::
Home » Verbatim » Verbatim -First Term 2011 » Tuesday 12th April 2011

Tuesday 12th April 2011

Download PDF


NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES

 

Tuesday 12 April 2011

The Assembly met at 9 am

National Anthem

Moment of Reflection

Mr Deputy Speaker in the Chair

MR DEPUTY SPEAKER

Mon a dir bonzour tou Manm Lasanble, bonzour Minis avek ou delegasyon, bonzour tou dimoun ki pe alekout dan lakour.  Ozordi nou annan avek nou Minis Joel Morgan ki pou reponn 9 kestyon konsernan son Minister e answit i pou reponn en PNQ table par Leader Lopozisyon lo konpansasyon bann zabitan La Misere.  E finalman Minis pou fer en Statement lo loperasyon progranm Land Transport Agency pou lannen 2011.  Toudswit nou a komans avek nou seri kestyon, Kestyon nimero 32, Lonorab Wavel Ramkalawan.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Bonzour Mr Deputy, mersi bokou.  Bonzour Minis, bonzour tou bann Manm Onorab e tou dimoun ki pe ekoute dan lakour.

 

Mr Deputy eski Minis i kapab dir avek nou, etan donnen konzesyon lo Lasose Baie Ste Anne, eski i annan plan pou agrandi sa

lasose. Mersi bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, Manm Lasanble Nasyonal, tou dimoun ki alekout, bonzour.

 

Msye Deputy Speaker Lotorite Por Sesel, SPA, i napa plan imedya pou agrandir lasose aktyel ki trouve Baie Ste Anne Praslin.  Parkont Lotorite Por Sesel an konsiltasyon avek bann propriyeter bato ek bann maren ki servi lasose Praslin in vwar li neseser pou envestir dan en proze pou konstrir en nouvo por marsandiz lo Zil Eve a en kou apepre 26.3 milyon roupi.

 

Sa proze in deza komanse depi Out lannen pase e mon oule note ki i pe avans tre byen.  I eksepte konplete ver lafen Zen sa lannen.  Provizyon pe osi ganny fer pou konstrir lezot fasilite debaz ki asosye avek sa nouvo por pou ki i fonksyonn dan en fason byen e avek efikasite.  Bann tel fasilite pou enkli langar pou store kargo, fasilite twalet, semen e parking, ensidswit.

 

Osito ki sa nouvo por marsandiz in konplete, tou aktivite kargo pou ganny transfer lo sa nouvo lasose ki ava ede pou amelyor sa problenm konzesyon lo lasose aktyel Baie Ste Anne.  SPA pe osi prepar li pou en lot faz sa proze kot i pou konstrir en nouvo lasose pou pasaze lo Zil Eve ki pou mezir en longer 78 met e estimen a en kou anviron 16.3 milyon roupi.  Sa i pou apre swiv par konstriksyon en Passenger Terminal Building lo sa site pou deservi bann pasaze.

 

Msye Deputy sa nouvo lenvestisman dan lenfrastriktir por lo Praslin pou pasaze ek kargo a en kou apepre 42.6 milyon roupi i montre komitman gouvernman pou siport plan devlopman touristik, sosyal ek ekonomik pou benefisye tou zabitan lo Praslin osi byen ki bann lezot zil pros.  Plan lonterm e fonksyonnman sa lasose aktyel Baie Ste Anne setadir ler tou bann aktivite kargo e pasaze in transfer lo Zil Eve pou ganny deside par Departman Transpor an konsiltasyon avek tou bann stakeholders.  En propozisyon ki gouvernman pe anvizaze enplimante dapre gran demann pou Praslin osi byen ki karakteristik sa landwar, se pou konverti sa lasose koman en Water Front Development.  Sa i ava kapab ganny fer avek sekter prive.  Sa devlopman i ava kapab enkli en Yacht Marina ki a deservi bann Yacht Charter e lezot bann bato prive ki servi sa por, osi byen ki bann fasilite parey restoran, laboutik, souvenir, ensidswit pou deservi nou bann Seselwa e nou bann touris ki vizit Praslin. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter.

 

HON. WAVEL RAMKALAWAN

Mr Deputy vi ki a ler aktyel i annan en konzesyon terib kot ou kapab annan ziska 400 pasaze lo lasose Baie Ste Anne dan serten peryod, eski Minis i kapab dir avek nou si zot annan okenn lentansyon pou manage sa konzesyon dan en fason pli apropriye.  Par egzanp pou fer ki lasose i vin zis en dropoff area instead of kot i annan parking.  E dezyenmman, si dan limedya zot pa ti ava kapab par egzanp en semen ki komans koman en two-way e apre sa i vin en bottle neck parske i komans avek en morso kot trafik i kapab monte desann, 2 loto i kapab krwaze e apre sa i vin dan en bout kot i annan zis en loto ki kapab pase.  Eski zot napa okenn lentansyon pou sey rezourd sa problenm?  E anmenmtan osi, parey mon pe dir, rezourd sa problenm kot tou dimoun i park lanmenm e sa konzesyon i kontinyen. Mersi bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Speaker wi, i en problenm aktyel konmela ki i annan bokou konzesyon lo sa lasose akoz nonm bato e grander sa bann bato ki pe deservi Praslin zot tou zot bezwen vin la.  E i korek pou dir ki a en moman donnen i annan en kantite pasaze sirtou ler bann bato i ariv enpe ansanm, i annan en kantite pasaze lo sa lasose ki danzere e ki poz en hazard pou safety tou bann dimoun ki lo sa fasilite.  Plizyer zefor in ganny fer par Lotorite Por ki annan sa responsabilite pou zot manage bann por.  E ziska prezan i pa’n aboutir a sa ki mon kapab dir en sikse total pou nou kapab rezourd sa problenm.

 

Prensipalman i annan plizyer issue Msye Deputy.  Premye se en kestyon timing bann bato.  In difisil pou Lotorite Por kapab met en schedule an plas e met en laspe ranforsi lo sa schedule pou fer sir ki serten bato i ariv serten ler e zot tou zot pa ariv tou ansanm.  Mon krwar sa i premye keksoz.  Si nou ti kapab annan sa schedule kot en bato i ariv en ler i ganny letan debark son pasaze, repran lezot pasaze, ale, e answit lot bato i antre.  Sa ti pou bokou ede pou redwir risk e improve sityasyon lo por aktyel konmela.

 

Dezyenm problenm se sa problenm trafik.  In annan bokou zefor par lapolis, e ansanm avek bann sekirite ki travay anba Lotorite Por pou zot kapab manage sityasyon trafik lo lasose Praslin.  In annan plizyer mezir ki’n ganny mete e ofir a mezir ki sa bann mezir in ganny mete amannman, bann diferan sanzman in ganny fer pou sey amelyore lo sa prosesis manage trafik laba.  Ziska prezan Msye Deputy, sa ki nou vwar laba i pa enn ki konpletman a la satisfaksyon ni Departman Transpor, ni Lotorite Por.  I tre difisil pou kapab asire ki i annan en bon Traffic Management Plan anplas dan sa landrwar pou la senp rezon ki lafason ki sa lenfrastiktir i ete i pa’n zanmen ganny design pou okenn transpor dan okenn gran kantite monte desann pou al sers dimoun ouswa pou esper pasaze laba.  So opsyon se fer li vin inikman enn ki pou pyeton.  Be la ou annan en lot problenm Msye Speaker, sirtou avek touris ki annan bagaz, e Seselwa osi ki pe mont Praslin ki annan bokou bagaz, e osi pou kargo.  La reprezantasyon in ganny fer avek Lotorite Por e osi avek Departman Transpor pou dir i pa fezab pou sa bann transpor esper lo bout lasose, lo bout later e anmenn tou sa bann kargo, anmenn tou sa bann valiz ensidswit lo bout later mars tou sa zistans.  So in annan en zefor pou met en Management System anplas ki pou kapab manage sa.  Me sa Management System Msye Speaker i annan sikse limite mon kapab dir.  I pa en sikse total pou larezon ki sa lenfrastriktir limenm parey mon’n dir i zis pa konvenab pou annan sa kantite va-et-vient trafik lo la.

 

So, 2 opsyon; either nou manage li mye ki posib ziska ler nouvo Terminal Kargo i ganny terminen, ou nou ban trafik konpletman lo sa por Praslin.  E la bann stakeholders, bann taxi driver, bann drayver pickup, bann Tour Operators, bann dimoun ki pe vin fer drop-off, tousala in met serten lobzeksyon lo sa desizyon ouswa lo sa propozisyon pou ban trafik konpletman lo por e zot in lobby, zot in demande ki nou kontinyen avek en sistenm management pou le moman otan ki posib malgre i poz serten risk e malgre i poz serten konplikasyon pou sa por.

 

So vwala sityasyon kot nou ete pou le moman Msye Speaker. I napa en solisyon kler e direk pou nou enplimante pou bann rezon ki mon’n eksplike.  Me osito ki sa konzesyon ki koze par kargo i kapab ganny eliminen avek konstriksyon sa nouvo por lafen Zen, la prezan nou a kapab fer en premye pa pou amelyor sistenm amenazman e mouvman pasaze lo sa por aktyel Baie Ste Anne Praslin.  Mersi.

 

HON. MITCY LARUE

Mersi Msye Deputy Speaker.  Bonzour Minis, bonzour toudmonn.

 

Msye Deputy eski Minis i kapab donn lepep Seselwa detay lo si ti napa Eve Island, sa konblaz ki Lopozisyon ti boycott e kont, ki manyer gouvernman Lepep ti konstrir sa nouvo Por e konbyen nouvo por ek tou son fasilite modern pou koute?  Eski Lopozisyon pou arete vot kont tou bidze si zot vreman anvi vwar devlopman?

 

Dezyenmman, eski Minis i kapab met en zofisye lapolis an permanans pou kontrol trafik dan larantre? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Speaker i kler si ti napa sa devlopman lo sa konstriksyon sa zil Eve, sa fasilite ki SPA pe konstrir konmela pou sa Por Marsandiz e ki zot pou konstrir apartir Zen pou sa nouvo Por Pasaze, pa ti pou kapab ganny fer a sa kou ki’n ganny fer.  I kler ki Zil Eve, parmi lezot posibilite ki’n ofer, in ofer posibilite redevlopman trafik portyer e reamenazman bann por dan sa landwar.  So in zwe en rol tre enportan Msye Deputy Speaker pou kapab kontiny asir devlopman mouvman kargo, mouvman pasaze e menm pou bann bato lwazir; bann bato charter, bann bato ki fer biznes yacht ensidswit pou lavenir.

 

Dezyenm kestyon Msye Speaker; eski nou kapab met en Zofisye Lapolis la an permanans?  Mon ava konsider sa, mon ava konsilte avek Komisyoner Lapolis e nou ava regarde si nou kapab met en dimoun la an permanans pou asiste, manage trafik lo por aktyel Baie Ste Anne.  Mersi.

 

HON. JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mersi Msye Deputy.  Bonzour toulmonn.

 

Mon ti a kontan Msye Deputy demann Minis vi ki dapre lenformasyon bann pirat in pran lekipman ki sipoze konplet travay fouy enpe lapas – ki i paret ki gouvernman pa ti’n realize poudir zot pou bezwen fouy lapas, zot in fer por avan, la prezan zot pou al fouy lapas.  Vi ki sa in arive, konbyen retar eski i annan avek sa proze e kan eski Minis i kapab ekspekte ki sa konzesyon kargo pou kapab sorti lo lasose aktyel?  Mon premye kestyon.

 

Mon dezyenm kestyon Msye Deputy; vi ki Sanmdi pase nou ti sorti fer kanpanny La Digue e nou ti ase byen pase by the way, e mon ti ariv lo lasose Baie Ste Anne e nou ti vwar poudir i annan danze fizik pou bann dimoun ler transpor i fer letour Terminal Building e i pas ant kot pasaze pe asize pou espere e bato ki zot bezwen mont lola eski sa area pa kapab ennfwa pou tou ganny rezerve pou pasaze avek pyeton e ki bann transpor ki antre e sorti lo lasose zot antre e sorti deryer Terminal Building? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker plan pou sa seksyon devan lasose, devan Por Kargo e evantyelman sa nouvo Terminal Pasaze lo Zil Eve, i pou fouy sa landrwar a en fonder 3 met pou kapab asire ki i annan ase profonder e lespas osi pou bann pli gro bato kapab desarz zot kargo e vire.  Akoz i annan serten plan osi dan lavenir pou annan en sistenm transportasyon kontener sorti Mahe pou al Praslin.  E sa i ava ede pou devlop Praslin ankor enpe plis tel ki bann refrigerated containers e osi bann container marsandiz ki sorti a letranze ki kapab prezan ennfwa ki’n debarke lo por Victoria al direk Praslin.  Sa plan pou fouye in ganny retarde akoz parey tou dimoun i konnen, sa lekipman ti’n ganny pran par pirat.  Sa lekipman, sa salan, in prezan ariv Mahe e bann keksoz ki ti manke lola pe ganny ranplase e i pe ganny repare pou li kapab komans son travay tre byento.  Ler mon dir tre byento, mon anvizaze dan sa prosen 1 mwan edmi a 2 mwan i a kapab komans son travay Praslin.

 

Sa proze fouye kot sa nouvo seksyon por la i en joint venture ant SEPEC – akoz zot osi zot annan en bezwen – ek Lotorite Por Sesel.  E i pe ganny finanse a en kou apepre 2.2 milyon Ero.  Msye Deputy sa coralfill ki ganny tire la kan i ganny fouye e sa turning area ki pou ganny konstrir enpe par devan sa por pou bann bato kapab vire e pou bann bato osi kapab stasyonn la, i pou ganny servi pou konstrir en lot pti zil enpe par devan lanmenm kot i pou annan bann nouvo e lezot devlopman ki kapab ganny mete lo la tel parey ki bann fasilite pou sa bann menm bato park la e pa koz konzesyon kot sa nouvo Por Kargo e sa nouvo Por Pasaze ki pou ganny konstrir, e osi pou bann propriyeter bann lezot pti bato kapab annan en landwar pou zot kapab fer enpe maintenance, enpe travay lo zot bann bato ler zot bezwen fer li.  I pou annan osi kapab par egzanp ganny konsidere pou met bann lezot fasilite lola.  E enn bann fasilite ki pe ganny konsidere lo sa nouvo pti konblaz ki gouvernman pou fer Msye Deputy, se posibilite pou met nouvo Power Station, pou relocate sa Power Station sorti kot i ete aktyelman, parey nou tou nou konnen i annan bokou konplent.  E sa pou ganny mete, en EIA pe ganny fer pou get posibilite pou kapab met li laba.

 

Msye Deputy Speaker an sa ki konsern sa danze pou bann pasaze, wi, parey mon’n dir, nou konsyan sa problenm.  E i en problenm ki serye, i pa en problenm ki bann lotorite pe pran li a la lezer.  Me nou bezwen vwar dan en fason pli byen ki manyer nou kapab kontinyen manage sa ziska ler ki bann nouvo fasilite in pare.  E mon ava pran sa sizesyon ki Onorab Ferrari in met devan, mon ava konsider li, mon ava demann Lotorite Por ek bann lezot Traffic Management Officers dan Departman Transpor pou konsider li e nou a vwar si nou kapab take it on board e met li a’n aplikasyon.  Mersi.

 

HON. MARC VOLCERE

Mersi Deputy Speaker, bonzour Minis, bonzour tou manm.

 

Minis eski zot pe get dan posibilite pou travay enn pti pe pli pros avek Inter Island Boat pou fer ki ler pasaze i arive lo Cat Cocos, bann pasaze ki pe al pran bato pou al Mahe ki i annan en lespas, ki zot pa deswit koman bato i koste zot osi zot al obor bato ki fer sa konzesyon i pli ankonbre?  Eski i annan en travay ki kapab ganny fer pou asire ki bann pasaze i ganny debarke byen, apre lot group ki pou al pran bato, plitar zot koste obor bato pou zot kapab mont abor.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Msye Deputy Speaker. Sel fason pou nou fer li, pou pran sa propozisyon anmen, ki en bon propozisyon, se pou nou annan en holding area la kote lasose ki zwenn ek later, annan en holding area la kot tou bann pasaze ki pe al anbarke i atann la, anba en fasilite kiosk ou en keksoz koumsa pou zot pa reste dan soley avek tou zot bagaz e ennfwa ki en bato parey Cat Cocos in debark tou bann pasaze, zot in clear lasose, la prezan sa lot group i monte.

 

Msye Deputy Speaker, sa i natirelman fer ki Lotorite Por pou kapab enplimant sa i pou bezwen envestir dan en fasilite kiosk tanporer dan sa landrwar. I pa en move sizesyon, i en keksoz ki mon ava pran an konsiderasyon osi e mon ava diskit sa avek Lotorite Por pou nou kapab vwar si finansyerman i fezab e viyab   pandan sa lespas letan ki nou pe atann sa nouvo passenger terminal pou ganny konstrir pou nou anmenn sa management scheme anplas parey in ganny propoze.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon nimero 33, Onorab Charles De Commarmond.

