::
Home » Verbatim » Verbatim -First Term 2011 » Tuesday 19th April 2011

Tuesday 19th April 2011

Download PDF


NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

Tuesday 19th April 2011

The Assembly met at 9am

National Anthem

Mr. Speaker in the chair

MR SPEAKER

Bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour ek son delegasyon, bonzour tou bann envite dan galeri, bann etidyan segonder, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour. Ozordi lo nou Order Paper nou annan nou 2 kestyon e en statement ki pou ganny fer par Minis Shamlaye ki Minis pou Devlopman Sosyal e Kiltir.

 

Nou ava komans parey labitid avek kestyon. Kestyon 41 par Onorab Sandy Arissol me Onorab Arissol in endik ek mwan ki i pe retir – pa retir son kestyon me plito anvi ki son kestyon pou ganny pran dan statement par Minis akoz i tous en size ki pe al ganny leve dan son statement. Then i ava rezerv son kestyon letan bann kestyon i leve lo Statement. So nou ava al lo kestyon 42 Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr. Speaker, bonzour Minis, bonzour tou manm, teknisyen, bann etidyan dan galeri e tou bann ki pe ekoute dan lakour.  Mon kestyon pou Minis; Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki’n arive ek sa plan pou konstrir en half way home pou bann dimoun ki annan problenm sosyal e ki bezwen en landrwa. Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker bonzour, bonzour tou Manm Onorab, bonzour toulmonn. Mr Speaker si mon konpran Onorab byen i pe koz lo en landrwa reste pou dimoun ki annan problenm sosyal e ki napa landrwa reste. A ma konesans napa en plan pou fer en home pou bann tel dimoun. An menmtan mon konnen ki i annan en sitiasyon kot i annan serten dimoun pa pe reste kot zot ouswa kot zot fanmiy e pe plito dormi deor sirtou lavil. Konsernan sa sitiasyon Departman Devlopman Sosyal pe travay lo sa size ek lezot size ki liye avek pour vwar ki mezir apropriye ki gouvernman ek lasosyete i kapab pran pou amelyor keksoz. Mersi Mr Speaker.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker mersi. Mon ti a kontan demann Minis si i kapab eksplik nou avek sif si ou annan, kantite zanfan, madanm, e menm zonm ki pe fer fas avek problenm sosyal ki relye avek vyolans domestik oubyen avek lezot labi ki annan dan nou pei avek bann krim ki’n ogmante. Dezyenmman mon ti a kontan demann Minis anvi ki Parti Lepep napa en plan pou konstrir en Half Way Home pou bann dimoun ki annan problenm sosyal e nou nou a fer li nou devwar apre le 21 May pou konstrir enn…

 

MR SPEAKER

Onorab kestyon.

 

HON ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis Mr Speaker mon kestyon, eski Minis i kapab eksplik nou alor si ka labi ki’n ogmante dan nou pei ozordi i pa relye e kontinyen annan labi sirtou parmi bann zanfan avek bann madanm akoz senpleman zot napa en landrwa pou ale letan zot case pe go on oubyen letan zot problenm pe sey ganny rezourd par bann travayer sosyal. Mersi Mr. Speaker.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker mon napa sif pou dir ki kantite Madanm, ki kantite zanfan ki kantite zonm ki bann viktim vyolans domestik, mon napa bann sif avek mwan la ozordi  me sa ki mon kapab dir se ki vyolans domestik i en konsern pou nou sosyete, i en konsern pou bann travayer departman devlopman sosyal. Mr Speaker si ou permet mwan osi dir en pti mo lo sa kestyon, premye kestyon ki Msye Arissol in demande; mon ti a kontan dir ki nou a en moman kot nou pe regard plizyer laspe sitiasyon sosyal dizon negativ ki afekte nou popilasyon e serten dimoun an partikilye. Mon krwar ki nou tou nou rekonnet ki problenm trafik drog, labi drog, i en problenm mazer ki liye avek bokou lezot problem. Nou pe regard bann progranm ki nou deza annan konsernan dimoun ki’n vin viktim drog e ki liye avek plizyer problem. Par egzanp sant Mont Royale ki annan en leksperyans plis ki 10 an pe byento prezant nou avek serten sizesyon. Centre d’Accueil La Rosière ki  pe osi fer en travay enportan i osi annan lanbisyon pou ogmant zot servis, Minister Lasante pe konstrir en Wellness Centre Les Canelles.

 

I annan dimoun ki pe dir nou fodre fer progranm prevansyon pli konsantre e pli for pou serten adolesan ki mank gidans ki dan risk tonm dan problenm petet zot menm sa bann adolesan ki en zour pou vin dimoun ki reste deor akoz zot fanmiy nepli kapab avek zot ouswa zot menm zot zot rezet zot fanmiy akoz zot pa oule respekte serten norm familyal ou sosyal. I kler ki plizyer dimoun enkli bann Onorab i konsernen avek plizyer problenm sosyal. Sa ki osi kler se ki ler nou met en kelkon progranm anplas nou bezwen fer li avek tou konsiderasyon, tou planifikasyon neseser, nou donn li tou sans reisir e i osi kler ki progranm i bezwen resours, resours finansye sertennman me osi e tre tre enportan dimoun e dimoun fodre annan formasyon neseser. I enportan ki nou annan en lapros global. Nou pe kontiny nou konsiltasyon  ek bann partner, nou rekonnet lenportans adres bann problenm e avek plis efikasite e osito ki posib. Mersi Mr Speaker.

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Mr Speaker. Mon ti a kontan dir bonzour tou dimoun ki prezan e bann dimoun dan lakour.

Mr Speaker mon ti a kontan demann avek Minis vi ki bann dernyen statistik ki’n ganny release par National Statistics Bureau i montre ki la mazorite si non tou bann endikater sosyal in pas dan negatif tel ki drog, SIDA, labi lalkol, vyolans domestik, vol avek vyolans e tou bann keksoz koumsa tousala in pas dan en sitiasyon negatif sa derNyen 6 an. ki bann reaksyon e bann prograNm imedyat ki Minister Zafer Sosyal pe pran pou zot konmans adres sa bann size.

Dezyennman, mon ti a kontan demann avek Minis vi ki bann lazans enternasyonnal in rekonnet ki enn bann gran sours sa bann problenm sosyal se difikilte ekonomik ek lapovrete, eski Minis i Kapab dir avek nou Lasanble si son gouvernman pou fer en zefor pou li tir enpe son pep dan lapovrete e donn li en meyer nivo lavi, en meyer lapey e bann kondisyon kot i kapab viv enpe pli byen. Mersi.

 

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker mon krwar ki Onorab e tou dimoun i konnen ki sa gouvernman i konsernen avek byennet lepep Seselwa e mon krwar Onorab i konnen osi byen ki mwan tou bann progranm ki egziste pou fer ki bann sitiasyon ekonomik ki i annan dan nou pei, ki egziste partou dan lemonn i apeze kot i kapab. I kler ki  i osi annan bann program, bokou progranm ki deza egziste pou fer fas avek sa bann problenm sosyal ki Onorab in fer referans avek o komansman son kestyon. Nou oule ki bann problenm sosyal i diminyen, nou annan travayer sosyal, nou annan bann diferan progranm e sa ki nou pe fer osi se pou travay an pli gran partenarya avek tou lezot lazans dan gouvernman avek lasosyete sivil, avek bann NGO’s avek legliz e bann group relizye e nou’n entrodwir, i annan 2an, pe al lo 2 an bann district task force ki li son stratezi travay se pou travay avek tou bann lazans o nivo en distrik ensi ki avek tou bann dimoun bonn volonte onivo en distrik pou kapab idantifye serten problenm spesifik ki en distrik ouswa en kominote pe fer fas avek e vwar ansanm ki manyer pou adres sa bann problem.

 

Mr Speaker mon ti a kontan osi dir ki gouvernman byensisr i annan en rol pou li ki i annan lord, ki annan disiplin dan lasosyete me i pa rol zis gouvernman, i rol tou dimoun, i rol fanmiy, i rol lakominote, i rol tou endividi. Mersi Mr. Speaker.

 

HON MARIE LOUSIE POTTER

Mersi Mr. Speaker, bonzour tou manm Onorab e tou dimoun ki la prezan. Mr. Speaker anvi deklarasyon konmkwa i annan en kantite dimoun, ou persepyon konmkwa i annan en kantite dimoun ki pe dormi an deor dan lavil an se moman, anvi sa fo persepsyon konmkwa ki i annan en kantite dimoun ki pe dormi lo semen e sirtou dan viktorya aswar mon ti a kontan demann Minis si Departman Sosyal in fer en survey, en letid e si i kapab dir nou konbyen egzakteman apepre, ki kantite sa kategori dimoun nou pe koz lo la, ki zot back ground. E dezyenmman, eski Minis i kapab donn nou detay – in koz lo bann diferan progranm sosyal pou alleviate bann povrete dan Sesel, eski i kapab donn pou lenformasyon nou Lasanble, sirtou bann Manm dan lopozisyon detay sa bann diferan progranm ki egziste ozordi, larzan ki gouvernman in met a dispozisyon Departman Sosyal e tou bann sekter ki travay lo sa nivo, ki sa bann progranm e ki kalite sipor e travay pe ganny fer pou ed sa bann fanmiy ki enn zot pros in tonm dan sa dekadans si mon kapab servi sa term pou zot a zot tour siport zot pou pran zot responsabilite  vizavi zot sa bann manm zot fanmiy ki’n tonm dan sa bann sitiasyon parey. Mersi bokou.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker mon pa kontan koz an term sif akoz mon krwar sa problenm dimoun ki dormi deor i annan diferan fason ou vwar sa sitiasyon. I annan dimoun ki parfwa i dormi deor, i annan dimoun ki annan landrwa reste ki li pou en rezon ou en lot i paret i kontan tanzantan roam enn pti pe, i annan dimoun ki zot dir mwan i al Bazar Viktorya i pa pran transpor pou retourn kot li, serten swar i dormi deor. Mon’n sey rod bann sif pou vwar lekel vreman bann dimoun ki vreman destitute e mon pa pou donn sa sif me selman en lazans ki nou’n kontakte pou travay lo la in donn nou en sif ki si mon dir zot tou zot pou kriye pou dir i pa vre, i tro pti gin.

 

Mon krwar i annan en travay pou definir egzakteman ki bann bezwen ki annan an term dimoun ki annan sa bann problenm sosyal e rod stratezi, stratezi apropriye pou adres sa bann problem. Stratezi apropriye pa neseserman vedir met an plas nouvo lenstitisyon, i kapab osi vedir ki nou devret ranforsi serten progranm ki nou annan. An term sa dezyenm keksoz ki Manm Onorab in demande, bann keksoz ki egziste me mon krwar tou dimoun i konnen sa bann program ki egziste. Sa ki mon ti a kontan met lanfaz lo la se travay ki bann travayer sosyal pe fer. Nou annan en sistenm kot nou annan en travayer sosyal dan sak distrik, sa i nou lanbisyon pou annan enn dan sak distrik, i kapab annan enn de distrik kot i annan dimoun ki pe cover akoz pou le moman napa, nou annan travayer sosyal ki pe fer formasyon, dan training. Nou travayer sosyal in vin met lanfaz lo travay pros avek dimoun, pros avek distrik administrator, pros avek lapolis dan distrik, pros avek ners, pros avek lekol pou nou kapab annan sa fason travay entegre, holistic. Mon krwar nou dan en staz kot olye vwar progranm nou devret vwar stratezi travay e nou pe met bokou lanfaz lo la. Nou departman in osi komanse depi lannen pase en seri sesyon parenting avek dimoun dan landrwa travay. E i annan osi lezot lazans, i annan NCC i annan CARE, i annan Madanm Adrienne ki osi fer bann sesyon konsernan parenting, konsernan lavi familial, konsernan ki manyer pou deal avek bann dimoun enpe difisil dan nou fanmiy. I annan nou servis probasyon ki osi travay tre etwatman avek fanmiy, i annan family tribunal ki en lenstans ki egziste depi enpe letan ki deal avek bann problenm ki’n monte, vyolans domestic, ouswa bann problenm fanmiy ki’n monte sirtou santre lo byennet zanfan. I annan tou sa bann progranm me byensir parey mon dir, nou nou oule revwar enpe ki manyer bann keksoz i marse e sirtou revwar ki manyer nou kapab travay an sinerzi avek lezot lazans gouvernman avek NGOs avek legliz. E byensir pou kontre kare bann problenm ekonomik ki serten nou dimoun ki nou tou nou fer fas avek sirtou serten nou dimoun i annan osi sistenm Social Welfare Agency ki’n set up e ki donn en serten relief bann fanmiy. Mersi Mr. Speaker.

 

MR SPEAKER

Napa okenn siplemanter, nou ava al lo statement. Mon ava envit Minis pou fer son statement ek Lasanble, e statement parey nou konnen i lo provizyon pou devlopman kiltirel e artistik.

