::
Home » Verbatim » Verbatim -First Term 2011 » Tuesday 5th April 2011

Tuesday 5th April 2011

Download PDF


NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 5th April 2011

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr. Speaker in the Chair

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonazl, bonzour Minis avek son delegasyon, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour.

Ozordi parey labitid premye pwen lo nou azanda se Question Time e se Minis pou Lasante Dokter Erna Athanasius ki pe vin reponn bann kestyon e nou ava komans avek premye kestyon, kestyon 25 par Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Bokou Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou Manm e tou dimoun ki pe ekoute. Mr Speaker sa premye kestyon mon pe withdraw in tro vye e tou keksoz in ganny fer.

MR SPEAKER

Ok nou pe ganny enpe problenm avek vye kestyon. Kestyon 26 Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker eski Minis pou Lasante i kapab donn sa Lasanble rezon akoz ki aircondition ek water heater ki ti ganny trouve dan sa pti klinik Anse La Blague ki Ameriken ti finanse e konstrir in ganny tire e kote in ganny mete. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Mr Speaker, bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun alekout.Mr Speaker mon ti a kontan komans par en pti koreksyon pou met rikord kler, Ameriken pa ti konstrir sa klinik, sa pti klinik ti la depi byen avan e bann Ameriken ti finance e anreprann son renovasyon. Sistenm sofaz delo e sistenm klimatizasyon ti retire pou sa bann rezon swivan.

 

Vi ki sa klinik i sitan pre avek lanmer nou ti komans apersevwar ki salen ti pe afekte toulede. Sa sistenm klimatizasyon ki ti plase an deor sa batiman e osi sistenm sofaz delo ki li osi i ti trouve an deor sa pti klinik. Ti osi annan lafreyer ki kelken pa neseserman en dimoun Anse La Blague ti a kapab pas laba e pran sa sistenm sofaz delo ki ti plase a leksteryer sa klinik e ver 2009 alors zofisye Minister ti retir sa sistenm klimatizasyon e osi sa sistenm sofaz delo.

 

Enn sa bann sistenm klimatizasyon in plase lopital Baie Ste Anne sa lot ti plase grand Anse kot dispanser e sistenm sofaz delo ti plase dan klinik Grand Anse. Mersi.

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis vi ki sa lokasyon sa klinik i ti pou toultan obor lanmer e ki salen ti pou lanmenm la, dan zot planifikasyon eski zot pa ti pran sa an konsiderasyon? E dezyenmman eski Minis i kapab dir avek nou si zot annan okenn plan par egzanp  partou kot zot in remet sa bann Airconditioning e water heater vi ki i obor lanmer menm eski zot annan okenn plan pou annan lezot kalite metod pou ki  dan sa bann fasilite zot ava kapab annan Airconditioning e water heating ki ava enn bann keksoz enportan pou zot servi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Mr Speaker. Dan sa pti klinik Anse La blague wi i ti toultan obor lanmer e mon pa konnen egzakteman ki lannen ti ouver sa klinik me selman i en klinik ki pe ganny servi zis ennfwa par mwan pou fer en klinik Lasante manman ek zanfan. I annan zis 7 zanfan dan sa zanviron ki pe ganny deservi par sa klinik. Tou leres servis, bann zabitan Anse La Blague pe ganny oubyen home visit oubyen servi dan klinik Grand Anse. Me parey Onorab in eksplike poudir i annan bann sistenm klimatizasyon e zot tou zot enpe obor lanmer e salen i kapab bag zot wi, me selman annefe sa pti klinik Anse La Blague i egzakteman lo lanmer i zis la lo disab, leres klinik kot nou’n mete Baie Ste Anne avek Grand Anse kantmenm i annan salen partou Sesel e partou lo kot Praslin e Mahe e toulezot zil, salen pa pe afekte sa bann sistenm dan sa bann landrwa kot zot in ganny plase la egzakteman. Konsiderasyon pou gete kote klinik i ganny konstrir sa mon krwar dan le fitir nou devret get byen pa met klinik lo lans. Mersi Mr Speaker.

 

HON MITCY LARUE

Mersi Mr Speaker, bonzour toulmonn.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis ki alternativ son Minister pou met anplas pou asire ki i annan bon vantilasyon ler zot fer klinik en fwa par mwan.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Pou vantilasyon annefe mwan menm mwan mon ti demann sa kestyon eski i annan vantilasyon dan sa landrwa letan zot fer klinik enn fwa par mwan e larepons ki mon’n gannyen avek bann travayer laba  ki i annan ase vantilasyon vi ki egzakteman zot ganny cross ventilation avek lanmer e zot annan posibilite met fan me selman i annan dimoun ki pa pe servi sa fan. Mersi Mr. Speaker.

 

MR SPEAKER

Kestyon 27, Onorab Andre Pool.

 

HON ANDRE POOL

Mr. Speaker mersi. Bonzour tou dimoun ki pe ekoute.  Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis responsab pou Lasante pou eksplik nou Lasanble ki pe arive avek plan pou met en fencing otour sant Lasante Anse Boileau.

 

MINISTER ERNA ATHANSIUS

Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Mr Speaker sa plan i ankor la me pou le moman nou pe al depans preski 1 milyon roupi pou nou al fer renovasyon lo sa sant Lasante e nou plan fencing pou reste la. Letan nou fini fer sa renovasyon nou ava pran sa koman en priyorite. Mersi Mr. Speaker

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis eski zot satisfe ki i annan sekirite adekwat kot sant Lasante Anse Boileau anvi ki zot pa’n konsider sa fencing anba sa proze en milyon roupi ki zot pe al fer kot sa sant Lasante. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. An sa ki konsern sekirite dan sa sant Lasante annefe en sant Lasante i ouver pou piblik alor i annan nenport ki ki kapab antre koman pasyan e kapab vin vyolan si i anvi. Me selman letan nou pe koze avek nou staff, wi, zot annan en krent e zot annan serten lafreyer konsernan sekirite me avek sa renovasyon nou annan plan pou fer sa fencing. Sa nurse manager ki ansarz sa klinik  i byen satisfe ki nou pe al fer sa renovasyon avan nou fer fencing, vi ki nou pe al fer renovasyon ase konsiderab e ase entans i pa pou volapenn met en fencing deswit avan nou fini sa renovasyon. Sa renovasyon pou pran detrwa mwan e apre sa nou pou bezwen met en fencing. Mersi Mr. Speaker.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour toulmonn. Minis mon ti a kontan demann ou vi ki Klinik Anse Boileau parey ou konnen i  sa sant ki ganny servi bokou plis par ladministrasyon prizon Montagne Posée pou tret bann kliyan laba anler ki malad e anvi ki sa i en sitiasyon difisil, eski Minis i kapab dir nou si   in konsider nesesite pou annan en sistenm sekirite spesyal pou sa landrwa pou protez letablisman e bann travayer ki laba.

 

Dezyenm kestyon Mr Speaker se pou demann avek Minis vi ki nou Lasanble e mon vwar ki Onorab Pool osi i dakor avek sa, ki sa de keksoz i ganny fer anmenmtan ki ler renovasyon i ganny fer sa fencing i ganny mete anmenmtan e si zot bezwen enpe finansman ekstra nou Lasanble i pare pou fer li,  alors eski Minis i pare pou li demann avek Minister Finans sa finansman ekstra pou fer sir ki sa keksoz i ganny fer anmenmtan. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. Pou reponn ou premye kestyon Montagne Posée i annan zot prop Health Centre e dokter ek ners dan sa letablisman. E an ki konsern sekirite, letan nou bezwen deservi sa bann dimoun, zot annan zot prop sekirite. Mon napa en krent ki nou bezwen ekstra sekirite akoz si enn sa bann dimoun i bezwen vin dan sa klinik Anse Boileau oubyen dan lopital Anse Royale zot pou vini avek zot sekirite.

 

Pou reponn sa dezyenm kestyon ki si nou kapab fer sa fencing anmenmtan ki nou pe fer renovasyon, annefe letan pou annan bann dimoun konstriksyon e renovasyon dan sa landrwa, kot fencing pou ganny mete i petet pou anpes bann veykil deplase me selman nou ava gete avek nou dimoun proze e petet zot a pran sa an konsiderasyon. Mersi Mr. Speaker.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mersi Mr Speaker, bonzour Minis e tou manm Onorab e tou dimoun ki pe ekoute. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis si in annan okenn ka vol oubyen vandalizm kot sa sant pandan sa dernyen lannen e si wi ki bann mezir apropriye ki’n ganny pran pou mitigate sa sitiasyon.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. Mon pa’n ganny lenformasyon okenn vol dan sa sant Lasante Anse Boileau me dan tou nou sant Lasante nou annan sekirite kantmenm nou napa fencing dan tou. Mersi Mr. Speaker.

 

MR SPEAKER

Kestyon 28, Onorab  Francoise.

HON TERENCE FRANCOISE

Msye Speaker eski Minis pou Lasante i kapab enform zabitan Anse Royale kan eski Nouvo Lopital Anse Royale pou komans fonksyonnen e ki bann servis ki sa lopital  pou ofer bann zabitan. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Pou komans fonksyonnen osito ki gouvernman Sinwanr i remet avek Minister e nou ekspekte ki sa pou arive okour sa mwan menm. Mon krwar sa pou reponn ou premye kestyon.  Ki sa bann servis ki sa lopital pou ofer, bann servis ki pou annan dan sa lopital i bann servis swivan.

  1. Nou pou annan en servis dirzans.
  2. Nou pou annan en servis konsiltasyon.
  3. Servis radyolozi, savedir X-Ray.
  4. Servis kenerziterapi, Physio.
  5. Servis maternite e bann servis asosye avek maternite.
  6. Servis admisyon pou bann maladi zeneral ki pa tro grav.
  7. Nou pou annan en ward zanfan.
  8. En ward madanm ek en ward zonm e sa ward zanfan osi pou annan en pti playground ki entegre.
  9. E pou annan en pti sal loperasyon ki kapab fer bann pti prosedir senp.
  10. E nou pou annan servis dispanser osi.

Mersi Mr Speaker.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Mon ti a kontan demann Minis ki plan son Minister pou annan prezan viz-a-vi sa vye lopital, eski son Minister pou repare oubyen rekonstrir en lot lenfrastriktir ki dapre konpran pou kout bokou pli bon marse, pou cater pou bann lezot servis ki nouvo lopital pa pe ofer.

 

E dezyenmman lefe ki semen Mont Plaisir i annan en kantite transport ki servi sa semen e avek liniversite, eski son Minister pe mazin fer en parking oubyen eski i annan en nouvo parking pou retir transpor obor sa semen e pou transpor aret servi sa larantre vye lopital ki konmela i en danze si oule pou sa semen. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Mr Speaker. Konsernan plan viz-a-vi vye lopital, wi Minister i annan en  plan pou renovasyon sa vye lopital akoz mon ti a kontan soulinnyen ki sa nouvo lopital Anse Royale i en lopital e bann progranm e bann servis ki nou fer an deor lopital parey dan bann sant Lasante, progranm marternite ek servis enfantil, dantis,bann zofisye Lasante piblik tou sa bann servis pou ganny plase dan sa vye lopital letan nou fer nou renovasyon. Bann premye moman letan nou pe servi sa nouvo lopital nou bezwen retir tou dimoun dan vye lopital pou fer renovasyon. Tou sa bann progranm ki nou fer an deor en lopital i pou ganny fer through sa lopital menm.

 

Me konsenan ou dezyenm kestyon semen Mont Plaisir si nou pou annan en nouvo parking, wi nou pe diskite sa. nou annan en parking par deryer sa nouvo lopital e sa parking nou pe sey fer en plan avek sa konstriksyon kot nou kapab annan en larantre pou aret servi sa semen devan nou Liniversite e servi sa larantre lopital ki lo main road. Mersi Mr Speaker.

HON NORBERT LOIZEAU

Bonzour Minis, bonzour tou Manm. Mr Speaker kestyon ki mon anvi demann Minis, Minis vi ki aktyelman dan Lasante nou annan en mankman ners, dokter ek lezot teknisyen kalifye dan Minister, ki ou Minister pe fer pou rezourd sa sitiasyon pou ki sa lopital Anse Royale i ava ganny fonksyonnen dan en fason efektiv pou deservi dimoun sa rezyon. E osi Minis ou pa’n mansyonn sistenm labilans, eski pou annan en sistenm lanbilans ki pou stasyonn laba pou tir enpe presyon lo lopital Victoria. Mersi.