 

HON. CHARLES DE COMMARMOND

Msye Deputy Speaker mersi.  Bonzour Deputy Speaker Sir, bonzour Msye Minis, tou manm e tou dimoun ki alekout.  Mon kestyon i swivan: Mon oule demann Minis pou Lanvironnman ek Transpor ki konsiderasyon son Minister pe pran pou konsider deklar Mont Sebert ki trouve dan distrik Cascade ek Pte Larue koman en rezerv nasyonal? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Msye Deputy Speaker. Departman Lanvironnman in deza evalye potansyel bann landrwar ki annan en o valer ekolozik e biolozik.  Parey Montanny Plano, La Réserve, Mont Sebert.  E sa i baze lo bann kriter enternasyonal ki’n ganny etablir par International Union for Nature Conservation ouswa IUCN.  Lenformasyon ki Departman Lanvironnman i annan lo sa bann landrwar ki’n ganny propoze swivan sa evalyasyon i montre ki sa bann tel landrwar i annan en biodiversite ki signifikan avek en fonksyonnman ekolozik ki tre konpleks.  Mansyon spesyal in ganny fer lo Mont Sebert ki son laspe botanik in ganny trouve koman enn ki tre spesyal e tre enportan.

 

Dapre lenformasyon ki’n ganny ranmase atraver bann resers botanik, Mont Sebert i en landrwar ki ris avek bann plant andemik e i osi form parti bann lafore ansyen ki ti egziste dan Sesel oparavan.  Dapre stratezi nasyonal pou konservasyon bann plant, Mont Sebert i en sit ki’n anrezistre koman en landrwar ki annan en valer e en bezwen pou proteksyon.  Son vezetasyon i enkli bann lespes tel parey ki Mangliye Granbwa, Bwar Mediz, Vakwa Montanny, pou nonm ennde.  Son lafonn andemik i osi konpri popilasyon bann lespes enportan tel parey syer, zwazo Linet, grenwir, lalang melanin, koulev e kourpa andemik ki trouve selman laba.

 

I deza annan travay ki’n ganny fer pou met Mont Sebert anba lalwa National Parks and Nature  Conservancy Act 1969.  Lentansyon se pou entegre en sistenm Park Nasyonal ki ti pou enkli Park Nasyonal Morne Seychellois, Montanny Plano, La Réserve e Mont Sebert.  Ziska prezan travay pankor terminen me lenportans in ganny mete pou fini tou prosedir pou abouti dan sa travay osito ki posib. Mersi Msye Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab?

 

HON. CHARLES DE COMMARMOND

Wi Msye Deputy.  Etan donnen larepons Minis, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble ki plan son Minister pou fer sir ki nature trail ki al kot Mont Sebert e ki pe ganny servi aktyelman i reste prop e a’n bonn eta vi ki en kantite dimoun i vizit sa landrwar.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker nou annan nou plizyer bann nature trail lo Mahe, Praslin, La Digue, Silhouette, pou nonm bann zil pros, ki annan en kantite valer touristik me osi en valer enportan pou nou bann Seselwa.  Nou bann zanfan ki lekol ki al aprann enpe lo lekolozi e lo la flore et la faune, bann landrwar spesyal tel parey Mont Sebert kot sa bann nature trail i deservi en fonksyon parey mon’n dir, tre enportan.  Le problenm ki nou rankontre se ki nou pa’n annan sa finansman neseser pou nou kapab dan lepase maintain li a sa nivo ki i devret ganny maintain.  E sa in pirman en laspe finansyel.

 

Ozordi sa bann trails ek bann park nasyonal i tonm anba National Parks Authority ki en lazans ki tonm anba Departman Lanvironnman.  E National Parks Authority pe fer serten travay dapre son mwayen bidzeter ki i gannyen akoz National Parks Authority i annan 2 sours finansman prensipal.  Premyerman i annan son prop reveni ki i gannyen atraver bann aktivite ki i manage, e osi dezyenmman i ganny reveni sorti dan bidze gouvernman ki ganny vote par sa Lasanble tou lezan.  Msye Deputy Speaker sa bann travay pou maintain bann nature trails i pe ganny ranforsi.  Pa tou ki pou kapab ganny fer a en sel kou.  Par egzanp i annan renovasyon bann enfrastiktir, bann pon, bann peron, bann landrwar kot i danzere kot i annan serten railing an bwa ki protez sa bann landwar, bann demarkasyon, tousala i bezwen ganny fer.  E pou sa lannen National Parks Authority i annan en lenstriksyon pou zot fer serten travay dapre bidze ki zot annan pou zot kapab remet sa bann nature trail azour.

 

Msye Deputy Speaker dan bann lannen ki vini, National Parks Authority in ganny demande par Departman Lanvironnman pou osi vwar en formil avek petet bann etablisman touristik, avek petet bann lezot partener pou sponsor maintenance bann nature trail.  Akoz sa bann nature trail i pa deservi zis Seselwa, i deservi osi touris.  E bann lotel, bann letablisman touristik dan nou pei, zot bann touris i benefisye atraver sa.  E pou le moman bann nature trail i free pou tou dimoun servi, napa okenn distenksyon ant Seselwa ouswa non-Seselwa pou servi en nature trail.  I annan serten dimoun dan bann diferan distrik ki’n deza apros Departman Lanvironnman e in demande pou zot antre dan en venture avek gouvernman ouswa avek National Parks Authority pou maintain sa bann trail me anmenmtan sarz en larzan pou bann touris par egzanp ki oule servi sa bann trail koman en fason pou zot annan en pti biznes e annan serten aktivite ekonomik, me osi pou ede maintain sa bann landrwar.  Tousala pe ganny konsidere a sa moman donnen Msye Deputy Speaker e gouvernman i ava pronons li lo la osito ki nou’n fini konsider tou bann diferan opsyon.  Mersi.

 

HON. BERNARD GEORGES

Mr Deputy Speaker mon kestyon pou Minis i swiv sa dernyen kestyon ki fek ganny demande.  Mon ti a kontan premyerman si Minis ti a kapab konfirmen ki i kapab regard dan posibilite servi bann group lazenes tel parey Scouts, bann Wildlife Clubs, bann President’s Award Schemes, eksetera, pou zot adopte dan zot lokalite en morso en trail e gard li ouver tel parey i ganny fer dan bokou pei, e tel parey i annan mon konnen en lentere deza lo lapar sa bann lorganizasyon pou fer si zot ganny demande isi.

 

E dezyenmman, eski Minis ti a kapab koz enn pti pe lo link sa bann morso rezerv ki nou annan – tel parey in fek mansyonnen; La Réserve, Mont Sebert ek Morne Seychellois – pou ki i annan en sistenm trail enn pti pe pli entegre pou enjoyment bann dimoun ki kontan mars dan montanny? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker mersi. An efe sa ki Onorab Georges in demande dan premye parti son kestyon, bann involvement bann diferan group lazenes par egzanp bann Wildlife Clubs, President’s Award Scheme, Scouts, ensidswit, i pe deza ganny  fer ansanm avek Departman Lanvironnman e National Parks Authority. I annan plizyer aktivite lo bann nature trail e bann landrwar ki annan en valer ekolozik remarkab ki bann travay ki bann zenn pe fer ansanm avek Departman Lanvironnman ek National Parks Authority.  Sa i en keksoz ki tre ankourazan e i annan bokou linisyativ ki pe ganny pran par sa bann group e osi par bann NGOs dan nou pei pou kapab asire ki sekter lanvironnman i kontinyen devlope e i kontinyen ganny mentenir, e i kontinyen ganny soutenir dan en fason ki nou kapab annan plis benefis sa bann landrwar e osi pou lavenir pou kapab servi li koman en zouti ledikasyon tre enportan pou nou bann zanfan.  So sa i en keksoz ki nou pe fer e nou pe kontinyen entansifye Msye Deputy Speaker.

 

Lo sa dezyenm pwen ki annan pou fer avek link bann diferan park nasyonal par egzanp, sa i en propozisyon ki dan sa travay ki nou pe fer la pou nou deklar sa bann landrwar tel parey Mont Sebert, parey Plano, La Réserve, ensidswit, sa i deza pe ganny prevwar pou annan en link ant sa bann diferan landwar.  Akoz ler ou get par egzanp topografi Mahe ou vwar poudir bokou sa bann landrwar i annan en lyen natirel ant en landrwar ek en lot e normalman ou annan enn pti lespas ant.  E lobzektiv e lide se pou nou kapab link zot dan lavenir pou fer li vin en aktivite ki par egzanp en dimoun i kapab al detrwa zour.  I pa zis bezwen al zis en apremidi ouswa en bomaten tourn apremidi, i kapab pas detrwa zour dan fore.  Bann group Siyantifik, bann group lekol, ensidswit.  E i vin en nouvo aktivite osi touristik kot bann touris pou kapab alavenir pas ennde zour dan lafore, sorti dan en landrwa dan en national park pou al dan en lot landrwar par egzanp ki en rezerv.  So sa nide Msye Deputy Speaker pe ganny enkorpore ladan pou lavenir. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 34, Onorab Jennifer Vel.

 

HON. JENIFFER VEL

Mersi Mr Deputy, bonzour toulmonn.

 

Mr Deputy eski Minis i kapab donn detay nou Lasanble lo master plan redevlopman Airport Enternasyonal? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Msye Deputy Speaker.  Gouvernman parey zot in kapab vwar dan Expo 2020, i annan en Master Plan pou konstrir en nouvo terminal pasaze pou deservi trafik enternasyonal ensi byen ki trafik domestik lo Airport Pte Larue.  Sa plan ti ganny revize an 2009 par en lakonpanyen Sengapouryen an konsiltasyon avek Lotorite Lavyasyon Sivil Sesel e Departman Transpor.

 

Gouvernman ti annan lentansyon lans en let lenvitasyon pou bann sosyete ki annan konpetans dan devlopman Airport pou eksprim zot lentere dan sa proze.  Me an prennan kont sityasyon ekonomik e kou ki ti’n ganny estimen pou fer sa proze, desizyon ti ganny pran pou pa entreprann sa proze desito.  Fodre note ki kou ki’n ganny estimen i apepre 150 milyon Dolar Ameriken ouswa 1.875 bilyon roupi, ki enkli konstriksyon en nouvo terminal enternasyonal e domestik osi byen ki sanzman lokasyon pou provizyon karbiran e lagrandisman fasilite pou park bann avyon.

 

Msye Deputy Speaker, mon oule fer resorti ki ziska lafen lannen 2010 in annan en logmantasyon anviron 11% viziter konpare avek menm peryod lannen 2009.  En sif ki mon asire pou ogmante ankor sa lannen 2011 anvi logmantasyon lakantite vol ki’n ganny mete pou vin Sesel.  Par egzanp depi komansman Avril sa lannen Emirates in ogmant son bann vol pou fer li vin en total 11 vol par semenn.  Apartir Zen sa lannen Qatar Airways pe osi ogmant lakantite vol ki vin Sesel par 3 vol anplis par semenn ki pou asire ki i annan en vol tou lezour.  Gouvernman i konfyan ki avek plis louvertir lespas Aeryen ki dan nou polisi transportasyon pou annan plis ankor devlopman dan sekter transportasyon aeryen Sesel.  Si tou i materyalize nou pe prevwar ki en nouvo terminal enternasyonal e domestik i ava komans ganny konstri4 dan en lespas 5 a 6an.  I bon note ki pandan lannen 2010 STB in ranforsi zefor dan son demars pou vann Sesel koman en destinasyon vakans aletranze.  An atandan sa nouvo terminal building SCA an konsiltasyon avek son bann stakeholders in travay lo en plan pou amelyor fasilite terminal enternasyonal e domestik lo Mahe dan kour term.  Sa i konpri premye;

  1. Terminal Enternasyonal

 

  1. Kot lasal arive.  Pou fer lagrandisman sa lasal par 460 met kare. Sa i ava permet annan plis lespas pou pasaze espere avan ki zot pas atraver prosedir Imigrasyon.  I pou osi konpri repozisyonn kontwar Imigrasyon e enstalasyon 3 nouvo kontwar adisyonnel.  Pou le moman i annan 12 kontwar e sa 3 adisyonnel i a fer li vin 15.

 

  1. Kot livrezyon bagaz: landrwar kot pasaze i esper zot bagaz pou ganny ogmante e pou permet en ekstansyon karousel pou livrezyon bagaz avek bi fer sa proze vin pli efikas e pasaze ava ganny zot bagaz pli vit.

 

  1. Lespas pou ladwann: lespas pou ladwann pou ogmante e sa i ava permet bann pasaze bouz pli vit atraver bann formalite ladwann.

 

  1. Kot check-in: lenstalasyon 4 nouvo kontwar adisyonnel pou ganny fer.  Pou lemoman i annan 14 e sa 4 adisyonnel i a fer li vin en total 18.  Ogmantasyon lespas check-in pou permet deservi en pli gran kantite pasaze alafwa ki ava ede pou redwir letan ki zot bezwen espere.

 

  1. Kot Lasal Depar: pou annan en logmantasyon lespas kot pasaze i espere avan zot fer bann formalite Imigrasyon.  Sa pou en lespas ki ganny air conditioned pou ed zot konfor a’n atandan bann formalite Imigrasyon ler zot pe ale.  Pou annan lenstalasyon 2 kontwar adisyonnel pou Imigrasyon e sa pou sorti 6 alor pou vin 8.

 

  1. Lenstalasyon en pozisyon anplis pou bann formalite sekirite; konmela i annan 2 e sa i a vin 3 antou.  Lagrandisman Lasal Depar par 270 met kare lo en premye letaz dan Lasal Depar pou kapab accommodate plis pasaze.

 

  1. Lespas Piblik ouswa concourse andeor pou osi ganny reamenaze e agrandir.  Pou annan en lagrandisman batiman terminal lo porsyon nor ek sid Airport Enternasyonal pou permet lofis adisyonnel e bann lezot fasilite adisyonnel.

 

  1. Pou osi annan sanzman lokasyon bann fasilite labank osi byen ki lezot rearanzman lofis pou kapab donn plis lespas e pou rearanz sa bann keksoz dan en fason pli rasyonnel pou deservi dan en fason pli efikas bann dimoun ki servi sa bann fasilite.

 

Sa bann diferan konponan i ekspekte kout en sonm 45 milyon roupi e pou ganny enplimante par faz pandan lannen 2011 e 2012.  Anplis ki agrandisman sa bann fasilite, SCA pe osi travay tre pre avek tou bann lorganizasyon ek lazans konsernen pou ogmant zot resours imen e efikasite zot servis dan en fason koordonnen vize ver en meyer servis pou bann kliyan ki servi Airport.

 

Msye Deputy Speaker, an sa ki konsern Terminal Domestik aktyel; desizyon in ganny pran pou amelyor sa fasilite ki egziste ziska ki nouvo batiman Airport Terminal i ganny konstrir.  Sa amelyorasyon i ekspekte komanse ver Septanm 2011.  Konsept terminal domestik ki egziste pou ganny sanze e sa i pou enkli konverti Lasal Depar pou fer li vin koman en Lasal Arive, ekipe avek en sistenm livrezon bagaz e konstriksyon en nouvo Lasal Depar lo en premye letaz.  En sistenm pou asir sekirite bagaz pou osi ganny met anplas an konfirmite avek bann norm enternasyonal.  Sa proze pou osi enkli en lagrandisman lespas Concourse andeor avek plis e nouvo  concourse an deor  avek plis e nouvo kontwar lanrezistreman pou vin 6 antou.  Pou osi annan lezot fasilite lo concourse.  En paviyon pou ganny konstrir pou servi koman en waiting qrea pou bann pasaze ki oule esper deor e pou zot esper zot vol.  Sa paviyon pou osi ganny servi par bann Tour Operators.  An gro, sa proze pou ogmant kapasite terminal domestik avek plis lespas pou asir konfor bann pasaze.  Msye Deputy Speaker sa proze i ekspekte kout anviron 20 milyon roupi. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab?

 

HON. JENIFFER VEL

Mersi Mr Deputy. Mr Deputy mon ti ava kontan demann Minis anvi sa bann lenfrastriktir ki in mansyonnen e i sanble ki pou annan en logmantasyon dan lespas ki pou bezwen, eski premyerman Minis i kapab enform nou Lasanble anvi ki i annan alongside kot Airport i ale, runway, i annan rezidans, bann zabitan Pte Larue, eski zot pou ganny afekte dan okenn fason ou en lot?  E osi letan pe fer sa bann lenfrastriktir eski zot pe pran ankont bann pasaze ki annan bann dezabilite fizik ki pou met bann fasilite ki pou ed zot?

