::
Home » Verbatim » Verbatim -Second Term 2011 » Tuesday 5th July 2011

Tuesday 5th July 2011

Download PDF


NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 5th July 2011

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Deputy Speaker in the Chair

MR DEPUTY SPEAKER

Mon a dir bonzour tou Manm Onorab, bonzour bann zenn Parlmanter ki dan galeri, nou ava demar nou sesyon ozordi.  Lo Agenda nou ava pran the First Reading, Constitution of the Republic of Seychelles (sixth Amendment) Bill.

CLERK

This Act may be cited as the Constitution of the Republic of Seychelles (Sixth Amendment) Act 2011.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou a pran nou dezyenm item ki lo nou Agenda, i en mosyon. Mon ava envit Onorab Clifford Andre pour li prezant son mosyon.  Mon ti a kontan tir zot latansyon ki si i annan otan dimoun ki pou koze nou pa pour al pli lwen ki tea break. Silvouple organiz zot.  Onorab Andre.

 

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mersi Deputy Speaker. Bonzour tou Manm Onorab, bonzour bann zenn Onorab ki dan galeri.

Mr Deputy mosyon ki pe ganny prezante avek sa Lasanble i lir konmsa:

Sa Lasanble i adopte rapor komite ki’n ganny etablir pour konsider fer envestigasyon e osi pran levidans  dan sa rapor Komite Drwa Imen lo lensidan ki ti arive Prizon Montagne Posée ant le 6 a le 15 Mars 2009 – 2006, enn pti lerer lo Order Paper. So i 2006.

 

DEPUTY SPEAKER

Pou retir 2009 pou met 2006.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Speaker sa mosyon ozordi i pe ganny prezante, i an rezilta en rekomandasyon lo en mosyon ki ti ganny anmennen dan Lasanble dan nou sitting le 14 Zilyet 2009.  Mr Speaker Lasanble ti aprouve ki en Komite i ganny formen avek reprezantasyon tou le 2 parti ki enkli Lopozisyon osi Parti Lepep. I dezapwentan ozordi letan nou pe prezant en tel mosyon kot reprezantan Lopozisyon lo sa komite ti agree e ozordi zot absan pour zot donn sipor, ou mwen ki zot kapab fer ekout prezantasyon sa mosyon.

 

Sa komite, letan ti’n etablir i ti ganny loportinite pour li fer bann entervi avek diferan dimoun e diskit diferan size. Le 31 Zilyet 2009, komite ti ganny privilez pou zwenn avek Per Gregoire ki enn bann dimoun ki byen koni isi Sesel. Nou ti ganny son apersi lo ki mannyer serten bann sitiasyon oubyen bann keksoz i marse dan son pei e ki mannyer li son involvement i ete an relasyon avek sa bann size.  Msye Speaker nou ti osi koman en komite zwenn avek bann rimann ki ti Montagne Posée e osi bann kondannen, zot osi zot ti pe servi zot santans dan prizon Montagne Posée.

 

Komite ti ganny privilez osi pou zwenn avek, sa letan Sirentandan Prizon, nou ti ganny en antretyen osi avek Prezidan Lakrwa Rouz, sa letan ti Madanm Servina, nou ti osi ganny antretyen avek Komisyonner Lapolis Msye Quatre e Madanm Marie Ange Hoareau ki Sekreter Prensipal pour Zafer Entern. Bann vizit ki sa komite ti antreprann ti konm swivan; Nou ti vizit Prizon Montagne Posée, Kordgard Santral, Beau Vallon e Mont Fleuri.

 

Msye Deputy Speaker i enportan pour note ki dan tou sa bann vizit, la mon oule koz spesifikman  Montagne Posée nou ti ganny nou bann tour gide me selman ti napa okenn restriksyon lo okenn demann ki nou nou ti fer pou vizit okenn landrwa partikilye dan prizon Montagne Posée e avek sa, nou ti a kontan remersye lotorite prizon, ki sa nou’n fer personnelman me la nou dan Lasanble, nou ti a kontan remersye lotorite Prizon e dir ek zot ki nou satisfe sa vizit ki zot in efektye pour nou san okenn kondisyon kot prizon Montagne Posée.

