::
Home » Verbatim » Verbatim -First Term 2011 » Tuesday 22nd March 2011

Tuesday 22nd March 2011

Download PDF


NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

 

Tuesday 22 March 2011

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Speaker in the Chair

 

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour Minis, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour.  Ozordi avek nou i annan Minis pou Ledikasyon, Lanplwa e Resours Imen; Minis MacSuzy Mondon.  Ki vin reponn plizyer kestyon konsernan son Minister.  Nou ava komans avek kestyon par Onorab Terence Mondon, Manm elekte pou Takamaka.  Onorab Mondon.

 

HON. TERRENCE MONDON

Bonzour Minis, bonzour tou bann koleg Manm Lasanble e tou dimoun ki pe ekout nou.  Mon kestyon se pou demann Minis pou eksplik nou Lasanble ki fason ki son Minister pe adres sa problenm ansennyan kot lekol S.I.T la ki sitiasyon in vin tre alarman?  Mersi Mr Speaker.

 

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Bonzour Msye Speaker, bonzour tou Manm Onorab.  Mersi Onorab pou ou kestyon.

 

Msye Speaker lekol S.I.T an se moman i mank selman 2 ansennyan e nou ekspekte ki  sa sif i diminyen letan nou annan ankor en ansennyan ki pe fer son letid  a letranze ki pe sipoze retournen an Zilyet sa lannen.  Mon ti a kontan fer resorti ki laklas kot i annan mank sa 2 ansennyan pe ganny kouver par lezot ansennyan ki pe travay aplentan.  Donk an se moman tou bann laklas dan S.I.T pe ganny kouver.

 

Avek lorganizasyon entern ki ganny fer pou asire ki tou bann kour i ganny delivre, S.I.T pe aktyelman servi zis en ansennyan parttime e sa se pou en module spesyalize dan kour konstriksyon.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Okenn siplemanter?

 

HON. TERENCE MONDON

Mr Speaker, Minis in dir nou ki sitiasyon ansennyan kot S.I.T i plito anba kontrol, alor mon oule demann avek Minis eski sa sitiasyon i vreman enn ki permanan ouswa i tanporer?  E dezyenmman dan menm konteks, eski Minis i kapab dir nou si son Minister pe fer okenn demars pou osi servi bann lekspertiz bann profesyonnel dan sekter prive e lafason ki sa pe marse ozordi? Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Msye Speaker, mersi Onorab.  Msye Speaker laranzman koumsa ki nou fer, i normalman bann laranzman ki tanporer e alonterm. Wi nou annan lide servi bann lekspertiz dan sekter piblik akoz nou santi poudir i pa pou tro fasil pou ou kapab toultan ganny lakantite ansennyan ki ou anvi e ou pa kapab toultan pe annan rekour avek ansennyan expatriate akoz zot osi parfwa zot pa deside renouvle zot kontra e se pou sa rezon ki parfwa nou vwar nou dan sa bann sitiasyon.

 

Me nou zefor i kontinyen kot i konsern training par egzanp.  Nou annan nou an se moman apepre 6 ansennyan ki pe ganny trained a letranze ki pou vin travay S.I.T.  Anmenmtan osi sa ki nou pe fer, nou pe ankouraz bann etidyan ki perform byen dan lekol S.I.T pou zot kapab fer zot Advanced Diploma e pou zot kapab apre ale al train koman en ansennyan ki kapab vin travay dan S.I.T.  Anmenmtan osi nou pe revwar sa ki nou apel nou bann Advisory Committee ki nou annan enn pou sak lekol segonder.  Nou pe revwar rol sa bann komite e vwar ki manyer zot kapab zisteman asiste nou avek bann lekspertiz dan sekter prive kot nou kapab ganny bann Visiting Lecturers ki ava vini, ki ava vin ansenny serten module dan S.I.T.  Mersi Msye Speaker.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour, bonzour tou dimoun e tou dimoun ki pe ekoute.  Mr Speaker eski Minis i kapab dir avek nou si parmi bann etidyan i annan okenn bann Diploma Students ki dan lekol menm ki a pe teach pou ede rezourd enpe sa problenm mank ansennyan?  E dezyenmman, eski Minis i kapab dir avek nou ki ti sitiasyon mank ansennyan okomansman trimes sa lannen ki ti fer sa sitiasyon alarman? Mersi bokou.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab.  Msye Speaker mon pa okouran e i pa sipoze annan okenn Diploma Students ki pe pran laklas S.I.T.

 

Parey mon’n dir, nou annan sifizaman.  Provizyon i ganny fer pou en ansennyan ki pe ansenny aplentan pou li kapab pran enpe laklas anplis akoz son timetable i zis 21 peryod e sa ansennyan i kapab teach ankor 6 peryod.  E parey nou konnen Teacher’s Scheme of Service i fer provizyon pou pey zot anplis pou sa.  E dezyenmman sa sitiasyon ki mon’n koz lo la i sitiasyon parey i ti ete lo komansman lannen Onorab, kot nou ti komans lannen avek en mankman 2 ansennyan dan lekol S.I.T. Mersi.

 

MR SPEAKER

Kestyon Nimero 11, Onorab Vel.

 

HON. JENIFFER VEL

Bonzour toulmonn, bonzour Minis.  Mr Speaker, eski Minis responsab pou Ledikasyon i kapab donn detay nou Lasanble lo sa Special Educational Programme ki anplas dan bann lekol segonder?  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab.  Msye Speaker Special Education Programme, ki nou apel li SEP, i en progranm alternativ vize ver bann etidyan ki aze 15an e ki dan S4 avek S5 e ki annan difikilte pou zot swiv progranm akademik normal me ki osi annan en lentere dan letid pratik oubyen vokasyonnel.  Sa progranm ti ganny entrodwir an 2006.

 

Lobzektif SEP se pou devlop bann konpetans dan bann etidyan dan laspe vokasyonnel e prepar zot pou rantre dan bann lenstitisyon Pos Segonder anba sa scheme ki nou apel Apprenticeship Scheme.  SEP i osi prepar etidyan pou lemonn travay.  Msye Speaker, en etidyan i partisip lo progranm SEP avek konsantman son paran, e i ganny plase dan en lorganizasyon travay dapre son swa pou li kapab ganny serten leksperyans travay.  Zot pas 4 zour par semenn dan sa landrwar travay e en zour kot lekol kot zot partisip dan en progranm spesyal dedye pou zot ki enkli plis travay lo Careers Guidance, life skills, e kot zot osi prepar zot Records of Achievement e anmenmtan partaz enpe, ganny sa sans pou diskit lo bann eksperyans ki zot pe pas atraver dan landwar travay.  SEP i en progranm ki redonn bann etidyan mwen doue akademikman sans pou zot kapab kontinny zot letid vokasyonnel e rantre dan lemonn travay bokou pli ekipe.   Mersi Msye Speaker.

 

HON. JENIFFER VEL

Eski Minis i premyerman kapab donn nou lasanble en ptipe plis detay lo bann kriter e prosedir pou met etidyan lo sa progranm?  E osi ki metod monitoring i annan anplas pou monitor zot dan landwar travay?  E dezyenMman, eski Minis i kapab donn nou enn ptipe statistik si i annan avek li anterm konbyen zanfan ki’n ganny sans pou swiv en kour dan bann lenstitisyon Pos Segonder e osi lo bann Apprenticeship Scheme apre ki zot in konplet sa SEP.  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab.  Msye Speaker kriter se ki bann etidyan, parey mon’n dir lo komansman, progranm i sirtou pou bann etidyan ki annan gran difikilte laprantisaz e osi ki rankontre serten difikilte pou zot kapab swiv Curriculum normal me ki zot lentere i plito vize ver letid vokasyonnel.  Se sa bann etidyan sirtou ki nou vize pou sa progranm SEP.

 

Kot i konsern prosedir bann laplikasyon, bann etidyan i ganny ankouraze, oubyen zot menm zot zot fer en swa pou zot kapab al lo sa progranm e nou analiz zot bann demann, bann aplikasyon ki ganny fer.  E nou fer kontak avek zot paran, e si zot paran i dakor apre nou travay etwatman avek serten lorganizasyon kot nou santi sa bann etidyan i kapab ganny plase.  E ennfwa ki etidyan i komans son attachment, Kordinater ki ansarz progranm dan Minister Ledikasyon i travay tre pros avek lekol pou monitor bann etidyan dan sa bann lorganizasyon ki manyer zot pe fer, ki manyer zot pe progrese.  E anmenmtan osi i annan bann meeting ki ganny fer avek bann paran pandan lannen zisteman pou diskit en ptipe progre ki zot zanfan pe fer lo sa progranm.

 

Kot i konsern bann statistik, Msye Speaker wi an 2007/2008 nou ti annan 29 etidyan ki ti zwenn progranm e tou le 29 etidyan ti ganny aksepte lo kour Apprenticeship pou lekol Pos Segonder.  An 2008/2009 nou ti annan 49 etidyan ki ti zwenn sa kour.  37 ti ganny plase lo sa progranm e 12 ti swazir pou rantre dan lemonn travay.  An 2009/2010, 68 etidyan ti zwenn kour, 67 ti ganny plase lo progranm e 1 ti al dan lemonn travay.  E an 2010/2011 nou annan 35 etidyan ki ti zwenn kour e 17 in ganny plase lo progranm Apprenticeship e 18 in swazir pou zot al travay direkteman.  Mersi Msye Speaker.

 

HON. JANE CARPIN

Bonzour toulmonn, bonzour bann dimoun osi ki alekout.

 

Mon kestyon pou Minis i koumsa: etandonnen ki SEP in enpe parey sa progranm Outreach ki ti annan Port Launay e i pa’n en sikse, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble ki parey in dir apepre 5an ki sa progranm in ganny met anplas, ki poursantaz zanfan ki’n reisi pas atraver sa progranm e ogmant zot nivo ledikasyon e zot nabou sirmont zot difikilte lo nivo akademik?  E eski Minis i kapab dir si i krwar son Minister in achieve zot lobzektiv an total? Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab. Msye Speaker mon napa poursantaz, selman depi ler progranm in komanse nou annan nou en total apepre 235 zanfan ki’n pas atraver sa progranm.  Sa progranm i pa en progranm akademik e bi se pa pou fer zot sirmont zot difikilte akademik. Zisteman zot lo progranm akoz zot deza annan serten difikilte.  Me zot lo sa progranm pou kapab donn zot en dezyenm sans pou zot kapab reisi dan zot lavi dan en lot fason.

 

Wi Onorab, mon krwar nou’n annan serten keksoz pozitiv ki’n arive avek progranm akoz parey mon’n dir, petet sa bann zanfan pa ti pou ganny en sans pou zot kapab rantre lo enn sa bann scheme Pos Segonder si zot pa ti’n swiv sa progranm.  Apre nou vwar osi poudir lefe ki nou’n donn sa bann zanfan sa sans koumsa ou santi poudir sa in ede pou fer zot pli motive oubyen pli enterese dan zot letid akoz zot santi zot pe fer en keksoz ki zot enterese ladan.  E tre souvan sa i bann zanfan ki par egzanp ki kontan sov lekol e nou santi poudir sa in ede zisteman pou redwir lakantite truancy parmi sa bann zanfan. Mersi Msye Speaker.

 

HON. TERRENCE MONDON

Mon ti pe gete si Minis i kapab eklersi nou Lasanble, eski son Minister i annan okenn fleksibilite e zot permet laprantisaz an kreol pou sa kategori etidyan, si non, akoz? Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab.   Msye Speaker pou bann zanfan koumsa avek sa nivo, zisteman si nou nou santi poudir i pli fasil pou nou progranm spesyal ki nou fer zisteman nou santi poudir i pli fasil ki nou fer li an kreol pou zot, wi definitivman akoz i annan en konponan dan sa progranm – en konponan literacy as well avek numeracy ki nou fer pou zot.  Definitivman sa ki nou santi i pou fasilit keksoz pou zot nou pou fer li an kreol.  Mersi.

 

HON. TERRENCE FRANCOISE

Msye Speaker sa skim laprantisaz 2an pou bann etidyan ki pa ganny Pos Segonder la, eski i annan en posibilite ki sa bann manrmay SEP osi i kapab apply ki zot osi zot benefisye avek sa allowance e eski Minister i rankontre difikilte pou plas sa bann manrmay dan bann landwar travay letan zot in swazir kwa ki zot anvi fer? Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Wi le moman ki zot rantre lo sa scheme Apprenticeship zot osi benefisye avek en allowance akoz i annan en allowance ki atase avek sa scheme Onorab.

 

MR SPEAKER

Kestyon nimero 12.

 

HON. JENIFFER VEL

Mr Speaker eski Minis pou Ledikasyon i kapab enform nou Lasanble ki plan son Minister pou ede rezourd bann problenm disiplin dan bann lekol segonder? Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker, dan kad reform dan Ledikasyon ki ankour, en nouvo sistenm pastoral i ganny entrodwir dan tou bann lekol leta, primer e segonder dan Sesel an 2010.  Anplis ki sa i annan lentrodiksyon en nouvo Kod Kondwit pou lekol primer e segonder ki’n osi ganny entrodwir dan tou nou bann lekol.  Msye Speaker, sa nouvo Sistenm Pastoral i annan en diferan lapros dan lesans ki i met bokou lanfaz lo sa ki nou apel en whole school approach, setadir kot i annan partisipasyon tou personnel lekol, partisipasyon paran, etidyan e osi lakominote an zeneral dan son lenplimantasyon.

 

Pandan sa lannen Msye Speaker, bann lekol in osi ganny demande pou vin pli konsistan dan lafason ki zot enplimant bann striktir ki anplas tel ki Kod Kondwit ki nou fek entrodwir e tou bann lezot striktir ankor ki form par sa whole school approach i bezwen pe fonksyonnen dan en fason efikas pou fer sir ki sa nivo disiplin ki nou anvi Vwar dan bann lekol i ganny mentenir.

 

I annan nesesite osi ki nou bezwen vin pli serye kot i konsern responsabiliz nou bann etidyan afen ki zot osi zot zwe en rol pli pozitiv e pli aktiv dan lekol pou pran zot letid pli serye e osi pran responsabilite pou zot aksyon.

 

HON. JENIFFER VEL

Eski Minis premyerman i kapab dir avek nou Lasanble si sa nouvo sistenm Pastoral dan lekol segonder ki in fek koz lola in anmenn okenn lefe ouswa rezilta pozitiv anterm rediksyon dan bann problenm disiplin ziska prezan?

 

E dezyenmman eski Minis i kapab enform nou Lasanble si i annan an se moman en Code of Conduct, ouswa en Code of Ethics pou bann ansennyan ki abiz zot lotorite koman en teacher e ki anfant dan serten lenstans i stimil en etidyan pou akt dan bann fason ki i pa akseptab? Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker i annan selman 1an depi ki sa nouvo sistenm Pastoral pe ganny enplimante me an gro nou kapab dir ki wi, in anmenn serten rezilta ase pozitiv dan serten laspe ki ti ase difisil pou lekol kontrole.  Petet pou nonm ennde legzanp, par egzanp litilizasyon telefonn portab kot lekol ki ti pe vin en problenm dan laklas pou lezot etidyan, pou lansennyman dan lekol. Kot i konsern truancy par egzanp, bann zanfan ki sove dan laklas e ki fer dezord dan lakour lekol.  In annan osi en rediksyon lo lakantite zanfan ki pe ganny sispann dan bann lekol segonder e osi dan lakantite ka ki pe ganny raporte onivo Minister kot Students Welfare Unit.

 

Sepandan Mr Speaker mon ti a kontan azoute e mon’n krwar mon fer resorti ki i annan serten laspe kot sipor paran i tre enportan, par egzanp kot i konsern liniform bann zanfan.  Mon krwar en keksoz ki Minister Ledikasyon in koz lo la pandan bokou letan e i en keksoz ki nou ankor ziska konmela pa satisfe avek.  Nou pa satisfe lafason ki serten paran pe koud liniform zot bann zanfan e dan serten fason ki bann zanfan zisteman pe met zot liniform letan zot vin lekol.  Donk malgre ki nou’n rikord serten amelyorasyon nou krwar i annan ankor osi serten keksoz ki nou bezwen kontinyen amelyore, kontinyen fer avek sipor tou dimoun ki konserne dan sa domenn.

 

HON. MITCY LARUE

Etan donnen ki bokou ansennyan i fer zot travay byen e mentenir disiplin dan zot laklas, eski ou Minister pa krwar ki i osi annan serten ansennyan ki pa osi serye e les bann etidyan nanryen-fer dan laklas e sa i kree sa mank disiplin?  Eski Minis i kapab vwar ki mezir apropriye i ganny pran ek sa bann kalite ansennyan?

 

Dezyenmman, eski nou krwar ki sispann en etidyan i ede pou rezourd problenm, oubyen sa zanfan i kapab tonm dan lezot fleo sosyal ki agrav sitiasyon letan zot paran pa kot lakour?  Mersi Msye Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab. Msye Speaker si ou permet mwan, mon a repran osi en bout kestyon Onorab Vel ki mon pa’n reponn dan mon premye kestyon e mon krwar i enpe lye osi avek kestyon Onorab Larue.

 

Code of Ethics pou bann ansennyan.  Wi, Minister i annan en Code of Ethics pou bann ansennyan me zisteman dan sa nouvo Whole School Behaviour Policy e ki osi aparet dan Code of Conduct pou zanfan, i annan en seksyon kot nou koz lo nou bann partner.  I annan en seksyon ki koz lo rol paran e ki osi koz lo rol teachers.  E premye pwen ladan, si ou permet mwan lir Msye Speaker, i dir ki teachers i ekspekte promote a climate of mutual respect and dignity.  E si nou bann ansennyan i swiv sa ki annan dan sa Whole School Behaviour Management Policy, si zot swiv sa ki annan dan sa Code of Conduct pou etidyan mon pa krwar ki nou pou ganny sa bann problenm ki Onorab in fer resorti.  Me i domaz ki parfwa i annan sa bann keksoz ki arive, ki parey ankor Onorab Larue in fer resorti kot i annan ansennyan ki pa serye parfwa e ki fer ki lokazyon i ganny donnen pou bann etidyan zisteman fer bann aksyon endisipliner e ki zot fer dan nou bann lekol.  Erezman ki sa i pa arive onivo tou nou bann ansennyan e mon krwar si i annan enn pti group ansennyan ki ankor pe fer sa bann keksoz koumsa definitivman nou nou pou take zot to task.  Akoz reisit, sikse e lenplimantasyon sa nouvo polisi zisteman se ki tou dimoun i annan en rol ladan, depi etidyan, ansennyan, paran.  E pou li kapab marse, pou li kapab ganny enplimante byen i enportan ki tou bann diferan partner sakenn i zwe son rol pou kapab fer sir ki i mars byen.

 

Kot i konsern sispansyon, wi Onorab, mon dakor ek ou ki sispansyon pa neseserman rezourd problenm, parfwa i donn lokazyon etidyan pou al fer ankor plis lezot keksoz ki petet i pa merit fer me mon krwar Minister nou’n redwir e nou tre strikt kot i konsern sispansyon dan lekol konmela.  Me Code of Conduct zisteman i provide lezot alternativ pou sispansyon.  E mon krwar poudir bann lekol deplizanpli pe servi sa bann alternativ ki ganny mete dan Code of Conduct ki olye zis sispann en zanfan parey kekfwa in ganny fer avan.  Donk nou krwar poudir si Code of Conduct, Policy i ganny byen enplimante, definitivman nou pou vwar en amelyorasyon dan konportman nou zanfan e dan problenm disiplin ki annan dan nou bann lekol alavenir.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker vi ki pandan sa bann dernyen lannen, tanzantan nou’n tann koz lo sa problenm disiplin, nou’n antann lo televizyon Code of Conduct, nouvo Code of Conduct, etidyan pou ganny enn, paran pou ganny enn.  E la nou’n tonm dan kategori pastoral.  Eski Minis i kapab dir avek nou ki Minister Ledikasyon i trouve koman bann problenm prensipal kot i konsern disiplin?

 

Dezyenmman, eski Minis i kapab dir avek nou ki aksyon proaktiv ki son Minister i pran pou regard lasosyete afen ki bann problenm i kapab anpese par egzanp kot etidyan, kot i annan lenportasyon enn pti bwat juice, ki parey en bwat juice me ki diven avek son pti straw ki manrmay i anmenn dan lekol e sa dan limenm i anmenn en problenm lalkol e donk ki koz en problenm disiplin.  Ki aksyon proaktiv ki zot pran pou anpese ki sa bann problenm i rantre dan lekol?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker mon ti a kontan, toultan ler nou koz disiplin dan lekol, petet mon ti a kontan fer resorti lo komansman poudir problenm disiplin i pa zis konsern lekol e problenm disiplin i pa zis problenm dan lekol.  Petet mon ti a kontan demann bann Onorab port enn pti gin latansyon lo semen letan zot pe pase, regard enpe konportman nou bann zanfan, nou bann zenn lo semen.  E finalman se sanmenm sa bann konportman ki vin devers dan lekol e ki fer ki i annan tre souvan problenm disiplin dan lekol.  I annan plizyer problenm e laplipar bann problenm disiplin i relye avek konportman zanfan e tre souvan bann zanfan ki ou santi poudir parfwa paran pa pe pran zot responsabilite, ki zot osi kot lakour zot pa pe mete sa disiplin avek zot zanfan, zot pa pe instil sa bon konportman dan zot zanfan ki bezwen, ki neseser pour ki kan zot zanfan i ariv lekol zot osi zot kontinyen avek sa bon konportman, zot kontinyen avek sa bann keksoz ki zot pe ganny montre dan lakour.

 

Kot i konsern bann aksyon Minister, Onorab definitivman a sak fwa ki nou onivo Minister Ledikasyon nou vwar poudir i annan en keksoz ki pe rantre dan kominote oubyen dan lasosyete ki nou santi ki i pou annan en lefe lo konportman zanfan oubyen lo disiplin zanfan, nou fer sir ki nou eksprim nou konsern e ki nou met sa alatansyon lotorite konsernen.  E sa problenm ki ou’n koz lo la, wi sa nou’n deza eksprim nou konsern lo la akoz nou santi poudir sa i kapab mislead zanfan e tre souvan ki zot al magazen zot krwar zot pe aste en bwat juice me zot pe aste en lot keksoz ki apre zot pran zot bwar kot zot ganny sa gou lalkol.  Me a sak fwa ki nou annan bann issues parey nou fer sir ki nou anmenn sa devan bann lotorite konsernen.  Mersi Onorab.

 

HON. ANSLEY CONSTANCE

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis, toultan nou annan en persepsyon ki zis bann zanfan ki feb ki annan en problenm disiplin dan lekol.  Be anvi ki sa, ki plan Minister i annan pou progranm vokasyonnel dan lekol sirtou progranm lagrikiltir, mason, eksetera.

 

E dezyenman, pa zis teachers ki pa serye ….(technical problem)… paran osi pa serye.  Alor ki Minister pe fer pou deal avek sa bann paran ki pa serye e ki fer sa problenm ariv dan nou lekol.  Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab.  Sa lide ki zis zanfan ki feb ki annan problenm disiplin Onorab i fo.  I fo akoz nou annan plizyer zanfan ki bright me ki annan osi problenm disiplin.  Nou annan zanfan ki sorti dan lekol prive, ki ganny pouse laba akoz problenm disiplin ki vini, vin lekol dan lekol leta.  E nou dan lekol leta nou pa ganny drwa refiz okenn zanfan menm si i annan son problenm disiplin ki in vin avek nou nou bezwen pran li dan nou lekol e sey vwar ki manyer nou pou travay ek li pou li kapab sirmont sa problenm konportman.

 

Kot i konsern paran, wi, i annan paran osi, parey mon’n nonmen osi ki parfwa i annan serten problenm ki nou rankontre.  Tre souvan se sa bann paran ki pa korpore avek lekol ki fer nou travay pli difisil me mon krwar ki dousman, dousman nou pe swete ki sa bann sitiasyon parey i ava sanze.  E nou definitivman nou kontinyen nou travay avek bann paran avek bann zanfan, parey mon pe dir, nou konsernen ki kalite sitwayen ki nou bann zanfan i vini demen dan sosyete.

 

Kot i konsern letid vokasyonnel, zisteman sa progranm SEP ki nou annan avek restriktirasyon alavenir ki nou pe fer dan lekol segonder, nou pou reformaliz sa progranm, restriktir li ki li osi i pou en progranm ki pou annan son plas alavenir dan letid segonder.  Pandan le moman la nou pe travay lo la, nou pe ekspekte ki nou enplimant sa progranm apartir lannen prosenn.  Mersi Onorab.

 

MR SPEAKER

Kestyon nimero 13, Onorab Arrisol.

 

HON. SANDY ARISSOL

Bonzour Minis, bonzour tou manm, bonzour tou bann ki alekout. Mon kestyon i lir: eski Minis pou ledikasyon i kapab eksplik avek sa Lasanble ki’n arive avek sa proze kot en nouvo lekol ti pou ganny konstrir kot ansyen klinik La Rivière Anglaise plizyer lannen pase? Mersi.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker, sa site kot vye klinik La Rivière Anglaise ti ete lontan in vin tro pti pou nou kapab konstrir en lekol lo la.  En lot landwar ti’n ganny idantifye ant Youth Centre avek lekol La Rivière Anglaise konmela kot i annan sa laplenn zwe pou nou kapab konstrir en nouvo lekol.  E sa ti pou sipoze en  four stream school avek en lakres avek bi pou nou kapab dekonzeste lekol La Rosière.

 

Sepandan konstriksyon pa’n ganny fer anvi ki La Rivière Anglaise parey nou konnen in vin en landwar ki tre konzeste e en lot lekol dan sa zanmerant ti pou agrav sitiasyon sirtou an term sirkilasyon trafik osi byen ki pyeton.  E se pou sa rezon ki nou pa pe konstrir en lekol la pou le moman e Minister Devlopman Nasyonal pe idantifye en lot site kot pou nou konstrir en nouvo lekol dan rezyon lavil si i neseser.

 

HON. SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis si i kapab donn nou enn pti pe plis leksplikasyon par egzanp sa nouvo lekol ki ti pou ganny konstrir ki la avek sa ki ou’n dir pa pou fer.  I ti pou deservi zanfan ki rezyon par egzanp?

 

E dezyenmman eski Minis i kapab dir nou ki plan zot annan pou lakres La Rivière Anglaise ki deza sitiye dan lakour lekol segonder La Rivière Anglaise?  Ki plan zot annan pou sa lekol la ki i annan plizyer paran ki’n bouz Perseverans ki sorti dan plizyer lezot distrik ki zot zanfan ti pe lekol plizyer lezot landrwar, ki plan ou Minister in aranze pou okip lekol La Rivière Anglaise pou li kapab akomod plis zanfan ki mon mazinen pou vin lanmenm la ki en lekol enn pti pe pli pre ki baze dan lekol segonder La Rivière Anglaise?