 

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. Ans ki konsern human resources savedir bann profesyonnel ki bezwen deservi sa lopital, wi nou pe deza pe fer en plan pou annan plis profesyonnel ek plis ners dan sa lopital. I byen neseser pou nou annan dokter ners ek tou lezot profesyonnel dan sa servis. An sa ki konsern labilans, wi nou pou toultan annan en labilans ki stasyonnen Anse Royale. Mersi.

HON WILBY LUCAS

Mersi Mr Speaker, bonzour Minis. Minis anvi ki sa lopital i pou en lopital rezyonnal, eski son loperasyon pou afekte okenn servis ki bann distrik vwazen pe donnen aktyelman tel ki servis danter avek lezot servis medikal par egzanp distrik Baie Lazare avek Takamaka. Eski zot pou ganny afekte avek loperasyon sa lopital ler i komans ofer servis. Mersi.

 

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Mr Speaker, mersi Onorab. Mon pa krwar pou dir bann servis par egzanp servis danter pou afekte servis ki pe ganny enplimante dan bann pti sant Lasante par egzanp Baie Lazare. Annefe i pou konplemant bann servis ki i annan deza dan bann sant Lasante. Si ou pe demann mwan si i pou afekte negativman, mon pa krwar. Mersi.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mersi Mr Speaker. Mon ti a kontan demann Minis ki bann lavantaz ki sa nouvo fasilite lopital pou anmennen pou zabitan rezyon sid e was Mahe e konbyen ki pe kout gouvernman Sinwanr ki’n donn sa fasilite koman en don e ki konponan, ki kontribisyon gouvernman Sesel in fer ladan.

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. La premye parti ou kestyon se ki lavantaz pou rezyon west, lavantaz definitivman i pou en lopital. Alor koman en lopital rezyonnal dan rezyon westsorry sid west eskiz mwan, wi i pou en lopital ki pou pe deservi tou dimoun dan sa rezyon dan sid e dan les koman en lopital rezyonnal.  I pou tir presyon osi lo nou lopital Santral Sesel. Konbyen sa lopital in koute? Mon krwar mon ti’n deza fer resorti i ti kout sa gouvernman Sinwanr koman en don pou Sesel apepre 4 milyon dollar. Kontribisyon ki nou koman en gouvernman i annan dan sa lopital, tou fasilite dan sa lopital annefe in ganny fer par gouvernman Sinwanr e Sesel nou nou pe annan bann pti kontribisyon par egzanp meb serten meb me pa tou akoz gouvernman Sinwanr annefe in donn nou tou keksoz pou sa lopital. Tou keksoz pou deservi sa lasal loperasyon tou keksoz pou deservi lasal dirzans, tou keksoz pou deservi bann ward, tou keksoz pou deservi sa parti lopital kot nou pou annan re-abilitasyon, fizyo ek acupuncture, annefe tou. So human resources i preske sel keksoz ki nou pou kontribye koman en gouvernman. Mersi.

HON TERENCE FRANCOISE

Eski Minis i kapab update sa Lasanble lo konstriksyon lopital psychiatric, Les Canelles, Anse Royale. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mr Speaker mon ti al vizit sa fasilite ki nou pe apel li Wellness Centre Les Canelles ankor ennfwa Zedi, semenn pase. Konstriksyon of sa fasilite pros pou terminen e nou anvizaze ki i pou fini ver milye sa lannen.

 

Son non limenm Wellness Centre e menm son plan striktirel i reprezante en progre remarkab dan la fason ki bann pasyan avek maladi mantal i resevwar zot swen. E sa sant pa pou zis en lopital, i pou osi ouver servis prevansyon e osi servis reabilitasyon bann pasyan ki annan bann diferan problenm mantal, e i pa pou tret zis maladi mantal serye parey bann sikoz paranoia me osi bann enpe pli banal parey stress, depresyon eksetera. Mersi.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Lefe ki konstriksyon sa wellness Centre e menm nouvo lopital Anse Royale i form parti plan devlopman 4an distrik Anse Royale depi an 2007, mon ti a kontan demann Minis si son Minister, lefe ki zot in fer en zoli baraz en miray, si son Minister pe mazin rekas sa vye miray ros ki pe grenn dan semen pourki sa semen i vin en pti pe pli safe pour bann zabitan ek bann transpor ki servi li.

 

E dezyenmman mon ti a kontan demann Minis si oule akoz  ki i pa’n involve distrik Anse Royale en pti pe plis pandan konstriksyon sa de proze. Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Kwa ki konsern sa vye miray ki pe grennen, wi definitivman nou annan plan pou retir sa konpletman pou li pa an danze ankor pour le fitir. E sa miray devan in fini fer, letan nou ti ale Zedi i ti’n aranze. E sa bout par deryer pa ankor fini fer e nou pou fer li.

 

Konsern dezyenm parti akoz nou pa ti involve district, se sa ou kestyon? Annefe mon napa sa lenformasyon pou dir ki distrik pa ti ganny enformen, mon premye fwa ki mon tann sa. E mon dezole me mon krwar tou dimoun ti okouran letan sa Wellness Centre ti pe ganny konstrir e vwala. Mersi.

 

HON COLIN DYER

Bonzour Minis, tou Manm, e tou oditer ki a lekout. Mon ti a kontan demann Minis Mr Speaker pou dir nou ki lenportans ou Minister e gouvernman i donnen sa unit lopital psychiatric.

 

E de kot i konsern resours imen, pandan 34an konbyen psikyat e lezot personnel kalifye ki gouvernman in ankouraze pou pran sa profesyon e train dan sa domenn, e ozordi la koman nou pe koze konbyen psikyat ki ankor pe travay avek sa lenstitisyon e konbyen ki pe travay dan lezot departman gouvernman ki pa pe pratik zot profesyon ozordi.

 

MR SPEAKER

Well dezyenm parti mon pa konnen si Minis pou annan bann lenformasyon. Minister.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mr Speaker annefe mon ti a kontan ki premye parti sa kestyon i ganny repete akoz dapre ki mwan mon’n tande sete lenportans ki nou pe donn en vye unit.

 

(Mic-off)

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. Annefe gouvernman i pe donn en gran lenportans sa Wellness Centre akoz si i pa ti pe donn en gran lenportans mon pans pa ki Les Canelles psychiatric hospital ti a’n ganny detriy e ganny refer.

 

An ki konsern resours imen, nou annan en psikyat dan nou pei, en psikyat Seselwa, e nou ti annan ankor en psikyat etranze ki ti pe travay avek nou dan nou lopital. Nou annan de sikolog e nou napa okenn psikyat ki pe travay an deor gouvernman me nou annan sikolog, i annan en gran diferans ant psikyat ek sikolog. En psikyat i en dokter e en sikolog i en profesyonnel ki annan pou ed nou avek bann problenm mantal wi me i pa preskrir.

 

Ans ki konsern konbyen sikolog petet ki annan an deor nou lopital, nou annan plizyer ki pe travay akoz sikolozi i en spesyalite kot ou kapab en clinical psychologist oubyen en sikolog dan ledikasyon, oubyen en sikolog dan spor. So mon pa pou kapab dir ou egzakteman konbyen me pou clinical psychologist, savedir sikolog klinik ki devret pe travay dan nou servis nou annan 2. Mersi.

 

HON VICKY THERESINE

Mr Speaker eski Minis i kapab enform nou ki kantite pasyan ki sa lopital i kapab trete a en sel moman. E osi eski sa enn lopital pou frenmen ouswa i pou fonksyonn an paralel avek sa nouvo lopital Anse Royale. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mersi Onorab. Vye lopital nepli egziste. Nou Wellness Centre pou okip bann pasyan ki bezwen reste pour en serten moman dan lopital letan zot annan zot problenm psikyat, zot problenm mantal ki pou ganny trete pa dokter psikyat. Pour le moman nou annan en ward pou zonm, nou annan en ward pou madanm. Dan sak ward nou kapab okip apepre 10 pasyan alafwa, dan sak unit. Nou pou annan en landrwa kot nou annan en ward pour zanfan akoz osi bann zanfan ki annan problenm konportman e i annan serten zanfan osi ki annan problenm mantal ki bezwen ganny rezourd dan en lopital. Nou annan sa plasman pour sa.

 

E dan sa Wellness Centre nou osi annan en unit kot nou kapab fer out patient e occupational therapy. E sa kantite dimoun ki pou bezwen vini pou out patient i pou depan lo ki manyer servis i ganny aksepte akoz bi sa Wellness Centre se pou evit stigmatiz avek sa bann problenm maladi mantal, par egzanp letan mon ti dir pa zis maladi sikoz, pa zis bann problenm retarde ki dimoun i per ki bezwen vin dan sa wellness centre i osi bann problenm stress dan louvraz, depresyon, nenport kwa ki afekte mantalman en dimoun pou li deservi son pei. Mersi.

 

MR SPEAKER

Kestyon nimero 30. Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Bonzour Minis, bonzour tou Manm, bonzour tou bann ki a lekout. Mon kestyon eski Minis pou Lasante i kapab eksplik sa Lasanble si i annan en protokol kot bann dokter ki nouvo ki vin travay Sesel e sirtou pou bann ki pa konn koz kreol. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mr Speaker kestyon i adres size protokol pour nouvo dokter e met lanfaz lo lalang kreol. Apard sa size lalang, bann nouvo dokter i swiv en formalite induction lo diferan laspe nou sistenm lasante. I annan en sesyon induction en demi zournen ki nou fer an group kot bann nouvo dokter zot ganny dekwa lenformasyon pou permet zot fonksyonnen dan nou sistenm lasante. Apre i annan bann lenformasyon sible ki nou pase avek bann dokter lo baz endividyel.

 

Pour bann dokter ki pa kapab kominik rezonableman byen dan okenn bann langaz nasyonal ki nou annan nou fer en zefor pou donn zot enpe plis bagaz dan enn sa 3 lalang. Sa lannen par egzanp nou’n ofer bann kour Angle pour en group dokter Sinwar e Kiben, en keksoz ki’n tre byen apresye par sa bann dokter. Mersi Mr Speaker.

 

HON SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis si bann dokter, sirtou bann dokter etranze ki vin travay Sesel, eski avan zot vin Sesel pou travay Minis an konformite avek sa protokol eski bann dokter in deza pratik enpe zot profesyon a letranze swa dan zot pei swa dan lezot pei akoz i annan bokou persepsyon ki zot vin fer zot premye pratik isi lo nou pasyan, lo nou Seselwa.

 

Dezyenmman mon ti a kontan demann ou avek bokou dokter etranze ki kontinyelman rantre dan pei pou vin travay, eski Minister Lasante i satisfe avek lafason ki zot pe deservi nou bann pasyan, nou bann Seselwa, oubyen i annan okenn rapor ouswa okenn ka neglizans ki’n ganny raporte pandan bann dernyen lannen. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Nou annan en council Seychelles Medical and Dental Council Sesel e dan sa bann regleman nou council nou napa okenn drwa anplwoy dimoun ki pe vin pratik zot metye isi Sesel. Fodre en dimoun i annan omwen 5an leksperyans avan nou kapab anploy zot. Se leksepsyon ki nou annan se pour bann dokter Seselwa ki graduate ki wi zot vin dan zot pei letan zot in fini zot internship e zot vin komans travay Sesel.

 

Eski nou satisfe avek bann servis ki nou pe gannyen? An zeneral wi nou byen satisfe avek servis dokter etranze ki pe vin la ki ed nou. Ans ki konsern nou bann dokter ki lo korperasyon i annan serten problenm ki mon krwar i annan pou fer avek kominikasyon ek langaz parey ou’n fer resorti dan kestyon. Me selman sa bann dokter i spesyalis dan zot metye e zot pa bann intern dan zot metye. Mersi.

 

HON GERVAIS HENRIE

Bonzour toulmonnn, e bonzour tou dimoun ki a lekout. Mon ti ava kontan demann Minis ki poursantaz profesyonnel lasante ki pe travay avek Minister an se moman ki pa kominik dan okenn sa 3 langaz nasyonal ki nou koze isi Sesel. Eski baryer langaz in en labaz okenn konplent ki kliyan Minister Lasante in deza met devan zot vizavi servis ki zot in gannyen. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Annefe poursantaz profesyonnel ki pa kominik dan okenn nou lang nasyonal mon napa. A akoz tou nou profesyonnel ki nou anplwaye dan Minister Lasante avan zot ariv dan nou pei fodre nou annan en laprev ki zot annan enn nou lalang nasyonal koman en form kominikasyon. E tou nou profesyonnel i koz oubyen angle oubyen franse e annefe nou dokter Seselwa i koz tou le 3. Me eski i annan okenn konplent konsernen kominikasyon? Wi, i annan serten pasyan ki pa konpran petet sa angle akoz serten aksan ki nou profesyonnel etranze i kapab annan letan zot pe sey koz angle. Zot koze me selman zot annan en aksan ki enpe petet difisil pour nou Seselwa konpran. E tradiksyon i ganny fer dan lasal kot dokter avek en dimoun ki koz kreol ki’n abitye avek son dokter. Annefe letan zot fek komanse petet nou staff osi i annan en pti difikilte me i pa reste lontan. Mersi.