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mon apresye ganny sa lokazyon pou koz lo provizyon pour devlopman kiltirel e artistik dan sa letan devan nou. Mon pe koz pli spesifikman lo en proze pou devlopman kiltirel atraver devlopman diferan laform lar. Departman kiltir ek gouvernman i konsider devlopman kiltirel koman en dimansyon enportan menm esansyel dan devlopman nasyonal. La ki nou dan en lepok kot bokou lanfaz pe mete lo devlopman ekonomik, lo promosyon biznes, lo lendistri ek prodiksyon, i osi enportan ki nou promouvwar devlopman kiltirel e artistik.

 

Kiltir ek lar, diferan laform lar, i enportan akoz zot annan pou fer avek lidantite en pep, avek sa ki i ete, avek son pase, son aktyalite ek son laspirasyon, son devlopman ek son lavenir. Aktivite kiltirel e artistik i osi enportan akoz i form parti lekonomi. Diferan prodiksyon artistik par egzanp pyes teat, piblikasyon liv, spektak ek lezot laform prodiksyon mizikal, ladans, film, lanmod, design, tousala i form parti sa ki nou apel lendistri kiltirel, cultural industries ouswa creative industries.

 

Lendistri kiltirel i kapab kontribye bokou dan lekonomi en pei, i kapab devlope pou vin en sekter ki kree bokou lanplwa. Depi en serten letan, plizyer dimoun in met devan lide pou annan en landrwa pou devlopman lar.

 

National Arts Council, Konsey Nasyonal Lar ek Departman Kiltir ansanm avek dimoun enterese avek devlopman artistik ek kiltirel in devlop en konsept vilaz lar, en arts village. Bi en tel vilaz se devlopman kiltirel atraver promosyon ek lavansman lar dan nou pei. Son bann lobzektif se pou annan en sant pour devlopman zenn ensi ki profesyonnel lanmizik ek lezot laform lar. Annan fasilite apropriye ki a permet lorganizasyon spektak mizikal ek diferan levennman artistik, e ensi promouvwar lendistri mizikal e artistik. Ankouraz en varyete divertisman de kalite lo en baz regilye pou diferan sekter popilasyon Sesel enkli ki touris etranze. Kree lanplwa dan sekter lendistri kiltirel, kree en sours reveni ki a servi pou fonksyonnman sa vilaz limenm e pou promosyon artistik Seselwa.

 

Nou anvizaze ki bann fasilite dan vilaz lar i a enkli fasilite pour bann performing arts tel ki spektak lanmizik, ladans, teat, galeri lar ou lar vizyel, ek diferan lekspozisyon. En seri latelye kot artis, diferan laform lar i a kapab travay. Fasilite pou fer kour formasyon pou artis, pou travayer dan bann domenn asosye avek lar ensi ki pou lezot dimoun spesyalman bann zenn. En sant lenformasyon pour mizisyen ek artis ki ankouraz lev kalite e fasilit leksportasyon lanmizik ek lar Sesel. Landrwa pou renyon ek konferans, laboutik, biro National Arts Council.

 

Nou pe mazinen ki i a osi kapab annan akomodasyon, landrwa reste pou artis an rezidans. Nou pou osi vwar si i a en bon devlopman a lavenir pou sitye serten progranm National konservatwar or performing arts ki Mont Fleuri dan Arts Village. Byensir Mr Speaker de fakter fondamantal pou realizasyon en tel vilaz se later ek finansman. Nou pa kapab, i kler depann lo gouvernman pou finans tou sa bann fasilite ki nou pe prevwar. I pou bezwen annan gran partisipasyon sekter prive e sa vilaz pou bezwen konstriy dan plizyer faz. Sa ki osi kler se ki i annan loportinite pou lenvestisman par sekter prive enkli dimoun ki deza enplike dan domenn lanmizik e artistik. Sa proze i osi tonm dan kad vizyon 2020, e i en lot loportinite pou devlop sa public/private partnership ki gouvernman pe ankouraze, vilaz lar pou pran letan pou realize.

 

Departman kiltir ek NAC ansanm avek departman responsab pour sport avek NSC i dakor ki sa ex-SMB hall ouswa serten dimoun i apel li NSC hall i ganny servi pou spektak lanmizik. Idealman i annan serten travay ki bezwen fer lo sa hall ouswa lo en serten parti pou fer li pli konvenab pour en spektak. En letid pe fer lo ki manyer pou kapab amelyor li, nou oule enplik dimoun ki dan domenn lanmizik ek spektak pou zwenn avek nou pour sa e pour nou ansanm konsider meyer fason pour son lorganizasyon ek son zestyon.

 

Lot fakter enportan pou realizasyon vilaz lar se later. Nou konnen ki ozordi dan Sesel i annan bokou demann pou later pou plizyer devlopman. Nou apresye sa gran sipor ki Prezidan James Michel in donn nou ler in ensiste ki devlopman artistik osi i bezwen trouv son plas parmi lezot devlopman e ganny lankourazman ek resours neseser. Mon annan bokou plezir pou dir ki gouvernman in donn en teren S6893 lo zone 18 dan rezyon Providence pour vilaz lar, i en landrwa enteresan pour sa proze. Nou kontan ki menm si i pou pran letan pour nou realiz nou vilaz lar nou’n deza akerir sa landrwa kot i pou ete, e nou envit diferan partner pou travay ansanm avek nou pou realiz li.

 

Mr Speaker mersi pou sa loportinite pou fer sa statement.

 

MR SPEAKER

Nou ava pran kestyon komans avek Onorab Arissol.

HON SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis anvi la ki gouvernman in fail ankor pou konstriy en stad lanmizik pour bann artis, e anvi ki stad lanmizik ti ganny demolir san konsiltasyon bann mizisyen ek bann artis ki ti servi sa landrwa, mon ti a kontan alor demann Minis eski dan sa redevlopman pou kiltir ek devlopman artistik ki ou’n prezant avek Lasanble ozordi si avan zot ti fer sa plan si zot ti annan en konsiltasyon avek bann dimoun ki pou enplike dan sa progranm ki ou’n met ater Minis.

 

E dezyenmman mon ti a kontan demann ou si ou kapab eksplik nou pour stad lanmizik si letan ki ti napa stad lanmizik eski ti annan endividi oubyen sekter prive ki’n montre lentere pour ede dan en fason ou en lot pour konstriy en landrwa pour bann artis kapab servi. Mersi Mr Speaker.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Parey mon ti dir dan Statement, depi enpe letan i annan diferan dimoun, i annan sa SAMEP  lorganizasyon leksportasyon prodiksyon mizikal Sesel, i annan lezot dimoun ki’n apros NAC, ki’n koz avek dimoun dan domenn kiltir ki’n dir ti a bon annan en music village parfwa, ti a bon annan landrwa galeri lar e diferan endividi in eksprim sa soue. E NAC osi i an kontak avek diferan mizisyen e mon krwar i annan en, i pa en konsiltasyon organize ki dir vini en zour nou pou diskit sa me atraver diskisyon, atraver koze mon krwar nou kapab dir ki in annan sa konsiltasyon dan sa laform e mon krwar kantite dimoun i welcome sa lide ki i annan landrwa spesifik pou devlopman artistik enkli lanmizik.

 

Pandan letan ki stad lanmizik ki ti egziste anvil, ki mon krwar si mon pa tronpe ti lepok ki Minis Pillay ti Minis Kiltir, lepok ki stad lanmizik pa’n egziste, mon panse ki i annan diferan endividi ki’n eksprim sa soue annan en landrwa, e parey mon’n fek dir. An term annan en landrwa spesifik mon pa konnen si dimoun in dir poudir la ti a bon fer en stad lanmizik, la mon annan finansman pou kapab fer li, e mon okouran osi ki i annan serten endividi ki pe devlop serten konsept annan landrwa lanmizik anvil lo en pli pti baz.

 

HON MITCY LARUE

Bonzour Minis, bonzour toulmonn. Minis eski ou kapab dir nou ki plan ou Minister i annan pou artis Praslin. Dezyenmman eski Minis i kapab konsider sa progranm lanmizik ek ladans ki ganny fer ozordi dan distrik Grand Anse konsider desantralizasyon sa servis pour distrik Baie Ste Anne osi pour bann zenn. E trwazyenmman akoz ki enstrikter lanmizik ozordi pa pe mont Praslin parey zot schedule le pase.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker si mon rekoleksyon i byen mon krwar i annan en landrwa ki pe prevwar pou kapab fer spektak lanmizik Praslin. Pour bann progranm aktyel nou annan en progranm lanmizik, ladans Praslin Grand Anse, mon pou vwar akoz lenstrikter pa pe monte i devret monte parey. Kekfwa i annan en problenm ki’n arive me nou annan en landrwa, nou annan enn pti progranm ki pe deroule. A lavenir pou Praslin nou lanbisyon se ki nou annan annou apel li enn pti sant kiltirel. Nou bezwen annan en landrwa pli konvenab pour bibliotek Baie Ste Anne e nou pe mazinen ki ler nou planifye sa bibliotek nou pou annan osi fasilite pou enn pti mize ki Praslin limenm li i kapab gannyen, nou ava osi annan en landrwa Grand Anse kot nou kapab transfer bibliotek ladan e annan la bann fasilite pour ladans avek lanmizik kot zanfan i kapab practice pour teat ensidswit.

 

Mon pa kapab promet Onorab ki nou pou kapab annan en landrwa spesifik pour ladans Baie Ste Anne en landrwa spesifik pour ladans Grand-Anse Praslin anmenmtan, nou bezwen vwar ki sa ki nou kapab e ki livre ant sa de landrwa, me sa ki nou oule fer resorti osi se ki nou oule enplik tou zanfan ki oule ki i Baie Ste Anne, ki i Grand Anse pour sa bann progranm. Mersi.

 

HON GERVAIS HENRIE

Bonzour toulmonn. Mr Speaker Minis bomaten in vini in sey vann en plan vilaz lar alor mon ti ava kontan demann li si i ti kapab donn nou valer moneter lendistri kiltirel ouswa creative industry Sesel ki ava zistifye sa kalite lenvestisman isi Sesel a lavenir.

 

Dezyenmman Minis in koz longman lo bann lenfrastriktir, batiman ki fasil pou met debout me sa ki pli enportan se resours imen pou kapab devlop sirtou bann zenn ki pe monte pou enteres zot pou pran diferan form lar e dezyenmman pou sibvansyonn bann prodiksyon parski i koute sa pou fer, alor ki polisi gouvernman aktyel lo sa kestyon resours imen avek sibvansyonn bann prodiksyon artistik. Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mon pa konnen, mon napa sif pou valer lendistri kiltirel artistik an se moman, mon pa krwar nou annan sa bann sif, annefe sa i enn bann keksoz ki nou bezwen travay lo la an term statistik kiltirel, statistik artistik me nou konnen poudir i en domenn enportan, i en domenn ki kapab grandi. Par egzanp SACS, lasosiasyon, oter, konpoziter lanmizik Sesel, i annan plis ki 100 artis ki’n anrezistre avek li ki montre poudir i annan sa efervesans artistik Sesel e i en domenn ki kapab agrandi.

 

Rol National Arts Council konsey nasyonal pou lar se pou promouvwar artis, pou donn koudmen  artis. Nou ti a kontan ki NAC i kapab siport artis plis avek zot bann prodiksyon, me nou sitiasyon aktyel pa permet nou fer plis ki nou pe fer, me mon ti ava dir osi ki nou pa devret depann lo zis gouvernman pou siport devlopman nou lendistri kiltirel, mon krwar napa bokou pei dan lemonn kot se gouvernman ki pran sa rol kle pour pous sa lendistri, mon krwar sekter prive osi in annan en rol ki kapab zwe e mon konfyan ki i annan dimoun ki enterese avek lanmizik, i annan dimoun ki enterese avek spektak e ofir anmezir ki nou devlop sa lespri antreprenarya, sa lespri biznes, sa lespri vwar bann posibilite i annan dimoun dan sekter prive ki pou vini, ki pou donn koudmen, en gro koudmen dan sa domenn.

 

Mr Henrie ti demann mwan eski nou annan sif ki zistifye en tel vilaz. Parey mon’n dir mon napa sif me mon konvenki ki en tel vilaz i zistifye e se zisteman akoz nou bezwen devlop nou bann zenn, donn formasyon nou dimoun ki mon krwar en tel vilaz pou enportan.

