ankor ganny en travay, Parti Lepep pou kontinyen met anplas bann lenfrastriktir ek progranm neseser pour ki ou ganny en travay.  Wi, Msye Speaker parti Lepep i reprezant sa Lespoir e si nou vreman anvi realiz nou rev e kree sa Sesel modern pour tou Seselwa, koman en pep nou bezwen fer sir ki le 19, le 20 ek le 21 Me nou donn Parti Lepep ek Prezidan Michel sa nouvo manda pou asir kontinite e meyer lavi pour nou menm, nou zanfan ek nou bann vye paran,

 

Lopozisyon i annan en sel bi se pou vin kas tou sa ki nou’n batir e rekomans ankor, zot pa enterese dan vin zwenn nou e donn en koudmen dan lanbelisman sa gato nasyonal ki nou apel Sesel, zot pli enterese dan kase e rekomanse. Koman en pep patriyotik ki kontan nou pti pei, nou annan en sel swa enportan pour nou fer e sa swa se pour nou swiv sa semen ki nou konnen ki lo lorizon apre ki sakenn de nou nou’n fer nou kontribisyon, sakenn de nou pour nou en venker, sakenn de nou pou annan son prosperite ek son konfor e kot lavenir sakenn, nou bann zanfan pou enn ki briye. Legzanp i kler devan nou ki i annan bokou keksoz ki Seselwa nou kapab fer e akonplir ler nou deside pour nou met zefor e travay ansanm. Sikse nou reform ekonomik i en legzanp tipik Msye Speaker e sa in menm ganny rekonnet par bokou gouvernman ek lorganizasyon enternasyonal. Selman sa detrwa pasyan sourd, aveg ek fou dan lopozisyon ki pa’n remark sa.

 

Msye Speaker nou larout ver kreasyon sa nouvo Sesel i enn ki long e ranpli avek bokou defi parey Prezidan Michel in dir nou me mwan ek bann zabitan Plaisance nou konvenki ki sa latas i pa enn ki enposib akoz sa larout in ganny trase par en lekip ki konn travay e ki’n abitye travay, en lekip ki pa per pour travay e en lekip ki’n prouve ki zot kapab delivre menm dan bann sitiasyon kot teren i tre, tre difisil.  Wi, Msye Speaker sa se lekip parti lepep anba gidans e direksyon Prezidan Michel ki’n prouv avek Pep Seselwa e avek lemonn ki i meyer zonm ki kapab diriz nou pei ver plis stabilite ek progre. Prezidan Michel Msye Speaker, pa’n zis prouv avek pep Seselwa ek lemonn ki i kapab dirize me in montre nou son kapabilite dirize in style dan bann moman kot nou pei ti pe pas atraver bokou difikilte.  Prezidan Michel in prouv avek pep Seselwa i pa sa kaptenn ki pou sote e abandon bato dan milye kannal parey serten lo lot kote latab ti pou fer. Me in prouve ki i plito sa kaptenn ki pou tenir labar son bato ferm, ziska ler ki bato in ariv ater, zis parey i ti brav e kouraze pou anbark Sesel lo progranm reform ekonomik ki ozordi nou tou enkli mon bann koleg lo lot kote latab pe rekolte son fri.

 

Msye Speaker travay ki Prezidan Michel in fer pandan sa detrwa dernyen lannen i imans, reform ekonomik ki nou pei pe pas atraver in stabiliz nou lekonomi e fer forex vin a dispozisyon tou dimoun, sa reform in osi fer disparet sa problenm napa e in elimin black market ennfwa pour tou lo nou pti later Sesel.  Bann reform striktirel Prezidan Michel in osi garanti en meyer kondisyon lavi pour tou dimoun.

 

Msye Speaker travay Prezidan Michel pa ankor fini, travay Prezidan Michel i bezwen kontinyen, lepep Seselwa i bezwen li pou kontinyen gid nou lo sa semen stabilite ek progre ki in komanse.  Prezidan Michel avek son gouvernman pe travay avek en plan ki’n tre byen ganny definir, e krwar mwan si nou koman en pep nou annan kouraz pou tenir labar ziska lafen, nou pou sirman retir en kantite benefis. Menm si nou pei i ankor pe pas atraver en reform ekonomik, portre Sesel 2011 i touzour enn ki donn lespwar, enn ki montre en Sesel nouvo, en Sesel avek en vizyon  pli determinen pou kontinyen promouvwar plis larises, plis loportinite, plis fasilite e plis konform pou tou fanmiy Seselwa.

 

I napa dout ki anba gouvernman lepep ek Prezidan Michel Sesel in konn bokou sikse.  Koman en pep nou devret kontinyen mentenir e anbelir nou bann sikse a tou pri. Koman en pep nou pa devret zanmen bliye kote ki Sesel ti ete avan 1977, kote nou’n arive ozordi e pli enportan ki fodre nou fer pou ariv kot nou anvi arive.  Sa ki mon kapab asir pep Seselwa an partikilye zabitan Plaisance i se ki avek parti Lepep, anba direksyon Prezidan Michel nou pou arive kot nou anvi arive e menm pli lwen akoz Parti Lepep i le sel swa ki pep Seselwa i annan ozordi dan sa pei.

 

Koman en pep nou pa devret zanmen met konfyans, lavenir nou pei ek lavenir nou zanfan dan lanmenn enn pti gourp dimoun ki zis opportunist e ki zis aparet devan nou laport sak fwa en eleksyon.  Sa bann menm dimoun zot swaf pouvwar e zot sel bi se pour vin detri tou sa ki nou’n arive konstrir koman en pep.  Anba direksyon Prezidan Rene an 1964, SPUP ti komans lalit pou retir nou pep dan fernwanr ek dan mizer, parti SPPF ti swiv an 1977 kot i ti komans devlop nou Sesel e fer li vin sa ki nou pe vwar ozordi e Parti Lepep de son kote anba direksyon Prezidan Michel pe kontinyen konplemant e met bann pti latous lo en travay ki son labaz ti deza la.

 

Msye Speaker lefe ki nou pei in devlop sitan vit dan en pti moman letan, i tout afe normal pou annan en serten reazisteman ek lazistaz pou fer detanzaot.  Diran son premye manda 5 an ki pe byento al terminen, enn bann priyorite Prezidan Michel ti devlopman ek proteksyon nou bann aki sosyal. Dan son manda, Prezidan Michel in osi dedye bokou son letan pou debat pou zentere nou pei ki swa lo nivo nasyonal ouswa lo nivo enternasyonal.  Prezidan in osi an kontak direk lo diferan nivo avek tou kous nou popilasyon osi byen ki avek bann lenstitisyon gouvernmantal, paraetatik ek prive.

 

Bon gouvernans in en lot gran reisit Prezidan Michel pandan son manda 5 an. E koman Seselwa nou tou nou devret fyer parski nou pti Sesel ti detrwa lannen pase ganny vote dezyenm dan lafrik pour bon gouvernans par fondasyon MO-Ibrahim malgre serten gran savan ti pe esey fer lemonn krwar ki Sesel napa demokrasi e ki laliberte lekspresyon pa egziste. Pandan sa prosen 5 lannen Prezidan Michel in promet ki i pou partaz plis larises ek nou pep. Prezidan in promet pli bon konform pour tou dimoun e Prezidan in promet en meyer Sesel pour tou Seselwa. Mwan mon krwar dan sanzman ki Prezidan Michel pe fer e mwan mon krwar ki tou sa ki Prezidan pe promet pep Seselwa pou arive. Se pour set rezon Msye Speaker ki mwan mon pou lans en lapel avek tou Seselwa pou ralye deryer Prezidan Michel ek Parti Lepep an Me ler nou al vote.  Vot pou Prezidan Michel pour nou kontinyen vwar nou pei progrese ek standar lavi nou pep kontinyen amelyore.

 

Msye Speaker ozordi dan nou Lasanble nou annan 2 parti Politik, nou annan Parti SNP ki pas tou son letan kritik tou sa ki gouvernman pe fer oubyen annan lentansyon pou fer. E nou annan Parti Lepep ki li in ganny manda pour li dirize e kontinyen trouv bann meyer fason pou amelyor lavi tou Seselwa san eksepsyon.  I normal alors pou Lopozisyon pa vwar nanryen bon avek leta nou Nasyon me malgre tou sa ki pe ganny dir e pou kontinyen ganny dir par lopozisyon, pour mwan e pou lamazorite pep Seselwa leta nou Nasyon ozordi i enn ki donn bokou  lespwar nou bann zenn ek nou bann travayer, i enn ki aport soutyen pour nou bann vye e bann ki pli vilnerab dan nou sosyete.  Menm avek bann defi ekonomik ki nou pei pe fer fas avek, gouvernman lepep in ankor ennfwa demontre ki osi lontan ki i pe gouvernmen, byennet ek lentere sa pep ki apel pep Seselwa i touzour e pou touzour reste en priyorite lo son azanda.  Se sa ki fer Parti Lepep meyer e se sa Msye Speaker ki le 21 Me Pep Seselwa ankor ennfwa pou donn Parti Lepep sa viktwar ki i merite. Mersi bokou

 

(Applause)

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, Koleg Lasanble,  tou dimoun Sesel, en mesaz lo leta en nasyon, se en moman pou  en sef deta met son politik akote, kit son lakonplisman ater, rezet tou tantasyon pou glorifye son lekor, pa koz lo lavenir konmsi se li ki pou toultan la.  En mesaz lo leta en Nasyon se en moman pour sa sef deta azir koman sef deta, azir koman lider en nasyon a’n antye, enkli sa ki pa siport li, rasanble tou lepep otour en menm vizyon e en menm lespwar, konsantre lo sa ki  ini en nasyon e pa sa ki diviz li.  A lafen en bon diskour lo leta en nasyon dirizan sa nasyon i bezwen kit son pep avek en santiman lafyerte e lanmour pour son patri.  Alafen en bon diskour lo leta en nasyon sak sitwayen dan sa pei in bezwen antann en keksoz ki i asosye avek, ki i annan santiman ki li sa dimoun ki swa ris ou pov, blan ou nwanr, zenn ou vye, Lepep ouswa lopozisyon i enkli dan lavenir son pei. Sak sitwayen i bezwen rekonnet son lekor dan omwen en keksoz ki’n ganny dir. Sak sitwayen i bezwen vwar son pei e son desten koman enn dan lekel li osi i annan par.

 

Dan en lannen dedye a laviktwar pou Sesel e Lonorab Nibourettte i fer nou rapel ki sa tenm nasyonal pou 2011 i pa lot ki menm tenm ki SPPF ti servi pou en eleksyon detrwa lannen pase, mersi Lonorab pou fer Seselwa rapel ki Prezidan Michel parey nou nou ti’n doute in servi lokazyon tenm nasyonal pour li fer politik partisan avek.  Dan en lannen dedye a laviktwar pou Sesel meyer mesaz en dirizan a lokazyon leta lanasyon se pou les sakenn son sitwayen, pa zis en bann avek en lespwar laviktwar pour li, pour son fanmiy, pour son rev pour son leta lasante, pou son prop byen. En Sef Deta i bezwen koz avek sakenn son sitwayen e les li avek sa santiman ki wi li sa sitwayen e non pa sa dirizan i annan lespwar laviktwar.

 

Dan en lannen dedye a laviktwar pou Sesel, laviktwar i devret pou Sesel e non pa pour Msye Michel ouswa pour parti lepep ouswa pou en bann dimoun selman. En mesaz lo leta lanasyon se en lokazyon pour en dirizan ralye son pep a’n antye otour en desten komen, otour en rev komen, otour en laspirasyon komen, otour an dot mo sa keksoz ki parlao tou, setadir otour nou pei anba soley Bondye. Me ki nou’n vwar Mr Speaker? Nou’n vwar Lonorab Ramkalawan fer sa diskour.  Parkont nou’n vwar dan Msye Michel en dirizan ki pa’n konpran sa lokazyon ditou e ki in ankor ennfwa mank en loportinite parey sitan ki li ek son parti in manke avan sa pou regard pli lwen ki son lekor, son parti politik e sa eleksyon ki pe vini dan mwens ki 10 semenn.

 

Olye ralye son nasyon otour bann senbol linite, otour sa ki inifye nou koman en nasyon fyer e endepandan parey Lonorab Ramkalawan in fer, Msye Michel in prefere fer sa ki in toultan fer, divize, kritike e score pwen politik.  Parey Msye Rene ti kontan koz lo nou koman lennmi, koman bann zenzek ki bezwen ganny flite, Msye Michel osi dan son mesaz i diviz son nasyon e koz lo politisyen dezespere, lo politik bon marse, lo zenefob, lo zot, akoz nou dan lopozisyon, en lopozisyon ki avan koudeta limenm Msye Michel ti ladan e en lopozisyon ki limenm Msye Michel in met dan Konstitsyon nou pei, akoz nou dan lopozisyon nou nepli form parti en sel Sesel dan lespri Msye Michel me nou’n vin politisyen dezespere ki fer politik bon marse. Nou nepli en par sa nasyon Seselwa nou’n vin zot e la bomaten Onorab Adonis in apel nou fou. Sa i tris e se sa mantalite, sa fason fer, sa persepsyon ki parti Lepep depi ki son non ti ankor SPUP in met lo nou pei ki sa lannen nou pou apel Seselwa pou sanze e rezete ennfwa pour tou.

 

Televizyon in montre nou sa detrwa dernyen semenn ki pouvwar i ganny drwa sap en dimoun dan segonn, in enzour, out demen. Okenn dirizan ki pa’n konpran sa leson pa en dirizan serye.

 

Ler en dirizan mwens ki 10 semenn avan en eleksyon kot i pou debout koman en senp kandida, i fer plan pou 2020 nou kapab realize ki sa dirizan pa’n konpran sa leson e i pe viv dan en lot monn. Napa en Seselwa Mr Speaker ki merit ganny redwir dan son personn, si move ouswa si bon ki i ete zis akoz en dirizan pa kontan li.  Ler Prezidan Larepiblik i apel Lonorab Ramkalawan Lider Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal i pe redwir sa dimoun e i pe redwir sa lofis.  Napa dan nou sosyete en Lider Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal, i annan en Lider Lopozisyon, full stop. Sa Lider Lopozisyon kontan li ouswa pa kontan li, i Lider Lopozisyon lo baz nasyonal, ansanm avek Prezidan Larepiblik se limenm dimoun pli popiler avek plis sipor dan pei.  I Lider Lopozisyon Sesel. I pa Lider Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal, pa mwan ki dir sa Msye Speaker, lalwa siprenm nou konstitisyon ki dir. Sa dirizan i bezwen ganny tou son plas ki Konstitisyon e elektora Sesel in donn li.  Si Prezidan Michel pa kontan ou swa i pa konpran sa, le 22 Me prosen Prezidan Ramkalawan li i ava adres Lider Parti Lepep koman Lider Lopozisyon parey sa dimoun pou merite ganny adrese.  Menm fenomenn pour bann dimoun ki nou pa kontan.  Levanzil i dir nou ki fodre nou annan konpasyon pour nou lennmi me pa zis pour nou zanmi.  Osi merite ki en trafiker drog, ouswa en lot kriminel ki’n fer ditor i merit mont Montagne Posée pou en bon period letan akoz sa ki in fer i mal parey Lonorab Ramkalawan in fer nou rapel se pa en laviktwar sa, ni en lakoz selebrasyon pou okenn dimoun.  Se en fenomenn tris akoz i montre ki sosyete in fail en lot dimoun ki’n bezwen al rann lapel prizon. Sak fwa en dimoun i mont prizon, nou sosyete i devret tris akoz se en lot fanmiy ki brize, se en lot dimoun ki pe gat son lavi, se en lot pa a’n aryer ki nou sosyete i fer. Napa plas dan en diskour lo leta nou nasyon pour sa kalite alelouia, okontrer nou devret koman en nasyon pran letan pou reflesir lo kote nou’n al mal e ki nou devret fer koman en nasyon pou evit sa fot ankor.

 

La ki eleksyon pe arive nou vwar gouvernman fer tou a ki i kapab pou rod vot. Apre 5 an kot pa’n annan ditou devlopman dan pei, la dan tou distrik pti kontrakter pe kas likou pou fer proze ki’n asize pandan 5 an. La Louise lo en kote, en semen segonder pe ganny fer parlao lafanmiy Agricole. En semen ki pa ariv okenn par e ki pa pour ariv okenn par pou ankor omwen 3 eleksyon. Me lo lot kote trotwar pe ganny mete, Les Mamelles en delegasyon 2 Minis, PS, Anbasader DA etc me pa MNA sa distrik. Akoz ou a dir mwan? Ti pe regarde semenn pase kote pou fer lakaz nef ki Vis Prezidan Belmont isi menm dan sa Lasanble ti promet ti pou fini an 2004, epi an 2006, epi an 2008 epi an 2010.

 

Mon pran sa lokazyon Mr Speaker pou demann gouvernman a’n atandan ki sa bann lakaz nef i ganny konstrir, fer sa ki zot in fer Corgat Estate koman en kanpanny eleksyon e fer ki tou lokater bann vye lakaz Les Mamelles i aret pey lakaz imedyatman. Rezidan sa bann lakaz ava apresye sa.  Mwan mon remersye zot davans.

 

Apre 20 an legzistans IOT e apre ki travayer laba in fer tou sord demann ziska strike e lamars dan lavil pou zot ganny trete parey lezot travayer dan pei e ki Minis ti vin dir zot pa pour akoz zot pa tonm anba menm lalwa la Prezidan in deside ki en mwan avan eleksyon i pou fer zot ganny zot larzan. In pran li 20 an pour li ariv lo sa pti lide me i bezwen taye e enplimant sa lide an Avril 2011.  Kimannyer ou apel sa Mr Speaker. Mwan mon apel li fer politik bon marse.  Sa i parey tir taks lo gratwite anba 10 mil roupi ki Prezidan in promet. Les ater lo sa set en lot lider SNP ki Prezidan Michel in taye pou pran e met an pratik, sa nou abitye avek me ki rezon ki sa pe ganny enplimante en mwan avan eleksyon, si pa pou fer politik bon marse avek.  Menm zafer pour sa fame stanp koko-de-mer dan paspor limigrasyon.

 

La ki Prezidan Michel pe ganny bokou kritike par Seselwa pou son gran lanmitye avek bann gro Arab, i taye pour li fer krwar ki sa zafer stanp ti en zafer sekirite.  Sa ki fer Seselwa riye se ki sa pe ganny rektifye zis avan en lot eleksyon. Laverite Mr Speaker i en gran keksoz, i fasil pou kasyet li, i fasil pou tronp li, i fasil pou ignor li me laverite i toultan sorti to ou tar e vin akiz sa ki pe esey met li anba kouvertir. Mon ti konnen ki Msye Michel ti pou bezwen koz lo La Misere dan son diskour, mon konnen ek sa zafer polisyon kot Pale Sheikh Khalifi i fatig li.  Koman Prezidan en pei i natirel ki i pa kontan ki sa lensidan in arive e ki i ti ava swete ki i ti a’n ganny rezourd avan ki i bezwen fer son diskour. Me kwa ki Prezidan i swazir pour dir lo sa zafer. I tir 3 leson, ki lazans gouvernman i devret swiv gro proze konstriksyon tre pre, ki demonstrasyon pa anmenn rezilta, ki nou bezwen atantif anver nou pep.  Se tou.  Parkont ki Prezidan pa dir?  Dan ki fason ki in kasyet laverite. Premye i pa dir ki lazans gouvernman setadir Planning ti’n byen fer son travay e refiz permisyon pou fer sa pale dan sa landrwa e ki se li Prezidan Michel ek cabinet Minis ki ti kas lalwa e donn permisyon.

 

Dezyenm, i pa dir ki se li Prezidan Michel ki ansarz gouvernman e ki si en lazans gouvernmantal pa’n swiv sa proze e fer sir ki lalwa pa’n ganny respekte ki se li Prezidan Michel ki responsab pou sa defayans.

 

Trwazyenm, i pa dir ki se demonstrasyon bann zabitan La Misere an Zilyet 2010 ki’n anmenn solisyon pour zot problenm e ki’n fer limenm Msye Michel rankontre reprezantan sa bann zabitan menm zour menm pou ekout zot konsern e fer li Msye Michel al vizit La Misere pou premye fwa son semenn answit.

 

Katriyenm, i pa dir ki se gouvernman ki olye atantiv anver son pep, in atantiv anver ASCON e negosye en sonm ki pa rezonnab pour zabitan e anplis ki se son gouvernman ozordi ki olye les Lakour ziz sa zafer e donn en zizman endepandan lo domaz, son gouvernman pe esey tou taktik pou fer sa zafer ankour dismiss.

 

Senkyenm, i pa eksplike akoz apre ki i ti’n donn ASCON 3 zour pou vin rezourd sa zafer isi Sesel kot sa polisyon in arive ozordi se Msye Govinden, son Atorni Zeneral ki bezwen mont Langleter pou al diskit konpansasyon avek Avoka ASCON laba.

Lekel Mr Speaker ki kouto e lekel ki lavyann dan sa zafer?  Lekel ki annan rezon e lekel ki annan tor?  Lekel ki’n travay pou zabitan La Misere e lekel ki pa’n atantif anver zot?  Le 21 Me Seselwa a reponn sa bann kestyon. Sa ki nou nou kapab dir ozordi se ki anba en gouvernman SNP aparti le 22 Me prosen leklersisman pou ganny donnen ennfwa pour tou lo sa zafer La Misere.  Lonorab Ramkalawan in demann en lanket endepandan lo sa lensidan, zot lo zot kote latab zot pa’n dakor, napa problenm. Le 22 Me nou ava apwent en dimoun pou fer sa lanket e reponn avek zabitan La Miere ek zabitan Sesel lo ki si sa ki’n arive dan sa zafer e lekel ki responsab.

 

An sa ki konsern konpansasyon zabitan La Miere in esper enn an. Mwan mon dir zot pa trakase, dan detrwa semenn en gouvernman SNP a fer sa ki gouvernman Msye Michel pa’n kapab.  Prezidan, Mr Speaker, dan son mesaz in pas letan pou eksplik detrwa polisi nou parti SNP ki’n fer li bokou dimal e ki pou fer li dimal dan sa eleksyon ki pe vini.  La Misere ti enn.

 

Annou regard en lot, sa se zafer vann later avek etranze.  Koman zot konnen antan ki port parol lopozisyon lo zafer later, mwan menm mwan mon’n anmenn detrwa mwan pase, en mosyon lo sa zafer isi dan sa Lasanble.  Mon ti demann avek nou Lasanble pou etablir en sistenm kot gouvernman pou kontrol dan en fason pli efikas lavant later avek etranze ki mwan mon konnen, zot zot konnen, lepep Seselwa i konnen e menm Prezidan Michel i konnen pe ganny tro abize ozordi.  Olye ekout mwan e etidye mon propozisyon zot in prefere tap kalot ladan e fer krwar ki sa pa en problenm ditou. La zot Prezidan in vin re anmenn bann menm largiman dan son diskour.  Mon ti dir zot dan mon mosoyon ki mon ti kontan ki zot in rezet sa mosyon akoz sa ti pou donn SNP en largiman kle dan sa kanpanny eleksyon ki pe vini pou demann Lepep Seselwa rezet parti lepep akoz sa parti pa atantiv, sa parti in dekonekte avek lepep Seselwa. La sa moman in arive e zot kapab sir ki sa zafer lavant later avek etranze pou en pilye kanpanny SNP dan sa eleksyon.

 

Zot Prezidan in rekonnet sa e in komans reponn sa zafer dan son mesaz avan menm ki nou nou’n komans koz lo la. Annou ennfwa pour tou Mr Speaker met sa zafer later Etranze kler devan Lepep Seselwa e annou fer li san kas kontour. SNP pa’n zanmen dir ki pa fodre ki later i ganny vann avek etranze.  Parkont…

 

(Interruption)

 

..espere zot a tande. Parkont sa ki nou’n dir o e fer se ki kantite later ki ganny vann avek etranze fodre kontrole e ki se gouvernman ki devret kontrol sa.  Dan son diskour i malere ki Prezidan pa’n donn tou detay ki i ti merite donnen pou eklersi sa zafer.  I pa’n fer li akoz i konnen kote laverite i ete. Alors les mwan fer li ozordi e ekout mwan silvouple.  Prezidan in dir ki zis 6.15% later Sesel ki’n ganny vann avek etranze, sa i fo. Dan son kalkil Prezidan pa’n pran kont, malgre ki i konn sa tre byen akoz limenm li in koz lo la dan son diskour ki lanmwatye teritwar nou pei i park nasyonal ouswa rezerv.  Sa later pa kapab konte akoz i pa ganny vann, i pa servi etranze dan nanryen.  Etranze pa vin Sesel pou aste park nasyonal ouswa rezerv.  Alors se 6.15% lanmwatye later disponib, setadir 12.3% later disponib an realite ki dan lanmen etranze. Sa i vedir ki 1 arpan lo sak 8 arpan isi Sesel i dan lanmen etranze. Enn pou etranze, 7 pou Seselwa.  Si Sesel ti Langleter, si Sesel ti United Kingdom, sa ti pou fer ki Scotland antye ti pou dan lanmen etranze. Anplis Prezidan pa’n kalkil later Sesel ki dan lanmen etranze ki’n aster later swa dan non en lakonpannyen nominee ouswa lo non en Seselwa, sa i azout a pe pre 3% ankor later ki dan lanmen etranze.

 

Prezidan pa’n osi konsider etranze ki annan paspor Seselwa. I kont sa bann dimoun parey Msye Siva koman Seselwa. Ozordi sa dimoun ki pli gran propriyeter later Sesel se Msye Siva, en Endyen ki pa reste Sesel me ki annan en paspor Seselwa.  Later ki dan lanmen etranze ki annan paspor Sesel i azout ankor 3% avek sa total. An tou alors nou kalkil se ki a pe pre 18% a 20% later disponib Sesel i dan lanmen etranze. Sa i fer ki en arpan lo sak 6 i dan lanmen etranze. Enn pou etranze, 5 pou Seselwa.  Si Sesel ti Langleter, United Kingdom, sa ti pou fer ki Scotland ek Wales tou le 2 ti pou dan lanmen etranze. Me pankor fini, later ki dan lanmen etranze se pa zis kantite Mr Speaker, se osi kalite.  Etranze pa aste later Les Mamelles ek Mont Buxton, non Mr Speaker, zot kontan zil, latet montanny e borlanmer. E zot kontan gro later, pa pti kare.  Sa i fer ki etranze dan nou pei i non selman annan en kare later lo sak 6 kare me pli zoli later i pour zot.

 

Mon a donn zot detrwa legzanp, zil du Nord, Fregate, Cousine, Therese, Conception, zil Soeur, tou le 2, Maryann, D’Arros, St Joseph i dan lanmen etranze.

 

Isi Mahe si nou les Eden Island ater e nou pa regard Beau-Vallon ki’n ganny pran par Larisi, e nou al dan sid nou zil vwar ki lotel Maia Anse Louis i pou Qatar, Anse La Mouche i pou Qatar, Anse Soleil ek Petit Anse i pou Arab Four Seasons, Vale Mer – Ex Plantation Club i pou Sheikh Sulliman, Anse Takamaka i pou Italyen, Anse Intendance i pou Banyan Tree, e plizyer propriyeter Alman. Anse Police i ou Abu Dhabi, Petit Boileau i pou Msye Killi, Anse Marie-Louise i pou Sheikh Sulliman ankor.  Sa i oule dir Mr Speaker ki preski tou lakot lapwent sid nou zil prensipal depi, Anse Boileau ziska Anse Forbans i dan lanmen etranze e parey nou konnen, lakaz pli o lo latet montanny se pour Sheikh Khalifa. Letan Mr Speaker pa permet mwan koz lo Praslin ek La Digue.

 

I pa byen pou Prezidan donn en morso laverite san donn nou tou laverite. I pa byen pou koz lo lease ou bay ki gouvernman i donnen san ki i dir ki sa bann lease i pou 99 an ki ekivalan a en lavant.  Lonorab Pool ti demande yer lekel sa envestiser ki pou met larzan dan en bay 25 an?  I pa mansyonnen 25 an renouvlab ki Onorab Ramkalawan ti dir kler.

 

(Interruption)

Les sa, larepons pour Msye Pool se ki tou envestiser ti pou fer sa akoz en lenvestiser koman Lonorab i konnen i rod tir son larzan dan en maksimonm 10 an. Alors en bay 25 an i plis ki rezonnab. I pa onnet pou dir ki se propriyeter prive ki vann later avek etranze san dir ki se gouvernman limenm ki donn sanksyon ouswa permisyon pou sa bann lavant ganny fer e ki si zot pa ti donn permisyon lavant pa ti pou posib.  E i pa onnet pou kasyet ki bokou later in ganny vann avek etranze ki gouvernman in donn zot paspor Sesel.  Alors Mr Speaker nou SNP nou koz kler, nou pa pour koz en morso laverite, nou pou koz tou laverite lo sa zafer later. Nou dir kler e for ki tro bokou later Sesel in ganny vann avek etranze anba gouvernman SPPF/Parti Lepep e spesifikman anba Msye Michel.  Nou pe dir ki sa pa akseptab e ki i pa bon pour leta nou nasyon.