 

HON JENIFFER VEL

Bonzour Minis, bonzour toulmonn. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis, anvi ki baryer langaz i en problenm e i pou reste en problenm ki anvi ki plizyer bann dokter ki etranze ki vin Sesel i vin atraver bann korperasyon, eski pour le fitir Minister pa pe regard petet dan opsyon pou form nou bann nurse or nursing assistant e angaz zot ki zot kapab kominik bann langaz ki sa bann dokter i servi ki zot kapab tradwir an kreol pour nou bann pasyan. Parey nou’n vwar par egzanp nou bann dokter ki’n etidye Kiba zot kapab kominik byen avek bann dokter kiben e zot kapab translate sa an kreol ek nou dimoun, petet pou revwar akoz sa bann dokter i pou vini 5an e plitar ler zot ale en lot dokter i vini i revin aprann kreol. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Wi langaz i en problenm ennler, me selman nou plan dan nou Minister se premyerman avek lezot profesyonnel etranze ki nou anplwaye, nou fer en interview par telefonn, par sa mwayenn nou kapab asire ki sa bann dimoun i kapab koz enn nou lalang nasyonal. I annan en eksepsyon avek bann dokter korperasyon parey ou’n mansyonnen, sa bann dokter i ganny swazir par zot gouvernman pou vini me dan le fitir nou Minister Lasante pe anvizaze fer interview par telefonn avek sa bann dokter osi avan zot desann Sesel.

 

Pou annan en plan pou train nou bann ners oubyen nursing assistant dan en lot langaz mon krwar i en lide ki zanmen mon’n deza mazin lo la, e petet nou lekip i kapab pran sa koman en keksoz nouvo me selman si en dimoun i anvi aprann en lot lang par egzanp mon krwar ou pe mansyonn Spanish, Lespanyol i pa pou sitan fasil pou aprann Espanyol medikal ki parey koz Espanyol ordiner. Mersi.

 

HON MARC VOLCERE

Bonzour Minis, bonzour tou Manm. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis ki kriter zot servi pou plas bann dokter etranze dan bann diferan klinik.

 

E eski sa bann dokter zot annan okenn say par egzanp eski zot annan drwa refize si Minister pe plas zot dan en klinik kot zot refize ale. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Kriter ki nou annan pou plas bann dokter dan bann diferan servis Minister Lasante i depandan lo zot kalifikasyon. Spesyalis pou ganny plase dan lopital, e bann zeneralis pou ganny plase dan bann sant lasante. E dezyenm kestyon mon sorry mon’n manke.

 

HON MARC VOLCERE

Si zanmen sa dokter kot zot pe plas li, eski i annan drwa refize pour li al dan sa klinik prensipal kot zot pe demann li pou ale.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Eski zot annan drwa refize ganny plase dan en serten distrik? Annefe bann dokter etranze oubyen dokter Seselwa osi zot annan bann serten preferans kot zot anvi ale me selman pou refize pour zot al deservi enn nou distrik mon pa krwar i profesyonnel e mon pa krwar ki zot devret pe fer sa, non. Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Carpin kestyon 31.

 

HON JANE CARPIN

Bonzour Minis, bonzour tou bann Manm e tou bann ki a lekout. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki zistans son minister in arive avek lenvestigasyon kot bann zabitan Grande Riviere dan distrik Au Cap ti osi ganny afekte avek delo polye an Fevriye 2010. Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Mr Speaker mon Minister in fini tou bann lenvestigasyon lo sa lensidan e sa dosye lo pwennvi lasante piblik in fermen. Tou bann konsern ki pwennvi lasante piblik ki Minister ti’n egzize ki bann propriyeter i adrese ti ganny adrese dan en dele letan ase kourt apre sa lensidan. Mersi.

 

HON JANE CARPIN

Eski Minis i kapab dir nou konbyen ka ki’n ganny raporte dan sa lensidan ziska prezan e ki bann prosedir bann zabitan pe swiv pour zot lasante pa ganny afekte parey in leka e bann bon advice parey in leka dan bann zabitan ki’n arive laba La Misere, e eski in liyez avek bann lezot lotorite konsernen pourki sa sours delo i reste sen e sof pour bann zabitan vi ki zot napa akse avek delo trete. Mersi.

 

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Annefe ti annan zis 12 lakaz ki’n ganny afekte ki par anba sa baraz delo e tou sa ki konsern donn zot bon advice zot deza ti pe fer, sa 12 lakaz ti deza pe bwi zot delo vi ki zot ti konnen poudir zot pa pe ganny delo trete, zot ti pe ganny delo PUC me selman delo ki pa trete. E depi avan sa lensidan Fevriye lannen pase zot ti pe deza pe bwi zot delo e dan en dele parey mon’n dir depi le 22 Fevriye 2010 ki nou ti ganny sa lenformasyon, i le 27 Fevriye menm sa menm mwan ki ka in ganny fermen. Ti napa okenn dimoun ki’n ganny okenn mikrob parey giardia, parey La Misere ki ou’n fer referans avek, e tou bann zabitan ti annan tou zot tes negativ. Mersi.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker mon kestyon pou Minis se sa enn; Minis si tou keksoz in rezourd dan sa distrik, akoz ki bann zabitan pa ankor ganny enformen e ki 2 semenn pase, 2 Sanmdi pase zofisye lasante ti pe pas port a port pou pran lenformasyon avek bann zabitan sa distrik, eski sa set akoz sa kestyon in vin lo Order Paper pou reponn? Mersi.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Tou keksoz wi ti’n rezourd e zabitan ti’n ganny lenformasyon depi lannen pase dapre lenformasyon ki mon annan. E si de semenn pase ti annan dimoun ki pe pas otour sa bann lakaz mon krwar i devwar lasante piblik pou regete en sit kot ti deza ganny afekte pou fer sir ki 1an apre tou keksoz i reste rezourd. Me mon pa konnen si sa bann dimoun in ale zis akoz mon’n ganny kestyon akoz personn pa ganny sa lenformasyon mon kestyon. Mersi.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker Minis i kapab eksplik nou Lasanble eski ti annan delo polye e ki ti lakoz sa polisyon e ki solisyon gouvernman e Minister – ki mezir in pran pou adres sa sitiasyon.

 

MINISTER ERNA ATHANASIUS

Annefe letan mon’n ganny lenformasyon lo sa ka, nou bann zofisye lasante piblik ti dekouver ki sa polisyon zis akoz ti annan en later rouz ki ti polye sa larivyer par lao sa baraz PUC. Letan zot in al investigate zot in vwar poudir i annan pa zis later rouz me selman osi sa polisyon, me sa polisyon letan zot in fer tou tes ti polisyon ki kapab arive pa zis akoz en polisyon par en sistenm tank septic ki’n koule me nenport kwa ki kapab polye en larivyer.

 

Bann mikrob, ti napa okenn mikrob giardia, okenn mikrob amoeba, ti annan bann mikrob ordiner ki nou kapab gannyen dan nenport ki larivyer, nenport ki sours delo ki pa afekte bann dimoun.

 

Alor bann solisyon sete ankor tou dimoun ti’n ganny eksplike ki zot devret bwi zot delo, annefe sa bann dimoun ki ti lo sa sit ti la ilegalman e nou pa ti annan okenn lenformasyon lo zot. I sete sa later rouz ki’n fer nou dimoun konnen poudir sa bann dimoun ti la ilegalman e zot in ganny dir pou sorti. Apard sa PUC ti’n ganny demande pou met en tank prop laba pou deservi sa bann dimoun. Mersi.

 

MR SPEAKER

Nou’n ariv alafen sesyon kestyon avek Minis Athanasius, mon ti ava remersye li e eskiz li parmi nou. Nou annan aprezan en PNQ par Lider Lopozisyon pou vis Prezidan dan son kapasite koman Minis Finans. Onorab Ramkalawan.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker eski Minis pou Finans i kapab eksplik Lasanble detay sa loan ki Fon Pansyon in donn Eden Island an partikilye:

  1. Akoz sa loan i san lentere e san garanti;
  2. Akoz lenformasyon lo sa loan pa’n ganny partaze avek bann manm Fon Pansyon;
  3. Si sa loan ti relman en tranzaksyon foreign exchange, konbyen eski sa foreign exchange in kout Fon Pansyon konpare avek si sa tranzaksyon ti’n fer ek en labank;
  4. Ki bann lezot loan ki Fon Pansyon in donnen e avek ki lorganizasyon depi ki in ganny etablir, e ki bann lareg ek kondisyon ki permet Fon Pansyon fer sa bann tranzaksyon. Mersi.

 

VICE PRESIDENT FAURE

Mr Speaker, Onorab Manm Lasanble Nasyonal, repons a kestyon Lider Lopozisyon i koumsa; Premye kestyon, lenformasyon ki korek se ki sa loan ti en tranzaksyon foreign exchange ki ti pou ganny deviz etranzer avek bi finans proze lenvestisman Fon Pansyon, i annan en lentere 9% e in ganny garanti par sa ki nou apel en suretyship lo son bann assets.

 

Larepons kestyon nimero 2. Normalman e dapre lalwa Fon Pansyon ler ou pe donn en loan ou pa al piblik me Fon Pansyon i pibliy son kont ki’n ganny odite tou lezan lo website e sa lenformasyon i dan kont. Kopi kont i osi ganny met a dispozisyon tou manm kot biro Fon Pansyon. Kont Fon Pansyon i osi ganny soumet pour latansyon Lasanble Nasyonal toulezan.

Larepons kestyon 3. Sa loan ti en tranzaksyon foreign exchange dan limenm. Lenformasyon ki mon annan se ki le 25 Avril 2008 ler Fon Pansyon ti sinny sa lagreman avek Eden Island pou fasilit deviz etranzer parey tou dimoun isi Sesel ensi nou bann Manm Lasanble Nasyonal i konnen, pei an 2008 ti pe fer fas avek problenm foreign exchange. Fon Pansyon ti alor apros tou labank pou ganny deviz etranzer me labank ti refize pou donn Fon Pansyon deviz etranzer anvi ki sa bann deviz ti pe ganny servi pour lezot priyorite nasyonal.

Fon Pansyon in benefisye avek sa tranzaksyon. Si Fon Pansyon ti’n met sa larzan dan labank, rezilta analiz ki’n ganny fer i koumsa; Fon Pansyon ti pou resevwar Rs4 milyon an term lentere ek labank, me Fon Pansyon atraver sa tranzaksyon avek Eden Island in benefisye 9.2 milyon. Savedir in ganny en profi 5.2 milyon. An plis ki sa Fon Pansyon in benefisye avek sa ki nou apel en foreign exchange gain lavaler Rs4.2 milyon. E si Fon Pansyon ti’n depoz son larzan labank ek sa bann mankman deviz, tou son proze ti’n ganny retarde e an rezilta i pa ti pou ganny sa reveni lo propriyete ki an se moman i Rs21.9 milyon.

Larepons a kestyon nimero 4. Anba lalwa Fon Pansyon seksyon 50(2) Seychelles Pension Fund Act 2005 i permet li fer sa bann tranzaksyon dan prosesis son lenvestisman. Napa okenn lezot loan ki’n ganny donnen, sel ka i ler Fon Pansyon ti fer proze cinema lo Praslin dan Pension Complex ,Fon Pansyon ti tret lekipman pou proze cinema ki ti ariv Rs650,300 koman en loan pou accounting purposes. Sa i aparet dan kont Fon Pansyon pour lannen 2009. Me ler proze ti fini an Me 2010, avek lagreman operater tou lekipman in ganny transfer lo non Fon Pansyon. E sa loan nepli egziste. En operater pe selman mentenir sa bann lekipman.

Vwala larepons sa bann kestyon demande par Lider Lopozisyon. Mersi bokou.

MR SPEAKER

Okenn siplemanter Onorab?