 

MR SPEAKER

Ou dezyenm kestyon i ase andeor scope kestyon orizinal. Minis i kapab attempt si i oule.

 

HON. SANDY ARISSOL

Pe koz lo lakres Mr Speaker.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab, mersi Msye Speaker.

Sa ki Minister pe fer la pou lemoman nou pe revwar bezwen lekol primer avek lekol segonder dan rezyon lavil antye.  I annan lekol Segonder Belonie, i annan lekol La Rosière ki nou konnen i annan bokou plis zanfan; i annan serten konzesyon laba.  I annan osi lekol Segonder La Rivière Anglaise.  I annan bann lezot lakres dan zalantour.  Donk nou pe fer en letid bann lekol ki deza la e anmenmtan baze lo mouvman zanfan, ki kalite lekol ki nou pou bezwen alavenir.  Parey mon ti’n dir, plan sete ki nou fer en lekol primer me i posib ki a sa moman ki nou ladan la avek bann lezot devlopman ki pe annan dan zalantour petet pa en lekol primer ki nou pou bezwen, petet en lekol segonder ki nou pou bezwen.  Donk se pou sa rezon ki nou nou pe etidye baze lo lakantite zanfan e mouvman zanfan dan sa bann lekol, ki kalite lekol ki nou pou bezwen dan rezyon lavil alavenir.

 

HON. ROY NIBOURETTE

Bonzour Minis, bonzour tou bann dimoun ki alekout.

 

Msye Speaker mon krwar desizyon Minis pou pa fer sa lekol dan laplenn La Rivière Anglaise i anfaver tou bann zenn dan La Rivière Anglaise akoz zot pou napa en lot laplenn.  Mon kestyon prezan i dir koumsa: eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si i pou enportan ki son Minister i ganny sipor tou Manm Lasanble pou aprouv en bidze pou nou kapab enplimant sa proze lekol ki zot pe demande, e si wi, akoz?

 

MR SPEAKER

Out of order.  Onorab Henrie.

 

HON. GERVAIS HENRIE

Bonzour toulmonn, bonzour tou dimoun ki alekout.   Mr Speaker Minis dan son larepons in dir ki lavil i deza konzeste, be selman son Minister ansanm avek gouvernman pe etidye posibilite kree en nouvo lekol, alor, mon ti ava kontan demann li presizeman si sa lekol pou dan rezyon lavil ouswa enn nou bann zil konble andeor Mahe?

 

E dezyenmman, ki manyer Minister Ledikasyon pou kontinyen avek sa polisi rezyonnalizasyon?  Parske vi ki komela bann manrmay La Rivière Anglaise pe al La Rosière ki tonm dan Mont Buxton apre La Retraite ki tonm Anse Etoile.  Alavenir alor en nouvo lekol ki manyer pou afekte sa polisi rezyonalizasyon?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Lo sa kestyon kote lekol, parey mon pe dir i annan konzesyon dan lavil aprezan e nou nou bezwen vwar kote – si nou bezwen nouvo lekol – kote ki nou pou bezwen konstri li.  Mon krwar nou tou ki la nou dakor poudir nou pa pe kapab met ankor en lekol dan sant lavil donk nou pou bezwen vwar kote ki pli apropriye pou nou met en lekol.  E sa Minister konsernen li i ava deside kote sa lekol pou ete.

 

E kot i konsern rezyonalizasyon, wi, nou bann lekol segonder pou kontinyen, bann lekol onivo rezyonal.  E annou pa bliye poudir lekol La Rivière Anglaise pe pran osi bann zanfan ki sorti dan lekol La Retraite e lekol Anse Etoile ki pe vin lekol dan lavil.

 

MR SPEAKER

Onorab Arissol, kestyon 14.

 

HON. SANDY ARISSOL

Eski Minis pou Ledikasyon an kolaborasyon ek Minis pou Lanvironnman pa kapab travay lo en progranm landscaping pou lekol La Rosière pou bes enpe sa problenm lapousyer?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker Departman Ledikasyon i okouran sa problenm lapousyer kot lekol La Rosière e mon krwar poudir in annan detrwa lesey ki’n ganny fer dan lepase pou eseye pou kapab sey rezourd sa problenm.  Me avek lentrodiksyon School Council lannen pase, mon okouran ki en proze pe ganny konsevwar an kolaborasyon avek lazans ki ansarz Beautification, Landscaping dan lavil pou travay lo en proze landscaping e sa i en priyorite lo progranm travay School Council lekol La Rosière pou sa lannen.

 

HON. SANDY ARISSOL

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis, anvi ki sa i en vye proze depi mwan mon ti ankor etidyan lekol La Rosière e ozordi mon en paran, mon ti a kontan demann Minis si ou kapab donn nou en garanti anvi ki sa proze pe demare, kan eski bann paran, bann zanfan, i kapab vwar sa nouvo proze ki nou pe koz lo la materyalize.

 

Dezyenmman eski si dan sa proze i pou osi enkli plant pye dibwa dan zalantour kot i neseser kot lekol La Rosière pou bann zanfan kapab benefisye avek enpe lonbraz parey nou dir e sa i a fasilit enpe landrwar asize osi ki napa ditou kot sa lekol.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker etan donnen ki proze pe ganny konsevwar la, nou ekspekte ki sa lannen i ava annan travay ki ava komans fer.  Anmenmtan osi mon espere ki lakominote Onorab i ava osi partisipe dan sa proze letan i komanse.  Kot i konsern plant pey dibwa, mon krwar sa i pou depan lo bann expert ki pou pe travay lo sa proze landscaping.  E si i nesesit osi plant pye dibwa pou donn plis lonbraz dan lakour lekol La Rosière, mon panse ki sa i ava ganny pran an konsiderasyon.

 

HON. MARIE-ANTOINETTE ROSE

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis ki etan donnen ki lekol La Rosière i annan en plan pou refer sa lekol a’n antye e in en demann sorti kot lotorite distrik pou en bon pe letan, eski Minis pe konsider refer son landscaping ler i refer sa lekol a’n antye akoz i vre ki i annan pa mal problenm..

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order, order.

 

HON. ROSE

Akoz i vre ki i annan pa mal problenm avek bann zanfan, sirtou bann zanfan ki ganny asthma.  E eski i pa pou enpe depans anplis si zot fer sa landscaping imedyatman etan donnen ki priyorite pou lekol La Rosière se refer sa lekol a’n antye e met li an bonn eta?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Wi Msye Speaker, plan renovasyon pou travay lo lekol La Rosière i la, me etan donnen ki sa problenm osi mon krwar in la pou enpe letan i annan nesesite ki serten travay i ganny fer.  Me mon krwar sa ki enportan pou note se ki ler nou refer lekol La Rosière, lekol La Rosière i pa pou en lekol ki pou vin pli gran akoz lekol La Rosière i deza annan plis ki 1,100 zanfan e nou nou pa oule ki i vin en gran lekol, nou nou bi se pou dekonzeste lekol La Rosière.  Donk mon panse i annan serten travay landscaping ki kapab ganny fer me si i annan serten travay ki nou santi i pou enterfer avek travay ki pou ganny fer lo lekol alavenir definitivman sa nou pou gid bann dimoun ki pe fer sa travay pou nou pa depans larzan initilman.

 

HON. GERVAIS HENRIE

Mr Speaker Minis in dir ki son Minister i okouran sa problenm e ki’n annan diferan kalite lesey ki’n ganny pran pou rezourd sa problenm.  Mon okouran ki depi an 2001 letan mon fiy ti dan premye, e mon ti en manm PTA lekol La Rosière, PTA ti soulev sa problenm.  Alor mon anvi ki Minis i eksplik nou lekel sa bann mezir ki zot ti’n pran e akoz ki i pa’n marse?

 

E dezyenmman in dir la ki avek nouvo School Council i pou enn zot proze priyorite.  Mon ti ava kontan demann li alor si dan bann lannen ki’n pase son Minister pa’n pran laspirasyon avek demann PTA o serye ki zot pou pran laspirasyon School Council pli serye ki PTA?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker mon krwar dan lepase lekol limenm in sey plant fler, in sey plant gazon dan lakour lekol.  I annan sirfas later ki’n ganny remete dan lakour lekol.  Mon krwar i annan diferan keksoz ki’n sey ganny fer pou kapab ede pou amelyor sitiasyon.  E PTA osi mon krwar in eseye pou fer serten keksoz me parey nou pe dir etan donnen ki plizyer sa bann lesey pa’n marse, se pou sa rezon ki prezan nou pe sey fer lezot keksoz.

 

Me pou konsider li ki prezan koman en priyorite non, mon krwar in toultan la, Minister in toultan konsyan e konsernen par sa problenm.  Me la nou pe regarde si i annan en keksoz ki nou kapab fer ki a vreman fer en lefe, anmenn en diferans ede pou rezourd sa problenm ki annan la onivo lekol La Rosière.

 

HON. MARIE-LOUISE POTTER

Bonzour tou Manm Onorab e tou dimoun ki alekout.

 

Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis a’n atandan ki nouvo lekol La Rosière i ganny konstri, ki bann mezir imedyat ki son Minister i kapab pran pou apez enpe sa sitiasyon ki kapab annan serten lenpakt lo lasante bann zanfan.

 

E dezyenmman anvi ki Minis in dir ki i annan serten keksoz pe ganny fer par lekol, PTA, eksetera, School Council, eski i kapab donn nou Lasanble detay kwa egzakteman ki pe ganny fer e lekel ki pou responsab pou enplimantasyon sa bann mezir ki pe ganny konsevwar?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Mersi Onorab. Msye Speaker onivo lekol menm i annan bann mezir ki management lekol i pran sirtou dan bann letan kot i annan bokou lapousyer pou esey ede ki lasante zanfan pa ganny bokou afekte avek lapousyer.  Sa i enkli par egzanp ankouraz bann zanfan pou fer plis indoor games dan sa bann letan koumsa.  Anmenmtan osi nou demann Minister Lasante pou donn en latansyon enn pti pe pli partikilye a lekol La Rosière zisteman kot i konsern screening bann zanfan pou ede minimiz sa lenpakt lo lasante bann zanfan.

 

Kot i konsern, Onorab si mon konpran byen, bann keksoz, ki pe ganny fer, mon pa konn bann detay proze, pou le moman i ankor onivo School Council avek Lotorite Landscaping, Beautification dan lavil e mon napa detay bann travay ki pou ganny fer.  Me parey mon’n dir, sa ki nou anvi fer sa voyaz se enplimant en keksoz ki ava ede rezourd sa problenm ennfwa pou tou.

 

MR SPEAKER

Kestyon limero 15, Onorab Arrisol.

 

HON. SANDY ARISSOL

Mon kestyon i lir: eski Minis pou Ledikasyon i kapab eksplik sa Lasanble kan eski lakres ki sitiye La Rue Labourdonnais pou ganny en renovasyon mazer pou konfor bann ansennyan ek zanfan?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker travay lo lakres Labourdonnais pou ganny fer pandan lannen 2011 an 2 faz e sa pou kout gouvernman R450,000.

Premye faz pou komans dan vakans Avril e dezyenm faz pou komans dan vakans Out.

 

HON. SANDY ARISSOL

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis si Minis ou kapab donn nou en pti pe plis detay lo sa premye faz renovasyon ek sa dezyenm faz renovasyon ki pou ganny fer pandan vakans?

 

E dezyenmman mon ti a kontan demann Minis anvi ki sa lakres ki nou pe koz lo la La Rue Labourdonnais i ganny manage par lekol Bel Eau, main lekel Bel Eau ki baze Bel Air e zot enn pti pe lwen, eski Minis i kapab eksplik nou si dan renovasyon zot pe mazin osi en bon stokaz delo pou bann manrmay ki servi lakres Labourdonnais anvi ki zot ganny problenm dan letan lasesres e zot main lekol ki supplier i ennpti pe lwen e zot ganny bokou difikilte?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker premye faz travay i konpri reparasyon bann twalet, renovasyon lo bann laport avek bann lafnet pou fer sir ki i annan enpe plis vantilasyon dan lakres.  E dezyenm faz travay i pou lo twatir avek plafon lekol e osi ki pou enkli travay lo lekol an zeneral; penn lekol e anmenmtan osi travay lo son floor.

 

Kot i konsern stokaz delo kot lakres Laboudonnais, mon krwar parey dan tou nou bann lekol nou fer provizyon pou nou kapab annan stokaz delo e mon pa okouran poudir i annan en problenm delo kot lakres Laboudonnais pandan letan lasesres.

 

HON. COLIN DYER

Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis akoz zot Minister pa met anplas en progranm mentenans bann lakres ki i pa a kapab ganny letan detoryore sa kantite e apre depans en kantite larzan pou rebatir refer renovasyon avek?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker, Minister Ledikasyon i annan en progranm maintenance ki apel Remedial Works, e ki en larzan i ganny bidzete ladan tou lezan pou nou kapab fer travay maintenance lo tou bann lekol enkli bann lakres.

 

HON. MICHEL MARIE

Mersi Msye Speaker, mersi tou dimoun ki pe ekoute.  Eski Minis i kapab dir nou presizaman eski sa larzan ki pe al servi pou repar lekol Laboudonnais i sa menm larzan ki ti ganny vote dan bidze lannen pase.

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker wi, tou larzan ki al dan nou bann proze maintenance, Remedial Works, reparasyon lekol, definitivman i bann larzan ki ganny vote dan bidze akoz si non Minister Ledikasyon pa pou ganny larzan pou li kapab fer sa bann travay ki bezwen fer lo nou bann lekol. Mersi.

 

HON. ANDRE POOL

Msye Speaker mon ti a kontan ……….

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Pool.

 

HON. ANDRE POOL

Msye Speaker mon ti a kontan demann avek Minis si sa proze spesifik ki nou pe koz lo la an sa ki konsern lakres ki sitiye La Rue Laboudonnais, eski zot ti’n met li dan package Bidze 2011 oubyen eski zot ti’n fer rekomandasyon atraver en lot finansman pou fer sa proze?  Akoz nou oule konnen spesifikman si i pe ganny kouver dan Bidze 2011 ki parti mazoriter ti vote dan Lasanble an Desanm.

 

MR SPEAKER

Ok.  Dezyenm bout i out of order.  Premye bout. Eski in ganny bidzete pou 2011, Minis?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Wi Msye Speaker, si pa ti’n ganny bidzete dan Bidze 2011 e ganny aprouve nou pa ti pou kapab fer sa travay sa lannen.

 

MR SPEAKER

Ok.  Kestyon nimero 16, Onorab Arissol.

 

HON. SANDY ARISSOL

Mon kestyon i lir: eski Minis pou ledikasyon i kapab eksplik sa Lasanble konbyen Minister in depanse ek sa fon spesyal pou ed bann zanfan mwen fortinen dan bann lekol leta?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker gouvernman ti entrodwir sa fon spesyal Dedicated Fund an 2009.  E R25,000 dan sa fon pou sak lekol i sorti dan fon Children’s Fund e Minister Finans i kontribye R100,000 pou bann gran lekol e R75,000 pou bann lekol mwayen.  Pou lannen 2009 depans total ti R2,032,568, e pou lannen 2010 depans total ti R2,509,814.

 

HON. SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis si i kapab eksplik nou oubyen donn nou en sif spesifik pou bann zanfan ki ganny asiste dan lekol segonder par egzanp e en sif spesifik pou bann zanfan ki ganny asiste lo nivo primer parske segonder zot ganny en koupon R10, si ou kapab eksplik nou sa Minis.

 

Dezyenmman eski Minis i kapab eksplik nou eski i annan en formalite ki egziste pou bann zanfan ganny lasistans?  Lekel ki administre e – pou bann paran kapab konnen – lekel sa dimoun spesifik kot lekol ki sa paran oubyen sa zanfan i kapab ale pou vwar pou li ganny sa lasistans, si i carer, si nenport ki, eski Minis ou kapab eksplik nou sa ?

 

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker mon napa breakdown avek mwan primer avek segonder.  Me mwan annan depans total larzan ki’n ganny depanse.

 

Me lasistans i annan guidelines pou lekol donn sa lasistans bann zanfan e bann paran i vin fer zot aplikasyon kot Head Teacher e kontakt i ganny fer avek bann lotorite konsernen pou vwar si sa paran i kalifye e i vreman bezwen sa lasistans pou li kapab ganny asiste.  E dan laplipar deka tou bann paran ki demann lasistans zot gannyen.  Sa i depan byensir lo grander fanmiy, lo income lafanmiy, si sa dimoun i dan lanplwa oubyen non e son bann depans ki ganny fer pou le mwan e si lekol i santi poudir sa paran i bezwen lasistans, i gannyen.  E sa larzan i ganny zere par Head Teacher, par Management lekol Onorab.

 

HON. MITCY LARUE

Mersi Msye Speaker. Eski Minis i kapab dir sa Lasanble ki konsekans ti pou annan lo bann paran mwen fortinen ki zot zanfan ozordi pe benefisye atraver sa fon spesyal si nou isi dan parti mazoriter pa ti vote pou aprouv sa bidze parey Lopozisyon i fer?  Me la zot premye pou vin kestyonn sa fon.

 

Dezyenmman, eski Minis i kapab donn lenformasyon lo medya pou ki bann paran i a okouran bann kriter ki ganny servi pou ede dan sa fon?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker, wi, mon krwar sa Dedicated Fund zisteman ti ganny entrodwir dan bann letan 2009 kot pei ti pe pas atraver bann reform ekonomik.  Gouvernman ti entrodwir sa pou fer sir ki napa okenn zanfan ki son ledikasyon i ganny afekte an rezilta reform ki nou pe pas ladan.  E wi, si nou ti napa sa Dedicated Fund mon krwar serten zanfan ti pou annan serten difikilte pou zot kapab vin lekol toulezour.

 

E bann kriter Onorab parey mon’n dir, sa i sirtou pou bann zanfan vilnerab e sityasyon sa fanmiy i ganny etidye e apre pou Head Teacher deside dan ki fason ki sa fanmiy i kapab ganny en lasistans.  Par egzanp si i deza lo welfare, si i pa pe travay, ou menm si i pe travay petet son income i pa ase.  E pou zot kapab ganny asiste.

 

HON. MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mersi Msye Speaker. Msye Speaker mon ti a kontan demann Minis dan bann deba lo Leta Lanasyon i annan en MNA Lopozisyon ti dir ki i annan en kantite fanmiy ki pa pe ganny asiste atraver sa fund

 

MR SPEAKER

Onorab, kestyon lo kestyon nimero 16.

 

HON. MARIE-ANTOINETTE ROSE

Eski Minis i kapab dir nou si i annan fanmiy ki kalifye, ki’n demande e ki pa pe gannyen?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker otan ki mwan mon okouran, tou bann fanmiy ki’n bezwen lasistans anba sa progranm in ganny asiste.  E napa okenn fanmiy ki nou santi ki bezwen ganny asiste ki pa’n ganny asiste anba sa progranm, e okenn paran ozordi napa okenn lekskiz pou li pa anvoy son zanfan lekol an rezon ki i napa mwayen pou li kapab anvoy son zanfan lekol.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker vi ki Minis in mansyonnen ki zot annan en assessment ki zot fer, eski i kapab dir avek nou ki kantite letan ki i pran pou en zanfan ki dan bezwen ganny assess pou li nobou ganny sa lasistans?

 

E dezyenmman eski Minis i kapab dir avek nou vi ki pri lavi pe kontinyen ogmante, si sa sonm ki bann etidyan i ganny ede avek si i trouv sa koman sifizan pou zot nobou ganny sa ki neseser?

 

MINISTER MACSUZY MONDON

Msye Speaker i pa pran bokou letan akoz dan bann letan ki bann prosedir pe ganny fer, zanfan i komans ganny ede a’n atandan ki bann keksoz i ganny finalize.  Si en zanfan napa en sak lekol, oubyen i napa en goute, nou pa esper prosedir fini finalize pou nou ed li, nou donn li en goute kot lekol e nou aste en sak lekol nou donn li avanler ki nou fini fer tou bann prosedir. Donk i pa merit pran bokou letan pou nou kapab fer sa.

 

Kot i konsern logmantasyon sa sif ki Onorab pe demande, si gouvernman i santi poudir i annan en nesesite pou ogmante, mon krwar nou gouvernman Msye Speaker, en gouvernman ki pran swen avek son pep depi sa ki pli zenn ziska sa ki pli vye, e si i santi poudir i annan nesesite pou ogmante i pou ogmante.

 

An 2009 nou ti annan en total 2030 etidyan ki nou ti ede primer e segonder.  An 2010 nou’n ed en total 2,225 etidyan.  Savedir nou’n ed – dan sa 2 dernyen lannen  4,255 etidyan anba sa scheme.  E mon krwar nou pou kontinyen ede kot nou santi poudir nou bann etidyan i bezwen ganny ede.

 

MR SPEAKER

Ok.  Bon nou’n ariv alafen Question Time e mon a remersye Minis pou pas son letan avek nou bomaten pou vin reponn sa bann kestyon.  E mon ava eskiz Minis parmi nou.

 

MR SPEAKER

Nou ava al lo nou dezyenm size lo nou Order Paper e sa se Bills. Nou annan Seychelles Broadcasting Corporation Bill ki pe vin ganny pran par Vis Prezidan. Nou a ganny en motion for second reading.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Msye Speaker mon move ki Seychelles Broadcasting Corporation Bill, 2011 i ganny lir en dezyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonder?

 

HON ANDRE POOL

Msye Speaker mon pou segonn sa mosyon.

 

MR SPEAKER

Mon ava envit Vis Prezidan pou entrodwir son Bill.

 

VICE PRESIDENT FAURE

Mr Speaker, tou Manm Onorab Lasanble Nasyonal, mon pe prezant sa proze delwa lo behalf gouvernman e dan mon prezantasyon mon ti a kontan raise plizyer bann size ki sa proze delwa pe fer provizyon.  Msye Speaker mon ti a kontan atir latansyon nou Lasanble lo lartik 168 nou Konstitisyon. E mon konsyan e mon okouran ki pandan sa dernyen 18 an, sa Lasanble e Lasanble avan in raise konsern lo lartik 168 nou Konstitisyon.  E dan konteks sa proze delwa ki devan nou Lasanble, sa ki gouvernman ozordi pe serse se fer sir ki nou ava annan en lalwa ki amelyor lalwa ki egziste ozordi.  Me i osi korek pou dir ki bann framers nou Konstitisyon trwazyenm repiblik dan zot sazes ler lartik 168 ti ganny ekrir ti annan osi en demann ki dan en lespas 12 mwan, leta i pran lo limenm pou sanz lalwa 1992. Me parey zot konnen i annan plizyer rezon ki dan limenm li i en deba dan limenm e ki dan limenm li i en ka ozordi devan Lakour.

 

Me sa Lasanble ozordi i trouv li dan en sitiasyon ki proze delwa i devan Lasanble, donk lartik 168 i demande ki en broadcasting Media, swa ki antyerman pou leta Sesel, 100%, leta Sesel oubyen i ganny kontrole, oubyen i resevwar fon avek leta. Dan son leperasyon i bezwen endepandan avek leta, i bezwen osi endepandan avek tou bann lafors politik oubyen lenfliyans bann lorganizasyon oubyen persons, oubyen bann parti politik. Me al pli lwen, lartik 168(2) i dir ki i bezwen annan bann loportinite e fasilite ki ganny met a dispozisyon pou fer ki bann lopinyon divers i ganny byen reprezante.

 

Msye Speaker e nou Lasanble Nasyonal nou annan en lopinyon nou menm nou lo sa 18 an ki SBC i a’n egzistan, nou annan en lopinyon e sakenn lo kote latab, mon pou respekte ozordi lopinyon ki zot zot in annan e leksperyans ki zot zot in annan.  Me mon responsabilite se fransir sa pozisyon e ansanm avek sa Lasanble ekrir sa prosen sapit.  Donk se lo sa baz ki mon komans prezantasyon sa proze delwa ki devan nou.

 

Son bann lobzektif Msye Speaker i bann lobzektif ki tre kler e ki demande ki SBC i bezwen uphold linite, lentegrite nou pei e fer sir ki bann valer ki’n ganny preskrir dan nou Konstitisyon i ganny reflekte dan son fonksyonnman e osi labaz son bann progranm.  Lot lobzektif ki kler, ou bezwen fer sir ki drwa sitwayen i bezwen ganny sofgarde pour li kapab ganny lenformasyon dan en fason ki lib e ki i annan lafransism e ki lenformasyon i obzektif lo bann size, tou size nasyonal e osi enternasyonal e ki lenformasyon i bezwen zis, lenformasyon i bezwen ganny balanse ki osi enkli bann lopinyon ki diferan me pa bann lopinyon ki fer advocacy swa pour en ideolozi an partikilye.

 

Donk baze lo sa bann lobzektif, i osi lalwa i fer provizyon ki natir bann progranm i bezwen pa restrikte li zis pou en serten sekter. Natir bann progranm i bezwen kouver tou bann sekter, ekonomik, sosyal, kiltirel, spor, lasante, teknolozi.  E ki tou group osi i annan bann progranm ki kouver bann group dan lasosyete.  E dan son fonksyonnman, fonksyonnman board i kler, board i bezwen met anmars bann lobzektif me fer sir ki son fonksyonnman i organiz li dan en fason pour li donn lenformasyon, enformen, en rol edikater, i edike e of course i bezwen entertain me toultan fer sir ki i annan en bon balans dan devlopman, pou televizyon e osi pour radio.

 

Si ledikasyon ek Lasante in ganny dekrir koman en public good, nou pe dir ki SBC i en public service, i la pour desarz en fonksyon piblik. Mon krwar i enportan sa, ki nou pa perdi sa. I la pour desarz en fonksyon piblik me anmenmtan i en servis dan limenm.  Prezan sa lalwa i dan limenm li en evolisyon avek lalwa aktyel akoz sa lalwa pe prezant avek Lasanble sa ki zot kontan dir en mekanizm pour lapwentman, sa vedir lalwa i pa silent lo la, i fer provizyon pou en mechanism pou lapwentman e i sanble mwan i dezyenm fwa ki sa mekanizm pe ganny mete, pe ganny teste e la nou pe dir ki lapwentman pou ganny fer par lotorite apwentman konstitisyonnel.  Mon vwar sa koman en bon pa dan en bon direksyon dan sa vwayaz ki nou pe fer ansanm e nou Lasanble ansanm.