 

E dezyenmman, eski Minis i kapab stress en pti pe, eski pou annan konstriksyon en dezyenm runway?  E anvi ki an se moman Ile du Suete pe kraze e ti annan bann diferan konsern zabitan avek sa travay ki pe ganny fer pou aplati Ile du Suete, e sa letid ki son Minister ti pe fer, eski i kapab dir nou ki zistans zot in arive ver sa? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker pou bann rezidan Pte Larue, Departman Transpor ansanm avek Lotorite Lavyasyon Sivil pa vwar okenn logmantasyon dan nivo nwizans ouswa dan nivo lenkonvenyans ki pe ganny koze aktyelman swit a sa bann nouvo fasilite ki mon pe koz lo la.  A’n efe ler nou konstrir sa nouvo Terminal Building dan 5, 6an, travay i komanse, i pou ede pou retir enpe bann problenm aktyel ki annan la par egzanp kot kargo i ete, par egzanp kot bann lezot fasilite i ete lo Airport e i pou bouz li pli dan nor lo sa ki nou apel Zone 21.  E sa i ava ede pou izol enpe plis bann fasilite Airport avek bann rezidan sa landwar e i ava kree enpe plis buffer.  E nou annan lentansyon plant bokou plis bann pye dibwa ek bann lezot verdir la pou fer ki i annan en buffer zone pou kapab ede redwir lenpakt sa bann nouvo devlopman lo sa bann rezidan dan sa landrwar.  So mon krwar overall sa ki nou pou fer a lonterm i pou ede amelyor bann lenkonvenyans ki pe ganny koze konmela.

 

Wi, definitivman i pou annan bann fasilite pou bann dimoun ki annan dezabilite dan sa nouvo building e osi dan sa bann nouvo travay ki SCAA pou al fer tanporerman lo sa bann fasilite egzistan i pou annan ankor bann fasilite pou bann dimoun ki annan dezabilite anlinny avek polisi gouvernman pou fer sir ki bann dimoun ki annan dezabilite i annan akse avek tou bann fasilite kot i posib dan pei.  Sa plan pou sa dezyenm runway Msye Deputy Speaker i enn ki enportan pou sekirite Lavyasyon sivil Sesel.  Ozordi nou annan zis en runway ki kapab pran bann gro vol enternasyonal e bann avyon kargo parey tou dimoun i konnen.  Si demen i annan en aksidan avyon lo sa runway, Sesel i paralize an sa ki konsern transpor aeryen.  E sa i pou annan en lenpakt tre enportan lo lekonomi.  I pou annan en lenpakt lo touris, i pou annan en lenpakt lo kargo ki antre Sesel.  Par egzanp bann prodwir alimanter ki ganny enporte, bann prodwir lavyann, bann prodwir legim ensidswit ki vin par avyon lo en baz toulezour.  E anterm bann norm, International Civil Authority, IKO, i en requirement otan ki posib pou annan en alternativ.  Si par egzanp demen i annan en avyon ki i annan en aksidan lo runway aktyel e i annan en lot avyon ki pe vini ki pe vin Sesel e li osi i an detres, i bezwen fer en aterisaz dirzans, i bezwen apoze avek irzans, I pou napa en lot landrwa   pou li kapab divert within 1000 miles par egzanp pou li kapab apoze.  E sa i met en gran danze ankor anterm Lavyasyon sivil.  So tou bann endikasyon e tou bann fakter i montre nesesite a lalong pou annan en dezyenm runway.  Sa dezyenm runway alor i pou annan en fonksyon enportan e evantyelman ler i ganny konstrir i pou vin nou premye runway ki nou pou servi e sa enn la ki pli pre ek later pou ganny kite koman en reserve anka bann levennman, bann aksidan ki mon’n koz lola.  Sa i ava osi ede pou redwir enn pti pe sa disturbance element bann lakaz e bann lezot keksoz ki annan ki bord avek Airport Enternasyonal avek runway konmela.  Lo Ile du Suete i neseser ki nou plati Ile du Suete net.  Sa i akoz IKO dan son bann odit ki’n fer, in flag sa, in fer resorti sa koman en danze enportan ki Lotorite Lavyasyon Sivil i bezwen adrese dan en peryod letan ki’n ganny etablir pou nou kapab elimin sa danze.  Sa zil limenm i annan non selman son oter ki bezwen ganny anmennen an konfirmite avek bann norm IKO pou apoze e takeoff me osi i kontribye pou fer bann crosswinds sirtou pandan vannswet,  bann crosswinds ase enportan akoz tirbilans ki sa zil limenm li i poze ler avyon pe sey apoze e menm ler avyon pe takeoff dan sa direksyon.  So sa i en travay ki malgre tou bann lenkonvenyans ki pe ganny koze konmela pou bann rezidan La Pte Larue, i en travay ki neseser pou nou fer.  E osito ki nou kapab fini ek sa travay, osito i pou pli bon pou bann rezidan e osi pou sekirite Lavyasyon sivil kot Airport Enternasyonal La Pte Larue.

 

Sa travay ki Departman Lanvironnman ansanm avek lezot departman dan gouvernman pe fer – ki enkli MLUH, ki enkli SCAA pou get lenpakt sa bann blasting work, sa bann travay tir lanmin lo Ile du Suete i ongoing.  Ti annan problenm kalibrasyon lekipman, bann seismometers ki servi pou mezir sa tranbleman ki koze par sa bann leksplozyon lanmin.  Sa in ganny rektifye.  I annan en serten travay monitoring ki’n terminen.  E la mon pe link avek mon koleg, Minis Dugasse kot MLUH pou nou kapab regarde ki bann lezot aksyon prezan nou bezwen pran pou kapab al delavan pou rezourd enpe bann konplent ki bann dimoun in met devan.  E tre byento nou pou revin anver distrik avek serten propozisyon pou nou kapab adres sa.  Sa komite travay ki ti ganny etablir pe travay, i konpri mon PS pou Lanvironnman, PS pou MLUH, SCAA, e bann lezot teknisyen dan bann diferan departman ankor ki konsernen avek sa problenm par egzanp SPS.  Mersi.

 

HON. ROY NIBOURETTE

Mersi Msye Speaker, bonzour Minis.

Deputy Speaker eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si dan proze redevlopman Airport son Minister pe osi konsider revwar striktir fizik Airport Fire and Rescue Services pou ki i kapab kontinyen mentenir bann resours ki IKO i rekonmande lo nivo proteksyon, bann mouvman? Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker mon ti a kontan fer resorti ki ozordi nou Fire and Rescue Services lo airport i enn ki ganny rekonnet koman enn ki pli byen ekipe e ki annan pli bon efikasite dan larezyon.  E sa i en gran plus pou nou anterm nou Airport Safety and Security.  Dan lavenir nou pou kontinyen envestir, SCAA pou kontinyen envestir pou asire ki sa eleman tre enportan dan Airport Safety, dan Airport Security, i ganny mentenir.  E dan sa bann nouvo devlopman ki nou pe al fer la, dan sa renovasyon ki nou pe al fer, natirelman i annan serten konponan anterm amelyor sekirite Airport lo nivo Transec, lo nivo sa divizyon ki okip sekirite lo Airport, me osi lo nivo Fire and Safety Rescue Services.  Mersi.

 

HON. SANDY ARISSOL

Bonzour Minis, bonzour tou manm, bonzour tou bann ki alekout.

 

Mon ti a kontan demann Minis anvi ki sa maket ki ti ganny prezante dan Expo 2020 ti ganny prezante pou premye fwa an 2002 e in ganny revize an 2009 e Airport Enternasyonal fek ganny en renovasyon enorm tou resaman, e la nou pe koz redevlopman Airport Enternasyonal.  Alor mon ti a kontan demann Minis kote gouvernman pe mazinen pou ganny sa 150 milyon Dolar ki mon’n tann ou koz lola – e Msye Faure ti dir nou 100 milyon lo interview ek SBC – kote gouvernman pe mazin ganny sa sonm pou sa redevlopman Airport Enternasyonal?  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Speaker sif ki mon annan avek relokasyon bann fasilite karbiran e nouvo parking pou airport i 150 milyon Dolar.  Lala sif ki mon annan.

 

Kote sa larzan pou sorti?  Sa larzan pa pou neseserman sorti kot gouvernman Sesel e gouvernman Sesel pa pou kapab neseserman afford pou fer en tel lenvestisman dan en lenfrastiktir ki neamwen i enportan pou devlopman nou pei dan lavenir.  Msye Speaker mon’n dir dan mon larepons ki gouvernman ti pe konsider envit bann partener enternasyonal pou regarde avek zot bann diferan formil.  Par egzanp; build, operate and transfer; BOT, ouswa BOO; build, own and operate.  Kot prezan gouvernman Sesel avek sa bann envestiser i tonm dan en formil, en laranzman kot sa bann dimoun i fer serten lenvestisman, gouvernman Sesel i annan serten par ki i mete ladan par egzanp son bann lenfrastiktir egzistan, son later ki kot sa fasilite, sa nouvo Terminal Enternasyonal pou ete, e menm bann envestiser lo nivo lokal; par egzanp gouvernman i kapab kree en consortium kot bann dimoun lokalman, nenport ki i kapab osi annan en par pou li envestir dan sa redevlopman dan lavenir.  E se sa bann formil ki nou pe regarde akoz nou oule partisipasyon non selman enternasyonal me osi partisipasyon lokal kot bann dimoun i anvi fer li.  E baze lo la then nou annan en konbinezon lenvestisman ki fer sa devlopman posib.

 

Sa devlopman i neseser pou lavenir nou pei.  Sa devlopman i osi enportan pou kapab ede fer Sesel al delavan dan lavenir.  Sa fasilite egzistan ozordi, bann sif ki mon annan la i montre lo kote pasaze enternasyonal inikman pandan lannen 2010 in annan 457,125 pasaze ki’n pas atraver Airport Enternasyonal Pte Larue.  Setadir pre en demi milyon pasaze in antre, sorti, in transit, in vin pou biznes, ensidswit pandan 2010.  E sa osi i enkli Seselwa ki pe al vwayaze aletranze e ki pe retournen.

 

Msye Deputy Speaker i kler ler ou konpar nou bann fasilite ki nou annan ozordi anterm konpetisyon global koman en marse touristik ki Sesel pe ofer, i kler ki nou bann fasilite i bezwen upgrade, i bezwen refer.  Akoz si nou oule reste konpetitiv nou bezwen asire ki sa premye leksperyans ki en dimoun i eksperyanse ler i debark lo nou bann zil e sa dernyen leksperyans ler i pe kit nou bann zil i enn ki memorab e i enn ki byen.  E ki i enn ki ala oter akoz nou nou pe market nou koman en konbinezon en 5 Star destination avek nou bann lezot pti letablisman nasyonal par Seselwa ki offer affordable tourism.  E nou bezwen asire ki nou bann touris ki vin isi, nou bann viziter, nou bann biznesmenn ki vin envestir ouswa ki vin fer biznes dan nou pei, i annan en fasilite airport ki ala oter.  Si nou pa fer sa nou perdi sa ki nou apel the competitive edge.  E sa competitive edge i vin a en kou.  I en kou ki neseserman parey tou lezot lenfrastriktir dan nou pei, nou pou bezwen fer, nou pou bezwen met a’n aplikasyon, nou pou bezwen envestir ladan dan lavenir pou asire ki nou pei i kontinyen annan sa devlopman e nou kontinyen annan sa oter devlopman ki i demande avek levolisyon konpetisyon lo nivo global.  Mersi.

 

 

HON. CHARLES DE COMMARMOND

Msye Deputy Speaker, anvi sa redevlopman Airport enternasyonal La Pte Larue, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble ki pou arive avek Zone 21 an vi ki tou bann travayer etranze ASCON i deza laba e most ki’n ganny fer, masin koltar i lanmenm, eski pou annan osi en modern Sewerage Plant ki pou ed Pte Larue e Cascade?

 

E anmenmtan lefe ki South East Island pou ganny aplati, therefore kot zot pou relocate VOR e bann problenm peser La Pte Larue ki manyer pou ganny rezourd avek sa problenm redevlopman Airport?

E apre Lotorite Distrik akoz pa ganny enkli dan tou sa bann keksoz ki ganny fer dan sa bann rezyon? Mersi bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker Zone 21 kot bann travayer ASCON i ete ozordi pou ganny redevlope avek sa nouvo terminal domestik e enternasyonal ki pou ganny konstrir dan lavenir 5 a 6an.  E sa bann devlopman aktyel ki la, sa bann fasilite tanporer ki la pou bezwen ganny relocate ouswa pou bezwen ganny retire dan sa landrwar.  Setadir sa vilaz ki la pa pou kapab reste la akoz bann devlopman airport ki pou vini.  E nou ti kapab vwar sa enpe lo sa maket ki’n ganny mete dan Expo 2020.  Me parkont i annan serten fasilite ki la ki nou pe negosye avek owner sa lakonpanyen pou kapab gard li la dan lavenir menm si nou bezwen bouz li enn pti pe pou kapab annan sa servis ki reste.  E enn sa bann fasilite enportan se sa Sewerage Treatment Plan, sa STP.  Sa STP i annan gran potansyel pou li ed nou deservi Cascade e en parti Pte Larue dan lavenir pou kapab amelyor e alleviate enpe sa problenm polisyon ki pe koze par bann sceptic tanks e bann lezot fasilite desarz dan bann rezidans bann landrwar domestik dan sa 2 distrik.  E sa i en keksoz ki nou pe demande, nou pe koze avek zot pou regarde si zot pou prepare pou fer sa koman en donasyon pou lavenir.

 

Dezyenm keksoz se sa masin koltar ki la, ki enn ki ase modern e ki enn ki annan en gran itilite pou Departman Transpor e Land Transport Agency dan lavenir.  E ankor ennfwa nou pe koz avek zot lo posibilite aste ouswa an parti fer en donasyon e nou nou pey enpe pou nou kapab retenir sa isi.  Me i pa pou kapab reste la akoz i pou annan bann fasilite Airport la e son emisyon, bann fumes ki i emit i pa pou konpatib avek sa devlopman dan lavenir.

 

Lo South East Island Msye Deputy Speaker, i annan plan deza pou nou relocate sa  VOR, i bezwen ganny retire e i pou ganny relocate dapre lenformasyon ki mon annan, i pou ganny relocate dan nor runway konmela depandan lo bann letid ki pe ganny fer.  Me i annan detrwa site ki pe ganny idantifye pou nou kapab tir li e nou bezwen tir li ase vit akoz travay pou kraz sa zil, pou tir sa bann ros lo sa zil i pe al byen.

 

Pou kestyon bann peser, sa i reste en problenm ki nou pankor kapab annan en solisyon definitiv pou li.  Lotorite Lavyasyon Sivil anba bann norm enternasyonal ki i pe operate anba IKO, i kler lo la.  I pa permisib pou bann peser e bann lezot dimoun cross en runway a nenport ki moman san en mezir kontrol anplas.  E le problenm avek metye lapes se ki peser i ganny drwa antre nenport ki ler.  Ou pa kapab tonm dakor ek li ou pou antre 6er bomaten e ou pou sorti 4er apremidi, akoz li i vey son mare, i vey kondisyon, i vey tou bann lezot paramet pou li al lapes.  E se sa kot nou annan sa difikilte pou nou manage sa crossing lo runway La Pte Larue.  E ziska prezan Msye Deputy Speaker, nou pe sey manage li me nou napa en solisyon pou sa problenm.

 

Dernyen pwen Msye Deputy Speaker ki’n ganny fer resorti dan sa parti kestyon se; eski distrik i kapab ganny konsilte?  Msye Deputy Speaker definitivman wi.  Distrik i bezwen ganny konsilte dan tousala akoz distrik se li ki reprezant sa kominote kantmenm sa i en devlopman nasyonal.  E dan tou sa ki nou fer Msye Deputy Speaker, mon’n donn en lenstriksyon tou bann departman ki tonm anba mon responsabilite e tou bann lazans osi pou otan ki posib e o maximum posib pou fer konsiltasyon avek nou bann distrik akoz zot en stakeholder enportan.  Mon krwar Msye Deputy Speaker nou stil management i bezwen evolye.  I bezwen evolye pou vin enn kot nou annan sa lespri pou nou enkli tou bann group, tou bann stakeholder, tou bann dimoun ki konsernen dan konsiltasyon ler nou pe fer en devlopman lo nivo distrik ou menm lo nivo nasyonal.  E se sertennman sa ki gouvernman avek nou plan pou desantraliz enpe osi bann fonksyon, se sa ki gouvernman i pe esey fer dan lavenir. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 35 Onorab Vel.