 

HON ANDRE POOL

Bonzour tou dimoun ki pe ekoute. Mr Speaker mon ti a kontan demann avek Minis pou eksplik sa Lasanble ki manyer mon distrik Anse Boileau pou benefisye atraver sa provizyon pou devlopman kiltirel ek artistik ki i pe propoze. Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Msye Speaker mon krwar ki tou Seselwa i devret benefisye par en tel proze. Byensir e depi konmela nou pe fer li, i annan serten aktivite formasyon par egzanp ladans, lanmizik ki nou desantralize parey Praslin, Anse Boileau, aktyelman i annan bann leson ki fer dan bann diferan distrik. Anmenmtan en proze en vilaz lar i bezwen dan en landrwa lo nou pei e mon ti ava dir ki bann dimoun Praslin ek La Digue a eskiz mwan akoz zot enpe pli lwen me selman Mahe pa telman gran ki si i annan artis Anse Boileau ouswa Beau Vallon ki dizon i vwar poudir li i ti a kontan annan en latelye pou fer son travay lar pou prodwir son spektak kot mon’n dir sa vilaz pou ete mon pa vwar ki i pou sitan lwen ki li osi i pa pou kapab benefisye. Lide sa vilaz osi se ki i pou en antite, i ava en vilaz, se sa nou vizyon, i ava en vilaz kot i annan diferan konponan kot Seselwa i a kapab vizite, touris i ava kapab vizite, kot i en landrwa ki pa pou viv zis aswar li, i devret en landrwa ki viv lizour, ki en Dimans apremidi nou espere nou kapab realiz sa rev kot en fanmiy Seselwa i kapab dir mon pe al pas en apremidi dan vilaz lar, kot ofir anmezir ki nou devlop lezot spektak mon pa konnen clown, dimoun ki fer juggling ensidswit i ava annan entertainment sa kalite osi dan en tel landrwa e mon krwar i pou aksesib pour tou Seselwa.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mon ti a kontan demann Minis lefe ki ozordi dan Sesel i annan en ta zenn, e endividi ki pe kree, mon ti a kontan demann Minis apard ki bann levennman nasyonal e aktivite Festival Kreol ki ganny organize, kwa ki pe ganny fer anplis pou annan en levennman pou rekonpans nou bann artis ki pe kree tou dilon lannen. Mersi bokou.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mon krwar i deza annan en kek award ki egziste pou rekonpans artis, e a diferan moman i annan en artis ki’n donn en kantite, ki ganny rekonnet a en serten moman par egzanp pandan kad Festival Kreol sa in arive. Mon krwar anmenmtan nou devret vwar si nou devret etablir lezot laform rekonesans pour bann artis pour bann dimoun ki’n donnen, ki’n kontribye dan domenn kiltirel. Anmenmtan mon krwar parey mon ti dir taler, i pa zis gouvernman ki devret rekonnet artis mizisyen, i devret osi piblik annantye e mon krwar mon a profite pou dir ki enn bann fason pou rekonnet bann artis, bann mizisyen Seselwa ek travay ki zot fer se pou aret piratri, aret kopye zot travay e vann zot travay pli bon marse ki sa bann artis i vann zot menm zot letan zot prodwir zot bann Cds. Sa i en problenm ki mon ti ava lans lapel avek piblik Seselwa pou pa fer li, pa fer piratri travay bann mizisyen Seselwa, aste en kopi zot travay a son prop valer pou kapab ankouraz artis e pou donn rekonesans artis Seselwa. Mersi.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mon ti a kontan demann Minis an relasyon avek tourism e kiltir, ki son minister pe fer pou angaz enpe plis bann artis avek bann laspe touristik dan nou pei pou fer ki bann artis i benefisye dan sa relasyon ki zot annan avek tourism pour zot vann zot keksoz, pour zot zwe dan lotel, pour zot annan en laboutik dan lotel. Eski Minis pe fer sir ki bann devloper lotel pe donnen Seselwa sa posibilite pour li gannyen son lavi atraver bann  lapse tourism parey sa lorkes ki nou ti vwar lo lasose..

 

MR SPEAKER

Out of order sa bout. Hold on. Onorab time is of essence, si ou pou al dezyenm kestyon nou pou al dan bann zafer ki’n pase weekend.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Non mon dezyenm kestyon Minis se pour demann ou, akoz eski gouvernman i deside lo en sant oubyen lo en gro proze plito ki parey Onorab Pool in swete bann pti proze dan sak distrik ki i annan bann konponan atraver pei kot i kout mwens e kot tou dimoun i benefisye, akoz sa lobsesyon avek bann gro proze ki pou al tonm ankor dan bann zafer 2020 ki nou pa pou vwar, ki pou al an faz, ki pa pou fini, akoz nou pa get bann pti pti keksoz ki kapab anmenn bann benefis deswit pour bann zabitan. Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker mon krwar dan en sans mon’n fini adres sa pwen me mon krwar nou enterese avek devlopman o nivo lokal, o nivo bann kominote, o nivo bann distrik. E nou annan bann formasyon, NAC i annan bann pti progranm ki fer dan diferan distrik kot zanfan i aprann zwe gitar ensidswit, i annan sa. Anmenmtan Mr Speaker mon krwar nou en pei e nou bezwen serten proze nasyonal e parey mon’n sey dekriy sa vilaz manyer nou oule li i devlope ler nou ganny bann resours, ler sekter prive i vin ansanm, nou osi bezwen. Nou bezwen en landrwa, kestyon Onorab Arissol ti en landrwa kot mizisyen i kapab fer spektak, nou pa pou met enn Anse Boileau, enn Beau Vallon enn Baie Ste Anne, nou annan landrwa nasyonal kot nou kapab fer sa. Nou annan en galeri lar nasyonal. Mon krwar nou tou nou konpran sa e mon krwar nou devret annan en lanbisyon ki koman en pei nou osi nou kapab avanse dan domenn kiltirel. Byensir i pou demann resours me nou bezwen annan sa lanbisyon e rod sa stratezi pour nou kapab arive.

 

Lo kestyon tourizm e ki manyer mizisyen Seselwa i kapab benefisye, mon krwar sa i egziste ziska en serten degree, mon pa kapab dir ki nou dan kiltir ouswa dan NAC nou satisfe antyerman ki mizisyen pe ganny otan ki i devret kapab pe gannyen dan sa domenn, e mon ti a kontan ki sa i en keksoz ki nou kapab repann avek bon disiplin, avek bon fason prodwir zot lekor, zot travay mon krwar mizisyen Seselwa i kapab al pli devan pour li benefisye atraver tourizm kiltirel.

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Bonzour toulmonn, bonzour Minis, bonzour tou bann zenn ki avek nou ozordi. Minis mon kestyon i koumsa, ki zot pe fer an sa ki konsern proteksyon leritaz artistik, ou’n koz lo lepanouisman lar dan Sesel me i annan sa laspe proteksyon leritaz artistik, si ou kapab dir nou ki zot pe fer lo la. E ki zot pe fer an sa ki konsern zot partener enternasyonal ki annan finansman ki kapab pran ka avek detrwa proze par egzanp UNESCO e lezot partener enternasyonal, so ki rol korperasyon enternasyonal pourki nou kapab ganny led e lape bann partener enternasyonal pou fer realiz sa proze. Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker i enportan ki nou protez osi nou leritaz dan tou son laform kot i posib pou fer li enkli leritaz artistik. Mon a mansyonn en keksoz ki mon krwar i enteresan. UNESCO I annan en progranm leritaz ki ou enskrir en keksoz parey nou konnen Vallee De Mai, Aldabra i enskrir koman bann sit patrimwann UNESCO. Dan domenn leritaz parey zot dir imarteryel bann keksoz ki pa batiman ki pa bann lobze parey lanmizik, parey zistwar, parey ladans, i annan en travay ki departman kiltir pe fer aktyelman pour ganny UNESCO pou aksepte ki nou moutya i ganny enskrir lo lalis, i ganny aksepte koman en laform imateryel leritaz dan sistenm UNESCO. I enportan, nou annan seksyon resers, nou annan ki travay osi, ki fer resers lo bann diferan laspe nou leritaz e ki fer promosyon ki fer ledikasyon atraver zanfan lekol avek piblik an zeneral pou fer dimoun rekonnet lenportans nou leritaz enkli nou leritaz artisitik. Lo kote posibilite lasistans finansman atraver bann lazans enternasyonal, sa osi i en keksoz ki NAC pe travay lo la pe mont en proze zisteman pou vwar, pou met devan nou bann lide e vwar ziskan ki distans nou kapab ale avek serten lasosiasyon ki egziste pou promosyon lar, promosyon bann artis, mizisyen ensidswit. E mon krwar pou retourn lo nivo lokal bann lorganizasyon parey  SACS limenm li atraver bann royalties ki son bann manm i gannyen kekfwa bann mizisyen zot menm zot zot a kapab partisip dan finansman serten laspe sa proze. Mersi.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speaker mon fer en pledwari pour bann ekriven. Minis in koz bokou dan son proze lo bann lar plastik, bann lar vizyel performing arts eksetera. Me talan bann zenn ekriven oubyen bann ekriven pa zenn isi Sesel pa’n vreman ganny adrese. Eski i annan en plan dan sa vilaz artisanal ou sa vilaz artistik pou annan workshop pou devlop writing skills bann dimoun, pou donn lasistans editoryal bann dimoun ki’n ekrir en liv ou en poem, pou pibliy zot travay, pou fer en maison d’édition par egzanp ki limenm li i kapab zener larzan an prenan enpe royalties lo sa travay dan en fason ki nou osi isi Sesel nou ti a kapab espere en zour parey Moris in fer avek Jean-Clement Le Clézio ganny en pri nobel literatir.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Wi Mr Speaker mon kontan vwar ki Onorab Georges i partaz menm lanbisyon avek gouvernman an sa ki konsern devlopman artistik. E i vre, i annan rezon ki la literer osi i form parti sa panopli bann lar. E wi i en domenn ki pou ganny enkli dan nou konsept sa vilaz lar. E zisteman sa kestyon formasyon i enn bann keksoz ki pou pase dan sa landrwa, formasyon pou writing workshops, pou diferan laform, selman mon ti ava azoute ki menm konmela NAC i fer en travay pou devlop writing skills dimoun. I annan latelye, lekritir ki Mr Peter Pierre-Louis ki enn nou staff kiltir in organize pou plizyer lannen e pe kontinyen, e mon krwar i annan plizyer ekriven a’n erb Seychellois ki pe devlope, e resaman ti annan en sware poezi ki mwan menm mwan mon ti frape par kalite sa bann travay ki diferan zenn Seselwa pe fer. Me wi i annan zefor osi pour nou mete dan domenn piblikasyon e fasilit piblikasyon.

HON NORBERT LOIZEAU

Bonzour Minis, bonzour toulmonn. Mr Speaker mon anvi demann Minis vi ki la konmsi i en priyorite e ou’n dir ki mankman finans i en problenm. Eski Minis i kapab dir nou si dapre li si ti neseser pour nou depans Rs17 milyon lo en lekspozisyon ki’n direk pou anviron 3 ou 4 zour olye servi sa larzan pou fer par egzanp sa vilaz lar ki en keksoz longterm, ki pou bon pour nou, i pou en keksoz longterm e osi minis ou’n dir vi ki priyorite gouvernman se pou devlop lar, eski ou vwar i en bon keksoz pou tir li anvil kot i annan sa gran konsantrasyon dimoun, kot tou bann deroule i ganny fer e pou tir li pou anmenn li en lot landrwa an deor lavil par egzanp Providence.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mon pa fer komanter lo legzibisyon eksepte pou dir ki i enportan ki ou osi donn en vizyon dimoun e fer dimoun vwar ki posibilite ki kapab annan pou mobiliz dimoun, pou mobiliz tou dimoun pou kapab vwar si nou travay ansanm nou kapab fer serten keksoz dan lavenir.

 

Lo kestyon mon krwar Onorab Loizeau pe demande si tir stad lanmizik anvil e fer en lot keksoz dan en lot landrwa. Ou konnen stad lanmizik ti anvil la kot nou konnen i ete, i lo en (…) transpor, en bann dimoun in dir mwan ler mon’n koz ek dimoun poudir i ti en vilen bout masonn konmsi dan lavil, e i annan sa kestyon trafik osi. Parey mon’n dir taler sa art village nou pe konsevwar li koman en antite, koman en vilaz, koman en landrwa kot dimoun ava kontan ale. Byensir i enpe distan avek lavil me ler ozordi nou mazin ki lavil pe expand, i pe repann, ler nou pe mazin sirkilasyon ek problenm trafik i petet en lavantaz ki ou napa en tel fasilite dan milye lavil me plito lo, dizon outskirt lavil.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour bann zenn etidyan ki avek nou, e tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker premyerman mon welcome sa vizyon ki gouvernman i annan lo devlopman lar e kiltir, e dan sa sans eski Minis i kapab enform nou Lasanble ki fason ki bann lorganizasyon non gouvernmantal, rezyonnal e enternasyonal i kapab ede dan sa devlopman kiltirel e artistik ki in eksplik nou Lasanble. Eski par egzanp i egziste bann tel sipor e kontribisyon finansyel ki kapab ganny eksplwate par nou bann artis ki kapab anmenn nou bann artis alor lo nivo rezyonnal e enternasyonal partisip dan bann konkour konpetisyon, lekspozisyon ki anmenn sa lanpler e prodiksyon devlopman biznes lar osi Seselwa lo nivo enternasyonal. Mersi bokou.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

En lorganizasyon par egzanp, parey  SAC isi, zot deza annan bann kontak avek bann lorganizasyon sanblab a letranze, Moris, Lerop, son groupman enternasyonal ensidswit ki mon krwar i kapab ed en lorganizasyon parey SACS pou fer formasyon pou ede pou drafte lalwa pour bann kestyon copyright, licensing ensidswit e mon krwar sa kalite korperasyon ant bann par egzanp ant lardwaz ki group ki ankouraz bann dimoun ki ekrir, ant lardwaz i devret korpere avek bann lorganizasyon parey lo nivo enternasyonal ouswa dan en lot pei. E mon krwar kekfwa finansman pou batiman i pa pou fasil gannyen atraver serten sa bann lorganizasyon me sipor an term formasyon, sipor an term petet attachment i toutafe en domenn ki Mr De Commarmond i annan rezon dir ki nou devret eksplwat deplizanpli. Mersi.