 

Donk i osi koz lo bann konpozisyon sa nouvo board e i entrodwir en polisi kot Sef Egzekitif SBC i ganny apwente par Prezidan me ki Sef Egzekitif dan desarz son fonksyon i ganny kontrole par board. Sa vedir CEO pa answerable avek okenn lebra leta i answerable avek board. E sa proze delwa i fer provizyon pou kimannyer son bann assets i ganny kontrole, son accounts, son finans e nou osi pe dir ki i bezwen ganny odite a’n akor avek lartik 158 nou Konstitisyon par Oditer Zeneral. Me tou bann aktivite ki SBC pou fer, anlinny avek sa nouvo lalwa, Lasanble Nasyonal pou resevwar son rapor finansyel e son aktivite e la kot nou vwar ki Lasanble i a osi kapab parey nou pe al fer ozordi, fer en kritik obzektif lo performans travay ki SBC pou fer atraver sa proviso ki pe ganny met devan sa lalwa.

 

An sa ki konsern bann konplent, si i annan okenn konplent lo travay ki SBC pe fer, proze delwa pe fer li neseser ki bann prosedir konplent tel parey nou’n aprouve pou Media Commission i ganny servi dan sa ka.

 

Pour terminen Msye Speaker kestyon ki nou demande se ki si SBC i pou kapab fonksyonnen anba lalwa ki devan nou Lasanble?   Larepons ki mwan mon ti a kontan aporte la ozordi se ki lalwa i enn, lalwa i donn ou en lankadreman legal pour ki SBC i desarz son rol, anlinny avek lartik 168 nou Konstitisyon, sa i enn.  Dezyenmman pou annan en nesesite pou leta aport son soutyen anterm resours pou fer sir ki SBC i kontinyen ganny finansman neseser e nouvo board ki ava ganny apwente i ava servi bann resours parey zot zot deside fer li me sa ki enportan se i annan en ledikasyon ki bezwen ganny fer. En ledikasyon ki bezwen ganny fer pou fer sir ki sa lorganizasyon i viv, i evolye, i grandi pour li desarz son bann fonksyon e lobzektiv a’n akor avek lartik 168 nou Konstitisyon e la kot nou responsabilite i vini pour nou apiye, pour nou siport zot pou zot al dan sa direksyon.

 

Lot pwen ki mon krwar i enportan pour nou fer sorti se dan sa bann dernyen lannen, dan sa bann dernyen 18 an, sakenn de nou i kapab annan en konklizyon me pou grann parti nou sosyete se ki in annan en gran volonte lo lapar direksyon SBC, staff SBC, zournalis SBC, travayer SBC pou desarz zot responsabilite dan en fason ki drwat, ki korek e pou respe diferan lopinyon dan lasosyete. Nou ankouraz sa bann staff, nou koz lo zot ozordi, e nou dir ki koman leta i nou rol pour nou siport tou sa bann staff ki pran zot travay serye, ki pe fer en bon travay pou lasosyete Seselwa. Donk nou swete ki sa nouvo lalwa i ava fer ki Seychelles Broadcasting Corporation i ava evolye pou sorti kot i ete ozordi e pour li al lo en lot nivo selon bann laspirasyon e lekspektasyon nou piblik Seselwa.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

Deba i ouver. Anvi letan mon pou adjourn ziska 11 er.

 

(Break)

 

 

 

MR SPEAKER

Deba i ouver. Lo mon lalis dezorme mon napa personn.  Okenn entervenan? Onorab Georges

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker mon pou vot kont sa Bill, sorry Vis Prezidan e mon pou fer sa pou 3 rezon.  Premye akoz sa Bill ankor ennfwa apre sitan fwa ki sa Lasanble in pronons son lekor lo sa size, i pa gender sensitive, swa  nou pa’n ganny tande e sa i mal, swa nou pe ganny ignore par lotorite e sa  i pli move ankor.  2 semenn apre ki lemonn antye in selebre 100 tyenm lanniverser mouvman bann madanm dan lemonn, en levennman ki isi menm Sesel nou’n donn li en lanpler tre spesyal, i tris ki nou Lasanble i resevwar en Bill dan lekel tou pozisyon i maskilen. Apard Minis, anba clause 28 ki li i pa ni zonm, ni fanm me i en lobze akoz zot apel li ‘it’. Antan ki sa Manm ki’n lager pour ki nou lalwa i vin gender sensitive zot konpran ki mon pa kapab vot an faver en lalwa osi bon ki i kapab ete si gender pa ganny respekte.  Mon ti a kapab aret mon lentervansyon la e vot kont me i annan ankor rezon akoz mon pa kapab siport sa morso lezislasyon. Dezyenm rezon alors se ki sa Bill i annan tro fot initil ladan.

 

En seri lamannman in ganny propoze ozordi e sa i servi pou ranfors mon pwen.  Mwan osi Mr Speaker mon ti pou’n kapab fer sa ki mon fer toultan e move en seri amannman pou koriz sa bann fot me sa fwa mon’n swazir pou pa fer li e mon pa’n fer li pou mark en pwen. i pa rol Manm  Lasanble parey nou dir toultan pou koriz fot dan proze lalwa ki gouvernman i anmenn devan nou Lasanble.  Nou isi nou pa’n ganny elekte pour sa, zabitan Les Mamelles pa’n anvoy mwan isi pou koriz Bill. Zot in anvoy mwan isi pou debat pour zot e pour nasyon Seselwa.  I annan lezot dimoun ki annan responsabilite pou asire ki en proze lalwa ki ariv devan nou isi i prop dan son striktir e osi kler ki posib. E ekskiz mwan pou dir, responsabilite final, apard responsabilite sa ki’n met sa Bill lo Order Paper e sa ki’n pran desizyon ki i pa ti merit ganny diskite in draft avan, se lo 2 dimoun, sa enn ki sinny sa Bill ki son non i aparet devan e sa enn ki’n propoz li devan sa Lasanble, ekskiz mwan, Vis Prezidan.

 

Mr Speaker en kantite fot in ganny soulinnyen par lamannman ki Lonorab Government Business in prezante, me i annan serten ki ankor reste. Mon ava anmenn zot lo clause 4(1)(3)(a), dernyen mo, following category ki ti devret ‘following categories’. Mon ava mansyonn 5(1) ‘in the gazette’ small ‘g’, ler dan clause 1 ek clause 28 se ‘Official Gazette’ capital ‘O’ capital ‘G’. Mon ava mansyonn clause 9(2)(d) ek (e) kot lartik defini ‘the’ i manke avan ‘culture’ e avan ‘learning’ respectively. Mon ava mansyonn 9(3)(d) kot nou mete ‘to maintain a libraries of radio, television and other materials’. Mon ava mansyonn clause 10 kot ‘Corporation should deem’ e i devret ‘deems’ if necessary e finalman Mr Speaker mon ava mansyonn clause 27 ek 28. Dan clause 27 son dernyen 3 lalinny i annan en problenm akoz i pa fer okenn sans. Dan trwazyenm lalinny avan dernyen ti devret annan en full stop apre as the case may be e any modification ti devret en lot fraz pour ki i fer sans. As for 28 parey mon’n dir Minister i ganny dekrir koman ‘it’ olye ‘his’ or ‘her’. E dan proviso, ‘provided that no such order shall be made after the expiry of a period of three years from the date of publication.’ I pa dir nou of what. Is it publication of the Bill, it is publication of the Order ki Minis i sipoze fer anba 28.  E si i of the Bill, akoz ki Minis i kapab koriz sa zis dan en period 3 an apre ki Bill in ganny pibliye.

 

Vwala Mr Speaker se pa sa, ekskiz mwan pour dir en Bill ki devret ariv a sa staz devan sa Lasanble, en Bill parey Minis in dir ki pe rode pou fer telman keksoz nef dan nou pei.

 

Trwazyenm pwen; an depi sa 18 an ki’n pran sa Bill pou ariv devan sa Lasanble sa Bill pa adres konsern ki nou Konstitisyon e nou pep i annan e in annan kont fason ki SBC in fail nou pei.  Mon’n souvannfwa dir Mr Speaker e mon repete ozordi ki sa 2 lenstitisyon ki’n retard devlopman demokratik dan nou pei e alors devlopman nou pei limenm se Lakour konstitisyonnel e SBC.  Sa 2 lenstitisyon ki ti’n ganny kree dan lantouzasm retour nou pei anba en sistenm milti parti avek drwa imen fikse devan nou, pa’n tarde pou dezapwent nou pep.  Lannen apre lannen nou’n vwar sa 2 lenstitisyon olye liber nou pep okontrer anmar en boul avek son lipye. Olye met divan anba lezel nou devlopman demokratik, sa 2 lenstitisyon in boulonn nou lipye dan beton. Si ozordi nou pei Sesel pankor kapab proklanm son lekor koman en pei kot vre demokrasi i egziste, kot bann valer demokratik i reelman enkilke dan tou sitwayen set en gran parti gras a defayans Lakour Konstitisyonnel e SBC. Ozordi i pa lokazyon pou koz lo Lakour Konstitisyonnel me i bon kantmenm pour mwan fer rapel sa Lasanble e lepep Seselwa a’n antye atraver sa lentervansyon ki SNP ti anmenn en zafer kon SBC devan Lakour Konstitisyonnel plizyer lannen pase pou proteste ki Board sa Korporasyon ki Prezidan Rene ti’n apwente pa ti respekte lendepandans ki nou Konstitisyon ti pe prevwar.

 

Sa ki ti’n arive se ki Prezidan ti’n apwent son Madanm koman Vis Chairman SBC e apard reprezantan Legliz Katoliz, tou manm, mon repete, tou manm lo sa Board ti bann zofisye gouvernman.  Sa ti telman mal e ti telman al kont lartik 168 Konstitisyon ki Minis in mansyonnen ki menm dan sa proze Bill ki devan nou ozordi sa in ganny sanze dan en bi pou anpes sa ariv ankor.  Me ki Lakour Konstitisyonnel, sa Lakour ki gardyen nou Konstitisyon, sa Lakour ki son sel bi se pou anpes Konstitisyon e drwa lepep Seselwa ganny abize ti fer. Zot konnen ki mon pe al dir, Lakour Konstitisyonnel dan tou son sazes ti dir ki ti napa nanryen mal avek konpozisyon sa Board e sa ti tre, tre byen. Nou konn rezilta sa ki SBC in fer apre sa pou anpes devlopman demokratik dan nou pei.  La ozordi mon anvi, atraver ou Mr Speaker anvoy en mesaz pour sa bann Ziz Lakour ki ti ziz sa zafer, mon anvi dir zot mersi pou sa retar ki zot in les gouvernman met lo pep Seselwa.  La ozordi mon espere zot kanmi ki se sa menm gouvernman ki dan clause 4 sa Bill pe montre zot ki sa ki zot ti’n dir ti byen, annefe ti mal. Sa menm gouvernman ki zot ti pe defann dan sa Bill in donn zot en kalot.  Les sa mon bann zanmi Ziz Lakour konstitisyonnel vin en leson pour zot.

 

SBC limenm Mr Speaker in azir depi son kreasyon konmsi son manda sete pou siport gouvernman dizour, sa mindset ki sa lenstitisyon in travay anba in ganny enkilke depi boner dan dirizan sa lenstitisyon.

 

Mon rapel depi byen lontan tann en msye anvil pe dir avek enn son zanmi ler mon ti pas obor zot, ‘pa ekout radyo Sesel’, sa msye ti dir son zanmi, ‘radio Sesel i koz lalang’.  Osi tris ki sa parol i ete i osi vre Mr Speaker.  I ti vre then, e i ankor vre now. I tris akoz se koumsa ki dirizan nou pei e Board SBC in vwar son manda depi touzour.  Sa se fer plezir gouvernman, kasyet laverite avek lepep. Pli gran problenm avek SBC se pa bann travayer sa lenstitisyon, non, zot zot bann profesyonnel ki fer sa ki zot bezwen fer anba direksyon. Problenm sa lenstitisyon in toultan e i reste fikse lo 2 kategori dimoun, dirizan pei e dirizan SBC. Son Chairman e son Managing Director. Sa 2 group dimoun in toultan fer pour ki sa lenstitisyon i azir dan fason mwen endepandan ki posib e pli an faver gouvernman ki i kapab. Mon fer sa Lasanble rapel sa 2 lensidan zis avan eleksyon 2006 ler lapolis in fer fo lakizasyon konsernan 2 lensidan, enn kot en group dimoun avek gran  kouto ti dan en pickup pe vin anvil e lot ler en gaz ti ganny flite labank Barclays. Tou le 2 lensidan ti ganny met lo ledo lopozisyon malgre ki zanmen lapolis in kapab ganny okenn laprev dan sa direksyon.  Annefe lanket lapolis in montre ki sa 2 lensidan ti napa nanryen pou fer avek lapozisyon ditou, me SBC ti pas sa 2 lensidan avek gran lafanfar 2 zour avan eleksyon avek sel bi pou denigre lopozisyon e fer lepep Seselwa per.  Ziska ozordi SBC pa’n ganny kouraz pou koriz son reportaz.  Lopozisyon in soufer lakonsekans direkteman.

 

Bann manm lo sa kote mon sir pou donn bokou legzanp lo defayans SBC koman en lorganizasyon leta e lo sa rol ki in toultan zwe e pe kontinyen zwe pou promot parti opouvwar e pou redwir coverage ki lopozisyon me osi tou lezot lorganizasyon dan pei ki zot pwennvi pa parey sa ki pour gouvernman i ganny donnen.

 

Mon pa bezwen azout a sa lalis me permet mwan Mr Speaker atir latansyon nou Lasanble lo diferans ant coverage ki kongre SPPF e konvansyon SNP i gannyen lo SBC.  SPPF e Parti Lepep i ganny kouver an direk, apre sa zot ganny en progranm dedye, apre diskour Prezidan i pas a’n antye ankor.  SNP in ganny detrwa minit lo katriyenm pozisyon headline, apre en item konsernan manm Jj Spirit pe netway fwaye.  Sa i dir nou tou sa ki mal avek sa lenstitisyon.

 

Gouvernman e son reprezantan dan Lasanble pa’n zanmen oule sanz sa sitiasyon akoz parey mon kontan fer zot rapel sa i bon pour zot. Pwennvi lopozisyon zanmen i ganny rode e la SBC resaman in al pli lwen dan son politik partisan par dir avek SNP ki nou kominote medya pa pour pase. Nou konnen ki sa se akoz eleksyon pe vini e sa desizyon in ganny pran anmenmtan ki tou mouvman Msye Michel ki pou en kandida osi dan sa eleksyon parey lezot kandida, tou son mouvman i ganny analize an detay e repete lo sa menm SBC. Lalis Mr Speaker i long.

 

Nou tou isi dan sa Laanble e tou lepep Seselwa i konnen ozordi ki SBC i en medya ki tou Seselwa i ede pou peye akoz tou son larzan i sorti dan bidze gouvernman, ki tou Seselwa i ede pou finanse par taks ki nou peye e tou Seselwa i rekonnet ki SBC i ignor lanmwatye sa popilasyon ki peye pou li egziste e fer konmsi sa pa le ka.  Lafason ki SBC i azir, les mwan pa kasyet mon parol, les mwan dir for e kler, sa ki pa kontan, sa i zot problenm, SBC i azir Mr Speaker dan en fason malonnet anver lepep ki peye pour sa lenstitisyon travay e anver son misyon ki lalwa e Konstitisyon pei i donn li.

 

Mon annan kapasite pour mwan dir sa akoz mon konn SBC tre, tre byen, mon’n en manm Board a en lepok, mon’n anmenn sa lenstitisyon ankour, mon’n partisip dan progranm ki zot in fer. Mon fer li enn pti parantez pou dir enn bann bon moman kot nou ti krwar ki lavenir ti pou diferan pour sa lorganizasyon se ler progranm face à face ti fer, malerezman sa pa’n tarde. E Mr Speaker mon’n swiv SBC kas kontour pandan bokou lannen e mon pa’n reste trankil.  Sak fwa ki SBC in fer en koupandab, mon’n ekrir Managing Director. Sa file ki mon annan avek mwan i ranpli avek let ki mon’n ekrir sak fwa SBC in fer en defayans.  Pa zis koman en politisyen, me koman en tax payer, en kosomater e en Seselwa prive. Ni enn sa bann let pa’n zanmen ganny en larepons. E zot konnen akoz?  Akoz ti napa larepons pou SBC donnen.

 

E la apre ki nou nasyon in esper 18 an pou en nouvo lalwa SBC ganny fer, apre pasyans e dan lekspektasyon ki gouvernman in konpran defayans dan sa lorganizasyon e pou anmenn en lalwa ki pou redres sa laplenn Broadcasting e met li nivo, mon trites i gran ki sa Bill ki devan nou pa’n arive adres bann problenm mazer dan lorganizasyon sa korporasyon.  Okontrer mon annan lenpresyon ki parey tou keksoz ki gouvernman i fer, ler i fer li kontreker, e dan en fason ki ou a fer nou bezwen fer li, i ganny fer tar, i ganny fer mal e i ganny fer lo pli minimonm posib.  Permet mwan eksplike.

 

Sel rezon parey Vis Prezidan in dir ki sa Bill i devan nou Lasanble ozordi se akoz nou konstitisyon i demande ki lalwa SBC i ganny refer e fer li vin an konformite avek lartik 168 nou Konstitisyon.  Sa ki sa lartik i demande e sa ki sa lalwa i bezwen prevwar alor, parey in ganny dir se ki gouvernman i asire ki SBC premye i  ganny striktire dan en fason ki enn, i vin endepandan avek gouvernman e de i pa tonm anba lenfliyans okenn dimoun, lorganizasyon, ouswa parti politik.

 

E dezyenmman ki i donn loportinite e fasilite pou diferan pwennvi ganny tande. Tou leres dan sa Bill se anplis.  Sa ki mon’n fek mansyonnn se tou sa ki enportan pour nou vwar dan sa lalwa ozordi, se tou sanzman ki ti neseser, sa i enplik 2 keksoz, en sanzman filozofi e striktirel lo lafason ki board CEO e Chairman i ganny apwente pou ki zot pa tonm anba lenfliyans gouvernman e en seri prensip kler transparan e piblik lo sa ki SBC pou fer e lafason i pou enplimant lobzektif Konstitisyonnel, en terms of reference si oule.

 

Tou Seselwa i konnen ki SBC pa’n azir anba sa bann kondisyon ki konstitisyon in enpoz lo li.  I pa’n azir dan fason ki i ti merite akoz gouvernman ki opouvwar depi legzistans SBC ti napa dezir pour ki i azir parey i devret.  Okontrer gouvernman ti prefere ki SBC i kontinyen azir koman en port parol gouvernman e SBC in toultan pare pou fer sa e in fer li avek gran lantouzasm.  Sa ti en taktik byen planifye par gouvernman e enn ki’n marse ziska ozordi.  Legzanp ki mon’n donnen e ki pou ganny donnen devan sa Lasanble plitar, i demontre e pou demontre sa tre, tre byen. Prezidan in apwent en mazorite Board SBC ki lo son kote, in apwent Chairman ki’n toultan favorab  a parti opouvwar, in apwent manm servis piblik ki santi zot bezwen azir pou protez sa gouvernman ki anploy zot, e in apwent siporter ouver  SPPF/Parti Lepep dan serten ka.  SBC alors pa’n zanmen, ni en zour pa anba lenfliyans gouvernman ouswa Prezidan Larepiblik e son parti. An konsekans, pwennvi diferan pa’n zanmen ganny rode pou met devan e ler sa bann pwennvi in ariv Hermitage oubyen La Rivyer Anglez, zot in ganny koupe re-aranze ouswa senpleman ignore.  Sa se larealite tris SBC Sesel sa dernyen 18 an.  Bann let dan sa file i temwanyaz sa pozisyon tre, tre byen.

 

La ozordi gouvernman in ganny en sans pou sanz tou sala, pou met sa lenstitisyon enportan pou devlopman nou pei e lepanouisman nou pep an valer. Zot in ganny 18 an pou reflesir lo pli bon fason pou fer sa, zot in ganny letan pou etidye bann kritik ki mon konnen SBC in resevwar sorti kot piblik, zot in ganny rekomandasyon ki Ziz Reilley in fer apre demann Prezidan Michel limenm.

 

Mr Speaker gouvernman in mank ankor en sans pou sanz direksyon SBC dan en fason kler ennfwa pour tou.  Zot in anmenn parey mon dir, en lalwa ki fer zis detrwa window dressing me ki fer ki loportinite pou SBC kontinyen parey in fer depi son formasyon i ankor la. Zournal Regar semenn pase in fer en tre bon pwen, sa zournal in dir ki en lalwa i pa osi enportan ki mindset e dezir dimoun ki pou fer sa lalwa marse. Mon partaz sa pwennvi san rezerv. Dan bokou ka nou’n vwar sa fenomenn isi dan nou pei.  Paregzanp tan ki parti mazoriter i annan en mazorite lo CAA e se Prezidan ki apwent Chairman e CEO Board SBC, napa nanryen ki anpes lapwentman en dimoun ki dan dernyen eleksyon ti marse dan en triko SPPF koman CEO. Metod lapwentman i vin zis en baravan pou kasyet sa ki pase ler i ti devret en miray beton pou anpes manboulouk. Sa Bill ki devan nou Mr Speaker i annan zoli parol lo en paz papye parey parol Vis Prezidan bomaten me nou nou konnen ki zoli parol tousel pa sifizan ler dezir pou enplimant sa bann parol pa la. An dot mo se pa akoz Nor Kore i apel son lekor Democratic Peoples’ Republic of Korea ki sa i fer sa pei enn ki demokratik. Ler ou dan en sitiasyon konmsa fodre ki bann striktir ki anplas i sifizan pou asire ki gouvernman pa kapab kas kontour.  Malerezman sa pa leka dan sa Bill ki devan nou e pourtan i ti pou fasil pou fer si gouvernman ti vreman annan sa lavolonte.

 

Annou regard konteks relasyon ant gouvernman ek SBC ozordi pou konpran sa ki mon pe dir. Prezidan i Minis ansarz lenformasyon, sa set en larealite, Prezidan i apwent Chairman e MD SBC ozordi e anba sa Bill i pou apwent Chairperson e CEO, sa set en realite.

 

Prezidan i fer statement ki kritik lopozisyon souvannfwa e SBC pa donn lopozisyon en loportinite pou reponn, sa set en larealite, sa seri larealite in anmenn sitiasyon ki nou konnen.  Prezidan i kontrol medya e i akter prensipal lo SBC, Prezidan i apwent en siporter ouver son parti koman Managing Director e Prezidan i servi SBC koman i oule, ler i oule, menm pou fer latak lo lopozisyon. I kler ki tou sala se labi sa lenstitisyon e i al kont sa ki konstitisyon i demande.  Sa Bill ki devan nou ti devret alors fer fason pou anpes sa labi e anpes en lenstitisyon nasyonal ganny hijack par en sel kote e en sel dimoun.  E problenm se ki sa lalwa pa fer sa.  I ti kapab, i ti devret e parey Vis Prezidan in dir nou ti devret bomaten pe ekrir prosen sapik SBC me sa lalwa i pa sa mekanism pou fer nou fer sa.

 

Sel fason pour ki SBC ti pou kapab ganny sa kredibilite ki in pa’n zanmen annan se si sa bann keksoz swivan ti pou’n kapab ganny arive. 1. Manm Board pa ganny swazir par

Prezidan;

 

2. Okenn manm servis piblik ouswa      politisyen pa kapab ganny apwente;

 

3.  Board i apwent son prop CEO;

4.  Chairman i en dimoun ki napa         lezot lokipasyon enportan pour ki i kapab devoue lamazorite son letan lo en vizyon e lo bon fonksyonnman SBC;

5. SBC i fer e sirkil e seri guideline pour son travay ki demontre son lendepandans e fason ki i pou adres diferan pwennvi dan pei.

 

Napa nanryen nouvo dan sa bann kondisyon ki mon fek mansyonnen, zot aplik pou tou medya leta dan lezot pei demokratik. Bokou zot i parmi rekomandasyon ki Ziz Reilley ti’n fer an 2007 swivan son lanket lo lensidan le 3 Oktob 2006.  En lensidan ki limenm in ganny provoke par defayans nou sistenm broadcasting e par larogans son bann dirizan.  Ler en sitiasyon i kapab ganny eksplwate par en dirizan ki napa dezir, sa ki Angle i apel political will, pou azir dan en fason balanse e zis, lalwa i bezwen met striktir anplas pour ki sa dirizan ouswa enn avek menm mindset pa kapab eksplwat sa sitiasyon.

 

Dirizan SPPF in montre dan sa bann dernyen lannen ki zot pa pare pou les SBC endepandan, alors sa bann provizyon dan sa Bill devan nou pa sifizan pou anpes menm keksoz ariv ankor. Annou regard Board SBC. Ozordi sa bann manm i ganny apwent par Prezidan.  Prezidan i kapab apwent sa ki li i oule.  Bill i esey sanz sa e i dir ki lo sa 7 manm tou le 7 pour ganny apwente par Prezidan, alors napa sanzman me ki 3 dan sa bann manm i ganny swazir par Prezidan lo en lalis ki CAA i anvoy kot li. Alors menm si nou bliye ki CAA i annan en mazorite Manm lo kot parti opouvwar Prezidan i still swazir son 3 manm limenm e i kapab kontrol lekel ki li i oule e pa sa ki CAA i anvi. Be menm si Prezidan ti bezwen aksepte sa 3 manm ki CAA i propoze, sa 4 lezot, donk en mazorite ti pou still ganny apwente par Prezidan, 2 Manm Servis piblik, alors 2 travayer gouvernman ki zot Sef i Prezidan, enn ki sorti dan Minister ki limenm Prezidan i kontrole e 2 lezot Manm ki Prezidan i apwente limenm san kontrol. Ki si sa ki’n sanze Mr Speaker? Nanryen. Anplis Prezidan pou apwent CEO limenm san konsiltasyon. Alors kontrol sa Board i reste avek Prezidan egzakteman parey i ete ozordi. Lartik 168 nou Konstitisyon pou ganny abize ankor.