 

HON JENIFFER VEL

Mr Deputy eski Minis responsab pou lanvironnman i kapab eksplik nou Lasanble ki plan son Minister pou rezourd sa problenm delo monte dan plato Pointe Larue depi kot UCPS ziska kot lakademi lapolis e osi kot lekol primer, segonder ek lakres Pointe Larue. Mersi.

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker. Departman lanvironnman avek Lazans Transport lo later in fer en letid lo sitiasyon dan plato Pointe Larue avek bi pou adres sa problenm linondasyon. Sa bann rekomandasyon swivan in ganny propoze swivan sa letid.

 

  1. Premye pou antreprann en proze ki enkli amelyor drenaz avek semen ki al ver lekol primer Pointe Larue avek bi pou elimin akimilasyon delo dan sa semen.
  2. Dezyenmman pou amelyor kapasite sa dren dan zalantour lakademi lapolis e bazar kot i kler ki sa dren napa ase kapasite pou desarz sa volim delo dan sa landrwa. I enportan pou note ki sa proze pou selman ede soulaz sa problenm linondasyon me i pa pou neseserman rezourd li a’n antye anvi ki  dan sa plato napa ase outlet ki travers runway kot Airport Pointe Larue pou desarz delo sorti dan sa plato pou al dan lanmer.

 

Dezyenm keksoz se pou ogmant progranm netwayaz ki ganny fer par seksyon wetlands anba departman lanvironnman e osi Lazans Landscape and Waste Management. Depi Fevriye sa lannen seksyon wetland pe netway bann larivyer ek lanmar dan distrik Pointe Larue enn fwa par mwan anba zot progranm outsourcing e sa i enkli netwayaz larivyer Nageon Estate, larivyer Anse Des Gênets viz a viz Cargo Terminal, lanmar deryer lekol segonder La Pointe Larue.

Mon oule note ki Lazans Landscape and Waste Management i netway bann dren lo semen prensipal tou lezour ki osi enkli semen Nageon Estate pou fer ki i annan bon sirkilasyon delo dan sa bann dren. An relasyon avek sa bann sitiasyon fodre note ki lazans transport lo later in dan lepase envestir bokou pou re-aranz lenfrastktir drenaz semen Pointe Larue pou agrandi kapasite e met bann gril ek slab avek trou pou kapab kaptir bann delo sirf. Sepandan menm avek sa bann amelyorasyon sa sitiasyon i reste enn ki pertinan baze lo 4 fakter enportan ki ti osi ganny idantifye par rapor task force ki ti ganny etablir an 2004 swivan gro lapli e delo monte enpe partou sa 4 fakter i konm swivan:

  1. Napa sifizaman lapant natirel ant Plato ek nivo lanmer dan sa landwa.
  2. Napa sifizaman pwen desarz pou delo al ver lanmer.
  3. Lefet ki sa gran plato Pointe Larue i anserkle par montanny ki ase apik lo tou kote e sa bann delo ki sorti lo sa bann montany I vin akimil dan plato, sa i ede pou ogmant lakantite delo ki desann e ki fer ki delo i monte rafal gro lapli e sirtou ler mare i mont.
  4. Logmantasyon bann konstriksyon dan lakaz dan zalantour sa lanmar in fer ki volim delo ki ganny desarze pandan letan lapli i ogmante e sa i ede pou ogmant sa load, sa volim delo dan sa landrwa ki fer ki i annan serten linondasyon ki swiv akoz sa. Mersi Mr Deputy Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab.

 

HON JENIFFER VEL

Mr Deputy etan donnen ki lotorite distrik i rekonnet ki nou pa pou trouv en solisyon total pou sa problenm linondasyon dan plato Pointe Larue, eksi Minis i kapab dir nou anvi ki letid ki DRDM ti fer an 2009 ti relye ki akoz nivo Airport enternasyonal Runway i pli o ki nou nivo par anba dan Pointe Larue e sa i ede, ki son departman pe fer avek bi pou kree plis desarz ver lanmer pou ed enn pti pe sa sitiasyon.

 

E dezyenmman eski Minis i okouran ki an 2009 ti annan serten travay ki lotorite distrik ti fer avek departman DRDM kot nou ti konstate ki dan sa rezyon apre flat SACOS  drenaz i zigzag sorti lo kote bor lanmer i koup lo kote montany e i retourn ankor e enn bann  rekomandasyon sete ki an 2010 zot ti pou vwar ki manyer pou kapab fer sa dren pas lo kote semen ver lanmer ki pou al zet li dan lanmar e sa travay pa’n ganny fer. Eski Minis i kapab dir nou akoz ki sa pa’n ganny pran an konsiderasyon anvi ki semen Pointe Larue i larout prensipal pou dan sid e letan gro lapli i okazyonnen zis parey nou ti vwar tar lannen pase sa i paraliz mouvman trafik pou les Mahe e sid. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon okouran ki ti annan serten tarvay ki ti ganny fer par DRDM e osi ant DA Ladministrasyon distrik ek DRDM. Pou premye parti sa kestyon ki manyer nou pou fer pou nou kapab ogmant bann pwen desarz atraver runway, sa i pou vini Mr Deputy Speaker ler alavenir nouvo dezyenm runway i ganny konstrir, i ava ed nou pou nou tanporerman ferm sa premye runway, koup bann channel bann dren ki ava kapab ede pou ogmant lakantite lespas ouswa lakantite landwa kot delo i kapab desarze. Me tan ki sa pa ganny fer nou pa pe kapab tous sa runway aktel pou bann rezon ki tre kler e nou pou bezwen kontinyen sey manage sa sitiasyon.

 

Mr Deputy Speaker sa travay ki lonorab pou Pointe Larue pe koz lo la ant DA ek DRDM sa letid ki ti ganny fer kot bann flat SACOS, bann rezidans SACOS la, in annan serten difikilte akoz landrwa, parey dimoun I kapab konnen I en landrwa ki annan bokou ros e granit e sa landrwa i annan serten travay sivil ki nou bezwen fer ki enkli blasting works ki nou pankor kapab fer li ziska prezan e ki ti ganny met on hold pou la rezon prensipal ki proksimite bann landrwa bann lakaz sa flat SACOS limenm and so  on i kapab annan serten lenpak lo stabilite e kapab fail sa bann building, so in ganny met on hold an atandan ki nou vwar bann lezot opsyon ki nou kapab enplimante dan le medyat e sa bann lezot opsyon i bann opsyon ki mon’n koz lo la dan mon larepons enpe pli boner. Mersi.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis i kapab dir avek nou si a okenn moman zot in konsidere annan en sistenm ponpaz ki konmsi zis koman gro lapli i tonbe e ki bann dren i komans plen ki otomatikman i ponpe pou ki i al tonm dan sa bann landrwa kot swa bor kote lo Cascade kot i ava annan en outlet lo lanmer oubyen lo bor kote Anse Faure ki ava ankor ennfwa annan en outlet lo lanmer.

 

Dezyenmman vi ki pandan plizyer lannen – mwan pandan sa 20an la mon krwar mon’n fatige tann koz lo problenm Pointe Larue akoz toultan i kontinyenman monte e toultan nou ganny dir pou dir solisyon –  la prezan nou pe al ganny solisyon permanan me ki apre i retonm parey. Vi ki lot zour zot in fer bann rigol pli gran e problenm i still parey parski zis plis volim me outlet pa pe marse, ankor enn fwa eski zot in konsider petet lev en pti gin nivo semen e ki pou son bann konsekans, konmsi ki bann lezot opsyon ki zot pe konsidere e anmenmtan osi bann pli gran rigol avek proper outlet spesyalman bor kote lo Anse Faure e parey mon pe dir combine avek en sistenm ponpaz. Mersi bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, met bann stasyon pou ponp delo i en opsyon ki nou’n konsidere. I en opsyon ki kapab ganny enplimante dan levenir akoz i annan lezot pei parey La Hollande ki fer li, kot i annan bokou bann nivo ki ba, pli ba menm ki lanmer. Me pou nou nou pa’n kapab fer li ziska prezan pou la senp rezon ki kou sa lenfrastriktir i enn ki tre o e nou pankor kapab afford pou nou met sa anplas pou nou kapab enplimant li. I vin avek serten konplikasyon osi akoz ozordi ou annan sa runway devan e ou bezwen rod en landrwa kot sa bann stasyon ponpe i kapab desarze toulede bout runway nor ek sid e in annan serten landrwa ki’n ganny idantifye kote sid, lo kote Katiolo – si nou met en stayon ponpe pou desarze la. Me parey mon’n dir i en travay ase konplike anterm son konpleksite teknik me pli enportan i en travay ki kout bokou e gouvernman pankor kapab met sa a’n aplikasyon. Pou lavenir Mr Speaker parey mon’n dir dan mon larepons nou pou kontinyen focus lo amelyorasyon bann drenaz otan ki posib e konsider lezot opsyon parey sa enn la ki’n gany monsyonnen la pou nou kapab kontinyen amelyore sa sitiasyon.

 

Fer monte nivo semen i osi en opsyon ki’n ganny vwar me i vin avek son konsekans. Fer mont nivo semen i vini i fer ki ler delo i akimile dan plato kot bann lakaz kot lekol partou si ou annan ou en semen ki pli o ki sa nivo i vin koman en baryer pou kapab anpes sa delo sirkil dan en fason efikas e dan en fason rapid. Kantmenm ou pou met dren i annan serten travay ase enportan ki nou pou bezwen fer pou met par egzanp en pon, me sa pon pou desarz kote? Se sa problem, sa pon pou desarz kote? I pou bezwen desarz lot kote sa semen e napa ase lespas pou sa delo desann akoz i annan en gran zistans ant kot sa landrwa par egzanp pou pran kot lekol La Pointe Larue i ete ozordi e ou get son pozisyon nor ek son pozisyon sid, ou annan lakademi lapolis dan sid ki en bon zistans, ou annan ou sa bout lagon ki dan nor kot semen ki mont kot sa Housing Estate i ete, i annan ase gran zistans la Anse Francois pou kapab sa delo sirkile e desann dan en fason vit anvi ki napa lapant. Lapant ki en problenm la e laponp i en problenm grav akoz i napa ase gradient pou fer sa delo al vit e kantmenm ou fer sa bann lezot fasilite i pou toultan annan par egzanp ler lanmer i mont i annan gro lapli, i pou toultan annan delo ki refoule la e se sa bann konplikasyon ki nou pe viv avek dan sa sitiasyon Pointe Larue Mr Deputy Speaker.

So fer mont nivo semen i pa neseserman en pli bon opsyon akoz i pou annan serten lezot lenplikasyon e lezot konsekans pou bann rezidans ki dan plato kot ou kapab annan back flooding ki pou pli agrave akoz sa nivo semen ki monte. Mersi.

HON MARIE LOUISE POTTER

Mersi Mr Deputy Speaker, Bonzour toulmonn. Mr Deputy Speaker Minis in mansyonn kestyon kou pou ponpaz ki a mon’n avi i ti ava solisyon enn pti pe pli imedyat si nou ti kapab raise sa larzan neseser. Eski son Minister in fer en costing pou gete konbyen ki sa opsyon ponpaz pou arive e eski son Minister in konsider demann kontribisyon bann biznes ki pe operate dan sa landrwa ki mon asire ti ava willing, ti ava aksepte pou fer serten kontribisyon anver sa proze tel ki UCPS, lendistri sigaret, pli lwen ankor bann ki pou servi sa semen, Katiolo e bann sitwayen prive ki ganny afekte par sa problenm lannen ale lannen vini e ki ti a kontan kantmenm fer serten kontribisyon pou alleviate sa problenm.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, sa opsyon ponpe i enn ki parey mon’n dir in ganny konsidere me pa an detay anvi ki bann kou inisyel ki nou ti pe regarde ti tre o. Konmela la nou annan nou en lekip sorti Zapon anba JICA ki swit a vizit Prezidan Michel meeting TICAD ki ti fer an 2009 Tokyo, gouvernman Zapon in anvoy en lekip isi pou fer en letid lo coastal erosion e osi lo flooding lo bann low lying areas tel ki parey Pointe Larue e sa i enn bann landrwa ki zot pe travay lo la an se moman la avek bi pou nou kapab annan en proze pilot, pou kapab annan bann opsyon pou gete ki manyer nou kapab deal avek sa sitiasyon mon selman La Pointe Larue me servi sa koman en model

pou bann lezot landrwa parey dan plato La Digue pou lavenir.

 

Mr Deputy Speaker sa kestyon kontribisyon i enn ki enportan akoz nou’n deza koz lo la anterm devlopman en kominote, bann biznes ki pe deservi sa kominote me ki osi baze dan sa kominote, a mon avi i annan en serten responsabilite, sa ki nou apel corporate citizenship, corporate responsibility pou ede avek bann proze ki kapab amelyor sa lanvironnman kot zot ladan e osi benefisye zot. So parey Onorab Potter in dir, mon krwar dan lavenir ler nou pe fer bann tel proze nou pou apros sertennman bann diferan lenstitisyon, bann diferan lakonpanyen pou gete, menm bann endividi pou gete si zot kapab envestir osi dan bann tel fasilite. Me son kou kapital pou en tel proze ponpaz i enn ki pou tre o. Mon pe koz dan bann dizenn milyon roupi pou en tel proze dapre bann lestimasyon ki nou ti’n fer inisyelman. E pou sa osi nou kapab apros bann lezot lorganizasyon enternasyonal par egzanp infrastructure trust fund anba African Development Bank nou kapab osi apros European Investment Bank anba zot bann lalinny kredi lenfrastriktir e se sa bann keksoz ki nou pou fer ennfwa ki nou’n kapab etablir tou bann diferan opsyon. Me pou limedya  la sa ki mon’n propoze dan mon larepons bomaten i bann aksyon ki nou pou antrepann a’n atandan ki nou ariv lo bann keksoz pli lonterm pou sa problenm dan levenir. Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 36 Onorab Francoise.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Mersi Mr Deputy. Bonzour tou dimoun ki pe ekoute. Mr Deputy eski Minis responsab pou transpor i kapab enform zabitan Anse Royale akoz ki sa proze drenaz avek semen Remiz Estate in ganny fer konpletman en kote semen e par bout lo lot kote.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, proze drenaz avek semen Remiz ti sipoze ganny enplimante toulede kote sa semen me anvi ki kote gos sa semen an alan ver Remiz i encroach lo serten   propriyete prive, propriyeter pa’n donn zot konsantman pou fer sa proze e sa drenaz in bezwen ganny fer par bout lo sa kote seme. Sa proze ki ti konplete an Desanm 2010 in kout en sonm apepre 723 mil roupi avek sa bann bout lo kote gos ki nou’n kapab fer e avek sa bout lo kote drwat ki nou’n fer a’n antye. Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab.

 

HON TERENCE FRANCOISE

Mr Deputy lefe ki right of way pou al Remiz ti plis ki ase pou fer en semen standar enkli drenaz toulede kote semen, akoz ki SLTA pa’n vwar li neseser zis pou shift sa semen dan son landrwa apropriye e dezyenmman vi  ki sa travay drenaz ek pon in kree en kantite trou dan semen e pli pre avek sa pon zis dan larantre flat Remiz ler lapli i tonbe bann zabitan i ganny en kantite difikilte pou sirkile, akoz ki Land Transport apre plizyer repriz par lotorite distrik pa ankor vwar li neseser pou vin amelyor sa semen oubyen donn sa semen en nouvo sirfas. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker mon annan en orthophoto la e osi mon annan ne plan teknik devan mwan sa lalinnyman semen ki pe pase ki al Remiz. E mon kapab fer resorti avek Lasanble ki sa propozisyon ki Onorab in met devan i pou fer ki si nou enplimant li lo sa right of way, sa semen pou bezwen ganny fer bokou pli etwat ki i ete aktyelman akoz spesifikman kot sa bann landrwa ki bann propriyete prive ki nou pe board avek sa semen i annan serten landrwa ki enpe pli etwat e sa i pou fer ki nou pou konpromet sa semen an term son larzer pou transpor kapab pase. E sete pou sa rezon ki Land Transport Agency ti esey negosye atraver distrik pou sa bann dimoun donn enn pti pe lespas. I annan en bann ki annan son hedge, i annan son fencing ki nou ti ava repare, nou ti ava ranplase me zot pa’n dakor pou fer sa. E in annan menm ki’n dir akfer fodre fer drenaz akoz dan sa landrwa zanmen delo in deza monte e zot pa vwar nesesite pou zot donn zot  later pou fer drenaz lo la. So pou sa bann rezon Mr Deputy Speaker, short of gouvernman al fer akizisyon, gouvernman in bezwen fer sa proze dan sa fason ki mon’n eksplike.