 

Nou donn Seselwa langazman ki sa pou sanze anba en gouvernman SNP e ki se Seselwa e non pa etranze ki pou pas an premye dan nou pei. Later Sesel pou bezwen reste pou Seselwa pa pour etranze ki swa eropeen, Sid Afriken, Endyen, Arab.  Erezman Mr Speaker ki lespwar i retourn dan nou pei.  Dan mwens ki 10 semenn lepep Seselwa pou ganny en loportinite donn Sesel en sans pour al dan en direksyon nouvo.  Erezman ki i annan en parti politik dan nou pei ki pa viv dan lepase me ki fer listwar.  Sa zenerasyon zonm ek fanm lo sa kote latab e dan SNP anba gidans Wavel Ramkalawan ti pran en desizyon an 1991 pou anmenn en sanzman dan lafason ki Sesel i ganny dirize. Letap apre letap nou’n grandi’ 0, 4%, 9%, 27%, 46.5%. pa apre pa nou’n fer gouvernman fer ki nou pei in ganny sa ki i merite. Demokrasi miltiparti, eleksyon lib, liberalizasyon komers, roupi konvertib, Labank Santral endepandan, kod lenvestisman, Ziz Seselwa.

 

Regard ankor 2 keksoz ki zot koz lo la e demande lekel ki ti azite pour ki sa gouvernman in bezwen fer me fer tro tar. Eski redresman ekonomik ti en plan parey SNP ti pe demande fer depi lontan? Ouswa i ti neseser apre ki nou pei ti’n vin faid anba zestyon SPPF? Eski ti fodre ki pirat Somalyen i komans fer fraka pou gouvernman rekonnet parey SNP ti’n toultan fer sorti, vre nesesite donn resours coast guard olye donn avek larme-d-ter?

 

La ki zot pe koz lo problenm dan rezis voter, zot pa realize ki zot pe vin sant sa menm kantik ki nou depi lontan nou pe koz lo la. Me ladiferans se ki nou nou pa’n zis koze e donn lide pou amelyor dan sa zafer. Ler mon ti vwar trik ki ti’n ganny fer lo rezis voter Les Mamelles pou redwir mon score 5 an pase, mon ti pran semen Lakour e met 2 zafer kont Sef Zofisye eleksyon, tou le 2 zafer Mr Speaker mon’n gannyen.  SNP in fer tou sala malgre ki nou dan lopozisyon.

 

Avek presyon e determinasyon nou’n arive fer gouvernman enn par enn aksepte e met anplas sa ki bon pour Sesel. Si nou’n arive fer tou sala pou byennet nou pei, ler nou dan lopozisyon, demande ki nou pou kapab fer ler nou dan gouvernman.  Me anplis ki sa Mr Speaker, lo sa kote latab nou travay pour nou pei, nou pa esper ariv opouvwar pou fer li, nou pa al rod fer koudeta pou fer li, nou travay tou lezour pour nou pei, nou angaz nou dan lavenir nou pei, zot vwar nou pe plim lalwa ki vin dan sa Lasanble e fer propozisyon pou amelyor sa bann lalwa. Zot vwar nou anmenn mosyon e demann kestyon pou fer nou pei vin pli performan. Nou pa dan gouvernman me nou fer tou sa ki nou kapab avek mwayen ki nou nou annan. Mwan personnelman mon fyer pour dir ki mon’n fer mon bout dan plizyer fason. La depi lannen pase mon pe donn leson liniversite Sesel, san rod laglwar, san rod loner me trankilman parey en patriyot e en dimoun ki kontan son pei i merite fer. Mon pa tousel dan sa fason fer, filozofi tou sa ki asiz abor mwan isi lo sa kote latab e tou dirizan e manm SNP i egzakteman parey. Nou dan SNP nou rol se pou servi Sesel dan nenport ki fason ki nou kapab.

 

Lepep Seselwa dan son gran mazorite i rekonnet sa e zot apresye sa ki nou’n fer e sa ki nou pe fer pou anmenn en meyer lavi pour Seselwa. La dan detrwa semenn sa menm pep pou ganny en sans pou deside lekel ki pou diriz nou pei pour sa prosen 5 an.  Mon napa okenn dout Mr Speaker ki letan in arive pou annan en sanzman gouvernman dan nou pei. Mon napa okenn dout ki lamazorite lepep Seselwa i pans parey mwan. Alors Mr Speaker fini avek bann diskour politik ki pas pou mesaz leta lanasyon, fini avek politik divizyon, fini avek kasyet laverite, Sesel i merit plis, Sesel i merit en nouvo laviktwar, Sesel i merit en dirizan ki kapab fer en diskour lo leta nou nasyon, parey Lonorab Ramkalawan in fer yer. En diskour ki kit politik partisan ater e ki regard Sesel a’n antye, en diskour ki ranpli avek lide pou anmenn nou pei dan en nouvo faz son legzistans, en diskour ki donn lespwar en pep a’n antye, en diskour ki montre kapasite en dirizan nasyonal.  E le 21 Me prosen mon asire ki lepep Seselwa pou donn nou pei sa dirizan pou en premye 5 an. Sesel Mr Speaker in pare. Seselwa in pare e nou SNP nou’n pare.  Mersi Mr Speaker.

 

(Applause)

HON WILBY LUCAS

Mr Speaker, koleg MNA, zabitan Baie Lazare, Pep Seselwa.  Mr Speaker avan ler mon komanse permet mwan dir avek Onorab Georges ki in konfirmen ankor ennfwa ki zot in vreman ozordi vin zot prop viktim. Onorab Georges se pa Prezidan ki’n donn zot tit zenofob, se zot menm ki’n earn sa tit atraver sa ki zot menm zot in dir, fer e ekrir kont etranze Sesel. Se pa Prezidan Michel ki’n dir zot politisyen dezespere me zot menm ki’n earn sa tit atraver zot bann aksyon dezespere. Paregzanp kimannyer ou apel en parti ki pas son letan koz lo saler travayer kan limenm i pa pey pansyon son prop travayer.   E pour lenformasyon Lonorab Georges, zabitan Les Mamelles nepli pe pey sa bann lakaz ki i pe koz lo la depi sa mwen e plitar nou pou tande se zot ki’n fer.

 

Apre mon lentervansyon lo bidze an Desanm lannen pase, ozordi i en lot lokazyon, en privilez pour mwan adres zot e donn mon reaksyon lo diskour Leta lanasyon prononse par Prezidan Larepiblik Vandredi pase isi dan sa Lasanble.  Diskour fer par Prezidan Michel in fer letour lorizon e adres plizyer konponan lo leta nou nasyon ozordi e pronons li lo son vizyon ver en meyer Sesel pour sa prosen 10 an ver lannen 2020.   Prezidan Michel dan son diskour in adres sikse ki Sesel in fer e pe kontinyen fer malgre nou anba progranm reform ek bann boulversman lemonn i pa’n ezite pour li osi koz lo nou bann defi ki nou’n fer fas avek e ki nou pe kontinyen fer fas avek e in propoz bann mezir pou adres sa bann defi menm si i annan par son natir i konpletman an deor nou kontrol dan sa vilaz global ek latitid serten nou prop sitwayen tel ki serten zofisye dan bann biro gouvrnman ki ankor pe donn manm piblik plizyer lekskiz akoz zot ka pa pe bouze oubyen sa drayver taksi ki pa pe tenir kont ki touris ki vin pas vakans dan nou pei i enn bann mwayen prensipal son ganny pen, me i fer tou le kontrer pou dekouraz touris vizit nou pei e kontinyen prezant bann vilen zimaz lo leta nou pei.  Me sa ki i pa dir avek sa touris se ki sa menm gro loto ki i a pe dray i ganny li atraver konsesyon ek fasilite en loan avek DBS, en progranm ki gouvernman anba leadership Prezidan Michel ki’n met anmars e fer sir ki i protez zot kont en sistenm kartel ki pa egziste dan bokou pei.

 

Zis ou pou fer enn pti resers Sid Afrik ou pou dekouver kimannyer i difisil pour en sitwayen ordiner kapab met en taksi nef lo semen. Ki zot pe rode se sanzman. Napa nanryen ki bon pour serten zot.

 

Mr Speaker parey mon’n fer resorti, diskour lo leta lanasyon i adres plizyer konponan tel ki nou sitiasyon ekonomik, sosyal, relasyon eksteryer e diplomasi, fleo sosyal tel ki labi drog prostitisyon e lezot ankor.  Lord ek lape, lanplwa eksetera.

 

Dan mon lentervansyon mon’n selekte enn de sa bann konponan ki’n ganny adrese pour mwan donn mon reaksyon. Mon a komans lo nou tenm nasyonal pou lannen 2011 ki ti ganny proklanmen par Prezidan Larepiblik ki pe ganny fer tou le lannen depi sa dernyen 5 an.  Wi laviktwar pou Sesel.  In ganny enterprete par seren zournal dan en fason ki al kont karakter sa tenm ki mwan mon get li avek en lenterpretasyon osi senp ki vedir lafyerte pou sa ki nou’n akonplir.  Eski nou pa i devret fyer ler nou menm ek nou pei pe fer sikse. Ki i annan mal pour nou manifeste sa lafyerte ki zisteman Prezidan Michel i dekrir sa koman en viktwar Lonorab Georges pa zis pour li me pour tou Seselwa.

 

Ler Prezidan Michel i dir ki sak zanfan Seselwa ki ne e grandi dan en lanvironnman ideal pour son devlopman fizik e moral e parey ekspert etranze tou dernyenman in  dekrir nou koman en model, eski  nou pa i devret eksprim nou lafyerte.  Ler Prezidan Michel i dir ki pou sa anviron 20 mil zanfan ek zenn Seselwa dan lekol primer segonder ek pos segonder ki benefisye avek ledikasyon gratwit kot serten pei napa sa vizyon oubyen sa kapasite fer parey nou, eski sa pa i en lafyerte pour nou koz lo la ler nou vwayaze oubyen partisip dan bann konferans a letranze.

 

Ler Prezidan Michel i dir ki nou vye paran ki zouir zot konfor dan dignite e antoure par lafeksyon, fas a bann progranm sosyal kot zot pa bezwen mandyan parey lontan e zot ganny swen kot Lakour peye par gouvernman tandis ki bokou lezot pei napa sa vizyon oubyen sa kapasite fer li, eski sa i pa en lafyerte pour Sesel.  Ler Prezidan Michel i dir ki sak Seselwa ki pe fer sikse dan son pti biznes avek tou sa sipor tel ki fasilite pou ganny en loan, avek en to lentere tre ba ek bann kondisyon repeyman tre favorab eski sa i pa en lafyerte pou Sesel. Sa lot viktwar ki serten zournal pe koz lo la enkli Onorab Georges ki’n koz avek mwan count down in deza komanse, zis annan enn pti pasyans nou a koz lo la plitar.

 

Mr Speaker pri lavi i reste ne konsern pou bokou fanmiy Seselwa e Prezidan Michel pa’n ezite pour li osi eksprim son konsern. Me annou gete kimannyer lot gouvernman ti pou kapab rod bann meyer solisyon pou adres pri lavi ler nou menm nou lager pou gouvernman retir tou kontrol lo pri marsandiz e larg lanmer marsan.  Ler marsandiz ki nou enporte ki konpri preski tou sa ki nou konsonmen in deza ser depi kot i sorti e sa i pa en sekre.  Lazans Nasyon Zini i responsab pou sekirite alimanter, in fek fer en deklarasyon ki pri bann komodite ki nou konsonmen pou kontinyen eleve e pou kontinyen elev plis ankor.  Nou ki pa prodwir sa bann komodite e avek en marse lib kimannyer nou adres sa problenm?

 

Prezidan Michel in donn en legzanp ferm ler i ti pe adres sa konsern ki en logmantasyon sistematik dan lapey travayer dan sekter piblik e enpoz sa menm mezir lo sekter prive, enn son konsekans se kree en sitiasyon kot nou pou vwar bokou nou bann frer san travay akoz sa mezir pou detri plizyer pti biznes.  De lot kote Mr Speaker yer Onorab Henrie in dir nou ki sa son solisyon se pirman en volonte politik, alors nou espere vwar sa bann mezir ek solisyon dan zot manifesto e osi pou lezot parti politik ki pe al partisip dan sa prosen eleksyon. Tandis ki i annan pe propoz fer desann lapey serten group dimoun enkli bann Manm Lasanble, en lot set en lespwar lo ladekourvert delwil dan nou lanmer e partaz sa larises avek tou Seselwa. 2 solisyon ki mon asire SNP pa partaz avek zot.

 

Mr Speaker gouvernman Prezidan Michel i tre konsernen e tre konsyan avek sa kestyon pri lavi se pour sa rezon ki malgre nou ti anbark lo en progranm reform nou bann aki sosyal po’n ganny touse kot gouvernman in met dan bidze sifizaman larzan pou tou sitwayen ki bezwen lasistans finansyel menm si i dan lanplwa pour al ver lazans byennet sosyal pou lasistans ki zot bezwen, zisteman pou elev zot nivo lavi e kapab fer sa 2 bout zwenn fas a logmantasyon dan bann komodite debaz e logmantasyon dan pri lavi. Mon konnen ki nou bann dimoun ki pe travay dan byennet sosyal zot osi zot annan zot limitasyon e zot pe sey zot mye me mon ti a rekomande sepandan ki zot kree en fast track system ki kapab adres ka serten bann dimoun dan en kour dele letan 3 zour parey Prezidan in eksprim li lo la.

Mr Speaker en lot mezir ki neseser atir latansyon nou sitwayen se ki sa mezir ki Minister Finans ti pran ler i ti met sa sonm 120 milyon roupi dan sa fon stabilizasyon ki Vis Prezidan ti anonse dan son diskour bidze an Desanm lannen pase ki ozordi i en lot legzanp kimannyer en gouvernman parti Lepep pe anpar serten bann kou ki ti pou al direkteman lo bann konsomater fas a sa logmantasyon dan pri petrol. Moris ler i annan en tel sitiasyon otomatikman bil elektrik i monte, pri tiket bis i osi monte e bokou nou ki’n vizit Moris nou konnen ki serten bann pti marsan pa fer marse zot frizider zisteman pou ekonomiz lo elektrisite.

 

Mr Speaker Prezidan in osi koz lo lord ek lape. Mon profit lokazyon pou aport mon sipor pour nou bann zofisye lapolis ki pe desarz zot responsabilite avek sa konpetans e konpasyon anver manm piblik. Mon osi deplor bann sitiasyon kot parfwa ler lasistans lapolis i demande pou deal avek serten sitiasyon i swa tro tarde oubyen ou pa ganny ditou.

 

Paregzanp dan dernyen meeting piblik ki ti fer Baie Lazare serten dimoun ti lev en konsern ki i annan serten endividi ki anposesyon petar ton ou lezot kalite petar ki zot tire aswar e annwir bann vwazen e sa konplent ti pe adres zisteman a sa zofisye lapolis lo panel. Mon dezapwente ki okenn swivi pa’n ganny fer e petar i ankor pe ganny tire aswar. La mon pe lans en lapel avek lapolis pou entansifye enpe plis zot patrol aswar.

 

Mr Speaker apre ki sa Lasanble ti aprouv sa lamannman dan Kod Penal an Out Lannen pase pou entrodwir sa konserp anti social behaviour, malgre in enn pti pe tarde e pran letan pou lotorite sansibiliz bann manm piblik lo sa lalwa mon pe eksprim mon lapresiasyon pour bann demars ki pe ganny fer pou met bann leaders lo nivo distrik azour avek sa konsep sa nouvo lalwa.  Me mon a kantmenm dir bokou plis progranm i devret ganny organize otour sa lalwa pou sansibiliz plis manm piblik anver zot responsabilite vizavi zot vwazen pli spesyalman bann ki fer disturbance dan bann housing estate swa par kerel oubyen tapaz lanmizik.

 

Dan mon distrik sa problenm i egziste lo nou housing estate. Mon pou fer li koman mon devwar, fas a bann plizyer konplent ki mon lofis in resevwar pou travay avek HFC e tanporiz sa sitiasyon lo sa nouvo lalwa ennfwa pour tou.  La kot mon pe lans en lapel avek HFC ki annan manda pou manage bann housing estate pour zot osi travay lo en progranm e zwenn avek lezot lazans pou enplimant sa nouvo lalwa kot bann lokater a kapab viv avek plis konfor.

 

Mr Speaker Prezidan Michel in osi koz lo lenportans stabilite ek konsekans lenstabilite politik ek vyolans kot son gouvernman in toultan proklanm en lapros dialog malgre bann diferans ant parti.  Apre lensidan le 3 Oktob kot batiman nasyonal libreri, Prezidan Michel limenm ti komisyonn en lanket e sa lanket ti konplete avek plizyer rekomandasyon.

 

Lannen pase ler ti annan sa ka avek delo kontamimen lamizer, ti annan en mannev mal kalkile pou teste pozisyon Prezidan Michel lo sa size. Me malgre ki sa bann rasanbleman ti ilegal, gouvernman ti konsider sa mobilizasyon koman bann dimoun ki ti a pe azir dan lemosyon e inosaman. Se pour sa rezon ki lafors lapolis pa ti entervenir odebi. Me ozordi nou pe vwar plizyer manifestasyon enpe partou dan lemonn pli spesyalman dan mwayenn oriyan kot bann sitwayen pe demann reform politik.

 

Mr Speaker i malere ki isi Sesel i annan dimoun ki pe swete en tel sitiasyon kot zot pe demann sanzman e pe mezir Sesel avek sa bann pei lo nou rikord lademokrasi. Mon ti a kontan dir fortman ki sanzman oubyen reform ki sa bann protestater pe demande dan sa bann pei sirtou dan mwayenn oriyan i pa relevan isi Sesel. Akoz tou sa ki zot pe demande isi nou’n fini deza fer e ozordi tou sa bann sanzman pa’n zis selman ganny fer me serten in ganny enkorpore dan nou Konstitisyon koman enn bann drwa fondamantal.

 

Mr Speaker ozordi dan Sesel drwa pour ou travay i garanti.  Drwa pou ganny en lakaz i garanti, drwa pou tou dimoun partisip dan eleksyon i garanti eksepte serten kategori dimoun ki pe fer santans prizon oubyen ki pa pe viv dan Sesel.  Drwa pou partisip dan gouvernman i garanti, drwa pou ganny en ledikasyon i garanti e menm sa sistenm i fer provizyon pou letid avanse koman enn bann priyorite sa gouvernman pou form nou bann zenn profesyonnel.  Drwa pour bann madanm vote e partisip dan gouvernman oubyen dan parlman, sa osi i garanti.  Drwa pou bann manman ganny konze maternite e proteksyon dan travay sa osi i garanti, drwa lekspresyon i garanti, dirasyon ek limitasyon pour en Prezidan reste opouvwar tou sa la i derterminen dan nou Konstitisyon.  Se pour sa rezon ki mon largiman se ki sa bann protestasyon ki nou pe vwar napa okenn relevans avek nou demokrasi me parey Lider Zafer gouvernman in fer resorti byensir nou senpatiz avek zot e son lefe negativ anver nou sete logmantasyon dan pri petrol. En lot largiman ki nou’n tande sete la kantite letan ki en parti oubyen son dirizan i devret reste opouvwar. Me mwan mon pou dezagree avek sa largiman akoz pa sa ki determinen oubyen i fer zistifikasyon pou sanzman oubyen fer dezord.  Sete sa travay nob ki sa parti ek sa dirizan in fer pou byennet son pep ki determin tou sala.  Isi Sesel sa i ganny fer tre byen dan latransparans kot tou sitwayen ki kalifye pou vote zot fer sa sak fwa ki nou fer en eleksyon e zanmen depi milti parti bann eleksyon ki’n ganny organize e nou’n fer fas avek okenn protestasyon oubyen dezord akoz rezilta in ganny deklare koman kredib par lotorite elektoral nasyonal, ensi ki bann lobzervater enternasyon.

 

Alors lenportans stabilite i anmenn boner pour nou pei tandis ki dezord ek vyolans i anmenn en pri avek li kot nou tou, san leksepsyon nou bezwen peye parey nou pe vwar Madagascar Cote D’Ivoire eksetera. Ozordi malgre ki tou keksoz pa parfe me ler nou lir leta nou nasyon dan serten zournal nou devret fyer koman enn pti leta zil avek sa stabilite ki reflekte dan sa lartik ki pe promouvwar piblisite nou prosen karnaval enternasyonal de Victoria avek tit ‘In gear for the future’.

Mr Speaker aprezan permet mwan koz enn pti pe lo leta serten nou bann travayer dan zot landrwa travay. Prezidan Michel dan son diskour in rekomande ki Minister responsab pou lanplwa pou pli vizilan e pou idantifye bann ka espesyalman dan bann letablisman touristik kot bann travayer Seselwa pe fer fas avek konplent, kot serten sa bann travayer pa pe travay dan konfor fas a larogan zot anplwayer. Premyerman mon salye desizyon ki gouvernman in anonse lo sor e kondisyon travay nou bann travayer Seselwa ki pe travay dan lizin IOT.  En konsern ki’n deza ganny eksprimen isi dan sa Lasanble.

 

La mon ti a kontan koriz sa statement ki Lonorab Arissol ti fer dan son prezantasyon pour ki SNP pe reklanm laviktwar lo sa lanons ki Prezidan Michel ti fer lo ka bann travayer IOT.  Plizyer nou dan sa Lasanble ti koz lo sor bann travayer IOT, pa zis Lonorab Ferrari ki annefe ti koz dernyen. Mon a zis rapel ou Lonorab en ekstre lo mon ladres pou bidze lo sa size Mr Speaker e mon quote; Bidze lannen pase an Desanm. ‘lo kote travayer IOT mwan osi mon partaz konsern Onorab Prea vizavi kontra travay nou Seselwa ki pe anploye avek IOT…’

 

(interruption)

 

..hold on. ‘e ki zot kontra travay i tonm anba international trade zone Employment Regulation ki fer zot pa kalifye pou reklanm konpansasyon pour zot tann servis ki anba Employment Act. Si ou travay pou en period 5 an ou entitle pou ou reklanm konpansasyon. Mwan personnelman mon’n table en kestyon devan nou Lasanble kot pe demann gouvernman pou konsider refiz sa lalwa aktyel e met li anlinny avek nou Employmet Act as of right to claim e mon kestyon pankor ganny adrese’.

 

(Interruption)

 

,Sepandan..’, mon pe refer lo mon diskour bidze Mr Speaker.  ‘Sepandan sa ki mon kapab enform Lonorab se ki gouvernman in deza komans negosye en scheme avek IOT pour bann travayer ki’n travay en period 5 an kontinyel ou plis i kapab ganny peye konpansasyon pour son tann servis parey tou lezot travayer ki pe travay dan sekter prive.  Me sa scheme limenm i pa form parti sa lalwa, i zis en provizyon administrativ e nou nou pe demann Vis Prezidan avek portfolye pou SIBA pou donn latansyon sa konsern’. Unquote.

 

Vis Prezidan pa’n zis reste trankil Lonorab parey ou’n dir me in note bann konsern ki’n ganny souleve e se sa son rezilta ki’n anmenn gouvernman pou pran sa desizyon ki Prezidan Michel ti anonse. Se sa ki fer li sa dirizan ideal pou kontinyen diriz nou pei akoz son bann desizyon i baze lo larealite, bann sitiasyon ki’n byen ganny etidye.

 

Mr Speaker mwan ozordi mon vwar en lorganizasyon ki bezwen revwar zot fonksyon se linyon travayer ki devret pe donn koudmen Departman Lanplwa dan a lalit pou protez nou bann travayer. Mon krwar ki in nepli letan pour Linyon travayer asize esper travayer pou vin ver zot. Nou Lalwa Industrial Relations Act i kler kot i donn pouvwar linyon travayer pou penetre dan bann letablisman piblik ou prive e zwenn bann travayer kot zot problenm a kapab ganny diskite e ekspoze, i en drwa ki garanti proteksyon bann travayer dan nou Konstitisyon e osi anba sa proze delwa, Industrial Relations Act ki met odefi okenn anplwayer pou pa rekonnet rol en trade union ki’n ganny anrezistre e pe fonksyonnen legalman.  Alors mon rekomandasyon se pour bann trade union ki’n anrezistre pou vin pli pro-aktiv avek bi ofer plis sipor pour nou bann travayer ki zot in ganny mandate pou fer li anba lalwa.

 

Mr Speaker an konklizyon zabitan Baie Lazare i zwenn avek mwan pou kontinyen donn sipor Prezidan Michel dan son polisi diplomasi aktiv ki’n permet nou distrik benefisye avek enn parmi bann pli zoli lekol dan Sesel e byento en lopital modern ki konstriksyon pe byento konplete Anse Royale ki pou osi deservi zabitan mon distrik e tou le 2 proze sete en kado sorti kot gouvernman Lasin ki reflekte sa lafyerte en lot laviktwar pour Seselwa.

 

Pour sa rezon ki nou pou ralye deryer Prezidan Michel dan sa prosen eleksyon e donn li en lot manda akoz nou senserman krwar ki i sa zonm avek sa leksperyans, senserite, fas avek en lemonn tirbilan ki ankor kapab tenir sa lasaler e anmenn nou ver sa lakonplisman 2020. Mon remersye ou.

 

 

MR SPEAKER

Meeting i adjourn ziska 11 er.

 

(Break)

 

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek deba Onorab Payet.

 

HON DAVID PAYET

Mr Speaker, Manm koleg Onorab, zabitan Glacis, pep Seselwa.

Mr Speaker, ler mon’n ekout avek latansyon Onorab Georges mon’n tann li pe fer son diskour adye, in vin dir nou tou sa ki in krwar SNP in akonplir e tou sa ki in fer pou detrwa dimoun les Mamelles. Dan tou sa ki in dir in annan en sel keksoz ki i pa’n dir, i pa’n zanmen koz lo eleksyon 2007 kot I ti ranporte par zis 4 vot e la i pou  perdi tou.

 

Mr Speaker diskour lo leta lanasyon fer par Prezidan James Michel in ganny akeir en santiman satisfaksyon e lespwar pep Seselwa. Sete avek en santiman gran satisfaksyon ki lepep Seselwa in ekout Prezidan Larepiblik donn detay son bann gran lakonplisman depi ki i ti ganny elekte an 2006. Dan son diskour Prezidan in prezant en bilan ris avek pep ki’n elekte li an 2006. Sa pep in resanti en gran satisfaksyon akoz zot in vwar ki zot ti fer en bon swa letan zot ti elekte li koman Prezidan 5 an pase, sa santiman satisfaksyon ti gran akoz lepep Seselwa in realize ki Prezidan Michel in fer bokou plis ki zot ti ekspekte. Parey nou dir an Angle Prezidan Michel in surpassed the wildest expectation, sa pep ki ti elekte li.

 

Mr Speaker an 2006 letan pep Seselwa ti elekte Prezidan Michel nou ti konnen ki sitiasyon ekonomik pa ti bon me personn pa ti konnen ki i ti kapab pran en dimansyon preski katastrofik. An 2006 lepep Seselwa ti fer konfyans Prezidan Michel pou rezourd problenm ekonomik me personn pa ti krwar ki i pou fer li dan en fason telman skillful e ki son aksyon pou anmenn rezilta spektakiler dan en letan rikord. An 2006 lepep Seselwa ti elekte Prezidan Michel avek konfyans ki i ti pou enplimant tou bann pwen ki i ti met dan son progranm me personn pa ti mazinen ki deteryorasyon dan kondisyon enternasyonal pou sanz sirkonstans dan ki sa progranm ti pou ganny enplimante, letan zot ti elekte li koman Prezidan 2006 lepep Seselwa ti deza konen ki en zonm ki travay dir e pa zanmen taye me personn pa ti realize ki i ti pou travay bokou pli dir e rezourd problenm ki zanmen Sesel in deza fer fas avek.

 

Mr Speaker, en zenn manman de zanfan sorti Machabée dan distrik Glacis ti dir mwan, ‘nou ti elekte en zonm avek kapasite pou vin Prezidan me nou’n dekouver ki nou’n met en gran dirizan State House’. En imsye pansyoner ki reste anler La Gogue li i ti dir mwan ki Prezidan Michel i lager lo plizyer fron e i sorti venker, i pa fer okenn dout ki Prezidan Michel i le sel zonm pou anmenn laviktwar pou Sesel akoz se selman en venker ki kapab anmenn laviktwar. Msye Speaker laviktwar pou Sesel i tenm nasyonal pou sa lannen me bilan Prezidan Michel State House i dan limenm en seri laviktwar pou Sesel. Apre ki i ti ganny elekte sitiasyon ti degrade telman ki Prezidan ti bezwen double son zefor pou li akonpli tou sa ki i ti dir i pou fer. Pri marteyo konstriksyon ti ogmante e fer ki proze pou konstriksyon lakaz ti kout pli ser. Pri bann prodwir manze ki nou enporte ti monte lo marse enternasyonal e sa ti met bokou plis presyon lo nou rezerv deviz etranzer. Kriz finansyer ti konplik nou problenm det tandis ki problenm piratri Somalyen ti fer keksoz vin preski dezesperan. Dan sa sitiasyon telman konplike Prezidan ti bezwen gard son kalm anmenmtan ki i ti  pran en seri  mezir se sa vre lentelizans.

 

Mr Speaker vre lentelizans e kapasite ki en dimoun i annan pou rezourd en problenm pa kalifikasyon ki i gannyen.  Mr Speaker mon pa pe zis dir ki Prezidan Michel i en gran leader akoz mon a anvi servi sa mo me mon pe dir akoz lafason ki in azir in demontre ki i anann sa kalite. Prezidan pa ti zis bezwen rezourd sa bann problenm telman konplike me i ti bezwen fer li  dan en fason ki gard son bann langazman ki i ti’n fer dan dernyen eleksyon, anmenmtan ki i tenir bann lakonplisman sistenm ki in met anplas e fer tou sala dan en fason ki nou Seselwa i kapab sezi bann loportinite ki vini dan le fitir.