 

Kimannyer sa ti pou’n kapab ganny amelyore. Les mwan dir Mr Speaker ki sa Bill dan son lezot propozisyon pa poz gran problenm e bann lezot propozisyon i plizoumwen akseptab me zot pa bann keksoz ki pou sanz kondisyon fason ki lakonpannyen medya nasyonal i travay. Lonorab Derjacques in fer en seri propozisyon lamannman pou remet enpe balans dan sa Bill e mon siport tou son propozisyon me menm si zot tou zot ganny aksepte zot pa pour fer sa Bill vin sa ki i devret e sa ki nou pei i merite.  Sel fason pou asire ki lobzektif Konstitisyon i ganny realize parey objects and reasons sa Bill limenm i fer resorti, se pou sanz fason apwentman bann manm Board e dirizan SBC. Se sa lakle sa Bill e i ti pou fasil pour sa ganny realize, fer CAA swazir tou le 6 manm, apre ki bann post in ganny advertised, les sa 6 manm apwent zot prop CEO, les Prezidan apwent en Chairman ki annan konpetans ek letan pou dedye lo fer sir ki SBC i perform. Sa i ti pou en striktir ki ti pou reponn a legzizans lartik 168 Konstitisyon e mon sir i ti pou non selman satisfer tou sekter nou sosyete me i ti pou asire ki SBC ti pou kapab mars parey i devret, non selman pou lepanouisman nou pep me pou liber performans san lenfliyans politik son bann travayer.

 

Filozofi SNP lo medya Nasyonal Mr Speaker se pour SBC vin vreman endepandan dan son striktir e dan son fonksyonnman kot son zournalis i al sers diferan pwennvi dan tou kwen Sesel malerezman parti lepep in mank ankor en sans pou donn nou pei sa ki pli bon e in swazir plito donn sa ki pli bon pour Parti Lepep.

 

Pour sa 3 rezon ki mon’n donnen alors Mr Speaker, mon tris ki nou’n mank ankor en sans fer en pa ver liberasyon nou medya nasyonal.  Rezilta se ki mon pa pour kapab siport sa Bill bomaten. Mon remersye ou.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Mr Speaker nou rankontre ankor ennfwa pou debat lo SBC, lendepandans medya zis parey plizyer sa proze delwa ki’n vin devan nou pou adres sa menm size. E a sak fwa ki nou’n fer li, nou deba ti kapab pran de direksyon. Nou kapab koz lo lepase e remind nou lekor kwa ki nou merit fer e kwa ki nou merit pa fer. Otan ki nou pou aprann leson lo lepase sa pa pou aboutir dan nanryen si nou pa osi regard lavenir e vwar ki nou kapab fer dan sa nouvo lepok. Kwa ki nou kapab ofer, kwa ki pa bon e propoz en lalwa ki pli byen kapab reponn nou lapel, nou demann e nou bezwen.

 

I vre ki lalwa SBC ti’n merit aparet devan nou Lasanble plizyer lannen pase, me ozordi i nou zenerasyon e nou lepok ki pe demande ki sa i ganny fer. Annou pa oubliye ki demann pou revwar lalwa SBC ti en demann fer par rapor ziz Reilley, en rapor demande e inisye par Prezidan Michel limenm apre lensidan le 3 Oktob. Byensir lalwa SBC i enn parmi plizyer konponan enportan pour nou redres medya an zeneral dan Sesel. Nou dan sa Lasanble nou’n pas de lalwa presedan e sa i lalwa pou National Information Services Agency ki lopozisyon pa ti dakor e osi lalwa ki gouvern kondisyon medya ki lopozisyon pa ti dakor. A rapel Mr Speaker ki ozordi se lopozisyon ki pe pli byen servi sa de lalwa.

 

Reform pou strengthen nou bann lenstans gouvernans e demokrasi par egzanp medya e zidisyer pe ganny fer dan en lepok kot nou pei e nou pep in eksperyans en reform remarkab e enportan dan nou lekonomi e striktir gouvernman. Lepok ler nou ti pe fer reform ekonomik ti annan plizyer pesimizm ki ti dir ki gouvernman Parti Lepep napa sa kouraz pou fer sa kalite reform. I ti annan menm ki ti kestyonn Minis Finans e demande si nou kapab fer sir ki i gard disiplin fiskal nou pei. Ozordi bokou dimoun in komans realize ki gouvernman Parti Lepep i en parti ki vreman progresiv, i fer sanzman i fer li avek kouraz e rezilta sanzman i touzour sirprann bann pesimiz.

 

Mr Speaker nou rankontre ozordi ankor ennfwa pou fer sa sanzman neseser e enportan pou gouvernans nou pei. Nou pe koz lo medya, lendepandans medya, e rol ki medya i zwe dan nou demokrasi.

 

Mr Speaker mwan mon ti a kontan dabor abord sa size medya e lendepandans medya dan son pratikalite. Tan ki i enportan ki bann lalwa neseser i ganny met an plas vre sanzman i pou vin atraver en nouvo fason regard SBC e rol SBC.

 

Mr Speaker permet mwan sit plizyer legzanp kot mwan mon krwar ki SBC i merit zwe en rol pli proaktiv pou edik nou pep e edik sa nouvo zenerasyon ki’n ne e grandi dan nou lizye. Sa nouvo lepok ki nou pei pe viv ladan i egzize ki nou nouvel nasyonal savedir bilten nouvel 8er i elarzi sorti dan en stil nouvel ki zis reporting savedir repet sa ki’n ganny dir pou vin osi bann analiz. Fodre ki aprezan SBC i zwe en rol proaktiv kot nou pep i kapab fer bann analiz profon lo bann size ki pe afekte nou. Sesel i annan bokou talan, eksper e dimoun eksperyanse ki annan lopinyon valab e sa se prosen letap pour nou lorganizasyon medya prensipal ki apel SBC.

 

Mr Speaker les mwan donn en legzanp. Resaman parti SNP in fer son konvansyon e propoz avek pep Seselwa Mr Wavel Ramkalawan e Mr Nicholas Prea koman zot kandida Prezidan e Vis Prezidan. Mr Speaker a mon’n avi menm si sa menm parti pa’n donn gran lenportans sa levennman dan son prop zournal se la kot SBC i merit step in e demann bann kestyon enportan ki nou pep pe demande. Kestyon ki nou pep pe demande e ki SBC ti’n merit demande se akoz en tel swa par SNP, akoz menm kandida Prezidansyel pour sa parti.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order.

 

HON MARIE-ANTOINETTTE ROSE

Ki SNP i oule dir ler i dir ki en Prezidan SNP pou napa okenn portfey. Mr Speaker mwan mon pe dir sa pa akoz mon oule kestyonn SNP me mon pe dir sa akoz i enportan ki nou pep i konpran tre byen an sa ki konsern bann lide ki pe ganny propoze ki riske annan en lenpakt fondamantal lo nou pei.

 

Mr Speaker otan ki SBC i devret pe kestyonn gouvernman, SBC i merit pe kestyonn tou bann lenstans gouvernans enkli lopozisyon.

 

Mr Speaker lendepandans medya i pa vedir equal airtime pou gouvernman ek lopozisyon lo medya nasyonal.

 

Kestyon ki nou devret demann nou lekor, eski Prezidan i egal avek Lider Lopozisyon? Eski lendepandans i vedir selman konsern bann politisyen? Eski lendepandans pa osi vedir etre in tune avek bann lezot lafors dan pei par egzanp lavwa lepep dan term medya nou apel sa vox pop. Sosyete sivil, e bann group marzinalize. SBC pou li onor son lendepandans i devret osi annan en azanda kler kot bann progranm i konsernen e fodre ki SBC pa per pou rantre dan kontrovers e adres kontrovers. Kontrovers i reste kontrovers si i pa ganny adrese, e SBC i annan en rol pou zwe pou adres bann tel size.

 

Mr Speaker sa proze delwa pe osi redefinir rol piblik ki SBC i annan me osi son rol pou ofer nou pep swa lokal an sa ki konsern entertainment. Ki rol FM dan SBC? ki rol SBC anver bann nouvo trends dan nou pei?

 

Mr Speaker sa nouvo lalwa pou osi egzize ki bann zofisye piblik merit konpran pli byen rol SBC. Ler zournalis i a rod lenformasyon ki rol lenformasyon piblik. Parey VP Faure in dir i merit annan en ledikasyon ki ganny fer avek nou bann zofisye piblik.

 

Mr Speaker nou Vis Prezidan in anvoy en mesaz enportan pou staff SBC. E mon siport sa demann pourki staff SBC i fer zot louvraz byen. Pou mwan i pa enportan si zot siport Lepep ouswa non, si zot al aktivite SNP ouswa non. Pou mwan sa ki enportan se ki zot servi letan SBC pou fer travay SBC. Pa pou koriz script radio freedom, pa pou fer travay personnel, me pou fer travay SBC.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order. Onorab Henrie ou pa ankor koze, ou’n koze, order. Ler ou koze ou ava adres sa bann issues oke? Proceed Onorab Rose.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Par kont Mr Speaker i annan bokou travayer profesyonnel lo SBC ki fer zot louvraz byen e zis e sa fodre nou salye zot.

 

Mr Speaker SNP pa standar la demokrasi dan Sesel. E ozordi serten dan SBC i krwar ki zot oblize montre SNP otan ki posib zis pou montre ki zot endepandan. Mon a donn en legzanp Mr Speaker. Detrwa semenn pase ti annan en lensidan dan Cascade kot en msye ti ganny trouve mor, byensir MNA distrik ti laba e apre ki i ti’n ganny demande si i ti anvi donn en interview zournalis SBC pa ti donn li sa interview. Rezon, eski i akoz Onorab De Commarmond i en kandida Parti Lepep? Detrwa zour apre sa lensidan SBC ti pas en reportaz ki ti montre Onorab Sandy Arissol dan kan vakans avek bann zenn kot ansyen vilaz Cap Ternay. Kestyon la se pa sa bann zournalis ki’n kouver reportaz enn ouswa reportaz de. Mr plito se ki SBC i bezwen trouv en standar ki aplikab a tou. Pour zot lenformasyon nou osi nou pa satisfe avek performans SBC anver nou parti e nou MNA. Plizyer press release ki nou parti in anvoy kot SBC in ganny inyore par SBC an dizan ki Parti Lepep i en pratik politik e se selman dan bann lenstans news worthy ki SBC pou pas nou press release. Kestyon ki mon demande alors ki ankor enn fwa se kwa lendepandans? I bezwen annan striktir ki sifizan, non selman pou anpes gouvernman kas kontour parey Onorab Georges in dir me plito pou edik nou pep pour li konnen lekel ki kas kontour avek SBC.

 

Eski SNP i touzour envit SBC son bann aktivite? Eski SNP in deza refize ki SBC i kouver son levennman. Eski SNP i vreman krwar dan lendepandans medya ouswa SBC in vin zot bête noire ki zot touzour kapab blanmen a sak fwa  zot perdi eleksyon.

 

Tou sa bann mekanizm ki Onorab Georges in koz lo la i pou reste selman bann mekanizm si mindset lopozisyon pa sanze. Otan ki zot krwar ki Lider Lopozisyon i egal a Prezidan pour zot SBC pou touzour reste bias. Otan ki zot fer zot lekor krwar ki zot kapab manipil serten travayer SBC, SBC pou touzour reste bias. E otan ki zot servi SBC koman zot rezon pou perdi eleksyon, SBC pou touzour reste bias.

 

Mr Speaker nou kapab koz lo SBC ozordi, semenn prosenn, dan en mwan e nou touzour kapab koz lo SBC dan 1an. Me lenportans se ki lendepandans is a state of being, e pa pou zanmen egziste tan ki lopozisyon pa krwar dan sa menm prensip ki zot in koz lo la. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Oule koze? Oule entervenir, i reste 20 minit, i oke. All right Onorab Ferrari.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Speaker enn fwa ti an ‘98 ansyen Prezidan Rene ti dir ki si i les lendepandans lo medya i ava pe komet swisid. Sa sete en leksplikasyon ki i ti donnen ler Lider Lopozisyon dan Lasanble ti sanze from Mr Mancham an ‘93 ziska ‘98 e sa pozisyon ti ganny pran par Onorab Lider Lopozisyon Onorab Wavel Ramkalawan ki la e ki ti ganny elekte koman pli gro parti lopozisyon. Se sa zour ki SBC ti sanz tou son fason pour li kouver bann deba Lasanble Nasyonal. Donk si dapre SPPF sa lepok i ti pou en swisid pou kontinyen donn lopozisyon letan lo televizyon e se sa prensip ki’n gid SPPF dan tou son fason pour li pez sa Bill pou fer sir ki i pran 18an avan ki enn pti led byen timid i ganny fer pou zwe avek parey nou Konstitisyon i dir.

 

In toultan enportan pou sa gouvernman ki opouvwar annan sa kontrol lo medya. E dan tou zot desizyon e dan tou bann lalwa ki’n gid travay SBC dan lepase sa ki ti pli enportan se kontrol. A sak fwa ki zot in ganny sans zot in pez bann zournalis ki’n sey fer bann bon travay, zot in sey fer zot degoute, zot in transfer zot, bann ki’n kite in ale, bann ki’n reste in soumet, me mwan ozordi mon anvi rekonnet travay bann ki’n seye. E i annan en bon pe ki’n seye. E mwan mon zwenn zot toultan e sa bann dimoun ki’n seye zot ankor ozordi pe viv dan lespwar ki en zour zot pou ganny libere anler laba Ermitaz e anba laba Union Vale. Bann ki pa’n kapab zot in sorti zot in al dan politik, i annan ki’n al lo kote SPPF, i annan ki’n vin lo nou kote me selman i annan en gran group ki mon salye zot e ki vre zot tre fristre e zot eksprim zot fristrasyon. Zot seye akoz zot metye, zot kontan zot metye e zot anvi kontinyen travay.

 

I annan enn ennfwa dan dernyen eleksyon ler i ti pe fer en reportaz i ti vin enn nou konferans e i ti dir avek mwan si mon ti kapab pas sa progranm antye lo televizyon SBC napa fason ki sa pei pa ti pou sanze. Mon dir be seye. Finalman ler in pase in pas 3 minit edmi. Donk in seye li osi, i pa’n reisi. Akoz? Akoz an fas de li i annan en masin ki ganny met an plas par gouvernman pou kontrol SBC e sa i vin atraver son Board e atraver son management.

 

Atraver son Board premyerman e mwan mon’n ganny lokazyon plizyer fwa pou enterakte avek Board SBC laswit serten demann ki mwan koman en reprezantan SNP mon’n fer avek mon bann lezot koleg e mon’n rankontre Board e laplipar ditan Board pa ni tro tro enterese, ni pou vin sa meeting.

 

Pandan plizyer lannen nou’n annan Chairman Board ki bann manm, Board Members zot menm zot ki lo Board – parey Mr Maurice Lousteau-Lalanne dan en lannen kekfwa i ti vin de fwa meeting Board, zanmen i ti vini, i pa enterese. I ti fer tourism, i ti bezwen al deor ITB partou laba, SBC pa’n zanmen enportan pour zot. SBC se toultan ki manyer i ganny kontrole par gouvernman. Alors nou met bann poupet e nou les zot la zis pou fer sir ki zot fer travay gouvernman. E sadly avek sa lalwa ki devan nou se egzakteman sa ki pou al arive e an realite i pou ariv ankor pli grav ki sa.

 

Alor eski SBC in progrese dan sa bann lannen? Mwan mon ti ava dir ki in vin deplizanpli pir. Parey Onorab Georges in dir avek retour miltiparti an 1993 ti annan en gran lespwar. Ti annan en gran lespwar akoz lepep Seselwa ti telman ay sa ki ti apel RTS sa lepok, ti telman ay sa RTS ki zis sanz son non fer li vin SBC ti deza en lespwar. E alors bann travay in komanse e lopozisyon in ganny, e lopozisyon e lezot dimoun dan lavi piblik, dan sosyete sivil in gannyen e enn bann keksoz ki mon’n bliye dir zot apard lefet ki si ou donn SNP medya. ou swisider ti osi dir ki parkont si ou donn Mr Mancham medya li ki pou swisider i pou al pa’n son lekor. Donn li, donn li otan ki ou anvi. Ler dimoun pou fini avek li se egzakteman parol ki i ti dir, ni son siporter pa pou oule sis son lezo. Donn li medya, alors zot in donn Mr Mancham medya ziska ler in fini. Koman in fini zot in aras SNP medya.

 

Donk la i la sitiasyon. Alors ki manyer in evolye sa? In evolye par al bokou pli pir ler SNP in vin main lopozisyon dan pei. Zot in tenir, zot in ser tou bann boulon e zot in anpes nou ganny akse. Laprev se ki ozordi dan en pei ki manyer ou kapab mazinen dan en pei demokratik nou’n vin parey Lalibi kot i annan en zournal ki apel Al-Mujahid ki personn pa lir, son televizyon i apel Al-Mujahid personn pa ekoute. E par kont tou dimoun pe demann nou kan lot radio freedom en? Kan pou sorti lo radio freedom, in fini sorti pou Mars? In fini sorti Fevriye? Mon pa’n gannyen nimero 12, mon pa’n gannyen nimero 11. Se sa pozisyon ki nou’n ariv ladan ozordi. E mwan i fer mon kanmi e dimoun i dir avek ou si ti napa – i plifere,  dimoun I dir avek ou i plifere pa manze anmas son pti larzan pour li pey DSTV, Intelvision, i dir akoz i pa kapab get sa bann progranm lo televizyon plito i pey Intelvision. Eski sa i en gran laviktwar pou Sesel? Non, i pa en laviktwar pou Sesel.  En ta larzan ki nou met ladan, de milyon e de milyon roupi nou met ladan ki zis pas an pasan e dimoun pa ekoute.

 

Donk pandan sa bann lannen parey Sonny Morgan i sante dan son sanson, e mon krwar SBC i konn tre byen akoz zot pa tro tro kontan pas sa sanson ki apel ‘Gonaz’. Gonaz dan zournal, gonaz lo radyo, gonaz lo televizyon. Sonny Morgan ki sante sa, in ban, ou vwar in ban. Zot in rekomanse, kalkil ou ti de ban bann sanson Mickey Mancham, ti’n de ban la prezan nou pe ban pou Sonny Morgan. So i pli pir.

 

E son moman kot in vin vreman kritik se apre dernyen eleksyon kot zot in realize poudir zot ti’n ganny sa eleksyon lo zil en wayer, ti’n pas zis en wayer ant lopozisyon avek zot. E la zot in panik e zot in met en dimoun ki ti pe openly campaign pou SPPF ki ti dan son triko SPPF, ki ti dan pickup, ki ti dan jeep, ki ti pe kriye, i ti pe anmenn paviyon anler e li in vin avek en misyon pour li dir, ‘mwan mon pe vin promot Msye James Michel, setou ki mon vin fer’. E nou’n vwar pandan tou sa bann lannen egzakteman sa ki’n arive.

 

Alors la i la ki manyer sitiasyon in arive. Nou’n sorti annan enpe liberte atraver bann progranm face-à-face pour nou al dan en moman avek Prezidan. Me selman sa ki enteresan e ki Onorab Georges in dir se ki manyer sa sitiasyon pou sanze? I pa pou sanze. Premyerman napa en political will pou sanze, dezyenman the Board is stacked by SPPF members, e nou pou kontinyen koumsa.

 

Me mwan mon ti a kontan dir zot en keksoz. Si sa lalwa ki nou pe diskite ozordi, sa lalwa se en lalwa ki sipoze konsern zot, i pa sipoze konsern nou akoz nou i annan 18an nou pe dil avek sa lalwa e nou pe rod nou semen pase e nou vwar nou semen pase. Nou semen pase in anmenn nou 46% e i kapab anmenn nou pli lwen. Mwan mon ti a kontan challenge zot thinking. Apre le 21 Me se zot ki pou vin konplent sa lalwa, akoz sa lalwa i bon zis pou ler ou dan pouvwar, ler ou dan lopozisyon i pa bon sa lalwa. Se zot, parey Onorab Potter in komans konplent bann lalwa eleksyon ki manyer i ganny fer, bann anrezistreman ki nou nou’n konplent tou sa bann letan, li prezan in komans konplent sa bann keksoz, zot ki pou vin konplent sa lalwa e mon ti a kontan dir avek zot, nou nou pou fer bann amannman dan sa lalwa. Mon pa konnen lekel ki pou inisye sa bann lamannman me selman si ti annan en keksoz mon ti a kontan vwar, mon krwar i bon pour nou demokrasi ki ler pou annan en sanzman gouvernman nou tenir sa lalwa pou apepre 1an avek zot. Zis nou tenir li apepre 1an, dir be i fek vote sa annou tenir li 1an. Sa lasasen ki zot pou kriye akoz i pou fermal, akoz mwan mon konrpan mwan ler zot dir ki zot pa pe ganny coverage akoz zot pa ganny ase coverage. Zot in donn legzanp Onorab de Commarmond dan sa lensidan byen tris Cascade, mon’n vwar li lo televizyon pe debout anba laboutik li osi pe sey donn en konsey. Mwan ki manyer ler SBC ti vin filmen mwan ler later ti grennen Mont Fleuri, mwan mon ti ek lapel dan mon boxer pe tir later, zot in filmen mwan, zot pa pase. Be kekfwa ti ava annan enn de bann madanm ki’n vwar mwan dan mon boxer ki ti a deside sanze e vin vot pou mwan. Ou konpran, kekfwa.

 

(Interruption)

MR SPEAKER

Onorab retourn lo SBC e non pa lo boxer.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non tousala i vin de kote. E sa de kote ki arive se ki napa guidelines. Otan ki napa guidelines SBC, SBC i ganny fer dapre desizyon whims son Managing Director apwente par Prezidan. Napa guidelines. Onorab Georges in annan rezon pour li dir ki in annan rezon pou felisit progranm face-à-face. Me mwan osi mon ti a kontan dir ki par egzanp sa mandam ki ti pe fer progranm face-à-face a en serten moman i ti Marketing Manager, head of marketing, i annan apepre – mon pa konnen konbyen lannen, kekfwa apepre 8an, mon ankor pe esper bann marketing guidelines pou mwan gete si mon kapab fer enn pti pe marketing pou mon parti politik. Marketing guidelines zanmen in vini, e ozordi nou pe al dan eleksyon still nou napa marketing guidelines e toultan konmsi nou ganny dir wi nou pe fer marketing guidelines, nou pe fer, napa. Advertising guidelines, napa nanryen, akoz sa i pou deside, nou a gete ler pou fer si ou kapab fer remersiman ler ou’n fer ou konvansyon, alors nou nou bezwen tranpe ler SPPF i fer enn mon telefonnen mon dir, ‘SPPF in fer enn, mon kapab ganny enn?’ ‘Wi i oke ou kapab ganny enn’. Koumsa ki marse sa. So napa guidelines e napa guidelines ki pou diriz okenn travay SBC. E se sa pwen ki mwan mon pran dan lentervasyon Onorab Georges se ki this Bill is absolutely useless over and above son bann provizyon ki pa donn li lendepandans atraver lapwentman bann dimoun lo Board e son Managing Director si napa terms of reference, si napa bann guidelines kler ki aplik parey pou Pierre, Paul, Jacques ek Jean there will be no independence. At the end of the day mwan mon pou bezwen al tap laport Managing Director, al tap laport head of marketing, al tap lezot laport pour mwan esey plennyen pou mwan ganny en keksoz, mon pa pou gannyen, mon ava tranpe mon ava esper komisyonnen eleksyon, la dan 3 semenn i pou dir nou e nou pou annan 3 semenn ase trankil. E se sa ki pou arive.

 

Donk Vis Prezidan avek respe, sa Bill ki ou’n met devan nou i pa anmenn nou pli lwen. I pa tir nou la kot nou ete pour li anmenn nou devan, i en bill ki finalman anter nou ankor pli profon akoz i pe dir avek nou ki 18an apre nou egzakteman dan menm mindsets si non pli pir. 18an pa’n permet nou reflesir ki nou pei, nou demokrasi i devret vin pli mature, nou demokrasi i devret pli ouver e ki lopinyon lot kote i enportan. Mwan toultan mon dir avek bann dimoun ler mon vizit zot, mon dir get sa travay ki nou nou’n fer koman lopozisyon. Get sa travay, get sa bann propozisyon ki nou’n fer. Zis mazinen si nou ti dan gouvernman ki kantite nou ti pou fer, dan sa sitiasyon telman difisil ki zot in met lo nou. Me selman nou nou rod nou semen pase me nou kontinyen fer nou bann propozisyon.

 

E mwan mon asire ki tou bann manm isi lo sa kote latab pou dakor avek mwan ki se nou ki pou fer sa bann lamannman. Nou pou fer sa bann amannman akoz nou krwar ladan, nou krwar dan demokrasi, nou krwar e wi Onorab ki fek koze avan mwan, wi Onorab Rose, wi SBC ti demande sa bann kestyon Onorab Ramkalawan, wi mon ti la e wi ti demann li akoz i fer katriyenm fwa i debout, wi akoz i pe fer sa. Ti demann li tousala, me selman i pa pase. Se sa lenformasyon, ou konpran be i pa pase akoz.

(Interruption)

Anyway mon ava termin lo sa pwen. E sa i ava enteres nou Lasanble, 1 minit Mr Speaker i ava enteres nou Lasanble pou reflesir ki manyer medya i telman enportan e ki manyer i annan bann dimoun ki sirvey sa medya dan gouvernman telman enportan. Mwan mon konnen ki semenn pase i annan detrwa dimoun ki’n ganny problenm avek bann dimoun pli o dan gouvernman. Enn akoz kestyon Air Seychelles in pas lo radyo, pa sipoze pase lo radyo ti sipoze pas apre 10.30. I annan en dimoun ki inattentive, ki’n les pase sa, i annan bann keksoz ki’n ganny dir ki enpe tro dir, in ganny problenm li osi akoz kontrol. Sa deba lo Air Seychelles ti sipoze pas antre nou apre nou ava tir bann pti bout, nou ava met lo televizyon e i annan dimoun ki’n ganny problenm. E mon pa pe dir ou bann dimoun la anba mwan, mon pe dir ou bann dimoun vreman, vreman tre o ki’n ganny dir poudir zot in fer bann gro fot. So lenformasyon mon bann zanmi annou pa per. Sa i en Bill ki montre nou ki nou per lenformasyon, ki nou per. Me lenformasyon se sa ki pou liber nou e se avek sa ki nou nou pou liber lepep Seselwa ler nou pou fer sa bann vre reform dan SBC. Mersi Mr Speaker.

 

MR SPEAKER

Meeting i adjourn ziska 2er.

(Break)

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek deba, lo mon lalis napa okenn entervenan. Hon Henrie.

 

HON GERVAIS HENRIE

Mersi Mr Speaker, bon apremidi tou dimoun. Ozordi Mr Speaker ti dwatet en zour pou mwan annan bokou rezon pou rezouir, rezouir akoz sa proze delwa SBC 2011 ti merit konvenk mwan ki enn bann pli gran lenzistis komet par parti opourvwar depi retour system milti parti ti pe al ganny korize.