 

Lo kestyon repar sa pon ek sa semen Msye Deputy Speaker, sa i en keksoz ki pe ganny konsidere anba nou bidze pou reparasyon bann semen segonder sa lannen e enpe plitar ler mon pe donn mon statement mon ava petet tous lo la enn pti pe si i neseser me mon kapab dir deza sa pe ganny konsidere dan nou progranm pou sa lannen. Mersi.

HON JANE CARPIN

Bonzour Minis, bonzour toulmonn e tou dimoun ki alekout. Mon kestyon pou Minis i koumsa: Vi ki i annan plis ki 5 an depi ki alokasyon lakaz in ganny fer ek zabitan Remiz enn e in annan ase bokou letan pou zot negosye, eski Minis i kapab dir nou akoz ki zot in donn permisyon pou fer semen bann propriyeter prive ki sitan pli larz ki en drenaz e ki zot pa’n vwar li neseser pou ensiste pou negosye pou ki drenaz osi i ganny fer dan sa proze, e pa tro lontan Minis pou devlopman nasyonal in anonse ki proze Remiz 2 osi pou ganny fer, eski Minis i kapab asir sa lasanble ki ennfwa pou tou bann problenm drenaz lo tou bann housing estate enkli Remiz e pou Remiz 2 i ganny fer, e ki i pa vin en problenm ki ganny repete pou bann lezot housing estate. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, mon’n eksplike ki sa proe semen i enn ki swiv sa right of way e ki pou nou kapab asir drenaz lo toulede kote semen i ti pou bezwen ki nou encroach lo serten propriyete prive ki nou pa’n kapab fer li. Mon pa kapab eksplik plis ki sa an term donn en zistifikasyon akoz sa bann dimoun pa’n oule donn zot landrwa pou kapab fer drenaz. Me sa ki mon kapab dir se ki lo kote drwat sa semen ler ou pe ver vilaz Remiz i annan en dren tou dilon sa semen ki kapab deservi sa semen dan ka kot sa kote gos i pa ase. So le mye ki nou’n kapab fer dan sa proze se sa.

 

An sa ki konsern sa dezyenm parti sa kestyon i toultan lobzektiv gouvernman pou fer sir ki dan tou nou bann proze ki nou fer dapre resours ki nou annan a nou dispozisyon nou tackle tou bann eleman lenfrastriktir me parkont Msye Speaker i pa toultan posib pou nou fer li en sel kou a sa moman kot sa proze pa pe materyalize akoz bann kontrent ki nou annan an term nou bann finansman pou nou fer serten travay. So parey nenport ki pti pei ki pe devlope, nou fer li fir an mezir e nou fer li par faz, nou fer proze lakaz, nou fer semen, nou fer drenaz otan ki posib anmenmtan me ler i pa permet, i pa posib, nou fer li ofir an mezir me evantyelman nou lenfrastrirktir i la i a zour e i ganny mentenir. Mersi Mr Deputy Speaker.

 

HON MARIE LOUISE POTTER

Mr Deputy mersi bokou. Mr Deputy lefe ki Minis in dir nou ki bann rezidan dan sa rezyon in konfirmen ki delo pa monte la dan letan lapli e ki napa nesesite met sa dren lo sa kote semen, e lefe ki Minis in osi dir ki sa dren ki deza egziste lo sa lot kote semen ki li i antye, i pa par bout i ase pou anmas sa problenm delo ler i annan, si i annan, eski Minis pe dir nou ki ti napa vreman  nesesite al fer sa dren lo sa de kote semen in the first place.

 

E ki dezyenmman eski alavenir pou evite ki i annan sa bann tel sitiasyon ki avanler menm sa proze i a ganny fer, sa semen kot i pou pase, sa dren kot pou pase, si pou annan enn, si pou anann 2, eski tou bann parti prenan  konsernen depi lotorite distrik, bann rezidan, bann propriyeter i ganny konsilte pou ki tou dimoun i a koz en sel langaz e sa proze i ava ganny ownership sa kominote e i ava vin pli fasil pou sa kominote an retour donn sa wayleave pou fer sa bann proze parey pa zis pandan Remiz me dan tou distrik ki sanble mwan sa i en problenm mazer ozordi. Mersi Bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, sa drenaz idealman ti merit ganny fer lo toulede kote semen pou kapab ede dan bann letan gro lapli tir enpe sa delo ki lo par deryer, mon pa pe koz lo delo lo semen la,  me mon pe koz lo delo par deryer akoz par deryer i annan en larivyer, en bout lanmar, pou bann dimoun ki konn sa landwa e sa delo i bezwen ganny desarze ver bor lanmer e i pas atraver sa lanmar kot sa pon i ete e sa 2 dren i konmans kot sa pon i ete la.

Lo sa kote gos in annan en longer 45 met lo en total 283 met ki’n konplete lo sa kote gos. Lo sa kote drwat total a’n antye 283 met in fini ganny konplete. E sa bann dren son lobzektiv sete pou osi ede pou desarz enpe presyon lo sa lanmar enpe pli deryer pou anpes  si i annan gro lapli pou anpes sa back flooding dan vilaz Remiz limenm akoz sa landrwa i enpe marikaze e i annan delo ki sirkile dan sa landrwa. Vwala rezon ki nou ti oule fer sa dren lo tou le de kote me parey mon’n dir i pa’n posib akoz in annan 3 endividi, 3 propriyeter ki pa’n aksepte pou fer sa e sa i aport mwan sa dezyenm parti sa kestyon konsiltasyon pou bann proze ler nou pe fer ki dan son totalite la kominote i vin on board, i partisipe e i annan ownership sa proze.

Mr Deputy Speaker mon ava sit ou en ka dan distrik Plaisance kot mon’n deza reponn en kestyon dan sa Lasanble lo semen Mona Plaisance Belvedere kot en kominote antye pe ganny met otaz pou en semen par en endividi e ziska ozordi sa endividi pou bann rezon ki i konnen pli byen limenm pankor oule donn akse ant gran rout Belvedere ek semen Mona e larestan semen Mona in fini ganny fer kot ou annan ou en bon pe vyeyar, en bon pe dimoun ki bezwen ganny anmennen lo lanmak ozordi e zot ankor pe pas martir akoz lanbilans e lezot transport tel parey Taxi pa kapab monte.

Mr Deputy Speaker, sa prosesis konsiltasyon i non selman bezwen sorti kot gouvernman me i bezwen sorti osi kot bann rezidan dan lakominote ki zot pare, ki zot annan sa leker, zot annan sa bonn volonte pou zot ed lakominote pou devlope e non pa annan bann lentere pirman personnel. Mon krwar la nou annan en mindset change ki nou bezwen travay lo la, si mon kapab dir sa e nou bezwen kontinyen ede pou edik nou bann dimoun pou fer zot konpran bann benefis ki bann tel fasilite i anmennen par egzanp sa semen Remiz i pe servi sa trwa propriyeter, sa dren i pe deservi zot. Pou ki rezon ki zot pa oule sa dren i pase, i annan en rezon ki nou bezwen kapab kontinyen eksplike, fer konpran pou kapab annan sa konprenezon finalman ant bann dimoun, bann propriyeter ek lakominote pou benefisye tou dimoun. Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 37 Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Deputy Mersi, mon kestyon pou Minis; Eski Minis pou Lanvironnman i kapab eksplik sa Lasanble si bin ki’n ganny mete deryer sant rekreasyonnel dan distrik St Louis pa kapab ganny met en lot landrwa.  Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Speaker bin ki ganny trouve deryer sant rekreasyonnel Distrik St Louis ti ganny plase a la demann Ladministrasyon distrik dan sa landrwa an 2009 swivan problenm illegal dumping ki zot ti pe fer fas avek dan zalantour sa landrwa. Sa bin site i deservi sa block flat par deryer sa sant rekreasyonnel osi byen ki lezot zabitan ki reste dan zalantour sa sant. Sa bin i ganny trouve lo later leta e i difisil a sa moman pou trouv en lot landrwa apropriye kot i kapab ganny plase anvi ki lezot landrwa dan zalantour i tonm lo bann propriyete prive e sa i re-anmenn mwan lo sa menm problenm ki mon fek koz lo la. Fodre note ki larzan pou Landscape and Waste Management i souvannfwa rankontre bokou difikilte pou idantifye bann landrwa ideal pou konstrir bann bin site e sa i kapab annan pou fer avek teren, konsantman propriyeter prive osi byen ki zistans avek bann landrwa rezidansyel.

Se pandan i kontinyen annan bokou demann par manm piblik pou retir bann bin site ki ganny trouve dan zot visinite pou bann diferan rezon. Pou redwir ouswa elimin bann tel demann, Landscape and Waste Management Agency fer li son devwar pou travay a’n etwat kolaborasyon avek ladministrasyon distrik pou idantifye bann landrwa ki ideal e ki benefisye tou dimoun an zeneral.

An prenon kont osi kou finansyel ki atase pou konstrir sa bann lenfrastriktir, tou prekosyon i ganny pran pou asire ki i annan bann bon rezon valab pou zistifye zot relokasyon oubyen zot demolisyon, dan sa ka Mr Deputy Speaker nou pa pe kapab relocate sa bin site pou le moman.  Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab.

 

 

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Deput. Mon ti a kontan demann Minis anvi ki mon’n tann koz bokou lo konsiltasyon, eski dan bann distrik i annan konsiltasyon sa ki konsern par egzanp lo kantite oubyen kote bin i ganny mete dan bann distrik anvi ki i pa okazyonn loder oubyen delo sal ki koul dan lakour bann fanmiy zis parey i leka kot sa enn i ete deryer sant rekreasyonnel akoz delo sal i koul kot lafanmiy Jerry Adrienne e sa dust bin napa en pti platform beton ki i asiz lo la.

 

Dezyenmman mon ti a kontan demann Minis anvi ki sa bout semen ki komans deryer sant rekreasyonnel i pa an bon eta ziska kot dust bin i arive e ziska kot block flat ki ou’n mansyonnen ki deservi bann dimoun ki deservi sa dust bin, eski kan ou Minister i kapab dir nou kekfwa zot pe mazin resirfas sa bout semen pou ki sa i fasilit bann transpor ki vin tir salte deryer sant rekreasyonnel ki afekte lafanmiy Adrienne ki zis bin i obor zot lakour pou ki zot fer li en pti pe pli regilyerman. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker otan ki posib Landscape and Waste Management Agency i fer son travay a’n etwat kolaborasyon avek lotorite distrik ler i pe fer bann tel travay parey konstrir en bin site ouswa relocate en bin site akoz se lotorite distrik ki konnen an konsiltasyon avek bann sitwayen dan sa distrik ki bann landrwa ki pli apropriye pou fer bann tel travay e met bann tel anplasman. Konsiltasyon alor i pri mordyal e i enportan dan bann tel travay ki nou fer lo nivo Landscape and Waste Management Agency dan bann distrik e sa i ganny fer, mon kapab asir sa Lasanble e tou dimoun ki alekout ki sa i ganny fer lo en baz tre etwat ant DA ek Landscape.

 

Mr Deputy Speaker pou repar sa seksyon semen par deryer sant rekreasyonnel, i en demann ki’n ganny fer e i ava ganny konsidere anba nou progranm pou bann reparasyon nou semen pou lannen ki la devan nou. Me mon oule fer resorti ki sa i en semen ki deservi sa sant prensipalman me osi en parti sa lakominote la e i annan en nesesite pou nou kapab mentenir li me i pa posib toultan pou nou mentenir a en sel moman tou bann pti semen tel parey sa, sa ki nou apel bann feeder roads ki deservi en pti kominote pou bann rezon ki napa ase resours. Me Mr Deputy Speaker parey mon’n dir nou pou fer nou mye pou nou kapab tackle tou sa bann issue ofir an mezir ki nou kapab fer li. Mersi.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Deputy Speaker mon ti a kontan demann Minis anvi ki sa problenm i enn pti pe zeneral e bokou propriyeter i mefyan viz-a-vi pou donn permisyon pou enstal bin avek problenm ki bann bin site pa ganny proteze ki lisyen i vin zet bin e i trenn bann salte lo sa propriyete prive e apre osi tou sa bann bin site i osi si i pa ganny well managed, i en latraksyon pou bann lera and so on. Eski Minis atraver son bann departman zot annan en proper management pour sa bann site ki par egzanp pwazon i ganny mete otour sa bann site pou elimin petet sa bann lisyen e menm lera ki vin frekant sa landrwa. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mersi Mr Deputy Speaker. Wi mon kapab konfirm avek Lasanble e tou dimoun ki alekout ki bann bin site i tonm anba en management plan e anba en schedule of works spesifik pou bann kontrakter ki netway sa bann bin site dan sak distrik Mr Deputy Speaker i annan en kontrakter ki ganny allocate sa louvraz pou li netway bann bin site lo en baz regilye e dapre bann norm ki Landscape and Waste Management Agency i etabli e dapre bann norm ki nou an zeneral nou etabli avek STAR ki propriyeter sa bann bin pou zot fer sir ki sa bann bin i an bonn eta i pa koule e i pa annan bann keksoz fele lo la kot bann salte i kapab tonbe enswidswit. Les mwan dir ki avek STAR i annan serten difikilte pou nou kapab asire ki zot maintain sa bann bin, ouswa zot ranplas sa bann bin lo sa frekans ki nou nou ti a kontan vwar li fer e i annan bokou  travay ki’n ganny fer pandan sa bann lannen, lannen 2010 pou reviz kontra avek STAR pou enkorpor bann nouvo paramet ki bokou pli strik dan zot performans zot kontra pou tir salte pou bann bins enswit swit e Landscape and Waste Management Agency i annan sa responsabilite nasyonal pou fer sir ki sa i ganny fer, ki bann bin i ganny netwaye, bann bin site i ganny lave, dezenfekte enswidswit.

 

Lo dezyenm kestyon bann lezot vermin, bann lera enswidswit    ki vin kot sa bann bin site, wi i en problenm e wi mon konfirmen ki i annan pwazon ki ganny mete kot bann bin site lo en baz regilye pou kapab detrir sa bann vermin ki vin propaze dan sa bann landrwa. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 38 Onorab Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi. Mon kestyon pou Minis i, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble anvi ki distrik St Louis i baliz ek lavil e lapropte i reste en problenm, lekel ki’n ganny kontra pou netway nou distrik.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, kontrakter ki’n ganny kontra pou netway distrik St Louis i konm swivan; pou netwayaz zeneral i annan 2 zone, zone 1 i Uranie and Sinon Cleaning Agency, e sa i konpri semen St Louis depi kot Tip Top ziska dan krwaze semen Le Niol, i enkli semen Waterloo, basen St Louis, semen Stevenson Delhomme, Flat Geers e osi bann seri peron enter konekte dan sa zone.

 

Dezyenm zone se Msye Randy Jean-Louis. Msye Randy Jean Louis in ganny sa zone 2 ki kouver semen Dar Danyel, Lari Okler, semen Serret, semen Creve Coeur an antye, semen feeder Meryl e osi en seri peron ki konekte semen Serret ek Belonie 1, 2 e 3 osi byen ki landrwa Roche Bois.

Pou netwayaz bann bin site se Msye Eddy Hoareau ki’n ganny sa kontra. Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter.

 

HON SANDY ARISSOL

Mon ti a kontan demann Minis si i kapab dir nou dan sa 3 dimoun ki’n ganny kontra, konbyen lezot zabitan Saint Louis ki ti montre lentere pou zot donn en koudmen netway zot distrik, lekel zot e akoz zot laplikasyon in ganny rezete. Dezyenmman mon ti a kontan demann ou, mon ti a kontan demann mon kestyon Onorab Larue a Minis. Mon dezyenm kestyon anvi St Louis i en distrik ki reste sal dan plizyer landrwa par egzanp deryer sa sant ki nou fek koz lo la kot bann bin site i ete obor bann flat dan bann rigol, dan bann dren, dan bann semen segonder Minis, alor mon ti a kontan demann ou eski bann kontrakter ki pa pe delivre pou netway distrik ki zot in gannyen eski i annan en lot mekanizm par egzanp kot i annan ranplasman, eski sa bann dimoun i ganny mete lo en dele letan – eski zot ganny supervised enn pti pe zot travay ki zot ganny fer, eski bann dimoun ki lo kontra ki pa pe delivre e i annan konplent swa atraver ladministrasyon distrik, swa atraver en endividi, eski i annan bann aksyon ki ganny pran avek sa bann dimoun. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker pou reponn sa premye parti kestyon, konbyen dimoun ti tender pou netwayaz St Louis, mon napa sa lenformasyon avek mwan me mon kapab fer Onorab ganny sa. Me sa ki mon kapab dir se ki sa prosedir in pas atraver sistenm tender anba Procurement Act e Procurement Unit anba Minister Finans in pran desizyon final lo bann seleksyon bann dimoun ki in ganny sa bann kontra, sa 3 dimoun ki’n ganny sa kontra. Pou monitoring travay se responsabilite Landscape and Waste Management Agency e ladministrasyon distrik konzwentman pou zot monitor travay ki pe ganny fer dan distrik an sa ki konsern netwayaz, deblok dren enswidswit e in annan bokou lenstans dan le pase, resaman menm kot bann kontrakter ki pa ti pe perform apre zot premye, zot dezyenm warning zot in ganny terminate an term zot kontra. Setadir kontrakter i ganny li en sistenm premye warning, en dezyenm warning e twazyenm lofans ki ganny fer, son kontra i ganny terminate si i pa pe improve. Si i annan problenm dan distrik St Louis ki Landscape and Waste Management Agency i devret okouran, mon ava follow up lo la e nou ava fer sir ki bann landrwa ki pa pe ganny netwaye  i ganny adrese an term netwayaz sa bann landrwa. Mersi.