 

MR SPEAKER

Nou a pran dernyen kestyon, Onorab Pierre.

 

HON DAVID PIERRE

Bonzour tou dimoun. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis anvi ki in mansyonn prodiksyon lanmizik e anvi ki i annan en kantite bann zenn partou dan bann distrik ki anvi lans dan prodiskyon lanmizik, me ki napa sa mwayen ek sipor, mon ti a kontan demann Minis pou dir nou dan en fason tre kler pourki bann zenn dan galeri i kapab konpran ki plan ki son gouvernman i annan pou ed sa bann zenn lans dan prodiksyon lanmizik.

 

E dezyenmman anvi ki Minis in koz lo rol ki sekter prive ki kapab zwe, mon ti a osi kontan demann Minis ki plan Parti Lepep, ki plan sa gouvernman i annan pou sekter prive pou ed zot kapab zwe sa rol dan en fason efektiv pourki zot osi zot a santi ki zot ganny en benefis, par egzanp eski zot pou kapab si zot ede eski zot pou kapab claim apre oubyen eski pou annan bann policy parey tax rebate ki zot a kapab gannyen apre ki zot in ed bann zenn dan sa direksyon. Mersi.

 

MINISTER BERNARD SHAMLAYE

Mr Speaker mon krwa en kantite zenn i kapab annan lanbisyon prodwir lanmizik. Lekol nasyonal konservatwar of performing arts li i donn formasyon dan domenn lanmizik. Mon ti ava ankouraz zenn ki oule vreman devlop son kapasite dan lanmizik pou kontakte konservatwar vwar ki kalite kour ki annan pour li kapab devlope koman en artis, koman en mizisyen. An term prodiksyon si i annan zenn ki enterese vwar ki manyer mon kapab prodwir mon lanmizik, ki manyer mon kapab fer en DVD ensidswit i annan konsey nasyonal lar ki la ki kapab konsey bann zenn lo bann keksoz koumsa. I byen pour nou konnen ki bann keksoz ki deza egziste e ki manyer pou servi zot.

 

An term si gouvernman i enterese avek sipor sekter prive pou vin dan sa zefor, mon’n dir wi gouvernman i bezwen sekter prive pou vin dan sa zefor, si sekter prive pou ganny tax rebate sepa kwa i pa a mwan pou dir en keksoz koumsa la a sa moman. Mon krwar lide osi i pa sorti zis kot gouvernman, lide osi i kapab sorti kot dimoun dan sekter prive pou vwar ki manyer ansanm nou kapab promouvwar lanmizik e ki manyer tou dimoun i kapab benefisye an fezan sa. Mersi Mr Speaker ou’n dir mwan poudir dernyen kestyon mon ava profite avek ou prmisyon pou swet ou e tou Manm Onorab e zot fanmiy en bon lafet Pak apre sa Lasemenn Sent. Mersi.

 

MR SPEAKER

Mersi bokou. Mon a osi remersye ou e ekskiz ou permi nou, e osi swet ou en bon lafet Pak, ou ek ou fanmiy, ek tou ou bann staff ki’n akonpanny ou ozordi.

Nou pou al pran Bill, ki en lamannman lo Elections Act, e sa Bill pou ganny pran par Minis Dezinyen, Minis Meriton. Mon ava rod en mosyon for second reading. Avan nou al ladan, i annan first and second reading ki pou bezwen fer ozordi menm. Mon ti’n koz ek le 2 Whips. I pou neseser donk ki nou ganny en mosyon pour nou kapab sot the 7 days requirements for second reading. Onorab Potter.

 

HON POTTER

Mr Speaker under 91(1) mon move ki nou suspend Order 64 pou permet second reading of the Bill prior to sa 7 days notice ki Standing Order i preskrir.

 

MR SPEAKER.

Okenn ki segonn sa mosyon?

 

HON POOL

Msye Speaker mon pou segonn sa.

 

MR SPEAKER

Nou ava pran en vot lo la, tou bann ki an faver? Okenn ki kont. Nou ava ganny mwan en motion for second reading. Quite right, nou ava ganny First reading.

 

CLERK

This Act may be cited as the Elections (Amendment) Act, 2011.

 

MR SPEAKER

Then nou proceed. Nou a  ganny en motion for second reading.

 

HON POTTER

Mr Speaker mon move ki Elections (Amendment), Bill 2011 i ganny lir en dezyenm fwa.

HON POOL

Msye Speaker mon pou segonn sa.

 

MR SPEAKER

Donk mon envit Minis pou entrodwir sa Bill.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Bonzour Msye Speaker, tou Manm Onorab.

 

Msye Speaker sa proze lamannman ki devan nou pe demann 2 lamannman dan Elections Act, lalwa eleksyon 1995 ki gouvern eleksyon e referondonm isi Sesel. Premye lamannman se pou azout en nouvo definisyon dan seksyon 2, lot se en lamannman dan seksyon 18 pou permet Komisyonner Eleksyon fer laranzman spesyal pou serten kategori dimoun, egzers zot drwa vote an deor zot electoral area, landwa kot zot in anrezistre pou vote, sa definisyon Mr Speaker se pou sa mo reside e dapre sa definisyon, en dimoun fodre i reste omwen 3 mwan dan en electoral area avan i kapab anrezistre lo lalis voter sa landrwa. Sa i en pratik ki ti deza an plas. La aprezan i pe ganny formalize dan lalwa.

Lamannman avek seksyon 18 i konsern bann pratik ki ti ganny aksepte an presip depi eleksyon 200. Ti annan en lagreman ant komisyonner eleksyon ek bann parti politik lo sa bann laranzman pou fasilit voter egzers zot draw. Ti annan serten kestyon ki ti leve an 2007 lo legalite sa pratik e ozordi nou oule formaliz li.

Seksyon 18, romen (i)(2)(a) dan sa lamannman ti deza egziste dan lalwa eleksyon 1995 anba seksyon 18(a) avek (b) pou permet bann dimoun ki lo Mahe tanporerman zour eleksyon me ki’n anrezistre Praslin oubyen lo bann zil pros al vote. Seksyon 18, romen (i)(2)(b) i aplik pou dimoun ki’n anrezistre lo Mahe me ki lo Praslin ek bann zil pros, laplipar ditan bann travayer lendistri touris kapab al egzers zot drwa vote dan landrwa kot zot ete san ki zot bezwen desann Mahe. Sa i sirtou bann ki antre dan en kontra lanplwa lo Praslin ek bann zil pros apre ki rezis voter in fini ganny sertifye. Seksyon 18 romen (i)(2)(c) i fasilt lavi bann dimoun aze, bann ki malad ek bann ki annan problenm deplasman e ki rezidan 2 lenstitisyon; Lopital North East Point ek Home For the Elderly North East Point egzers zot drwa vote, sa 2 lenstitisyon i dan Schedule 1. Seksyon 18 romen (i)(2)(d) se pou donn loportinite bann dimoun ki angaze dan en travay servis esansyel vote akoz zot pa pou kapab fer li zour eleksyon menm. Sa kategori dimoun in ganny spesifye dan schedule 2. Se zot anplwayer ki fourni biro komisyonner eleksyon ek zot non pou permet zot vote.

Sa i enportan akoz menm zour eleksyon i annan nesesite pou serten servis kontinyen ganny delivre pou asire ki pei i kontinyen fonksyonnen normalman. Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Bon deba i ouver, Onorab Georges.

 

HON BERNARD GEORGES

Mersi Mr Speaker. Mr Speaker tou keksoz ki pou ed en sitwayen Sesel egzers son drwa e dan sa ka drwa vote dan en meyer fason, i apel nou tou pou donn nou sipor e sa ki devan nou ozordi i pa en leksepsyon. Sa ki pe arive bomaten se ki sa ki ti pe fer an pratik me ki pa ti strikteman legal pe ganny met lo en baz legal ozordi. Alor i pa fer okenn sans pou okenn dimoun selon mwan pa dakor avek sa ki devan nou ozordi. Ti ava bon ki nou ti kapab aret la e dir annou vot sa Bill, al bwar nou dite e mont lakaz. Malerezman Mr Seaker sa ki pe arive devan nou la ozordi i montre nou en pli gran defayans ki nou bezwen adrese dan konteks sa Bill ozordi e ki avek ou permisyon mon ava fer.

 

Sa keksoz ki la ozordi devan nou Mr Speaker ti ganny leve parey Minis limenm li in fek dir 5 an pase dan rafal eleksyon. Komisyonner Eleksyon, avek tou respe ki mon annan pou Msye Gappy e i konnen ki mon drwa li e mon annan bokou respe pou li malgre ki sakfwa ki nou zwenn nou pa fini nou konversasyon lo en bon note, Komisyonner Eleksyon in asiz lo sa problenm pandan 5 an e la 1 mwan avan eleksyon, deryen zour sitting i vin devan nou avek en proze lalwa ki nou bezwen sispann order pou fer pase, Is this reasonable? Zot in tann mwan plizyer fwa koz lo sa, akoz ki pandan 5an – sa pwen ti ganny leve, Lonorab Potter ti Liaison Officer Parti SPPF sa lepok, mwan mon ti Liaison Officer Parti SNP sa lepok e nou tou lede nou ti lev sa pwen akoz i ti obvious e nou ti’n ganny dir pa fatig zot, i annan bokou keksoz ki nou pou al sanze dan sa lalwa.  Nou annan nou 5an, nou ava fer li avek tou letan ki nou annan dan en fason ki ler nou ariv dan prosen eleksyon, nou lalwa eleksyon i ava osi bon ki posib e nou a’n sort out tou sa bann pti problem, nou ava’n iron out tou sa bann wrinkles.

Eskiz mwan pou dir Mr Speaker ki sepa sa ditou ki nou vwar la ozordi. Nou vwar en rush job e mon ava dir zot taler akoz i en rush job. Nou vwar ankor ennfwa eskiz mwan pou dir, en kneejerk, peacemeal morso lezislasyon ki vin devan nou. Nou pe al adres en problenm e nou pe kit en seri lezot problenm ki ti devret e merit ganny adrese. Pase oubyen pa pase i pa enportan, sa se nou isi ki pou deside koman reprezantan lepep me i annan serten pwen ki nou pe demann ganny adrese depi en bon pe letan ki nou’n ganny promet ti  pou ganny adrese e ki ankor ennfwa ozordi  nou ganny too little too late.

Mr Speaker mon pa konnen si in annan konsiltasyon par biro Electoral Officer avek bann stakeholders si in annan, SNP pa ti enn sa bann stakeholders ki’n ganny konsilte akoz nou nou pa’n ganny konsilte ditou. Mwan menm mwan mon’n fer li mon devwar depi enn de mwan pou al ver Msye Gappy Electoral Commissioner e komans met serten pwen devan li menm avan ki nou ariv a sa staz kot nou’n arive la ozordi e parey Msye Gappy ava konfirmen e parey i toultan leka mon draw en blank total. Tou mon mannev, tou mon keksoz ki mon sey fer enkli sa enn i ariv zero. Sa nou abitye, dan 5 semenn nou ava dan en pozisyon pou sanz sa bann defayans.

Me Mr Speaker annou retourn lo sa Bill ki devan nou la ozordi. Si i pa’n annan konsiltasyon avek stakeholders, akoz pa’n annan? Si pa’n annan diskisyon pandan 5 an e ki la ozordi nou pe fer en rush job, akoz pa’n annan? Akoz ki Komisyoner Eleksyon in asiz dan son biro e i pa’n fer sa ki i ti promet avek Onorab Potter ek mwan 5 an pase ki i ti pou fer.

Mr Speaker sa ki devan nou la ozordi i en keksoz. I annan de lezot keksoz ki nou’n demande, enn mon konnen ki zot lot kote zot pou siporte, enn mon konnen zot pa pou e se sa ki fer nou deba enteresan. I annan de-z-ane e de-z-ane ki nou pe demann, antan ki en parti politik avek Electoral Commissioner, donn nou en kopi en versyon elektronik rezis voter. Nou tou nou ganny en hardcopy e zot zot fer, nou nou fer, nou bezwen pran letan transform en hardcopy dan en kopi elektronik, it costs you time, it costs us time, and it costs the country time and money. Nou’n demande plizyer fwa, be etan donnen ki ou donn nou sa, i pa en keksoz ki ou pa donn nou, nou annan li, fer nou travay silvouple vin senp, donn nou en kopi elekronik. Msye Gappy son repons teksto sak fwa se lalwa pa permet. Me la ozordi ou’n ganny en sans Electoral Commissioner pou ou fer li permet, akoz ou pa’n pran sa sans? Akoz ou anmenn enn me ou kit en lot ater? E Mr Speaker nou ti ava kapab, zot zot ti ava kapab dir lala vizyon 2020, lala elektronik touch screen lala sa ki nou pe mean by vizyon 2020. Fer bann keksoz vin pli senp, annan mwens kontour pou kase silvouple.