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis i kapab eksplik nou premyerman akoz ki detay lo sa loan an relasyon avek kont odite ki’n ganny prezante avek Rezistrar sorti kot Eden Island i donn detay lo bann loans ki zot pran avek Barclays e ki lentere, dezyenmman tranzaksyon ki zot in fer avek gouvernman me twazyenmman i dir klerman 31,105,000 roupi i reprezant other loans e a loan provided by Seychelles Pension Fund and is unsecured and interest free. Akoz ki Eden Island li i prezant sa koumsa e Fon Pansyon li i dir ki i annan lentere.

Dezyenmman, eski Minis pe dir avek Lasanble ki gouvernman in permet Eden Island ek Fon Pansyon rantre dan en tranzaksyon ilegal anba lalwa Foreign Exchange Control pou ki Fon Pansyon i aste foreign exchange avek Eden Island e Eden Island koman en lakonpanyen anba lalwa ti bezwen vann son foreign exchange lo labank. Mersi bokou.

VICE PRESIDENT FAURE

Mr Speaker e toulmonn ki pe ekoute, parey tou konpanyen isi Sesel, rapor finansyel i bezwen ganny prezante avek lofis Rezistrar. Dan sa ka, Eden Island lo rikord, Oditer in fini prezant en public apology lo en fot ki Oditer in fer dan lafason ki accounts in ganny klasifye e sa lenformasyon mon’n demande koman Minis Finans, mon’n ganny kontakt avek sef egzekitiv Pension fund e sef egzekitiv Pension Fund in fer li son devwar, mon salye son lafason ki in reponn a en alegasyon ki pa zistifye  zis akoz lenformasyon ki’n sorti dan biro Rezistrar i pa lafot Pension Fund, i lafot the Auditor ki’n fer the account e ki in pibliy son leskiz pou komet en lofans e mwan mon’n dir avek sef egzekitiv Pension fund ki nou bezwen take it, fer li korek akoz i inakseptab sa bann kalite keksoz. Mon krwar sa i polisi, nou pe viv dan en sistenm kot tou dimoun i bezwen pratik zot travay dan en fason ki byen e pa kapab pe donn lenformasyon ki pa korek. Donk ozordi Minis Finans i devan Lasanble pe reponn lo en kestyon ki pa ni fonde, me mon kontan pou mwan la pou mon kapab donn lenformasyon piblik pou tou dimoun konpran pozisyon. E si Lasanble i anvi antre e rod tou lenformasyon i kapab fer li son devwar e ganny tou lenformasyon e napa keksoz ki merit ganny kasyet sa i nimero 1.

Sef egzekitiv nenport ler Mr Speaker si zot demann li pou vin devan Lasanble avek Public Accounts Committee he is available, i napa problenm, i napa lenkyetid. I ava vini i ava reponn tou keksoz me les mwan dir zot Fon Pansyon i pa apartenir a okenn endivid, fo, Fon Pansyon i apartenir a pep Seselwa e i enportan ler nou pe koz lo Fon Pansyon nou koz li avek tou degre responsabilite e transparan. Fon Pansyon li i transparan, i prodwir tou son account e les mwan fer zot rapel Mr Speaker, mwan dan mon  kapasite koman Minis Finans lannen pase mon’n vin isi pou nou agrandi latransparans pou fer sir ki son kont osi i vin piblik lo son website. Sa Lasanble ti aprouve dan zot gran – zot tou zot ti aprouve.

Now dezyenm kestyon i en keksoz teknik Mr Speaker me selman mon krwar i enportan ki nou eksplike. Fon Pansyon dirize par en board of trustees i pran responsabilite e investment bann portfolio Fon Pansyon. Korek? Step 1.

I bezwen envestir e lo sa komite ou annan reprezantan sekter prive, tou sekter lasosyete i lo la, zot anvi envestir. Zot annan en proze pou envestir, nou swiv – zot annan en proze pou zot envestir.  Nou pe koz 2008 la. 2008 zot annan roupi me zot napa forex, wi nou tou nou ti parey. Premye step i al labank, parey ou ek mwan avek nou sitwayen deor, labank i dir li koumsa regarde sa lakantite larzan ki ou pe rode ou pa pou gannyen labank i dir nou annan lezot priyorite, parey ou parey ek mwan so far i korek.

Trwazyenmman, ekoute la, trwazyenmman Mr Speaker sef egzekitiv Pension Fund, Chapeau à Monsieur Willy Confait, i demann permisyon ofisyel Labank Santral pou li kapab fer en tranzaksyon ekivalan a exchange rate at the time, correct? Not black market please, market rate, exchange rate at the time e Central Bank i donn Msye Willy Confait the go ahead pou li kapab fer li. Donk Msye Confait li – ou bezwen seek the permission of the Central Bank in writing Central Bank conveyed approval in writing pou li kapab fer sa tranzaksyon at the exchange rate at the time e sa bann lenformasyon i la. Si Lasanble i anvi apel Msye Confait, apel Msye Confait Msye Confait i la, i ava ouver son liv, i a donn tou lenformasyon, latransparans napa problenm lo sa size. Mersi Mr speaker.

HON JEAN FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker la ki Minis Finans i dan nou Lasanble e ki nou pe koz lo latransparans dan Fon Pansyon mon ti a kontan ki Minis Finans i pronons li lo oversight ki gouvernman i annan lo bann expenditure Fon Pansyon e zot bann lenvestisman, procurement e tou bann keksoz ki tonm anba bann nouvo lalwa ki serten pa ganny aplike pou Fon Pansyon e notaman lefet ki i larzan tou bann Seselwa, tou bann kontribyab e ki Oditer Zeneral napa nanryen pou li fer ladan. Sa i mon premye ketyon. Mon dezyenm kestyon se vi ki Minis in aksepte pou dir sa ti en tranzaksyon foreign exchange illegal or not illegal, black to black or not black to black, mwan mon oule konnen kan eski sa bann dimoun ki’n ganny kondannen e zot larzan sezi zot pou ganny rann zot larzan. Se sa ki enportan, i annan bokou dimoun deor – Minis in promet dan lepase e la nou ankor dan en dezyenm ka kot gouvernman i pe fer bann tranzaksyon forex ki pa legal e sa bann dimoun laba deor,

MR SPEAKER

Ok point made Onorab.

 

HON FERRARI

..konmsi kan eski zot pou ganny rann zot larzan ki dan Labank Santral. Mersi.

VICE PRESIDENT FAURE

Mr Speaker dan en fason tre kalm, tre tre kalm, lo kestyon procurement, mwan nou krwar nou bezwen evolve an term procurement. Ozordi Fon Pansyon i annan son bann procurement mechanism me nou krwar lo bann gro proze kapital, bann gro proze kapital i ti pou dan lentere piblik Seselwa e manm Fon Pansyon ki son prose tendering i al anba national tender process. Sa i direksyon,  nou’n kominik avek Msye Confait lo sa size e the right step pe ganny fer dan sa direksyon.

Dezyenm annou pran li tre kalm, ki nou ti dir?    Nou pa ti dir gouvernman nou, konmsi i annan en gran konfizyon ant en lenstitisyon parey Pension Fund Gouvernman, annou kler dan nou lespri. Kestyon nou admet ki i annan serten endividi ki’n ganny afekte, nou’n koz lo la e nou’n pas plis ki 7 an nou’n koz lo la me nou pa pe zis koze nou i pe ganny azir. I annan serten bann endividi ki’n ekoute e mon remersi zot pou ekoute e zot in pran bann steps, zot in ekrir Gouverner Labank Santral e Gouverner Labank Santral bann ka ki vin devan li i annan son zofisye legal, zot ki konnen sirkonstans sa bann size e board in donn manda avek Gouverner Labank Santral baze lo sa bann ka ki’n vin devan li, si i annan serten lenformasyon at the time ki Minister Finans ti annan, Minister Finans li son responsabilite se soumet a’n ekrir ki son bann pozisyon lo sak bann ka ki vin devan li   e Labank Santral i ava dispose sa bann size.

Donk son prosedir, son mekanizm in fini ganny agree e se sa ki pe ganny fer. me selman i riske i annan serten ka ki pa pou ganny pase pou en rezon ou en lot e mon ekspekte sa bann dimoun i ava ganny eksplike, i ava ganny eksplike ankor ennfwa me i annan serten bann ka i zistifyab, zot pou ganny rann zot larzan. Prezan ki mon anvi dir Mr Speaker ek tou bann Manm Lasanble, prose i la the procedure is la, annou servi sa prosesis ki’n ganny etablir e nou a fer keksoz dan en fason tre kalm pou adres konsern bann endividi. Mersi Mr Speaker.

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker mon ti a kontan konnen si Fon Pansyon in fer okenn loss dan sa tranzaksyon ki in fer. E si in fer okenn loss dan okenn lenvestisman ki in deza fer avek larzan piblik.

 

E dezyenmman etan donnen ki i nepli annan problenm foreks ozordi, eski i normal e i modern pour bann lenstitisyon parey Fon Pansyon pou invest larzan piblik dan bann lenstitisyon an deor labank si zot santi ki rannman ki zot pou gannyen avek labank pa bon e zot pou ganny pli gran rannman an deor. Mersi.

 

VICE PRESIDENT FAURE

Tou lenstriman i devret ganny servi. Me dan en fason ideal ou servi financial institution pour bann tranzaksyon. Me parey mon pe dir 2008 ti annan en problem, me zot kapab, napa nanryen ki anpes zot anba lalwa Fon Pansyon provided ki okenn tranzaksyon ou pa pe perdi larzan manm Fon Pansyon. E Mr Speaker tranzaksyon ki Fon Pansyon ti fer an Avril napa okenn loss ki Fon Pansyon in fer, o kontrer i en tranzaksyon ki’n aport li larzan. Mersi.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mon ti a kontan demann Minis etan donne ki board of trustees Fon Pansyon i en board ki konponze par bann dimoun kredib e profesyonnel dan zot sekter eski gouvernman i bezwen ganny met okouran sak fwa ki board i pran desizyon pou envestir dan Fon Pansyon e antre dan okenn tranzaksyon finansyel pou lentere Fon Pansyon parey in leka dan sa tranzaksyon ki nou pe koz lo la.

 

 

 

VICE PRESIDENT FAURE

I annan en board e nou met konfyans dan board, dan direksyon sef egzekitiv e son management. E board, son management zot desarz zot bann responsabilite anlinny avek lalwa Fon Pansyon. Ozordi anba bann nouvo paramet ki marse ekonomik pe swiv, okenn gro mouvman on the banking sector, premye dimoun pou konn sa se Labank Santral, e si Labank Santral i vwar ki i annan en mouvman gro sonm, i son responsabilite pour li advise Minis Finans e Minis Finans i ava step in e demann bann detay. Otherwise i bann tranzaksyon normal ki bann lenstitisyon either private oubyen gouvernman i fer anba en nouvo lanvironnman. La nou dan en nouvo lanvironnman, en nouvo klima ekonomik. Me at the time se board ti pran en desizyon e zot ti fer sa ki ti byen akoz avan zot fer sa tranzaksyon zot ti demann permisyon Labank Santral an 2008 pou kapab sanksyonn zot desizyon pou fer sa.

 

E mon ti a kontan dir Mr Speaker se ki bann travayer ki travay dan Fon Pansyon se bann travayer profesyonnel. E si i annan en landrwa ki pe apply sa ki nou apel en open door policy se Fon Pansyon. Nenport dimoun ki anvi vwar detay konbyen in peye, nenport ler ou kapab ganny akse e i pou tre mal – mwan mon denons en latitid kot bann travayer i ganny akize mal apropo konmkwa ki zot in vol larzan Fon Pansyon. E serten bann zournal ki pe ekrir sa bann zafer mon krwar i tre tre mal. Set en latak lo en lenstitisyon ki apartenir a pep Seselwa. Si nou anvi lenformasyon nou ava ganny lenformasyon korekteman e lenformasyon i la. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Nou’n ariv alafen sa sesyon kestyon ek Minis Finans. Nou pou adjourn ziska 11er.

 

(Break)

 

MR SPEAKER

Nou ava pran Statement lo pri bann komodite alimanter lo marse enternasyonal e Statement pe ganny fer par Vis Prezidan.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker, tou Manm Onorab Lasanble Nasyonal, pri manze dan lemonn pe kontinyen monte, disik in ogmant par 20%, delwil par 22%, dible par 20% e mai par 12%.  Dapre lendeks lo pri manze pibliye par Labank Mondyal ver lafen Fevriye sa lannen, pri manze an Oktob 2010 e Zanvye 2011 in mont par 15% e i 29% parlao sa ki i ti ete pou menm peryod an Zanvye 2010.  Selon dernyen statistik prodwir par FAO, pri manze lo marse mondyal pou lannen 2010 ti ogmant par 30% an mwayenn.