 

HON DAVID PEIRRE

Mr Deputy mon ti a kontan demann Minis anvi serten lenkonvenyans ki serten laspe netwayaz lavil i koze, paregzanp letan bann salte i ganny tire pandan lazournen i annan loder e i koz konzesyon trafik, eski gouvernman pa vwar li neseser pou met bann mekanizm anplas pou fer sir ki sa aktivite i ganny fer pandan aswar.

 

Dezyenmman anvi ki nivo netwayaz lavil i ganny eleve lo en standar vreman o selman pandan letan ki nou annan en eleksyon, akoz oubyen eski Minis i kapab dir nou kwa ki difisil pou son gouvernman pou mentenir sa standar pandan en peryod 5 an pandan ki en gouvernman i ganny elekte e eski Minis i kapab dir nou lo kote St Louis an relasyon avek kestyon Hon Arissol, ki pwen kontak ki bann dimoun St Louis pou annan anvi ki St Louis lo sa size, anvi ki St Louis napa en DA. Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker pou retir bann bin salte dan lavil, otan ki posib laranzman avek STAR se ki zot fer li apre bann ler normal travay setadir 8er, 4er dan lavil. Me pou bann diferan rezon ki STAR in eksplik nou ki zot eksperyanse i pa toultan posib pou zot donn sa servis pandan sa bann letan, zot annan en problenm lekipman, zot annan en problenm mendev e ki fer ki zot annan zot bann distrik lo Mahe, sa bann distrik lo Mahe pou deservi a tou moman. Prezan i annan serten dekalaz parler ki STAR i eksperyanse pou zot kapab vin tir bin par egzanp granmaten avan dimoun i konmans desann a gran kantite dan lavil ouswa enpe lo tar dan aswar e sa i fer ki i pa toultan posib ki parey mon dir pou zot swiv sa progranm. I annan en progranm me i pa toultan posib pou zot swiv sa progranm a lalet dapre bann ler ki ganny stipulate, ki ganny spesifye.

 

Dezyenm parti sa kestyon Mr Speaker mon pou rezet sa alegasyon ouswa sa kestyon ki dir ki gouvernman i fer en zefor pou netway lavil zis ler eleksyon. Gouvernman e Seselwa an zeneral i pran bokou lafyerte dan zot lavil Mr Deputy Speaker. Zot annan en gran plezir ler zot vwar lavil i ganny anbelir, i prop, i annan bokou bann fler, bann plant enswidswit e i annan bokou travay, bokou zefor e bokou larzan ki ganny mete dan anbelir nou lavil an se moman i tonm anba responsabilite Landscape and Waste Management Agency e mon kapab petet dir ki zot a kapab vwar pou zot menm ki depi lannen pase,  menm avan ti annan sa bann zafer eleksyon in annan en gran travay ki’n ganny fer pou amelyor standar e labote nou  lavil e en keksoz sa gouvernman i pou fer se i pou kontinyen fer sir ki nou lavil I vin enn ki atiran, ki pezib, ki annan labote ki zoli e nou pou kontinyen devlop bann nouvo keksoz parey bann fountains, parey bann nouvo landrwa ver, bann diferan kouler fler partou pou asire ki vcktoria i reste sa pti bizou koman nou kapital nou pei. Mersi Mr Deputy.

MR DEPUTY SPEAKER

Kestyon 39 Onorab Loizeau.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Mersi Mr Deputy, bonjour Minis, bonzour tou dimoun alekout. Mr Deputy mon kestyon i lir koumsa; eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble e osi bann zabitan Bel Air e Sans Souci ki kriter zot pran pou ki bann travay netwayaz semen i ganny donnen. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, kriter ki ganny servi pou bann dimoun ki pe met bid pou partisip dan tender netwayaz distrik i konm swivan:

  1. Fodre ki sa dimoun i pa en kontrakter lo nivo grad 1, 2 ou 3.
  2. I bezwen normalman en rezidan sa distrik kot i anvizaze partisip dan tender pou netwayaz sa distrik
  3. I pa propriyeter en gran biznes ouswa en gran lantrepriz.
  4. Bann dokiman neseser i bezwen ganny konplete e sa i ganny enkli form bid, sa form bid ki i servi, detay lo sa biznes sa endividi, son profil, son lakonpanyen, bann detay sa lakonpanyen son bill of quantities pou sa travay avek detay presi lo tarif ek total par mwan, par lannen, pou li fer sa travay. Tou sa bann bid i ganny evaliye baze lo sa bann 4 kriter ki mon’n donnen e kontrater i ganny akorde pwen lo en sistenm pwen baze lo premye, zot kapasite e konpetans pou zot fer sa travay. Dezyenm, laspe teknik zot soumisyon. Trwazyem; leksperyans travay ki zot in deza annan e katriyem zot kotasyon. Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab.

 

HON NORBERT LOIZEAU

Minis an vi ki dan distrik Bel Air i annan bokou dimoun ki ti enterese pou fer sa bann travay e malezman dan distrik napa en dimoun Bel Air ki’n ganny sa bann kontra, mon plito vwar lezot dimoun, vi ki ou dir priyorite, pou bann dimoun Bel Air eski Minis i kapab dir nou ki kriter zot servi, eski sa bann dimoun ki’n met sa bann tender zot bezwen propoz pri pou sa travay dapre semen e osi si sa bann dimoun fodre zot annan en serten sonm a zot dispozisyon pou zot komans sa travay akoz mon vwar i annan serten dimoun ki’n vini ki pa reste Bel Air zot in komans avek naryen e ki annan serten travay ki pa’n ganny fer e zot in menm bezwen fer lezot dimoun vini pou vin fer sa bann travay. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, dan distrik Bel Air i pou le moman en leksepsyon avek bann norm ki nou etablir pou bann lezot distrik, mon ava eksplike akoz. Dan ka distrik Bel Air kontra pou tou le de zone ensi ki netwayaz bin ek bin site i ankor anba sa vye sistenm kontra ki ti ganny etablir avan le 1 Me lannen 2010 ki fer ki i pa an konformite avek bann kriter ki mon’n fek mansyonnen. Si sa kontra pa ti’n ganny demande pou re-tender an zilyet 2010, ozordi distrik Bel Air ti pou tonm anba sa nouvo sistenm e bann kontrakter Bel Air prensipalman ti pou’n pe partisip dan travay sa distrik. Malerezman bann bid ki ti ganny fer pa ti a laoter par sa bann dimoun dan sa distrik a sa moman la e zot in ganny demande pou re-tender e sa re-tender in ganny fer e pou ankor en dezyenm fwa sa lannen, pou bann rezon teknik, zot scope of work se zot kotasyon proze pou sa distrik pankor kapab ganny allocate avek bann zabitan Bel-Air e se sa konplikasyon e se sa problenm ki annan. Nou pe al re-tender ankor la, dat pe al ganny deside byento par tender board e nou pou ankor ennfwa relans sa travay pou Bel Air.

 

Lobzektif se ki nou donn bann dimoun Bel Air parey dan tou nou bann kominote, dan tou bann distrik se zot ki merit premyerman e prensipalman ganny sa loportinite. Alors nou annan nou ozordi sa 3 kontrakter ki ti la depi avan ki pa sorti dan sa distrik ki pe fer sa travay. An sa ki konsern sa bout kestyon, sa parti kestyon, eski nou fer ase due diligent parey nou dir pou gete si zot annan sa fon sa finansman ensidswit pou zot kapab fer sa travay; nou bezwen balanse, nou bezwen balanse akoz lobzektif la pou ed nou bann pti dimoun  annan en komansman e fer zot grandi e i vre i annan serten defayans, i annan serten mank kapasite finansye par zot ler zot pe komanse me lobzektif gouvernman se pou asire ki nou kontinyen ed nou bann pti dimoun dan distrik pou benefisye, empower zot e ed zot pou epanouir, pou grandi.  Souvannfwa nou bezwen balans sa parey mon’n dir pou regarde be vre tel dimoun i annan plis larzan, i annan plis fon deryer li me parkont sa pti dimoun osi li osi i annan sa kapasite pou li fer sa travay malgre ki son finansman pa neseserman a zour pou demare. E la i annan bann lezot mekanizm ki antre, i annan Concession ary Credit Agency (CCA) i annan DBS, bann pti loan DBS e menm bann labank komersyal kot sa dimoun i kapab ganny akse avek finansman pou li kapab antre prann sa travay. Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER

Onorab Ferrari apre Onorab Rose.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

Mr Deputy mon annan de kestyon ase senp lo kriter; premyerman mon ti a kontan demann Minis ki arive avek bann kontrakter ki pey zot travayer le 8, le 11 e ki bann travayer i bezwen al raport kot Landscape e in annan bann ka kot Landscape in bezwen tir larzan lo sa kontrakter, pey sa travayer. Eski tou travayer ki pa ganny peye pou bezwen al raport anba kot Landscape Agency prezan akoz i annan serten kontrakter ki pa pe meet zot peyman. Sa i premye.

Dezyenmman eski – e sa mon’n deza demande dan sa Lasanble Mr Deputy, eski i annan en monitoring ki bann kontrakter ki pran 2, 3 bwarer baka lobor semen, ki anmenn zot travay e ki pa deklar zot e ki pa pey zot pansyon, zot sekirite sosyal. Eski i annan en monitoring pou fer sir ki sa travay i ganny fer dan en fason apropriye dapre lalwa kot drwa bann travayer i ganny respekte. Mersi.

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, dapre lalwa ki an fors dan nou pei, tou anplwayer i annan sa lobligasyon legal pou zot deklar zot bann travayer, pou pey zot social security e pou asire ki zot bann kondisyon travay i an konformite avek Employment Act. I pa responsabilite Landscape ad Waste Management Agency pou li al monitor sa laspe sa travay me i responsabilite sa travayer ek Minister lanplwa ek menm departman finans, Revenue Commission pou asire ki sa bann keksoz pe ganny met an konformite.

 

Pou bann travayer ki ganny peye tar, Landscape in entervenir koman en fasilitater pou li ed sa bann dimoun, pou li ed sa bann travayer, i pa travay Landscape, i pa responsabilite Landscape pou asire ki sa kontrakter i pey son bann travayer lo dat ki i sipoze peye, si le 30, si le 31 or nenport ki zour. Parkont si sa travayer i annan li en repitasyon fir an mezir ki mwan apre mwan i pa pey son travayer a ler pou bann rezon ki pa neseserman valab, Landscape and Waste Management Agency i annan drwa donn li en warning, koup son larzan, pey bann travayer e evantyelman termin son kontra. Mersi Mr Deputy Speaker.

 

HON MARIE ANTOINETTE ROSE

Bonzour toulmonn. Msye Deputy eski Minis i kapab eksplike anvi ki sa konsern i  dan distrik Bel Air me osi dan diferan distrik, eksplik avek bann pti kontrakter rezon akoz i annan en kantite ki pa ganny kontra, si i annan plis kontrakter ki annan kontra e eski Minsi i kapab petet alavenir ofer training sa bann pti kontrakter lo ki mannyer pou zer byen zot biznes, ki mannyer pou bid byen pou ki zot osi zot kapab partisip plennman dan loportinite ki gouvernman Parti Lepep pe ofer zot. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, efektivman ler ou pran tou bann distrik lo Mahe, Praslin ek La Digue i annan apepre 75 kontra pou netwaye ek pou mentenir bann bin sites ki ganny donnen, an totalite 3 par distrik. Prezan i annan bokou plis pti kontrakter ki sa e i annan bann pti kontrakter ki ozordi zot pe koup zerb, zot pe fer maintenance dan bann lakour, zot pe fer landscaping dan lavil lo bann lezot landrwa lo highway, zot pe fer landscaping kot bann lotel, zot pe fer diferan travay dan bann diferan landrwa e zot osi zot eseye fer en bid pou ganny sa travay adisyonnel pou zot kapab travay dan progranm netwayaz anba bann kontra ki donnen dan bann distrik. Problenm prensipal se supply and demand an term lakantite demann ki annan, i annan apepre 75 parey mon’n dir e i annan bokou plis kontrakter ki disponib pou fer sa travay. Me en lot problenm ki nou rankontre se ki souvannfwa sa bann kontrakter ki ti pou kapab fer sa travay, ti pou kapab ganny konsidere pou sa travay zot kapasite pou zot prepar zot tender, zot bid, zot dokiman teknik e zot dokiman finansyel pou zot kotasyon i pa ala oter either zot grossly under estimate ouswa zot over estimate ki fer ki zot ganny eksklir dan sa konsiderasyon ler i ariv kot procurement committee dan sistenm tender board. E la kot sa laspe training i enportan e kot dan lavenir mon pa krwar i fonksyon Landscape and Waste Management per se me nou kapab konsider li lo en baz gouvernman pou nou kapab ed sa bann pti kontrakter dan tou bann sekter pou kapab amelyor e ogmant zot kapasite zestyon, setadir management zot biznes enkli laspe prepar bann kotasyon e prepar bann dokiman teknik. Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou a pran dernyen kestyon 40, Lonorab Sandy Arissol.

 

HON SANDY ARISSOL

Mersi Mr Deputy. Kestyon i lir, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble anvi ki bokou Seselwa ki pe rod en plas travay i bezwen ganny en character certificate ki ganny donnen kot kord gard santral eski zot annan lentansyon reviz sa pri. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker, pri pou character certificate ki lapolis i donnen i an se moman R200 e sa ti ganny pran lefe le 1 Novanm lannen 2008. Pou le moman gouvernman napa lentansyon reviz sa pri anvi ki i ganny trouve koman enn ki abordab an prenon kont tou travay ki involve pou fer resers lo background e character sa aplikan. Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter Onorab.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Deputy mersi. Mon ti a kontan demann Minis anvi ki i  annan  moto nasyonal ki dir leve e debourye, eski Minis ou Minister pa krwar poudir sa character certificate limenm li i deza en baryer, i pe anmar lipye sa zenn oubyen sa dimoun ki anvi leve e al debourye. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker sa kestyon character certificate in ganny fer resorti detrwa fwa oparavan e in annan serten diskisyon lo la ki mon pa pou retourn lo la me zis mon ava dir ki en character certificate i enportan akoz nenport ki anplwayer dan bann fonksyon ki parfwa i annan serten sansibilite, serten laspe sansib lo la i bezwen konnen ki kalite dimoun ki i anploye dan son lorganizasyon ou isi par egzanp dan gouvernman pou vin travay dan gouvernman. E se pou sa rezon ki i annan sa nesesite pou annan en character certificate pou bann dimoun ki vin travay dan bann serten travay ki enpe sansib ouswa kot i neseser pou fer li dan ka gouvernman. Mersi Mr Deputy Speaker.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou pou pran en break nou a retournen dan 15 minit pou nou pran PNQ ki pou kontinyen al on air.

 

(BREAK)

DEPUTY SPEAKER

Nou a kontinyen avek nou lot item lo nou Order Paper set the PNQ. Nou ava envit Lider Lopozisyon pour li demann son kestyon.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Deputy eski Minis responsab pour Lanvironnman i kapab dir avek Lasanble Nasyonal la ki prosedir konpansasyon pour zabitan La Misere e Pti Barbarons i dan staz final;

1             konbyen larzan eski ASCON in donnen,

2             kan eski sa pou ganny partaze ant bann diferan kategori dimoun ki’n ganny afekte,

3             akoz ki bann dimoun ki ti pe travay La Misere o moman sa katastrof  e ki’n ganny afekte e osi byen bann propriyeter ki lwe lakaz pa pe ganny konsidere,

4             kan eski travay ranplas tiyo pou konplete.

Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Premye parti sa kestyon, konbyen larzan eski ASCON in donnen. Mr Deputy Speaker larzan pa ankor ganny donnen par ASCON, sa pou ganny fer osito ki ASCON in resevwar konfirmasyon avek lofis Atorni Zeneral ki 85% tou bann claimants in aksepte sa lof ki zot in ofer.