Prezidan Michel pa’n zis reisi fer sa me in fer li dan en fason ki fer bann problenm vin bann loportinite e in osi fer li dan en letan rikord.

Mr Speaker nenport bon istoryen ki analiz natir problenm ki Prezidan Michel in bezwen fer fas avek e konsider li dan konteks en pti pei avek tre pe resours e apre konpar performans Prezidan Michel avek lafason ki bann gran dirizan bann gran pei lemonn ti reazir dan bann sitiasyon osi difisil pou dekrir Prezidan Michel koman en dirizan eksepsyonnel. Napa byen byen leader ki ti pou sorti avek en rezilta parey Prezidan Michel. Atraver bann bon desizyon ki Prezidan Michel in pran, Sesel in vin en pti pei tre diferan avek sa ki  ti ete 3 an pase. Sa rezilta se rezilta sa bann desizyon ki in pran ki fer Prezidan Michel en gran dirizan, se sa kalite ki fer lepep Seselwa dir ki Sesel in sanse pou annan li koman Prezidan  sa pei a sa moman son listwar.

 

Prezidan Michel in fer sa diferans dan desten Sesel akoz san li nou pei ti’n ozordi ater tandi avek li pe flot nou paviyon tre o. Mr Speaker leta Lanasyon se santiman ki en pep i annan lo lafason ki i pe viv e lafason ki i vwar lavenir. Alor diskour lo leta lanasyon i devret en diskour ki koz avek lepep par lefe ki i dekri egzakteman sa ki i pe santi e lafason ki i vwar keksoz.

 

Lo sa pwen diskour lo leta lanasyon ki Prezidan Michel ti fer Vandredi i en tre bon diskour. Letan Prezidan ti sit sa madanm an dizan lemonn pe koz nou koze, Prezidan ti pe trwadwir sa santiman lafyerte ki Seselwa i annan konmela. Seselwa i retrouv son lafyerte e i pe regard lavenir avek konfyans, sa leta moral kot en pep i fyer e vwar lavenir avek konfyans i kondisyon pri mordyal pou tou sikse. Tou larme i konnen ki moral bann solda i zarm pli efektiv pou ranport nenport konba. Pou nou Sesel nou konba se bann defi ki devan nou e ki Prezidan Michel in definir dan son vizyon 2020. I pa fer okenn dout ki nou pou sirmont sa bann defi e anmenn laviktwar pou Sesel akoz moral nou nasyon i tre o.

 

Dan sa konba Sesel pa zis annan en dirizan ki prouv son lekor me sa dirizan i osi annan en stil leadership ki tre apropriye pou sa staz dan devlopman nou pei. Sesel in ariv lo en lot staz devlopman kot gouvernman in met anplas polisi ki sitwayen i plitar servi pou li avanse e pou fer pei al pli devan. Dan sa model devlopman Prezidan larepiblik in merit montre lepep kote nou pe ale e mont moral sa pep par fer li dekouver bann kalite ki annan anndan li. Serten zournal deor in dekri sa kalite dirizan koman bann cheer leaders akoz zot rol se gid zot pep pou akonpli bokou par zwe lo zot moral. Sa ki vreman enteresan se ki tenm Nasyonal pou sa lannen Laviktwar pou Sesel i vreman souliny sa stil leadership e natir relasyon ant dirizan ek bann sitwayen.

 

Laviktwar pou Sesel i vedir ki sak Seselwa i annan en par pou zwe dan fer nou pei al pli devan. Sak Seselwa i merit fer sa par ekout sa lankourazman sorti kot son dirizan e servi tou loportinite ki Sesel i ofer zot savedir ki sak Seselwa i annan en devwar moral pou sezi e servi loportinite ki pei i ofer zot e servi sa loportinite pou zot avanse dan en fason ki Sesel i avanse.

 

Sesel pa egziste san Seselwa akoz se par sa pei konstitye par sa bann zil ki nou reste lo la, me Sesel se plito sa sans kolektiv ki nou santi koman en nasyon. Laviktwar pou Sesel i vedir laviktwar pou nou tou. Laviktwar pou Sesel se en latitid ki nou bezwen enkilke e ranforsi pou anmenn Sesel lo en letap son devlopman.

 

I annan plizyer fason ki nou kapab devlop sa bann latitid. En dimoun ki viv an bonn vwazinaz avek lezot dimoun otour e bann koleg ki travay byen avek kanmarad pe anmenn laviktwar pou Sesel, akoz zot pe ede anmenn plis konfyans dan pei e sa i fer ki larmoni i renyen. En zenn ki pran son letid o serye pe ede anmenn laviktwar pou Sesel akoz atraver lentelizans i pou’n ganny li pli bon kalifikasyon e pli bon skill pou permet li travay dan bann bon nouvo sekter ekonomik ki pou permet Sesel retir benefis dan lekonomi mondyal.

 

Pou bann zenn, zouti  pou zot anmenn laviktwar pou Sesel i la an term liniversite e Sesel i vizyon knowledge-based society ki Prezidan Michel in lanse. Lo sa pwen, o non tou zabitan Glacis mon ti a kontan remersye gouvernman ki pe al  konstrir en nouvo lekol dan nou distrik. Glacis in toultan en high performing School e avek sa nouvo lekol bann zanfan mon distrik a ganny en pli bon lanvironnman pou akimil lentelizans dan en fason ki  zot kapab partisip dan sa knowledgebased society e kontribye pou fer Sesel briye dan vilaz global. Desizyon gouvernman pou konstrir en nouvo lekol Glacis i dan limenm en laviktwar pou Sesel akoz i pou ed nou zanfan mon distrik pou fer ankor pli byen dan zot letid.

 

Mr Speaker zabitan mon distrik i remersye gouvernman lepep pou sa nouvo day care ki pe al ouver son laport tre byento, sa i en gro soulazman pou bann paran mon distrik ki ti bezwen leve granmaten e anmenn zot zanfan dan diferan day care lo Mahe ankor enn fwa en gro mersi gouvernman Lepep. Ou sa zabitan North East Point, ou sa zabitan Ilot ek Machabée, ou sa zabitan upper la Gogue ek Sorento ki zot pe ganny problenm delo depi 8 mwan pase, la ankor mon fer en rapel avek PUC pou rektifye sa problenm, premyerman PUC i devret met en basen anler North East Point e met en laponp e sanz sa bann vye tiyo ki presyon i kapab gannyen e ki dimoun i kapab ganny delo.

 

Dezyenmman mon demann PUC pou repar sa basen ki deza egziste Ilot, i met en laponp ki kapab deservi bann dimoun Ilot avek Machabée. Pou Upper La Gogue mon demann gouvernman pou agrandi sa basen ki ti konstrir letan ti annan zis 10 lakaz e la sa kantite lakaz in ogmante.

 

Pou zabitan Sorento anler dan leo mon demann gouvernman osi pou met en basen akoz napa presyon delo ditou. Mr Speaker nothing succeed like success e sa laviktwar ki Sesel i ranporte lo son bann problenm ekonomi pe transform an bann laviktwar dan lezot sekter avek sikse reform ekonomik Sesel pe realize ki napa problenm ki napa solisyon, dan son diskour Prezidan Michel in koz lo lefe ki keksoz pe finalman bouze dan son Minister Lasante. 7 mwan apre lapwentman en nouvo Minis bann gran laliny reform dan lasante piblik pe ganny definir. Parey Prezidan in fer resorti, bi sa reform se pou valorize talan e konesans bann travayer Minister Lasante e osi kree konfyans dan sistenm Lasante piblik, annefe sa de keksoz i mars ansanm akoz en travayer lasante ki santi ki son travay in ganny valorize pou sirman fer pli bon travay e bann pansyon pou resanti sa, anretour zot pou prozekte sa term plis konfyans dan Lasante piblik.

 

I vre parey Prezidan Michel ti dir ki en bon poursantaz problenm Lasante i an koneksyon avek persepsyon me sa reform i devret adres sa size pa par donn pasyan okenn rezon pou li perdi  konfyans dan sistenm Lasante piblik. Mr Speaker konfyans e persepsyon se bann fakter psikolozik ki parfwa i kapab ganny engineered par sa ki nou apel bann opinion leaders ki souvan bann politisyen ek bann zounalis.

 

En bon pe fwa problenm mank konfyans dan sistenm Lasante piblik e move persepsyon parmi pasyan i rezilta serten manipilasyon delivre par serten lopinion leaders, tandis ki serten dan serten ka i rezilta serten travay sabotaz. Dan lespri laviktwar pou Sesel sa bann dimoun i merit aret sa bann pratik akoz lepep pou finalman dekouver zot. Nouvo Minis Lasante ek son lekip in komans  en bon travay e nou merit donn li lanmen akonplir son misyon. Sesel i merit en sistenm Lasante tre performan. Nou sistenm Lasante piblik i merit vin lafyerte nasyonnal parey nou lans.

 

Mr Speaker Prezidan Michel ti demann lepep Seselwa pou ziz li par son aksyon. Avek en bilan osi enpresyonnan ki’n detaye dan son diskour  lo leta la nasyon le sel zizman ki lepep Seselwa i kapab pase lo son bann aksyon pandan sa dernyen manda se ki in fer telman byen ki i pa kapab aret la. En dimoun parey Prezidan Michel i en valer rar ki nou bezwen prezerve par donn li en lot manda 5 an, an re-elektan Prezidan an May, lepep Seselwa ava donn Sesel son sans, i le sel zonm ki kapab anmenn Sesel lo en lot staz son devlopman.

 

Atraver son bilan, Prezidan Michel in demontre ki i annan  kalite ki personn dan SNP napa. Atraver son bilan in demontre avek lepep Seselwa ki napa nanryen ki pou bar nou avek li koman Prezidan akoz napa problenm ki fer li per. Dan sa manda ki pe al terminen Prezidan in prouve avek lepep Seselwa ki i pa zis en zonm aksyon me osi en zonm parol, i en zonm ki’n tenir son parol. Mr Speaker dan son Speech Vandredi pase Prezidan Michel ti fer referans dan son diskour lo leta la nasyon 2010 letan I ti dir avek pep Seselwa ki nou’n komans grenp en montanny e nou determinen pou ariv lo some.

 

Vandredi pase Prezidan ti dir ki ozordi  nou’n ariv lo some e nou pe regard lwen, tre lwen ver laviktwar popu Sesel. Mr Speaker sa parol Prezidan i fer mwan mazin parol 2 Ameriken ki ti prononse dan lenterval 40 an pase, le 3 Avril an 1968 dan en speech ki i ti fer Memphis an Tennessee Lanmerik, Martin Luther king  ti dir ki Bondye i permet li ariv lo latet montanny e pou get anba kot i trouv later promiz, 40 an plitar zour eleksyon Prezidansyel Lanmerik en bann dimoun ki ti la letan Martin Luther king ti fer sa film on the Mountain tops speech i ti dir avek CNN letan i ti fini vote ‘we are getting there’. Sa msye ti pe dir finalman avek eleksyon Prezidan Obama bann Ameriken ki krwar dan lazistis sosyal in ariv lo sa later promiz ki Martin Luther King ti montre zot.

 

Mr Speaker in pran bann ameriken ki kwar dan progre 40 pou sorti lo latet montanny pou ariv lo later promiz, deplis zot mal sanse se ki Martin Luther King i pa’n ganny sans ariv laba avek zot, sans Sesel se ki sa zonm ki annan nou la se sa zonm ki’n amenn nou la lo latet montanny e montre nou later promiz pou ariv la avek nou. Sans Sesel se ki nou pa bezwen esper 40 an pou ariv laba, sans Sesel se ki nou annan en dirizan ki kapab anmenn nou laba dan enn pti lespas letan. Sa later promiz se sa Sesel demen, sa later promiz se en Sesel ki lemonn pa zis koz son koze me lemonn i koz li labous plen.  Sa later promiz se enn pti Sesel ki konte dan en gran lemonn.

 

Mr Speaker misyon nou zenerasyon se pou fer sir ki nou ariv lo sa later promiz. Nou bezwen fer li pou ki bann ki’n lite avan nou pou santi zot lalit pa’n vin anven, nou bezwen fer li pou bann zenn ki pe leve pou ki zot santi ki nou’n prepar tou pou zot kapab met Sesel pli devan. Nou sel fason pou nou akonplir nou misyon se pou nou vot pou Prezidan Michel an May.

 

Prezidan Michel i devret ganny en pli gran mazorite akoz i bezwen en manda pli kler pou li enplimant son progranm ki pou anmenn laviktwar pou Sesel. Mon remersye ou Mr Speaker.

 

(Applause)

 

HON JANE CARPIN

Mr Speaker, koleg MNA fer ek ser Seselwa. Lannen 2011 pou ganny marke par en gran levennman enportan, sa i pa ni carnaval Victoria, ni zwe de zil, sa levennman se eleksyon Prezidansyel le 21 May dan ankor 3 mwan. Nou kapab koz lo tou bann lezot aktivite e esey anvlop zot dan nou tenm Nasyonal ‘Laviktwar pou Sesel’ me ofet tou sa bann aktivite i segonder e aktivite prensipal i politik, Mon pa konnen si Onorab Nibourette ti relize kwa ki i ti pe dir letan i ti  e fer nou mazinen ki ofet slogan SPPF  dan enn bann eleksyon sete winning for every Seychellois e i ti tradwir sa koman ‘Laviktwar pou Sesel’. Alor nou bezwen ganny sa byen kler akoz dan nou pei en kantite keksoz i ganny konmoufle zis pou fer nou krwar ki i en lot keksoz kan ofet i napa nanryen avek larealite. Se sa ki nou dan SNP nou rezete e sa i rezyon prensipal akoz ki nou’n les zot komite tenm Nasyonal trankil.

E la les mwan dir zot ki malerezman dan sa pei bokou komite i ganny etablir zis pourvi i annan en komite. Avan menm ki komite ti ganny etablir gouvernman ti’n fini komans prepar bann posters e adverts ki montre ki Msye Michel devan koman en ero. i ti  kler ki sa tenm ti  pou enn ki ti konsantre lo Msye Michel parey tou lezot keksoz ki’n ganny organize dan sa pei depi ki i Prezidan.

 

Alor SNP ti deside ki i pa pou rantre dan sa zwe politik, nou pa regrete ki nou’n pran sa desizyon e ziska prezan nou pankor vwar kwa ki sa komite in fer e ki kalite progranm ki pe ganny met devan anba sa tenm. Sa i anmenn mwan lo mon premye pwen. Sesel i bezwen aret glorifye en Prezidan parey zot fer dan bann pei kominis. Fodre nou bezwen bouze e aret krwar ki tou nouvel i komans avek Prezidan e ki son portre i bezwen partou. Fodre aret fer dimoun krwar ki dan loperasyon Coast Guard pou liber peser Seselwa se Msye Michel ki ti diriz loperasyon e ki kaptenn Laurencine ek son lekip in zis swiv tou sa ki Msye Michel in dir zot fer. Annou aprann donn dimoun zot vre valer e rekonesans e aksepte zot konpetans. Mwan mon pou dir felisitasyon Kaptenn Laurencine ek ou lekip pou en bon loperasyon.

 

Letan nou regard sa ki pe pase Lalibi, Lezip e sa ki ti arive Irak premye keksoz ki nou ti vwar sete bann stati sa bann dirizan ki ti  pe ganny met ater, zot ti’n fini krwar zot bann gran senyer e ki fodre zot partou pou dimoun ador zot. En tenm Nasyonal i devret pe regard nou pei e non pa en dimoun, en Prezidan. Zisteman mon anvi dir zot ki SNP ek Msye Ramkalawan pa krwar dan annan portre Prezidan partou kote. Se pos a rezon apre eleksyon an May letan nou ranport laviktwar pou napa portre Prezidan dan okenn biro me pou plito met nou senbol nou pei, sa savedir nou coat of arms dan sa bann landrwa. Sa i ava ed dimoun konpran ki en pei i pa pou en Prezidan me ki plito en Prezidan i en senp serviter lepep pou en peryod me ki pei ki permanan e ki devret ganny lenportans.

Mon’n komans dan sa fason pou montre ki leta nou nasyon i bezwen komans sanze avek latet limenm. Letan sanzman i komans laba menm anler lepep i ava swiv bann bon legzanp, i pa ava vin en keksoz fer sa ki mon dir me pa fer sa ki mon fer. Nou bezwen bouze pou vin dan en leta kot biro Prezidan pa vin en fardo lo nou pep. Ozordi zis deplasman ki Prezidan i fer e nou vwar lakantite Body Guard ki akonpanny li ou a krwar ki nou pei i dan en leta lager. Nou pa dir ki i pa merit annan son gardkor me anmenntan nou pa kapab egzazere ziska sa degree. Sa i kout lepep Seselwa en lakantite larzan alor fodre nou regard dan sa sitiasyon e met li annord.

Tou sa bann koze lo laviktwar i fer mwan sourir par fwa akoz letan mon regard larealite ki nou pei pe fer fas avek mon vwar plis sitiasyon defet me malerezman nou bann dirizan in anmenn nou dan en leta kot la mediokrite i ganny glorifye e pou tou keksoz nou trouv en lekskiz. Tro souvan par egzanp mon’n antann zofisye dan gouvernman ki koz anterm partisipasyon Sesel dan en aktivite sportiv pou ganny lekpseryans, mon krwar ki se pa zis leksperyans ki nou bezwen me nou bezwen osi pe target pli o ki posib e mazin anterm meday e sorti premye, sa latitid i fer ki Sesel i kontinyen tonbe dan plizyer domenn sportive. Dan bann lannen kot nou ti annan Raform, Cadeau, Zialor, Boniface, Legras  ek lezot ankor sa bann boxer pa ti al rod lekperyans lo ring zot me zot ti rod met bann gro gro bonnonm Afriken lo tapi se sa kalite lespri ki mon apel en lespri rod laviktwar. Me malerezman apre sa nou bann renonmen in tonbe e nou nepli annan lewa laboks lo kontinan Afriken e dan losean endyen.

Fodre ki nou annan plis konsistans e letan nou komans gannyen fodre ki nou fer sir i annan lezot ki kontinyen anmenn sa sang. Sa legzanp ki mon’n donnen i osi aplik dan bokou lezot domenn dan nou lavi Sesel. Ozordi nou vwar plis sitiasyon kot nou pei ek nou pep pe soufer olye vwar laviktwar. persistans ki pou fer nou ranport laviktwar, se sa lespri ki nou bezwen met dan nou bann zenn e dan nou pep an zeneral pou nou kapab annan en pli bon sitiasyon dan nou pei. Lo nivo ledikasyon mon koleg Onorab Arissol in mansyonn plizyer nivo kot nou’n tonbe olye monte.

I byen ki nou annan en liniversite me anmenmtan fodre ki nou fer sir ki larivyer ki koul dan sa liniversite e donn Seselwa sa nivo ledikasyon i koul byen for. Ki ou pou mete dan liniversite si ou lekol pimer, segonder, e post segonder nivo pe kontinyelman tonbe. Se sa ki fer mwan ganny en soulazman letan mon vwar ki sa parti ki mon reprezante SNP ansanm avek son lider Onorab Ramkalawan pe prezant en plan konkret lo ki manyer nou pou lev nivo ledikasyon pou fer sir ki nou zenn i atenn bann nivo pli o posib pou nobou pran kontrol nou pei e devlope.  Se par met resours neseser a dispozisyon tou nou bann etidyan ki pou fer nou avanse.

An plis ki sa fodre ki politik i ganny retire dan sa minister. Se pa met rob rouz pou fer tou interview ki pou fer nou nivo monte me okontrer i par aplik nou konsantrasyon dan sa travay e ki manyer pou lev nivo pou anmenn laviktwar atraver bann bon rezilta. Nou tou ki  pran letan pou konpran sa ki arive dan nou pei i kapab konpran akoz sa gouvernman pa konsistan. Lo plizyer repriz nou’n vwar ki zot polisi se ou pa kapab ganny tou keksoz anmenmtan. Si ou ganny liniversite ou pa kapan ganny bon lekol segonder, si ou ganny disel ou pa kapab ganny disik me Seselwa ozordi pe dir ki nou kapab ganny tou sa ki nou bezwen si nou fer bon planifikasyon e se zisteman sa ki en nouvo ladministrasyon dan nou pei anba direksyon SNP i pou fer.

Nou pou fer sir ki nou pep a tou moman i kaapb ganny sa ki neseser pou son devlopman. Ankor ennfwa mon pou dir for ki sa ki SNP pe propoze i pa en keksoz annan en baton mazik me senpleman en kestyon konn planifye nou pei e donn lankourazman nou pep pou devlop tou zot potansyel, se sa ki pou donn laviktwar nou pei. Enn bann latas kle en nouvo gouvernman dirize par SNP i ava pou fer Seselwa komans krwar dan son lekor. Ozordi malerezman nou vwar tro bokou dimoun avek degree ki okip bann bon pozisyon dan nou sosyete me selman ki letan ou koz avek zot, zot dir ou zot pa  kapab tro koze pangar zot a perdi zot bouse manze. Zot vwar medyokrite dan zot lizye me selman zot bezwen zis reste trankil.

Koman en dimoun ki’n dan sa lalit pou anmenn sanzman dan nou pei, mon anvi dir avek sa bann dimoun ki se sa ki montre nou ki letan Parti Lepep i dir ki i met dimoun o sant devlopman i pe ofet dir ki i gard kontrol lo dimoun. En nouvo ladministrasyon SNP pou donn ou ou vre valer, parey nou dir an angle ou pou ganny empowered e ou pou pran ou reponsabilite e desarz li parey ou devret. Ou pa pou mont kot ou avek presyon ek latet fermal akoz apre en zournen travay ou’n zis bezwen swiv lord malgre ki ou konnen ki tou sa ki ou’n ganny dir i mal. Koman en sef ou en departman ou pou ganny drwa recruit ou travayer ki ou santi i konpetan san ki ou bezwen esper security clearance e apre enn ki pa ase konpetan pou lezot rezon.

Letan SNP i koz lo en leta efektiv i pe koz lo fer dimoun santi zot lenportans e pran zot responsabilite. Koman en madanm spesyalman mon anvi dir avek lezot madanm ki letan nou mark 100 an depi ki mouvman emansipasyon madanm in komanse, annou pran nou vre pourvwar dan nou lanmen e annou aret krwar ki pou nou ganny promosyon fodre nou rann serten sef serten faver, annou debout for lo nou de lipye e annou vreman rod nou drwa. Tro souvan se sa ki arive dan bann landrwa travay.

Konbyen zenn fiy ki mon konnen ki’n ganny abize par zot sef e ganny menase ki si zot pa dormi avek zot sef zot plas i an danze. Mon sir ki nou tou ki la dan sa Lasanble nou konn omwen 1 legzanp. Ankor ennfwa fodre zot konpran byen ki letan Onorab Ramkalawan i dir ki en nouvo gouvernman pou regard ankor rol komisyon etik i pe dir ki sa size harassment bann madanm dan travay pou arete akoz tou sa bann sef zonm ki krwar ki zot kapab abiz lo bann travayer madanm pou ganny met dan zot plas. Sa i apel en gran laviktwar pou madanm e pou Sesel.

Si tou bann madanm ki annan zot kalifikasyon e zot konpetans ti debout for dan nou sosyete nou ti pou vreman fer en diferans dan sa pei, koman en madanm dan SNP mon kapab dir zot ki mon santi mon valer e anplis ki sa ki mon konnen ki mon parti i montre en gran respe pou konpetans nou bann madanm. Hon Ramkalawan ek SNP ti premye parti politik dan listwar Sesel pou met en madanm koman kandida Vis Prezidan. Dir mwan lekel lot parti politik ki’n fer sa, ziska prezan napa okenn parti politik ki’n swiv sa legzanp. Alor bann madanm regard byen lekel sa parti ki vreman donn bann madanm son emansipasyon avek respe.

Mr Speaker Sesel ziska prezan anba sa gouvernman in rankontre zis defet apre defet kot koripsyon i konsernen, Msye Ronny Jumeau Anbasader Sesel kot Nasyon Zini ti dir dan enn son diskour lo bann pti leta zil ki Sesel i parmi bann pei ki pou koule si lanmer i monte, malerezman pou nou nou deza pe koule anba koripsyon. Koripsyon Sesel nepli en persepsyon parey zot toultan dir me i en realite ki pe kontinyen afekte nou pei.

Ozordi bann koripsyon baze lo mismanagement i ganny ekrir an blan ek nwanr dan rapor Oditer Zeneral e bann sif ki ganny deklare i sokan. I resanble malgre Minis Finans i koze napa nanryen ki ganny fer e sa problenm i zis kontiyen. Tou deryenman nou’n menm vwar sef dan en departman ki ti anba lenvestigasyon serye ki’n sove e kit pei san okenn lanpesman. Eski sa gouvernman pe fail sa lager kont koripsyon senpleman akoz koneksyon serten e pou kouver sa ki sef i dir zot atak en lot zofisye dan sa lazans e fer li pas koman en boug emiser. Sa kalite keksoz in ler pou arete, sa ki responsab i bezwen fer fas avek son sarz koripsyon. Diriz par legzanp.

 

Akoz ki sa sef pa ganny arete kot i ete pou li vin fer fas avek son ta koripsyon ki in komet. Kwa akoz i annan bon koneksyon dan gouvernman e son tonton i Minis? Sanmenm sa laviktwar pou Sesel? Sa ankor ennfwa i en gro problenm dan nou pei?

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab hold on ou pe insinuate ki i pe ganny soutire par en Minis. This is serious allegation ok. Mon a demann ou pou retract.

 

HON CARPIN

Mon retract Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Ou retract, mon oule ki ou retract sa bout lo…

 

HON JANE CARPIN

Mon’n retract Mr Speaker mon’n fini dir.

 

Sa ankor ennfwa i en gro problenm dan nou pei. grro pwason toultan sove me pti pwason i ganny masakre. Vol detrwa milyon si ou dan en bon pozisyon, sa i ok me sa pti travyer ki mank detrwa santenn roupi dan son flot i ganny pouse imedyatman oubyen si ou en Minis e ou koronpi zanmen ou pou ganny pouse me ou ganny transfer dan en lot departman e ou ganny drwa kontinyen avek menm pratik akoz petet ou konn tro bokou keksoz.

Annou pa oubliye ki kekfwa ou pozisyon i vin atraver serten faver ki ou’n rann lezot sef dan lepase sa i apel defet e non pa laviktwar. Sesel pa kapab kontinyen koumsa. Prezidan i dir ziz li par son aksyon, me sa ki i pa realize se ki ou kapab osi ziz en dimoun par son mank aksyon. Letan napa nanryen ki ganny fer lo sa nivo koripsyon savedir nou annan en Prezidan ki li osi i pe toler sa koripsyon e donk i montre nou ki in ler pou li ganny ranplase. Erezman Sesel i annan en dimoun ki kapab pran labar e ki lepep Seselwa pou fer li konfyans an May 2011.

 

Wi, lepep Seselwa pou sanz sa direksyon sa bato akoz zot anvi en dimoun ki pou debout for kont koripsyon e pou fer sir ki byen lepep Seselwa i ganny proteze e ganny servi pou son benefis. Sa dimoun se pa lot ki Onorab Ramkalawan dan en ladministrasyon SNP.  Sa pou apel laviktwar pou Sesel e lepep Seselwa.

 

Mr Speaker tou sa bann keksoz mal ki kontinyen arive dan nou pei pa donn nou pei laviktwar koripsyon i en tas nwanr e sa latitid servi dimoun i en lot tas nwanr. Mon vreman sagren letan mon vwar bann zenn pe ganny servi pou rezon politik. Mon mesaz pou bann zenn i senp, in ler pou zot aret viv lo rev e les sa gouvernman servi zot koman bann lobze politik. Dan SNP nou krwar ki ou zenn ou en zonm lib, entelizan e ki ou merit pe debourye san ki ou bezwen ganny menase avek politik.

Onorab Ramkalwan in fer sa kler dan son vizyon pou lazenes Seselwa, fodre pa ki zot sikse oubyen zot progre dan sa sosyete i baze lo afilyasyon avek Jj Spirit Foundation oubyen avek aktivite Parti Lepep, ou en zenn ki bezwen ganny respekte, ou en zenn ki devret lib, parlao tou ou en zenn ki merit pran ou desizyon lo ki manyer ou pou anmenn ou lavi. Malerezman sa bann dimoun ki pe diriz sa pei ozordi pa krwar ladan, zot krwar ki zot ki’n met lespri dan ou latet e ki san zot ou ti pou en nanryen ditou. Zot oule fer ou krwar ki lo ou menm ou pa kapab akonplir nanryen dan ou lavi me ki ou bezwen absoliman debout avek zot bekir. SNP avek Onorab Ramkalawan i dir ou leve mon frer, leve mon ser nou krwar dan ou e nou anvi senpleman met divan anba ou lezel pou ou anvol pli o posib. Ou en sitwayen sa pei e leta Seselwa i bezwen met tou fasilite a ou dispozisyon pou ou atenn ou rev si ou annan sa potansyel ek determinasyon.

Aret krwar dan sa politik Parti Lepep e komans krwar dan ou prop lekor e dan ou devlopman, se sa laliberte ki SNP i anvi donn ou, SNP i anvi ki ou ranport laviktwar dan ou lavi.