 

Menm sitiasyon ti ganny akorde avek nou letan nou ti vizit Kordgard Santral, Beau Vallon e Mont Fleuri. Msye Deputy Speaker Komite dan son envestigasyon ti fer posib pour nou osi vwar e ganny sans gete ki ti arive sa zour e nou ti ganny video footage ki ti disponib avek Komisyon Drwa Imen e nou ti pas nou letan pour nou vwar ki egzakteman in kapab arive sa zour.

 

Mr Deputy Speaker, lobzervasyon ki komite ti fer ki dan rapor ki pe ganny prezante se ki staff kot prizon sa zour pa ti paret pe travay an kordinasyon avek kanmarad. Sakenn ti a pe fer keksoz diferaman dan zot prop letan e sa ti lakoz serten bann problenm. Komite ti vwar ki bann lafors ki pa rezonnab ki’n ganny servi letan ti pe handle bann prizonnyen sa zour par bann staff e lezot ki ti lo site.

Trwazyenmman bann lisyen ki ti pe ganny servi sa zour pa ti pe ganny handle avek serten profesyonalizm parey lotorite oubyen nou komite nou ti a’n swete ki sa ti pe  ganny fer.  Me toudmenm komite in osi apresye ki prizonnyen, tou le de rimann oubyen bann ki ti’n ganny kondannen ti pe annan en kondwit agresiv e dezordonnen letan zot ti fas a fas avek lafors ki nou nou’n konsider parfwa pa ti apropriye.

 

Senkyenmman komite in obzerve ki sa camera footage i ti limite, i pa ti pe kouver tou bann angle ki nou ti a’n swete e i annan serten keksoz ki nou’n vwar par bout  e nou pa’n vwar son kontinite me nou’n revwar lensidan ki mannyer in arive apre.

 

An konklizyon Mr Speaker lo rapor, komite in vwar ki ti annan vyolasyon drwa prizonnyen, vizavi bann lafors ki pa rezonnab ki ti pe ganny servi. Parey mon’n dir, lisyen, guard dogs pa ti rezonnab e se sa ki ti koz serten bann injuries ki prizonnyen ti sibir e sa osi komite ti vwar ki i pa akseptab. En lot bann rekonmandasyon dan nou konklizyon, plito, nou’n vwar ki lotorite prizon ti mank serten training pour zot handle sa sitiasyon. E sa ti ganny osi diskite avek sa letan Sirentandan Prizon.  Komite dan son konklizyon in osi vwar ki lotorite prizon pa ti’n prepar li pou en tel evantyalite si en zour i arive.  E sa ti fer ki serten bann endividi ti pran bann reaksyon ki zot zot ti krwar i apropriye pou pran a sa letan.

 

Msye Deputy Speaker bann rekomandasyon ki komite in fer, mon pou pas lo la e osi dan sa rapor ki’n ganny prezante ki i annan en remand centre ki ganny etablir separeman avek bann kondannen. Nou okouran ki i annan serten travay ki pe ganny fer lo la me toudmenm sa i dan rekomandasyon e ki i annan en juvenile centre ki ganny mete pour bann rimann. Sa nou ti pe demande lo en baz irzan akoz a ler aktyel bann zenn ki anba 18 an ki’n komet en lofans i pe ganny garde ansanm avek bann adilt ki Montagne Posée. Alors kekfwa zot aprann serten pratik ki sa bann adilt ti pe fer e i fer zot letan zot sorti zot osi zot annan serten panse, ki kekfwa pa apropriye pour zot.

 

Msye Deputy Speaker nou’n osi rekomande ki i annan serten regilasyon ki ganny met anplas pour ki bann drwa prizonnyen ki ganny garanti anba serten lalwa i ganny met anplas pou fer ki bann travayer prizon, bann zofisye ki travay avek prizon zot ava konnen e sa bann regilasyon nou’n rekomande ki i ganny sirkile avek sa bann dimoun pou ki zot osi zot ava kapab desarz zot responsabilite konm il faut.