 

Ziska yer apremidi poursantaz dimoun ki’n aksepte lof ASCON i konm swivan;

  • La Misere households 97.5%
  • Petit Barbarons, 100%
  • Lekol La Misere, 95%
  • E STA prosedir pe komanse byento.

Larzan total ki ASCON in aksepte pou peye i ariv en lavaler Rs99 milyon.

 

Dezyenm parti kestyon; kan eski sa pou ganny partaze ant bann diferan kategori dimoun ki’n ganny afekte. Osito ki ASCON i transfer sa larzan dan en kont ki’n deza ganny ouver avek Nouvobanq, bann mekanizm apropriye i ava ganny met an plas pou asire ki sa larzan i ganny byen distribye avek tou latransparans neseser.

 

Trwazyenm parti kestyon, akoz ki bann dimoun ki ti pe travay La Misere o moman sa katastrof e ki’n ganny afekte, e osi byen bann propriyeter lakaz pa pe ganny konsidere. Premyerman Mr Deputy Speaker i pa’n posib pou gouvernman kapab ganny en settlement avek ASCON ki kouver tou kategori dimoun. Si gouvernman pa ti aksepte sa sonm e kondisyon ki ASCON ti’n ofer dan zot lof final lamazorite dimoun ki’n ganny afekte pa ti pou ganny okenn konpansasyon e zot ti pou bezwen al an kour.

 

Dezyenmman i pa zistifyab pour en dimoun ki pa’n reste dan en lakaz menm si i propriyeter sa lakaz pou ganny peye an konpansasyon si i pa’n ganny afekte avek sa kontaminasyon delo. Fodre note ki labaz sa konpansasyon i lo dimoun ki’n ganny afekte dan bann household e non pa lo lekel ki propriyeter en landrwa an partikilye.

 

Trwazyenmman sak lokater ki pou ganny peye konpansasyon i annan en lobligasyon legal pou fer reparasyon sistenm delo dan sa lakaz kot i reste. Si sa propriyeter sa lakaz i pa satisfe avek sa reparasyon ki sa lokater i fer, i annan tou posibilite pou pran aksyon legal anba premye, sa tenancy agreement ki in sinnyen ant sa lokater ek sa propriyeter, e dezyenmman e osi enportan sa lagreman ki sa lokater i pou sinnyen avek ASCON. An sa ki konsern bann dimoun ki ti pe travay La Misere pandan sa peryod kontaminasyon delo, mon ti a kontan fer referans lo mon ladres dan sa Lasanble lannen pase lo sa menm size. Mon ti dir ki negosiasyon ti pe ganny fer avek ASCON pour zot ganny enkli dan sa konpansasyon. Mon ti fer mansyon lo plizyer kategori dimoun ki ti lo lalis negosiasyon. Pa tou bann kategori negosiasyon ki’n reisir aboutir Mr Deputy Speaker. ASCON in selman agree pou pey Rs250,000 konm konpansasyon adisyonnel par group pour 3 kategori ki staff e etidyan lekol La Misere ki pa rezidan La Misere, staff e etidyan Seychelles Tourism Academy ki pa rezidan La Misere, e bann lakaz ki’n ganny afekte dan serten rezyon spesifik Petit Barbarons.

 

Mr Deputy Speaker popilasyon Seselwa i devret konnen ki an plis ki larzan ki’n ganny ofer koman konpansasyon par ASCON, gouvernman in fer en zefor eksepsyonnel e pran son responsabilite moral pou apros enn de nou bann partener a letranze avek bi pou ogmant larzan konpansasyon bann endividi ki pa ti pou benefisye ase atraver sa lof ASCON, setadir lekol La Misere, Petit Barbarons rezidan e lekol Tourism Academy. Mon kapab anonse ki nou bann partener in kontribye en sonm adisyonnel Rs14,775,000 pour bann staff ek etidyan Seychelles Tourism Academy, e lekol La Misere ki pa rezidan La Misere, osi byen ki bann households spesifik ki’n ganny afekte Petit Barbarons.

 

Sa in fer li posib pou ofer en sonm Rs250,000 pour sak lakaz dan sa rezyon spesifik Petit Barbarons e en sonm Rs25,000 pour sak teacher ek etidyan lekol La Misere e STA me ki pa rezidan  La Misere.

 

Lot parti kestyon Mr Deputy Speaker, kan eski travay ranplas tiyo pou konplete. Travay ranplas tiyo i ekspekte konplete ver Zilyet sa lannen. Faz enn sa proze ti konplete an Zanvye sa lannen e sa ti konpri enstal bann nouvo tiyo lo semen Kennedy e konstriy 3 tenk delo 100 lit dan distrik. Mon oule note ki menm si PUC in fer lanons pou dimoun vin fer le neseser pou ganny nouvo koneksyon delo selman 3 lakaz ki’n vin devan ziska prezan. Faz 2 sa proze delo i pres pou konplete, e koneksyon bann rezidan Bovwar lo sa nouvo koneksyon i ekspekte finalize ver lafen sa mwan.

 

Mr Deputy Speaker travay i la, e ler tou zefor mal antansyonnen in fini evapore dan divan larzan in fini ganny donnen nou ava finalman konpran e aksepte ki i annan zis en laverite. Malgre bann zefor pou senm divizyon, konfizyon, pou ogmant presyon ek diskord pe kontinyen nou reste touzour ferm e determinen lo nou semen e nou pou fer li. Ranpli avek motivasyon pou ouver en nouvo paz dan nou zefor pou anmenn plis devlopman e prosperite dan distrik Grand Anse Mahe. Konstriksyon ankor plis lenfrastriktir, progre boner e prosperite pou tou zabitan distrik Grand Anse Mahe i annan en plas spesyal lo azanda gouvernman. Nou pa pou abandonn distrik Grand Anse Mahe malgre tou bann defi. Anmenmtan nou reste konfyan ki defi devlopman pou touzour la e nou nou ava travay avek konesans ek konviksyon ki defi pou anmenn boner e prosperite en pep pour en nasyon pa’n zanmen fasil me nou reste angaze pou asire ki bann levennman ki nou’n konnen pa repet  son lekor ankor.

 

Mr Deputy Speaker mon lapel ozordi se pou demande ki nou pres lape. Annou aret diviz nou bann dimoun La Misere, les nou kontinyen avek nou travay, les sa prosesis konpansasyon kontinyen ki tou dimoun i kapab ganny zot larzan. Byento, tre byento nou pou terminen, i pa pou pran bokou letan ankor avan ki ansanm nou aport en lot laviktwar pour Sesel. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Siplemanter.

 

HON WAVEL RAMKALAWAN

Mr Deputy eski Minis i kapab dir Lasanble ki formil ki pe ganny servi pou partaz sa Rs250,000 parmi bann manm en household, parmi bann propriyeter lakaz dan ka kot lakaz ti a pe ganny lwe pou li repar bann tiyo ensidswit, e plis spesifikman dan ka bann zanfan miner.

 

Dezyenmman vi ki Minis in anonse ki zot target sete 85% bann zabitan La Misere e ki ofet zot in depas tou sa bann target ki ASCON in demande avan ki i disburse larzan, eski Minis i kapab dir avek nou kan eski sa larzan pou ganny disbursed, e eski bann zabitan La Misere i kapab ekspekte ki avan le 21 Me zot ava’n ganny zot larzan. Mersi bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mr Deputy Speaker formil pou diviz sa larzan Rs250,000 par household ant bann manm sa household i en formil ki mon panse i ase kler. E sa se ki sa head of household ki normalman sa perdfanmiy ouswa sa merdfanmiy, sa propriyeter sa lakaz kot li ek son fanmiy i reste, i sinny on behalf sa bann lezot dimoun dan son household e i pran responsabilite pour sa larzan premye keksoz, e sa bann dimoun dan sa household zot apwent sa dimoun, sa head of household pou pran responsabilite pou sinny e aksepte sa larzan lo zot par, lo zot behalf.

 

Dezyenm keksoz se ki dan sa lagreman avek ASCON ki Atorni Zeneral in drafte ansanm avek bann avoka ASCON se ki ennfwa ki sa larzan in ganny peye avek sa dimoun ki pran sa responsabilite pou sa larzan, sa head of household prezan set a li fer serten travay reparasyon avek son lenfrastriktir, e sa i dan sa lagreman. Sa larzan i kouver son kou reparasyon lenfrastriktir delo dan son lakaz. So i annan sa pour li fer. E osi i annan li sa responsabilite pour li prezan partaz sa larzan dan en fason drwat, dan en fason zis e ekitab ant manm son fanmiy, sa i responsabilite sa dimoun ki aksepte sa larzan. An sa ki konsern bann zanfan anba laz, dapre sa lagreman zot annan en kont ki ganny ouver pour zot e zot par larzan i ganny mete ladan par zot head of household e sa i vin zot proxy e zot kapab tous sa larzan enpe plitar ler zot in ariv 18an. Me i annan serten dimoun, i annan serten fanmiy ki’n fer reprezantasyon lo sa size, zot in dir koumsa poudir be zot ti a kontan anmenn zot zanfan deor pou al fer bann check up medikal, e baze lo la mon’n konsilte avek biro Atorni Zeneral, i pou posib pou annan serten fleksibilite dapre bann demann nou pou bezwen vwar son kad legal propreman dir. Mon pa pe donn sa commitment ferm la be nou pe regard sa bann posibilite pour bann tel ka kot par egzanp dokter i dir ti a bon annan en serten provizyon pou en dimoun al fer en check up an deor pour son peace of mind, pour son lasante or nenport kwa.

 

So sa i en keksoz ki ankor pe ganny vwar e baze lo la enpe pli tar nou a kapab ariv lo en laranzman legal ant biro Atorni zeneral e sa head of household, sa dimoun ki pe resevwar sa larzan.

 

Sa ki reste nou pou fer la an term bann keksoz ki nou bezwen fer pou trigger sa peyman ASCON e sa se 85% sak group, sa 4 group i annan La Misere households, i annan Petit Barbarons, i annan lekol La Misere apre i annan STA, nou pe esper sa travay STA fini akoz nou bezwen ganny 85% la pou al koman en group. So osito ki sa i fini dan bann zour ki pe vini mon mazinen ver petet ankor en semenn me sertennman avan lafen sa mwan sa let avek acceptance 85% i bezwen ariv kot ASCON akoz kondisyon kler se ki avan le 30 Avril ASCON i bezwen resevwar konfirmasyon ki 85% la popilasyon afekte ki’n ganny ofer sa konpansasyon in aksepte sa konpansasyon. So si i annan retar avek STA i pou met retar tou bann lezot group, i pou met retar sa group rezidan 393, i pou met retar sa group Petit Barbarons, i pou met retar sa group lekol La Misere. E se sa kot AG prezan, Atorni Zeneral pe travay la pou fer sir ki nou konplet sa travay osito ki posib.

 

Ennfwa ki ASCON in resevwar sa let avan le 30 Avril then otomatikman e deswit dapre sa lagreman legal ki’n sinnyen avek AG sa larzan i ganny transfer imedyatman dan sa kont. E sa kont li prezan in fini ganny ouver, bann prosedir parey mon’n eksplike ava ganny met an plas pou asire ki i annan la transparans total, i annan en accountability lo ki manyer sa larzan i ganny donnen e la bann prosedir a ganny fer pou fer sir ki sak dimoun, sak endividi, sak household i ganny sa sonm dapre sa ki li in sinnyen e dapre sa ki li i sipoze gannyen. Mersi.

 

HON WAVEN WILLIAM

Mr Deputy mon ti a kontan demann Minis premyerman anvi ki i annan bokou spekilasyon si i kapab eksplik nou Lasanble e bann zabitan afekte Grand Anse Mahe, kwa ki’n kree bann retar kapab ariv lo sa sonm negosye.

 

E dezyenmman si i kapab eksplik sa Lasanble si son Minister i satisfe avek sa package konpansasyon ki zot in ariv lo la. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Ler mon ti fer mon statement dan Lasanble le 28 Septanm lannen pase, mon ti al an gran detay lo bann keksoz ki’n retard nou dan prosedir pou ariv lo sa settlement final, sa lakor an prensip ki nou ti pe ariv lo la avek ASCON, me apre sa in ariv ankor bokou konplikasyon dan lesans ki in annan bokou tirayman dan en fason anba latab, underground ou kapab dir, in annan bokou tirayman pou sey konvenk dimoun pou pa pran sa konpansasyon. E ziska yer swar ti annan dimoun lo teren Petit Barbarons pe sey konvek sa 100% ki’n fini aksepte pou go back e reject. So in met bokou retar dan sa prosesis akoz sa ki’n arive se egzakteman sa, se ki sa bann tirayman, sa bann konfizyon, sa bann keksoz ki’n ganny fer in ganny servi spesifikman pou met retar dan prosedir, ariv a en term avek sa konpansasyon ek ASCON. So i pa’n benefisye personn alafen dizour, in zis met retar dan prosedir e in met en dele dan bann dimoun ti pe esper zot larzan ki ti kapab petet ganny zot larzan enpe pli avan ozordi.

 

Dezyenmman Mr Deputy sa kestyon sa negosiasyon sa package i ti le mye ki nou ti kapab fer. Mon ti deza eksplike ki ti en negosiasyon ki ti tre tre konpleks, tre difisil avek en partener ki pa ti pe aksepte liability aksepte sa tor pour sa lensidan. E baze lo la, sa ki nou’n kapab negosye, sa ki mon’n anonse menm dan nou pwennvi gouvernman pa ti sifizan plito pour sa bann group lekol La Misere, STA avek sa bann rezidan Petit Barbarons ki an totalite tou le trwa group ti pou ganny en Rs250000 an totalite, setadir Rs250,000 pour Petit Barbarons, lekol La Misere ek STA.

 

Gouvernman prezan in go the extra mile, in santi li annan en lobligasyon moral pou fer sir ki sa bann dimoun i ganny en konpansasyon ki zis dan son lopinyon e ki ekitab ki fair. E se pour sa rezon gouvernman in apros nou bann partener ki nou bann zanmi e zot in fer en kontribisyon volonter donasyon sa Rs14.775 milyon ki pou ganny mete ansanm ek sa larzan pou fer sir ki sak teacher, sak etidyan lekol La Misere e lekol STA ki pa rezidan La Misere pou ganny Rs25,000 e sak household Petit Barbarons pou ganny li Rs250,000. Mersi.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Deputy mon kestyon pou Minis i sa kestyon swivan: Etan donnen ki dan sa La Misere settlement agreement ki gouvernman ek ASCON in sinnyen le 24 Mars 2011, sa lensidan i ganny dekriy koman enn ki’n arive tar 2009 e boner 2010.

 

Eski Minis i kapab dir nou klerman devan sa Lasanble ozordi si sa settlement i osi konpans sa trantenn lakaz ki’n ganny afekte avek en premye polisyon dezyel par ASCON, oubyen eski I zis kouver sa dezyenm lensidan kot polisyon i sewerage. Mon fer mon kestyon kler.

 

E deyzenmman eski Minis i kapab eksplike ki manyer Petit Barbarons in ganny deside lekel ki kapab claim e lekel ki pa kapab claim, akoz a sa zour i annan en kenzenn lakaz ki ganny afekte e ki zanmen in konnen si zot kapab claim e ler zot in ale, ler zot in aprann zot in ganny dir sorry lalis in fini fermen. Eksplik nou ki manyer sa i kapab arive ler nou pe regard en vizyon 2020. Mersi Mr Deputy.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Larepons sa de kestyon i enn ki kler. Sa settlement ki pe ganny ofer avek bann rezidan La Misere, sa Rs250,000 par household i kouver liability ASCON. Setadir sa lensidan sewerage ki ti arive on or about sa bann dat ki’n ganny mansyonnen le 14 Fevriye 2010. Me pour bann rezon legal e pou add ase pwa deryer sa quantum Rs250,000 ki’n ganny negosye, sa peryod ki’n ganny stipulate dan sa agreement i late 2009 to early 2010. Me mon oule fer kler ki ASCON napa okenn liability li dan sa problenm dyezel ki’n afekte bann dimoun Kennedy Road. Sa i en lot parti, en lot dimoun antyerman, e si i annan dimoun ki annan zot bann claim sa parey Onorab Georges i sirman konnen i pou form parti en lot prosesis ki sa bann dimoun in deza met an mars atraver zot avoka pour zot claim serten konpansasyon pour sa problenm afektasyon dyezel.

 

Mr Speaker dezyenm parti sa kestyon se ki manyer sa bann dimoun Petit Barbarons ti ganny deside. Sa in ganny fer atraver en legzersis ki distrik ti fer. DA an kolaborasyon avek son biro ki ti fer en serten travay kot zot ti vizit bann landrwa, bann fanmiy ki ti’n sipoze ganny afekte avek sa delo e baze lo la DA ti prodwir en lalis dimoun, en lalis lakaz ki dapre lenformasyon ki li in kapab gather, ki li in kapab akimile se sa bann dimoun ki ti’n ganny afekte par sa problenm. Mon pa okouran Mr Deputy Speaker si i annan ankor 15 lakaz ki ti’n ganny afekte ki pa’n ganny konsidere akoz sa lenformasyon pa’n zanmen vin kot mwan. Mersi.