En lot size ki vreman konsern nou pep a ler akyel se size delo. Lannen pase Seselwa in ranport en gran laviktwar e nou’n tonm premye koman en pep lo sarye delo ziska parfwa 3 er bomaten, zabitan La Misere pe etablir en nouvo rikord koman kominote dan Sesel ki’n sarye delo pou pli bokou letan. Sa bann keksoz i pa gou spesyalman letan nou annan en Prezidan ek en gouvernman ki kontan koze lo ki manyer nou’n fer progre e ki manyer nou premye dan lafrik.

La mon’n tann en Onorab lo lot kote latab koz lo lasazes Mr Michel pou pa konstrir en danm e kimanyer son parol ki ou pou mete dan en danm si napa lapli i en parol pli saz ki’n deza ganny prononse dan lemonn, me selman sa menm Onorab i koz labous plen lo ki manyer plan Msye Michel se fer nivo danm La Gogue mont son kapasite. Kestyon ki mon demande se, be kwa ki i pou mete ladan? Si dapre Msye Michel plis stokaz delo pa neseser si lapli pa tonbe. Eski pa ou bezwen met delo ladan letan ou’n lev son nivo? Alors ki diferans i fer si ou annan en danm e ranpli li avek delo? Eski sa pa pou garanti nou pep avek delo olye sarye seo dan 3 er bomaten. Plan SNP i kler e se sa ki Seselwa i bezwen konpran. Nou pa vin rakont zistwar, nou vin regard keksoz dan en fason realis e pa gaspiy letan personn.

SNP i dir enn bann proze kapital ki i pou lans ladan imedyatman ki i vin opourvwar se konstriksyon en danm lo Larivyer Grand Anse, nou napa okenn lezot swa nou bezwen en danm lo Mahe, nou bezwen en lot lo Praslin. SNP pou form gouvernman ki rod solisyon e koup gaspiyaz olye vin enn parey nou annan ozordi ki letan en keksoz i kout 10 milyon roupi pou fer li zot pa fer li me detrwa lannen plitar letan i ariv 50 milyon la zot koz labous plen lo ki manyer gouvernman pe envestir dan son pep.

SNP in determinen pou rezourd sa problenm delo enn wa pou tou dan nou pei, annou pa oubliye ki letan Msye Michel pe dir nou ki napa delo ki nou pei i servi zis 3% delo ki nou resevwar, 77% i al direkteman dan lanmer e apre nou depans plis larzan zis pou nou fer desalinasyon kan si nou ti annan en danm nou ti ava pe fer en gran saving. Determinasyon i la, aprezan avek sipor lepep Seselwa nou ava fer sa vizyon vin en realite. An fezan sa nou ava pe ranport en vre laviktwar pou Sesel e pour tou Seselwa.

Mr Speaker sa size lakaz i kontinyen reste en size enportan pou nou pep ek nou sitwayen. Msye Michel in aksepte defet lo son progranm lakaz. Limenm li in dir nou ki in reisi konstrir 50% sa ki i ti promet dan son kanpanny 2006 e pourtan sa ti en lakle pou son kanpany. Lo plizyer repriz i ti dir ki ennfwa pou tou i pou rezourd sa problenm lakaz. Be ki nou ti vwar? Premyerman 4.5 milyon dollar ti disparet, nou pa konnen lekel ki responsab, nou ankor pe demann kestyon e sa bann papye ki nou’n gannyen pa konvenk personn lo laverite, enkli Minis ki responsab pou lakaz ozordi ki letan i ganny demande kestyon i dir senpleman pa mwan ki ti la mon pa konnen.

Apre sa nou’n vwar ki manyer zis pou sov enpe laont avan diskour lo leta la nasyon e avan eleksyon tou kontrakter in ganny demande pou aret travay lo lezot proze e met lanmen ansanm pou fini owmen enpe lakaz pou ki dimoun i kapab ganny en lakle. Mon kontan pou sa bann dimoun ki’n ganny zot lakle e pe sey etablir zot, mon swet zot bonn sans dan zot nouvo demer me mon konsern i reste pou tou sa bann lezot dimoun ki pandan tou sa bann lannen in ganny promet me ki ozordi zot pa konnen kote zot pe debout. Ankor ennfwa nou a krwar ki sa bann promes avan eleksyon i kapab vin danzere akoz Parti Lepep toultan i annan en lanmson kekpar.

Dan SNP nou dir ki sa size lakaz fodre ki tou politik i ganny tire ladan konpletman nou bezwen annan bann sosyete profesyonnel ki ganny etablir kot okenn dimoun ki fer aplikasyon pou en lakaz i konnen egzakteman kote i debout, kwa ki i bezwen fer e kan eski i pou ganny son lakaz. En gouvernman SNP pou kontinyen konstrir lakaz e atraver sa bann sosyete pou napa okenn politik, nou pa pou kapab kontinyen avek sa sistenm ki egziste ozordi kot nou vwar dimoun ki’n fer laplikasyon lakaz 26 an pase pe ganny lakaz ansanm avek en dimoun ki annan mwens ki 3 an lo lalis. I pou bezwen annan diferan scheme ki ava pran kont bann zenn profesyonnel e lezot kategori dimoun tel ki bann ki deza annan zot larzan e lezot ki napa en komansman. Me lenportans se ki sa dimoun ki pe fer son pti savings i bezwen konnen kan i pou ganny son lakaz e sa pa devret zanmen depas en peryod 8 an.

Ankor ennfwa mon pou repete ki avek SNP nou pa pe vin zis donn zot en ta parol me mon sir ki zot vwar ki manyer sa ki nou pe dir i bann keksoz ki fezab avek bon planifikasyon. Parey Onorab Ramkalawan ti dir dan son diskour nou bezwen en pei ki fonksyonn 365 zour dan en lannen e non pa enn ki vreman vin aktiv detrwa mwan avan en eleksyon. Sa i en keksoz ki mon krwar ladan akoz tro souvan nou vwar en gouvernman ki reazir zis pou donn lenpresyon i a pe debourye, i parey letan mon anmenn en kestyon lo mon distrik Au Cap dan Lasanble, en semenn avan kestyon pe monte travay i swa ganny fer oubyen komanse e apre Minis i vini e dir byen for ki sa travay i ganny antreprann e anfezan sa bi se pou fer ou pas pou en lenbesil. Sa kalite travay pa kapab kontinyen e se pou sa rezon ki lepep Seselwa pou vot pou en sanzman dan sa prosen eleksyon.

Mr Speaker mon’n soke antann Onorab Potter ensilte SNP an koneksyon avek revey avek portre Msye Michel ek Lepap. In dir ki se nou ki’n anmenn lobzeksyon lo sa revey mon anvi dir avek Onorab Potter ki fodre i aret zis vin dir sa ki i panse. Fodre ki i komans lir lezot papye apard People avek People Plus. Pou son lenformasyon se Viker Zeneral Legliz Katolik, Per Mathiot koman reprezantan legliz Katolik ki’n pronons lobzeksyon legliz lo sa revey akoz Parti Lepep pe servi portre Lepap pou pirman rezon politik. Se sa pozisyon Legliz Katolik dan Sesel e mwan koman en Katolik pratikan mon’n lir byen sa ki in ekrir lo pozisyon Legliz. Se Legliz ki’n dir atansyon ki kado beni i vin kado malediksyon. Alor pa bezwen zis akiz SNP dan tou sa ki arive dan nou pei me koman en politisyen responsab fodre ki Onorab Potter i get son facts right, mon krwar ki Mr Bacon osi ti dir en keksoz lo sa size.

En lot konfizyon ki mon’n antann koz lo la lo lot kote latab zot in demande lekel envestiser ki pou vin envestir isi si later i zis pou en bay 25 an, vre zot pa ekout byen e zot dir sa ki fer zot plezir. Onorab Ramkalawan in dir byen kler pou en bay 25 an renouvlab, savedir ki en lenvestiser serye e prop ki pe gard kondisyon son bay ek son biznes i ava annan sa posibilite pou li kontinyen.

(Interruption)

MR SPEAKER

Order, order.

 

HON CARPIN

Ekout mwan byen kimannyer i pou marse. Sa 25 an i ava en garanti ki personn pa pe vin fer sa ki zot anvi oubyen menm anbet gouvernman lo zot proze. Anplis ki sa i ava annan en dele letan presi lo kan son proze pou komanse sa pou garanti ki zanmen ankor nou pou ganny bann batiman ki defigir nou zoli pei parey sa proze Soleil d’Or ek lezot ankor. E zisteman sa proze i osi pe montre nou kwa ki arive letan nou vann nou nasyonalite avek etranze e ki apre zot ganny arete pou aktivite kriminel e ganny met dan prizon, sanmenm sa ki fer nou zenofob e fer politik bon marse?

 

Mr Speaker mon osi soke letan mon’n antann Onorab Larue ensilte en zabitan Baie Ste Anne Praslin ki’n ganny kontra avek lotel Raffles, sa i montre nou ki leta nou pei anterm leker serten politisyen zot dir ou leve e debourye me selman letan en dimoun dan SNP i fer sa e i reisir zot ankoler. Eski sa pa i montre nou ki nou pe dil avek en parti politik ki vreman pratik lapreferans ek diskriminasyon? E ki enterese avek zis en porsyon nou popilasyon? Eski tou kontra i devret al zis pou fanmiy serten dimoun ki deza annan tou kalite biznes? Si li i pe manz enn pti gin dolar Raffles, akoz en lot dimoun pa kapab osi benefisye, baze lo son konpetans ek son lafors. Sa i montre nou ki letan ou dan SNP dapre sa Onorab ou devret mor lafen. Mwan mon pou dir avek sa dimoun SNP ki zot pe blanm li Msye Green kontinyen debourye e montre zot ou konpetans etan en SNP.

Mr Speaker fodre nou sanz nou mantalite dan sa pei pou nou avanse, sa pei i pa zis pou serten dimoun me pou tou Seselwa annou mars dan sa semen e nou ava fer progre e pep Seselwa a’n antye i ava vin ansanm e reganny sa lespri konpasyon ek lanmour .

Mon remersye touz abitan Au Cap pou zot sipor dan sa travay ki mon pe fer, mon konnen ki ansanm nou pou kontinyen debout e debourye afen ki nou lavi i ava amelyore e tou dimoun i ava pli ere. SNP avek Msye Ramkalawan pe travay pou en meyer Sesel. Ansanm nou kapab fer li. Mersi Mr Speaker.

(Applause)

HON MARC VOLCERE

Mr Speaker, Manm Lasanble, zabitan Grand Anse Praslin, pep Seselwa bonzour.

Mr Speaker an sa ki konsern sa size later avek etranze ki SNP in dir nou i pou vin fer zot mesaz eleksyon, nou nou annan ne sel mesaz nou osi nou pou fer sa size later avek etranze vin en nouvo size eleksyon, nou pou koz lo lekel ki’n fer tranzaksyon later e ki pa’n pey son kliyan e nou pou demann lepep Seselwa pou ziz sa bann dimoun par zot aksyon. Nou pou fer li vin en size eleksyon e nou pou met tou bann sif devan elekora e prodwir bann gran let demann ki serten avoka lopozisyon in fer devan gouvernman pou plede pou ki sa bann tel endividi i kapab ganny en morso later.

 

Wi nou oai nou pou fer later vin enn nou size eleksyon e fer SNP dir nou si i pa’n promet serten propriyeter  later pou rann zot zot later apre ki sa bann later ki ti’n ganny acquired apre 1977. Si SNP i serye i ava dir nou si sa i korek ouswa non. Nou pou koz lo later, konbyen kare later Seselwa in gannyen, in aste in fer son lakaz lo la, konbyen bout later ki etranze in aste avek endividi, avek bann endividi prive e lekel ki’n zot avoka e konbyen sa bann menm avoka in gannyen dan sa bann tranzaksyon.

Mr Speaker zot ava koz lo later nou a koze in ler pou Seselwa konn SNP pou sa ki i ete, koz zoli parol e apre vann later e pa donn kliyan larzan, sa osi nou a akoz lo la. Msye Speaker an sa ki konsern sa zafer lease sa osi nou a koz lo la. SNP in dir ki zot pou fer lease sorti 60 ouswa 99 an pou vin 25 an e la ozordi bomaten Onoran Georges in dir i pou fer sa 25 an vin renouvlab. Eski en tel dil envestiser pou anvi envestir dan nou pei, sa zafer renouvlab i en kabri dan sak. SNP i fer sa pour kwa? Si lanvlop gri i aret mont Arpent Vert alors sa lease pa pou renouvle. Zis parey sa Msye ki annan 25 bout later ki zot ti refize koz lo li i la zot pe rekomans maltret li. Eski sa pa zis en mannev pou kontinyen met lakord otour likou bann dimoun ki pou anvi envestir dan nou pei. Mr Speaker SNP i anvi koz lo later annou koze.

 

Mr Speaker, Onorab Carpin in konfirmen ki i annan problenm avek zot. Silvouple si zot annan problenm lav zot lenz antre zot, pa anmenn isi dan Lasanble. Mr Speaker annou koz lo en pei ki pe fer fas avek bann enorm konstrent fas a son groser, en pei ki pti an term siperfisi e anterm popilasyon, en pei avek bokou resours natirel tre limite, en pei ki bezwen soufer konsekans bann long zistans e son izolasyon avek bann pli gran marse lemonn, nou pe koz lo en pei ki bezwen ankor revwar  son bann fondamantal makro ekonomik, revwar son sistenm ledikasyon avek training en pei ki bezwen revwar son lanvironnman biznes. Nou pe koz lo en pei ki son lekonomi pe ganny menase par logmantasyon dan pri petrol e bann febles striktirel entern, en pei ki pou bezwen apir lo bann resours sorti a leksteryer si i pou nobou enplimant enprogranm reform konpreansif. Dabor les mwan elabore Msye Speaker. Sa pei ki mon pe koz lo la i pa Sesel. Sa lenformasyon i trouve dan dernyen plan statezik ki nou vwazen e zanmi moris in soumet avek Linyon Eropeen.

 

Rezon ki mon’n komans avek sa se ki mon ti oule ilistre bann fondamantal ekonomik ki gouvern e enpakte lo ekonomi Sesel e pa trouv zis Sesel tousel, sa bann kontrent nou pei fer fas avek i pa en lenvansyon Parti Lepep parey ki serten i oule fer nou krwar. Nou lekonomi i an konsekans nou tou dan nou lavi tou lezour. Nou’n sirbir lenpak en seri fakter ki komen pou lamazorite pti leta zil me ki sirtou enportan pou bann zil ki vreman izole dan milye en losean. Bann menm defi ki Sesel i fer fas avek Moris osi pe sibir sanmenm. Si Moris i santi febles son groser, me nou ki nou pou dir? Nou sis fwa pli pti e nou popilasyon i 10 fwa pli feb. Si Moris pe santi bann kontren liye avek avek izolasyon be nou ki nou pou dir?

Moris i antoure avek zanmi an konprenezan avek Sesel, La Reunion avek Madagascar pa vreman lwen ek Moris. Ozordi fodre tan tapaz lo lasenn enternasyonal ki bann pei tel parey Moris ek Comore pe fer lo size pirat. Si zot ti ganny frape ennfwa dan rar zot santi sa menas Pirat be nou ki vir avek Pirat toulezour dan nou lavi ki nou pou dir? Moris i apel nou vwazen me i osi en pei zanmi me tro souvan dan nou pei i annan dimoun ki al tir bann konparezan Moris avek Sesel san ki zot vreman get lasitiasyon dan totalite e souvan bann konparezon ki zot fer pa apropriye ditou. En senp legzanp, ou pa kapab konpar lagrikiltir Moris ki posed en later ris avek Sesel ki en zil esansyelman granitic. Pourtan sa i ganny fer. Be si nou vreman fer konparezon i vre ki nou pou vwar en kantite similarite e premye keksoz ki nou vwar se en kantite keksoz ki nou isi lo sa kote nou pe dir zot depi an 2007 i egalman vre pou Moris. Zot in refize krwar dan larealite Sesel petet letan ki zot fer en pti pe plis resers Moris la zot ava ouver zot lizye.

 

Mr Speaker, lekonomi Sesel in ganny en gran fortifyan atraver sa progranm reform makro ekonomik ki nou pei in fek pas atraver. Tou kalkil in montre ki keksoz i stab e ki nou lo en semen ver sa ki CNN in term koman ekonomik recovery. I  annan en pwen ki mon’n vreman retenir dan mon prezantasyon mon koleg Madanm Larue, sa se son lapel pou linite. Nou pa pou zanmen kapab refer nou lekonomi si Seselwa pa santi nesesite pou ini son zefor, sa linite ki nou Prezidan i toultan pres lo la. Sa reform ekonomik ki nou pei in pas atraver in anmenn avek li en transformasyon fondamantal partou dan nou pei e dan sa transformasyon i annan dekwa pou nou fyer koman en nasyon.

 

Enn nou bann premye Viktwar dan sa prosesis se ki Seselwa ki ti lo labar diran sa prose, zenn Seselwa kalifye gide par Prezidan Michel ki’n reisi pou gid nou pei atraver movetan, sa dan limenm i en laviktwar pou nou pei e nou pep. En lot laviktwar se lakantite dirizan biznes ek lendistrir ki’n koste zis pou donn en koudmen ouswa fer lankourazman bann Seselwa byen plase e tre eze dan lavi in pare pou avanse e pou ofer zot sipor pou sa transformasyon ekonomik nou pei, me pli gro viktwar se lafors travayer Seselwa, li ki’n sibir pli gro lenpak sa reform e se limenm ozordi ki pe ganny demande pou ogmant prodiksyon pou nou lekonomi pli byen kapab fer fas avek bann defi eksteryer. Vreman nou’n vwar laviktwar pou Sesel dan nou bann etidyan ki’n kontinyen etidye aport rezilta menm letan ki nou pei ti pe pas atraver son bann difikilte pli pir. Atarver tou sa bann difikilte ki nou pei in sibir vre laviktwar in al  pou lepep Seselwa ki’n reisi konport li dan en fason esepsyonnel e egzanpler malgre defi e malgre tou konstren mon krwar ki nou pep in bezwen ganny felisite e mwan ozordi mon pou felisit bann zabitan mon distrik Grand Anse Praslin, laviktwar pou Sesel i osi reflekte dan lefe ki malgre nou pei in pas atraver bokou tanpet bann fondasyon nou sosyete in reste solid, bann pilye lo lekel ki nou’n batir sa sosyete sa sivilizasyon Sesel in reste solid. Fondasyon nou sosyete fondasyon nou lekonomi in reisi pou non selman fer fas avek me  pli enportan ankor pour sirmont defi.

Mon konnen ki bokou Seselwa in soke pou dekouver ki dan bann gran pei an mwayen oriyan zot napa bann provizyon pou proteksyon sosyal zot pep, aprezan ki zot pe sey taye pou met an plas bann mechanism ki Sesel i egziste depi 1977, me isi Sesel sa i parmi bann premye keksoz ki nou bann ekspert ti lager avek IMF pou gard an plas. Nou sosyete in ganny definir an gran parti par sa nivo proteksyon sosyal tre eleve ki aport son pep e nou’n reisi fer li. Sesel letan ki difikilte ekonomik in frape tou nou bann fondamantal sosyal in reste entakt e in menm annan kot nou’n bezwen amelyore ouswa kree bann nouvo mechanism.

 

Bann legzanp i tre kler e i la devan nou, kreasyon Welfare Agency, fon lasistans dan bann lekol pou zanfan ki dan bezwen zis an Desanm nou’n kree fon stabilizasyon ekonomik. Tousala in ede dan en fason ou en lot pou soulaz e ed nou dimoun, me sa I pa tou, wi i vre ki nou transform nou ekonomik me sa transformasyon in ganny fer pou met lekonomi Sesel o servis lepep Seselwa dan en fason ki pli efikas posib.

 

Tou fanmiy ki ti dan son prop lakaz Sesel in retenir son lakaz sa i en keksoz ki tre enportan pou note parske lakaz e  propriyete i labaz sa kriz ekonomik ki ti frap lemonn pandan lanen 2008 e plizyer milye dimoun partou atraver lemonn in ganny met deor dan zot lakaz an rezilta sa kriz. Par kont nou’n pran serten rekil dan nou progranm konstriksyon lakaz me nou ti pou pli anretar ankor si Prezidan Michel pa ti’n angaz li personnelman opre Sheikh Khalifa ki’n fer nou en don 30 milyon dollar Ameriken ki’n al ver konstriksyon bann lakaz lo zil Perseverans.

 

Mr Speaker i enportan osi pou note ki Prezidan Michel in ganny elekte koman Prezidan pou tou Seselwa e anlinny avek sa bann lakaz lo zil Perseverans zot pe ganny partaze ek Seselwa pe enport ki kalite politik ki zot swiv. Nou tou nou konnen ki i annan serten dirizan politik dan nou pei ki toultan opoz proze konblaz, zot menm sa bann dimoun ki’n opoz bann don lakaz sorti kot Sheikh Khalifa. Siporter sa bann dimoun i reste bann Seselwa e Prezidan Michel in fer li son langazman personnel pou respekte zot drwa sitwayen Sesel e zot osi zot pou benefisye avek lakaz Perseverans.

 

Zot pou benefisye avek lakaz lo sa konblaz ki zot bann dirizan politik ti opoze, ozordi Lopozisyon pe dir ki Prezidan Michel pa’n kapab delivre lo son promes pou donn lakaz pep Seselwa. Mon santi ki i enportan pou donn enpe detay lo sa bann retard dan nou progranm konstriksyon lakaz. En gran parti sa retar in vin atraver devaliasyon nou roupi ki ti en keksoz neseser, sansan ozordi ti pou napa okenn parmi nou pou asiz isi anndan pe fer deba. Me apard devaliasyon in annan bann lezot fakter ki’n enpakte agrav sa sitiasyon.

 

Lendistrir konstriksyon dan Sesel in komans ekpseryans difikilte depi tar an lannen 2006. Sa ti lannen kot kriz dan pri marteryo debaz ti komans vin aparan partou dan lemonn avek Lasin ki ti pe konsonm en gran kantite marteryo konstriksyon pou met an plas son bann lenfrastriktir olenpik sa ti pous pri sa bann komodite pou monte. Rezilta se ki bann kotasyon pou proze ki ti’n fini ganny agree ant Minister konsernen e bann diferan kontrakter ti bezwen ganny revwar Mr Speaker tou lenformasyon konsernan sa kriz dan pri bann marteryo konstriksyon e lezot resours i lo internet e lepep Seselwa i lib pou al verifye pou zot menm.

 

Laviktwar pou Sesel se nou’n nobou akonpli sitan kantite dan sa domenn lakaz fas a sa kantite defi ki ti devan nou. Mr Speaker kestyon ki dan lespri nou pep i reste aprezan dan ki direksyon ki nou navig nou kannot, dan son diskour Prezidan in koz lo lakantite lenvestisman ki pe rantre dan nou pei tou le lannen me letan ki ou fer analiz detaye e ou konpar sa avek lakantite zenn Seselwa ki pe rantre dan lemonn lanplwa dan sa prosen 5an ki pe vini, larepons i enn ki tre senp nou pei i pou bezwen non selman soutenir nivo lenvestivman me sers fason pou elev son nivo konsiderableman.

 

Sesel i bezwen lenvestisman me pli enportan nou bezwen lenvestisman hard kapital ouswa lenvestisman an laform deviz etranze ki sa i pran en laform bann envestiser prive ki vin Sesel ouswa ki  pran laform bann lentitisyon finansyel, enternasyonnal ki pret larzan avek bann promoter devloper Seselwa pou enplimant zot bann proze. Nou lekonomi i bezwen en lenzeksyon deviz pou li nobou kontinyen grandi e kree lanplwa. Sa i en fe e napa okenn kalite mansonz politik ki pou kapab efas pou sanz sa realite.

 

Seselwa fodre nou vreman veye lekel ki pe defann e lekel ki pe sarvir nou bol diri. Pran legzanp lo sa proze Raffles Praslin ki Hon Larue in koz lo la, wi Hon Carpin dan son prezantasyon tou bann ki ti opoz sa devlopman pe tay laba e kasyet pou zot al sers larises, tou bann ki ti oule anpes zot kanmarad manze in travers premye e pe anpar pli gro bol, lafous in sitan mir Raffles ki la zot pe lager antre zot lekel ki devret ganny pli gro kopo.

 

Seselwa letan ou fer ou swa kalkil byen, Prezidan Michel pe travay pou ki i annan ase resours pou nou tou gannyen, i annan lezot ki pe fer en politik savir bol diri son prosen zis apre zot ganny pli gro par. Sa en keksoz ki fodre vey depre me dan sa kalkilasyon nou bezwen osi realize ki Sesel i en pei souvren, en pei ki pe fonksyonn an plen parey tou lezot nasyon lemonn. Labank Santral anba direksyon Gouverner Msye Laporte in reisi pou gid nou sekter banker atraver sa bann difikilte ekonomik dan en fason ki zot pa’n fer fas avek okenn danze. E la yerswar nou’n antann bann nouvo mezir ki sa Labank pe pran pou kapab soulaz enpe bann pti biznes pou kapab ganny akse avek bann finansman atraver bann labank komersyal.

Bann labank in sitan byen pase ki annefe zot in bann sel enstitisyon Sesel ki kapab dir zot in fer en profi an rezilta direk sa reform. Kestyon alor se kote zot profi in ale? Ki fason ki sa in ganny envestir, re-envestir ouswa ganny partaze? Sa ki kler se ki profi bann labank pa’n ganny envestir ni dan Sesel, ni dan Seselwa. Koman en bankye  par profesyon mon konsider sa koman en lofans personnel e profesyonnel. Lendistrir banker dan nou pei pa pe reprezant en viktwar pou Sesel me plito en laviktwar pou zot profi.

 

Wi Mr Speaker bann labank ozordi i menm dir ou ki zot pa lakrwa rouz e ki zot pa vin fer faver personn me zot vin travay pou ranmas maximum ki posib. Letan ki nou pe fer en lapel pou linite pou travay ansanm, sa i  pa zis en lapel politik me i osi en lapey ki anlinny avek mesaz Prezidan Michel e devret en lapel atraver bann diferan sekter. San en partisipasyon aktiv bann labank komersyal lokal pei pa pou zanmen vwar sa fame economic recovery. San en partisipasyon aktiv bann labank komersyal lokal sa filozofi leve debourye pou mank lafors, en realite finansyel solid par deryer li pou fer li marteryalize.

 

Pou ki bann antreprener Seselwa i realiz zot potansyel a plen zot bezwen ganny sipor bann labank komersyal lokal a plen. Fitir nou pei i demann ki nou travay ansanm dan linite koman en sel pep, en sel nasyon. Fitir nou pei i demann ki nou bann labank komersyal Sesel i aret tret bann demann loan komersyal sirtou letan i sorti kot bann pti biznes koman nwizans, en demann loan pa kapab ganny diskalifye otomatikman san ki son merit i ganny etidye. Bann demann pou sekirite ki len abank i enpoze i pa kapab sitan enorm ki sa osi i servi pou diskalifye sa dimoun. Dan sa bann dernyen lannen in annan bokou koze lo en level playing field isi dan sa pei. Bann labank komersyal la i le moman pou zot komans nivle zot teren.

 

Tou lezour sa tenm ekonomik Mr Speaker Sesel i annan serten ledistri prodiktiv kle ki nou term koman nou bann lendistri tradisyonnel, sa se tourism ek lapes. Pli resaman nou osi annan en twazyenm pilye ki’n antre e sa se lendistrir offshore. Letan in arive pou nou diversifye ankor nou lekonomi la mon pe fer referans lo sekter lenerzi renouvlab. Malgre bann kou enorm ki asosye avek sa bann lekipman, Sesel in nobou komans son premye pa dan direksyon prodiksyon elektrisite atraver bann diferan lenerzi renouvlab me sa ki mon pe koze i bokou pli anbisye ankor.

 

 

Direksyon ki Sesel i devret pe pran se enn ki pou atrakte lenvestisman dan sa sekter ki ava permet kreasyon bann nouvo lanplwa e formasyon avek bann nouvo kapasite konesans. Lenerzi renouvlab i en prodwir final avek valer azoute ki ganny prodwir a baz bann resours ki a’n abondans partou atraver nou teritwar. Mr Speaker pou ki sa dosye i ganny latansyon neseser, nou lo sa kote nou pe demande ki responsabilite pou kreasyon e lansman sa nouvo lendistri i ganny plase anba responsabilite Prezidan Larepiblik. An se moman i annan en kantite ki pe ganny fer, minister konsernen pe fer li en travay enorm avek bann dosye ki deza anba son responsabilite.

 

I osi annan komisyon lenerzi ki pe travay lo polisi lezislasyon e bann diferan konvansyon enternasyonal ki liye avek sa domenn. Sa ki demande prezan se en lafors konsantre ki kot i devret ale. Letan ki nou pe koz lo lenerzi renouvlab nou pe koz lo nouvo konpetans pou nou dimoun, transfer teknolozi, bann nouvo partenarya  enternasyonnal e en nouvo sekter prodiktiv ki depan 100% lo bann resours natirel lokal soutenir son prodiksyon. Kou pou lansman en tel proze lo sa lesel i devret pou enn ki enorm me avan ki nou komans fer tou sord kalite politik avek mon ava sizere ki bann dimoun i analiz bann benefis. La ankor mon krwar ki nou devret plito travay ansanm dan plas ki nou zis opoz tou keksoz ki ganny prezant devan nou. Opoze zis pou ki nou opoze i pa vreman en stratezi ki fer sans dan sa lemonn modern. Apre tou letan ki en lafors politik in opoz kreasyon later pou son pep viv lo la, in opoz en liniversite pou son zanfan edik ladan, i opoz 40 bis, i opoz lakaz pou son prop siporter reste ladan, i opoz zenerater elektrisite, i menm opoz en sant ki pou teste disan nou tou, la sa lafors politik i nepli en lafors, la nou pe koz lo en lafors fatige. Petet mon ava sizere ki serten dimoun i komans konsidere ki la i le moman pou nou komans travay ansanm, opoze wi me laviktwar pou Sesel se en lopozisyon ki opoz lentelizans en non pa enn pti group dimoun ki deside opoz tou keksoz ziska i zot opoz sa menm Lasanble ki zot pe asiz ladan ozordi.