 

SBC pou tro lontan in en pyon dan sa zwe politik e lalit pourvwar dan Sesel depi retour milti parti. Pou mentenir en laplenn politik ki pa nivo se resours e lentegrite sa lorganizasyon ki’n ganny konpromi pou donn lavantaz politik e piblisite pou nanryen, aktivite politik parti opourvwar se ankor sa lorganizasyon ki’n ganny servi e pou kree sa ki Angle i apel en cult personality, avan sa ti otour ansyen Prezidan Rene e la tou resaman  Prezidan Michel, se pa lot ki SBC ki zot in kont lo la pou akonpli sa.

 

I annan lontan ki lopozisyon avek tou Seselwa ki reflesir dan en fason ki zis ti pe dir ki SBC pa pe fonksyonn byen, pouvwar avek rol Board e management SBC fodre ganny re-definir e lalwa SBC fodre ganny revize pou anmenn bann lamannman apropriye ladan selon lespri nouvo Konstitisyon. Sa ti menm avan rapor ziz Reilley e parey VP Faure in fer nou rapel bomaten se anfet bann per fondater nou Konstitisyon ki ti demann en revizyon konplet dan lalwa SBC 1992 an apre ki i ti’n vin anfors.

 

Ozordi apremidi i annan en lalinny dan en film par direkter Michael Mann ki ti sorti an 1999 e ki annan tit The Insider ki soulinny an gro tenm mon lentervansyon. Sa lalinny ki mon pe koz lo la i kot en lorganizasyon medya Columbia Broadcasting System oubyen CBS ti ganny akize pou trair legacy Ed Murrow ki ti dir ki lentegrite nenport zournalis se pou raport en nouvel parey i ete oubyen tell it as is. Konplent ki SBC i pa en lorganizasyon medya endepandan pa nanryen nouvo.

 

Favoritism dan medya i ariv ler en lorganizasyon nouvel i sistematikman promouvwar en pwennvi si i annan okenn manm ozordi dan sa Lasanble ki pou mwan i krwar otreman Mr Speaker, koman en dokter petet ou ava kapab kalifye pou dir i napa en plas dan sa deba akoz se sa ki’n leka dan bann lannen ki’n pase.

 

Zour an zour nou popilasyon pe perdi pasyans avek fason fer SBC. Paz lo facebook pe ganny kree pou denons e ridikil zefor gouvernman. Prezidan Michel pou limit bann nouvel ki zournalist SBC i kapab raport lo la. Lakonpannyen intelvision pe ganny plis kliyan akoz piblik in fatige vwar zis nouvel ki an faver gouvernman. Piblik i ganny repiyans, lavertisman pou gouvernman sakfwa ki nou ouver televizyon. Sak vizit ki ganny fer kot en peron ouswa en rigol nou bezwen konnen, tou travay volonter fondasyon Jj Spirit i bezwen piblisite. Mon pa konnen si akoz sa 3 camera ki SBC pa ti’n devret zanmen aksepte an premye lye. Menm kan en Minister i lans en sitweb, SBC i les gouvernman fer nou krwar ki sa i en levennman, inovativ, inik e rar. Piblik i annwiye avek linaksyon SBC  pou met dekote tou bann standar profesyonnel ki determin valer nouvel parey negativite, keksoz ki ariv san lekspetasyon, proksimite ouswa konpetisyon dekote zis pou donn Prezidan tou lenportans.

 

Konsept citizen journalism pe ogmante isi akoz SBC i tarde reponn bezwen e laswaf nou popilasyon pou fournir nou avek nouvel vit, korek e enparsyal.

 

Dife kot Dhanjee pli boner sa lannen SBC ti bezwen filmen lo telefonn portab en temwen pou ganny bann pli zoli zimaz e ler dimoun ti pe depouy lotel Berjaya Mahe Beach Port Glaud sete gras a facebook ki SBC ti ganny zimaz pou ilistre son reportaz. E sitiasyon Air Seychelles resaman tou bann propozisyon otour sa nouvel ti pe ganny sirkile lo Facebook avan ki SBC ti kapab fer bann reportaz apropriye ziske ler byensir lopozisyon ti anmenn PNQ lo Air Seychelles dan Lasanble.

 

Apard rezon ki sa proze delwa i devan nou ozordi piblik a demande akoz mon pe soulinny mank lendepandans e favoritism dan SBC. Sertennman i annan lezot lorganizasyon medya dan nou pei, sa i vre me zot tou zot annan leskiz ki zot pa ganny finanse avek larzan leta parey NISA ki mon pwenvi lo li i deza lo rikord Lasanble. Mon kapab avek konviksyon ozordi dir ki SBC i en servant gouvernman opouvwar. Depi sa dernyen 7 zour par egzanp in annan omwen en levenman sak zour ki’n out of the ordinary e ki bon standar journalism ki egzize ki zot ganny lenportans dan lord nouvel. Mon a donn legzanp nominasyon kandida Prezidansyel avek Vis Prezidansyel parti  SNP, lensidan kot en lekor en zenn garson ti ganny ranmase Cascade, sa lekor brile ki ti ganny dekouver Grand Anse, fiziyad par lapolis kot stasyon petrol Roche Caiman ouswa lanmor trazik sa madanm Anse Louis apre ki i ti ganny kraze avek en bis SPTC. Me ki nou’n vwar, tou sa bann nouvel ti ganny pouse 3enm e menm 4enm lo lalis nouvel pou donn proyorite travay gouvernman la ki eleksyon prezidansyel pe aprose. Mon a donn legzanp, proze lenerzi divan lo zil de Romainville, distribisyon later avek bann envestiser Seselwa lo bann zil konble, bann vizit prezidan avek seminar eksetera.

 

Karakter sa bann nouvel ki mon fek nonmen sete senpleman kontinite e ti napa lirzans leksitasyon e okenn kontrovers ladan. Tou sa bann legzanp Mr Speaker ki mon’n donnen i vo lentegrite sa lorganizasyon. Travayer i santi zot kwense me zot bezwen sibir akoz zot annan bann bezwen e lobligasyon finansyel. Alor zot bezwen reste dan lanplwa me i tough travay parey en boy kot Lakour, fer sa  pa dir sa, pa demann tel kestyon se sa norm profesyonnel ki zot konnen dezour an zour. I annan en liv ki apel ‘What the media are doing to our politics’, ekrir par John Lloyd ki argimante ki dan bokou fwa bann lorganizasyon nouvel ki pa endepandan i viv dan en liniver paralel avek larestan popilasyon, set a dir sa ki zot raport lo la apenn si i annan resanblans avek larealite. SBC i trouv li dan menm sitiasyon koman lorganizasyon ki anploy plis profesyonnel medya esansyelman zot annan en larme propagann. Sa i malere, sa ki malere ladan se ki 90% Seselwa i servi omwen en servis ofer par SBC par semenn. Lafason SBC i raport keksoz i eksplike akoz nou viv dan en pei kot nou vwar lannen apre lannen napa latransparans, gouvernman i kontinyen krwar i kapab fer dominer e manyer i anvi, nou pep i viv dan lafreyer san okenn liberte pou pran bann desizyon byen enformen.

 

I enportan ennfwa pou tou pou nou pep ganny bann bon swa devan li. Ozordi Sesel i annan en lorganizasyon medya dominan finanse par larzan piblik ki dir e ki krwar i enparsyal me ki an realite sa i pa leka ditou. Mon bann pwen kontansyon lo sa lalwa ki devan nou ozordi Mr Speaker i konm swivan par egzanp dan lartik 3(2), lalwa pe dir ki SBC i en body corporate me selman okenn par i pa fer resorti sa eleman public servis broadcaster ki tre enportan. Dan pwen 3(3) kot sa lalawa pe fer mansyon lekel group ki SBC pou fonksyonn endepandaman mon krwar i tre enportan ki i osi presi ki gouvernman olye zis letan an zeneral i ganny mansyonnen. Lo pwen 4(3) lo size lapwentman Board mon vwar tousala i bann lapwentman politik, byensir sa pwen nou fer, nou’n repete lo tou bann lalwa ki’n ganny anmennen isi me an son defans gouvernman i dir sa zot model gouvernans me mwan mon pa partaz sa lopinyon. Lapwentman sef egzekitiv parey pou bann Boards sa i 100% depan lo swa Prezidan e mwan mon pa dakor ditou avek sa.

 

Lo lartik 6(1), sak manm pou ganny apwente pou en term 6 an, non selman a mon’n avi sa term i tro long me i a kont lespri rapor ziz Reilley. Lo son rekonmandasyon lo paz 72 son rapor i fer kler ki term en manm Board fodre pa i koensid avek okenn eleksyon. Msye Michel e son gouvernman ler zot in ekrir sa lalwa zot in bezwen kalkil en keksoz, term Prezidan i 5an, li i oule apwent en manm Board SBC pou 6an, eski i pou asir lwayote pou en Prezidan pandan son manda?

 

Lartik 7(1), mon krwar i enportan annan en limit Mr Speaker lo term ki en dimoun i kapab deservi koman en manm Board, i pa presi dan sa lartik, sef egzetiv osi i parey akoz mon krwar ou pa kapab par egzanp kit en sef egzekitif dan en lorganizasyon pou 20 an e se sa apre ki nou vwar lespas pou kree bann pti lanpiy e osi i pa motiv en staff ki la pou li ganny lanbisyon ki alor en zour i ava kapab pran labar sa lorganizasyon. I enportan Mr Speaker note ki okour bann lannen ki’n pase SNP in koz bokou lo SBC e nou bann propozisyon ti ganny eko prensipalman dan rapor ziz Reilley ki pep Seselwa ti depans en kantite larzan pou anmenn li isi e pou prodwir sa rapor me i malere vwar ki laplipar son bann rekomandasyon e bann mekanizm ki i ti propoze pou met anplas pou reflekte vreman en SBC endepandan i pa’n ganny preski konsidere ditou dan sa proze delwa. Mon rekonnet zefor gouvernman pou esey kree perspesyon lendepandans par kasyet deryer lapwentman lotorite lapwentman Konstitisyonnel me akoz avek enn e pa en lot? Pou lenformasyon vis Prezidan mon plito kontan konsistans e non pa de pwa de mezir. Lartik 139 nou Konstitisyon i permet CAA azir anba nenport lalwa par egzanp akoz komisyon medya  ouswa bann lezot lorganizasyon osi son bann lapwentman pa ti kapab ganny fer antraver propozsiyon CAA.

 

SBC Mr Speaker mon konvenki ki i kapab vin endepandan, i kapab. Me tan ki bann ki ganny responsabilite pou zer sa lorganizasyon pa fer li parey lalwa e etik zot profesyon i egzize, nou tou nou ava pe gaspiy nou letan isi ozordi apremidi. Mr Speaker i enportan ki rol Sef Egzekitiv SBC i ganny byen definir, se li ki administrater. Mon pa vwar rezon akoz i bezwen enterfer par egzanp dan konteni editoryal letan i annan en Chief Editor. Par egzanp, eski i pou byen pou Sef Egzekitiv call en zournalis direkteman e donn serten lenstriksyon, par egzanp konmela bokou fwa nou vwar bann nouvel ki dan tou plato i dir i annons en proze ki gouvernman pe al fer zot bezwen dir, sa ti anonse par Prezidan Larepiblik dan diskour leta lanasyon ouswa diskour 18 zen. Me nou konnen sa, e sa souvann fwa bann zournalist i oubliye e en call i vini swa pou zot mete alafen sa reportaz in fini pase.

 

Mon pa vwar okenn mansyon polisi editoryal dan sa proze delwa mon kwar ki sa fodre ganny mete an nwar e blan parske mwan mon pa pou krwar zis dan zoli parol. I annan osi fason ki SBC i ganny son larzan. Letan en lorganizasyon parfwa i tro depan lo gouvernman pou ganny larzan, gouvernman i annan en serten kontrol e SBC i fer larzan li, akoz i vann advert lo Radyo, lo televizyon licensing televizyon, pou licence fee in deza sey enplimante isi pa’n marse akoz dimoun senpleman pa peye ouswa zot pa deklare pou dir zot annan en televizyon. Me i annan bokou pei ki nou kapab get otour nou ki manyer zot infer dan bokou pei parey konmela dan Sesel lo bill delo i annan en taks R25 pou environmental tax bokou pei i met en taks lo zot bill elektrik akoz si ou annan en TV, ou annan elektrik, dan bokou ka ou pou annan en televizyon. Donk sa i en fason ki zot kapab ranmas sa larzan e fer ki son bidze anyel i annan en sonm ki ganny anmase ki li sa lorganizasyon i kapab zer dapre son swe pou li ouswa menm mon krwar gouvernman i merit ankouraz SBC ki li i kapab generate e amount of son bidze ki i bezwen antraver fer bann progranm ki zot kapab atir piblisite e sa i pa telman prononse dan sa proze delwa ki devan nou.

 

Mon osi deplor labsans konsiltasyon dan prosedir pou drafte sa proze delwa. Komite Lasanble, nou annan en komite medya dan Lasanble, mon pa’n zanmen tande avan pou dir zot ti kapab demann enpe nou lopinyon komite par enterim lasosiasyon zournalis ki mon en manm son steering committee, ankor non pli mon pa’n tann narnyen e mon bann zanmi dan GEM Plus i dir mwan zot osi zot pa’n ganny konsilte.

 

Alor parey Onorab Ferrari in dir nou bomaten mon krwar Parti Lepep in oule en proze delwa ki dan son faver ler li i dan gouvernman me i pa’n mazin demen e sa i pou annan son reperkisyon en zour pou zot.

Sa ki mon osi konsernen avek sa lalwa eski profesyonnel medya i merit kontinyelman ganny klasifye koman public servant parey lartik 17 i dir klerman. Sa pou limit zot rol koman watch dog. Media i 4enm pilye lademokrasi en pei parey brans lezislativ e zidisyer i dwatet endepandan ek leta parey mon konpran lartik 118(1) nou Konstitisyon i fer kler. Eski travayer SBC pou kontinyen bezwen sinny Official Secrets Act? Mon kont sa. Medya i la koman en gardyen, pa pou defann e protez lentere leta apard dan bann sitiasyon dizans, nasyonal parey en leta lager ki mon pa vwar Sesel ladan anytime soon. Si sa pa sanze, mon krwar sanmenm sa ki donn pye bann MNA manm Parti Lepep e menm zot manm komite santral pou kontinyen entimid bann travayer SBC. Ler ou demann en travayer SBC an piblik for, ‘en ou ankor ek nou? Ou siport nou?’ I pa fer zot dibyen sa bann keksoz koumsa e sa ki’n fer li lo Perseverans de weekend pase i ava konnen poudir sa parol pou li.

 

Mr Speaker ki mon ti ava kontan vwar? Mwan mon ti pou santi mwan bokou konfortab si sa proze delwa i ti annan sa bann pwen swivan e fer li kler e mon osi siport bann propozisyon ki Onorab Goerges in fer bomaten e bann lamanman ki’n table par mon koleg Onorab Derjacques. Mon krwar SBC i merit en body corporate e sa mansyon public service broadcaster i merit ganny definir byen kler e sirtou son lendepandans politikman e lotonomi finansyel pou zer son bidze parey Lasanble Nasyonal avek zidisyer pe rode. Son misyon ti merit enn pou satisfer laspirasyon e lentere tou bann oditer e telespektater dan domenn lenformasyon, ledikasyon, kiltir e divertisman. Son bann rol ti merit enkli pou trabsmet lenformasyon ki korek e enparsyal, envit donn okenn piblisite ki pa neseser pou personn ouswa okenn size. Permet annan the right of reply pou okenn dimoun ki santi li ganny efekte par en keksoz ki SBC i transmit. Promouvwar en bon balans ant tou le 3 lalang nasyonal Sesel, setadir Angle, kreol e Franse, mon pa vwar sa i ganny spesifye dan sa lalwa. Pou transmet bann lopinyon diverzans lo bann size kontroversyal e sa mon krwar i merit sirtou sorti dan en editorial policy ki mon krwar i merit dan son lalwa e i merit an nwar ek blan pou nou kapab ganny sans trouve, nou pa merit kit sa pou management ek Board SBC deside plitar. Pou respekte okenn bann kod kondwit ki komisyon medya i ava pibliye alavenir, egalman i merit swiv bann lalinny kod bon gouvernans ki gouvernman dizour i ava entrodwir. E osi mon krwar i merit swiv bann direksyon zeneral ki Minis lenformasyon i ava donn li dan bann ka kot lentere piblik setabir lord piblik, lasante piblik e moral piblik i merit ganny promouvwar e defann a tou pri. Msye Speaker sa bann pwen ki mon’n fer resorti mon krwar i ase senp e straight forward e kapab ganny enplimante me mwan sa ki trakas mwan se ki granmoun i dir labitid se segonn natir.

VP Faure bomaten mon krwar in tre ekonomik dan son langazman viz-a-vi sa nouvo SBC dan son prezantasyon. Sa ki in dir, e mon pou quote, se senpleman sa; ‘Gouvernman in serse e fer sir ki nou ava annan en lalwa ki amelyor lalwa ki egziste ozordi’. Mon krwar sa deklarasyon pa al ase lwen e fransman i pa enspir ase konfidans dan mwan ditou. Avek tou respe Mr Speaker ki mon annan pou Msye Faure, mon konn li lontan depi ler mon lepok NYS me selman sa gouvernman konmsi i difisil ennler pou mwan krwar bann keksoz ki zot dir. E les mwan fer en konparezon avek deklarasyon ki VP Faure in fer bomaten avek deklarasyon ki dirizan SNP ti fer dan son larepons lo diskour leta la nasyon e mon pou site, e sa mesaz ti enportan Mr Speaker akoz non selman i ti pou bann travayer SBC me tou bann profesyonnel medya dan Sesel an zeneral. Mr Ramkalawan ti dir; “SBC pou pran en nouvo vokasyon, i pou finalman vin endepandan e enparsyel. Se pa Prezidan ki pou akter prensipal dan tou son progranm. Zournalis pou lib pou fer reportaz menm si zot size i sansib e i kapab tap gouvernman. Se gouvernman ki pou bezwen vin serye. Si gouvernman pe fer son travay san magouy, san preferans,  san diskriminasyon, i pou napa nanryen pou li per, i pou napa nanryen pou li per okenn progranm oubyen zournalis endepandan e i pa pou bezwen per kan lenz sal i lav an piblik akoz gouvernman i bezwen fer sir napa okenn lenz sal. Me si zournalis i dekouver keksoz mal ki demann demisyon en Minis, nou ava fer li. Sa Minis pa pou ganny zis transfer dan en lot pozisyon parey i arive ozordi. Mon ekspekte vwar en SBC ki pou vin en sekirite e en gardyen nou demokrasi. Mon ekspekte ki i rod plizyer lopinyon diferan lo size lentere nasyonal, i form parti fondamantal son rol. Bann progranm tel ki en moman avek Prezidan pou arete imedyatman. Si Prezidan i donn konferans de pres tou zournalis i a ganny envite enkli SBC e zot a ganny loportinite poz li tou kestyon ki zot anvi’. I al pli lwen, i dir; ‘en nouvo ladministrasyon pou liberaliz bann airwaves sa i vedir ki nou pou permet letablisman stasyon radyo avek televizyon prive an swivan demann  Konstitisyon, sa i vedir san ki i promot divizyon avek laenn. Ankor ennfwa i ava permet nou pep ganny en pli gran varyete lenformasyon ek divertisman, laliberte lekspresyon pou ganny prezerve dan tou son laspe, ser ek frer Seselwa”. Get diferans. Sa langazman Msye Ramkalawan Mr Speaker mon krwar i straight forward, dimoun i vwar ki kalite keksoz ki nou dan SNP nou anvi vwar pou Sesel e pou bann profesyonnel medya an zeneral.

 

Son deklarasyon i osi bezwen ganny konpare avek deklarasyon ki Prezidan Michel ti fer resaman ler i ti al vizit SBC. Le sel sitasyon ki zournal nasyon ti kapab fer swivan son deklarasyon avek medya apre son vizit sete e mon ava lir li parey Nasyon ti print” I have been impressed by the great interest in developing the SBC and I am interesting in the concept of SBC learning, a new program that gives an opportunity to young Seychellois to be trained as journalist and producers and to all staff members the chance to be re-trained and inprove their performance, he said”. Se tou. Napa nanryen lo lenparsyalite, napa nanryen lo liberalizasyon Airwave, lo lendepandans. Be nou pe kree en nouvo Sesel, mon’n tann dir bomaten poudir i annan en nouvo zenerasyon ki pe demann nouvo keksoz. Be dan laspirasyon 2020 nou bezwen al pli lwen ki en nouvo building, en nouvo progranm training.

 

Finalman Mr Speaker mon salye zefor bann travayer, ansyen travayer e bann ziska la, mon pe koz depi lepok Radyo Sesel, in vin RTS e finalman SBC ki’n met an pratik e valer e bann karakter zournalizm ki zot in aprann dan bann pei liberal, note mon’n dir bann pei liberal parey Langleter, La Frans, Lostrali e Olann enkli bann lezot ankor. Sa profesyon i en vokasyon. Tou lezour bann profesyonnel medya i ekrir, zot kree listwar  e zot ki pou gard rikord pou zenerasyon ki pe vini plitar. E mon krwar i enportan ki bann  – i annan manm pe dormi – ki bann dimoun ki dan medya  ozordi i fer li zot devwal pou fer zistis sa semen ki bokou avan zot in trase e i annan bokou bann profesyonnel medya ki nou ti kapab mansyonn zot non ozordi.

 

Mr Speaker mon vwar i annan de keksoz ki profesyonnel medya i bezwen fer, enn se angaz lotorite pou respekte lentegrite e lendepandans medya. Dezyenm keksoz zot bezwen fer se angaz lotorite pou les medya fer son travay dan en klima kot i annan bann lalwa apropriye, loportinite lantrennman e sans devlop karyer profesyonnel. E letan mon pe koz lo sa bann keksoz, mon kapab dir ki dan lepase i annan bokou dimoun ki’n esey tou sa ki zot kapab avek resours e avek lespas ki zot ti annan pou manivre pou afront lotorite antraver zot responsabilite ki zot ti’n ganny konfye avek pou kapab fer sa bann keksoz ki nou’n dir. E parey mon’n dir zot in fer sa ki zot ti kapab a sa moman kot zot ti la e i annan bann dimoun ki mon’n travay avek par egzanp Msye Robert George, mon rapel byen fason ki i ti apros son travay, Msye Pat Mathiot fason ki in apros son travay, Msye Ibrahim Afif, Manmzel Miggie Hermitte, Madanm Marie-Claire Elizabeth e osi Madanm Jacqueline Moustache Belle. Zot in fer sa ki zot ti kapab, aprezan baton in pas dan lanmen en lot zenerasyon pou al enpe pli lwen e mon swete parey mon’n dir taler ki SBC i kapab vin endepandan me i ava depan lo diskresyon e volonte sa bann dimoun ki dan medya pou zot met sa lalwa a’n aplikasyon parey lalwa i ava permet zot avek etik zot profesyon pou al osi lwen ki zot kapab ale e mon ava termin mon prezantasyon Mr Speaker avek sa zafer script Radio Freedom mon pa pou dor plis ki sa aleksepsyon mon ava fer mareen sa onorab konnen kwa ki’n pase isi anndan akoz i fer dezyenmfwa lorikord Lasanble Nasyonal ki sa manm in fer remark parey. Mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, okenn lezot entervenan? Onorab Marie.

 

HON MICHEL MARIE

Bon apremidi Msye Speaker, bon apremidi bann Manm Lasanble. Devan nou Lasanble nou pe pas en lot lalwa ki pou mwan i konsern lavenir e devlopman SBC. Apremidi mon konvenki ki i pa pou dernyen  lalwa ki nou pou pase lo SBC. Apremidi i fer 2enm akoz sak letap ki nou pei i avanse, nou medya osi i avanse e fer progre ansanm avek nou. Enn bann pei pli pre avek nou ki nou kapab konpar enpe son medya se MBC Moris ki osi in pran li plis ki kat lalwa pou anmenn son medya sa nivo ki i ete ozordi. E menm ozordi bann Kreol Moris pe revolte lafason ki zot pe ganny marzinanize par medya Morisyen.

 

Mr Speaker mwan mon vwar sa lalwa koman en refleksyon sa staz devlopman ki nou pei i ete ozordi, i osi en sinny matirite nou lademokrasi. Annou pa bliye ki sa dernyen 17 an nou’n vreman busy sirtou gouvernman pou kapab konsolid transformasyon nou politik e osi annou pa bliye ki sa bann dernyen 5 an nou’n osi antre dan nou reform ekonomik. Petet ozordi moman in arive pou nou revwar serten nou lenstitisyon, nou’n komanse avek nou Lasanble Nasyonal ozordi nou lakour pe anrezistre progre e ozordi petet i tour medya pou nou donn li enpe plis latansyon.

 

Mr Speaker apremidi i pa mon lentansyon al dan bann teori medya, som lenfliyans, son lenpak ki annan lo sosyete, i annan milyon liv, milyon teori ki’n ganny ekrir. Me en kestyon ki ankor pe ganny demande par bann expert, eski vreman vreman i annan en medya ki endepandan? Nou tou nou konn lenpakt ki en medya i annan lo nou lavi e nou’n travay e Sesel enn bann keksoz ki mon vwar li ase partikilye se tou parti politik menm avan i ganny manm premye keksoz ki i taye fer se fer en zournal politik e la souvann fwa ou vwar bann politisyen ki vin zournalis ki al kont dan tandans mondyal kot laplipar se bann zournalis ki vin politisyen. Me isi Sesel nou vwar bokou politisyen ki demen bomaten i deklar son lekor zournalis e se zot ki vin avek bann pli gran teori lo medya.

 

Mr Speaker dan rikord medya ozordi enn bann keksoz ki’n mark sa letan modern se vreman rol ki medya ti zwe dan zenosid an Rwanda e sa ki tris Mr Speaker, 3 zournalist ti ganny trouve koupab pou servi radyo pou ankouraz zenosid e sa vreman in ganny dekri koman en laont pou sa profesyon.

 

Tou politisyen i anvi  kontrol medya, zisteman akoz lenpak e lenfliyans ki medya i annan lo memwar kolektiv en sosyete, me tou pei demokratik i fer son mye pou kapab annan en medya ki  pou mwan i endepandan dan lafason ki bann zournalist i fer zot travay.

 

Lanmerik resaman analiz in ganny fer se enn bann pli gran medya ki’n donn Prezidan Obama en hardtime pandan son kanpanny sete CNN. E Langleter ozordi, Ostrali e nou konnen pourvwar ki Rupert Murdoch i annan lo son bann zournal ki swadizan endepandan.

 

Bomaten Msye Speaker mon ti  a kontan fer detrwa remark, remark ki’n enteresan note se ki Onorab Ferrari in koz Praise bann travayer SBC e dan menm lalenn i dir ki bann travayer SBC i prodwir bann progranm gonaz. Mr Speker mwan mon pa konpran sa mwan. E tou dimoun’n ki konn travayer SBC, ki konn SBC, nou bezwen apresye ki sa bann travayer zot travay anba enpe konstrent, zot fer zot mye me poudir ki zot fer gonoz mon krwar nou’n al enn pti pe lwen ladan.