 

Msye Speaker nou’n osi rekomande ki i annan bann prosedir ki ganny etablir dan ka en evantyalite parey i ganny repete pour ki bann norm, bann protokol si oule, i ganny swiv par sa bann zofisye anba direksyon e sipervizyon Sirentandan Prizon e ki lotorite i annan bann backup ki osi annan bann chain of command ki ganny etablir pour zot ganny swiv letan zot ganny segonde avek lotorite Prizon pour vwar en sitiasyon parey.

 

Nou’n osi met lanfaz lo reabilitasyon prizonnyen. Nou okouran i annan serten pe ganny fer a ler aktyel, nou’n ensiste oubyen rekomande ki bann staff prizon i ganny training apropriye ki a permet zot swiv sa bann lenstriksyon ki’n ganny mete.  Progranm pou osi ed bann prizonnyen dan zot ledikasyon zot menm ki menm si zot anndan par lefe ki zot in komet serten lofans, zot ava ganny en sistenm ledikasyon ki apropriye. Nou  okouran ki i annan serten keksoz ki pe ganny fer me nou pe rekomande ki bokou plis i ganny fer dan sa konteks.

 

Nou pe demande osi ki i annan en separasyon ant bann hardcore criminal parey nou dir avek bann light criminal ki kekfwa li par lefe en lensidan in arive ki in fer en fot e in komet en lofans, so ki zot pa ganny mete ansanm pour ki kekfwa zot ganny en recount lo ki sa hardcore criminal li in fer.

 

Nou’n osi demande ki I annan en sistenm apropriye pou bann search ki ganny fer lo bann prizonnyen e lo bann dimoun ki vin vizit sa bann prizonnyen. Nou’n rekomande ki I ganny fer dan en fason imaniter, ki I a ganny fer byen e ki sa bann prizonnyen letan pou retournen sorti ankour oubyen kot dokter, oubyen nenport ki landrwa ki zot bezwen ale zot pa pe retourn dan prizon avek bann sibstans si oule, oubyen bann zouti ki pou permet serten sitiasyon ankor ganny leve.

 

Nou’n osi rekomande ki bann madanm prizonnyen oubyen bann rimann zot bezwen ganny en landrwa apropriye pou zot annan enn pti letan pour zot detann ki sa letan pa ti egziste e se sa akoz i dan nou rekomandasyon. Nou’n osi dir ki bann camera i bezwen ganny mete dan bann landrwa kot i kouver tou bann areas kot sitiasyon, aktivite i ganny fer. Nou’n demande pour ki i annan en Prison Advisory Board ki proaktiv e ki for e ki donn en rapor lo en baz regilye. I pa zis la e posibleman nou pa tann li preski ditou akoz sa ki nou nou ti obzerve letan nou ti fer nou rekomandasyon.

 

Nou’n osi rekomande ki lotorite prizon i kontinyen travay avek bann lezot stakeholders tel ki Friends of the Prison pour ki sa i ava benefisye bann prizonnyen, e osi prizon e bann staff ki travay avek prizon.

 

Finalman Mr Deputy nou’n demande ki manda sa komite i ganny extended pour li kontinyen monitor e raport lo lenplimantasyon bann reform ki pe ganny fer dan prizon. Parey nou okouran i annan bann prizonnyen ki pe fer zot bann reabilitasyon lo bann zil elwanye. Sa ti enn bann pwen for ki ti sorti e sa komite i bezwen kapab kontinyen pour li sirvey sa bann sitiasyon e pour osi rekomann avek lotorite bann keksoz ki nou koman en komite nou krwar i bezwen ganny met anplas pou fer sir ki nou sistenm reform dan prizon i adekwa e ki i zwenn oter ki pep Seselwa e Sesel i ekspekte.  Mr Deputy avek sa mon ti ava demann sipor Lasanble, Manm ki prezan pou siport sa mosyon, adopte sa rapor ki nou’n table devan komite.