 

Panda 18 an i enposib pou mwan aksepte ki nou pa’n zanmen kapab travay ansanm lo okenn dosye, sa i en keksoz ki pa arive dan okenn pei sivilize i enposib pou mwan krwar ki pandan 18 an zot in kont tou keksoz ki’n ganny fer dan sa pei, sa i en sitiasyon tre tris me vwala sa realite leta lopozisyon dan Sesel.

 

Mr Speaker Sesel koman en pei modern pe fer fas avek en kantite defi drog, en kantite defi grav. Drog i ozordi pe sirkil dan nou pei koman en pwazon vyolan ki pe detri nou bann zenn e tou lespwar pou lefitir. Ki lopozisyon i annan pou dir lo drog, eski zot pou ban lapoud e legaliz lapay? Dir nou ki zot pou fer lo sa size drog.

 

Mr Speaker annou komans par revwar nou bann rol e responsabilite sak endividi omilye nou bann milite fanmiy. Mon’n deza lans en lapel ki bann papa i pli prezan osen zot fanmiy, bann papa I sa prezans solid, sa ros lo lekel en fanmiy i ganny batir me i osi annan nesesite pou ki bann manman i zwe en rol pli aktiv dan lakominote, se zot ki bann defanser zot zanfan, se zot ki idantifye menas ki zot fanmiy i fer fas avek.

 

Bann madanm Seselwa i bezwen komans pran zot lensten maternel e met li o servis zot bann kominote, sa dan en zefor pou ede batir bann kominote ki pli sen e pli an bonne santé. Sesel in pran en nouvo lelan me sa ki nou bezwen fer se sofgard son direksyon, bann fleo tel ki drog, SIDA, bandisite prostitisyon e nwizans dan kominote tousala i bann keksoz ki pa zis detri nou koezyon sosyal  me i diform nou sosyete a’n antye.

 

Mr Speaker sak fanmiy i devret pran son rol koman gardyen moralite nou sosyete aker e tret sa koman en keksoz ki tre enportan. Nou bezwen bann fanmiy ki solid, ki an bonne sante e ki posed bann valer moral si nou pou vwar lavenir en zour briye. Prezan mon ti a kontan dir detrwa mo lo sa fraz lemonn pe koz lo nou. Mr Speaker mon krwar i napa en lot fraz pli senser oubyen pli apropriye ki’n kapab ganny servi pou dekrir lafason ki lemonn pe get lo sa pti Sesel ozordi. A sak moman ki en Minis, en Anbasader, en profeser, en mizisyen, en sportsman, en etidyan, en nenport ki kalite viziter ki debark lo nou zil Sesel i ganny plezir pou koz lo Sesel e son lakonplisman e dekri li koman en bizou, pa zis dan losean endyen me osi dan lemonn.

 

Mr Speaker i annan de fason oubyen de rezon akoz en dimoun i koz lo ou, i kapab an byen ou an mal, parey nou tou nou kapab  swiv lo nou televizyon lemonn pe osi koz lo lezot pei me dan ki konteks oubyen ki rezon ki zot pe koz lo sa bann pei? Mr Speaker mon krwar mon pa devret donn plis detay akoz nou tou nou konnen ki sa bann lartik ki pe ganny fer lo serten sa bann pei i bann move lartik, oubyen bann reportaz ki montre dezord dan sa bann pei. I annan dan sa Lasanble ki oule asosye nou avek sa kalite katastrof ki pe pase dan  mwayenn oriyan ek Nor Lafrik. I annan ki ti a kontan swete ki sa ki pe pase laba i ariv isi Sesel me Mr Speaker ti pou annan en sel fason pou sa arive, sa si sa pei ti anba komann e direksyon lopozisyon akoz se zot ki pare a tou pri pou fer dezord, avek neport ki pti problenm ki arive nek zot pare pou fer dezord. Me erezman Sesel i annan en lider dan kalib Prezidan Michel ki pe diriz sa pei e li dan sa ki i fer, i fer li dan en fason kot i kree sa linite  ant son pep. I en leader ki pres lape e i demann son pep pou koste e viv dan larmoni. Vwala en lider ki nou bezwen isi Sesel, vwala en lider ki nou bezwen pou kontinyen diriz sa pei.

Mr Speaker si mon kontinyen ek sa fraz lemonn pe koz lo nou sa I osi vedir ki lemonn pe koz lo leta nou nasyon, dan zot analiz, dan zot rapor zot vwar vre fason ki pep Seselwa pe viv ladan. Zot fer konklizyon ki lavi dan Sesel i bokou pli meyer ki dan bokou lezot pei ki osi  devlope ki nou. Alor sa i laprev ki pep Seselwa i dan en leta tre an bonn sante.

 

Mr Speaker parey mon’n dir avan i annan de fason ki lemonn i kapab koz lo ou, i kapab an byen ou an mal. Dan nou kote lemonn pe koz lo nou pou bann bon keksoz ki nou’n fer e nou pe kontinyen fer. En kantite in ganny dir lo nou labote, lo nou lanvironnman, lo nou kiltir, lo nou lazwa de viv, lo sa linite ki egziste antre nou e lafason ki nou viv koman enn pti nasyon. Mr Speaker me tou dernyenman lemonn pe koz lo lafason ki nou’n antrepann nou reform e lemonn i salye  nou pou sa sikse enkwayab ki nou’n fer pandan sa kourt letan. Pandan sa lespas 2 an lemonn i salye nou pou sa kouraz e rezilyans, pou sa martirite, pou sa pasyon ki nou’n annan pou vwar pou nou pei avanse lo sa semen progre.

 

Mr Speaker si ozordi lemonn pe koz lo nou se akoz bann keksoz ki nou’n arive fer, set akoz nou en legzanp pou larestan lemonn lo plizer size, se akoz nou’n depas lekspektasyon bokou lo lafason ki nou pe dlivre pou nou pep. Koman en Seselwa mon santi mwan fyer avek sa statement ki wi lemonn pe koz lo nou. Si lemonn pe koz lo nou ozordi sa i en gran parti par lafason ki Sesel in ganny dirize. Se par vizyon nou lider ki nou’n ariv kot nou ete ozordi, se gras a son kouraz, son determinasyon, son lanbisyon, son lanmour ki i annan pou sa pep, sa pasyans ki i posede pou travay pou byennet son sitwayen, se gras a bann bon planifikasyon ki in inisye e devlop avek tou lezot ki anvi vin donn li en koudmen pou nou mont sa montanny e pou ariv ansanm lo sa some.

 

Wi Mr Speaker sa se pa lot ki nou Prezidan, Prezidan Michel. Si ozordi lemonn pe koz lo nou, nou bezwen dir li en gro mersi pou tou sa travay ki in fer e ki i pe kontinyen fer. Se ansanm avek li ki nou pou ganny laviktwar e nou pou kree laviktwar pou Sesel. Mr Speaker depi 2008 Sesel ti pe komans prepar li pou sant laviktwar. Ler nou ti komans nou reform an 2008 Preizdan Michel ti dir nou, ‘isi si nou travay ansanm e nou determinen nou kapab sirmont tou nou bann defi, lavi pa fasil me avek determinasyon, laviktwar pou dan nou kote’. I ti dir nou ki ler tou koudvan in pase lekonomi Sesel pou pli solid, nou pou vwar en nouvo Sesel.

 

An 2009 Prezidan Michel ti demann nou pou koste anba tenm ki ti deklare pou lannen 2009 koman ‘Koste Seselwa’. O komansman ti annan ki ti ezite me apre zot ti konpran kwa ki ti pe ganny fer e zot ti zwenn avek li pou kontiny sa travay ki i ti’n anvi sakenn de nou fer. Wi Mr Speaker nasyon Seselwa ti koste pou donn li lanmen travay pou anmenn sa pei ver sa gran laviktwar, sete en lannen kot nou’n anmenn en tranformasyon dan nou pei, sete en lannen kot rezilyans ek determinasyon lepep Seselwa in ganny teste. 2009 ti en lannen kot Seselwa ti transform bann defi pou vin bann loportinite.

 

An 2010 anba tenm ansanm nou pare pou demen Prezidan ti demann nou pou akey sa lannen avek konfyans e determinasyon ki nou pou reisir. An sa moman nou ti’n kapab sirmont bokou defi ki lemonn ti pe fer fas avek. Nou ti relans nou lekonomi e nou progranm sosyal. Nou ti’n relans nou lendistrir tourism malgre resesyon ekonomi global. Nou ti’n tenir gro tanpet kriz ekonomik mondyal, nou’n fer tande nou lavwa lo lasenn enternasyonnal lo plizyer size tel ki sor bann pti leta zil, sanzman klima e lo piratri. Me pli enportan nou ti koste dan tou le 25 distrik pou ekout nou pep diskit lo lavenir nou pei. Tenm nasyonal 2010, ‘Ansanm nou’n apre pou demen’ ti pe demann nou pou prepar nou pou nou vin ansanm pou nou ralye pou prepar nou pou sa gran viktwar ki pe aprose. Alors Mr Speaker travay pou anmenn laviktwar pou Sesel pa fek komanse an 2011 me byen lontan lepep Seselwa ti pe prepar pou sa laviktwar. Byen lontan nou lider ti pe prepar nou pou sa gran viktwar, en laviktwar ki sakenn de nou ki ti annan nou pei aker nou ti konnen pou arive me i malere pou sa bann ki ti a pe reve, ki ti ape priye pou vwar ki nou bite dan semen, ki ti a pe priye pou tout sort male tap nou pou ankouraz lezot pou destabilize nou pei. Ozordi zot santi zot aflize, tou kagou, kagou pa konnen ki pou fer parey bann dimoun ki’n ganny kek malediksyon. Me konmdir defen Dokter Markham, malediksyon no gerizon, me lepep Seselwa, sa pep ki’n pli determinen ki zanmen demann zot pou zwenn ansanm avek nou e vin selebre ansanm avek nous a gran viktwar.

Mr Speaker laviktwar pou renyen an 2011 dan nou pti pei depi komansman lannen sa pa pou fini la,  sa pep pou kontinyen selebre plis viktwar anmezir ki lannen i avanse. Pep Seselwa pou selebre ankor en lot viktwar ankor dan 3 zour ler nou rantre dan sa gran selebrasyon karnaval enternasyonal de Victoria, sa karnaval ki lot kote ti dir nou nou pa pou kapab fer pe ozordi vin en lafyerte tou Seselwa. vwala en lot rezon pou lemonn koz lo nou.

 

Mr Speaker pli gran viktwar pou renye dan nou pei ler sa gran mazorite pep Seselwa i donn nou Prezidan, Prezidan Michel ankor en lot 5 an, sa pep martir, entelizan rezilyan e determinen ki zanmen in fini deside dan ki lanmen zot oule met sa pei. Zot konnen lekel sa lanmen ki kapab atrap labar e diriz sa bato ver por sikse. Pep Seselwa i annan koze deor ki pe dir ki sa novis pe dir donn li en sans e si zanmen par maler i ganny elekte i pou pas labar. Pep Seselwa i pou enportan pou zot konnen avek ki ki sa novis pou pas labar. Eski i pou pas avek en lot apranti akoz dan zot kan napa ki kalifye pou anmenn Sesel kot pep Seselwa i oule arive. Sel zonm ki’n prouv son lekor se nou zonm, sa zonm ki  tou Seselwa pe koz lo la, se pa lot ki Prezidan Michel.

 

Siporter SNP mon demann zot pou mazinen byen sa zafer pas labar ki sef pe koz lo la. Avan zot desann pou fer sa fot mazin byen deryen fwa ki i  ti dir, i kontan i pa’n ganny eleksyon akoz lanmas pwalon i so. E la i pe dir i pou pas labar. Siporter SNP zot ganny pran pou bann fou bet. Alors mon demann zot pou pa donn zot vot en dimoun ki pa konnen ki pe rode pou zot.

 

En mo spesyal Mr Speaker sorti kot zabitan Praslin, Prezidan Michel i en zonm onnet travayan e responsab, e zonm ki annan pasyon pou travay e kontan travay, napa konparezon ant li ek Lider Lopozisyon, in travers parkour avek nou, in la avek nou dan tou moman, moman difisil, moman lapenn, moman lazwa, in leve debourye pou ki Praslin I vin sa bizou ki ozordi leker lopozisyon i gronfle e anvi ler zot gete, zot pe monte desann, antre sorti nou nou dir zot, antre sorti, monte desann, nou vot never akoz nou konnen kote nou sorti, kote nou ete e kote nou pe ale.

 

Zabitan Praslin Prezidan Michel pa’n bliy nou dan son ladres Vandredi pase in fer sir ki sa laviktwar ki i pou anmenn pou sa pep Seselwa Praslin osi pou annan son par selebre. Pralinwa i bann dimoun onnet ki nou dir mersi.  Wi Msye Speaker Prezidan pe debourye pou nou, nou pou donn li ankor 5, laviktwar pou li, laviktwar pou Praslin, laviktwar pou tou pep Sesel e Seselwa. Mersi Mr Speaker.

 

(Applause)

MR SPEAKER

Meeting adjourn ziska 2 er.

 

(Break)

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek nou deba, lo lalis mon annan Onorab Naiken.

 

HON MARC NAIKEN

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker, koleg MNA, tou dimoun ki a lekout pli partikilyerman zabitan Au Cap bonn apre midi. Mr Speaker Vandredi pase mon’n ekout atantivman diskour leta lanasyon prezante par Prezidan Michel e yer bomaten ler mon’n ekout Lider Lopozisyon koz lo son swadizan Prezidan e gouvernman fontonm napa okenn dout dan mon lespri ki nou devret re-elekte Prezidan Michel pou en lot manda 5an pour li kontinyen avek sa bann transformasyon e modernizasyon nou lekonomi ki pe fer otan dimoun koz lo Sesel.

 

Mr Speaker Prezidan Michel in prezant en plan konkret koman i pou ogmant larises nou pei e tou Seselwa. Wi Prezidan Michel i annan en plan e in pare pou li antre dan en eleksyon avek konfyans akoz in prouve a tou nivo ki i konpetan e nou kapab fer li konfyans e la mazorite Seselwa pou fer li konfyans.  Mr Speaker diran sa term dan Lasanble e la espesyalman ver komansman lannen 2011, mon travay politik in permet mwan pou aktivman enterakte avek bann diferan zabitan mon distrik.

 

Sa ki enteresan dan sa travay se ki letan ki ou pe travay lo teren ou toultan pe rankontre nouvo figir e tann nouvo keksoz e bann nouvo largiman i ganny prezante e avanse sa i sirtou vre spesyalman pour bann zenn, lazenes Seselwa i posed en nivo kiryozite ki tre eleve me zot osi annan en lentelizans pou match avek sa kiryozite.  Sa i fer li touzour en plezir pou travay avek bann zenn.   Depi lannen pase en gran parti mon travay politik in annan pou fer avek bann zenn ki ti deza swiv lopozisyon ouswa ki ti siport lopozisyon Sesel e se dan sa demars ki mon’n ganny en gran sirpriz.

 

Leta lopozisyon ozordi dan Sesel set en leta konfizyon total e konplet, sa i lenpresyon ki bann zenn dimoun zot menm i posede e zot in tir zot konklizyon baze lo bann aksyon e reaksyon ki bann dirizan lopozisyon diran sa 3 dernyen lannen zot in fer.  Enn bann pwen ki souvan monte letan ou pe koze oubyen rankontre avek bann zenn set akoz eski zot devret vot pour lopozisyon.  Nou bann zenn i konvenki ki i annan serten eleman dezonnet dan demars lopozisyon. Zot kestyonn aksyon en dirizan ki deklare piblikman konmkwa ki i kontan i pa’n ganny elekte zis pour li say pran responsabilite ki al avek sa travay.  Bann zenn siporter lopozisyon i osi argimante ki si zot devret vot ankor pou en dimoun ki’n fer zot konpran ki i bezwen zot vot zis pou tit me non pa pou desarz sa responsabilite ki al avek sa tit. Zot largiman i menm al pli lwen letan zot kesyonnen si en tel dimoun i menm devret debout oubyen redebout ankor koman kandida dan eleksyon Prezidansyel sa lannen.

 

Deba i kontinyen e zot kestyonn tanperatir dan lakwizin, zot demande si petet pa ti a meyer pou esper tanperatir vin pli fre avan ki zot prezant zot lekor pou zot vin dan eleksyon.

 

Lopozisyon, tou dimoun, zenn koman vye, i konnen ki avek lakwizin i touzour annan risk ganny brile oubyen kot tanperatir i mont pli o ki labitid. Konklizyon ki mon’n tire diran mon bann rankont se ki lazenes Seselwa i vreman  alerzik avek sa parol lanmans pwalon i so, mon kontan mon pa’n ganny elekte Prezidan me tou lanver i annan en bon kote.  I sifi pou montre nou bann zenn ki pa tou dimoun ki per lanmans pwalon.  Prezidan Michel paregzanp in tenir lanmans e i pa’n zanmen large e sa i en dimoun ki dinny pour nou donn li nou konfyans e pour nou vot pour li pou lot eleksyon.

 

Pandan sa dernyen preski byento 5 an, Prezidan James Alix Michel in debout ferm lo labar nou pei e napa okenn adversite ki’n reisir savir li.  Koman nou kandida Prezidansyel, i ti konsyan letan ki i ti debout pou eleksyon ki sa ki i ti pe rode sete en enorm responsabilite, travay en Prezidan i enn ki demann en kantite sakrifis e fodre ki sa dimoun ki avans devan i mantalman pare e sikolozikman kale pou fer fas avek adversite ki sa travay i demande.  I pa letan ki ou’n ganny elekte ki ou pou deside pou rode si ou annan kouraz e kote ou kouraz i ete.  Tou sa bann keksoz i devret fini konnen depi lontan avan ki i prezant son kandidatir.

 

En Prezidan se sa zonm solid ki ganny elekte pou dirize e non pa pou tatonnen oubyen mangonnen.  Mr Speaker i enportan note ki lazenes pei i santi en diferans fondamantal ant Prezidan Michel avek bann dimoun ki pe esey prezant zot lekor koman son rival.  I annan en lot group dimoun ki ti reste ebete par parol e aksyon serten endividi dan nou pei.  Sa se bann zenn profesyonnel ki travay dan gouvernman, zeneral zot en bann dimoun ki tre entelizan, byen edike avek for sans responsabilite, edike anba sistenm e filozofi parti Lepep ki met zonm osant nou devlopman.  Sa bann zenn dimoun pe demande oli sa pei ki pe ganny kontrole par IMF, kote i ete sa Sesel kot IMF pe fer tou desizyon e Minis i bezwen zis obeir?

 

Mon’n ganny sans pour mwan asize e ekout bann lide, parmi i annan ki aktyelman pe partisip dan negosiasyon avek IMF e lezot pe negosye avek WTO.  E largiman ki zot pe avanse se ki si i annan en group dimoun ki pe kontrol Sesel ozordi plis ki zanmen sa se byen bann zenn Seselwa zot menm.  Sa bann zenn dimoun i koz lo la kantite responsabilite ki’n ganny konfye dan zot lanmen e konfyans ki Prezidan Michel ek Vis Prezidan Faure i annan dan lazenes Sesel.  Zot dekrir sa konfyans koman en nouvo lafors ki pe renouvle nou servis piblik.  Set avek lafyerte ki zot montre ou en Prezidan e en Vis Prezidan ki pe antour zot avek bann zenn lokal, talante, pe donn tou loportinite bann zenn e pe permet nou lazenes pou avanse e devlope.

 

Dan mon distrik sa semenn in annan en zenn, Msye Garry Albert in ganny promote a en pozisyon tre eleve e prestizye dan Air Seychelles. Sa i laprev sa kalite konfyans ki nou Prezidan i mete dan nou bann zenn profesyonnel, travay i la.  Lamazorite zot ti santi zot ganny ensilte letan ki lopozisyon ti deklare ki nou pei pe ozordi ganny kontrole par IMF.  Mazorite parmi zot menm bann ki ti krwar ki zot siport lopozisyon e son sanzman san direksyon ozordi pe dir ki lopozisyon pa konpran lafason ki en gouvernman i fonksyonnen.

 

Konsansis parmi sa bann zenn se ki zot pa kapab konfye direksyon leta avek en bann dimoun ki pa konpran lafason ki masin leta i fonksyonnen. Mr Speaker la ankor ou vwar en diferans fondamantal dan stil e fason fer ant Prezidan Michel avek bann ki pe swadizan prezant zot koman son oponan. Kot Prezidan Michel i travay pou promot Seselwa, pou lev Sesel i annan lezot dimoun ki pe travay pou denigre zot prop pei, pou touzour kraze e pou met li pli ba.  Lafors sa bann zenn zot prezans dan bann lenstans nou gouvernman, sa dan limenm i en gran laviktwar pou Sesel.

 

Bann etidyan liniversite Sesel ki tonm dan distrik Au Cap osi i konfize, zot demande akoz lopozisyon ti opoz kreasyon liniversite Sesel e la ankor ou vwar sa diferans dan stil gouvernans, sa diferans dan vizyon nou parti e vizyon nou dirizan Prezidan Michel.  Kot Prezidan Michel in reisi kree en lenstitisyon akademik skoler lo nivo liniversiter e son bann swadizan oponan in ankor debout akote e refize pou partisipe. Dan mon lopinyon liniversite Sesel in fasilman pli gran viktwar ki Sesel in konnen tou resaman.  Letan ki nou koz lo bann konfizyon ki’n ganny semen par lopozisyon, i kler ki lakominote biznes osi pa’n ganny eparnye, konstaman zot pe ganny dir ki Parti Lepep pa krwar dan biznes. Me anba direksyon Prezidan Michel levidans in montre ki lopinyon bann businessmen pe ganny ekoute e zot bann sizesyon e propozisyon pe ganny konsiderasyon serye.  Mon’n ganny loportinite pou diskit propozisyon taks lopozisyon avek plizyer businessmen e zeneralman zot krwar ki sa i zis en mannev lopozisyon pou aste detrwa vot.  Bann businessmen i dir ki zot pa satisfe avek propozisyon taks dan lafason ki i ete ozordi.  Me sa ki lopozisyon pe propoze i pli ridikil ankor e i al kont lentere pei e lentere biznes nou pei.  Mesaz ki kominote biznes pe anvoye se ki zot pa bezwen lopozisyon pou reprezant zot lentere e sa ki zot annan pou diskite zot ava fer li direkteman avek lotorite konsernen.

 

Mr Speaker amelyorasyon dan klima biznes dan Sesel i klerman en lot laviktwar pou Sesel. Bokou businessmen ki ti vot SNP pe dir ki zot pou vot pou Prezidan Michel akoz i senser e in prouve ki i kapab tenir labar.  Enn bann pli gro size skandal an se moman dan nou pei se koripsyon e bomaten nou’n  tann tou dimoun koz lo koripsyon enkli Lonorab Carpin e en Onorab ti dir, ‘look who’s talking too’. I enportan ki gouvernman i reste angaze lo sa size ki nou pourswiv en polisi ki viz ver en gouvernman avek zero tolerans pou koripsyon.  Nou bezwen anvoy en mesaz kler, nou bezwen aktivman elimin tou form koripsyon partou kot i kapab ete dan nou pei me an dizan sa i egalman enportan ki nou pa zis kree lenpresyon ki nou en pei ki pe noye dan koripsyon ouswa ki tou dimoun dan servis piblik i koronpi. Otan ki nou lite kont koripsyon, nou bezwen egalman respe e ankouraz bon servis, servis onnet, nou bezwen aprann respe bann serviter piblik.  Letan ki nou get larealite nou pei, pandan 18 an in annan en group dimoun ki’n fer bokou tapaz lo size koripsyon zot in dir zot lanmen i prop me get ozordi kwa ki nou pe tande. Mon pa pou antre dan bann detay, ni esey fer okenn polemik me sa ki konn laverite in deza konnen e sa i sifi.

 

Letan ki lepep Seselwa in ariv ler pou li fer son desizyon i konnen lekel ki’n vre lite kont koripsyon dan sa pei e lekel ki zis pe fer tapaz pandan 18 an e aprezan ou tann tou sord kalite zistwar lo zot. Defi pli enportan ki nou pei i annan pou fer fas avek se pri lavi, parey ki Onorab Larue in deza fer resorti keksoz dan lemonn pe vin plizanpli difisil.  Mon krwar ki nou tou nou kapab agree ki lekonomi mondyal pou pran bokou plis letan avan ki i stabilize. Mon osi mon pou relans sa menm lapel ki Onorab Larue  in fer pou plis linite, pli prodiksyon, e pou tou Seselwa travay ansanm pou en sel Sesel. La osi mon bezwen mansyonnen ki nou isi lo sa kote latab ki’n aktyelman vot pou bidze 2011 nou konsider sa fon stabilizasyon koman enn bann viktwar signifikan pou Sesel pou sa lannen ki nou ladan akoz sa fon pou permet nou amortiz tou bann sok ki logmantasyon dan pri karbiran oubyen manze i kapab anmennen lo nou pei e lo nou lekonomi.  Mr Speaker resaman Cabinet in aprouv en polisi pou kreasyon en sistenm lasirans pou bann fermye.  Mon aplodi sa linisyativ tre for e mon swete ki sa ti ava pas a son faz lenplimantasyon avek en minimonm dele posib.

 

Direksyon ki lekonomi mondyal in pran pe fer li neseser pou Sesel sekiriz son lasenn prodiksyon alimantasyon. Sa dan limenm i ava azir koman en soulazman lo pri lavi dan Sesel. En keksoz ki souvan ganny ignore se ki Sesel i en eksportater net kot i konsern protein, ouswa animal protein. Sa i vin atraver bann leksportasyon ton, en sours tre ris an protein ki trouve lanmenm la drwat devan nou laport. Sa resours i osi le sel resours ki nou pei pe prodwir an gran kantite e an sirplis.  Alors i retonm lo SFA e bann lezot lazans gouvernmantal pou fer ki sa resours i ariv lo latab sak fanmiy Seselwa e a en pri ki pli ba posib la ankor avek bi pou redwir kout lavi dan nou pei.

 

Mr Speaker pou napa laviktwar pour nou pei si nou pa ranport laviktwar desisiv lo sa fleo drog ki’n anvair nou pei. La ankor mon pou demann plis linite, mwens politik, aret koze e annou travay. Nou pa kapab viv dan en pei kot kriminel i annan plis drwa ki viktim e kot politik oubyen politisyen i oule pretann enterfer dan travay lafors lord. Politisyen in ganny elekte non selman pour li defann drwa kriminel me egalman drwa sa ki inosan dan sa pei.

 

Mr Speaker la ankor mon pou felisit Prezidan Michel pour son polisi zero tolerans lo drog e ankouraz bann ki responsab pou met li an pratik avek tou zot kouraz. An terminan mon pou dir ki nou pep i abitye viv ansanm koman frer.  Letan ki ou met dekote tou diferans, Seselwa i reste Seselwa. Nou viv ansanm, nou partaz ansanm, nou obzerv nou ladorasyon spirityel ansanm. Nou bann zanfan i lekol e grandi ansanm. Annou pa zanmen les nanryen, ni personn sanz nou.  Annou pa zanmen les nanryen ni personn fer nou lager antre nou. Tou nou bann lespwar, nou fitir, tou nou lakonplisman, tou nou lavenir, lavenir nou zanfan, tou sala nou pou viv li ansanm, tou nou maler, nou malez, nou soufrans nou pou viv li e partaz li ansanm.

 

Vre laviktwar pou Sesel se laviktwar pou en sel nasyon e sa pou tou Seselwa. Pou terminen Mr Speaker mon pe demann tou Seselwa pou vot pou James Alix Michel koman Prezidan dan sa prosen eleksyon. Mersi Mr Speaker.

 

(Applause)

 

HON COLIN DYER

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker Manm Onorab, zabitan Beau Vallon, frer ek ser Seselwa bonn apre midi.  Pou ankor ennfwa Prezidan Larepiblik in vin devan Lasanble pou delivre son diskour leta lanasyon. Parey Labitid tou Seselwa ki’n anvi ekoute in tann li pe sant son laglwar e proklanm son prop eloz. In bliye ki i ti promet
Seselwa tren elektrik an 2011, depi North East Point ziska Anse Aux Pins. Oli sa tren elektrik Msye Michel? Eski i ankor dan garaz sa Msye Anse Des Genets?  Mr Speaker bann promes 2020 pa pou bat latet Seselwa.  Malere i anvi vwar soulazman dan son lavi pa promes.  Ki mannyer en malere i get leta nou nasyon?  En malere i get leta nou nasyon dapre leta son soufrans, dapre son difikilte, dapre lobstak ki i rankontre dan son lavi tou lezour.