 

Rezon: Bann rezon akoz sa pe arrive, nou’n konstate ki pri karbiran in ogmante ankor sa lannen e yer ti pe vann a en pri 119 Dolar Ameriken par barik.  Rezon kle pou sa logmantasyon resan i sa sityasyon enstabilite dan Mwayen Oriyan e Nor Lafrik.

 

Sa lyen ant pri manze ek pri karbiran ti ganny demontre tre klerman dan lannen 2008 ler logmantasyon dan pri karbiran ti fer ki bann pei ti servi zot prodwir agrikol pou fer biokarbiran.  E son konsekans ti en gran demann ek logmantasyon pri pou bann prodwir parey dible, disik e delwil pou kwi manze.  Ozordi sa ki nou apel biokarbiran an Brazil litousel pe kontribye apepre 40% ver konsomasyon total karbiran ki Brazil i bezwen.

 

Lo kote demann pou sa bann prodwir i fer ki purchasing power in monte dan bann pei ki nou apel emerging economies.  Sa se Lasin e Lenn.  E osi i annan en nouvo fenomenn ki apel spekilasyon lo marse pou bann prodwir manze.  Sa spekilasyon pe ganny pouse par bann marsan ki pe manse lo pri manze.  Zot aste sa ki nou apel futures.  Sa i vedir ki zot mans lo konbyen diri, dile e dible pou koute – par egzanp an Zilyet ki devan nou – e bann kliyan e traders ki pran par dan sa spekilasyon zot zot bezwen met deposit.  Msye Speaker tousala pe ariv a en moman kot nou’n vwar ki depi Desanm 2010 ziska lafen Fevriye sa lannen 44 milyon sitwayen lemonn in ganny pouse dan lapovrete.

 

I annan osi bann dezas natirel koze par sanzman klima ki pe afekte plizyer parti lemonn.  An 2010 lasesres e bann sanzman klima ekstrenm ti frap bann pei parey Larisi, Brazil, Argentina, ki bann gran prodikter dible.  Gro lapli ek linondasyon an Pakistan.  Lostrali, Sid Malezi, Lendonezi ek Lasin in vreman andomaz prodiksyon agrikol dan sa bann pei.

 

Nouvo realite: Nou vwar nou pe fer fas en dezyenm fwa avek logmantasyon dan pri manze dan lemonn dan en lespas 3an.  Kan pou plis ki 20an oparavan nou pa’n eksperyans en tel sityasyon e sa i en lendikasyon ki i annan en sanzman fondamantal dan sityasyon alimanter dan lemonn.

 

Lenpakt ki pa balanse oubyen lenpakt ki inegal.  Pa tou pei ki santi lenpakt parey ler i annan logmantasyon dan pri komodite.  Degre lenpakt i depan lo 2 fakter prensipal.

 

Premyerman; depans lo komodite dan sa pei ki reflekte koman en poursantaz bidze sak fanmiy.  Dezyenmman; degre depans en pei lo lenportasyon manze e lezot matyer lagrikiltir.

 

Bann legzanp depans mwayenn par fanmiy lo manze atraver lemonn i koumsa: 7% Leta Zini, 9% Rwayonm Ini, 11% Lostrali, 35% dan Lenn, 38% Lezip, 43% an Lendonezi e 45% Kenya.  Bann gran pei eksportater manze ouswa bann avek gran sekter agrikol domestik entegre, zot zeneralman santi mwens lenpakt ki bann pei ki bezwen enport sa bann komodite.

 

Nou vin lo nou pei Sesel.  Isi Sesel depans mwayenn sak fanmiy lo manze i ant 20% a 25% depans total.  Nou depan bokou lo lenportasyon manze e lezot matyer lagrikiltir.  Dan sa ka nou bezwen toultan regard depre pri manze lo marse mondyal e bann devlopman dan provizyon sa bann komodite.

 

Larealite:  Tre klerman nou pa dan en pozisyon pou enfliyans pri manze lo marse mondyal.  Sa i akoz nou grander anrelasyon avek marse mondyal.  Bann pei parey Moris oubyen Singapore ki annan pli gran lekonomi ki nou zot osi ozordi zot dan menm sityasyon.  Si i annan enstabilite dan pri manze lo marse mondyal, nou bann pri lokal pou osi eksperyans sa enstabilite.  Avek bann polisi ki’n byen kalkile, nou kapab definitivman protez nou bann konsomater kont bann gran logmantasyon lo marse.  Nou kapab redwir sa lenpakt.  Ki manyer?  Zouti prensipal pou proteksyon konsomater kont sa bann sok eksteryer se mentenir en pli gran stok sa bann marsandiz lokalman.  Sa i bezwen ganny siporte par en plan pou aste sa bann komodite davans pou fer ki nou pa depan tro bokou lo fason aste parey nou dir an kreol ‘la pou la’ ouswa fer provizyon a kourterm ki kapab okazyonn plis enstabilite dan pri.

 

STC pe zwe gran rol dan sa domenn.  STC i annan en responsabilite adisyonnel sorti kot gouvernman pou mentenir en stok rezerv pou bann komodite debaz e pou asir stabilite dan pri.  STC pe zwe sa rol efektivman ziska prezan e i pou kontinyen fer li.  Sa i ganny fer san okenn lenpakt negativ lo pozisyon bidzeter gouvernman.

 

Konpleksite:  Nou bezwen pran byen prekosyon e pa fer krwar poudir sa en travay fasil.  I annan en gran kou finansyel ler nou gard en gran stok marsandiz koman sekirite.  I osi annan bokou risk ki asosye avek akoz gran stok komodite i kapab ganny andomaze ouswa detri konpletman par limidite, bann pest, linondasyon ouswa en dife.  Ou pa kapab gard en gran stok serten komodite pou en gran peryod letan parey 1an ou plis san ki ou asir sipervizyon, verifikasyon dan en fason regilye.  Ou bezwen toultan pe verifye, pe sanz plas e pe distribye.

 

STC pe ganny demande pou met anplas nouvo fasilite stokaz lo Praslin ek dan Sid Mahe pou minimiz sa bann risk dan son bann store prensipal isi Victoria.

 

Piratri:  Piratri i enn bann menas adisyonnel ki pe prouv en danze pou nou provizyon manze.  Pandan ki nou pe kontinyen adres sa fleo dan plizyer fason parey zot konnen, nou bezwen pran an  kont ki en pli gran stok bann komodite debaz ki kapab en proteksyon kont retar ouswa sanzman dan provizyon ek transportasyon koze par latak pirat dan nou delo.

 

Konklizyon:  Nou dan en peryod enstabilite dan pri manze lo lasenn mondyal ki kree en lanvironnman lensertitid kot i konsern provizyon.  Msye Speaker, nou gouvernman i reste tre angaze pou mentenir STC avek bi ki pei i toultan annan en stok manze ki nou kapab tenir pri lo en peryod letan e ki nou kapab asire ki i annan stabilite dan pri pou benefis tou Seselwa.  STC pou kontinyen abzorb kou pou mentenir pri bann komodite debaz lo Praslin e La Digue, e ki bann pri i reste parey lo Mahe.  Sa kou i R500,000 par mwan.

 

An sa ki konsern stok, depi le 31 Desanm 2010 valer stok komodite ki STC ti annan dan son bann warehouse ti R146,000,000.  Sa i reprezant 3 mwan konsomasyon.  Bann prodwir debaz tel ki diri, disik e delwil, STC i annan en stok pou 4 mwan Msye Speaker.  Mon kapab enform nou Lasanble Nasyonal ki STC in fer en bon planifikasyon e ki pei pou annan tou bann komodite debaz a en pri ki abordab.

 

Msye Speaker, Manm Lasanble Nasyonal, sa i mon Statement lo logmantasyon dan pri manze lo marse mondyal, son lenpakt lo lekonomi Sesel, e rol ki STC i annan pou zwe.  Mersi.

 

MR SPEAKER

Bon nou ava pran kestyon.  Onorab Charles.

 

HON. JEOVANA CHARLES

Mersi Mr Speaker.  Mr Speaker eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble kwa ki gouvernman pe fer pou revwar Lazans Byennet Sosyal dan son totalite e tou bann benefis Sekirite Sosyal an preparasyon pou fer fas avek sa logmantasyon dan pri lavi?  Mersi.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Mosyon?  Napa mosyon lo Order Paper.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker dan kestyon Lonorab Madanm Charles i annan 2 pwen.  En premye pwen i annan sa ki nou apel bann baz e polisi ki gouvern Lazans Byennet Sosyal.  Mon ti a kontan enform Lasanble ki i annan en revizyon ki pe ganny fer e nou ekspekte ki nou a kapab swiv sa prosesis avek bi ki ver komansman lannen prosenn nou ava etablir bann nouvo polisi ki kapab amelyor efikasite e lafason ki Byennet Welfare pe fer son bann travay  pou evite ki lendividi ki vin kot Welfare i rankontre son bann problenm.  Ozordi lafason ki Byennet Welfare pe travay i baze lo serten bann polisi ki ti gid divizyon Meanstesting ki ler ti ganny kree plizyer letan pase.  Moman in arive pou bann sanzman fondamantal anterm bann polisi.

 

Mon rekonnet ki Byennet Sosyal i fek ganny kree, napa plis ki 2an e se pou sela ki Minister Finans in anmenn bann Teknisyen pou fer sa bann travay e ki nou kapab annan tou bann detay e komans enplimant bann nouvo polisi effective Zanvye lannen prosenn.

 

An sa ki konsern son bann weights parey nou ti endike dan Bidze lannen pase, son bann weights in sanze, e depi ler ki nou’n etablir sistenm Welfare, sa ki nou donnen pou en adilt, sa ki nou apel Adult’s Supplementation in sorti R1350 pou vin R1730 ozordi.  E revizyon fek ganny fer, i efektiv.  E prosen revizyon anlinny avek polisi ki anfors, prosen revizyon pou ganny fer an Zilyet sa lannen.  Mersi Msye Speaker.

HON. GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker.  Mon ti ava kontan demann Vis Prezidan Faure, lefet ki STC i fer vini serten komodite debaz ki enn pti poursantaz sa ki Seselwa i konsonmen toulezour.  E an gran parti lezot konsomasyon i fer vini par bann sekter prive konmela e ou pa’n mansyonn nanryen vizavi bann mezir ki gouvernman i kapab pran, tel ki bann keksoz parey GST ki lo la ki kapab afekte pri ki konsomater i aste lo marse.  Si ou ti kapab koz lola.

 

E dezyenmman, lo prodiksyon lokal.  Sa osi ou pa’n touse.  Ki gouvernman pou fer pou donn en incentive bann producers lokal tel ki pe prodwir legim, dizef ek lavyann ki pri osi i kapab vin abordab pou konsomater? Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker Lonorab i annan 2 pwen.

 

En premye pwen i annan pou fer avek nivo e degre liberalizasyon ki’n annan dan marse komers Sesel.  E plis ki 9% in ganny liberalised parey nou pe dir.  An grann parti ozordi sekter prive ki angaz zot dan fer vini bann komodite.  Me fas avek pri ki pe ogmante, divizyon komers dan Minister Finans in vwar ki in annan en shift ki otomatik ki laplipar bann komersan ki ti pe fer vini sa bann marsandiz zot in shift pou bann lezot goods e ki nou konpran.  E ki ozordi nou vwar ki STC si oule, lo limenm, plis ki 85% i pe tenir responsabilite pou fer vini bann marsandiz debaz.  Ler mon pe koz marsandiz debaz Msye Speaker, mon pe koz lo sa 13 marsandiz debaz ki nou’n tonm dakor.  E se sa ki STC i fer.  Me lezot marsandiz, lezot marsan i fer vini.

 

Donk, anterm polisi, sa 13 marsandiz debaz parey zot konnen, gouvernman in tir GST lo la, sa 13.  E parey mon ti anonse an Desanm, an preparasyon avek lentrodiksyon VAT, i annan en letid detaye ki bann Teknisyen dan Minister Finans pe fer pou nou adres nivo VAT lo lezot bann komodite.  Sa en lot laspe.  Donk nou pa pe tous GST an se moman la akoz si ou tous li ou pou annan en reperkisyon direk lo lezot laspe progranm ki ou bezwen reveni pou soutenir lezot laspe progranm.  E annou pa bliye, progranm gouvernman lo son bann progranm sosyal i apepre 735 milyon Bidze pei.  Donk mon krwar i pou en danze pou nou kapab fer li, e nou nou dir annou pa tous li, annou les STC zwe sa rol ki i pe zwe.