La zot, mon konnen ki zot pe pran letan, zot pe fer li nou nou pe pran letan nou pe fer li nou pou end up avek nou kopi elektronik. Me akoz ki la ozordi Mr Speaker Minis atraver ou nou pa’n pran sa sans pou fer sa? 2eme keksoz ki nou ti demande e sa enn mon konnen nou annan en diferans lopinyon, me i pa enportan ki nou annan en diferans lopinyon lo la se en deba prezidansyel lo televizyon avan eleksyon.  Ankor ennfwa nou repons se lalwa pa permet. Be an konsiltasyon ek bann stakeholders nou pa ti’n kapab sort out sa? E se an konsiltasyon avek bann stakeholders i ti kler ki ti napa sipor pou sa, nou ti a kit li ater. Me si zot ek nou, ek bann lezot ti dakor, nou ti ava kapab entegre li ladan ozordi e en fwa pou tou sanz lalwa dan en fason proaktif. Sa ki pou arive se ki la ozordi nou annan ne amendment, lannen prosenn or whatever nou pou annan en lot amendment e apre nou pou annan en lot amendment. This is not the way with all due respect Mr Speaker pou nou pei avanse e pou nou Lasanble fer son travay.

Mon regard sa lalwa prezan ki devan nou ozordi, nou napa okenn problenm avek definisyon resident, sa parey Minis in dir i en pratik e i ok. Nou napa okenn problenm avek provizyon voting facilities me kestyon ki mon demande dan schedule 1(c), ki arive ek Lopital Viktorya, ki ozordi i pe ganny rebatize lopital Sesel? Akoz ki bann dimoun ki dan lopital North East Point i devret annan fasilite oubyen Home for the elderly me bann ki malad lopital Viktorya ki pa kapab bouze, akoz zot napa sa fasilite. Mon ti a krwar ki an premye se lopital Viktorya ki nou ti ava regarde e non pa bann lezot minor hospitals. E la prezan byento ki nou pou annan en Residential Cottage Hospital Anse Royale, akoz li osi i pa’n ganny konsidere. Wellness Center byento ler i pou annan – ok zot pou dir mwan kekfwa bann dimoun ki pou laba pa konpran vote but that’s not us to decide. Sa se sa dimoun ki ansarz sa landrwa ki pou decide. E mon konnen Onorab Francoise pou aksepte, pou dakor avek mwan akoz i pou donn li detrwa vot ankor Anse Royale

(Interruption)

MR SPEAKER

Onorab proceed lo Bill devan nou, ok.

 

HON BERNARD GEORGES

What about Mr Speaker remand prisoners? Akoz anba lalwa prizonyen napa drwa vote be bann ki lo rimann i annan draw. Akoz ki zot osi fasilite pa ganny fer pou zot? Akoz ki tou sa bann i ganny kit ater?

 

Mr Speaker i tris e mon bezwen dir li ki ankor ennfwa sa keksoz ki devan nou in ganny rushed e napa okenn – amwens ki mon ava ganny Minis taler i ava eksplik mwan akoz sa bann kategori in ganny kit ater, napa gran thinking ki’n al ladan. Si ti annan konsiltasyon avek bann stakeholders olye dir tou sa bann keksoz la ozordi mon ti a’n dir sa avek Komisyonner Elektoral, zot Liaison Officer ti ava’n dir sa, Liaison Officer Msye Boulle avek Msye Volcère ti ava’n fer sa e nou ti ava’n sort out tou sa bann problem. Dan Schedule 2 akoz lapolis pa’n ganny konsidere. What about the police force? Bann zofisye ki’n on duty kot zot pou vote zot sa moman. Ou pe donn maren lo bato ton drwa vote, ou kit – amwens ki mon’n fer en fot, ou pe kit lapolis ater?

 

Mr Speaker mon ava retourn taler lo enn de amannman tipografik lo Schedule 2 e se pou sa rezon ki mon dir sa i en rush Job me at this point malgre ki nou pou siport sa Bill ki devan nou akoz sa ki ladan i byen mon regrete pou dir ki ankor ennfwa akoz nou pa’n proaktif nou pe mank en sans pou fer en travay pli konplet ki nou Lasanble ti’n merite fer e nou pei ti merite gannyen. Mon remersye ou Mr Speaker.

 

HON ANTONY DERJACQUES

Mr Speaker lemonn antye i konnen espesyalman avek sa bann levennman ki pe arive dan middle east ek north Africa ki pli gran legzersis demokrasi set en eleksyon free and fair en eleksyon milti parti, e sa i vre pou Sesel. Malerezman parey Onorab Georges in dir e parey nou tou nou konnen i annan gran dezapwentman akoz nou pe tay lo en lalwa, en amannman Elections Act 1995 san sa sans partisipasyon, konsiltasyon avek bann stakeholders. Bann stakeholders ki enkli tou bann lot akter ki oule e ki pou pran par dan sa eleksyon ki nou’n vwar e nou’n trouve lo medya pe al met zot kandidatir pou sa pli o post politik Sesel Prezidan Larepiblik Sesel.

 

Mr Speaker mon 2enm gran dezapwentman ozordi se ki enn bann  demann SNP ek lopozisyon an zeneral depi 1993 se ki olye annan en Election Commissioner, nou ganny en Election Commission ki endepandan, i kree sa laplenn kot tou bann akter ek nou pep a’n antye i kapab egzers zot drwa pou partisip, pou fer sir ki se zot ki desid lavenir zot pei sa laplenn pa pe ganny kree dan en fason profesyonnel, konpetan ek sistematik. Nou ankor pe fer fas avek en sistenm ki zis lavey sa pli gran zour dan nou lavi politik pe tay devan nou avek en morso lalwa ranpli avek fot, san okenn deba, san okenn konsiltasyon.

 

Mr Speaker malgre sa bann dezapwentman ler ou get sa lalwa i annan en kantite defi ankor, i annan ne kantite anbigite, lalwa i vag. Par egzanp, eski Minis i kapab fer kler avek nou ki i oule mean ler i dir purse seiners eski I pe dir bann Seselwa stevedores ki pou al travay lo bann purse seiners? E si sa leka fer li kler, pa zis met purse seiners. Mr Speaker ler mon refer lo prison officer on duty mon’n not sa mo on duty, selman ler mon get health services mon pa vwar health services staff on duty e health services i annan plis ki mil ouswa 1500 travayer dan health services. Ki savedir health services? Eski nou kapab klarifye silvouple, nou bann dimoun ki sipoze profesyonnel nou’n Election Commissioner pandan plis ki 18 an. Eski pankor ler pou  nou kapab fer en travay? I kler. Ler nou get par egzanp security personnel on duty for President and Ex President nou mete ankor on duty selman ler nou get meteorological services nou pa mete on duty, Air Traffic nou pa mete on duty, Seychelles Fire Rescue Services Agency nou pa mete on duty. E pli gran problem, PUC. Travayer PUC nou tou nou konnen i annan plis ki 1200, eski nou pa kapab fer kler ki se essential PUC Staff on duty? Annou mete, nou pa kapab zis met PUC Staff. I annan PUC Staff partou kote, dan tou distrik e i annan plis ki 1200.

 

Mr Speaker ler mon get osi seksyon 18(1) se nou fer kler ki sa bann incapacitated and elderly residing in institutions are those ki’n ganny mete dan Schedule 1, dan schedule e 1 nou bezwen met li dan schedule 1 e 2 i fer kler ki si se bann dimoun dan North East Point Home for the Elderly e North East Point Hospital. Selman ler nou get seksyon imedyatman anba savedir 2(b)(d) who are registered in any electoral areas and employed essential services, as set out.. ok, nou bezwen met schedule 2, savedir enn pti amannman la.

 

Mr Speaker an plis ki sa parey Onorab George in dir schedule 1 pa konplet. Nou bezwen osi regard bann zofisye lapolis ki mon repete on duty, nou bezwen regard bann remand prisoners ki toultan dan sak eleksyon i annan kantite konfli espesyalman dan tou sa bann polling booths, bann landrwa dan distrik kot nou al vote kot lekel ki en remandee, lekel ki pou anmenn zot, lekel sa police officers, kot zot pou al vote e ki zot drwa pou vin vote e la i nou sans pou fer kler. Alor nou bezwen elarzi schedule 1.

Mr Speaker si sa bann amannman i ganny fer, la ki nou pou kapab en konsansis e dimoun, nou tou isi dan Lasanble nou kapab vot anfaver, be san fer sir ki nou pe fer sa bann schedule 2 kler nou pe tir anbigite, i difisil pou vot pou sa lalwa.

Mr Speaker mon ti a osi kontan ki Minis dan son summing up i fer kler kote e ki kalite sekirite pou annan pou sa bann ballot boxes, ki manyer zot pou ganny transporte par egzanp pou zot ganny konte espesyalman bann ki pa ganny vote lo dernyen zour le 21. Nou oule konn son bann sekirite akoz toultan avan sak eleksyon i annan demann pou leksplikasyon pou fer sir ki napa okenn lenterferans avek bann ballot boxes alor ki bann sekirite ki pou la pou anpese ki i annan okenn frod.

Mr Speaker mon ti a osi kontan ki Minis i sezi sa loportinite espesyalman ler nou pe regard Elections Act 1995 pou dir avek tou parti politik ki frod, savedir pou donn tol, dibwa, pou ganny en vot i ankor ilegal anba Elections Act 1995. Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER

Avan nou adjourn pou 11er mon oule remind bann Manm ki devan nou i annan en amannman ki kler dan konteks Election Act e mon pa pou permet bann politik, ouswa reponn or ki’n arive weekend or whatever pou nou vin take up la dan sa Lasanble. Nou annan en biznes devan nou ki nou bezwen desarze e nou pou bezwen desarze parey mon’n tonm dakor avek le de whip nou osi annan en ler ki nou bezwen fini sa. Donk la mon pou adjourn ziska 11er kot nou ava rezwenn ankor.

(Break)

MR SPEAKER

Onorab Ferrari.

 

JEAN-FRANCOIS FERRARI

Msye Speaker mon pa pou tro long lo sa Bill be mon annan ennde pti lentervansyon e obviously i pou annan enpe politik ladan akoz nou dan en forum politik so i annan ennde pti pwen ki tous enpe lo la.  Me selman mon ava sey restrikte mwan vreman lo bann size esansyel.

 

Premyerman Msye Speaker mon ti a kontan demann ennde kestyon enpe pratik.  Mon vwar poudir dan seksyon 2(b) as proposed amended, Minis dan son lentervansyon taler in definir si mon’n byen konpran, bann dimoun ki’n antre, e mon quote: ki’n antre dan en kontra apre ki rezis voter in fini ganny sertifye.  Sa bann dimoun la pou ganny konsidere koman temporarily residing on the island of Praslin and Inner Islands for employment reasons, bann ki’n antre alors dan en kontra apre ki rezis voter in fini ganny sertifye.  So mwan mon ti a kontan ki ler Minis i fer son summingup i eksplik nou ki kalite lalis ki pou ganny fer?  Eski i pou en lalis fermen?  Akoz dan lepase Minis, lalis in ouver, fermen e in ouver fermen lo diskresyon Electoral Commissioner.  E mwan parey zot konnen, e mwan mon pa en dimoun ki kasyet mon lopinyon, otan ki Onorab George i dir poudir i annan bokou respe pou Electoral Commissioner oubyen son biro, mwan mon napa bokou respe, so at least sa mon bezwen dir li la, in fact mon napa en sou respe.  So se pou sa ki mon ti a kontan si Minis i  kapab dir nou si pou annan bann lalis kot bann dimoun ki lo kontra i lo la, si sa lalis pou fermen a en serten moman?  Kan i pou fermen?  E si Electoral Commissioner pou annan diskresyon pou li ouver, fermen, azout dimoun lo sa lalis.  Sa i en keksoz ki vreman enportan akoz dan lepase, dan bann eleksyon avan, in en chaos total.  Sa i mon premye pwen.

 

Dezyenm pwen.  Ler nou dir ki sa lalwa, sa bann amannman ki i pe anmennen devan se pou fer provide voting facilities.  Now, facilities i vedir facilitate, fer li fasil pou en dimoun vote e non pa le kontrer.  Se pou sa ki mwan mon anvi demande, par egzanp ler in annan serten essential services ki designate, ki ganny met dan en schedule, eski nou pou retrouv nou dan en sitiasyon kot par egzanp Air Seychelles Cabin Crew li i ganny dir i bezwen al vot Silhouette?  Sa pou mwan Minis, i pa en fasilitasyon, i en lanpesman, i en dekourazman.  E parey zot kontan dir, i en lanpayaz.  Nou pe fer fason ki nou pa anvi sa bann dimoun i al vote, akoz nou pe fer li difisil pou zot vote.  Mon pa konnen akoz Air Seychelles i enn sa bann lorganizasyon ki ganny targete pou rann zot lavi difisil.  Me this is the caseSo mon ti a kontan Minis ler ou reponn ou eksplik byen ki manyer ler nou donn sa bann fasilite, ki by the way mon anfaver sa bann fasilite, ler nou donn sa bann fasilite i vreman bann fasilite e non pa ki Electoral Commissioner li dan son diskresyon i deside lekel ki i pou fer lavi difisil, pou ki group, e lekel ki i pou fer lavi fasil pou ki group.  So sa i mon dezyenm pwen.