 

 

Dezyenm keksoz Mr Speaker, nou pe koz lo Board. Pou mwan i pa enportan si Lepap, si Larenn ki apwent oard pou mwan as long ki sa bann dimoun ki ganny apwente i Seselwa, ki annan entegrite, ki konnen ki zot anvi fer e ki pare pou fer zot travay dan latransparan pou ki SBC i vreman desarz son fonksyon parey nou Konstitisyon pe demann li pou fer akoz nenport ki dimoun ki nou apwente, si nou pa bwar avek, si i pa nou zanmi nou pa pou aksepte. E danze ki sa Board ti annan avan Mr Speaker se i ti en Board politize kot tou politisyen ti pe rod lenfliyans pou fer nou zanmi vin lo la.

 

Mon ekspekte ki avek sa nouvo lalwa ki bann dimoun ki a ganny apwente i a bann dimoun ki anvi vwar SBC pran en nouvo depar. 2enm pwen Mr Speaker, mon krwar moman in arive pou ki SBC atraver sa nouvo Board i kontinyen ankouraz kreaktivite dan SBC, se sa ki nou pou vwar ladiferans dan nou medya nasyonal.

 

In pran nou preske 17an pou ariv la akoz nou tou nou konnen nou pa kapab kas bann fri dan pye ki pankor mir. Nou pa ti kapab fer li 15 an pase menm si bann ki ti ekrir Konstitisyon sa ti zot dezir profon. Annou rapel lekel ki ti ekrir Konstitisyon, ki bann dimoun ki ti siport sa Konstitisyon. I bann dimoun ki ti annan lasazes, ki ti vwar pli lwen ki zot nennen Mr Speaker.

 

Ozordi i nou responsabilite pou vreman siport SBC, donn li en nouvo lankourazman. Dezyenm keksoz ki mon ekspekte sa nouvo Board i fer ansanm avek travay ki komisyon medya pou fer, se vwar mwayen pou vreman liberaliz airtime SBC pou ankouraz plis bann Seselwa kapab antre dan sa domenn kot nou kapab kree loportinite lanplwa pou bann dimoun ki ti a kontan travay endepandan avek SBC.  Mon krwar i en domenn ki nou kapab ankouraze e fer Seselwa leve e debourye.

 

Msye Speaker i pou pran nou en bon pe letan pou nou kapab donn SBC sa sans pou li kapab grandi. Mon krwar nou bezwen aret enterfer avek bann zournalis akoz ozordi i annan tout sord kalite zournalis. I annan zournalis Karya, i annan zournalis zorye, tout sord kalite zournalis nou annan dan sa pei ozordi Mr Speaker.

 

Mwan Mr Speaker mon konn bokou bann travayer zournalis ki sak fwa ou diskit ek zot, sel keksoz ki zot fer se pangar zot a ganny en cartoon, pangar i a vin en let kot zot e souvannfwa se sa ki nou bann reprezantan Lepep rarman SBC i anvi interview nou. Nou annan rikord Mr Speaker kantite kominike ki nou’n anvoye, ki sorti kot nou parti ki SBC in refize pase.

 

Msye Speaker mwan mon annan lespwar ki SBC pou vin sa lorganizasyon ki nou Konstitisyon in demann li. Nou nou bezwen apiy SBC, donn li tou sipor ki neseser e nou bezwen annan respe pou tou travayer SBC. Ozordi mon anvi salye tou bann travayer SBC ki’n tenir SBC tou sa letan, ki’n siport SBC dan bann moman pli pir e la ki nou pe pas sa lalwa mon konnen ki zot pou fer en pli bon travay e zot kapab kont lo Parti Lepep pou siport zot bidze ka’n i neseser. Mersi Mr Speaker.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker, mon krwar ki i annan bokou keksoz ki’n ganny dir me malerezman mon krwar ki dan bokou bann lentervansyon nou pa pe focus ase lo lartik 168 nou Konstitisyon. Nou kapab pas bokou letan pou koz lo en kantite keksoz me mon krwar ki sa lalwa i tonbe baze lo demann Konstitisyon e se sa son pli gran febles. Alor annou regarde avan ki nek zis nou fer bann gran gran diskour kwa ki lartik 168 i demande. Lartik 168 i dir nou; ‘The State shall ensure that all the broadcasting media which it owns or controls or which receive a contribution from the public fund are so constituted and managed that they may operate independently of the State and of the political or other influence of other bodies, persons or political parties’. Sa i premye parti 168. Savedir fodre ki sa bann medya, son Board i ganny konstitye e i ganny managed dan en fason pou fer li vin endepandan. Son Konstitisyon i vin premye keksoz enportan. E apre sa son lendepandans avek leta – se sa ki Konstitisyon premye keksoz ki i dir, fodre ki i endepandan avek leta.

 

E letan nou regard lalwa ki devan nou parey mon pe dir, this is the biggest weakness. Son Konstitisyon letan nou regard premyerman 3 dimoun, CAA i pou nonm 3 dimoun, i pa pou nonm plis ki 3 dimoun li e CAA i annan li en dimoun ki’n ganny nonmen par Prezidan Larepiblik e an prensip sa dezyenm dimoun ki’n ganny nonmen par Lider Lopozisyon, sa de dimoun zot sipoze nonm Chairman ki sipoze vin endepandan. Me ki nou’n vwar parey toultan? Sa dimoun ki Prezidan in nonmen i pa dakor avek sa dimoun ki lot kote i nonmen e Konstitisyon i dir avek nou si sa i arive, zot pou anvoy en lalis maximum 2, minimum 1 kot Prezidan ki pou nonm son Chairman.

 

E ki nou’n vwar? Ki si sa listwar CAA? Nou’n vwar Chairman Msye France Bonte apre ki reprezantan ki Prezidan in nonmen Madanm Marlene Lionnet pa’n oule swazir en dimoun an deor, apre sa Prezidan in nonm Msye Bonte manm komite santral SPPF koman Chairman. Alor deswit ou annan ou de lo enn. Ozordi Chairman CAA se ansyen Minis card-carrying member of the SPPF. E ankor ennfwa ki manyer sa in arive?  Se parski lafason ki zot in refize. Zot lot kote ek zot parti zot refize sistematikman pou annan en serten lendepandans, pou annan en dimoun ki napa sa kalite lafilyasyon politik e sa i fer ki ozordi CAA limenm li i annan en debalans. E si i annan sa debalans politik ki Konstitisyon limenm li i pe dir ki fodre ki lafason ki Board i ganny konstitye i napa okenn lenfliyans politik ek lezot alor la deswit nou vwar ki 3 manm, 3 manm lo en Board 6 i fini annan en serten bias. E sa 3 dimoun ki zot nonmen, se sanmenm sa 3 dimoun ki Prezidan i nonmen. So la nou’n ariv lo 3 e deswit la nou regard ankor nou Konstitsyon, ‘that they are so constituted’ nou ankor pe pri lo sa constituted. Letan nou al pli devan prezan ‘one representative from the Ministry responsible for information’. Nou rantre State House direkteman, ‘shall be so constituted that it shall operate independently of the State’. La nou vwar State ki pe nonm lot reprezantan.

 

Nou al pli devan, one representative of the office of the Attorney General’ nou re-antre ankor dan State, ‘the Attorney General is a Civil Servant’ he’s the Principal Legal Advisor of the State e li i pou nonm en lot. E Konstitisyon i dir avek nou, i bezwen independent of the state.

 

Nou al lo lot prezan, ‘Two members appointed by the President’. The President – annou pa anbet nou lekor, the President is the Leader of a political party e sa 2 members ki pou ganny appointed li sa Prezidan li i lib pou li swazir nenport dimoun ki i anvi. Napa okenn kalifikasyon. Si i vwar ki pou dir en tel dimoun in rann mwan en faver i  kapab swazir.

 

Alor Mr Speaker mwan mon krwar ki sa morso lalwa ki devan nou i bezwen tonbe. Napa fason ki i kapab debout parski sa morso lalwa i pa anliny avek sa ki lartik 168 i demann li.

 

Ki manyer eski nou kapab vot pou en morso lalwa ki Konstitisyon i dir avek nou fodre ki sa Board ki ganny konstitye i endepandan from the State and from political e lezot influence of other bodies and political parties me selman sa ki nou gannyen se premyerman en keksoz ki totalman pa endepandan e ki son konpozisyon i pou ranpli avek civil servants, meaning ki pou dir it will be from the State. Pou mwan se sa, sa bar ki sa lalwa i bezwen pase, se sa sa bar ki sa Konstitisyon ki nou annan i dir avek nou fodre i sote. I vin menm parey avek si nou anvi kalifye pou zwe olenpik, nou pa kapab kalifye pou 100 met si nou pe fer 100 met dan 15 segonn, ou pa kalifye e sa lalwa i egzakteman sa. Sa lalwa pe fer 100 met dan 15 segonn. Kalifikasyon ki olenpik pe demande se fodre ou fer 100 met dan 11 segonn e alor se sa rezon ki i tonbe.

 

E mon krwar ki bann legal advisors e mwan mon senserman krwar ki pou dir sa lalwa parey i ete e Onorab Georges bomaten in dir ki letan ti anmenn sa lalwa la 1992 devan lakour konstitisyonnel zot ti vwar ki poudir tou zafer ti ok. Me sa ki enteresan Mr Speaker sa lakour ti vwar tou zafer i ok, la ozordi e mwan mon’n pas ankour parski nou nou’n anmenn en case an kour devan lakour konstitisyonnel letan ti pas lalwa, letan ti pas zizman kot ti dir nou case i tonbe me selman – lakour dapel sorry, ti demann Atorni Zeneral pou li vin devan lakour dapel pou li montre egzakteman ki manyer i annan lentansyon pou li met a’n aplikasyon 2enm parti lartik 168 e dezyenm parti lartik 168 i dir avek nou ‘To afford opportunities and facilities for the presentation of divergent views.

 

E pourtan letan nou regard lalwa 1992 i nonm ou tou sa bann gran gran prensip, tout sa bann keksoz ki dan sa lalwa ki pou dir sepa i pou endepandan, la i la.  In fact ou a krwar konmsi in cut and paste, i dir ‘accept advertising materials, fine, produce manufactures tou sa bann zafer, promote the arts, literature, music, sponsoring of exhibitions. Tou sa bann zafer i ladan me selman sa ki nou vwar se ki i pa’n marse. Akoz i pa’n marse? Se parski   Board SBC was wrongly constituted and managed, se sa. E ki’n arive? Menm si ou’n annan dimoun avek bon lentansyon sa bann bon lentansyon in ganny zet dekote because orders in ganny pran from State House. Zot annou  – nou pe koz avek adilt dan sa Lasanble, nou pe koz avek adilt.

 

Onorab Marie i dir sepa Onorab Ferrari in dir gonaz selman i pe praise bann travayer SBC. Wi bann travayer SBC zot fer zot travay parey zot devret fer, zot poze kestyon ki zot devret poze. Se sa ki nou admir zot me selman letan zot in fini fer zot progranm oubyen pandan ki zot pe edit zot progranm i annan enn ki pe breathe down their necks ki a pe dir, pa bezwen met sa bout, met sa bout, pa bezwen met sa, fer lot keksoz. Egzakteman se sa lafason ki keksoz i marse e nou pa bezwen al lwen, nou pa bezwen al fer tou sa bann zafer, i annan en kantite zournalis SBC ki’n kite e zot pa koze zot? Zot pa koz avek lezot dimoun? Zot pa koze ki manyer i ete?

Konbyen zournalis SBC ki’n koze apre ki zot in kite oubyen menm bann ki la ki rakonte ki manyer letan zot ti hand in zot program ti diferan avek letan zot in swiv zot raportaz lo SBC limenm li parske deryer zot ledo sa progranm in ganny edited ankor ennfwa. So Mr Speaker nou pa bezwen al re-envant larou, nou bezwen senpleman vin fran avek nou lekor e nou bezwen osi aksepte ki poudir sa zafer SBC, sa lalwa ki’n ganny mete – e mwan mon pou trouv li enteresan premye zour ki, parski

Atorni zeneral i bezwen retourn ankor devan lakour dapel parske deryen fwa ki i ti devan lakour dapel i ti dir avek lakour dapel pa bezwen trakase i annan en nouvo lalwa ki pe ganny ekrir  e lakour dapel in fini set dat pou Avril mon krwar, Avril i bezwen retourn ankor e la i pou anmenn sa, e sa avek sa I’m sorry se menm zafer.    1992 ki’n pran zot 18 an pou zot fer lamannman avek, 18 an plitar zot retourn avek nou 1992 ankor. E son problenm se ki zot dan en gouvernman, zot dan en parti politik ki napa lentansyon sanz gran keksoz.

 

Bann senbol Nasyonal zot pa ti oule sanze apre 3 enm Repiblik. senbol Nasyonal mwan mon ti bezwen anmenn en mosyon devan Lasanble pou nou vote e apre sa pou nou sanz bann senbol. 1 an apre ki nou ti’n rantre dan 3enm Repiblik zot ti ankor enterese pou zot sant Debout Zonm Lib. 1 an apre ki nou ti’n antre dan twazyenm Repiblik zot ti ankor enterese pou ki nou paviyon i sa paviyon Rouz, Ver, Blan. Ki kouler i ti ete? Rouz, Blan, Ver kot zot ti’n zis sa soley ki ti zot paviyon. Se sa lafason ki zot fonksyonnen zot.

 

18 an apre ki nou ganny en Konstitisyon, 18 an apre ki nou’n antre dan 3enm Repiblik apre ki in annan Reilley  report, apre ki in annan report lo law and order, zot pankor oule sanz Public Order Act. Akoz? Se parske pou zot zot pli enterese lo ki manyer pou zot kontrole. E Public Order Act osi tou devan lakour Konstitisyonnel zis tanzantan letan case i pase, nou bezwen challenge enpe pli for la kontrer, ‘ar nou pe re-ekrir enn nouvo, byento i pou aparet devan Lasanble’. E se sa problenm e aprezan zot zot vin dir avek nou mindset, Mindset parey mon ti dir i avek zot problenm. Be eski i vreman sa degre difisil pou nou annan en SBC Board ki endepandan? En SBC Board ki ganny konpoze dan en fason ki nou ava kapab al anlinny avek Konstitisyon? Konmsi mon ti ava kontan zot dir avek nou ki zot problenm, ki zot problenm bannla? Zot bezwen annan en problenm. Zot bezwen annan en gro problenm e si en keksoz ki zot menm zot – parski SNP napa personn isi lo sa kote latab ki ti aprouv Konstitisyon, nou ti vot kont nou, nou ti vot kont akoz nou ankor krwar ki poudir i annan bokou keksoz dan sa Konstitisyon ki bezwen sanze. Me zot ki ti vot anfaver sa Konstitisyon, zot ki ti fer vini ponm vot wi, zot ki dan appendix 7 ti dir ki the State shall, within 12 months of the coming into force of this Constitution bring the Seychelles Broadcasting Corporation Act, 1992 into conformity with article 168, 18 an plitar zot ankor dan problenm. Onorab Marie i dir avek nou, ou konnen pandan sa 18 an ti annan en ta keksoz pou nou fer e alors letan nou ti pe fer tou sa bann zafer, konmsi nou’n met sa la, aprezan la in ler. Me pourtan i retourn avek menm zafer. Alor zot bezwen dir avek nou ki zot problenm? E mwan mon krwar se pour sa rezon ki le 21 Me lepep Seselwa pou dir zot kwa ki zot problenm e kote zot devret ete.

 

Mr Speaker sa lalwa parey mon’n dir i baze antyerman lo en keksoz ki pa debout, i pa debout e mwan letan keksoz pa debout, parski lalwa i dir en zafer, Konstitisyon i dir en lot, nou pa kapab vot an faver e parey mon’n dir mon pou kontan vwar ki lakour dapel i dir an relasyon letan pou prezante, ki manyer tou sa bann zafer pou ete.

 

Mr Speaker sa mon krwar i pwen prensipal me selman anmenmtan osi mon krwar ki bomaten Onorab ki’n koze Onorab Rose in montre nou osi serten problenm e dousman dousman zot pe montre nou kwa ki zot problenm. In annan en largirman lo equal air time. Eski Prezidan i parey Lider Lopozisyon? Eski i devret ganny menm kantite letan? Pa sa kestyon ki nou devret poze. Kestyon ki nou devret poze se SBC i en lorganizasyon medya ki sipoze donn nouvel. Si Prezidan i dir keksoz ki napa news worthiness ladan, akfer ou bezwen pas li? Letan Cameron i koze koman Premye Minis Langleter, ki si sa, zis akoz  i premye Minis tou sa ki i dir fodre BBC i ranmase. Non. Cameron i koze, parfwa BBC pa ni enterese avek sa ki Cameron i dir, parfwa BBC i pli enterese avek sa ki shadow Minister pou tel, tel departman i annan pou li dir. Se sa  lafason ki i ete, news worthness it’s not about the President. Rn media House is not about the President. A media House is about media, what makes news, ki si sa ki  pou enform dimoun, ki si sa ki pou edik dimoun.

 

Si Prezidan i mont Val D’Andorre, what is the news worthiness? Presidan ozordi in mont Val D’Andorre?

(Interruption)

 

Wi, i pa ti monte, sorry i ti dir i pa ti ganny letan pou li monte. Napa news ladan, so akfer i bezwen pase? Ar, letan en parti politik – letan ou annan ou en eleksyon, en parti politik i deside pou li fer son konvansyon, pou li nonm son kandida, this is news,   ou kapab pa kontan sa news, ou kapab endiferan but it is news because you have an election in 2 months e en parti politik in nonm son kondida. Investigating journalism. Nou tro Sesel, nou media pou li nobou avanse – and this is why nou bezwen en Board, nou bezwen en CEO ki pou donn li direksyon pou li kapab al fouye.

 

Minis in vin la, in koz lo Air Seychelles apre sa in napa nanryen ankor. Be i annan en CEO ki la, pa ti annan ne CEO ki ti en Morisyen, en Deputy CEO. Be pa kapab al rod li? Be menm si i pa oule donn lenformasyon, be omwen dir nou’n sey kontakte li e i pa’n oule reponn. E dimoun i ava kapab konnen kwa ki pe arive. Me non.

 

Hon Rose la omwen in dir en keksoz ki fer sans. Letan in dir ki SBC fodre i arete vin en media House ki zis son format, son raportaz toultan i parey. Ozordi in annan en seminar organize par tel tel lorganizasyon, pandan sa seminar tel, tel, tel keksoz ti pase. Apre sa i interview sa dimoun, wi sa seminar i enportan akoz …. e apre sa seminar tou bann delege ti ganny sertifika.

 

Sesel SBC in fer nou vin ridikil, se sanmenm sa pei ki annan plis seminar, plis workshop e plis sertifika ki ganny donnen. Dimoun i al regard en zwazo i ganny en sertifika pou lapenn in al regard sa zwazo. Nou bezwen bouze e mwan pour mwan Mr Speaker letan Onorab Rose, parey Onorab Henrie in dir, i fer dezyenm fwa i dir sa. Mwan si mon ti Managing Director SBC, 2 fwa dan Lasanble i dir ki pandan ler travay i annan zournalis pe koriz script radio freedom. Me mon ti pou’n kriy li, mon ti pou’n dir avek li be, mon ami tyonbo en kou, ler travay ou pa sipoze pe fer sa.  E la i montre nou ankor ennfwa ki poudir nou annan en lorganizasyon ki disiplin napa. Onorab Rose i pa ni pe travay kot SBC me selman ok parski i dan gouvernman, manke i konn plis ki pase laba ki bokou dimoun – be napa disiplin? Napa aksyon disipliner kont bann dimoun ki fer sa bann keksoz koumsa? Oubyen eski zis zot vin servi zot iminite ki zot annan dan sa Lasanble pou zot fer tout sord kalite lakizasyon. Pa vin zis servi zot iminite dan sa Lasanble pou vin fer   tou kalite soz. Vini dir ‘ar ti montre Onorab Sandy Arissol laba dan youth village’. Ar pou mwan sel keksoz ki ti enteres mwan ladan parski son semenn avan nou ti’n fek pe koz lo youth village, omwen ti montre poudir nou ti annan en youth village, e ki depi zot in donn Arab sa later laba, nou napa en youth village. Nou zanfan ozordi i al kanp dan lekol, lo sez, lo latab ensidswit.

 

Me Mr Speaker ou vwar zot pa swiv. Sa bann progranm ‘bonzour Sesel’ Lot zour pa ti annan ne progranm pres 30 minit, Bonzour Sesel li konmsi – i enteresan sa progranm bonzour Sesel akoz i montre nou ki kantite bat latet zot in bat latet Seselwa. I montre nou en kantite sa bann gran gran plan ki zot ti annan. Nou pou fer zarden isi, la laba lot keksoz pou sanze. Ozordi, nanm, napa nanyyen ki’n ganny fer.

 

Be pa ti montre en progranm en zenn fiy Onorab Theresine lo Aldabra pe tay avek krab pe soz ensidswit, ki manyer Aldabra ti ete, pa i montre nou Chantal ki pe ranplas Onorab Ansley laba lo La Digue ki manyer pe fer tou sa bann diferan progranm. Be sa zot pa vwar sa? Zot vwar zis Onorab Arissol avek en group zenn kot i pe donn son letan.

 

Mr Speaker i annan en kantite keksoz. E wi in annan bann lokazyon kot nou’n refiz prezans SBC e i normal. E ou konnen akoz nou’n refiz zot prezans?  Parske letan SBC in ganny anvoye dan plizyer nou bann aktivite, zot in fer sir ki zot filme sak dimoun ki prezan endividyelman e apre sa sa bann..

 

(Interruption)

 

.. wi ou koze ou, ou nek zis fer ar, ar, ar.

 

MR SPEAKER

Onorab address the Chair.

 

HON RAMKALAWAN

..Mr Speaker si nou vin dan sa Lasanble koman bann politisyen adilt e nou zwe konmsi nou pa konnen kwa ki pase dan sa pei, mon kRwar ki nou pa devret dan sa Lasanble premyerman  e dezyenmman mon kewar ki nou pe azir koman bann politisyen vreman, vreman mal onnet.

 

Mr Speaker mon retourn lo mon pwen ankor e mon dir avek Vis Prezidan ankor, son lalwa i pa an konformite avek sa ki Konstitisyon i demande. Mon redir li ankor, sa ki Konstitisyon i demande e sa ki dan son lalwa i de keksoz totalman diferan e sa lalwa i pa debout parey i ete ozordi e lo nou kote, nou pou annan nou en sel keksoz ki nou pou fer, nou pou vot kont sa lalwa. Nou pou vot kont sa lalwa akoz nou nou anvi vwar en SBC ki vreman vin endepandan. Apre 18 an depi ki nou’n antre dan 3enm Repiblik ou kapab krwar ki dernyen let ki nou’n gannyen lannen pase sorti kot Managing Director SBC i dir avek nou ki i pa pou kouver okenn press conference ki lopozsiyon i fer? Eski nou kapab konsevwar en Managing Director ki ekrir nou ki dir avek nou ki nou bann press communiqués pa pou ganny ranmase par SBC e pou le moman sel press communiqué ki ganny ranmase, parski nou still anvoye se “Alokazyon lazournen enternasyonal bann madanm, Lider Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal in anvoy en mesaz.” “A lokazyon Nwel lider lopozisyon dan Lasanble Nayonal in anvoy en mesaz’. It’s a joke, it’s a joke.

 

E mwan sa ki mon anvi dir avek zot e avek lepep Seselwa annou reveye silvouple, annou sorti dan sa leta joke kot nou ete ozordi, annou aret pran nou pep koman bann pti zanfan, annou aret zwe liv JOJO avek nou pep parski nou pa pe montre respe pou nou pep, nou pa pe montre respe pou nou bann lenstitisyon demokratik e nou pe fail nou pei pou li rantre lo sa nivo kot i devret ete. Alor Mr Speaker ankor ennfwa mon pou dir sa ki nou annan ozordi i apel tir dan moustas met dan labab nou ankor ladan menm. Mersi bokou.

 

HON MITCY LARUE

Mr Speaker, Leader Lopozisyon i sanse dan Lasanble Nasyonal pou li kapab ganny sans anvoy bann press communiqués pou bann diferan lokazyon. Mon krwar ou sanse koman Leader Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab adress the Chair

 

HON MITCY LARUE

Ozordi mon pou tre bref lo sa deba. A sak fwa ki sa kestyon medya i travers dan nou Lasanble i paret ki sa bann menm vye konfizyon lo kestyon rol Leader Lopozisyon e rol Prezidan i refer sirfas dan lespri bann dirizan lopozisyon a sak fwa ki sa Lasanble i diskit lo okenn size e ki annan pou fer avek medya rol sef deta leta sesel viz a vis medya i ganny met an kestyon par sa bann menm dimoun annou komans par etablir klerman, Prezidan James Alix Michel ti ganny elekte koman Prezidan Sesel par lavwa mazoriter lepep Seselwa. Dan sa rol se li lavwa lezitim sa nasyon Seselwa, mandate par lepep Seselwa limenm atraver sirfas iniversel ki ti aport Prezidan James Alix Michel 54% mazorite an lannen 2006. I paret ki la ankor lo Bill SBC en senp morso lezislasyon ki devret pe travers nou Lasanble san okenn gran problenm, bann koleg pe ankor ennfwa reviv sa menm kosmar eternal ki zot pe trenn avek zot depi 1993.

 

Kestyon lo si Prezidan i devret aparet lo televizyon ouswa si i devret koz lo radyo ou menm aparet dan Nasyon tousala i bann kestyon ki pou ganny rezourd tre byento.

 

Mwan lo mon kote mon pe aport sipor mon distrik pou sa Bill ki devan nou ozordi. Me mon sipor I vin avek en senp kondisyon, SBC i devret anploy en zenn Praslin, donn li formasyon e stasyonn li lo Praslin pou kouver bann nouvel lo Praslin e La Digue. Sa demann mon’n deza fer  dan en mosyon ki mon ti anmenn dan sa Lasanble e dapre lenformasyon ki mon’n gannyen byento Praslin ek La Digue pou  ganny son sans. Mon ensiste ki travay ki annan pou SBC fer se pou premyerman trouv lavolonte, kree sa post ki mon pe demande e enkli li dan zot bidze. De ki sa i antre dan zot bidze, in fini sorti dan zot lanmen. Bidze se pa SBC ki aprouve, bidze i aprouv la isi anndan dan sa Lasanble par parti mazoriter, Parti Lepep. Si zot trouv lavolonte pou zot egzekit nou demann la lo mon kote mon ava fer le neseser pou zot ganny sifizaman resours pou met li an pratik.