 

An sa ki konsern prodiksyon lokal, parey zot konnen, Minister konsernen i krwar fermeman lo sa ki nou apel sekirite alimanter isi Sesel.  Mon krwar i reste bokou keksoz ki pei i kapab fer anterm son prodiksyon lokal, ogmant prodiksyon lokal.  Deza in annan serten kot nou’n tir serten GST lo bann output ki nou bann fermye i servi.  Nou ekspekte ki Minister konsernen i ava fer parey i devret pe fer pou kapab etidye sa size, e si i neseser Minister Finans atraver Gouvernman, i ava adres serten bann size.  Ler nou koz par egzanp lo pwason, nou’n remarke in annan logmantasyon.  Zis pou mwan Fevriye, logmantasyon an term pwason in ogmant par 10%.  Me anmenmtan zot konnen, Lasanble ti aprouv incentive pou bann pese,  17.3 milyon roupi sa lannen.  Donk i bann incentives ki la me vreman se en size ki or kontrol, me nou reste tre konsernen avek sityasyon e nou pou monitor li, e s’il le faut, pran bann mezir apropriye swivan rekonmandasyon ki Minister Lagrikiltir e lapes i met devan Minister Finans. Mersi.

 

HON. TERENCE FRANCOISE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis si sa rol STC dan sa nouvo klima marse lib pa al kont lespri fair trading oubyen kree en laplenn nivo pou tou bann biznes ki dan sa kategori.  Mersi Msye Speaker.

 

VP DANNY FAURE

Non, STC ozordi i koman en konpanyen 100% gouvernman.  I pa bezwen Central Bank pou donn li son dolar, i pey son tax, e rapor ki pou ganny soumet devan zot sa lannen a endike ki STC i pey son tax parey nenport lorganizasyon.  I pa depan lo okenn polisi, okenn keksoz.  Sa vedir i pa ganny trete diferaman.  E mon krwar i byen ki STC i zwe sa rol, en rol kle dan lekonomi Sesel.  Mersi.

 

HON. JENIFFER VEL

Bonzour Minis, bonzour toudmonn.

 

Mr Speaker, Vis Prezidan in mansyonnen ki an mwayenn, fanmiy Seselwa i servi 20% a 25% zot saler total expenses lo bann food items, mon ti ava kontan demann Vis Prezidan ki bann kriter ki zot in servi, bann statistik pou ariv lo sa poursantaz?  Akoz an realite i annan bann dimoun, sirtou bann ki lo saler pli ba ki zot depans i bokou pli o ki sa ki in mansyonnen.  E eski sa pa i annan en lefe direk vizavi sa weight system ki pe servi kot Welfare Agency ki bann dimoun lo saler minimum pa pe kalifye?

 

E dezyenmman, an fas avek enstabilite dan Mwayen Oriyan e avek posibilite ki pri karbiran i kontinyen ogmante, eski Minis i kapab dir nou ki degre cushion pep Seselwa sa Fon Stabilizasyon pou kapab cushion nou.  Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker ler nou koz ant 20%, 25%, sa i relye avek household survey ki National Bureau of Statistics i fer.  Me mon krwar i enportan pou mwan dir zot ki nouvo ladministrasyon statistik in pran en desizyon pou zot fer en lot household survey.  E baze lo en nouvo household survey ki pei i bezwen, serten bann polisi i ava sanze, serten bann keksoz ki mon’n dir la i ava aziste.  Me selman mon bezwen sit bann lotorite ki la anfors e bann survey ki la.  E si mon fer li otreman i pa pou donn lenformasyon ki egzakt.  Me selman the weight, par egzanp bann weight ki’n ganny fer atraver SWA, son bann value in ganny aziste.  E mon krwar enn bann endikater ki gid zot, zot osi regard to lenflasyon.

 

Ozordi, year to year, lenflasyon i 0.6.  savedir ant Fevriye lannen pase e Fevriye sa lannen i 0.6.  Me ler nou regard month to month in annan en increase.  Savedir i 0.2 pou Fevriye.  E Minister Finans ki asiz lo Board SWA, i annan bann lendikater ekonomik ki i met devan lotorite pou kapab pran bann lenformasyon.  Savedir nou annan plizyer lenformasyon ki lotorite i bezwen rely lo la pou kapab pran en bon desizyon.  E nou’n donn en value pou transpor, pou rent ki’n ogmante sorti R400 ler ti kree in vin R500.  Utilities ki ti R300 la ozordi i R350.  Transpor, parey mon’n dir.  E Adult Supplementation ki ler nou ti kree i ti R1350 e an Zanvye i R1730.  E si nou kontinyen monitor lenflasyon sa pou endikater kot Minister Finans pou intervene lo nivo Board ler i fer sa assessment.

 

Lot kestyon se, petet nou ti pou diferan ozordi an term lenflasyon e petet an term sa ki mon pe dir si nou pa ti tonm dakor kree en Stabilisation Fund.  Ozordi ou annan en Stabilisation Fund ki pe tenir PUC.  E PUC li i apepre R6,000,000 son lenpakt.  SPTC osi in ganny enpakte.  Savedir nou pe soutenir PUC, nou pe soutenir Transpor Piblik, gras a sa Stabilisation Fund parey zot konnen ki nou’n cap at 50 million.  Savedir nou annan 50 milyon pou sa lannen pou kapab cushion kont bann pri.

 

Donk, si sa ti lotreman, si ti napa en bon planifikasyon lo lapar STC, si ti napa Stabilisation Fund ozordi, lenflasyon ozordi ti pou ogmante e petet nou pa ti pou dan sa sityasyon ki nou ladan ozordi.  Donk mon krwar i enportan ki nou kontinyen monitor sa sityasyon kree par bann pri ki or kontrol parey mon’n eksplike.  Me mon krwar i enportan ki nou tenir sa direksyon pou evite ki pei i dan problenm e ki nou dimoun i dan problenm.  Mersi.

 

HON. WAVEN WILLIAM

Mersi Msye Speaker.  Msye Speaker an remersiman pou Vis Prezidan pou vin fer sa Statement avek nou, mon ti a kontan demann Vis Prezidan pou dir nou si gouvernman pa ti proaktiv pou kree STC dan sa lanvironnman liberalizasyon, ki manyer nou sityasyon ti pou ete ozordi san STC?

 

E dezyenmman, eski gouvernman ki pe swivre sityasyon depre, si sityasyon i vin pli move, akoz sa sityasyon i andeor nou kontrol, ki mezir adisyonnel ki gouvernman i annan lentansyon fer pou fasilit e konplemant zefor STC? Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Non, mon krwar Msye Speaker Lonorab Waven William, mon vwar 2 pwen dan ou kestyon.  Mon krwar bann mezir ki ozordi gouvernman pe administre i bann mezir, nou apel sa policy response a en sityasyon ki pe devlope.  Ou annan en sityasyon devan nou, ou bezwen fer en revizyon bann polisi.  Ou bezwen alert lo la, ou bezwen kominike parey nou pe fer la on behalf of government.  E nou nou pe dir, si dan bidze ou annan ou en fiscal space, sa pa pe ganny fer dan bidze, sa bann mezir pe ganny fer andeor bidze.  Savedir andeor bidze nou pe adres en sityasyon.  Me si sa sityasyon i devlop plis ki sa, gouvernman pou bezwen regard son fiscal space e intervene.  Lo 2 nivo.  I bezwen intervene lo Stabilisation Fund, e i bezwen intervene lo Social Welfare Agency.  2 nivo kot nou entervenir.  Me la ozordi napa nesesite pou nou intervene lo Stabilisation Fund akoz sa pe marse.  Napa nesesite pou nou intervene lo lezot mezir.  Ki nou pe fer? Nou monitor.  Nou evalye, nou monitor e nou fer sir ki nou annan oversight pou ki sa ki STC i dir nou i pe fer i ganny verifye pe ganny fer.  Akoz i annan en keksoz, i annan 2 fason fer li.  Nou dir nou pe fer me an realite nou fer lanmwatye sa ki nou devret fer.  Ler ou annan oversight ou fer sir sa ki ou dir ou pe fer ou pe fer li.  Se pou sela ki nou pe travay ansanm pou asire ki sa bann keksoz pe ganny fer.

 

Now, si ti napa STC la, pou napa kontrol lo bann pri.  Akoz ou konnen si en marsan li in deside, akoz sa bann prodwir la, bann prodwir ki parey nou pe dir, zot lavi lo shelf pa tro lontan li.  Sa dimoun ki fer vini zonnyon li,  ou konpran sa.  Be i annan en lorganizasyon ki fer vini on behalf lepep, i son rol.  Ler pri i desann, napa problenm, i vini, i fer son larzan, i fer son profi.  Me ler pri i o, i pa pou kapab fer sa ki STC pe fer la ozordi.  E mon krwar sa ki enportan pou ozordi ek lavenir fodre nou konpran ki Sesel i en pti lekonomi, i lwen avek marse global lemonn.  Menm si ou annan avyon ki pe sorti 4erd-tan Dubai pou vin Sesel, me ou bezwen al kolekte sa bann zafer la, sa bann materyo, sa bann komodite.  I annan problenm avek sa bann komodite ozordi.  Demand in ogmante, supply pe ganny afekte.  Pwennvi, konsekans later lagrikiltir, annou regard Brazil enn pti kou.  Brazil i pei prodikter disik, pli gran prodikter disik e osi mai.  Me ki pe arive avek son later lagrikiltir?  Son later lagrikiltir ozordi pe diminyen pou ki zot kapab fer sa ki nou apel biokarbiran.  E vwala bann sityasyon ki nou bezwen konpran ki sa lemonn ki nou pe viv ladan ozordi se en lemonn ki pe prezant tou lotorite avek en kantite challenges.  E bann gouvernman ki pa alert se bann gouvernman ki ozordi pe fer fas avek bann problenm sosyal, enstabilite revolt.  Bann gouvernman ki reste alert, ki zot bann polisi i bann polisi ki ed zot pep, sanmenm sa bann gouvernman ki pou vaincre kont bann defi.  Mersi.

 

HON. ANDRE POOL

Msye Speaker, Vis Prezidan in anonse dan son Statement ki enn bann rezon prensipal se gran logmantasyon dan pri karbiran.  Mon ti a kontan demann li eski gouvernman malgre sa gran logmantasyon dan pri karbiran lo nivo enternasyonal pou kontinyen gard sa fuel subsidy ki nou donn nou bann peser pou ki i ava annan sa stabilizasyon dan pri pwason otan ki posib.  Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Wi Msye Speaker, mon ti a kontan konfirm avek Lonorab Pool ki sa polisi nou pou gard li me nou bezwen strengthen monitoring lo kote SFA.  Me mon krwar i enportan, e sirtou dan bann klima ki nou ladan nou bezwen gard li.  Mersi.

 

HON. ANTONY DERJAQUES

Eski Minis pou dakor ek mwan ki si gouvernman i swiv polisi SNP pou retir ek redwir Income Tax lo saler travayer, espesyalman bann ki ganny saler par anba R5,000 par mwan, e retir Income Tax lo overtime, bann fanmiy ek travayer Seselwa i a dan en pli bon pozisyon pou abzorb sa bann pri lavi ki pe kontinyen monte? Mersi Mr Speaker.

VP DANNY FAURE

Msye Speaker sa pa solisyon.  Dan okenn pei kot i annan sa bann difikilte ozordi, okenn attempt pou ou redir – si ou napa en sistenm parey nou, napa problenm.  E i annan pei kot napa en sistenm parey nou, zot in fer sa.  Me zot pa’n atenn the objective pou kapab cushion zot pep.

 

Nou nou sistenm i diferan e sa i enn bann diferans ant Parti SNP avek gouvernman ozordi.  E son diferans i koumsa: Ozordi nou annan en sistenm Byennet Sosyal e zot konnen konbyen sa sistenm Byennet Sosyal i kout gouvernman.  Sa sistenm Byennet Sosyal i kout gouvernman 735 milyon roupi pou mentenir.