 

Mon trwazyenm pwen i enn pti pe lo bann schedules me selman mon mazinen lo la nou pou bezwen pas en kantite letan akoz i annan bokou keksoz ki Onorab Georges, Onorab Derjaques in mont lo la.  E i annan en pwen la mon vwar ki zot pa’n sinnyale; ler nou met security personnel on duty for President and Ex President.  Mon mazinen poudir i mank en ‘s’ avek Ex-Presidents.  Akoz napa 1, e apre le 21 pou annan posibleman ankor enn.  E savedir nou bezwen –  nou pa pe fer en lalwa Minis pou la sa eleksyon, nou pe sey fer en lalwa pou tou bann eleksyon apre ki pe vini.  So vi ki apre le 22 nou pou annan ankor en ExPresident, nou ava gete ki manyer nou kapab met en ‘s’ avek pou nou fer sir – e sa legzanp ki mon pe pran i vreman summarise sa filozofi ki Onorab Georges ti pe met devan lo ki manyer ler nou sey regard en lalwa e nou sey improve li, nou fer li dan tou son laspe.  Nou pa fer li zis bann pti bout ki suite nou at this point in time akoz nou riske retrouv nou dan menm sitiasyon ankor apre sa eleksyon kot nou pou vwar ki finalman in annan bann pratik ki illegal akoz finalman, mon mazinen ki Minis i ava aksepte ki lefe ki sa Elections (Amendment) Bill 2011 i devan nou, sa an limenm i konfirmen ki in annan serten pratik ilegal dan eleksyon 2006 ek 2007.  I konfirmen.  Akoz la i la, la prezan nou bezwen met li dan lalwa, i pa ti dan lalwa avan so i ti out of the law, illegitimate, illegal.  I ti out of the law if you take the sense of the wordSo mwan mon vwar ki i annan bokou bann pwen ki’n ganny fer, bann pwen fondamantal lo en pti lamannman.  E mwan mon ti a kontan donn mon sipor bann manm lo sa kote latab pou dir ki i annan improvements pou fer ladan.  I annan bokou improvements e vi ki nou sipoze en Lasanble serye, mwan mon ti ava dir ki mon menm pare e mon konnen ki mon bann koleg osi pou osi pare pou dir ki nou propoz en adjournment e ki nou re convene Mardi prosen pou en lot sesyon pou nou kapab fer en keksoz ki sustainable, ki sustainable dan lavenir, en lalwa ki bon, kot nou vwar bann pwen ki’n ganny met devan i ganny taken care of, i ganny adrese pou nou lavenir e lavenir nou zanfan e lavenir nou demokrasi.  Se sa bann pwen filozofi ki mwan mon apir bokou Onorab Georges e mon ava vreman ankouraz nou Lasanble pou take on board sa bann amannman e fer sir ki finalman nou annan en lalwa ki enpe pli meyer ki sa enn ki nou annan la e ki pa’n zis ganny aziste par enn pti keksoz.  Sanmenm sa 2 pwen ki mon ti anvi fer.  Msye Speaker mersi.

 

MR SPEAKER

Ok, mersi Onorab.  Onorab Ramkalawan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Onorab you are not Chairing.  Please, you are not Chairing.  Be mon’n dir ou, ou pa oule koze? Mon’n dir ou 2 manm in lev zot lanmen, zot in call mwan zot dir zot pe withdraw for the time being, i dir ou koze.  Come on my friend.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Mr Speaker mersi bokou. Mon ti a kontan premyerman dir mon pa ‘my friend’ personn dan sa Lasanble, mon Onorab Ramkalawan dan sa Lasanble.

 

MR SPEAKER

Onorab, set en lekspresyon ki’n sap mwan.  Retract what you’ve just said.  Se en lekspresyon ki’n sap mwan e ou pe vin fer en bann sa.  Retract what you’ve just said now!

 

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Ou oule mon retract?  Mon retract.

Mwan mon dan sa Lasanble koman Onorab Ramkalawan e letan mon koze mon pa vin koz koman kanmarad.

 

I fer nou 16an depi ki nou annan en lalwa eleksyon e mon konnen ki poudir 33 zour anviron avan eleksyon, serten dimoun i pli nerve ki lezot, me mwan mon krwar ki nou bezwen gard nou kalm.  E nou konn egzakteman en kantite sa bann zafer ki pase dan sa Lasanble.

 

Mr Speaker apre 16an, eski se tou lamannman ki nou vwar i enportan pou nou pase?  Mwan sa i mon premye obzervasyon ki mon’n fer.  E mon konnen ki poudir letan mon’n fini koze Onorab ki’n dir i pa pou koze i pou koze.  E pou mwan mon vwar ki premyerman sa lalwa ki devan nou la i annan bann mankman parski sa lalwa pa pe pran konsiderasyon bann sanzman, bann devlopman ki’n arive depi 16an pase.

 

E enn bann pli gro problenm avek nou sistenm elektoral se konsiltasyon.  E nou’n vwar li ozordi dan sa Lasanble.  Ozordi dan sa Lasanble mon vwar Msye Gappy, Electoral Commissioner, avek ki i pe koze?  I pe koz avek Onorab Potter, i a pe koz avek Minis.  Pandan ki Minis pe koze, pandan ki nou Manm isi pe koze, i annan konsiltasyon ki pe go on e se sa ki problenm.  Problenm se ki nou a pe diskit en lalwa eleksyon, e en lalwa eleksyon i napa nanryen pou fer spesifikman avek polisi gouvernman.  En lalwa eleksyon i sipoze annan pou fer avek bann partners, bann players, e se sa ki vin problenm prensipal.

 

Par egzanp; letan nou pe koz lo bann lalis, lalis si i pou ouver, si i pou fermen.  Si i annan konsiltasyon nou ava kapab tonm lo serten lakor parski i ava annan plis dimoun ki pe regard menm keksoz, plis dimoun i ava pe diskite.  E se sa ankor ennfwa ki montre nou ki poudir sa bann kalite lamannman ki ganny anmennen zot vin pa konplet akoz se basically 1 dimoun, 2 dimoun ki koze laba dan en menm biro.  E se la ankor ennfwa kot mon respekte lasazes sa komisyon ki ti regard ankor Konstitisyon e ki ti fer kler ki i enportan pou nou apre 16an dan 3enm Repiblik, pou nou annan en Electoral Commission.  Se sa sa lasazes.  E sa i enn bann keksoz ki nou bezwen regarde.  Par egzanp, mon a donn en legzanp spesifik: nou fek sorti dan Expo 2020 kot in montre nou elektronik, pez bouton, tous isi, tous laba.  Lalis elektoral fek sertifye, nou sipoze dan en moman elektronik, dan en moman tous bouton, ensidswit, teknolozi avanse, nou demann ….

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

ProceedIn any case pou ou lenformasyon, sa bann largiman la se egzakteman sa ki Onorab Georges in deza anmennen.  Proceed.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Mon konnen ki nou kote i fer.  Mon konnen ki nou fer.  Mon pa reste dan Wellness Centre mwan.

 

An 2011 kot nou pe koz sistenm elektronik, kot nou pe koz bann zanfan primer pou tous bouton, zot osi zot pou annan enn pti computer, kot nou tou ki la nou’n ganny computer, nou tou ki la nou sipoze computer literate, ou demann en versyon electronic of the Voters’ Register, i dir ek ou pa dan lalwa.  Be mon ti ava mazinen ki poudir par egzanp sa ti ava enn bann keksoz, parey Onorab Georges in dir avan ki mon’n antre dan lasal ki poudir sa ti ava en keksoz ki ti ava pe montre nou a pe bouze.  Me malerezman lalwa eleksyon i bouz dapre sa ki gouvernman souvannfwa i anvi vwar arive.  E alor letan gouvernman i anvi vwar serten keksoz arive la serten keksoz i bouze.  Letan ou ganny dir ou pa kapab ganny Electronic Register parski i pa dan lalwa, letan ou pe dir be ou pe rod menm lenformasyon, egzakteman, ou pa pe rod nouvo lenformasyon, i donn ou 25 Rezis Voter.  Ou demann en Master Register i dir ek ou i pa dan lalwa.  Be ki si sa?  Se sa bann lanpayaz, bann retar ki letan nou pe koz lo sa pei nou pe fer fas avek.  E se sa bann keksoz ki nou ti devret kapab dan en pozisyon pou nou avanse e pou nou fer ki lalwa eleksyon, en eleksyon i napa nanryen pou fer avek en kote kont en lot kote, me lalwa limenm li, lalwa eleksyon i ava en fason pli fair posib, i ava en fason ki aplik pou tou dimoun.  Me malerezman se pa sa ki zot anvi.

 

Ziska aprezan menm sa zafer konsiltasyon, nomination day i semenn prosenn, me ziska aprezan ankor ennfwa i annan en ta sa bann keksoz ki ou sipoze pe diskite, pe koz lo la – e sa nou konnen akoz in taye in anmenn sa, akoz Msye Boullet in dir ki i pou anmenn sa Ankour devan Lakour Konstitisyonnel.  E Minis taler ou’n balans latet letan Onorab Ferrari in dir ki i vedir ki poudir i annan keksoz ki ti andeor lalwa, egzakteman.  16an sa lalwa i la, e 16an in annan bann pti keksoz ki’n ganny fer san ki nou’n kapab debat, san ki nou’n kapab regard li pre.  E tousala i zis montre nou bann mankman.

 

Letan nou pe regard sa lalwa nou konn serten keksoz ki pase.  E se la kot ou pou demann ou si nou pa pe servi 2 mezir, 2 pwa 2 mezir   zis pou montre ki manyer i annan serten anbigite.  Lo Praslin, bann dimoun Praslin avek Inner Islands ki lo Mahe, dan lepase sa ki nou’n vwar, stasyon vote in ouver Polling Day, on Polling Day.  Parfwa ti National House, apre sa in vin anba kot library.  E sa bann dimoun sorti Praslin ek Inner Islands zot vin isi zis zot ale zot prezant zot kart idantite.  Napa en lalis spesifik ki dir la i la se sa bann dimoun ki sipoze vote dan sa stasyon on Polling Day.  Me bann dimoun Mahe ki lo Praslin zot zot pou bezwen annan en kontra.  Eski sa i pa 2 pwa, 2 mezir?  Akoz dimoun Praslin ek Inner Islands zot zot ganny drwa on Mahe sa zour, vote, me selman en dimoun Mahe ki li i Praslin oubyen La Digue, li i pa ganny drwa vote?  Eski i napa en largirman la pou nou diskite, pou nou regarde ki manyer nou pou kapab balans keksoz anfen ki toulede kote, ki ou sorti Praslin, La Digue, ki ou sorti isi?  En konparezon, si en dimoun Mahe happens to be on Praslin pou en vakans i tonm malad, e mon konnen sa stasyon Praslin li i ouver son lavey, i tonm malad e i admet Praslin, oule dir mwan akoz i napa en kontra i pa pou kapab vote?  In admet lopital li, in al Praslin zis an vakans li, oule dir mwan nou pou deny sa dimoun son right pou li vote?  Mon krwar ki ankor ennfwa nou ganny dir the law is meant to facilitate.  Me lalwa la ankor ennfwa i vin en lobstak.

So mon krwar ki i annan bokou plis keksoz avek lalwa elektoral ki devret rantre ladan.

 

Letan nou pe koz ankor ennfwa lo sa schedule, Essential Services.  Pou mwan personnelman sa lalis, mon pa konnen si zot in met 1,000 diferan posibilite dan en bwat e apre zot in deside pou tir sa 12 e zot in tonm lola.  Annou pran en konparezon staff SBC.  Staff SBC zour eleksyon zot partou pe kouver eleksyon.  Eski zot pa devret tonm dan en kategori spesyal?  I mean, sa dimoun ki reste La Rivière Anglaise ki’n ganny dir i pe al kouver eleksyon dan sid, eski i pa devret lola?  Mwan mon krwar ki poudir i devret lo la.  E Onorab Georges in deza mansyonn bann zofisye lapolis parski nou konnen ki poudir dan sak stasyon  vote i bezwen annan en zofisye lapolis ki ankor ennfwa – se sa ki parfwa i vin en problenm letan zis en dimoun pe regard en keksoz.  I trouv security personnel Prezidan avek Ex Prezidan, i trouve security personnel Electoral Commissioner’s Office, me selman i pa trouv bann lezot personnel sekirite ki involve zour eleksyon.  Se sa ki fer ki i annan bokou bann lezot keksoz pou nou regarde.  E la i moman pou nou kapab balanse.  Sete sa moman ki ti sipoze pou nou kapab balanse. Eski i pa ti pou fantastik si tou sa bann komite spesyal ki’n ganny formen laba kot Biro Komisyonner Eleksyon si tou sa bann diferan Registered Political Parties, let alone bann kandida endepandan me nou bann Registered Political Parties nou annan lobligasyon, nou annan lobligasyon lo nou koman Registered Political Party pou nou swiv en lalwa.  Eski i pa ti pou bon si sa bann reprezantan sa bann Registered Political Parties ti’n kapab pandan tou sa bann letan asize.