 

Frer ek Ser Seselwa, pour mwan i fer mwan enn pti pe onte ler mon tann Prezidan deklare ki Abu Dhabi ek Sheikh Khalifa koman son partner e zanmi privilezye, mon repete privilezye. Mr Speaker pour mwan partener privilezye en Prezidan e sa partener privilezye pour prosen Prezidan Ramkalawan i pou travayer son pei Sesel, kominote biznes son pei, kominote biznes son pei Sesel, kominote e tou sitwayen Seselwa an zeneral, se sa ki pou son partener e son bann zanmi privilezye.

 

Frer ek ser Seselwa pou Prezidan Michel kontinyen protez son zanmi privilezye Sheikh Khalifa i pe sey trenn lezot nasyon dan sa zafer, tel ki Lenn, Lasin e Linyon Eropeen.  Kot i konsern Lasin, Sesel in toultan welcome lanmitye avek pep Sinwanr ki’n komans avek nou lendepandans an 1976 e nou nou pou kontinyen dan nou linyon lanmitye avek pep Sinwanr. Sepandan mon kondann lopresyon e represyon politik ki pase Lasin, mon kondann labi drwa imen ki pase Lasin, mon kondann masak etidyan Tiananmen Square, kon kondann detansyon pri nobel pou lape Mr Liu Xiaobo, liber li imedyatman, donn pep Sinwanr son lendepandans.

 

MR SPEAKER

State of the nation.

HON DYER

Yes i state of the Nation. Mon siport pep Sinwanr dan zot lalit pou anmenn demokrasi e laliberte an Sin, pep Sinwanr e pep Seselwa pou reste zanmi atraver toultan. I dan lentere Lenn Mr Speaker pou travay avek Sesel dan lalit kont piratri paraki larout maritim pou enportasyon e eksportasyon Lenn i an menas osi tel ki pou Sesel.  Alors i enportan pou korperasyon Lenn Sesel dan sa area dan lalit kont piratri.   Sa ki konsern linyon eropeen ek Sesel in vin en partenarya biznes.  Linyon eropeen i bezwen nou lanmer e nou por pou son lendistri lapes ton e Sesel in met en lizin ton lo nou teritwar. Nou bezwen ton ki bato Linyon Eropeen i lapes pou fer marse lizin ton. Sa set en partenarya komersyal enportan ki SNP i siporte e ankouraze pou devlop plis dan le fitir.  Tou bann lakor i bezwen ganny negosye byen pou benefis tou le 2 parti egalman.

 

Frer ek ser Seselwa Linyon
Eropeen napa e pa’n rod sato lo montanny Sesel.  Dan sa bann pei lerop gouvernman i sanze tanzantan e reste drwa imen i egziste.  Lenn napa sato lo montanny Sesel, laba osi gouvernman i sanze tanzantan.  Kot i konsern Lasin mon’n koz lo la oparavan.  E mwan mon dir ki okenn misyon diplomatik pa devret ganny drwa aste bann gran propriyete dan nou pti pei, dan nou pti teritwar Sesel, zot devret senpleman lwe.

 

Mr Speaker i malere e danzere pou vwar Msye Michel pe esey kasyet deryer bann korperasyon avek bann pei zanmi pour li protez son zanmi personnel e privilezye, Sheikh Khalifa.  Minis Morgan in deza dir avek pep Seselwa lo televizyon ki Sheikh Khalifa i zanmi personnel Msye Michel.  Si Prezidan i anvi fer kado Sheikh Khalifa, fer kado sa ki pour li, pa ava patrimwann e byen pep Seselwa.

 

Mr Speaker annou gete lekel ki’n fer politik bon marse e sal dan Sesel, sa labou ki zot pe kontinyelman  sey anvoy lo SNP, se pa lot ki parti ki’n sanz son non 3 fwa e ki pe ganny dirize par  Prezidan Msye Michel. Lekel ki ti ekrir lo semen e dan zot zournal ‘Yankee go home’, kan Ameriken ti annan stasyon La Misere, Sesel pou Seselwa?  Lekel ki ti apel bann dokter Malbar ki ti travay Sesel koman bann Bengali e pou fer zot retourn dan Lenn ler zot ganny gouvernman? Se pa lot ki SPUP ozordi Parti Lepep.   Lekel ki ti dir ki Msye Mancham ek son gro latet Sinwanr pou vann Sesel avek Lasin ek bann pei Arab?  Mr Speaker se pa lot ki SPPF/SPUP ki ozordi Parti Lepep.  E mon’n konstate lo televizyon yer swar ki Prezidan Michel in ganny li en zanmi .. ki pare pou vann Sesel a’n asosiasyon.

 

Mr Speaker dan zot dezespwar ozordi, Parti Lepep pe antreprann en nouvo stratezi, zot pe sey fer tou demars pou zot ganny sa enn eleksyon e lavenir zot pa asire ki pou arive.  Yer in annan en meeting dan lekol segonder ek bann paran Beau Vallon. Mon panse si pa’n fer dan lezot lekol segonder, i pou ganny fer byento. In ganny anonse ek bann paran ki politik apartir S3 ziska S5 pou ganny entrodwir dan lekol la apartir sa mwan.  Politik dan lekol apartir 1976 ziska 1992.  Mr Speaker si sa pa apel politik bon marse kimannyer ou apel li?  Me mon kestyon i reste, eski dan fer politik ‘76 zisk ‘92 zot pou anonse konbyen dimoun ki’n ganny disparet, deporte, bate, touye, viktimize dan sa pei pour nou ki apel Sesel? Eski zot pou eksplik nou bann etidyan e nou nou pou fer sir ki nou bann etidyan i demann zot kestyon lo sa zafer.

 

Mr Speaker se Prezidan Michel ki responsab personnelman pou dimoun La Misere bwar delo kontaminen parski se li personnelman ki’n bypass Lotorite Planning e donn Sheikh Khalifa permisyon konstrir son pale. E okenn lotorite pa ti ganny drwa mont La Misere pou fer ekspeksyon toultan katastrof pa ti’n arive.  Alors mon bann frer ek ser La Misere se limenm li Prezidan ki responsab pour zot soufrans e kalamite.

 

Ler zot ti rasanble pou komemor enn an zot soufrans, enn an ki zot ankor pe viv dan bowser, enn an ki zot ankor pe trenn seo, ki ti arive? Ki Prezidan Michel ti fer? Olye monte e solider avek zot, i ti anvoy gard bate lekontrer, ki en serten Onorab in dir, anvoy gard bate pou entimid zot, fer zot per e apre dir ki lopozisyon pe fer politik bon marse.  Wi lopozisyon i solider avek pep Seselwa dan tou zot soufrans e pe tap tou pou anmenn prosperite pou tou zabitan nou zil Sesel.

 

Mr Speaker Msye Michel in osi esey senm lagrenn vyolans lo SNP, sa les mwan dir li pa pour marse, Seselwa i konn tre byen ki se SPUP/SPPF ozordi Lepep ki tenir rikord vyolans, dezord politik, dife, bonm, disparisyon, lanmor, labi drwa imen e viktimizasyon. Ozordi par dezespwar zot pe esey mentenir pouvwar a tou pri. Msye Michel ozordi avek Parti Lepep pe servi paviyon Nasyonal pou fer politik bon marse e sal avek. Pli tris ankor, Msye Michel pe servi Lepap e Legliz Katolik pou fer politik sal avek.  Mr Speaker nou dan sa parti lo sa kote latab, nou’n konn respekte lopinyon relizyez, nou kominote Seselwa a’n antye.   I zis pa normal kan en tim SPPF i pas kot en Born Again Christian e vin dir li Prezidan in anvoy en kado spesyal pour li en revey li avek Lepap kan sa kretyen Born Again li i pa krwar dan Lepap.  Sa Advantis li Lepap pa son sef.

 

Mr Speaker si Prezidan Michel ti’n anvi ganny respe i ti a’n met sa revey dan en souvenir boutique e vann li koman en souvenir la nou ti a konpran enpe. Me senpleman politik bon marse pou ganny eleksyon avek Lepap dan en revey i senpleman degoutan.

 

Frer ek Ser Seselwa SNP dirize par Msye Wavel Ramkalawan in tou le tan en parti responsab e pou tou le tan reste en parti responsab.  Dan son diskour Onorab Potter in dir ki SNP in mank en sans pou fer dezord avek difikilte reform ekonomik.  Sa i montre nou leta lespri SPPF/Lepep. SNP i dir vyolans non, linite ek prosperite pou pep Seselwa wi.

 

Mr Speaker SNP anba leadership Msye Ramkalawan in antre dan son matirite total. Nou vizyon se nou pei ek nou pep. Apre laviktwar dan son eleksyon Prezidansyel, en ladministrasyon Ramkalawan i pare pou met anplas tou striktir e lalwa neseser pou fer fonksyonnen tou nou lenstitisyon pou fer sir ki tou Seselwa ek Sesel i bouz pli vit e pli devan ver progre ek prosperite.  Frer e ser Seselwa apre en laviktwar Msye Ramkalawan le 21 Me deswit lafen dimwan zenn en gran mazorite Seselwa pou santi lefe sa viktwar.  En gran mazorite Seselwa pou santi, mon dir ankor, lefe sa viktwar. Tou travayer ki ganny lapey ziska R5000 pa pour pey personal income tax. Tou zot lapey pou al dan zot pos.  tou travayer Seselwa avek lapey R5,001 a montan e plis e parlao pou pey tax ant 5% a 20%.  Sa vedir kontrerman ki serten Onorab lo lot kote latab ti pe sey fer per, tou teachers ek ners pou pey mwens taks e dan zot pos, dan zot Lakour pou antre plis larzan. E tou travayer, mon repete pou fer zot return tax e pou annan allowance pou depandan e allowance pou medikal e ledikasyon.  Alors travayer pou annan posibilite en refund lo tax ki zot in deza peye. Sa pou soulaz zot sitiasyon finansyel.

 

Lo premye 20 erdtan overtime ki travayer Seselwa i fer pou napa tax, parey allowance finansyer napa tax, parey gratwite ziska R10,000 napa tax. Mr Speaker SNP i senpleman anvi alez fardo lo ledo Seselwa e fer zot santi pli lib pour zot kapab travay pli dir pou zot prop progre e pou progre nou pei Sesel.  Mr Speaker SNP in sanpyonn lalit kont GST ki byento pou apel VAT, i annan nou manm ki’n kondannen akoz lamars kont GST pou fer pri manze desann e nou’n reisi.

 

En ladministrasyon Msye Ramkalawan pou reviz lalis bann komodite esansyel e agrandi sa lalis avek bann komodite ki dimoun i bezwen osi pou gard zot lekor prop e annord.  Frer ek ser Seselwa depi 33 an, SPPF lepep i annan dokiman dan zot posesyon ki montre ki danm La Gogue i kapab ganny fer mont pli o e ranmas ankor plis ki 60% kapasite delo ki i deza pe pran ozordi e sa ti ganny anonse par Vis Prezidan dan son repons bidze e Prezidan Msye Michel in anons sa dan son diskour leta lanasyon. Pandan 33an zot in dormi lo la e fer Seselwa soufer avek problenm delo kan solisyon ti la devan nou laport.  Lefe ki nou anmas pa menm 5% delo lapli ki tonbe dan nou zil, akoz pandan tou sa letan zot in kontinyen fer Seselwa soufer e ankor pe soufer ozordi.

 

En ladministrasyon Msye Ramkalawan pou antreprann sa proze deswit pou asire ki konsomasyon delo potab i ariv dan tou lakaz Seselwa e a tou moman.  Mr Speaker nou pou deswit antreprann en proze pou en nouvo danm pou stokaz delo pou konsomasyon nou zil, nou biznes ek nou zabitan.

 

Les mwan koz enn pti gin lo Lazans Byennet Sosyal.  Lazans Byennet Sosyal pou ganny reorganize deswit apre ki Msye Ramkalawan in ganny elekte e sa ki bezwen ava ganny lasistans imedyatman, zot pa pour bezwen monte, desann, pey bis pas martir e soufer. Bann manman ki’n mor e kit 3 zanfan avek granmanman, sa granmanman pa pou kontinyen pas martir pou ganny lasistans pou asiste son 3 pti zanfan ki ankor anba laz. Zot kapab kont lo nou akoz nou senser dan sa promes.  Sepandan nou pou dir, sa ki abiz lazans byennet sosyal ler i ganny dekouver i pou bezwen repey sa larzan ki in kolekte malapropo. Nou nou en parti serye e nou pou lead en gouvernman ki serye e responsab.

 

Mr Speaker lefe ki Sesel i dan en pozisyon stratezik dan losean endyen e sa i kler poudir Sesel i dan en pozisyon stratezik dan losean endyen, en ladministrasyon Ramkalawan pou antreprann devlopman por Victoria e etablir en free trade zone pou ankouraz komers e ede fer pri desann e  fer plis larzan pou anbelir Seselwa. Nou pou antrepran sa ki zot apel en oil farm, sa vedir stokaz karbiran pou re-eksporte.  Fodre ki Sesel pa ezite zanmen pou pran tou loportinite pou kree larises pou byennet tou son sitwayen, mon repete pou byennet tou son sitwayen Seselwa.

 

Frer e ser Seselwa SNP avek direksyon Msye Ramkalawan i anbisye, anbisye pou devlopman Sesel e prosperite Seselwa. En ladministrasyon Ramkalawan pou deswit antre dan negosiasyon avek partener Seselwa ek etranze ki annan ekspertiz pou etablir en laflot bato ton lokal, nou’n tro tarde, nou’n esper tro lontan e letan pe tro pase kot prodwir ton avek valer azoute a ganny prodwir pou eksporte e konsomasyon lokal e pour osi prodwir, fournir lizin ton konservri avek ton pou met dan bwat.

 

Redevlopman por lapes avek tou fasilite modern i en priyorite pou en ladministrasyon SNP. Avek bann doker Seselwa ki bann pli bon doker dan nou rezyon nanryen pa pour bar nou. En ladministrasyon SNP pou negosye bann kondisyon pou nou bann doker pou donn zot en pli bon deal dan sa biznes, dan sa zafer ton ki Prezidan Michel i apel sa nou lor ble.  E nou nou pou fer Seselwa santi vre valer nou ton.

 

Frer e ser Seselwa en ladministrasyon SNP pou envestir dan nou sistenm lasante avek pli bon swen e tretman spesyalize.  Meyer swen pour nou bann pasyan e meyer kondisyon pour nou bann ners, dokter e tou travayer lasante.   Frer e ser Seselwa, avek laviktwar spektakiler Msye Ramkalawan koman Prezidan Sesel, nou ladministrasyon pou imedyatman anmenn reform dan nou sistenm ledikasyon e servis sosyal.  Dan Minister Ledikasyon pa pour akseptab pour sez latab, liv e lezot materyo edikasyonnel manke, nou pou fer sir ki nou annan ase teacher kalifye pour met dan nou bann lekol. Nou pou donn pli bon kondisyon travay nou bann teachers ki pou ed zot devlop zot vokasyon koman bann edikater nou lazenes e nou koman en gouvernman nou pou montre zot nou lapresiasyon pour zot bon travay.

 

Koman en gouvernman, nou pou met resours dan nou servis sosyal avek bann personnel kalifye e devoue pou adres bann malez e degradasyon sosyal ki egziste ozordi e pe agrandi dan nou sosyete, dan nou lekol, dan nou kominote e dan nou bann fanmiy.  Nou determinen pou etablir bann fanmiy solid dan nou pei. Kot i annan problenm nou pou bezwen adrese e nou servis sosyal pou la pou donn zot led apropriye e konsey ki zot bezwen. Wi mon bann frer ek ser Seselwa sa nouvo Prezidan ki pou ganny elekte le 21 Me ki apel Wavel Ramkalawan pou liber sa nasyon Seselwa e nou pei Sesel.

 

Lazenes pou kapab eksprim li libreman san lafreyer ki i pou ganny viktimize. Tou Seselwa pou kapab eksprim son lopinyon libreman san per viktimizasyon, san per ki zot pou ganny pouse dan zot travay. Politik dan ou lavi tou lezour pou fini, tou travayer servis piblik pou ganny valorize e respekte koman bann serviter nasyon Seselwa e nou pei Sesel.  Sekirite e konfor nou bann travayer dan servis piblik, sekirite zot vye zour pou bezwen ganny garanti e SNP pou fer egzakteman sa.  Mr Speaker avek en ladministrasyon Msye Ramkalawan tou demars neseser pour ganny fer pou antreprann imedyatman en proze ki pou ede, ki computer, koneksyon internet e kou finansyel pour servis internet pou redwir pour ki en mazorite fanmiy e zenn Seselwa ava kapab ganny akse avek computer e koneksyon intermet parski i enportan pou lazenes Seselwa ganny akse avek sa sours lenformasyon pour zot konnen ki pe pase e ki pe arive dan zot pei e dan lemonn a’n antye, pour zot kapab kominote e esanz lide e pwennvi avek lemonn eksteryer e zot bann zanmi e lezot koleg Seselwa.

 

Mr Speaker en gouvernman SNP pa pou ezite pou met larzan e lekspertiz dan nou sekter lagrikiltir e lapes, parski nou bann fermye e nou bann peser i byen pre avek nou leker e sekirite alimanter pour pep Seselwa i primordyal pour nou dan SNP. E fodre ki pri manze i vin abordab pour tou Seselwa.  Frer ek ser Seselwa pour ki sa bann progre i ganny realize e prosperite i tonm lo pep Seselwa fodre ki nou annan – fodre ki travayer i ganny lekskiz transport pou ariv an retar dan travay.  En ladministrasyon SNP pou fer sir ki Seselwa i ganny en servis transpor piblik ki efikas e garanti, mon repete nou pou envestir dan transpor piblik, nou pou fer bann enfrastriktir ki transpor piblik i vin efikas pou travayer Seselwa ariv aler an travay e delivre dapre saler ki zot touse lafen dimwan.

 

Frer e ser Seselwa laviktwar Wavel Ramkalawan koman Prezidan Sesel i pou en laviktwar pou linite parmi pep Seselwa, lape parmi pep Seselwa laverite dan nou pei Sesel, laliberte pour tou Seselwa, lazistis pour tou Seselwa, lanmour, progre e prosperite pou pep Seselwa a’n antye.   Mr Speaker mon oule renouvle mon langazman avek zabitan mon distrik Beau Vallon e pep Seselwa a’n antye, ki sa morso lans e lakot Beau Vallon depi Coral Strand ziska Mare Anglaise pou reste toultan patrimwann pep Seselwa kot pep Seselwa a’n antye pou toultan ganny akse e zouir. Mon dir avek zot, frer ek ser Seselwa, nou dan parti SNP nou pa pour zanmen les Seselwa e Sesel tonbe. Mersi.

(Applause)

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Mr Speaker, Sir, mersi bokou. Bonn apre midi toulmonn, Speaker, Manm Lasanble, zabitan Cascade e lepep Seselwa. Msye Speaker apre ki mon’n ekout bann entervansyon sirtou dernyen entervansyon par Lonorab Dyer mon dir ou fransman ou a krwar ki Bondye in kree liniver dan 7 zour e lopozisyon pe sey met en progranm devan nou pou rekree Sesel dan 8 zour. Travay i la Msye Speaker.

 

Msye Speaker ler dokter in kondann en boug malad e i dir sa i pou mor, i pa pou viv ankor souvannfwa sa dimoun i fer fize tou son pti larzan ki i annan e i depans nenport koman. Se egzakteman sa sitiasyon ki lopozisyon SNP i ladan ozordi. SNP pe fer nenport zafer, nenport koman pe zis bat latet Seselwa akoz zot konnen ki dan sa eleksyon ki pe vini zot pe al ganny en bate bef e pour sa zot pare pou dir e fer nenport kwa.

 

Msye Speaker sa ki mon pe dir la mon kapab transmet li dan en lot fason ankor. Paregzanp pran kestyon, nou’n tann tou bann dimoun la, bann lopozisyon i dir ou apre viktwar Lonorab Ramkalawan zot pou sanz sa, zot pou fer isi, nenport kwa, en ta zafer ki’n ganny dir la.  Be mwan les mwan dir zot en keksoz, napa nanryen, pep Seselwa fodre met sa byen dan zot latet, fodre nou krwar ki mon pe dir la akoz i laverite, apre okenn eleksyon si fer krwar zot gannyen, napa nanryen ki zot pou sanze. Akoz mon dir sa? Bidze in fini pase, bann lagreman ki’n fini ganny fer, in fini sinnyen, letan ou ganny pouvwar ou vini ou pa kapab zis ozour olannmen ou kas tou sala. Si ou kase, ou bann partner i ale, akoz i pa dakor ek ou, i ale, World Bank IMF anmas pake. Ki pou arive?  Pei faid. Sa vedir si zot ganny eleksyon demen bomaten pei i fouti, pei i faid nou vin en lot Somali.

 

Msye Speaker mwan mon demann Seselwa pou ouver zot lizye byen kler, ouver zot lizye akoz tou sa bann galimatya ki SNP pe dir fodre nou zet dan bin listwar, zet li dan bin parey sa senn Cascade in fer avek sa parasol ver, ek sa kalandriye ki zot in anmennn pour li, in zet dan kap ros Cascade anler dan leo.  Nou a pe koz lo vann later etranze.  Korek. I dir ou ki zour zot pou vin opouvwar demen bomaten arete vann later etranze, menm dimoun, menm group dimoun i dir ou koman i vin opouvwar, taks lo later etranze sanmenm sa ki i pou gannyen pou fer marse pei.  Be ou pa vwar i annan en problenm mal ek sa bann dimoun. Be mwan premye fwa dan mon lavi mon kapab vwar dimoun ki kontradik son lekor sitan koumsa.  Sa Msye Speaker vreman travay i la pour zot.

 

Msye Speaker annou vwar enpe lezot keksoz ankor. Si nou swiv sa ki’n ganny dir  dan sa Lasanble par lopozisyon, si nou swiv sa semen ki lider lopozisyon in esey trase pour nou yer e son bann koleg ozordi nou pou vreman perdi koman en pep e koman en nasyon. Pep Seselwa i enportan nou fer en refleksyon profon lo sa kestyon semen, nou swa e nou vizyon ki bann dirizan lopozisyon pe sey met devan nou e ki nou osi nou pe dir ek nou pep, nou osi nou nou annan en vizyon ek en semen.  I enportan pep Seselwa i vwar sa 2 keksoz byen sirtou ki la nou pe al antre dan letan Karenm Msye Speaker, i enportan ki pep Seselwa i reflesir lo sa moman kot Zezi Kri dan dezer e Satan pe esey tant li, Satan i anmenn li, i dir li lala bann zoli zoli keksoz, lali pli zoli semen ki ou kapab vin ladan, sey picture pep Seselwa, e sey mazinen si Zei ti’n tonm dan betiz satan e swiv semen satan ki ti pou arive avek nou ozordi?  Mon lans en lapel avek nou pep pou sey otan ki posib zet satan e swiv sa vizyon e sa semen Zezi, sa vizyon pozitiv ki nou pei, nou pep Prezidan Michel e nou parti parti Lepep i annan pour nou pep. Swiv Michel e nou a vwar lesyel.

 

Msye Speaker sa eleksyon se dernyen eleksyon, sa eleksyon ki pe vini, se dernyen eleksyon ki Lonorab Lider Lopozisyon, Msye Ramkalawan dan sa Lasanble, se dernyen fwa i pou debout dan eleksyon akoz apre sa eleksyon, apre en bon bate bef i pe al retire. Omwen pou ennfwa in nobou ekout sa ki Prezidan Rene in dir pour li pran son pansyon.  Akoz mon dir tou sa Msye Speaker? I enportan fer konpran nou nasyon ou pa ekout bann betiz e bann kalonmni e bann keksoz ki pa vre, bann mansonz ki lopozisyon pe met devan nou.

 

Annou pran sa kestyon taks. Lotrozour Cascade zot in fer pase ennpti papye Vizyon, zot Cascade focus, in met menm zafer lo la, la in vin dir menm keksoz dan Lasanble.

…konsistans? Espere mon a eksplik ou konsistans ou.

 

MR SPEAKER

Address the Chair Onorab.

 

HON DE COMMARMOND

Mon eksplike Mr Speaker,  sa ki ganny depi zero ziska R5000 pa pour pey taks, zot in dir sa e Lider in dir, zot tou zot in repete, apre leres pou vin depi R5000 ziska R10,000,  5% a 10%, 15,000, parlao 25,000 i dir 20%.  Korek.  I dir sa zot pou fer apre pou permet bann dimoun claim personal income tax. Mr Speaker be si konmsi ou lespri i annord, ou kapab eksplik dimoun sa? Akoz? I pa posib sa Msye Speaker. I pa posib. Mon a eksplike akoz.  Si sa ki zot pe dir i ganny fer, enn, ou pou bezwen fer bann dimoun pey depi son lasante, son ledikasyon, tou son badinaz ki vin avek, liniversite, lot tou  keksoz pou bezwen peye parey Lanmerik, Langleter Lostrali i annan. E prezan ladan ki pou arive? Sa boug ki pa pey taks, i pa pour kapab claim tax li. Kote i pou claim i pa peye? Be sa si ou lespri i byen ou dir sa?

 

Msye Speaker savedir ki SNP pe fer nou? E se la diferans fondamantal ki nou annan ant sa 2 parti. Diferans fondamantal i la, si SNP i fer sa ki i pe dir i pou retourn nou back kot nou ti ete avan ‘77, kot nou ti annan unestablished workers, zot rapel sa bann ki pli vye. Kot sa bann dimoun – la lotrozour ki nou’n sey fer sa bann unestablished workers fer zot ganny en pti soz, fer zot vin established. Avan ti konmsa. Dan tarmak la ek lezot, pa claim tax zis en bann dimoun i ti claim tax, sa bann ki peye.  Sesel i bezwen konmsi konpran sa bann mansonz ki bannla pe met devan.  Nou diferans fondamantal i la Msye Speaker so mon demande ki nou pep i sezi tou sa bann keksoz.

 

Msye Speaker mwan mon kontan desizyon ki Prezidan Michel pe pran vizavi bann labank komersyal e sa ki in dir dan son speech e mon vwar yer lo televizyon ki Labank Santral pe met devan sa bann keksoz. I enportan sa Msye Speaker, i enportan akoz i permet devlopman ekonomik e kot tou dimoun i a kapab envestir, debrouye e avanse.  Se egzakteman sa Msye Speaker ki  mon ti dir lafen lannen pase dan mon ladres lo bidze 2011, sa i montre nou ki dan nou pei nou annan en Prezidan ki ekout son pep letan i dir keksoz e i transmet sa dan larealite. Mon osi welcome bann sanzman dan nou pei ki pe arive e ki’n ganny anonse e i annan ankor pou vini bann sanzman. Lepep i bezwen annan konfyans e sanzman pou arive akoz sel parti ki pe fer otan sanzman se Parti Lepep.

 

Mon kontan vwar bann nouvo komite kot Prizon, Air Seychelles sanzman i anann e lezot ankor. I bon letan nou bann senp frer ek ser Seselwa i lo sa bann komite pe donn enpe gidans dan nou pei, i enportan e mwan mon welcome. Sa ki mon dir Msye Speaker leta nou nasyon si nou kalkile i an 2 porsyon. I annan bann bout ki pozitiv e taler mon pou nonm osi serten bout kot nou merit amelyore. I annan e taler mon a dir ou.

 

Mwan mon anvi osi Msye Speaker dir avek Prezidan Michel ki nou annan konfyans dan li. Nou dan Cascade nou garanti li en lot manda 5 an.  E mon antann byen Prezidan Michel, ou’n dir dan 3 zour en dimoun ki’n fer son laplikasyon welfare i bezwen ganny en larepons, fantastik. Me les mwan dir ou, enn nou gro problenm lo leta nou nasyon i la zisteman ek sa welfare. Krwar mwan nou pa pour zanmen ganny sa ki ou’n dir si ou pa fer sanzman fondamantal dan sa Welfare Agency, pa kapab dan sa Welfare Agency Msye Speaker dimoun ki apply letan i ganny son laprouvasyon, i annan dimoun Cascade koumsa in pase, bomaten dimoun in dir mwan, yer, e tou letan  mon ganny li. I dir ou sa Sef laba, Sef e bann lezot travayer, la pour 800 roupi pou 3 mwan apre 3 mwan pa vin apply ankor, al rod en travay. Be ki si sa sa?  Selman an menmtan nou annan en problenm, nou pa kapab rod travay pour sa dimoun.  La leta nou nasyon i bezwen improve lo la e mwan mon ensiste – nou annan nou gro minister lanplwa se pa konbyen dimoun nou pe anploye dan sa minister me selman letan nou annan pou rod travay pou dimoun, sirtou nou bann zenn, i fek fini lekol, letan i pe al apply pou en post travay, i bezwen leksperyans. Be kote pou ganny leksperyans? In fek fini son lekol, kot i pou ganny leksperyans.

 

Msye Speaker sa bann dimoun ki pe deal avek sa bann zafer lanplwa e bann landrwa ki pe pran dimoun pou travay i bezwen zot osi kalkile poudir letan ti komanse zot osi zot ti komans pti pti.  Zot pa ti komans avek leksperyans zot, so sa en landrwa ki mon krwar mwan i bezwen annan amelyorasyon oplivit posib.  E sa mon lans en lapel avek Prezidan pou fer parey in ganny fer ek
Labank Santral kot zot in met en presyon e obliz bann labank pou fer desann zot lentere, la osi i bezwen met en presyon lo sa bann minister, departman, ek sa bann agencies pou aranz keksoz la pou kapab fer ki nou pep i vwar sa lavikwar kot nou merite.