 

(Interruption)

 

VP DANNY FAURE

Hold on.  Si ou deside, si Msye Speaker, lo en plan polisi, si ou deside pou ou detri sa sistenm, sa ki Lonorab Derjaques pe avanse i fer sans.  Me nou polisi se pa detri sa ki nou’n kree okontrer size dignite ozordi ki labaz nou politik i fondamantal.  Ler en travayer i pe kontribye e Lonorab Dyer i konn sa tre byen, ler en travayer i kontribye, i travay e i pe kontribye, se son sans dignite.  Ler en dimoun pa travay i pa kontribye e i pa travay akoz bann sirkonstans ki fer li pa travay pa li ki’n kree.  Sistenm i la pou ed li.  Nou swiv?  Sistenm i la pou ed li.  Me ou vwar sa toultan ou dan ou lantrepriz dimoun ki travay e zot kontribye.  Ki ou bezwen fer se gradyelman ogmant income nou bann travayer, aziste minimum wage.  Avan gouvernman i entrodwir minimum wage 2008, ou konnen konbyen travayer in pas devan bann politisyen?  Ou konnen ki minimum wage in fer nou dekouver isi dan sa pei Sesel?  Zot konnen konbyen travayer anplwaye pa ti pe pey zot pansyon, pey zot Social Security?  Ozordi nou annan en sistenm ki etablir ki ou travay ou konnen konbyen ki ou pe kontribye.  E sa se sa ki enportan pou dimoun fer li.  Nou polisi se kontinyen ogmant income travayer, kontinyen aziste minimum wage.  E pa krwar i annan bokou dimoun ki pe ganny R5,000 dan sa pei?  Initil nou pe dir nou pe fer politik lo less than 2000 travayer.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order, Order.

 

VP DANNY FAURE

Non, non.  Sa se en kestyon politik.  E Lonorab Lider Lopozisyon i konn tre byen li.  Sa kestyon ki Lonorab Derjaques in demann mwan la se en kestyon ozordi ler mon pe koz lo pri manze, set en kestyon politik.  E si i annan en kestyon politik i bezwen annan en repons politik.  Mon’n fer en Statement, problenm, e ki manyer nou nou’n tonm dakor pou nou adrese.  Me set en kestyon, nou reponn li ek en kestyon.  En lot deba, en lot deba. Vwala Msye Speaker, Mersi.

 

 

 

HON. MITCY LARUE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis eski i kapab donn nou en lasirans oubyen garanti ki Praslin i touzour ganny ase marsandiz debaz pou demann nou popilasyon e napa okenn mankman parey in leka dernyenman akoz transportasyon Mahe, Praslin?

 

E dezyemnman, kan eski STC pou met sa nouvo fasilite stokaz lo Zil Eve pou anpese ki sa problenm mankman i kontinyen?  Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker gouvernman in fini idantifye later lo nouvo later konble lo Praslin.  E STC i annan mwayen pou li envestir, i ti pe espere, i anvi envestir  akoz si i fer li i pou redwir enpe bann kou, bann overheads ki annan.  E mon ti a kontan lo lapar STC, pran en langazman avek nou bann dimoun Praslin osi La Digue, an sa ki konsern bann komodite debaz esansyel zot pa kapab diferan avek Mahe.  Zot bezwen ganny li atan e nou bezwen fer sir ki pri ki zot aste i menm parey avek Mahe. Mersi Lonorab.

 

HON. TERENCE MONDON

Mr Speaker mon kestyon in fini ganny adrese par Vis Prezidan.

 

HON. MARC VOLCERE

Mersi Msye Speaker.  Msye Speaker mon ti a kontan demann Vis Prezidan ler STC pe ogmant son stokaz, eski i pe fer li avek son working capital oubyen i bezwen prete pou li fer sa?

 

E dezyenmman, baze lo bann komodite ki STC pe stoke konmela e anlinny avek logmantasyon dan pri ki nou pe kontinyen vwar, a ki pri STC pou revann sa bann marsandiz?  Eski i pou vann li sa pri ki i pe aste la ozordi, oubyen i pou servi pri ki lo marse? Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Pou lenformasyon nou Lasanble, par egzanp diri, STC li i ti kapab negosye diri lannen pase e pa pou annan okenn sanzman dan pri diri ant la ek Desanm akoz sa in antre dan kontra.  Me lezot bann komodite nou ekspekte vwar serten sanzman dan bann pri an Zilyet sa lannen.  Me i pa pou tou bann komodite, i pou serten bann komodite.  Bann komodite ki mon’n fini enform zot, ozordi nou annan bann komodite ki dan bann stok.  E responsabilite STC se pou kapab abzorb enpe bann pri ki annan.  Ozordi Cash Flow STC i apepre 50 milyon roupi.  STC i bezwen apepre 48 milyon roupi par mwan pou kapab finans bann essential commodities.  E STC son turnover i 700 milyon.  Se en konpanyen ki son Balance Sheet i solid, i very healthy, i napa okenn problenm avek okenn labank Sesel, so i lo bon semen.

 

STC napa okenn det.  STC sel keksoz ki i annan se ki i ti pran en advance ler gouvernman ti kree STC an 2008, e STC i annan en commitment pou li peye.  E STC si i anvi pey en dividend i koz ek gouvernman, gouvernman i regarde ki zefor li in fer koman STC e nou dir li sa lannen pa pey dividend akoz ou’n ed Praslin, ou’n ed La Digue e ou’n ed nou popilasyon.  Me STC is a very solid company. Mersi Msye Speaker.

 

HON. JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Msye Speaker.  Msye Speaker mon ti a kontan si Minis i eksplik avek nou Lasanble sa Statement ki in fer konmkwa gouvernman napa kontrol lo pri, kan nou konn tre byen ki gouvernman i met bann tax enorm lo fuel e in dir nou poudir fuel i enn bann konponan ki fer monte bann pri prodiksyon manze.  Alors eski gouvernman pou konsidere pou li revwar son bann tax enorm ki annan lo fuel pou zisteman ankouraz prodiksyon lokal?

 

E mon dezyenm kestyon se kan eski – akoz sa bokou dimoun dan mon distrik Mont Fleuri pe demande – kan eski an 2020 pou arive kot nou pou zis touch en screen nou pou ganny en liv zonnyon oubyen en sa?

 

 

 

MR SPEAKER

Out of order dezyenm kestyon.  Premye kestyon …….

 

HON. JEAN FRANCOIS FERRARI

Akoz se sa ki nou ganny dir.  Zis ou pou touch en screen ou pou ganny en sa.

 

MR SPEAKER

Onorab.  Minister a reponn sa premye kestyon.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker ou pa bezwen esper 2020.  Ozordi mon touch, mon pe koz direk.

 

Lo fuel Msye Speaker, en bon kestyon ozordi e mon krwar i enportan se ki si nou sanz striktir tax lo fuel ozordi, ki pou arive?

 

(Interruption)

 

VP DANNY FAURE

Tou pri i desann?  Apre?

 

(interruption)

Ki ou pou fer?

Ou pou bezwen fer parey mon koleg Langleter pe fer ozordi.  Make no mistake Msye Speaker de moman en dimoun i vini i dir ou koumsa regarde nou pou sanz striktir petrol, swa i annan 2 keksoz.  Swa i annan petrol ki’n dekouver, me nou pankor dekouver.  Me nou priye kekfwa i annan.  Sa en lot size.  Me kestyon ki ou bezwen demann ou lekor ler ou fer sa disparet la, ou pe fer disparet progranm gouvernman.  Akoz ozordi an term poursantaz tax contribution to revenue, petroleum products is number one akoz ou enn pti pei e ou bezwen annan en baz, en reveni garanti.  E petroleum i enn bann reveni, nou apel sa bann lines ki garanti ki ou kapab planifye keksoz.  Si ou tire ou bezwen dir regarde pep Seselwa mon pou nepli fer lakaz pou zot, obliye.

 

(Interruption)

 

VP DANNY FAURE

Hold on.  Ou dir disparet.

 

MR SPEAKER

Order.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker, mon annan laparol Msye Speaker?

 

MR SPEAKER

OrderYes.

 

VP DANNY FAURE

Thank you Msye Speaker.  Mon konnen ozordi nou ankor zis le 5 Avril.  En bon deba sa, me ou bezwen eksplike kwa ki ou pou touse avan ou fer desann.

 

(Interruption)

 

VP DANNY FAURE

Non, non.

 

MR SPEAKER

Order Onorab.  Bon, letan pe ale, nou’n ariv mwen 5.  Vis Prezidan.

 

VP DANNY FAURE

Donk sa i bann streamline ensidswit.  Ou ava aziste anmenmtan ki ou progranm i ganny enplimante ofir, an mezir.  Now, polisi gouvernman i koumsa;  nou ava aziste ofir ki progranm fondamantal gouvernman i ganny enplimante.  That is the policy.  Me nou pa pou fer sa fot en zour bomaten ouver laport dir regarde nou pe desann par 5, 10, ensidswit san ki nou dir ek lepep kwa ki pe al ganny koupe.  Dir lepep kwa ki ou pou koupe avan, parey nou dir. Mersi.

 

HON. JOSEPH FRANCOIS

Mersi Mr Speaker. Lefe ki lalwa pa permet STC set pri okenn son bann marsandiz ki i pe vann avek boutikye, ki garanti ki sa bann boutikye pou mentenir sa bann pri marsandiz a en pri abordab?

 

E dezyenmman, eski Minis i santi ki STC pou kapab mentenir sa menm rol letan Sesel i antre dan WTO?

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker nou larantre dan WTO ver 2014 pa pou afekte STC.  Mon krwar i enportan se ki sa ki ou prezante koman en polisi se ki ou pa pe fer okenn preferans pou en lorganizasyon ki son sistenm finansyel i menm sistenm ki apply pou tou.  Me sa se en policy option gouvernman.  Gouvernman li i pou tenir STC.  Sa i nou policy option.

 

An se ki konsern bann pri, STC i annan en lagreman atraver son bann franchise pou kapab maintain serten bann pri, e nou nou napa okenn problenm avek sa. Mersi.

 

HON. NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker mon anvi demann Minis vi ki Minis in dir ki i annan anviron 44 milyon dimoun atraver lemonn – si mon byen dir mwan, ki’n ganny pouse ver lapovrete zis atraver logmantasyon dan lenportasyon ek bann keksoz ki ou’n eksplike, eski Minis i kapab dir nou si zot in fer en letid isi Sesel lo konbyen dimoun ki’n ganny pouse ver lapovrete isi Sesel?

 

E osi Minis lo en baz anyel eski ou kapab dir nou ki depans Sesel lo lenportasyon manze e lezot bann komodite agrikol? Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Msye Speaker in toultan en plezir pou mwan reponn kestyon Lonorab Loizeau.  In toultan en plezir pou mwan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order, order.

 

VP DANNY FAURE

In toultan en plezir pou mwan reponn kestyon Lonorab Loizeau.  I annan 2 kestyon ladan.

 

Premyerman, ant Desanm 2010 e Zanvye 2011 avek lenpakt dan pri manze, 44 milyon sitwayen lemonn in ganny pouse dan povrete.  Ki vedir?  Napa en shoulder pou zot, napa safety-net pou zot, napa en sistenm Social Security parey nou annan isi.  Ozordi malgre pri i monte nou annan en sistenm.  I riske pa parfe, nou rekonnet.  Me i annan en sistenm, napa en dimoun ki’n ganny raporte mor lafen Lopital Victoria.  Nou konpran sa?  Mor lafen akoz i napa manze pou li manze.  Fodre nou konpran sa.  Nou annan en sistenm ozordi.

 

(Interruption)

 

..Non mon pa pe antre ladan mwan Msye Speaker.  Sa i odd brief.  Me selman le pwen Msye Speaker se ki ozordi ou annan en sistenm ki kapab soutenir li.  I kapab annan retar ensidswit.  Me nou annan, nou bann sitwayen ki depan bokou lo nou sistenm Welfare.  Me nou annan en Welfare la ozordi ki kapab soutenir li.  Se sa ki mon krwar i ladiferans fondamantal.  Mon ti a voudre ki lezot pei ti annan sa bann polisi, e sirtou bann pei ki annan mwayen pou kapab etablir sa bann polisi.  Mon ti a voudre sa mwan koman en Policy Maker nou pei.  Mon ti a voudre ki zot ti kapab fer sa.  Zot pe fer ditor zot pep, fer dimoun mizer.  I pa en polisi pou fer dimoun mizer, i pa en drwa fondamantal pou fer ou dimoun mizer.

 

Mon krwar lot bon kestyon se ki ou bezwen 48 milyon tou le mwan pou kapab soutenir the bulk STC.  48 milyon tou le mwan.  Se sa ki pei i bezwen, se sa ki STC i bezwen pou kapab maintain. Mersi.