 

Ankor ennfwa Mr Speaker regard sa; e this is typical of nou sistenm, absoliman parey letan nou pe pas bidze.  Gouvernman i ganny li en lannen antye pou li regard tou bann diferan lalwa ki pou al ek son bidze, letan nou’n fini pas bidze aprezan la i pous lalwa ki annan 75 paz, 120 paz, i anvi ou pas li vitman.  Electoral Commissioner in ganny li 5an.  Sa i fer en eleksyon ki term.  5an depi 2006, la ozordi dernyen zour sa Lasanble i asize pou sa premye term, eleksyon dan ankor 1 mwan, se la aprezan ki nou koman bann Manm nou ganny en bout lalwa ki pa ni konplet ki nou ganny dir i enportan i irzan, nou bezwen fer 1st and 2nd reading menm zour.  Se sa lafason ki zot fonksyonnen.  5an pou fer en keksoz me lo dernyen segonn se la ki zot taye.

 

La ankor ennfwa i montre nou ki poudir i annan keksoz ki mal.  I annan keksoz.  E sa bann kalite lalwa ki en bout lalwa ki annan zis 1 paz A4, fot ladan ranpli.  I zis montre nou ankor ennfwa ki poudir nou fodre nou serye.  E mwan mon annan sa konfyans ki poudir nou pou vini serye, ankoler, pa ankoler, sa pei pou bezwen vini serye an relasyon avek nou demokrasi.  Nou demokrasi pa kapab kontinyen fonksyonn koumsa.  Nou demokrasi i pou bezwen vin serye, e tou dimoun ki annan son responsabilite pou bezwen aksepte letan i mal fer e non pa zis servi gro lebra.  Alor Mr Speaker mwan mon krwar ki i ankor annan travay pou fer lo la.  E si nou vreman senser mon krwar nou devret pran en pti git plis letan pou nou balans keksoz ankor.  Nou pa kapab kontinyen mars lo sa nivo.  Avek sa detrwa mo mon pou dir mon espere Minis in ekout bann komanter ki’n fer e nou pa zis vini dir tou keksoz i ok, e alor nou fini lanmenm. Mersi bokou.

 

MR SPEAKER

Bon pou mwan eklersi en pwen.  Avan nou ti al break ti annan 2 dimoun lo mon lalis; Onorab Ferrari ek Onorab De Commarmond, ki li in endik mwan ler mon’n re-antre i pa pe koze.  Aprezan Madanm Potter, please.

 

HON. MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker mersi bokou.  Mwan osi mon pa pou long.

 

Mon krwar lesansyel sa deba ozordi ki nou pe fer lo sa proze-delwa i dan sa 2 lamannman tre senp ki pe ganny propoze anba sa menm lalwa.  E Onorab Georges ler i ti ouver deba lo kote Lopozisyon – mon pa konnen si sakenn laba i annan en pozisyon lo sa bann issues, i pa tro kler si zot pou vote oubyen non – i ti fer kler ki li i rekonnet merit e lesansyel sa 2 lamannman ki pe propoze ki pou anmenn sa bann pratik ki’n ganny fer dan bann eleksyon presedan anlinny avek lalwa.  E i bann pratik ki ti pe ganny fer akoz in annan lantant ek konsiltasyon par bann diferan stakeholders dan bann eleksyon presedan malgre sa ki Onorab Ramkalawan fek dir ki in annan mank konsiltasyon.

 

Akoz in pran 5an?  Wi, Onorab Georges i annan rezon, nou ti diskit sa bann size dan dernyen eleksyon kot li ek mwan nou ti reprezant nou 2 parti respektiv, nou ti vwar nesesite fer serten lamannman.  Kestyon i demande akoz ki’n pran 5an pou sa bann lamannman ariv devan nou Lasanble.  Me mwan mon a plito demande akoz ki nou dan Lasanble nou pa’n zwe en rol pli proaktiv pou fer sa bann lamannman vin dan Lasanble pli boner?  Mon pa kapab pas zizman lo Biro Komisyoner Eleksyon, i pa mon devwar, me mon kapab pas zizman lo nou menm, lo nou lenstitisyon e petet kestyonn nou menm nou.  E prensipalman zot ki pe fer tou sa bann konplent, demande ki zot zot in fer pandan sa 5an ki nou’n pase pou fer sa bann lamannman ki zot dir ki zot in koz lo la la bomaten vin devan sa Lasanble?  Ti annan plizyer keksoz ki zot ti a’n kapab fer.  Zot ti’n kapab vin avek en mosyon e nou ti ava’n siport sa mosyon, zot ti’n kapab vin avek en Private Member’s Bill, e nou ti ava desid lo merit zot bann propozisyon.  E alor pou mwan, vre kestyon se ki zot zot in fer pandan sa 5an e pandan sa 16an ki zot in la dan sa Lasanble pou improve nou demokrasi?

 

Mr Speaker, sa mo konsiltasyon ki Lopozisyon pe tay avek, ki Lopozisyon in fer pou ankouraz en kiltir konsiltasyon dan nou pei sa dernyen 5an let alone sa dernyen 18an?  Mon krwar si Lopozisyon i get zot en pti pe pli byen ozordi, zot annan zot menm pou zot blanmen si napa sa ki zot menm zot zot pe rode ozordi e sa ki zot menm zot zot in fer tou pou torpido e pou detri pandan sa dernyen 5an.  Konsiltasyon pa zis lo lalwa eleksyon, konsiltasyon i lo tou size lenportans nasyonal.  Eski zot in donn zot lekor en sans e zot in donn zot siporter en sans pou ki sa konsiltasyon e sa dyalog i ankre, i bear fruit dan Sesel?  Ki zot in fer, pa pou ankouraz konsiltasyon me pou detri konsiltasyon.  E pli gran zizman lo whether or not zot in ankouraz konsiltasyon sa dernyen 5an zot pou ganny li le 21 Me dan bwat vote.

 

MR SPEAKER

Annou retourn lo Bill devan nou silvouple.

 

HON.   POTTER

Alor Msye Speaker etan donnen ki Lopozisyon in koz lo sa size mon ti santi li neseser pou mwan met rikord okler.

 

Lo bann size ki sa 2 lamannman pe propoze, Mr Speaker i kler kwa ki Biro Electoral Commissioner pe rode avek sa 2 lamannman e i kler osi ki si Biro Electoral Commissioner pa’n konsilte avek ni nou e ni zot, Biro Electoral Commissioner i napa okenn obligasyon pou konsilte avek nou lo sa 2 lamannman.  Me problenm avek Lopozisyon se ki pou zot konsiltasyon i vedir pran lord avek zot, si i pa’n konsilte avek zot alor sa lalwa pa bon.  Me anmenmtan zot oule ki en Biro Electoral Commissioner i endepandan.  Pou mwan lefe ki ni nou, ni zot pa’n ganny konsilte lo sa 2 lamannman – akoz si nou nou ti’n ganny konsilte nou osi nou ti pou annan nou bout pou azoute.  Par egzanp dan schedule nou osi tou nou ti pou azout olye met Air Seychelles Cabin Crew nou ti pou met Airline Cabin Crew akoz i annan Seselwa osi ki pe travay lo lezot Airlines; Emirates, Qatar, eksetera.  E pangar si nou ti’n ganny konsilte nou osi nou tou nou ti ava’n met lezot propozisyon ki nou ti diskite 5an pase avek Electoral Commissioner.

 

Mwan personelman dan deba lo State of the Nation mon ti fer resorti detrwa propozisyon pou amelyor nou process.  E mon annan lentansyon anmenn sa bann propozisyon probableman devan nou Lasanble menm atraver swa en mosyon pou ki i ava lo rikord vwala bann propozisyon konkret ki nou lo kote Parti Lepep nou oule vwar dan sa prosesis.  Me nou pa krwar ki labsans sa ki zot pe rode e sa ki nou nou pe rode dan sa lamannman i pou fer ki nou pou napa en eleksyon lib e zis dan Sesel.  E malgre tou sa ki zot pou dir lo prosesis elektoral, or tou sa ki zot in dir – ofet napa nanryen nouvo ki zot in dir ozordi ki zot pa’n dir sa dernyen 16an, sel keksoz ki nouvo se ki pandan sa menm 16an zot pa’n reisi anmenn okenn propozisyon konkret pou kapab amelyor sa prose, zot in plito boycott.

 

Pou nou, nou pa krwar ki labsans sa detrwa keksoz pou anpes pep Seselwa egzers zot drwa demokratik elektoral dan en fason lib e zis.  E sa eleksyon i ava fer 10enm eleksyon ki nou pei i ava al ladan depi ki nou’n retourn dan milti parti, komansan par premye eleksyon pou komisyon konstitisyonel ziska ozordi.  E dan tou sa bann eleksyon ki nou’n fer, malgre bann pti konsern ki bann obzervater in fer resorti, tou nou eleksyon san eksepsyon in ganny deklare lib e zis par bann obzervater etranze e malgre tou sa ki zot pe dir la bomaten, tou bann eleksyon ki nou’n fer se zot menm atraver zot Leader ki le swar eleksyon i aksepte rezilta.

 

Mr Speaker sa lamannman i koz lo sa 2 schedule me the original Act i fer provizyon anba lartik 99 pou Electoral Commissioner fer bann regilasyon anba sa lalwa.  Mon panse ki bann propozisyon ki’n ganny fer resorti – si i konsidere, si i zize ki sa bann sizesyon i dan lentere en eleksyon pli fair e pli zis – mon panse i ava egzers son pouvwar koman en lotorite endepandan e i ava fer sa bann lamannman ki nou’n propoze.  Me nou nou napa okenn lentansyon lo nou kote, donn li okenn lord e okenn direktiv pou fer kwa kiseswa.

 

Referans in ganny fer lo akoz Essential Services dan schedule pa azout sa bout whilst they are on duty.  Me la ankor si Onorab Derjacques ti’n lir byen sa lamannman i ti ava’n vwar anba lamannman 2(b)(e) i dir klerman, i spesifye klerman ki sa bann services ki pe ganny referred to, i dir klerman ki sa bann dimoun i bann dimoun ki on election day are on duty away from their electoral area.  E whether or not ki pe arive avek bann zofisye lapolis ki pou on duty sa zour dan bann Stasyon Vote ki Onorab Ramkalawan fek fer referans lo  la, sa osi si i ti’n get seksyon 18 (4) dan original Act i ti pou’n vrwar ki i deza fer provizyon dan original Act.

 

Mon enpe etonnen ki serten zot in demande ki akoz pa enkli dan sa schedule, enkli prizon, enkli bann ki pe ganny detenir, enkli bann dimoun fou, eksetera, kar nou Konstitisyon limenm e sa lalwa i fer kler ki bann prizonnyen, bann dimoun ki dan prizon e bann ki pe ganny detenir pa ……..

 

(Interruption)

 

HON. POTTER

Be lalwa orizinal i fer kler ki bann dimoun ki pe serve en sentence e bann ki pe ganny detained.  Non, i dan sa lalwa.

 

(Interruption)

..the person anba seksyon..

 

MR SPEAKER

Ok, alright.  The matter is subjudice

proceed, i deza annan en case Ankour lo la, lo sa bann kestyon rimann ki pe challenge konstitisyonalite sa lalwa e sa provizyon.  So, mon a demann ou pou proceed.  Kontinny avek lezot largirman.

 

HON. POTTER

So Mr Speaker, mon pa konnen ki lentere ki Lopozisyon i annan pou fer dimoun fou e bann prizonnyen vote me sa le 21 Me lepep i ava pronons li lo sa demann Lopozisyon pou fer bann dimoun fou e bann prizonnyen vote.

 

Mr Speaker, the bottom line dan sa deba se ki nenport ki amannman, ki nou ti’n anmenn li 5an pase, 10an pase e ozordi lo sa size eleksyon nou ti pou ganny menm reaksyon par sa menm vye Lopozisyon ki nou vwar la anfas avek nou.  Mr Speaker mon krwar nou ki’n abitye avek sa menm kalite fason fer, sa latitid Lopozisyon vizavi bann keksoz ki vin devan sa Lasanble – ki premyerman swa zot vot kont parey zot fer pou bidze epi son lannmen zot komans demann sesi sela menm zot saler zot pran anba sa menm bidze ki zot in vot kont – mon krwar nou pa devret les nou ganny entimide par zot bann pozisyon.  Nou nou krwar ki sa 2 lamannman senp pou anmenn nou prosesis elektoral pou fer li vin pli fair, pli zis e pli lib, e nou konnen e nou asire nou pa bezwen okenn lekskiz parey zot zot pe servi bomaten, lekskiz pou zot perdi eleksyon.  Tou sa ki zot pe dir lo sa 2 pti lamannman i bann lekskiz ki zot pe sey met devan pou zistifye akoz zot ki pe al perdi sa prosen eleksyon e zot ki pe al ganny en bate bef dan prosen eleksyon. Mersi bokou.

 

 

MR SPEAKER

Right of reply Minister.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Msye Speaker mwan osi mon pou kourt. Sa amannman ki devan nou i senpleman pe met dan en lankadreman legal bann pratik ki ti egziste oparavan.  Kontrerman avek sa ki’n ganny dir, sa lamannman i rezilta lefe ki Konmisyoner Eleksyon in ekoute bann demann ki’n ganny fer e i reflekte dan sa lamannman.  Konsiltasyon ti annan, zot menm zot ti tonm dakor.  Onorab Georges ler in pran laparol avan in dir ki li avek Onorab Potter ti zwenn, ti koze.  Konsiltasyon in annan.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Minister.