 

Msye Speaker letan nou’n ariv lo sa Welfare Agency les nou koz enn pti gin lo nou zanmi kot lapolis. Laba osi i annan en ta problenm.  Improvement i ganny fer lo en kote, dan lot kote ou annan serten zofisye lapolis ki pe met retar.  Paregzanp semenn pase, fer raid dan Cascade. Vini lobor laboutik, aret bann dimoun anbrit anbann, kanmenm pa pe fer nanryen – nou annan en koutim nou dan Sesel, mon pa dir ou i byen sa koutim me selman i koumsa, lobor tou laboutik dimoun i vini i pran en bwar i ale, i kabann

deryer laboutik i bwar. Mon pa dir ki sa i byen mwan selman dimoun i fer li.   Now nou oule aret sa, fantastik, mwan mon napa en sou problenm ek aret sa mwan. Be annou fer keksoz ki byen, nou pas lalwa e lot, annou vini, nou edik nou dimoun, gard i pase i dir look la mon pa oule zot fer sa ankor, silvouple mon pe ale la, dan 5 minit mon retournen, si i annan dimoun i ankor la pe bwar gar azot. Dimoun krwar mwan ou ale, 5 minit ou retournen pou napa personn. Ou vini zis ou aret bann dimoun koumsa. E prezan ou pa ni konnen ou gard ou si kot sa boug in asize li i pe bwar son bwar si i se li, si i kot laboutik akoz ennler – mon pran ou en legzanp konkret. Pran kot Celeste Cascade, laba kot laboutik Celeste, be laboutik i kot li, pti koulwar kot ou pase la kot bann dimoun i asize pa kot li, be gard i vini i aret ou lanmenm la. Be ou pa vwar i annan en problenm? E prezan letan bann dimoun i poz kestyon i dir ou NDEA ki pe arete. Be mwan mon ti bezwen telefonnen e letan mon’n telefonnen mon’n koz ek NDEA, NDEA i dir mwan non Msye De Commarmond, Onorab non, akoz sel group NDEA ki pe fer patrol la nou pe fer en deal laba Belvedere. In dir mwan zot annan en sel group Belvedere ki zot in sorti deor, tou leres savedir lapolis selman lapolis i dir ou NDEA. Prezan mon’n sey telefonn ankor laba kot lapolis. Lapolis i dir mwan laba anler Pointe Larue i dir NDEA. Afors koze zot vomi lenformasyon Msye Speaker e la nou konnen poudir lapolis limenm.  Sa vedir in en mansonz.

 

Anplis ki sa kot ki mal, i dir ou Prezidan ki’n anvoy aret sa bann dimoun. Konmsi i annan keksoz ki pa pe mars byen dan sa lapolis ki mon krwar mwan lapros fodre aranze, zot in koz lo NDEA, sa bann keksoz pa kapab kontinyen dan sa pei konmsa. Nou demande, nou lans en lapel Prezidan pou kapab donn en koudmen ankor pran bann desizyon pou fer ki sa bann keksoz i arete akoz sa i anpes nou ganny nou laviktwar pou Sesel.

 

Mon oule osi Msye Speaker koz brefman lo karya dan civil services. Nou’n tande poudir napa security clearance sepa ki zafer ki’n ganny dir. Mwan mon konnen i annan bann dimoun ennler zot apply job, ennler i annan problenm, lespri pa tro lo la, selman sa louvraz ki i oule fer i pa pour match avek, byensir i pa kestyon security soz la be i en kestyon sa dimoun pou sa louvraz i pa pour ale. Apre nou konnen dimoun ennler ki’n touse. I annan dimoun i pe apply en louvraz dan accounts, selman i tous, touse li, be laba kot accounts letan i demande ou bezwen dir sa boug i touse ouswa i annan leksperyans ki’n ganny touse, laba i demann soz ek lapolis i dir wi, i ti deza fer sa. Sa boug i pa pran li. I pa security clearance sa. So mwan pour mwan napa sa zafer mwan.  Mwan kot mwan Cascade si ou pase, en boug Cascade i dir – napa sa zafer pour mwan. Selman dan serten pei mon konnen i annan apre i depan lo ki nivo e ki frazil sa travay i frazil. So to a certain extent i kapab egziste paregzanp lo karakter dimoun. Ou konpran akoz si nou ti pou pran sa lo security clearance strikteman konmsi lo politik parey zot ti pe sey anmen largiman, non i napa. Mwan mon konn Lider Lopozisyon la, mon konn son garson, i travay kot IDC konmela la, ti dan larme ansanm avek piti mon kouzen be i napa, pour mwan i napa sa bann zafer, ou vwar?

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order. Onorab Derjacques avek Onorab Henrie, I’m calling you both to order, silvouple.

 

HON DE COMMARMOND

So petet i annan bann dimoun, sanmenm sa mon problenm akoz i annan dimoun la dan sa pei i pas son letan fer malis dimoun osi. I pa fer son travay byen, i pez en boug, isi, i pez lot laba apre i anvoy sa lo gouvernman, lo Prezidan me fodre nou arete sa e mwan mon krwar, mon lans en lapel dimoun letan i konn sa bann keksoz nou raporte pour ki aksyon  i ganny pran kont sa bann dimoun la. Menm zafer dan tou bann biro gouvernman, i annan bann karya ki la i kasyet, kanmoufle, i manz ou, limenm ki pran file i kasyet ensidswit e nou bezwen arete. Mwan mon dir Prezidan nou bezwen pran aksyon ek sa bann dimoun e nou tou nou bezwen donn en koudmen. Akoz Prezidan i laba State House, i pa kapab fer tou sala limenm li, nou nou bezwen donn li lenformasyon, e bezwen pran aksyon.

 

Lot keksoz ki mon anvi koz lo la Msye Speaker se lo, koripsyon. Sa i en zoli size sa. Koripsyon. Lopozisyon i vini la i dir nou en bann keksoz lo koripsyon, ou a krwar ler ou ekoute, zis dan gouvernman ki annan koripsyon. Les mwan dir en keksoz poudir vre sa issue i en issue dan nou pei.  Mon pa pe dir gouvernman tousel la mwan, dan nou pei.  E mon krwar ki in ler pour nou kapab adres li e  kapab esey kontinyen elimin li. Me sa Prezidan litousel i pa kapab ni deviner, i pa ni parey zot lot kote annan en baton mazik be nou nou napa, be nou bezwen dimoun i donn lenformasyon.

 

Bomaten in koz lo bann zafer lo Raffles ensidswit. Ou vwar tou sa bann zafer la, i annan dimoun ki annan son granm ki i gannyen dan sa bann deal. I menm parey Msye Speaker avek zafer Arab. Mon kontan mon koz lo la en kou.  Bann zafer Arab pe saroy later pe konble laba kot Sheikh, be en ta dimoun pe ganny deal ladan, louvraz en ta, travay i la, pourtan sa boug la, Sheikh i pa la li, i vwayaze, ennler zot dir i ti malad, ennler sepa konte i ete, son travay pe  marse deryer li. Prezan dan travay pe marse deryer lot fwa mwan en boug i dir mwan, matematisyen i la i kapab donn nou en soz..

 

MR SPEAKER

Onorab, Onorab.

 

HON DE COMMARMOND

Lonorab Pierre i la avek son skil matematik, 3 pickup Msye Speaker, 78 kours dan en zour, ape pre 26 kours par zour par pickup, ganny peye. Konmsi mon pe sey mazinen ki kantite lavites sa pickup in fer, kot in pase. Ennler mon dir bann pickup isi i elikopter, konmsi mon pe montre zot sa to what extent sa zafer koripsyon i ale dan prive. E dan prive ki prezan i enfliyans, gouvernman. I enfliyans bann dimoun ki dan gouvernman.

 

Prezan la mon vin lo PIE, Providence Industrial Estate e nou bezwen arete, e mon lans en lapel Prezidan pour ou deal ek minister konsernen pou kapab aret sa bann spekilasyon avek later lo Providence Industrial Estate. Plen dimoun dan Sesel, Seselwa de natif ki oule devlope i pa pe ganny en bout pou devlope akoz i annan en  bann dimoun in ganny bann deal. I annan ki mon krwar in fek vin Seselwa pa tro lontan, li i annan 3, 4 bout, i annan en son bout ki i pe gannyen ek son lot bout ki in aste par kote i pe vann i pe speculate, si ou pa donn li 4.8 milyon i pa donn ou,  be ki si sa sa?

 

Prezan lotrozour, partaz lot bout ankor anler laba ki vir enpe pli lobor airport, en Seselwa, prezan sa, pa etranze ki fer Seselwa menm sa. En boug li in ganny 4 bout, koman i ganny 4 bout, i vann sa 4 bout.  Be konmsi nou pa kapab kontinyen koumsa. En lot la in ganny 2 bout i oule vann en bout son lease. Be nou pa kapab kontinyen. Parkont ou annan lezot dimoun genuine ki oule devlope, i oule en bout, ou ou’n deza ganny en bout parey mwan, so annou tenir ek nou bout. Ou konpran annou donn sans lezot. Lonorab Derjacques pankor gannyen i a gannyen. Annou donn sans tou nou Seselwa, se sa ki nou pe koze laviktwar pour tou Seselwa. So mon lans en lapel ek Prezidan pou kapab met lord dan sa bann keksoz.

 

Koripsyon nou ale, nou pou ariv koripsyon lo lot kote dan lopozisyon.  Sa ta laba ki annan laba ki ou tande – Mwan lenformasyon sorti anndan menm ek zot i enkrwayab.   La pe dir napa larzan pou kanpanny be larzan mon tande in donnen, i annan, in pran. Tou sala Msye Speaker i form par koripsyon e se sa ki ou vwar bann dimoun lo zot kote depi Barra andesandan tou sala pe degrengole,  e pe ale konmsa, mon annan lot zanmi ankor la ki’n dir mwan li osi i pe ale. Tou sala pou ale. Mon pe rode kote zot pou al ganny sa eleksyon.

 

So Msye Speaker mon vwar mwan ki lot issue ki mon ti ava anvi met devan e la nou pe koz lo Land Transport Agency, sa bann zafer semen, be nou pa kapab konmsi,  mwan mon krwar la osi mon pa pou al dan detay me selman Prezidan i bezwen regard enkou. Nou tir enn, nou met lot me mon vwar pa pe bouze mwan, pa bouze.  Lotrozour mon demande, mon tande i annan en soz ki’n ouver laba obor Airport, i tonm dan Cascade menm.  Masin tarmak la.  Prezan i dir mwan sa enn Cascade anler Petit Paris in kase, mon dir be si in kase, tir li net anmenn laba lo Providence Industrial Estate, ti sipoze annan en bout laba pour li, zot al rode zot dir mwan napa, selman avan ti annan. Mwan mon pa konnen si ti annan, en boug in pran sa bout later, si napa menm. Prezan mon dir be akoz la dimoun ki pe reste Petit Paris nou pa kapab kontinyen ek en masin tarmak dan milye landrwa kot ou annan residential. Nou pou bezwen pran desizyon. So i annan tou sa bann keksoz.

 

I annan en semen pou Anse Des Gênets ki sipoze ganny fer, i annan 5 an la pe ale – pe al lo 5 an la i lo tender. Be kimannyer semen i lo tender 5 an pe ale me nou pa vwar nanryen, pour nou i en problenm e pour nou sa Cascade i pa ed nou ditou. So nou demande ki sa bann keksoz pou nou ogmant nou laviktwar, i enportan sa bann keksoz i ganny sort out, i ganny aranze, i ganny get ladan.

 

E dernyenman Msye Speaker mon ava dir ki anmenmtan ki mon pe koz lo tou sa, i vre en kantite laviktwar nou’n fer dan Sesel.  Dan Sesel i annan en kantite landrwa osi, kantite striktir ki’n ganny fer kot dimoun i kapab devlope, epanouir, CCA, DBS, HFC ensidswit, la i annan sa bann pti loan 25 ensidswit. Me selman letan nou pe fer sa, dimoun Seselwa i pe pran son sans pour li  fer, pour li avans devan me selman si ozordi i pou apply son loan nek dan 6 mwan, dan enn an ki i pou gannyen i pa ed li ditou, plito i pa ti’n fer li.  So mon krwar mwan sa bann keksoz i bezwen ganny gete e letan desizyon i ganny pran pou fer mon krwar i enportan ki nou fer li byen.

 

Msye Speaker mon kontan ki mon ganny sans pour mwan eksprim mwan lo bidze lo leta nou nasyon e mon krwar mwan ki sa nou nasyon Seselwa i en nasyon avek en bon grander lespri, en kantite lespri e i konnen lekel semen ki pou anmenn li ver prosperite e progre e ver laviktwar pour limenm e pou son zanfan demen.  Laviktwar se avek Parti Lepep, laviktwar i ava Prezidan Michel e nou demann tou Seselwa, en lapel mon fer, pou donn nou sa sipor, sa koudmen e sa vizyon ki nou annan pou apiy sa vizyon pour nou  nasyon e nou pep.  Mersi bokou Msye Speaker.

 

(Applause)

 

MR SPEAKER

Meeting adjourn ziska 4 er.

 

(Break)

 

HON WAVEN WILLIAM

Msye Speaker avan komans mon diskour permet mwan fer sa komanter ki mon santi i pou pli senp pour nou pep konpran an ekoutan sa deba ki pe deroule.  Enn se ki lo en kote dan gouvernans ou annan en plan travay e siporte par en bidze ki met son pep osant devlopman. Dezyenmman i osi annan en karakter konpasyon e konsyans sosyal. De lot kote ou annan en lopozisyon ki sistematikman pe dir ou ki i konpran ou problenm e anvi ki ou viv lo zis parol e petet me ki pa zanmen oule asosye li ek vot lo bidze. Mon pa pour zanmen sou-z-estim ou lentelizans Pep Seselwa pou fer lanaliz lekel dirizan ki lespri i byen e lekel sa enn ki’n petet servi lapoud e pe viv ek en high pou zis vwar montanny problenm.

 

MR SPEAKER

Hold on. Onorab retract sa, rekomanse.

 

HON WILLIAM

Msye Speaker mon retract.

Msye Speaker i en privilez ki mon gannyen pou adres pep Seselwa. Pou mazorite Seselwa ozordi, sa ki fer plis sans, se ki i leve e debrouye pou li amelyor son lavi plis ankor.  Akoz i evidan ki fason i mazinen, Seselwa dan sa monn aktyel ki nou pe viv, Seselwa malgre son sofistikasyon pe vin pli pridan, atantif, realis dan son lapros e baze lo sa ki pe arive toultour li.

 

Permet mwan quote sa vers dan Labib, dan Ecclesiates, Sapit 7 verse 14, ki dir mon quote ‘when times are good, be happy but when times are bad consider God has made the one as well as the other. Therefore a man cannot guarantee anything about his future’. Fen sitasyon.

Sa vers i aplik plis ki zanmen sirtou atraver sitiasyon ki nou pe eksperyanse dan Sesel e a latranze.  Prezidan Larepiblik lannen pase dan son ladres ti fer pep Seselwa byen konpran, mon quote ‘I ti dir kot i mal nou ava aranze e kot i byen nou ava anbelir lo la.  I ti dir leve debrouye, pep ti solider avek sa lapel Msye Speaker.

Nou bezwen salye pep Seselwa pou sa sakrifis dilon reform, son konprenezon e son travay dir pou akonplisman 2010, e ki pe permet kontinyasyon lenplimantasyon progranm devlopman 2011.

Prezantasyon bidze 2011 in fini donn nou detay lo leta lanasyon, sa road map stratezi plan travay e target ki bezwen ganny set pou lafen lannen 2011.  Msye Speaker en dokiman ase detaye, transparan e ki osi endik nou, nou bann pwen feb ki demann amelyorasyon pou maksimiz benefis e ki lopozisyon i touzour mank lokazyon pour siporte.

Sesel Msye Speaker, son preokipasyon avan ladres leta lanasyon sete ki fason i pou prezerv son bann aki travay dir rezilta 2010, ki fason i pou konbat ogmantasyon pri ki pe monte mondyal e ki pou tous li osi e ki fason zenes ki pe fini lekol pou ganny en lanplwa e posibilite pou son zanfan kontinyen son letid.

Msye Speaker Prezidan in koze, pep Seselwa in ekoute pep pe analize e i anvi plis lasirans e konviksyon ki son zefor travay e sikse 2010 in volapenn pou ankouraz li pou travay pli dir ankor.

Travay i la Msye Speaker, travay ver lot latap devlopman Sesel.  En travay ki pe egzize ki Sesel i reste lo sa direksyon ki in pran, en travay ki demann kontinite dan leadership nou pei pou sofgard e asir plis progre.

En travay ki pe egzize ki nou kontinyen annan en dirizan ki’n mir dan politik e eksperyanse dan gouvernans pei.  Travay ki pe egzize, ki nou annan en Prezidan ki konnen kan e ler desizyon enportan i bezwen ganny pran dan lentere nasyonal dan botan e osi movetan

Msye Speaker, a sa pwen, i apropriye pou mwan dir mersi nou Kreater, mersi gouvernman e mersi pep Seselwa pou stabilite dan nou pei.

Msye Speaker mon gratitid anver Sesel, se pou kontinyen ankouraz mon bann fer e ser Seselwa pou apresye sa ki nou annan, sa ki nou’n gannyen e apresye  demars ki pe ganny fer pou kree lanvironnman e potansyel pou plis larises ankor.  Mon langazman osi i reste pou fer sa zenn obor semen pou li realize ki i annan plizyer keksoz pozitiv ki i kapab angaz li ladan, dan kominote e pa reste dan move lenfliyans.

Msye Speaker dan sa vilaz global i annan boulvers e bokou lensertitid vizavi bann kriz tel parey mank stabilite politik lefe sanzman klimatik, kriz finansyel, kriz manze e lenerzi e osi bann menas tel parey piratri e bann polisi kontradiktwar e  kontroversyel dan regleman e tranzaksyon komers global, klasifikasyon bann pei anterm reveni par tet dabitan ki prezant koman bann defi pour Sesel e ki lopozisyon dan son izolasyon pe fer nou krwar sa bann sirkonstans pa pe vin en baryer pour nou progre.

Sesel, Msye Speaker, i bezwen en dirizan ki konpran sa lanvironnman e pare pou azir dan fason presi ek sazes onivo nasyonal e enternasyonal.

Frer e Ser Seselwa, si ou rekonnet ki nou lo bon semen, si ou rekonnet ki nou dan bon direksyon  e ki gouvernans i korek, zwenn ek mwan pou protez direksyon e kontinite dan reafirm ou sipor atraver ou vot pou Prezidan Michel.

Sa kalite servis Lasante ki Prezidan Lanmerik i anvi met anplas pou pep Ameriken ki serten politisyen i vwar sa koman en sistenm sosyalis, sa prensip in fini ganny adopte par gouvernman tre byen lontan ki demontre sa konpasyon, sa konsyans sosysal e lentere pep aker e sa i aplik pour sistenm ledikasyon ki premye Minis Langleter pe aspire met anplas.

Msye Madanm, Manmzel, mon prezant ou Msye James Alix Michel koman meyer swa kandida, ki mon pe propoz ek ou, pou ou konsidere pou kontinyen diriz nou pei, dan kontinite pou anbelir leta nou nasyon.

Msye Speaker permet mwan onon distrik Grand-Anse Mahe pou remersi lakonpannyen ASCON ki’n rekonnet zot devwar pou rekonpans zabitan La Misere pou sa lensidan polisyon.  Mon demande ki oplivit posib prosedir i konplete ki zabitan i ganny zot konpasyon. Ki la ankor i bon rekonnet rol kle Prezidan Michel pou enterfer pou sa materialize.  Mon osi ankor zwenn ek li pour senpatiz e demande ki dan Lavenir okenn bann tel devlopman dan distrik ki kapab kree en lenpakt anvironnmantal i ganny prezante avek kominote avan laprouvasyon.  Tro souvan lotorite distrik in ganny servi dan bann moman byen kalkile anba distaksyon pou zis azir koman en rubber stamp. Mon a donn en lot legzanp kot sa proze nouvo depo bis Barbarons kot lenpresyon inisyal i totalman diferan ek realite lo teren. Nou pe dir maksimiz itilizasyon nou resours later, kree lanplwa dan distrik, donn pti lenvestiser en sans, sa fason fer i pou touy motivasyon.

Msye Speaker pti Sesel menm si i pe rantre dan diferan lagreman e lakor bilateral, parey lezot pei, sa tretman preferansyel ki i pe rezouir pe dousman dousman redwir fir anmezir.  Menm ki nou pou toultan reste depandan lo bann pei  zanmi, pti Sesel pou bezwen nasyonalman fer son zefor pou konsolid li, ranforsi son rezilyans dan tou domenn posib, pou ariv lo en degre pozisyon soutenab dan son devlopman.

Onivo nasyonal, mon rekonnet ki plis ki zanmen sa zefor kontinyel e kolektiv i bezwen kontinyen pou  inifye sa nasyon Seselwa dan sa travay pou rezilta, plis kwasans ekonomik ki pou permet gouvernman e sekter prive annan sa lespas fiskal pou envestir dan sosyete e pou osi gard nou pei dan sa kouran devlopman  e pa ganny kit deryer.

Serten pa devret pe kontinyen vwar li koman zis en zafer gouvernman, koman fasilitater pou kreasyon lanvironnman ideal ki pou ankouraz devlopman.  Larepons i avek nou tou, vis Prezidan ti fer nou rapel dan prezantasyon bidze.  Ti alabaz dan tou kwen Sesel ki sa diferans i bezwen arive, dan en zefor inifye par tou akter konsernen.

Mon santi aler aktyel ki i annan ase striktir alabaz, me pou bezwen annan pli meyer kordinasyon, pou bezwen koup lo lanpayaz prosedir e latitid travay a’n izolasyon.  Pou bezwen met an pratik sa vre lespri travay an tim.  Msye Speaker, mon pe dir sa akoz tro souvan dan distrik, e mon asire ki en mazorite Seselwa, pe eksperyanse, ki i manke dan lasenn servis piblik sa bon kordinasyon.  Tro bokou sef ilezitim dan bann departman, ki serten endividi in kree bann pti rwayonm ilegal ki fer sa travay difisil e met bokou retar pei e sa plizyer Seselwa ki pe espere e fer li fasil pou zet blanm lo Prezidan.

Delot kote, retar i osi arive kot en sel endividi pe okip plizyer pos ouswa responsabilite, kot responsabilite pa ganny byen partaze e pou ariv a en disizyon senp, dan en segonn, dan en zour, parey i  le ka kot lazans byennet sosyal.

Msye Speaker, en pwen ki mon anvi i ganny pran oserye se nou lanvironnman ki fer viziter a letranze ganny atire pou vin eksperyans li fizikman Sesel, olye ki zis apresye lo zournal atraver diskripsyon parol ouswa lo legran.

Mon apresye ki Sesel in fer bokou pa pozitiv pou prezervasyon ek proteksyon nou lanvironnman me sa tavay i bezwen ganny antreprann dan en fason konpreansiv e avek tou akter dan lekonomi Sesel, plis lanfaz dan bann lekol i devret pe ganny mete pou nou zenn atas bokou lenportans ek sa koutim, rezon i senp, akoz nou lanvironnman i an grann parti sa garanti nou legzistans e nou dipen demen.

Nou Prezidan in ganny rekonnet enternasyonalman pou son pasyon e zefor ki i pe kontinyen mete dan foronm enternasyonal pou Sesel ganny plis lasistans. Mon rekonnet osi travay plizyer akter akote li dan sa demars.  Sa zefor i bezwen ganny entansifye pou konsolid progre ki’n ganny fer.

Msye Speaker mwan mon pe lans en lapel ki nou zet en regard lo kriter ki pe ganny servi pou netwaye par PUC lo zot bann lalinny Landscape Unit dan netwayaz kominote e netwayaz lans. Pour bezwen donn gidans e formasyon, si non son lefe lonterm pou kout nou ser.

Kestyon se eski nou pe mazin met an mars en proganm konpreansiv rebwazman nou lakot e nou bann lateras e fodre akote  sa bann progranm netwayaz.  Travay i la e i annan travay pou tou Msye Speaker. Mon felist travay anbelisman ki pe ganny fer anvil e mon demande ki sa lapros i osi ganny desantralize enpe partou e par angaz sekter prive sirtou bann ki annan en lyen direk ek sekter tourism.

Annou otan posib prezerv nou verdir ki karakteriz nou kont lezot pei. Annou prezerv nou lans pou anpes li polye anplis ki fodre e perdi son kouler.

Msye Speaker nou pou bezwen prezerv sa 25 ekek poursan kontribisyon par sekter touris dan lekonomi e siport tou demars pou ogmant li ankor.  Nou pe fer marketing aggressive, me annou asire ki nou prodwir i zwenn ekspektasyon kree par nou bann promoter.  A sa pwen, mon salye zefor bord touris e son Sef Egzekitif siporte par Gouvernman e en lekip travayer devoue.  De lot kote pou bezwen a tou pri ogmant valer nou prodwi dan son prezantasyon kot sa touris pa pou obzekte pou peye ek konesans ki i pe kout nou osi ser   pou asir li sa leksperyans otantik e inikman Sesel.

Msye Speaker lot pwen se sa eleman devlopman soutenab ranforsi rezilyans ek sekirite ekonomik e sosyal nou pei ki mon anvi aborde.

Msye Speaker pwen enportan se ki tou Seselwa i devret pe annan par ladan pa zis dan botan e dan movetan sa i vin zis en zafer gouvernman tousel, pli meyer sekirite Nasyonal anterm devlopman pou depan lo ki kantite koman en pep nou anvi. Sekirite aki-sosyo ekonomik Grand-Anse Mahe e Sesel i depan lo la e bon gouvernans. Pou bezwen kontinyen ek sa diplomasi ekonomik aktiv e dan en fason pli agresiv pou asir ogmantasyon dan nou rezerv finansyel e pou negosye ankor plis ki nou det i ganny efase.  Nou bann negosyater pou bezwen reste atantif atraver tou sa bann lagreman e lakor ki nou pe sinnyen ki Sesel i maksimiz son potansyel pou kreasyon plis larises, sipor teknik e lasistans pou ogmant nou kapasite lenfrastriktir.

Pou bezwen servi tou bann lenstriman e provizyon dan bann lagreman pou ganny tretman spesyal e diferansyel ki sa bann lakor zot ofer par siport nou  demann e bann fe statistik kredib, pou bezwen asire a tou pri ki sa lasenn i solid e tanzib koman sa safety net. Pou bezwen garanti ki sa bann lalis ki nou apel bann exclusion list ouswa lalis sansib i annan kontribisyon tou akter dan lekonomik ki pe prodwir e ofer servis ki ek plis liberalizasyon sirtou ek larantre dan WTO sekter sansib i ganny serten proteksyon e ase dekalaz letan apropriye pour zot aziste zot.

Msye Speaker pou bezwen kontinyen asire ki sa bann ogmantasyon dan pri manze ek komodite zot ganny swivre de pre pou pran bann aksyon apropriye pou protez konsomater ki Prezidan in osi met lanfaz lo la.  Mon apresye ki gouvernman ek en lespri saz e klervwayan ti kree fon stabilizasyon ek Contingency Fund dan bidze 2011, menm si lopozisyon pa rekonnet sa smartness Leadership Prezidan Michel e ki zot pa ti siporte dan bidze. Pou bezwen kontinyen fer laplenn vin pli nivo, sekter prive i ganny le neseser dan sa partenarya pour vin sa vre moter dan lekonomi.

Msye Speaker mon rekonnet nouvo lapros lasosiasyon fermye pou vin pli inovativ par sinny sa bann ed memwar e mon pe demann gouvernman pou double levy lo lavyann enporte ki a fer li pli favorab pou prodikter redwir pri sa larzan, a ed anplis pou redwir zot kou prodiksyon e donn konsomater en pli bon deal dan pri.

Bann gran pei parey Lanmerik, Linyon Eropeen, e lezot pei devlope pe akor mentenir zot bann lasistans ki pou fer zot sekter prodiksyon reste touzour konpetitiv, Sesel pou bezwen aprann ki fason pou osi met sa bann tel laranzman a benefis nou sekter prodiktiv e servis kot i posib. Nou lavyann lokal i pli fre e pli izyenik ki sa bann ki enporte ki nou pa konnen kan ti touye e konbyen letan zot ti dan stokaz a letranze.  Nou pa menm konnen si sa osi i rezon akoz serten maladi ki pe ogmante dan Sesel parey kanser.

Zefor adisyonnel i bezwen ganny fer par biro standar Sesel e larzans lasante pou asir standar dan sekter prodiktiv e servis pou asir bon lizyenn dan lanvironnman travay, pou asir en servis ek profesyonalizm, en travay pli aprofondir i bezwen ganny fer pou touzour protez konsomater. Paregzanp ek bann endividi ki pe vann take away ek fast food, kot i fasil pou okasyonn kontaminasyon prodwi dan prosesis ofer sa servis. Serten sa bann pti lantreprener pou bezwen ganny pli bon formasyon. Sepandan mon rekonnet serten febles e osi apresye zefor e demars pou ogmant konpetans kot i manke kot mwayen i permet.