 

HON BERNARD ADONIS

Mr Speaker en parti mon kestyon in fini ganny reponn, me toudmenm mon ti a kontan demann Minis avek nouvo fasilite ki in dir STC pe al konstrir dan sid avek Praslin, par konbyen sa pou ogmant kapasite stokaz STC konpare avek sa ki i annan ozordi. Mersi.

 

VP DANNY FAURE

Mon kRwar lo Praslin i pou envite ki nou annan bann problenm ki Lonorab Larue in mansyonnen savedir lo Praslin nou ava annan nou nou prop fasilite pou kapab fer li. Lo Mahe ankor ennfwa i en size polisi akoz ozordi tou bann warehouse STC i pa tro lwen oubyen sitye li lo bor lanmer, e si demen i annan en dezas nou pou ganny afekte. Donk desizyon pou nou kapab desantralize i pe ganny fer lo de baz, lanaliz lo klima isi Sesel e danze ki annan en dezas e kot ou pe konsantre tou ou komodite debaz dan en landrwa. E trwazyenmman ki osi enportan se ki ou anvi ogmant stokaz. Ozordi kapasite stokaz pou diri i 6 mwan me i annan serten keksoz ki ou pa kapab stok pou plis ki 6 mwan e STC i persyade si nou ti kapab inIvest dan bann conterised containers nou pou kapab fer en storage pou fri, pou legim, pou zonnyon lo en pli gran letan, savedir sa ki nou pe al fer pou sirman ogmant kapasite storage ki la i ete. Mersi.

 

HON DAVID PIERRE

Mr Speaker anvi ki an 2008 ti annan reform kot roupi ti devalye par apepre 100% e an vi ki akoz sa, pri serten komodite debaz in ogmante par apepre 100% e dan sa menm peryod letan saler travayer in mont par apepre 7%, sa in koz pouvwar aste Seselwa pou redwir ase konsiderableman. Eski Minis i kapab dir nou si son gouvernman i annan en plan kler pou adres sa sitiasyon pou ki bann dimoun ki pe ganny en saler debaz e minimum i kapab vwar li dan en sitiasyon kot i kapab fer 2 bout zwenn, premye kestyon.

 

Dezyenm kestyon, ler zot in fer letid pou zot kalkil lakantite larzan ki en fanmiy i depanse an relasyon ek manze ki i aste tou le mwan ki zot in tonm lo 20% a 25 %, eski Minis i kapab dir nou si zot in servi sa letid pou zot kalkil kantite larzan ki bann fanmiy ki ganny ant 3200 roupi e 5000 roupi i servi koman zot depans pou manze an mwayenn. E si wi, eski Minis i kapab dir nou ki sa poursantaz. Mersi Mr. Speaker.

VICE PRESIDENT DANNY FAURE

Mr Speaker i annan de kestyon la. Premyer repons pou dezyenm kestyon se ki 20%, 25% i depans baze lo findings household survey, sanmenm sa kot nou ganny 20%,25% me parey mon pe dir National Beaureau of Statistics pe planifye pou fer en lot Household survey. Ennfwa ki  sa i ganny fer i ava donn ou en baz pou nou  kapab donn en poursantaz e mwan koman Minis Finans mon pe esper sa akoz i enportan akoz ant sa dernyen survey ozordi i annan plizyer keksoz ki’n arive dan lekonomi Sesel e mon krwar i enportan pou nou kapab etablir sa. E mon espere ki sa legzersis i ava ganny fer e once i vin ganny piblik mon krwar nou tou nou ava annan nou en baz pou nou kapab koz lo la.

 

Premye kestyon, i en kestyon enteresan se ki laplipar bann komodite esansyel gouvernman i aste an deviz me ou bezwen roupi konverti pou anmenn sa bann komodite debaz dan ou pei. 2008 ti annan en problenm distorsyon, distorsyon fondamantal dan lekonomi Sesel e sa distorsyon in ganny korize. Sa ki enn bann endikater ki nou bezwen pe veye ler nou pe koz lo la apart regard ou household survey ou regard the rate of inflation ozordi rate of inflation year to year i 0.6, savedir February to February in annan en dip 0.6% dip me mon’n fran avek zot, mon pe dir i annan increase in march month to month. Akoz? Bann keksoz ki pe arive lo nivo enternasyonal. So we look at  rate of inflation ki is very very clear.

Now politik an sa ki konsern larzan. I annan en polisi ki dir ou ogmant saler, ogmant li dan en fason sistematik, ou fer li la ozordi, ou bezwen deside si ou anvi al ver en deficit ekonomik pou ou pei an relasyon avek bann problenm ki ou annan. Now polisi ki nou’n pran i en polisi respond prudent, ou dir ou aziste minimum wage ki ti napa minimum wage avan 2008, nou’n aziste minimum wage ozordi, ozordi minimum wage i 2906 roupi, minimum wage ozordi nou aziste sa, ou analiz li. Ou a dir mwan par ase, napa problem. Mwan mon a dir gradually increase. Si ozordi – mon krwar i enportan ou swiv sa akoz ou baz in nepli parey. Ozordi ou annan ou 43 mil dimoun ki travay e ladan zis 7,000 ki travay dan Minister ek gouvernman e si mwan Minis Finans atraver desizyon ki Prezidan i fer, i dir regarde Minis Finans annou ogmant saler bann travayer ki dan gouvernman, 7,000. Dir zot nou ava pran 300, nou a pran 500 ensideswit e demen bomaten nou vini nou anons sa. Son kestyon se ki eski sa polisi i fer progranm parti ou popilasyon. I pa fer, pa akoz ou annan access avek larzan piblik ki ou fer sa policy decision. En policy decision ki ou fer ou fer, ou fer li dan en fason gradyel. Lot polisi ou dir, ki zot pe avocate, e dir be tir tou son tax ki annan ladan. Non hold on, ou dir li koumsa pou en kategori travayer ou fer li zero, apre ki ou fer li ou dir li koumsa ou fer li 10, 15 ek 20. Be sa sistenm in sanze li, menm Langleter ozordi i annan deba pou sanz sa sistenm akoz ler ou annan en flat sistenm kot tou dimoun pe kontribye, i ede. Anmenmtan i ogmant income. Ou aziste minimum wage, ogmant income e mon krwar se sa ki nou bezwen fer. Non, larepons ki mon annan pou kestyon enportan ki Onorab Pierre in demande se ki gouvernman son polisi se ki pou adres kestyon saler par rapor avek progre ki lekonomi an zeneral i fer. Sa i en polisi ki kler, ou regard tou bann paramet e ou aziste. Ou aziste ou fer li gradyel pou ki at least tou dimoun i kapab benefisye. Mersi Mr Speaker.

HON CLIFFORD ANDRE

Bonzour toulmonn, bonzour Vis Prezidan. Mon ti a kontan demann Vis Prezidan pou reasir nou ki anvi logmantasyon dan pri manze atraver STC ki prodwir manze ki pou ganny anmennen  Sesel son kalite i reste a la oter.

 

Dezyenmman mon ti a kontan demann Minis, vi ki la nou Avril e letan bidze ti ganny prezante kot nou ti met 150 milyon dan stabilization fund, si dapre prediksyon gouvernman sa pou sifizan e si sa pa ase si gouvernman pou revin dan Lasanble pou fer sir ki sa i ganny supplemented e ki bann Manm Parti Lepep i a ganny loportinite pou nou vot anfaver sa logmantasyon si sa i neseser. Mersi.

VP DANNY FAURE

Yes Mr Speaker, rol STC se pa pou sakrifye kalite, mon krwar rol STC se fer sir ki ou annan en varyete me maintain quality, sa i enn.

 

Dezyenmman mon krwar i bon sa kestyon la ozordi Mr Speaker, ler mon ti prezant bidze gouvernman, mon ti dir ki nou annan 120 milyon e ki sa 120 milyon nou pou etablir en stabilization fund pou l. E gouvernman li in deside nou cap sa stabilization fund pou 50. Moman apropriye nou pou bezwen pas sa nou apel en appropriation akoz ler i appropriate pou then transfer. Prezan nou’n tonm dakor ki nou bann lorganizasyon i respekte sa. Moman apropriye gouvernman i ava pas supplementary appropriation pou kapab fer ki sa polisi i vin efektif anterm bidze ki konsernen. Mersi.

 

 

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis i kapab dir avek nou an relasyon avek sa stabilization fund ki pe vin lo fuel e byensir i annan bann lenpak direk lo kou elektrisite ek bann lezot servis. Ki son gouvernman pe fer par egzanp an relasyon avek Eden Island ki en lenvestisman etranze e kot bann dimoun ki annan bann lakaz laba se bann dimoun ki ris e an relasyon avek par egzanp rezidans ki servi plis elekrisite kot Sheikh Khalifa, eski zot annan okenn lentansyon pou regard enpe bann rates ki sa bann landrwa parey i servi pou ki sa stabilization fund ki sipoze la pou ed Seselwa i pa al plis pou ed bann dimoun ki annan plis larzan.

 

E dezyenmman eski Minis i kapab dir avek nou etan donnen ki bann pei ki prodwir diri, mai e ensidswit zot in ganny afekte, ki plan son gouvernman pou ed lepep Seselwa par egzanp pou annan plis diversite anterm son staple diet pou ki nou kapab olye depan lo  zis sa bann komodite depann enpe lo sa ki nou prodwir lokalman. Mersi bokou.

 

VP DANNY FAURE

Mr Speaker nou a komans avek dezyenm morso kestyon Onorab Lider Lopozisyon. Parey mon pe dir,  sa i en size enteresan, nou ekspekte ki Minister Lagrikiltir baze lo son polisi sekirite alimanter ki zot pe diskite pou nou regarde kwa ankor plis ki gouvernman i bezwen fer pou nou kapab adres sa size pou ankouraz fermye pou kapab plant, parey nou pe dir, plis gro manze, ki manyer nou kapab servi nou bann zil, ki sistenm ki nou bezwen pe fer pou kapab fer sa, sa Minister Finans i pe esper bann travay ki lotorite lagrikiltir pe travay lo la. Sa i enn.

 

Dezyenmman Mr Speaker mon ti a kontan enform nou Lasanble Nasyonal ki gouvernman in resevwar en grant 250 mil dollar pou nou finans en letid, e sa grant i sorti avek BADEA, pou nou kapab finans en letid pou nou regard dan en fason konpreansiv tarif ozordi, akoz in annan plent sorti kot domestic, sorti kot lendistri, serten bann lendistri in fer konplent. nou annan nou bann Hair Dressing Salon, ou annan ou take-away, ou annan ou tou sa bann lendistrir ki’n dan diskisyon ki Chamber of Commerce in fer avek trade avek Minister Finans, zot in kestyonn tarif ki egziste ozordi. E menm osi i annan nou bann kliyan Seselwa ki’n kestyonnen. Savedir pou nou  kapab adres sa, i enportan ki ou sorti ladan e ou vreman fer en letid detaye lo sa sistenm. Me anmenmtan ki Minister Finans i dir anmenmtan ki sa letid i ganny fer, World Bank pou osi donn nou en konsiltan ki pou regard lenpak sosyal sanzman e dan nou kalandriye travay nou ekspekte finaliz sa travay an Septanm sa lannen. Savedir i dan plan pou sa lannen pou nou kapab fer sa avek lide ki gouvernman i servi serten son bann findings e met li an mars an zanvye at budget time lannen prosenn pou nou kapab adres sa bann size ki Onorab in met devan nou. Mersi.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker eski Vis Prezidan i kapab eksplik nou Lasanble e eksplik lepep Seselwa dan en kreol kler, dan en kreol senp akoz i pa posib e ni menm realis pou redwir tax lo fuel e redwir GST lo bann nonessential commodities ki ganny enporte, aboli income tax lo serten kategori travayer, ogmant welfare e ogmant sekirite sosyal e kontinyen donn Lasante e ledikasyon gratwit, e mitigate against logmantasyon dan pri komodite atraver rod larzan pou met dan en fon stabilizasyon avek bi pou fer desann pri lavi. Mersi bokou.

 

VP DANNY FAURE

Mr Speaker, Lonorab Leader of Government Buisness i dir mwan fodre mon fer li senp, fer li kler e fason pou fer li senp e fer li kler se dir tre pe lo la e larepons i senp se ki ou pa touy li. Konpran? Non Mr Speaker mon’n komans tann bann sanson la, pe vini la. Ou pa touy lepep. Mersi Onorab Dyer.

 

MR SPEAKER

Nou’n ariv a lafen statement e mon a remersye Minis e eskiz li parmi nou e nou ava adjourn ziska Mardi Prosen 9 er bomaten.