 

MINISTER VINCENT MERITON

5an pase i dan letan devlopman e nou prosesis demokratik.  5an pase i pa vedir ki i pa’n napa, in kontinyelman annan, e sa travay in anmenn serten rezilta, serten konsiltasyon.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Order.

 

MINISTER VINCENT MERITON

Mersi Msye Speaker, akoz mon ti ekoute ler zot ti koze.

 

Onorab Georges in fer en ta kritik me selman sa ki mon kontan dan son pwen i pa’n zis aksepte rekonnet prensip sa lamannman me in dir sa ki ladan i byen.  E se lo sa baz ki mon pran ki zot konpran akoz nou’n vin isi ozordi pou nou kapab amelyor nou prosesis demokratik.  Nou lalwa i bon, i permet ki bann obzervater ler zot vin isi Sesel malgre tou bann attempt ki ganny fer pou dir ki nou eleksyon i pa fair, i pa lib e zis, i ganny konfirmen.  Me nou santi ki nou bezwen amelyore, pa i vre?  So nou’n vini ozordi, nou pou aranz sa bann keksoz ki nou’n dir.  E mwan mon satisfe ki dimoun in konpran apre ki zot in koze malgre tou bann kritik ki’n ganny fer.

 

Msye Speaker, dezyenmman, Onorab Derjaques in demann 2 kestyon ki mon krwar mon drwa li sa larepons.  Lo bwat vote, ki manyer nou kapab asire ki bwat vote pou an sekirite in demande.  Ki manyer nou kapab asire ki pou napa lenterferans avek bwat vote?  Menm fason ki nou’n travay dan lepase ki ler tou bann bwat vote, vid oubyen plen i ganny akonpannyen par reprezantan tou bann parti politik.  Wi oubyen non?  Wi.  So menm lasirans ki nou’n fer dan lepase ki zanmen in annan plis vot ki voter i pou ganny aplike an 2011.  Tou bwat vote Msye Speaker, i ganny sele avek en limero lo la, e sa i ganny antre dan Liv Lokirans.  E nou’n napa okenn ka, okenn konplent pou dir sa i pa leka.

 

Pou evite ki bann dimoun i vot 2 fwa, bann ki’n vot premye zour ek dezyenm zour zot non i ganny met lo en lalis dan prezans reprezantan bann parti politik e sa lalis i ganny distribye dan tou bann Stasyon Vote e avan ler vote i komanse, sa bann dimoun ki’n vote zot non i ganny lir pou ganny anrezistre pou evite ki dimoun i vot 2 fwa.

 

Kot i konsern tol ek dibwa, mon konfirmen ki tol ek dibwa wi i en lofans, me pa zis tol ek dibwa,  mwan mon ti tande ki St Louis ti annan matla, sa osi i en lofans.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Minister proceedOrder.

Proceed Minister.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon pe repran mon souf.  Laverite i ofans son met Msye Speaker.

 

Onorab Ferrari ler in pran laparol in demande sa bann lalis la ki manyer i pou ganny fer.  Parey in ete dan lepase se bann anplwayer ki fourni Biro Komisyoner Eleksyon avek lalis bann dimoun ki lo kontra ki pe travay Praslin.  I pou kontinyen koumsa.  Sa bann fasilite ki mon’n vin fer ozordi pou fasilit, parey zot in demande, bann sitwayen egzers zot drwa.  Nou pe kategoriz bann diferan dimoun ki akoz zot travay, akoz zot sitiasyon medikal ek lasante nou pe fer bann fasilite.  Me zabitan, sitwayen, i annan son drwa pou li vote me i annan responsabilite.  E ou deside si eleksyon i fer le 21, ou reste Mahe e ou al vote Mahe apre la ou mont Praslin.

 

Cabin Crew pou al Silhouette Msye Speaker.  En tel fasilite ti ganny fer pou fasilit keksoz, be Biro Konmisyoner Eleksyon in donn mwan sa langazman ki i pe fasilit keksoz me pa anpay manrmay parey zot pe dir.  So anba son koreksyon mon pe dir ki bann Stasyon Vote i pou fasilit dimoun ki bezwen dan bann kategori ki nou’n fer pou fer sir ki zot egzers zot drwa e anmenmtan ler zour i arive pou fer zot travay zot fer li.

 

Napa okenn pratik ki ilegal Onorab Ferrari.  Tou bann pratik ki’n ganny fer se avek lakor tou bann parti politik, tou bann stakeholders, e nou pa kapab, ekout mwan byen, nou pa kapab tonm dakor lo en keksoz apre ler i pa vin dan nou faver sot deor e kriye.  I annan en keksoz ki nou apel collective responsibility.  Nou bezwen kapab konpran e apresye e permet li viv.

 

Msye Speaker ler Onorab Ramkalawan in pran laparol i santi li dezavantaze ki mon pe konsilte avek bann dimoun ki dan ban ki pe vin donn mwan sipor ozordi.  I toutafe normal ki mon konsilte avek bann dimoun si mon bezwen en leklersisman e sa i annord avek Standing Orders ki Msye Speaker, e zot menm the House in aksepte.

 

(Interruption)

 

MR SPEAKER

Proceed Minister.  Order.

 

MINISTER MERITON

Msye Speaker mon ti a kontan an terminan dir ki’n toultan annan konsiltasyon, i pou kontinyen annan konsiltasyon.  E konsiltasyon, parey Onorab Potter in byen fer sorti, pa vedir pran lord.  Nou konsilte, nou zize, apre en desizyon i ganny pran nou anmennen.  Me nou pran an konsiderasyon bann demann ki’n ganny fer ozordi, bann pwen ki’n ganny note, pou ki dan nou demars ver en demokrasi meyer, pou fer sir ki sa bann pwen i ganny ekoute e ganny pran an konsiderasyon.

 

Lalwa eleksyon i bouz dapre sa ki gouvernman i oule.  I pa koumsa Onorab.  Nou diskite, nou konsilte, dan bokou ka, sirtou la.  Tou sa bann prosesis, tou sa bann diskisyon ki’n pran plas, sa amannman ozordi i rezilta bann demann e bann diskisyon, bann gentlemen’ agreement ki’n arive ki’n permet nou ozordi pran sa amannman ki annan pou bi kapab parey mon’n dir taler, amelyor nou prosesis elektoral baze lo bann demann ki’n ganny fer.  Mersi Msye Speaker.

 

MR SPEAKER

In ler pou nou pran en vot lo merit sa Bill.  Tou bann ki anfaver?  Okenn ki kont? Bill in pase.  Mon a ganny mwan en formal 2nd reading.

 

MS. CLERK

A Bill of an Act to amend the Elections, Act 1995 (Cap 68A.)

 

MR SPEAKER

Onorab Georges ou’n endike i annan enn de bann pti amannman.  Nou annan 2 opsyon devan nou la, swa nou al dan committee stage, swa si i bann amannman tipografik parey ou pe dir, nou ava pran li. I ok ek tou le 2 kote sa? Nou bezwen ganny en lagreman la akoz nou pa pe strikteman swiv prosedir.  So nou ava pran bann lamannman tipografik.

 

HON BERNARD GEORGES

Schedule 2:  Schedule 2 i poz  en seri problenm. Si Onorab Mitcy Larue pa oule mon dir mon pa a dir, i senp.

 

MR SPEAKER

Proceed Onorab Georges. Hold on. Nou pa al lo strikteman – i pa ou responsabilite sa, ou pa forse fer li.  Nou pou al strikteman lo bann fot tipografik. Nou pa pou retourn lo merit e debat.

 

HON GEORGES

Problenm se egzakteman sa, se bann fot tipogratik akoz mannyer schedule 2 i ete. Mon ava eksplik ou Mr Speaker e se sa ki poz mwan problem. Premye pwen i pa en soz tipografik alors mon pa a fer li.  Purse Seiners, i pa en essential service me let it be mon pa kapab amend. Alors les li.  Air Seychelles Cabin Crew i pa en essential service. Air Seychelles i en essential Service, pa Cabin Crew. Cabin Crew i pa en servis, i en dimoun, and if it’s Cabin Crew, what about the pilot. Alors mwan mon ti a propoze ou met Air Seychelles aircraft ki ava kouver akoz regard (d), voters who are registered in any electoral areas and employed in the essential services. Alors zot employed lo en Air Seychelles aircraft and on the date are on duty away from their electoral areas. Alors mwan mon ti a dir the essential service se Air Seychelles aircraft. Menm zafer avek security personnel on duty, i pa en essential service se President and Ex President’s security ki en essential servicesHealth Services ok. Electoral Commissioner’s Office se pa security personnel se Electoral Commissioner’s Office security ki en essential service. Prison Officer on duty and let that on the side se pa sa ki en essential service se the Prison service ki en essential service. Meteorological Services ok. Polling Agents i sertennman pa en essential service, se voting stations ki en essential service e bann dimoun ki pe travay ladan ki ganny drwa vote. Air traffic, premyerman i air traffic control, that’s what it’s called. Dezyenmman do we want to limit it to that? Oubyen what about the other airport services, what about baggage handlers ki pe anmenn bagaz. Ou konpran? So are you going to go with air traffic control or are you going to go with airport services. Next one is ok. PUC does not exist, Public Utilities Corporation mon ti ava sizere. Alors vwala Mr Speaker ki mannyer mwan mon ti ava vwar Schedule 2 si mwan mon ti annan anything to do with it. Mersi.

 

MR SPEAKER

Si nou ti kapab ganny en pozisyon vizavi sa bann proposals. Mon krwar i zis en kestyon mo, term. Si i ok avek gouvernman?  I oke avek gouvernman, all right. Onorab Derjacques.

 

HON DERJACQUES

Lo 2(b)(c)incapacitated and elderly residing in the institutions set out in the schedule 1, pa zis Schedule, Schedule 1. Apre par anba li (d) Schedule, 2, apre Schedule. Apre mon oule en leklersisman, fer kler pour mwan. Mon vwar la zot in met on duty away from their electoral area, selman dan Schedule 2 ennler zot reiterate ankor, par egzanp, security personnel i zis bann ki on duty. Akoz dan 2, 3 nou met 2 fwa selman dan 1 nou met zis en fwa, eski sa pou donn diskresyon Electoral Commissioner pou deside sa 1200 PUC staff i kapab vot nenport dan sa landrwa spesyal. Si ou pou met on duty pour serten dan Schedule 2, fodre ou retourn ankor ou met on duty pour tou.

 

MR SPEAKER

Mon krwar amannman Onorab Georges i rektifye ou problem akoz li i pe dir annou tir sa bann zafer personnel security, met services e (d) i ava aplike pour sa.

 

HON DERJACQUES

Sa vedir nou pe fer kler Mr Speaker ki selman bann dimoun..

 

MR SPEAKER

Bann ki on duty and away from Electoral Area. Eski i oke Schedule pou add 1 and 2? Ok. Yes Onorab Ferrari nou a pran enn dernyen.  Onorab Ferrari.

 

HON FERRARI

Mersi Msye Speaker.  Menm si zot in fini vot sa lalwa avek tou son bann galimatya, i annan ankor e zot pa realize. Section (2)(a)`temporarily on Mahe, who are registered in electoral areas other than those situate, mon krwar i devret situated’, non?

 

MR SPEAKER

Yes.

 

HON FERRARI

Mon krwar mon pa konnen.

 

MR SPEAKER

Situated, yes. Situated, non?

 

HON FERRARI

Mon napa en degre dan Angle me selman mon krwar i devret situated. Akoz sa i paret en langaz kenyek sa, bann dimoun Uganda oubyen..situated, all right? E Mahe, accent aigu, byensir partou, mon krwar se konmsa ki i ganny dekrir.  So sa de pti pwen zis pou dir ki finalman se nou ki netway bann lalwa pour zot.

 

MR SPEAKER

Ki arive ek Mahe, ki ou’n dir lo Mahe? Accent aigu, ok. Nou a ganny en mosyon therefore pour nou sot committee stage, Onorab Potter.

 

HON POTTER

Mr Speaker anba 91(1) mon move pou suspend orders 65 to 70 pour nou sot committee stage. Mersi.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonde?

 

HON ANDRE POOL

Mr Speaker mon segonder.

 

 

 

MR SPEAKER

Nou a pran en vot, tou bann ki an faver.  Okenn ki kont? Pase, mon a ganny mwan en motion for third reading.

 

HON POTTER

Mr Speaker ki Elections (Amendment) Bill 2011 i ganny lir en trwazyenm fwa.

 

MR SPEAKER

Okenn ki segonder?

 

HON POOL

Mr Speaker i ganny segonde.

 

MR SPEAKER

Nou a pran en vot, tou bann ki an faver, okenn ki kont. Mon a ganny mwan en third reading.

 

CLERK

This Act may be cited as the Elections (Amendment) Act, 2011.

 

MR SPEAKER

Bill in pase.  I reste mwan aprezan pou swet zot tou ek zot fanmiy bonn Pak e mon oule enform Lasanble ki nou pe adjourn sine die. Mersi.