Msye Speaker se ek serten konesans realite ki mon premyerman felisit tou nou bann reprezantan negosyater Seselwa e partener etranze ki pe lager pou Sesel. Mon demande ki zot reste vizilan, aprann nouvo taktik e pozisyon ki nou bann partener pei devlope pe kontinyelman vin avek sirtou pou vey byen sa zwe kot lo en kote pei ki pe devlope pe ganny dir retir tou baryer dan marse lib e tranzaksyon komers kan de lot kote pei devlope pe envant tou sord baryer, non tarif ek bi protez zot lenvestisman e pou gard zot konpetitiv dan sa lanvironnman marse lib. Msye Speaker mon ankor reste konvenki ki kominote Losean Endyen i bezwen pran en lot dimansyon dan son lapros, serten demars pou fer sa in komanse me i mank volonte politik bann pei manm, i annan serten mefyans e lafreyer pou vreman pous ver plis lekselans. La plis ki zanmen i le moman akote demars bilateral ek rezonnal pou konsolid e ini zefor koman sa vre kominote losean endyen pou sekiriz nou sou-rezyon dan tranzaksyon komers e lentegrasyon fas a bann menas e lensertitid global.

A sa pwen mon felisit lasanm komers pou fer sa lalyans ek lasanm komers Moris, mon propoze ki gouvernman i evalye sa potansyel sa lalyans e pou met a dispozisyon resours neseser ki sekter prive a kapab eksplwat sa loportinite.  Msye Speaker tranzaksyon komers ouswa lesanz servis dan nou sou rezyon i mank volim e sa garanti pou kontinyelman asir supply, se sa ki determin son viabilite, sa lalyans lasanm komers pou bezwen etidye kwa ki nou pou kapab fer pou kapab kree sa bann kondisyon pou sa potansyel vin viab par vin pli inovativ e smart dan zot lapros.

Onorab Lider Lopozisyon pe koz lo bato ton, wi ti pou byen annan li me ozordi dan sa marse lib kot Preski tou kontrol in ganny tire, napa nanryen ki anpes ou ouswa okenn endividi dan prive aste enn. Menm antre dan partnership ek etranze.  Eski Moris se gouvernman ki’n fer li? Ouswa in fasilit sekter prive parey Sesel pou ankouraz sekter prive. Mon asire ki ou konnen tre byen ki nou sekter prive pa  sitan bet. Si zot pa ankor fer li, sa i koz pour limenm akoz enn i ser, i kout bokou pou mentenir, i en gro risk sirtou la avek aktivite piratri, ou bezwen ase mendev kalifye.  Parkont si vreman sekter prive i eksplwat loportinite dan la rezyon sa rev a kapab enn se zour vin en realite.

Mon ankouraze par nouvo vizyon Minister Zafer etranzer dan sa dermars, en demars ki petet ozordi nou vwar li dan sonm me en demars ki Sesel pou bezwen eksplwate dan prosen lavenir. Zisteman letan nou pe mazin devlopman soutenab e sekirite alimanter devlopman dirab akote lezot pei pou plis lepanouisman nou pep.  Loportinite pe prezante, yer swar menm nou’n ekout serten dirizan sorti Zanzibar pe envit envestiser Seselwa pou vin fer biznes kot zot.  Plizyer gran pei pe kontinyen lwe later a letranze pou fer biznes.  Moris pe deza fer li. Sesel i bezwen dan en fason kordinen ek sekter prive eksplwat sa potansyel.

Sa perse pou anmenn plis dinamiz dan pei, nouvo lanplwa pour nou bann zenn profesyonnel, plis tranzaksyon biznes, plis vol ant nou bann zil e potansyel lanplwa dan lezot zil kot nouvo baz i kapab ganny kree pou fasilit ekspansyon nou popilasyon e sa posibilite re-envestisman par Sesel lo serten nou bann zil elwanye kot i posib e rantab.

Msye Speaker lefe ki Sesel pe enport preski plis ki 90% son konsomasyon e ki nou transportasyon pe ogmante e lefe ki nou dan en marse lib kot gouvernman pa kapab remet kontrol me selman reglemante, mon pe demande ki bann ki pe administre sa bann regleman ki responsab pou asir kalite pri stokaz e fair trading ki zot vreman get dan lentere konsomater. Mon pe propoze ki NATCOF i ankouraz formasyon en linyon konsomater pou ede dan sa demars pou edik konsomater e pou li ede dan asir en touzour fair deal. Msye Speaker dan enn pti marse parey Sesel pou touzour annan sa lesey pou monopoliz serten pri zis akoz swa i limite e pou fasil pou fer prodwir enferyer vann menm pri ki prodwir ot kalite ki pe arive ozordi lo marse. Nou pe eksperyans bann lekipman ki pe ganny rebranded par middlemen pou fer gro profi ilegal. Dan sa menm direksyon ki mon demande ki sa kontak ek lorganizasyon WIPO i pran en lot dimansyon pou ede dan sa travay proteksyon konsomater.

Pou bezwen annan en balans e en laplenn pli nivo dan bann kontra tender kot kontrakter pa vin viktim akoz en clause ki manke, kot i kapab ganny sa posibilite pou renegosye pri sa sonm kontra inisyel kot ogmantasyon dan kou loperasyon in sanze ek problenm ki an deor son kontrol.  Mon pe demande ki ek sanzman ki pe annan ki tender board i konsider sa pwen pou asir en balans pouvwar ant le 2 parti sa ki donn kontra, e sa ki ganny donnen kontra.  Tro bokou viktim pe sibir konsekans sa mankman sirtou sa Seselwa konpare avek sa etranze.

Mon kontan ki fon contingency i egziste, i kapab ganny servi pou resourd serten problenm dan sa direksyon. I en serk vizye Msye Speaker ki fer ki serten kontrakter i bezwen tay ek detrwa louvraz pou asir soutenabilite pou reste a’n operasyon. I annan sa nesesite pou revwar serten pratik pou pran kont sa realite reform ek pri loperasyon.  Lazans gouvernman lo en kote ki bidze anyel i garanti ek diferans ki egziste lo kote kontrakter ki bezwen sey kree en bidze lemwan pou asir peyman son travayer e reste a’n operasyon. Dan sa bann sirkonstans i fer kontrakter fer tou sord trik pou viv e parfwa abiz lo son prop fer e ser Seselwa.

Dan sa direksyon mon ankouraz e felisit bann departman gouvernman ki pe swivre sa e konpran serten difikilte ki serten sekter prive zot pas atraver. Mon dir mersi lo lapar serten sa bann group antreprener ki souvannfwa tonm dan ran vilnerab lafen lemwan me kontinyen persiste pou protez lanplwa zot bann travayer ek en konsyans sosyal.  Msye Speaker dan sa demars pou vin pli inovativ e pli smart ki mon demande ki gouvernman i ankouraz bann think tank parmi nou bann zenn profesyonnel e travayer eksperyanse dan sak minister e pou enkli partisipasyon sekter prive pou met lide ansanm pou rod pli meyer fason fer e lapros ver lavenir Sesel.

Ki en fon ouswa trust fund i ganny kree pou ankouraz resers par nou bann zenn ki anbisye pou nouvo dekouver ki pou ogmant nou abilite pou adapte ek bann home grown lenvansyon ki kapab eksporte si zot marse. Sa bann tel resers e rezilta ava demontre ki nou bann partener etranze ki nou pa pe zis koze.  Parey dan nou konbat kont piratri pou kalifye nou pou plis sipor ankor.   Msye Speaker nouvel a letranze pe montre nou ki fason mank stabilite politik dan en pei i kapab kree enstabilite ekonomik e sosyal, se avek bokou gratitid ki an premye lye mon ankor remersi
Bondye pou stabilite dan nou zoli pti pei e remersi pep Seselwa ki’n ariv lo en nivo matirite pou konpran sa tre byen. An grann parti se sa ki’n anmenn nou lwen koman en Nasyon e fer nou bann viziter e envestiser santi zot an sekirite.

Frer e Ser Seselwa mwan ek ou nou pou bezwen kontineyn a tou pri prezerv sa.

Msye Speaker, frer e ser Seselwa espesyalman zabitan Grand-Anse Mahe. Mon remersi ou nenport landrwa ki ou ete, mersi pour ou sipor e solidarite, mon pou akote ou pou permet Sesel mentenir sa direksyon e pou asir sa touzour meyer lanvironnman pou plis devlopman kot ou ou reste touzour osant sa devlopman akoz san ou napa devlopman. San ou Prezidan Michel pa pour kapab realiz ou rev e ou vizyon.  Mon swa i pou Prezidan Michel dan sa prosen eleksyon.  Alors zwenn ek mwan pou anmenn sa viktwar pour Sesel dan sa prosen eleksyon. Mersi.

(Applause)

HON ANTONY DERJACQUES

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker Koleg Manm Lasanble Nasyonal, Frer ek Ser Seselwa bonn apremidi.  Mon kestyon se ki vre leta nou nasyon, leta nou gouvernman, leta nou pep? Tou lezour partou dan distrik kot mon pase lepep Seselwa i reponn. Zot envit mwan dan zot lakour, fanm Seselwa, zonm Seselwa, sa ki aze e sa ki zenn e vwala sa ki zot dir mwan. Lavi i tro ser pour sa ki travay e sa ki pe rod en travay, lavi i en kosmar. Pour sa ki pe travay e mazorite ki ganny en saler a pe pre R3800 i difisil pou fer 2 bout zwenn.

 

Depi ki roupi in devalye pri komodite dan laboutik in double. Anplis ki sa tanzantan pri i monte.  Semenn pase lo SBC nou’n ganny averti ki ankor ennfwa pou annan en ogmantasyon dan pri marsandiz. Yer pri karbiran ek petrol ti mont ankor.  Pep Seselwa i dir mwan ki saler i tro ba e ki en ogmantasyon R200 deswit i ganny anvale par bann depans ki kontinyen ogmante.  Pri delo, pri elektrisite, transport, lenz ek manze i tro o, zot standar lavi in desann e zot napa en lespwar pou lavenir.  Sa zafer lenflasyon zero poursan zot pa konpran, lenflasyon ti 70% an 2009 e zanmen lenflasyon in desann.

 

Mr Speaker nou pep i fristre avek sa kantite taks ki zot pe peye, en taks GST lo mazorite tou marsandiz ki zot aste, 15% income tax lo nou lapey lemwan, environmental levy tax lo tou bill PUC ki nou peye, nou pey en kontribisyon dan fon pansyon, bann nou ki lwe en lakaz nou pey 15% GST parlao sa lokasyon.  Sa ki roul en loto i pey road tax depandan lo cc sa loto. Businessman anplis ki sa i pey trades tax e i pey business tax.  Mr Speaker nou travayer Seselwa paregzanp sa ki travay IOT ek PUC i vreman fristre avek sa income tax 15% lo tou zot saler overtime ki zot rente apre travay normal pou ganny enn pti larzan pou anmenn dan Lakour. Akoz ki ler ou rente, travay plis, fer plis zefor pour ou fanmiy, leta nou gouvernman i bezwen kolekte 15% ou zefor overtime. Kote sa larzan i ale, pep Seselwa pe demande.

 

Mr Speaker pep Seselwa i dir mwan ki zot fatige espere pou zot ganny en lakaz, mon vwar, mon trouve kot Roche Caiman, 3 fanmiy pe viv dan en sel flat, kot en manman, en papa ek zot zanfan i dormi dan en sel  lasanm.  Sa ki zenn napa lespwar ki en zour zot pou kapab batir zot prop lakaz ouswa ganny en flat ek gouvernman, parey nou’n vwar lo SBC, i annan sa ki’n esper 26 an parmi sa 7000 aplikan ki finalman in ganny en flat Perseverans.  Sa ki’n marye, menaz pe kontinyen reste dan lakaz zot paran, zanfan i ne e grandi lanmenm. 7000 aplikan Mr Speaker i vedir 21,000 Seselwa ler ou pran kont zot madanm ouswa sa msye ek en zanfan. 30% nou popilasyon napa en lakaz, Msye Michel in fail pep Seselwa sa zot dir mwan.

 

Mr Speaker pep Seselwa in les mwan konnen ki zot santi ki zot pei in nepli pour zot ki gouvernman pe vann Sesel avek etranze espesyalman gran parti nou zil Mahe avek bann Lerwa ek Sheikh Arab. Sa ki sorti  Bahrain in pran son bout, Sheikh Abu Dhabi in pran plis ankor, Sheikh Saudi Arabia fek pran 52 arpan Takamaka e nou teritwar pe diminyen. Konbyen lans nou’n nepli annan akse avek, konbyen montanny zot pou pran?  Sa ki aze i dir, ki SPUP ti fer rapel, e i fer rapel Msye Rene ek Guy Sinon ki ti toultan dir Seselwa pou Seselwa. Nou pep ti krwar sa me avek Parti Lepep zot in ganny trair.  Krwayans dan politik SPPF in ganny rezete. SPPF in ganny aboli, fini avek Pillay, fini avek Savy, fini avek Testa, fini Alexander, fini Lloyd, fini Msye William Herminie, fini Frichot, fini Belmont e fini Msye Albert Rene, fini SPPF, fini pei, se lepep ki dir mwan.

 

Prezidan Michel zot dir pe vann tou nou later in donn sanksyon, permisyon pour later prive pour ganny vann.  Gouvernman anplis ki sa pe pas bay 60 an, 99 an lo nou later avek etranze.  Sesel nepli pour Seselwa.  Mr Speaker laplipar Seselwa i vreman konsernen avek sa problenm etranze dan nou pei. Tro bokou etranze i senpleman aste nou paspor ek nasyonalite Seselwa, tandis ki isi i ankor mank lanplwa. 9000 etranze pe zouir en lanplwa, landrwa reste, fasilite lasante, transport e pe repatri forex dan zot pei.  Sa gouvernman pe vann direkteman later avek etranze e donn permisyon pou serten propriyete prive vann lakaz, montanny Mont Josephine, lans, ek vila lo zil avek etranze.  Isi Sesel, Seselwa i dir mwan tou nou lakot lans ek lans dan sid in fini ganny donnen  avek Arab.

 

Seselwa i osi konsernen avek sa fasilite privilez, annefe diskriminasyon kont businessmen Seselwa e dan faver bann lenvestiser etranze.  En gouvernman SNP pou met Seselwa premye, Sesel pou retourn pou Seselwa. I zis si napa en Seselwa ki kapab ranpli en pos ki en etranze I ava travay e en Seselwa pour ganny sa training neseser pou ranplas li.  Zanmen nou pou vann Sesel, vann later Sesel, vann paspor Sesel.  Businessmen Seselwa pou ganny sa menm loportinite e privilez parey en etranze.  Laplenn pou nivo pour tou e pour tou Seselwa. Faver pour bann siporter parti lepep, pou fanmiy politisyen e pour zanmi politisyen pou arete.

 

Mr Speaker en gouvernman SNP pou reform son civil service e pou met an pratik 3 prensip. Nou pou etablir anba en lalwa en civil service commission ki pou met anplas regilasyon lo apwentman promosyon, kondisyon travay, gratwite, terminasyon dan travay e nou pou etablir en career structure. Civil service pou endepandan ek enparsyel. Sa vedir zot pa pour bezwen pratik okenn politik partisan dan zot travay.  Wi, civil service pou met a’n aplikasyon polisi en gouvernman me zot pa pour bezwen zwe rol ouswa fer fas avek diskriminasyon politik. Zot drwa pou kler dan en lalwa e sekirite dan zot travay pou asire.

 

En gouvernman SNP pa pe vin tir en group civil servants pou ranplas zot avek en group siporter SNP.  Mr Speaker parey Msye Ramkalawan in dir, Sesel i merit en lafors lapolis profesyonnel e konpetan.  Lapolis i bezwen training, Lekipman, e en striktir pour zot karyer. Nou bezwen retir politik dan kordgard. Lapolis pa kapab kontinyen pran lord avek Minis enteryer lo son loperasyon ek bann ka spesifik. Parey in arive dan ka restoran Le Marinier kot Por Inter Island, fodre zanmen ankor en Minis, en politisyen i enterfer e donn lord lapolis pour pa protez en Seselwa. Donn lord e konsantman pou lotorite pa pou dezobeir lalwa e kas lalwa.  Mr Speaker mon vreman trakase ki lapolis pe ganny servi pou oprim sitwayen dan zot legzersis, zot drwa konstitisyonnel, freedom of expression kot Allen Ernesta, Bernard Sullivan ek
Andre Kilindo in ganny arete e met dan kaso dan kordgard sa dernyen mwan. Partou dan lemonn Tinisi, Lezip, Libi, Jourdan, Oman, Yemen, Djibouti ek Ivory Coast, popilasyon ek lazenes pe rod zot drwa, drwa pli enportan se laliberte lekspresyon, i annan revolisyon partou.  Eski in ler pour nou retir nou Ghadafi, nou Mubarak, nou Ben Ali lokal opouvwar?  Wi nou pou fer sa revolisyon dan bwat vote, le 19, le 20 ek le 21 Me sa lannen.

 

NDEA i bezwen respe tou Seselwa ler zot pe fer zot travay. Avek respe pou drwa imen zot kapab ganny tou sipor nou kominote kont trafiker drog. I pa akseptab ki zenn i ganny bate, arestasyon san rezon senpleman pou pini.  Fizi ek tear gas kont nou popilasyon ek bann lot gas anpwazonnen.  I ganny servi paregzanp yer lo en zenn fiy Roche Bois apre zot bezwen raport lopital san konesans. NDEA pe rantre dan lakaz san rezon, aswar avek tors e ler zot kler lo lili zot vwar bann madanm touni zot riye.  Si NDEA ti servi byen son pep i ti pou ganny tou sipor, me san respe, san rekonnet drwa imen zanmen i pou en sikse e nou popilasyon pou kontinyen ganny viktimize ek sa fleo drog.

 

Mr Speaker Msye Ramkalawan dan en fason kler ek presi in donn nou son vizyon pour son pep anba en ladministrasyon SNP. I pou ouver en nouvo lorizon pour tou dimoun enkli siporter lot kote san okenn diskriminasyon politik.  In koz ek nou lo son vizyon e pou enkli bon lavi pour nou tou. En sistenm ouver e vreman demokratik kot sa ki travay pou kapab avanse ek son fanmiy e kontribye dan son sosyete, en pei kot i annan transparans, bon gouvernans, ek lalwa ek lazistis kot fini avek gouvernman diktater, ek en filozofi kominis, dan son vizyon i enkli en lazenes ki vreman pran pouvwar, pran zot desten dan zot lanmen dan dignite ek liberte. Son gouvernman pou vreman met divan anba lezel bann lazenes. In ekout byen ki lazenes pe dir isi Sesel e sa ki zot pe demande partou dan lemonn. Pou annan en transformasyon ki pou moderniz e aranz nou pei kot i pou kapab pran son plas parmi bann pep dan lemonn.

 

En gouvernman SNP pou fonksyonnen pandan son manda 5 an Msye Ramkalawan ti dir. I pa pour vin donn tol ek dibwa zis lavey en eleksyon espesyalman kot i annan lakaz ki koule pandan sa 5 an. Nou bezwen en gouvernman ki annan en progranm e plan imedyat e pa enn ki pe reve pou 2013 e son rev ki’n ganny abandonnen, 2017 ki zot rev in ganny abandonnen e prezan en rev pou 2020 ler i pou nepli konsern li sa se Prezidan Michel.

 

Nou nepli kapab vot pour en dimoun ki kas tou son promes, parey 2006 ler Msye Michel ti dir ki zanmen roupi pou devalye e kot I ti dir donn li en manda e pandan sa 5 an i pou fer, i pou batir, i pou konstrir 5000 lakaz.

 

Mr Speaker sa progranm relasyon eksteryer aktiv Parti Lepep pa’n anmenn nou bokou loner an sa ki konsern Lalibi se Msye Ghadafi i ti pey nou membership pou African Union e Vis Prezidan ti la prezan ler Ghadafi ti ganny en kantite sipor pour son United States of Africa e li koman premye Prezidan kontinan lafrik.  I fer mwan onte ler ansyen  sef protocol Ghadafi I dir lo BBC ki i annan dirizan Afriken ti ti azenou devan Ghadafi e anbras son lanmen. I ti ganny kouronnen koman King of Kings dan prezans Vis Prezidan Belmont. Isi Sesel ler son konsila sitiye Beau Vallon ti refize pey son lokasyon, Lakour ek kard ti met zot deor, sete lofis Prezidan ek Foreign Affairs ki ti enterfer e donn lord pou retourn tou pake Ghadafi dan sa konsila e met presyon lo sef Ziz plitar pou donn en lord kont tribinal. In ler pour nou re-egzamin nou relasyon avek bann diktater dan lemonn parey Ghadafi, Castro, Mugabe ek Kim Jong Il. Leson ki nou bezwen retir ladan se lepep ki pou bezwen pran pouvwar. Lademokrasi milti parti i bezwen ganny enplimante e drwa imen i esansyel pou legzistans en leta modern vibran e ki pou fer sikse ekonomik, sosyal ek politik.

 

Mr Speaker ozordi dan Lasanble Zeneral Nasyon Zini, Sesel i bezwen vot kont Kolonel Ghadafi, nou bezwen protez pep Libi.  Mr Speaker parey Msye Ramkalawan in dir son ladministrasyon SNP pou atak sa problenm kou lavi deswit.  Pou napa income tax lo tou lapey lemwan anba R5000.  Tandis ki bann ki ganny ant R5000 a R10000 pou pey 10% income tax e parlao 15% ziska 20% bann ki ganny en saler par lao 20,000 par mwan.  Tou dimoun ki pey income tax pou kapab fer son returns pou son depans paregzanp lo lasante, ledikasyon ek training. Nou pou ranplas sa larzan par en taks lo later ek lakaz ki etranze i annan isi Sesel. En milyonner, en Sheikh, en Lewa i kapab pey en taks pou ed nou mwen fortinen, nou travayer Seselwa. Mr Speaker pou napa income tax lo premye 20 erdtan overtime. Sa pou fer ki pou annan plis larzan dan pos Seselwa.  Travayer IOT, travayer PUC, travayer tou lotel ekout sa, zot zefor pou ganny rekonnet, personn pa pou vol zot, zot larzan overtime pou vin pour zot.

 

Mr Speaker Prezidan Ramkalawan pou redres nou lekonomi lo en nivo makro ekonomik ek bann mezir fiskal. Nou ti faid koman en pei an Novanm 2008. Msye Michel ti bezwen fer lapel avek IMF pou vin sov nou pei dan sa sitiasyon ki limenm avek Parti Lepep ti trenn nou. Koripsyon, mal administrasyon fiskal, depans bonnavini e en degou pou businessmen ek kapitalis ki ti anmenn nou dan sa presipis.  Nou pou redres sa bann polisi IMF pou met li an faver tou Seselwa e pa zis bann lenvestiser etranze.

 

Businessmen Seselwa i bezwen zwe en pli gran rol, paregzanp dan industrial fishing, bato tonyer, lotel 5 zetwal, lagrikiltir e lenstitisyon fiskal ek banker. Nou pou met larzan dan bann landrwa kle paregzanp touris ek lapes, pti lotel transpor lo later, lanmer ek aeryenn.  Nou pou bezwen eksplwat bann organizasyon rezyonnal parey SADC ek COMESA.

 

Gouvernman SNP pou ed antreprener Seselwa pou zwe en rol an deor nou pei e fasilit komers ant Lazi ek Lafrik. Pou ede nou pou met anplas e nou pou met a zot dispozisyon later e lenfrastriktir pou ankouraz prodiksyon lendistri, manufacturing e en devlopman entegral ki pou enkli servis par bann profesyonnel.

 

Mr Speaker nou pei pa kapab kontinyen trennen an sa ki konsern nou bann nouvo lenstitisyon demokrasi. Nou pou ranforsi e etablir lendepandans pou zidisyer. Nou bezwen Ziz Seselwa ki konpetan endepandan e ki annan en vizyon pour nou lalwa Konstitisyon lord ek lape. Nou komisyon drwa imen pa pe donn en bon servis nou pep. Nou bezwen revwar son konpozisyon, son lalwa, striktir ek bidze, pou le moman i pa efikas.  Lalwa elektoral pou bezwen ganny sanze pou etablir en komisyon elektoral endepandan avek en bon bidze ek striktir neseser pou etablir Mr Speaker en level playing field. San eleksyon free and fair zanmen nou pep pou annan konfyans dan rezilta nenport eleksyon.

 

Ethics Commission napa ledan e pa kapab fer lanket vizavi bann dirizan ki pe ranpli zot pos, olye senpleman fer en rapor anyel avek lendepandan i bezwen plis mordan.

 

Oditer Zeneral tou le zan depi sa dernyen 18 an pe fer rapor avek sa Lasanble lo gaspiyaz e koripsyon.  Mr Speaker napa aksyon. Lasanble Nasyonal i bezwen ranpli en  nouvo rol SNP pou fer sir ki i pou annan vre balans pouvwar, sa Lasanble pou nepli en yes House pou egzekitiv. Pou annan Mr Speaker checks and balances. Speaker pou vreman trwazyenm dimoun pli enportan dan nou demokrasi. En Manm Lasanble pou vre reprezantan son pep e i pa pour boy politisyen dan legzekitiv.  Jj pa pour kapab pous sa 16 Manm Parti lepep parey in fer e I pe ranplase Mr Speaker.

 

Lazenes Seselwa zot lavenir i briyan avek en ladministrasyon SNP. Msye Ramkalawan in ekrir tou bann first time voters, in ekrir zot en let e in donn son vizyon, nou nou’n rankontre zot, zot tou dan distrik.  Nou pou tir bann baryer politik kot zot bezwen zwe rol pou ganny sa ki zot in fini merite. Zot pa pou bezwen zwe rol dan en fondasyon Jj Spirit. Nou pou aboli ennfwa pour tou security clearance. SNP pou donn zot akse avek later, lakaz e ed zot pou etablir zot biznes, akse legal, i egal pour tou san diskriminasyon pou tou pou touzour. En progranm kot ou kapab kont lo nou pou ganny ou premye travay. Nou isi Sesel nou annan 20% travayer etranze dan sa 40,000 ki pe travay isi Sesel alors nou promes pour ou, lazenes, i reel e I imedyat. Nou’n fini eksplik zot lo nou plan ek mezir ki nou pou pou fer pou deal avek saler. Nou konnen ki zot pli gran konsern I osi lazenes, en flat e en progranm pour sa I solid e byen etablir dan en gouvernman SNP, zot kapab krwar dan SNP, zot kapab krwar dan Msye Ramkalawan.

 

Mr Speaker parey tou MNA SNP ki’n koz avan mwan, nou tou nou’n prezant en progranm, en gouvernman SNP pou imedyatman amelyor lavi tou lezour, tou Seselwa, en progranm reel e konkret, pa en rev 2020, pa bann promes repete pandan sa dernyen 34 an ki Msye Michel in dan gouvernman nou enterese e angaze pou kree en meyer lavi ranpli avek langazman, loportinite, lazistis partisipasyon, egalite ek sikse pour tou lazenes Seselwa.

 

Nou en parti liberal ki krwar dan laliberte, dan drwa imen, en gouvernman ouver ki travay dan latransparans e avek bon gouvernans, mon krwar dan mon pep ki kouraze e ranpli avek dignite ki pa depan lo lasarite Lewa avek Sheikh etranze me dan son prop zefor, dan son lafwa ek spiritialite, mon krwar dan nou linite e kont labi sa ki ini nou parey labi lo larelizyon, pa diviz nou, pa diviz Seselwa, pa servi larelizyon pou diviz nou pti popilasyon, pa servi nou paviyon  ki nou tou nou fyer ler nou vwar flote pou diviz nou pti popilsyon Seselwa. Legliz pa kontan ki ou melanz Lepap avek politik partisan.  Mr Speaker lepep pa kontan ler zot pli gran senbol linite, zot paviyon i ganny servi osi dan politik partisan.

 

Mr Speaker Parti Lepep pa servi madanm Seselwa ek zot devlopman ki nou krwar ladan e siporte pou esey kriye ki sa lamars le 8 mars pour en lamars Parti Lepep. Mon pou pran par ladan ek mon fanmiy, dirizan SNP pou pran par ladan ek zot fanmiy, sa zour i pou tou madanm, pa esey diviz nou pti popilasyon Seselwa.  Mr Speaker byento pep Seselwa pou al vote, zot pe mazin byen e nepli krwar dan fancy fair, baka, labyer ek burger.

Mr Speaker mon poz la e mon mazin Ghadafi lo televizyon, kot i ti dir avek son bann popilasyon ki ti pe revolte partou li dan son krwayans, dan son spesifisite, mon pa konnen si in mank osi mantal, i ti dir, ale, fete, bwar, danse akoz zot siport mwan.  Mr Speaker dan sa eleksyon pep Seselwa pa pou al bwar, danze, manz burger, fete, zot pou mazinen, zot malen, mon krwar dan mon pep Seselwa, mon krwar ki zot pou vot byen. Zot pou vot pour zot bezwen. Fini ek sa bann hoolala. Sa weekend mon ti pas partou Mahe, Anse Etoile, Beau Vallon, Bel Ombre, Parti Lepep ti dir vini, vin bwar, vin manz burger. Mr Speaker ti annan zero popilasyon dan tou zot fanfar. Zot pa pou pran par dan zot bann hoolala.

Mr Speaker isi Sesel sa revolisyon ki pe arive Tinizi, Libi, Lezip pou arive isi Sesel.  Pep Seselwa pe esper le 19, le 20, le 21 e revolisyon pou la dan bwat vote.

 

Mr Speaker revolisyon pou arive, e nou dan SNP nou pou retourn Sesel pou Seselwa, nou pou retourn sa pei pou Seselwa e nou zanmen nou pou les tonbe.

 

(Applause)

 

MR SPEAKER

Meeting adjourn ziska demen 9 er bomaten.