 

Mr Speaker mwan prosen lepep Seselwa pou ganny loportinite pou fer son swa ankor ennfwa dan bwat vote. Isi Sesel parey ki mon’n deza dir oparavan nou annan en sistenm Prezidansyel kot lepep i al vote pou elekte li en Prezidan. La ankor mon oule fer li tre kler. Letan ki dimoun pe al vote le 21 Me e non pa le 21 Mars parey ki serten dimoun pe dir lo televizyon, letan ki dimoun pe al vote le 21 Me zot pe al pou elekte zot Prezidan, eleksyon prezidansyel se pou elekte Prezidan Sesel, Sef Deta Larepiblik Sesel.

 

En eleksyon Prezidansyel i napa okenn lot fonksyon apard ki pou elekte Prezidan. Dan sa eleksyon i napa okenn zafer premye avek 2enm. Prezidan i ganny elekte, sa ki ganny bate i al dormi parey ki son labitid. An relasyon avek SBC letan ki en pei i elekte son Sef Deta par lavwa mazoriter bann kondisyon sa eleksyon i fer li ki sa Sef Deta in vin lavwa lezitim son pep. Sa kondisyon i ganny enpoze e dikte par lavwa mazoriter. Drwa lezitim pou en Prezidan adres son pep atraver medya dan son kapasite koman Sef Deta, i dekoul direkteman aparti son laviktwar dan eleksyon, bann dimoun ki kestyonn sa pratik pe kestyonn lenstans elektora sa pei e la ankor mon dir ki le 21 Me, not byen Onorab, le 21 Me, e non pa le 21 Mars tou zot bann kestyon pou ganny reponn dan bwat vote.

 

Okenn largirman ki Prezidan pa devret itiliz medya leta pou kominik avek son pep, i devret ganny rezete an blok e pa zanmen ganny konsidere ankor par okenn dimoun entelizan. Mr Speaker letan ki nou pe koz lo SBC, lide pli ridikil ki souvan ganny avanse se si Prezidan i ganny akse avek televizyon, Leader Lopozisyon osi i  bezwen ganny menm kantite letan. Ankor ennfwa mon pou eksplike. Prezidan i ganny elekte direkteman dan eleksyon Prezidansyel, sa eleksyon i elekte en Prezidan e non pa personn ankor. I napa premye, dezyenm, twazyenm dan eleksyon Prezidansyel. Le 21 Me Lepep Seselwa pa pe al vote pou elekte Prezidan pei, apre sa, sa ki tonm 2enm i vin premye prenses.  I napa sa bann zafer premye prenses dan eleksyon Prezidansyel, ni dan eleksyon Sesel.

 

Leader Lopozisyon i en rol ki ganny son lezitimite atraver eleksyon lezislativ me sa post i kapab vin pou nenport ki parmi zot akoz Leader Lopozisyon pa ganny direkteman elekte par lepep. Se zot isi ki deside dan sa Lasanble lekel ki pou diriz zot dan Lasanble Nasyonal. I napa okenn kestyon dan nou pei ki Prezidan avek Leader Lopozisyon i debout lo en pedestal egal. I napa okenn egalite dan sa zafer. Prezidan i Prezidan, sa se lepep ki deside direkteman. Leader Lopozisyon parkont i en zafer ki ganny deside dan en klib prive e non pa direkteman par lepep Seselwa. La ennfwa pour tou mon ti ava swete ki bann profesyonnel kot SBC i ganny sa kler. Letan ki dimoun i sey met presyon lo zot pou met Leader Lopozsiyon lo en pa egal avek Prezidan, i napa okenn nesesite legal ouswa moral pou zot fer sa, sa se zis en mannev politik ki’n ganny envante par Lopozisyon pou zot esey elev profil nasyonal Leader Lopozisyon dan zefor pou donn en lenpresyon ki sa de dimoun pe debout lo menm oter lo lesel nasyonal. Sa i en keksoz ki konpletman fo.

 

Mr Speaker mon oule osi dir ki i pa pou en keksoz difisil pou Leader Lopozisyon aparet lo televizyon parey ki li i anvi. Non, sa pa pou difisil me i pou plito enposib akoz pou sa arive Onorab pou bezwen raport en eleksyon Prezidansyel e nou tou nou konnen ki sa se en keksoz enposib e i pa pou zanmen arive lo later Sesel.

 

Mr Speaker mon osi rekonnet ki sa mannev politik lopozisyon lo SBC in komans marse. Ozordi i annan tou kalite keksoz ki deroule kot SBC. I menm annan lensidan kot letan nouvel i lo Preizdan Michel, par deryer zot pas en portre Leader Lopozisyon. I arive ki ozordi bann travayer SBC pe komans mank respe pou Sef Deta pei, en dimoun ki ganny elekte par lepep Seselwa i osi arive konmela kot SBC ki letan zournalist i kouver Prezidan diran son fonksyon ofisyel koman Sef Deta i annan keksoz ki zot ganny dir tire dan reportaz akoz sa i politik. Mon pa konnen lekel sa dimoun ki pe kontrol SBC. Parey enn mon koleg i kontan dir, mon pa konnen lekel sa pourvwar misterye. Sa ki kler se ki kot SBC i annan okenn security clearance akoz i annan en kantite siporter lopozisyon ki pe travay laba konfortableman. Me letan ki nou pe koz en medya endepandan sa pa vedir pran lord sorti kot lopozisyon. Sa pa vedir sabotaz travay zot bann koleg ki pe fer en louvraz profesyonnel, e sa pa vedir denigre Prezidan pou ranplas son zimaz avek sa ki pou Leader Lopozisyon.

 

I pa vedir pas tou parol ki Lopozsyon i dir me koup tou sa ki Parti Lepep i dir anba kouvertir ki sa ki nou dir i annan tro bokou politik ladan. Tou politisyen i fer politik e standar ki SBC i aplik lo en kote i bezwen aplik pou tou lede. Bann zournalist profesyonnel e konsansye kot SBC pa devret les zot ganny enfiltre par bann lenfliyans sitan negativ ki sa i fer zot detri zot prop lendepandans ki zot menm zot pe rode. Letan ki dimoun i esey enfliyans zot i enportan ki zot etidye enpe rikord sa bann dimoun, get byen dan zot listwar lekel zot, etidye byen lafason ki zot tret bann zournalist profesyonnel ki travay pou zot dan lepase, poz kestyon. Akoz ki sa bann dimoun pe sove laba?

 

Mr Speaker an terminan mon oule eksprim mon remersiman pou tou bann travayer SBC. I mon lopinyon ki zot fer en travay formidab sa malgre tou sa difikilte ki zot fer fas avek mon swet zot kouraz dan tou sa ki zot fer. Mersi

 

MR SPEAKER

Onorab Vel konbyen letan ou pou pran?

 

MR SPEAKER

5 Minit ok, mwens? Be la i rete ou 7 minit i ok? Bokou pli long ki sa. Bon nou adjourn ziska 4er.

 

(Break)

MR SPEAKER

Nou ava kontinyen avek deba. Lo mon lalis mon oule averti zot mon annan zis en entervenan e sa se Onorab Jeniffer Vel. Eski i annan ankor, ou pe entervenir ou osi? Pou mwan planifye mon letan, i annan lezot dimoun ki oule entervenir? I annan 3 dimoun.

 

HON JENIFFER VEL

Mr Speaker letan sa nouvo lalwa pou vin an fors SBC pou legalman antre dan lepok trwazyenm Repiblik. Ziska aprezan SBC ti pe fonksyonn anba en lalwa vote an 1992, savedir avan ki trwazyenm Repiblik ti vin an egzistans. Sepandan menm si SBC pa ti legalman egziste anba provizyon Konstitisyon trwazyenm Repiblik Sesel, plizyer travay in ganny fer pourki sa lorganizasyon i fonksyonn dan lespri sa Konstitisyon.

 

Mr Speaker mon pe fer referans avek bann travay ki’n ganny fer o nivo gouvernman koman o nivo management SBC pou fer ki sa lorganizasyon i evolye koman en lenstitisyon nou demokrasi. Se dan sa lespri ki nou bezwen vwar kreasyon Seychelles Media Commission pa tro lontan pase koman parti zefor gouvernman pou donn Sesel en lendistri medya ki enkli medya elektronik oubyen radyo avek televizyon ki a la oter lespwar en sosyete modern.

 

Avek kreasyon Seychelles Media Commission, Sesel in etablir labaz pou medya fonksyonn dan en klima ki an bonn sante. Lo kote Board ek management SBC osi bokou travay in ganny fer pourki sa lenstitisyon i azir selon lespri Konstitisyon trwazyenm Repiblik sirtou lartik 168.

 

Bann travay capacity building sirtou atraver formasyon pou zournalis SBC enkli formasyon bann zournalis dan bann pei liberal i al dan sa sans. Sa bann travay in permet zournal e SBC ganny bagaz pour zot kapab ozordi fer zot travay dan en fason ki fer ki sa nouvo lalwa i vin efektiv. Se profesyonalizm e o standar zournalizm ki bokou staff SBC i ozordi demontre ki fer ki sa lalwa pou vin efektiv.

 

Mr Speaker sa Bill ki la devan nou ozordi i en senp detay teknik e napa gran keksoz ladan pou kree swa kontrovers ni menm pou sant okenn sanson an faver ouswa kont. Sa ki mon anvi adrese se pourtan se lekspektasyon. I enportan note konm kwa ki SBC i form parti la realite kiltirel Sesel e i enn nou bann lenstitisyon kle. Pandan plizyer lannen son legzistans, SBC in azir koman enformater e in enn bann lenstitisyon kle ki’n la pare pou permet Seselwa pou devlop zot bann talan dan plizyer diferan domenn ki liye avek odyo vizyel. Me Seselwa i annan en kantite lekspektasyon vizazi SBC e la sirtou mon pe koz lo nou bann zenn.

 

Dimoun i anvi vwar en SBC ki pe marse e ki performan, apre tou SBC i sa zanmi ki ou envit dan ou salon pour li pas avek ou serten lenformasyon.

 

Ozordi koze i for lo lendepandans medya avek laliberte lekspresyon. Me dan leker nou pep sa i pa le sel keksoz ki konte. Nou bann zenn i egalman anvi vwar en sekter lenformasyon ki pli performan. En sekter lenformasyon ki pe ariv dan ou salon avek bann lenformasyon ki korek e ki aler. Lazenes Seselwa i anvi plis lenformasyon e lenformayon ki relevan pour zot devlopman. Me lenformasyon i pa sel fonksyon e rol ki nou’n donn SBC.

 

Dan en rankont ki mon ti fer avek serten zenn mon distrik Pointe Larue zot in koz longman lo Paradise FM. I enteresan pou vwar ziska ki degre bann zenn Seselwa i angaze dan devlopman son sosyete. Lazenes i koz lo en stasyon radyo ki konsernen avek zot bann bezwen. Zot santi ki in ler pou Paradise FM ganny en lot rol, en rol kot i ava vin pli reprezantativ fas avek lazenes Seselwa. La kot i ava adres zot bann konsern e lekspektasyon dan en fason ki ko-eran. I swe bann zenn Pointe Larue ki letan nou koman bann Manm Lasanble nou apros sa travay ki devan nou, nou pa pe fer li zis pou deservi en travay politik. Ti enteresan pou antann pwennvi bann zenn lo sa size akoz pour zot size lendepandans medya, laliberte lapres e drwa lekspresyon i bann keksoz ki serten zot i konsider koman en keksoz ki pirman politik e ki vreman napa okenn relevans dan zot lemonn toulezour.

 

Malgre zefor pou koriz sa persepsyon bann zenn dimoun i ankor pe demande kwa egzakteman ki annan dan sa Bill ki la devan nou ki devret enteres zot apart son laspe politik. Sa ki zenn Pointe Larue i pli enterese se pou vwar en Paradise FM komans sa stasyon radyo ki konsernen avek zot, konsernen avek zot realite lazenes e zot bann bezwen toulezour, en Paradise FM ki adres bann konsern lazenes dan en fason ki profesyonnel, fun me osi dan en langaz ki bann zenn zot menm i koze. Zot swe se pou vwar en Paradise FM ki dirize par en board bann zenn dimoun me avek gidans zot bann senior. Zis parey i leka pou konsey lazenes en Paradise FM ki pe kree plis loportinite pou zenn ki pe donn formasyon depi en tre zenn az e ki pe ankouraz sa inovasyon e kreativite dan nou bann zenes ki sitan enportan pou devlopman nou sosyete.

 

Zenes Seselwa ozordi plis ki yer i anvi devlope e avanse. E se la kot zot pe demande ki i annan bann progranm lenformasyon ek konsey ki ganny met an plas zis pou permet zot pou adres zot bann konsern.

 

Mr Speaker mon’n dedye en parti mon prezantasyon pou mwan adres konsern bann zenn mon distrik pou en rezon tre senp, i kapab arive ki nou koman bann politisyen nou pe konbat pou anmenn en keksoz diferan pour nou pep me deor laba i annan en parti nou sosyete ki son konsern i konpletman diferan. Souvan i arive ki lekspektasyon nou pep i bokou pli sofistike ki sa ki nou koman bann politisyen nou pe swa ekspekte oubyen menm delivre. La dan sa syek ki nou pe viv ladan mon ti a ekspekte ki sa size laliberte lapres ti pou enn bann preokipasyon nou bann zenn. Be non, dan nou lizye zot vwar sa koman en keksoz ki pirman politik e ki pa neseser enpakte direkteman lo zot lavi. Me i osi egalman enportan ki nou isi koman bann reprezantan lepep nou renouvle nou langazman pou defann bann drwa Konstitisyonnel nou pep, i kapab arive ki serten manm nou popilasyon i swa pa okouran oubyen pa vreman santi li konsernen ek son bann drwa ki ganny enkarnan dan nou Konstitisyon. Me i nou devwar koman zot bann reprezantan pou touzour reponn prezan dan sa konba pou defann bann drwa nou pep.

 

Sa i anmenn mwan lo pwen pli enteresan ankor dan enn konversasyon ki mwan personnelman mon’n gannyen avek serten dimoun SBC sa in permet mwan pou konpran ki i komans annan en lenterpretasyon sa konsept laliberte lapres ouswa lendepandans medya ki ase danzere.

 

Lendepandans, Mr Speaker, pa vedir ki zournalis, Board, ek management SBC i kapab fer sa ki fer zot plezir. Lendepandans i vedir ki Board, management ek staff SBC i kapab fer zot travay selon bann prensip byen definir san lenterferans. Lendepandans i annan pou fer avek lafason ki Board, management ek staff SBC i pran zot desizyon. Lendepandans se letan napa okenn lenterferans dan sa prosesis desizyon savedir avan, pandan, e apre ki desizyon in ganny pran. An dot mo avan sa desizyon i ganny pran SBC pa konsilte personn an deor e ennfwa ki sa desizyon in fini ganny pran personn pa kapab challenge sa desizyon.

 

Mr Speaker lendepandans i vedir napa okenn lenterferans sorti an deor avek desizyon ki SBC i pran me sa pa vedir ki SBC i pran desizyon nenport koman. Board SBC i merit pran desizyon dapre lalwa ki nou pe vot lo la, management SBC i merit egzekit desizyon ki board i pran tandis ki zournalis SBC i merit azir dan en kad editorial policy SBC e selon kod etik bann zournalis.

 

Mr Speaker parey mon’n dir pli o lendepandans SBC se letan son Board, management ek staff i azir dan kad sa nouvo lalwa e editorial policy SBC e kod etik bann zournalis me ki zot devret fer sa san enterferans sorti an deor sa bann kad. Lanfaz i merit ganny mete lo mwan san okenn lenterferans akoz ki vedir toudsort lenterferans. Malerezman dan Sesel atraver propagann lopozisyon nou’n vwar ki sel sours lenterferans dan travay SBC se gouvernman e parti opouvwar. I annan en tandans pou vwar gouvernman koman en fakter ki anpes SBC vin endepandan e vwar lopozisyon koman sa fakter ki promot lendepandans pou SBC.

 

Mr Speaker la realite i egzakteman le kontrer. Se gouvernman e parti opouvwar ki promot lendepandans SBC tandis ki lopozisyon i detriy lendepandans sa lorganizasyon.

 

Mr Speaker mon pou avans plizyer largiman e donn plizyer legzanp pou siport mon pwen. Dan en kote nou vwar en lopozisyon ki fer tou pou enterfer avek lendepandans SBC, e lopozisyon i fer sa par esey fer Seselwa krwar ki SBC i merit fonksyonn selon zot prensip. Sa pa apel lendepandans me lenterferans politik. Lopozisyon i kontinyelman esey demoli lendepandans SBC letan ki zot kritik sa lorganizasyon an dizan ki i tro kouver aktivite Prezidan Michel e pa donn ase airtime lopozisyon. Sa i montre ki lopozisyon pe challenge desizyon SBC e an fezan sa i pe enterfer avek prosesis desizyon sa lorganizasyon. An dot mo, a’n fezan sa lopozisyon pe dekouraz SBC pou azir dan en fason endepandan.

 

Mr Speaker i annan bokou profesyonnel medya ozordi ki refize pas serten keksoz lo televizyon ouswa radyo akoz ki zot dir ou sa i politik, e si zot pase ki lopozisyon pou dir. I kler ki dan lespri en kantite nou bann profesyonnel medya in fini antre sa lide ki lendepandans medya i vedir tret gouvernman Sesel koman en lennmi.

 

Mr Speaker lo mon kote mon vwar sa devlopman koman enn ki pa pou benefisye nou sosyete dan okenn fason. Akoz sa lide en medya balanse i pa vedir en medya ki sinifik fas avek son gouvernman. E i pa le sel rol medya zis pou atak gouvernman. Mon santi ki la nou bann profesyonnel medya pe adopte pwennvi en lopozisyon pares ki a son tour pe konfiz son rol koman lopozisyon avek rol en medya endepandan.

 

Mr Speaker rol nenport ki medya se pou enformen, edike e entertain manm piblik, SBC i pa leksepsyon. E progranm radyo koman televizyon i merit vize ver sa 3 lobzektiv. Malerezman parfwa serten staff SBC i oubliy lenparsyalite e lobzektivite e sa i fer zot oubliy sa 3 rol, e pa azir selon prensip lendepandans e fo letik bann zournalis. Letan dan en menm reportaz en zournalis i servi tit Onorab avan non en manm Lasanble Nasyonal ki sorti dan Lopozisyon e servi tit Msye pour en Manm Lasanble Nasyonal sorti dan parti mazoriter, sa zournalis pe abes prestiz sa profesyon e lestim ki dimoun i annan pour SBC. Letan Onorab Prea i dir ki Moris napa okenn problenm mank delo akoz i annan en danm ki parey en lak anmenmtan ki tou medya Moris pe koz lo restriksyon delo, akoz problenm lasesres SBC pe fail dan son rol pou edik popilasyon letan i les pase sa ki Onorab Prea i dir san pas en nouvel lo sitiasyon Moris e demanti li.

 

Mr Speaker mon krwar ki i pou aranz lopozisyon pou medya ranpli zot rol dan en fason ki ava nobou pli byen viv zot rev pou vin en lopozisyon san portfolio. Mr Speaker mwan mon pa la ni pou kritik, ni blanm SBC akoz sa lenstitisyon in fer fas avek menm kontrent e in eksperyans menm difikilte ki larestan nou sosyete dan bann lannen ki’n pase. Mon konnen ki i annan en moman kot bokou nou bann koleg isi anndan ti pe apiye anndan pou annan en revi dan zot package saler. Me sa ki mon pou dir parkont se ki i annan ozordi anndan dan SBC serten dimoun ki pe azir koman bann azan politik. I annan ozordi anndan dan SBC dimoun ki pe fer travay politik e non pa en travay profesyonnel. I annan enn ou de dimoun dan sa lorganizasyon ki met presyon enorm lo zot bann koleg pou deservi lentere lopozisyon e non pa lentere lepep Seselwa.

 

Fodre ki nou rekonnet ki gouvernman i pa sel lafors dan en pei, i enportan osi pou rekonnet ki lopozisyon i egalman en lafors e lopozisyon i pa senpleman en lafors me i osi en lafors ki pe aspire pour li en zour diriz sa pei. I alors enportan pourki lepep Seselwa i posed en maksimonm lenformasyon posib lo sa lopozisyon ki pe demann li son vot. In plis ki tan ki lopozisyon i aret kasyet deryer sa zafer pou dir ki zot pa lo pouvwar. Laverite se ki lopozisyon pe fer en job interview e se dan sa kapasite ki pep Seselwa i bezwen konn zot dan en fason pou deside si pou anploy zot, wi, ou non.

 

Pe al fer pros en ventenn lannen depi ki lopozisyon pe montre ledrwa partou e fer bann lakizasyon koripsyon. Dapre lopozisyon tou dimoun i koronpi eksepte zot. Me la mon santi i le moman pourki medya i komans fer en travay pou ede balanse, si vre sa lopozisyon ki la devan nou son lanmen i prop ouswa non. Letan ki en dimoun i avans devan, i lev son lanmen, i kriye konmkwa son lanmen i prop, la se rol medya pou verifye si sa i vre, wi ou non. I rol medya pou verifye si bann alegasyon dan sa let demisyon ansyen trezorye SNP i vre ou non. Si bann keksoz ki dan sa let i vre, laverite i bezwen ganny devwale e sa i osi responsabilite en medya endepandan. I enportan pour lepep Seselwa konnen si sa bann alegasyon i vre ou fo akoz si non bann dimoun i debout an ser e zot akiz zot kanmarad pou esey trenn zot dan labou.

 

Eski i annan okenn dimoun ki pe vol later Seselwa pou vann avek etranze?  Sa i en kestyon enportan ki en medya endepandan Sesel i bezwen reponn. Dan en pei ou pa kapab ozordi annan ou en parti politik ki pe konstriy tou son politik lo size lavant later avek etranze kan zot menm zot pli koupab dan sa zafer. Nou pa kapab viv dan en pei kot zis dimoun pe ganny vole zot byen e personn pa pe koz lo la. Medya i bezwen devwale akoz ki lasosiasyon BAR pa koz lo enn son manm ki pe komet plizyer tranzaksyon dezonnet. Eski sa set akoz ki sa de msye i asiz lo menm latab? Plizyer bann envestiser etranze ki antre dan pei…

 

(Interruption)

MR SPEAKER

..Order. Lo ki latab ou pe fer referans avek Onorab? Onorab please retract sa ki ou’n fek dir. Non, non retract sa bann zafer lo latab Ramadoss and whatever. Aprezan les li eksplike ki latab i pe koz lo la. Yes Onorab. Onorab Vel refrain from leveling accusation…

 

 

HON JENIFFER VEL

Ok.

 

MR SPEAKER
Non, i pa’n fer referans avek okenn latab.

 

HON VEL

Mr Speaker plizyer bann envestiser etranze ki antre dan pei I rakonte ki zot pe ganny pran otaz par serten politisyen e zournal politik, I menm annan etranze ki dir ki zot ti krwar ki pirat I zis dan lanmer me zot pa ti konnen ki sa pe deroul isi lo later avek nou. Si sa I en size ki bezwen ganny trete an detay par en medya endepandan Mr Speaker.

 

Mr Speaker lenvestisman I enportan dan en pei, ou pa kapab annan en sitiasyon kot enn pti group dimoun i pran otaz bann envestiser e si en tel keksoz pe deroule dan nou pei se la kot en medya endepandan i bezwen rantre e fer son travay dan en fason ki enparsyel, dan en zefor pou benefisye tou Seselwa.

 

Mr Speaker si en parti politik i sitan dezonnet, i dezonnet avek ladministrasyon son Finans e apre sa menm parti politik i annan menm lodas pou vin demann lepep Seselwa en manda pou administre larzan piblik, la mon santi i annan en gro travay medya pou fer pou senm enpe laklerte lo tou sa bann zafer. Akoz parey Onorab Ferrari in mansyonnen se lenformasyon ki pou liber nou. E avek sa Mr Speaker mon remersye ou.

 

(Interruption)

MR SPEAKER

Ok Onorab David Pierre.

 

HON PIERRE

Mersi Mr Speaker.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab Ferrari nou’n fer en ruling lo la, ou lider in retract e ou deside to bring up the issue ankor. Non, en ruling in ganny pran lo la, ou lider in pran en desizyon lo la, ou deside re-anmenn sa. Mon krwar you withdraw from the House, withdraw from this House now. Sorry my friend. Be en ruling in ganny pran, en desizyon in ganny pran e ou retourn ek sa ankor. Im sorry.

HON RAMKALAWAN

This is cause for withdrawal?

 

MR SPEAKER

Yes this is my decision. I think it’s gross disrespect pour the Chair. ….desizyon in ganny pran. Onorab David Pierre. Onorab David Pierre ou pa pe koze?

 

HON DAVID PIERRE

I oke Mr Speaker. Mersi.

 

MR SPEAKER

Onorab Potter.

 

(Interruption)

 

Bon mon pou apply Order 49 kot nou pou name Onorab Ferrari, withdraw from this House now and from the precincts of the House. Mon pou demande anba Order 48 ki Onorab Ferrari i ganny named, savedir i ganny sispann from the service of the Assembly for 1 sitting e mon ti a voudre ki dan lespri annan en Lasanble serye ki sa Lasanble i siport mon demann to name Ferrari. Tou bann ki an faver? Okenn ki kont? So Onorab Ferrari pa annan drwa vin dan sa Lasanble mardi prosen.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker i pa etonn mwan ditou pozisyon ki SNP in pran lo sa Bill ki devan nou bomaten, i pa etonn mwan osi zot latitid apremidi apre ki zot realize zot pe perdi deba lo sa size e lefe ki zot in walk out i montre ki zot in ganny defet par deba lo kote mazorite lo sa size.

 

(Applause)

 

Mr Speaker tou sa ki lopozisyon in dir, in fer la bomaten e apremidi zot abitye fer, mon pa konnen si zot ti pe zwe – play to the gallery mon pa konnen lekel ki la anler ki zot santi zot bezwen fer sa ta politik ki zot in fer, me pour nou ki la, ki’n asize 18an nou konnen ki sa kalite bal zot donn li tou lazournen, tou lannwit lo tou lalwa ki vin dan sa Lasanble, i pa zis lo sa lalwa SBC.

 

Detrwa semenn pase zot ti donn menm kalite bal lo sa lalwa Media Commission me selman pou lenformasyon bann ki pe ekoute ki nou ti vwar apre ki zot ti vot kont sa lalwa, premye dimoun pou al rod rekour devan sa lalwa sete bann lopozisyon zot menm. Vwala kalite lopozisyon ki nou pe deal avek isi Sesel e ki nou nou’n bezwen sibir pandan 18an dan sa Lasanble e mon swete ki le 21 Me lepep Seselwa ava donn nou en nouvo lopozisyon Sesel.