 

E avek sa mon ti a kontan remersye tou manm sa komite ki’n travay dir pour nou kapab fer sir ki nou konklir nou rapor e nou soumet devan Lasanble pour ki i ganny konsidere.  Avek sa Msye Deputy mon remersye ou.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Okenn ki segonn mosyon? Ou ti oule dir enn de pti mo Onorab?  Proceed.

HON ROY NIBOURETTE

Manm Lasanble Nasyonal, Manm komite responsab pour sa rapor, tou dimoun a lekout bonzour.  Msye Depite i enportan pour note ki sa kontribisyon ki mon pe al fer i en travay kolektiv ant Onorab Joevana Charles, Manm Elekte pou distrik Roche Caiman e mwan menm ki 2 manm sa komite parmi  bann lezot manm ki enkli Onorab Antony Derjacques e Onorab Colin Dyer ki dan lopozisyon.

 

Msye Depite sa rapor i dekoul direkteman dan travay sa komite.  Alors i pou vreman enportan ki tou manm sa komite i pran son responsabilite kolektivman pou aksepte son kontribisyon dan sa prosesis.  Si okenn Manm lopozisyon i deside pou napa okenn lentere lo sa deba, sa i prouve ki zot pa ti serye e senser ek zot desizyon e kontribisyon dan sa prosesis.   Me larestan Manm Msye Speaker nou pou kontinyen promot lademokrasi ki nou Konstitisyon i rekomande e al ver dezir nou pep an rekonesan ki se lepep ki’n met nou la pou defann zot drwa kKnstitisyonnel espesyalman drwa imen kan i konsernen.

 

Msye Depite term referan sa komite ti ganny etablir le 14 Zilyet 2009, sete pou konsidere, fer lenvestigasyon e pran levidans akote sa rapor ki ti ganny soumet par Human Rights Commission lo diferan lensidan Montagne Posée. Msye Depite permet mwan rekonnet travay sa komite e nou lenstitisyon ki’n ganny fer avek tou profesyonnalizm e lendepandans ki son manda ti donn li pou egzerse.   Malgre nou a remarke ki mwan pour mwan i fer egzakteman 2 an ki sa komite in konplet son misyon e sa letan in permet li pou fer bann analiz tre profon ek bann legzersis tre entans pour ki nou’n nobou sorti avek rekomandasyon ki tre valab e obzektif.

 

Msye Depite lenplimant sa bann rekomandasyon i kapab ganny fer deswit an mwayenn term e osi i annan ki pou pran bokou letan depandan lo resours leta. I pa’n toultan fasil pour sa komite ganny tou lenformasyon e kan i ti oule. Me mon a dir ki bann bon korperasyon avek bann lezot partner ki’n fer nou lavi ase fasil. Parey nou a vwar, sa dokiman i ganny divize an 11 seksyon. E sak seksyon i dekrir diferan letap misyon sa komite ki adres bann interview parey in fek ganny dir, landrwa ki’n ganny vizite, review film lo sa lensidan limenm e bann rekomandasyon e menm bann dokiman ki sa komite in bezwen fer referans avek.

 

Msye Depite a mon’n avi seksyon pli enportan dan sa dokiman se kot i adres bann rekomandasyon avek lotorite konsernen pour ki i azir ki sa bann rekomandasyon i ganny pran kont.  E in ganny adrese avek lobzektif pou amelyor kot i mal e travay lo bann defi.  Msye Depite menm si sa bann rekomandasyon i adres plito bann defi, i enportan pou note ki sa komite i osi vwar serten area pozitiv avek Divizyon Prizon e son bann asosye e osi bokou laspe e eleman pozitiv dan sa bann imen ki swa zot pe ganny detenir ouswa in ganny kondannen dan prizon Montagne Posée.  Lefe ki tou Manm Lasanble i annan en kopi sa rapor i pa pour fer sans pour mwan re-enform zot lo sa bann rekomandasyon akoz i plito i fek ganny dir.  Plito mon a demann avek lotorite konsernen pou etidye byen sa rapor e pran bann mezir avek bann desizyon apropriye.  I pou osi enportan ki tou bann partner sa minister ki ansarz prizon i ganny en kopi sa rapor pour zot  met zot lekor azour avek son konteni.