 

Mr Speaker lannen ale, lannen vini zot debat zot lager zot vot kont bann bidze, tou bann bidze ki nou met devan sa Lasanble e ankor semenn apre semenn zot menm ki vin anmenn bann kestyon pour demande kan tel keksoz pou fer, kan tel proze pou fer, kan tel zafer pou fer. So vwala ankor kalite lopozisyon ki nou pe deal avek ki donn rezon SBC pou vreman pa pran zot o serye ou osi pou ekspoz zot lo non laliberte lapres for what they really are.

 

Lo sa size SBC limenm napa nanryen nouvo ki zot in dir lo SBC bomaten ek apremidi. Tou sa largiman ki zot in anmennen i bann menm vye rikord reye lo en menm vye granmofonn rouye ki zot abitye vin sante avek nou isi dan sa Lasanble. Napa nanryen nouvo ki zot in vin dir lo bann zournalis SBC, napa nanryen nouvo ki zot in vin dir lo bann progranm ki SBC ki fer zot mye pou pase. Napa nanryen nouvo ki zot in vin dir lo enkonpetans oubyen gonaz ki zot dir bann zournalis SBC i montre pep Seselwa dan nou lakaz. Napa nanryen nouvo ki zot in vin dir lo lefe ki SBC pa endepandan zis akoz zot santi ki SBC i montre tro bokou nouvel lo travay ki Prezidan Michel pe fer koman parti louvraz ki pep Seselwa ti elekte li pou fer e ki’n elekte li pou delivre e ki in delivre tre byen. E mersi SBC pou montre sa lepep Seselwa.

 

Lider Lopozisyon pa la me mon asire i pou fer en fason pou li rod verbatim pou konnen ki’n pase. In demann nou taler ki nou problenm avek SBC? Me mwan mon a demann li, be ki egzakteman i vre problenm SNP avek SBC? Eski SNP i vreman enterese avek en SBC endepandan, oubyen SNP zot osi zot oule kontrol SBC zis parey zot pe akiz nou ouyben zot in akiz nou pou fer pandan sa dernyen 18an. Si sa i zot vre azanda come clean, vin dir nou egzakteman sa ki zot oule e pa bezwen kasyet deryer okenn bann gran largiman laliberte lapres, lademokrasi, lendepandans, medya eksetera. Vin fran, fer parey nou, vin pran parey Madanm Larue in eksplik fran akoz ki Prezidan i bezwen ganny plas dan SBC, i bezwen ganny montre louvraz ki i pe fer par Lepep Seselwa ki’n elekte li dan sa mazorite. Annefe sa ki Madanm Larue pe dir i lopinyon ki mazorite pep Seselwa i partaze, e pour lenformasyon SBC sa bann mannev pou esey court SNP, pou esey fer plezir SNP, pou esey rod fason pou sey fer SNP penetre SBC, lepep Seselwa i ankoler ler zot vwar SBC ou serten dimoun dan SBC pe fer sa kalite lobby.

 

Mr Speaker si sa malerezman i zot azanda me les mon dir zot zanmen zot pou vwar en tel lalwa ki vin devan sa Lasanble kot nou pe propoze pou donn zot kontrol SBC parey zot anvi. Zanmen zot pou vwar sa lalwa e zanmen zot pou kapab vot lo en tel lalwa osi lontan ki Parti Lepep i opouvwar. I vre ki sa lalwa SBC in vin devan nou, in pran enpe letan e mon a dir tro bokou letan pou vin devan nou Lasanble. Me kestyon ki mon poze se eski lefe ki sa lalwa in pran enpe letan pou vin devan sa Lasanble in vreman anpes SBC fer travay ki i ti annan pour li fer avek mwayen ki i ti annan dan lanvironnman ki i ti pe operate e avek limit resours imen, resours finansyel e lezot lobstak ki’n annan dan son semen.

 

Mr Speaker Lider Lopozisyon ki’n taye la apremidi in dir nou ki the biggest weakness se avek sa lalwa ki devan nou limenm. E dapre li, problenm prensipal in avek bann lalwa, sa enn premye e sa enn la ki nou pe propoze lo SBC. Pourtan Regar semenn pase i dir e mon site; ‘There is no problem with the law just as the existing law was not the real problem’. Be si sa i leka, ki sa lager ki SNP in dir zot in anmennen pandan 18an pou fer nou sanz sa lalwa SBC? Ki sa bann case ki zot in anmennen ankour, lager parti lager pou fer lakour donn en ruling pourki nou reviz sa lalwa e nou met li a’n akor avek Konstitisyon. Sa i montre nou kalite kontradiksyon ki annan a lenteryer e menm dan entray SNP.

 

Mr Speaker plis kontradiksyon nou’n tande ankor depi bomaten lo deba ki SNP in fer lo sa lalwa. Onorab Ferrari in dir nou ki SNP in vin pli pir e SBC pli ale i montre nou zis gonaz. Me plitar son koleg Onorab Henrie i vin felisit tou bann zournalis SBC pour bann bon travay ki zot in fer okour bann lannen e i menm felisit bann zournalis ,Managing Director, e sepa mwan lekel ankor direkter ki nepli travay SBC ki zot in persekite, zot in denigre, zot in donn lanmen detriy pandan ki sa bann dimoun ti dan lofis. Eski sa bann zans pou vreman annan en respe oubyen en kote zorey pou ekout sa ki lopozisyon i annan pou dir lo zot sor ozordi?

 

Mr Speaker Onorab Georges li in dir bomaten i nepli annan en sou respe e en sou konfyans avek Lakour Konstitisyonnel ki’n dir a plizyer repriz pa’n oule entertain zot bann claim ki zot in fer devan Lakour lo sa size SBC e bann fason ki bann manm Board ti ganny apwente. Me apremidi son Lider, Onorab Ramkalawan i vin dir nou ki la prezan ki zot pou al kot Lakour Konstitisyonnel. Prezan zot pou fer tou sa ki zot kapab pour zot al ankor kot Lakour Konstitisyonnel pou kapab teste Konstitisyonnalite sa enn lalwa ki ankor dapre li i pa a’n ankor avek lartik 168 nou Konstitisyon.

 

Tousala i montre nou sa kalite parey mon’n dir, kontradiksyon e kantite gonaz politik ki SNP i vin dir isi dan sa Lasanble.

 

Mr Speaker lo size lapwentman ki ganny fer, lapwentman Board ki pe ganny propoze, i ganny fer Prezidan e lo size lefe ki civil servants osi enkli Atorni Zeneral i osi donn lanmen apwent dimoun e sa i ganny vwar koman en lenterferans, en vyolasyon lespri Konstitisyon ki Lider Lopozisyon in dir nou. Me dir mwan eski Lider Lopozisyon i konnen Langleter lekel ki apwent Board of Trustees BBC? Laba Langleter se Larenn lo rekomandasyon gouvernman ki apwent the whole Board of Trustees. Eski lefe ki Larenn ki aprouv Board of Trustees lo rekomandasyon gouvernman i fer alor ki Board of Trustees BBC pa endepandan, pa kredib, pa se si, pa se la e zot annan lenfliyans loder politik akoz se gouvernman ki’n propoz zot rekomandasyon avek Larenn.

Menm la obor nou Moris se Prezidan ki apwent Board MBC lo avek rekomandasyon Premye Minis e Lider Lopozisyon. Eski sa osi i vedir ki Board MBC pa endepandan, pa kredib e i annan loder e lenterferans politik akoz sa bann lapwentman in ganny fer avek rekomandasyon Lider Lopozisyon e Premye Minis e in ganny fer par Prezidan? E Moris osi lo zot Board i annan reprezantan Atorni Zeneral, reprezantan Minister Lenformasyon, reprezantan Minister Kiltir, reprezantan Sport, tousala i bann lazans gouvernman. Eski i fer ki sa Board pa endepandan laba? Sa Board i annan loder avek kouler politik avek e sa Board i bias alor anver travay gouvernman pandan ki en Manm lo nou kote in fek dir ki bann popilasyon kreol zot osi zot konplent ki MBC pa pe reprezant zot?

 

Mr Speaker tousala ankor enn fwa i montre nou ki vreman SNP i krwar ki sa pep Seselwa i sa pep Seselwa ki zot ti donn bal avek zot ta propagann sal ki zot ti komanse 18an pase ler lepep Seselwa ti ankor dan en nespes euphoria sanzman, euphoria laliberte, euphoria drwa de lonm eksetera. Eski zot krwar ozordi 18an apre sa zenn zenerasyon i ankor vreman krwar dan sa kalite politik ki zot krwar zot ankor kapab fer e ki nou tou nou konnen e zot zot konnen ki le 21 Me nou pou met en stop, lepep Seselwa pou met en stop avek zot? Lo sa size ki SBC i montre tro bokou Prezidan pe vizit isi, pe vizit laba parey mon’n dir, mon pa pou repet sa ki Onorab Larue, pwen ki Onorab Larue in fer akoz mon krwar sa i pwen ki valab e mon swete ki SBC i ava pas sa pwen akoz sa i news worthy, lepep i bezwen konnen akoz ki zot SBC zot bezwen montre Prezidan pe travay. Si Lanmerik sak fwa Prezidan Obama i sneeze i en news, mon pa kapab konpran akoz – oubyen si first lady in tonbe in glise, in tonbe i en news mon pa kapab konpran akoz isi si Prezidan i deplase i al vizit en fanmiy Anse Etoile oubyen i al vizit fermye Val D’Andorre sa lopozisyon i vwar pa news. Vre konmdir Onorab Marie ler politisyen in deklar zot lekor zournalis la la kalite deba lo rol medya ki nou pou gannyen avek lopozisyon. Eski lefe ki Lanmerik, Prezidan Obama i fer weekly address, weekly radio address lo VOA eski sa i vedir ki radyo laba osi i politize, i pa endepandan, i pa normal, i pe fer tro bokou politik pour Prezidan Obama.

 

Mr Speaker largiman lopozisyon lo SBC kont sa lalwa alor mon konklizyon se i en largiman pirman politik. I en largiman propagann, i en largiman ki lepep in fatige avek, e i en largiman ki prouve ki motiv SNP se pou kontrol SBC. Zot oule kontrol SBC atraver intimidate bann zournalis, intimidate Managing Director, intimidate Chief Editor, intimidate bann teknisyen, intimidate bann camera men, pou fer an sort ki sa bann dimoun i ava per zot, i ava santi zot kwense e sa bann dimoun i ava per ki zot non i ganny mansyonnen la dan Lasanble ki zot a ganny ekspoze, ki zot a ganny maltrete dan papye, ki zot a ganny met dan cartoon alor zot bezwen rod en fason by hook or by crook pou montre lopozisyon osi dan la menm fason ki zot krwar ki SBC pe montre travay Prezidan Michel. Mwan mon ti a kontan ozordi dir avek SBC stand firm, be independent dan zot zizman. I pa enportan lekel ki apwent zot, se pa sa ki apwent zot ki determinen ki degre zot pou endepandan ou pa. Se zot konpetans zot profesyonalizm zot dinite, zot savwar fer, zot fason fer, e zot profesyon koman zournalis ki pou gid zot dan bann desizyon endepandan ki zot pou bezwen fer aparti ozordi ler nou pou pas sa nouvo lalwa nou SBC.

 

Mr Speaker lopozisyon i ankor pe swete e zot pe reve ki le 21 Me zot a ganny sans zot osi, zot prezan vin kontrol SBC parey mon’n dir, zot touzour akiz nou konmkwa nou pe kontrol SBC. E nou osi nou pa dir ki SBC i parfe e nou sertennman pa dakor avek tou sa ki SBC i fer. Me par respe pour zot lendepandans, par respe pour zot profesyon, par respe ki nou koman en parti nou annan pour bann lenstitisyon parey SBC e lezot lentitisyon gouvernman nou prefere pa fer sa bann kalite akizasyon ki lopozisyon i fer lo zot.

 

Sa lalwa ki devan nou Lasanble i enn ki a mon’n avi parey Vis Prezidan in dir i pe al dan bon direksyon. I en lalwa ki SNP limenm in dir, in lite e in espere pou vwar, pou rode, pou lager pandan 18an. Me la koman zot in gannyen prezan zot taye. Mon pa konnen vreman ki zot oule. Sa lalwa pe moderniz SBC e pe moderniz son bann fonksyon pou met li azour avek lepok ki nou’n ariv ladan avek staz devlopman ki Sesel in ariv ladan avek ekspektasyon ki pep Seselwa i annan lo SBC, lo meyda nasyonal e lo lezot zournal ekrit. Sa lalwa ki pe ganny propoze i a’n akor avek Kontitisyon e sa lartik 168. I pe moderniz fason, prosedir pou apwent bann manm Board. I pe etal bann fonksyon e bann pouvwar e manda kler. Seksyon 9 sa lalwa in definir e mon’n konte en ventenn, plis ki 20, in donn detay rol fonksyon spesifik ki sa Board pou annan pour li kapab enplimant son bann lobzektif e vizyon e misyon sa korporasyon. Menm si pandan deba nou’n ankor tande ki sa lalwa pa’n ase detaye, i pa kler ki SBC pou fer, i pa kelr ki se si, i pa kler ki se la.

 

Mr Speaker sa lalwa i definir lafason ki bann travayer zournalis SBC pou ganny anploye anba ki zot pou tonbe, anba ki kontrol e ki zot pou accountable e ki Managing Director pou accountable menm si i pou ganny apwente par Prezidan parey dan plizyer pei i leka me i pou answerable to the Board. Alor nou isi lo nou kote nou pa santi nou zennen, ni entimide, nou abitye avek zot bann kalite harassment e vin fer nou krwar ki nou pe pas en lalwa ki pa a la oter. Nou nou pou donn sipor sa lalwa e nou konnen ki sa lalwa pou anmenn SBC lo en nouvo lepa e pou ekrir ankor en nouvo sapit dan zistwar medya nasyonal Sesel. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Minister right of reply.

 

VP FAURE

Mr Speaker premyerman mon ti a kontan remersi tou bann entervenan lo sa proze delwa ki devan nou. E dan mon summing up i annan enn de bann pwen ki mon ti a kontan met lanfaz lo la e osi fer serten remark e osi serten kontribisyon.

 

Premyerman mon ti a kontan redir avek nou Lasanble Nasyonal ki gouvernman ozordi in prezant en proze delwa ki respekte lartik 168 nou Konstitisyon. Mon dir sa akoz i kler ki seksyon 3 sa proze delwa ki devan nou i konsistan avek lartik 168 ki dir ki nou pe kree en korperasyon ki endepandan, lartik 3, i kler sa. Problenm ki’n arise dan deba se ki lider lopozisyon in fer serten remark konmkwa ki i annan en problenm avek lotorite apwentman Konstitisyonnel, i kler. Me pa akoz ki Lider lopozisyon i annan en problenm avek sa lotorite ki aplikasyon sa lotorite anba sa proze delwa i fer ki prosedir apwentman Board i en problenm. Mon pa konnen si zot konpran. Nou bezwen separ sa de size. Lekel bann dimoun ki lo la, met dekote. Me sa ki enportan pour nou deba ozordi apremidi se ki legzekitif dan prezantasyon sa proze delwa in met devan nou sa prose dan lafason ki Board pou ganny apwente e sa se pe ganny fer atraver lotorite apwentman Konstitisyonnel. E mon krwar se sa ki bezwen reafirm langazman gouvernman pou prezant en proze delwa ki respekte lartik 168 nou Konstitisyon.

 

Dezyenmman, management, nou’n koz lo Board la nou pe koz lo management. Ler mon pe koz lo management nou koz lo lapwentman Sef Egzekitif. I annan de fason fer li, i annan en fason kot ou les Board limenm swazir e dezyenm fason kot ou les Prezidan Larepiblik i apwent Sef Egzekitif e nou fer ki sa Sef Egzekitif i travay anba direksyon Board. I accountable avek Board e vwala semen ki sa proze delwa in pran, e sa semen se ki lalwa pe dir ki Sef Egzekitif pou ganny apwente par Prezidan Larepiblik me dan lalwa nou pe dir ki sa Sef Egzekitif i pran son direktif e direksyon atraver en Board, e mon krwar sa se bann garanti anba lalwa lo lendepandans ki sa Board pou annan, e lendepandans ki sa korperasyon pou annan dan limenm.

 

Mon krwar pa – tou bann lezot remark kin ganny fer sorti dan sa proze delwa pou mwan sa i kle. Eski sa proze delwa pe provide kreasyon en SBC ki endepandan avek leta? Nou nou pe dir ki sa proze delwa ki devan nou pe fer egzakteman sa. Eski lafason ki Board pe ganny apwente pou garanti sa?

 

Nou nou dir ki laplikasyon sa lalwa e si la mon ti a kontan Mr Speaker, mon pe koz anba ou kontrol, si nou al lo lartik 168(2) kot nou Konstitisyon i dir ki SBC i bezwen ankouraz diversite lopinyon, bann lopinyon divers. Now sa i enn. Sa ki pou enportan pour nouvo Board SBC ennfwa ki Board SBC in ganny apwente zot bezwen travay e aprouv en seri polisi ki sa bann polisi pou vin bann lareg. E ennfwa ki sa bann polisi ek lareg in ganny aprouve, i ganny met e fer piblik pourki tou dimoun i konnen ki sa bann lareg. E petet i annan serten bann very basic rules of engagement la. Akoz ler mon’n ekout nou bann politisyen koze, mon krwar SBC i annan plizyer progranm, i annan en levantay progranm. Me ler mon ekoute i sanble ki i annan problenm avek nouvel. Mon krwar nouvel ki en problenm. Be SBC i annan plizyer prodiksyon, en kantite keksoz ki SBC in prodwir e pe prodwir, e pou prodwir a lavenir. I sanbleman mwan i annan en gran konsansis ki dan gran mazorite sa bann prodiksyon i oke. I annan pou amelyore. Me sa ki’n sorti kler se nouvel. Prezan eski i annan solisyon? Nou dan legzekitif nou dir wi i annan solisyon provided ki bann lareg i ganny met kler pour tou dimoun konnen.

 

Premyerman i pou toutafe normal si demen en Minis dan gouvernman i vin prezant en lalwa – annou donn legzanp, dizon en lalwa lo lanplwa, nenport lalwa e la mon pe koz nouvo lalwa lo lanplwa, kot sa Minis i vini, i prezant polisi gouvernman ki pou apir sa lalwa. Apre en manm dan parti  mazoriter ki se swa Leader of Government Business i osi i apir sa lalwa. Apre en Manm dan Lopozisyon kekfwa lo sa lalwa i opoze, i toutafe normal ki SBC apre ki sa i ganny fer, i interview toulede e piblik i vwar polisi gouvernman lo sa lalwa e si zot dakor zot dir zot dakor, si zot opoze zot dir zot opoze. E si sa i ganny fer, ki i vedir? I vedir ki SBC pe aplik lartik 168(2) nou Konstitisyon. Toutafe normal sa, toutafe normal ki sa i ganny fer. Ozordi osi i annan en keksoz ki pe ganny pratike e ki legzekitif i back e sa set en pratik, en lareg SBC. I pa’n komans ozordi, lontan in komanse. SBC ozordi i annan lagreman avek National Assembly ki tou le Mardi plis ki 1erdtan tou le de kote latab i kestyonn gouvernman lo en kestyon e ki bann kestyon e larepons napa editorial control lo la. Sa en lareg e SBC pa’n depart lo la. SBC osi ozordi i pratik en lot lareg ler the Head of State i vini, i fer son diskour, tou diskour i ganny pase, menm zour Leader of Government Business e Lider Lopozisyon.

 

Prezan nou nou Konstitisyon set en Konstitisyon kot i annan en Presidential executive system kot Prezidan i sef gouvernman, i anmenmtan Head of State. E SBC dan son wisdom, mwan mon krwar Board pou pran en polisi manyer i tret the Head of State. E nou nou dir pibliy sa polisi pou dimoun konnen e edik bann zournalis pou konn sa bann polisi. Krwar mwan ler ou annan bann polisi, ler ou annan bann lareg e ler ou vin transparan lo sa bann polisi ek lareg ou minimiz konfizyon e ou minimize potansyel okenn politisyen vin fer politik lo la. Me se SBC ki vini ki state son bann pozisyon. I kler sa, Board i vini e i dir, i toutafe normal.

 

Aprezan fodre pa nou anmenn en lager kont SBC. Nou pa kapab anmenn en lager kont SBC, nou pa pou al lwen. Nou bezwen ankouraz travay ki SBC pe fer, siport zot, konpran, dyaloge, me avek sa nouvo lalwa SBC i pe al dan sa direksyon li. Lot difikilte ki SBC i gannyen e petet parfwa nou menm nou nou’n kree bann motif pour nou kree serten sa bann konfizyon nou bezwen osi aplik en lot lartik nou Konstitisyon, lartik 22, ki sitwayen Sesel i bezwen the right to information. Akoz kot lenformasyon i ete? Lenformasyon i dan gouvernman, dan bann Minister, dan bann departman. E ler zournalis SBC pe rod lenformasyon nou bezwen ouver nou e fer sir ki nou disponib pou kapab donn lenformasyon, akoz si nou fail pou donn lenformasyon, apre SBC i ganny akize ki i pa pe donn sa bann lenformasyon. E lanmenm la kot lopozisyon osi i sot ladan, apre plitar nou fer damage control, nou pa kapab fer sa. Mon krwar nou tou nou bezwen zwe nou rol. Nou ki dan bann Minister ek departman, nou ki dan bann lorganizasyon, lorganizasyon peye par larzan piblik, ler nou dan bann post responsabilite, SBC i demann kestyon nou korpere avek lenformasyon. Nou donn lenformasyon ki nou annan lenformasyon. E si nou fer sa SBC i ava zwe son rol ki i devret zwe.

 

Lot pwen ki mon krwar ladan mon’n dir sa Desanm lannen pase, pour Lasanble Nasyonal, Lasanble Nasyonal i fer son travay, i annan en kantite keksoz ki ganny fer dan Lasanble Nasyonal. Me mon pa krwar ki tou keksoz ki Lasanble Nasyonal i fer, SBC parey i ete ozordi i kapab carry tousala. Son solisyon se ki nou bezwen annan en lot channel. E se sa direksyon en lavenir ki SBC i bezwen fer travay avek National Assembly, i ava annan en lot channel kot si dimoun i anvi vwar plis bann deba pli detaye i a kapab regard bann keksoz pli detaye. Nou pa ekspekte piblik Seselwa pou al vwar tou bann deba dan news, i pa kapab vin news, nou bezwen kapab konpran sa.

 

Lot defi pour SBC, krwar mwan se lenformasyon ozordi i sirkil pli vit, gras a devlopman lasyans teknik e lenformasyon. Donk SBC i bezwen konsyan sa devlopman, aziste me petet kolabor avek plizyer lantrepriz ki anvi al dan sa domenn, ki kapab lo zot menm annan prodiksyon e donn lenformasyon.

 

Mr Speaker mon krwar sa ki nou pe fer ozordi i en bon keksoz pour pei, me pour sa arive pou annan en kantite travay ki ganny fer within SBC e within lasosyete Seselwa. Nou nou krwar ki ler en pep i ganny son lenformasyon, se li ki desid lo lenformasyon ki i gannyen. SBC i la pou donn sa lenformasyon, pou al sers sa lenformasyon e fer sir ki sa lenformasyon ki sitwayen Seselwa i ganny sa bann lenformasyon. Me lenformasyon i vin atan. E se sa defi ki nou medya nasyonal i annan.

 

Dernyenman, nou nou ti a kontan remersye tou bann staff ki’n travay avek sa korperasyon. Nou tou nou konnen ki ozordi si nou pe koz lo SBC, SBC in annan en pase, in annan en fondasyon. E sa fondasyon ti ganny kree dan lepok parti inik. In zwe son rol, in evolye, in vin SBC. E tou dimoun ki’n travay laba zot in deservi, zot in servi zot letan, zot in travay pour zot lorganizasyon. E la ozordi bann dimoun ki la, ki se swa lo management, ki se swa zot staff nou nou pe donn zot en lot defi, en lot challenge pou kapab travay e fonksyonn anba sa nouvo lareg ki dan detrwa minit nou Lasanble Nasyonal pou aprouve. Lo sa not mon ti a kontan ankor ennfwa remersye tou bann entervenan ki’n pran laparol lo sa proze delwa. Mersi.

 

MR SPEAKER

In ariv ler pou vote lo merit sa Bill. Tou bann ki an faver. Bill in pase. Mon a ganny mwan en formal second reading.

 

 

CLERK

A Bill of an Act to establish a new Seychelles Broadcasting Corporation and for purposes to form a Seychelles Broadcasting Corporation Board to operate independently of political parties and other influences of bodies and persons, to preserve the freedom of the media, to ensure a balanced development of broadcasting on radio and television, to improve the standard of journalism and to provide for matters connected therewith or incidental thereto, and to repeal the Seychelles Broadcasting Corporation Act, 1992.

 

MR SPEAKER

Ti annan de group amannman, enn par Onorab Derjacques. Mon krwar tou son bann amannman i tonbe anvi ki in deside pou walkout. E mon annan en lot seri amannman par Leader of Government Business ki basically a mon’n avi i pa amannman sibstansyel, enpe renumbering.  Sa bann lamannman in ganny sirkile. I annan de fason pour nou ale; swa nou al dan committee stage kot nou pran sa bann amannman ouswa nou sot committee stage kont sa bann amannman i ganny enkilke letan i ganny refer par Lofis Atorni Zeneral dan sa Bill limenm akoz mon krwar ki sa amannman i bann lamannman ase senp propoze par gouvernman limenm. So en proposal, yes Onorab.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker mon dir mon siport ou propozisyon akoz i straight forward e amwen ki okenn Manm i annan obzeksyon, nou move parey ou’n propoze.

 

MR SPEAKER

So basically ou pe demande ki nou sot committee stage. Bon okenn ki segonn sa.

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker mon pou segonde ki nou sot committee stage.

 

MR SPEAKER

Tou bann ki an faver? Okenn ki kont? Mon a ganny en motion for third reading.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker mon move ki Seychelles Broadcasting Corporation Bill, 2011 i ganny lir en trwazyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde.

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker mon pou segonde.

 

MR SPEAKER

Nou a pran en vot, tou bann ki an faver? Okenn ki kont.

 

CLERK

This Act may be called the Seychelles Broadcasting Corporation Act, 2011.

 

MR SPEAKER

Bill in pase as amended. E nou ava zwenn Mardi prosen.