 

Msye Depite, atraver ou permet mwan komann nou lenstitisyon pou pran sa pa enportan dan nou lademokrasi anver Human Rights. Se sa ki nou Konstitisyon i dekrir, se sa ki nou pep i kontinyen demande e se sa ki nou lenstitisyon i kontinyen promote. Msye Depite Speaker nou lenstitisyon i annan en rol oversight lo gouvernman e ankor ennfwa nou lenstitisyon pe montre ki nou pran nou responsabilite oserye.

 

Msye Depite i reste mwan pou remersye tou dimoun dan en fason ou en lot ki’n fer zot kontribisyon dan sa prosesis. En mansyon spesyal i al pou Madanm Clerk nou Lasanble Ms Veronique Bresson ki’n en moter tre enportan dan tou sa ki’n arive. Mersi Ms Bresson. Mon a demande ki sa dokiman i vin ofisyel apre ki in pas dan bann prosesis normal e demokratik. Ankor ennfwa Mersi Msye Depite. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou napa okenn entervenan, nou a  demann Onorab Andre pou right of reply si i annan.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Msye Deputy mon ti a kontan remersye Onorab Nibourette pou son kontribisyon, i osi en manm lo sa komite. Mr Deputy mon pou napa tro gran keksoz pour mwan dir apard ki acknowledge ki nou ti osi ganny loportinite pour nou zwenn avek Zidisyer. Dan sa konteks sete Zistis Bernadin Renaud. Sa letan i ti pe fer Acting Chief Justice. Nou ti ganny antretyen avek li e li osi i ti eksplik nou enn pti pe ki mannyer perspektiv zidisyer lo sa size.

 

Msye Deputy parey Onorab Nibourette in dir, sa rapor i kler, i self explanatory si oule e i ti ganny sinnyen par Manm Lopozisyon ki ti lo sa komite. So ankor ennfwa mon pou dir ki si zot pa prezan i montre ki zot pa commited to words, content of the report oubyen zot pa serye lo sa rapor ki devan nou.  Msye Deputy pou terminen mon ti a kontan propoze, rekomande – parey Onorab Nibourette in dir sa rapor i vin ofisyel e i ganny sirkile avek bann dimoun konsernen ki’n ganny mansyonnen, enkli Minis ki responsab pou Lotorite Prizon e bann subsequent, Komisyonner Lapolis, lezot dimoun ki enplike direkteman ou endirek avek deroulman bann sitiasyon dan prizon.

 

Mr Deputy avek sa mon pou terminen e mon ti a demann tou manm pou vot an faver sa mosyon. Mersi.

 

DEPUTY SPEAKER

Nou a pran en vot. Tou sa ki an faver lo mosyon. Mosyon in pase unanimous. E nou’n osi ariv alafen nou sesyon pou ozordi. I domaz, nou ti a demann bann zenn parlmanter pou tournen Mardi prosen, kot pou annan en deba enpe pli feros, enpe pli senbolik. I domaz nou’n fini ase boner. Mwan personnelman lo behalf mwan menm e mon fanmiy mon senpatiz kondoleans avek Speaker pou dese son papa ki lanterman i apre midi. Tou dimoun ki kapab fer en zefor pou silvouple attend sa lanterman. E mon pa konnen si Leader of Government Business i annan keksoz pou dir.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mersi Mr Deputy Speaker. Lo nou kote nou’n deza – personnel petet la onivo group mon ti a kontan eksprim nou senser kondoleans avek lafanmiy Speaker pou sa gran pert ki lafanmiy in sibir e sertennman nou kote nou pe al donn li nou sipor apre midi lo seremoni lanterman.

 

MR DEPUTY SPEAKER

So mon krwar nou tou ki’n pas dan lapolis, Msye Herminie in enn bann pionye ki’n prepar nou, enkli mwan menm. So ankor ennfwa mon senser kondoleans. Nou ava adjourn ziska Mardi prosen.