 

HON CHARLES DE COMMARMOND

Eski Minis i kapab enform nou Lasanble eski gouvernman i krwar i normal ki sa bann dimoun ki ti pe travay La Misere e ki’n ganny afekte par sa problenm polisyon delo pa ganny okenn konpansasyon, e anvi napa bokou zot, e ki konsey alor oubyen sipor ki gouvernman i pe donn sa bann dimoun. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

I pa en kestyon fasil pou mwan reponn sa. Eski nou krwar ki bann dimoun ki ti pe travay La Misere sa moman donne e ki’n ganny afekte i pa devret ganny en konpansasyon? Larepons i of course nou krwar zot devret annan en keksoz pour zot, akoz zot osi zot form parti sa group ki’n ganny afekte. E i toutafe normal ki zot vin devan parey zot pe fer, parey i annan serten zot pe fer pour zot kapab fer reprezantasyon pou dir be mwan osi mon ti la, mwan osi mon’n ganny afekte. E gouvernman nou siport sa pozisyon e nou pa pe abandonn sa bann dimoun. Sa ki nou pe reprezante la dan sa lagreman se lobzektif pour nou clear lamazorite ki nou kapab a sa moman donne anba sa lagreman ASCON, akoz ASCON pa’n aksepte pour li pey bann travayer ki’n ganny afekte e bann viziter ki’n vin La Misere sa letan la. So nou pe clear sa issue ASCON avan.

 

Prezan Mr Deputy Speaker baze lo la, gouvernman i ava kontinyen travay, i ava kontinyen vwar bann fason ki nou kapab ede pour nou kapab fer en keksoz pour sa bann dimoun ki ti bann travayer a sa moman donne La Misere. Pour sa moman la Mr Deputy mon pa kapab fer okenn prononsiasyon final lo la, akoz priyorite la se pour nou clear sa mazorite bann dimoun La Misere. Me sertennman mon ti a kontan dir bann dimoun, bann travayer gouvernman pa pe oubliy zot, gouvernman pou kontinyen eseye rod en fason pour nou kapab rezourd sa problenm. Mersi.

 

Mr Deputy Speaker I annan bokou sa bann dimoun ki’n deza lodge zot claim avek DA.

(interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Order, order.

 

MINISTER MORGAN

Mr Deputy Speaker i annan bokou dimoun ki’n lodge zot claim avek DA me ki DA in dir ek zot tenir pour le moman akoz nou pe sey sort out sa 393 Petit Barbarons, STA e La Misere school. Sa i en gro travay e nou travay primordial pour le moman. Me selman Mr Deputy Speaker parey mon’n dir gouvernman pa pou oubliy sa bann dimoun e gouvernman pou ede pour nou kapab rezourd sa. Mersi.

 

HON NICHOLAS PREA

Mon ti a kontan demann Minis anvi ki plizyer fanmiy lo sa border Fairview ki baliz avek main road ki mont La Misere ki PUC ti menm konfirmen zot ti pe ganny delo sorti La Misere e osi plizyer fanmiy Solitid in soufer menm sentonm, e zot in malad zot in al lopital akoz ki tou bann fanmiy Fairview ki’n fer en claim pa’n ganny konsidere, e selman serten fanmiy Solitid ki’n ganny konsidere. E apre mon ti a kontan demann Minis anvi ki sa dokiman ki pe exempt tou bann parti lo responsabilite sa lensidan La Miser, eski Minis I kapab dir nou finalman lekel ki responsab dan sa lensidan polisyon La Misere. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Rezon ki bann fanmiy Fairview nenport ki landrwa ki zot ete pa’n ganny konsidere se akoz PUC ki provider delo trete dan sa landrwa in konfirmen dan bann lenvestigasyon ki’n ganny fer, PUC in konfirmen poudir sa bann dimoun ti pe ganny delo sorti stasyon tretman Ermitaz. Sa delo i ganny ponpe pou vin la anba parlao basen rouz Belle Vue apre i ganny ponpe pou ariv anler kot satellite way apre i ganny ponpe pou desann lo lot kote pou al Bovwar. Ti napa okenn reverse flow kot delo ti sorti lot kote pou vin sa direksyon akoz napa okenn sistenm ponpaz ki permet sa delo pou vin dan reverse direction. Par kont bann dimoun ki reste Solitid zot lo en lot laninny zot. E sa bann dimoun zot tou bann lakaz ki PUC in stipulate, ki PUC in spesifye poudir zot ti lo sa laninny ki’n ganny sa polisyon, zot zot pe ganny konsidere anba sa progranm konpansasyon. Si nou annan okenn omisyon then nou bezwen regarde.

 

Mr Deputy Speaker lekel ki responsab? Toultan gouvernman in maintain sa pozisyon ki sete sa kontrakter ASCON ki responsab pour sa lensidan polisyon La Misere. Prezidan in dir, mwan mon’n dir, tou bann reprezantan gouvernman in dir me pou purposes ganny en lagreman anba sa dokiman legal, ASCON ti ensiste enkli en clause kot li i deny liability, si nou pa ti accommodate sa clause of denial nou pa ti pe ganny settlement e bann ki pe fer tapaz dan sa Lasanble ti pou rod lezot rezon pou dir akoz nou pa pe ganny settlement. Nou nou’n travay Mr Deputy Speaker avek en konsyans pou fer sir ki mazorite bann dimoun La Misere ki’n ganny afekte i ganny en fair deal, e se sa ki zot in gannyen ozordi. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou a pran 3 dernyen kestyon. Onorab Potter, Andre, Ferrari, Rose.

 

HON MARIE-LOUISE POTTER

Mr Speaker la ki negosiasyon in ariv dan son staz final e avek sa 77.5 % zabitan La Misere ki Minis in dir in sinnyen 97.7% bann zabitan ki Minis in dir, in konfirmen in aksepte pou pran sa konpansasyon e byento zot pou ganny zot larzan, ki konsey ki gouvernman i annan oubyen ki travay ki gouvernman i ankor pe fer avek sa 20 ekek poursan zabitan ki pe refize pran sa konpansasyon e ki pe les zot kontinyen ganny anbete – 97 ouswa 77? Sa 3% ki pe kontinyen les zot ganny anbete. Ki gouvernman pe fer avek sa 3% ki reste ki ankor pe kontinyen les zot ganny anbete par bann politisyen dan lopozisyon pou pa pran sa konpansasyon e pe fer zot al an kour avek promes ki zot pou ganny plis larzan. Mersi bokou.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Sa ape pre 3% ki pa ankor pran sa desizyon final, sa 2½% akoz i 97.5%, sa 2 ½% ki pa ankor pran sa desizyon pour zot sinnyen, Gouvernman i dir avek zot silvouple reflesir byen ki bann opsyon ki devan zot. Opsyon zot ganny zot larzan ansanm avek bann larestan, lamazorite ki pe al ganny zot larzan byento, ouswa opsyon zot swiv serten konsey ki pa neseserman a la vi gouvernman bann konsey ki korek e zot ganny trennen an kour pandan en long peryod letan san okenn lasirans ki manyer sa prosesis legal an kour i pou terminen, e konbyen zot pou gannyen an kour finalman.

 

Mon krwar i enportan pou mwan lans en lapel avek tou sa bann dimoun pou dir zot ki sa ki zot pe gannyen la dapre Atorni Zeneral, dapre bann estimasyon ki in ganny fer, dapre statement ki mon ti fer le 28 Septanm lannen pase dan sa Lasanble konparan bann lezot ka afektasyon polisyon, aksidan ensidswit sa ki zot pe gannyen la is a fair deal. E silvouple reflesir byen avan zot ferm sa laport ki pe fermen ozordi akoz ozordi i dernyen zour pou zot vin sinny zot bann dokiman, reflesir byen avan ler zot ferm sa laport epi zot vwar poudir napa en posibilite pour zot retournen pou vin demann zot larzan.

 

Mr Deputy Speaker les mwan anons ek sa Lasanble ki yer swar serten endividi ki ti pe campaign Petit Barbarons pou dir dimoun go back e pa bezwen sinny zot dokiman ouswa retract sa ki zot in sinnyen zot zot in fini sinnyen zot dokiman. E mon annan levidans pou mwan kapab demontre sa si i neseser. Mersi.

 

(interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Order. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mon ti a kontan demann Minis an relasyon avek son repons pour kestyon inisyal kot in dir poudir i annan lagreman pour bann head of household fer distribisyon ekitab apre ki zot in fini fer bann renovasyon lo sistenm tiyo. Mon ti a kontan port a latansyon Minis e demann li pou klarifye dan bann sitiasyon e ki’n arive La Misere kot bann dimoun ki ti dan en relasyon letan sa polisyon ti arive e ki ozordi zot nepli dan sa relasyon, ki son Minister oubyen Atorni Zeneral pe fer pou asire ki sa bann dimoun ki’n ganny afekte zot ganny zot par konpansasyon pourki zot osi zot a kapab refer zot lavi. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker sa kestyon i enn ki konpleks akoz i involve relasyon personnel ant de endividi dan en lakaz, e normalman legalman dapre sa ki mon’n ganny eksplike se sa dimoun ki pe aksepte koman sa head of household i annan sa lobligasyon legal pour li asire ki sa partaz i ganny fer dan en fason ekitab ant sa de partner kot i resevwar sa larzan akoz i pe resevwar sa larzan pa lo son behalf li tousel me lo behalf tou dimoun ki dan sa household letan sa problenm ti arive. Alor la mon sizere si i annan bann tel ka zot pran konsey avek zot avoka e zot fer zot avoka entervenir pou kapab ganny just and fair settlement. Mersi.

 

HON JEAN-FRANCOIS FERRARI

De pti kestyon byen kourt. Premyerman mon ti a kontan demann avek Minis pou eksplik avek Lasanble ki manyer i annan serten household ki’n ganny separe an de oubyen an trwa e ki serten ladministrasyon distrik pa’n aksepte pou separe e ki nou konnen poudir i annan serten zofisye ladministrasyon distrik ki’n separ pour li an de e trwa so ki manyer sa keksoz pou marse.

 

E dezyenm kestyon mon ti a kontan demann Minis vi ki se Prezidan la Repiblik ki ti kas lalwa planning e ki ti donn ASCON go ahead pou fer sa travay kont desizyon planning, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki sa keksoz non respe lalwa planning pa pou zanmen ganny fer ankor e ki Prezidan James Michel i pare pou aksepte full liability pou tou sa problenm ki’n arive La Misere. Mersi bokou.

 

 

 

MINISTER JOEL MORGAN

Lafason ki bann household in ganny aproporsyonnen setadir lafason ki bann household in ganny divize i en legzersis ki ti ganny fer par ladministrasyon distrik Grand Anse Mahe. I ti annan serten kriter ki ladministrasyon distrik ti’n servi pour zot kapab deside konbyen household i annan dan en lakaz parey mon ti eksplike dan lepase i kapab annan enn, i kapab annan de, i annan menm ka kot I kapab annan trwa household. Mon okouran Mr Deputy ki i annan petet en trwa ou kat serten lakaz kot i annan plis ki 8 dimoun dan en household ki pa’n ganny split. E dan sa ka Mr Deputy, dan sa laranzamn ki gouvernman pe fer la atraver sa larzan adisyonnel ki gouvernman in gannyen, i annan en keksoz ki zot pou ganny ofer sa bann dimoun. I annan en keksoz zot pou ganny ofer dan sa laranzman dan en fason ki sa bann dimoun ki inadvertently in slip through the net, setadir zot pa’n ganny konsidere, sa trwa kat fanmiy anba sa nouvo laranzman I annan en keksoz pour zot ladan dan sa Rs14.75 milyon.

 

Dezyenm parti kestyon Mr Deputy, Prezidan pa’n kas lalwa planning. E Prezidan pa kapab accept liability pour en keksoz ki en kontrakter in fer san konesans lotorite dan gouvernman. Dan tou pei Mr Deputy dimoun i kas lalwa, e dan tou pei dimoun i fer keksoz ki pa an konformite avek bann lalwa. Eski bann sef deta dan sa bann pei I ganny demande pou account, zot vin liable zot ganny demande pou take liability pou ler en dimoun i kas lalwa. Larepons Mr Deputy se non, sa dimoun ki kas lalwa i pran responsabilite pou kas lalwa, e se sa dan nou sosyete isi anba nou lalwa ki nou annan isi Mr Deputy se sa lafason ki sa I marse.

 

Mr Deputy Prezidan ansanm avek son cabinet ti pran en desizyon parey mon ti eksplike lannen pase pour nou donn permisyon Sheikh Khalifa pour li fer son pale anler La Misere kot Tracking Station. Sa ti en desizyon Mr Deputy ki’n anmenn bokou benefis pour nou pei ki lopozisyon i pa kontan. E Mr Deputy sa desizyon ti ganny pran an tou senserite, e sa desizyon ti ganny pran an tou konesans ki sa bann keksoz pou anmenn benefis pour nou pei tel parey ki nou baz coast guard, tel parey ki zenerater, tel parey ki diagnostic centre lopital, tel parey ki e-learning project pou primary school e bann kantite lezot keksoz ankor dan lavenir.

 

Mr Deputy Sheikh Khalifa I en sef deta e sa proze son pale in ganny permet lo en baz devlopman nou relasyon ant nou de pei e sa relasyon in prouve, letan in prouve poudir sa relasyon pe aport son bann fri. Mwan mon krwar Mr Deputy ki sa desizyon ti en bon desizyon akoz in anmenn benefis pour lepep Seselwa annantye. Mersi.

 

(Interruption/applause)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Sa ki enportan Minis in vin donn son larepons, si i annan keksoz ki zot pa dakor okenn parti ki aggrieve therefore zot pourswiv gouvernman. Onorab Rose demann ou dernyen kestyon.

 

 

HON MARIE-ANTOINETTE ROSE

Kestyon pou Minis i koumsa. Minis eski lopozisyon in zwe en rol pou retard konpansasyon pour bann zabitan La Misere.

 

E dezyenmman lefe ki 97.5% bann zabitan La Misere in aksepte konpansasyon, e 100% Petit Barbarons in aksepte eski sa i en lendikasyon ki bann zabitan La Misere ek Petit Barbarons pa’n ekout propagann SNP dan sa zafer La Misere. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mon larepons pour sa kestyon se ki i kler ki in annan en kantite mannev pou fer sa prosesis fail. Me mon kontan pou note ki bann zabitan La Misere e bann zabitan Petit Barbarons ek STA ek lekol La Misere i bann dimoun i matir, e bann dimoun ki entelizan. E sa ki montre se laprev i la, 97.5% La Misere in aksepte, 100% Petit Barbarons in aksepte, 95% lekol La Misere in aksepte, e STA travay pe kontinyen. Setadir Mr Speaker sa bann mannev pou fer sa sistenm fail pa’n marse e lopozisyon in fail dan zot propagann pour met retar e pou fer dimoun ganny zot larzan. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou ava envit Minis pou prezant son statement. Proceed Minister.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mon ava prezent en statement lo plan mon Minister an sa ki konsern bann proze e travay lo semen.  Msye Deputy Speaker in toultan polisi gouvernman pou konsider met anplas bann lenfrastriktir semen pou zwenn nou bezwen devlopman ekonomik e garanti sekirite trafik e pyeton lo larout.

 

Sa bann lenfrastriktir semen i bezwen ganny devlope e mentenir ansanm avek bann servis korespondan tel parey lalimyer, laglas, drenaz, crash barriers, trotwar e sinny trafik.  Lazans Transport lo later i annan plan lonterm pou reabilit tou semen kot i neseser   e depandan lo disponibilite bann resours ki nou annan travay mentenans pou repar e met en nouvo sirfas lo bann semen i ganny fer progresivman anba nou bidze road maintenance. Pour sa lannen, Lazans Transport lo later i annan en bidze 26 milyon roupi pou road maintenance e sa i ganny allocate konm swivan;

10 milyon roupi pou repar son lenfrastriktir asosye avek semen, ki ekli 7.5 milyon roupi pou Mahe e 2.5 milyon roupi pou Praslin ek La Digue.  Sa i kouver reparasyon trotwar, bann grills, bann dren, bann parapet wall, crash barriers ki’n ganny andomaze. 16 milyon roupi dan sa 26 milyon roupi

i pou resirfas semen e repar bann trou dan semen.

 

Bann proze resurfacing anba nou progranm road maintenance ki’n ganny idantifye pour sa lannen I konm swivan: Premye bann semen primer.

Semen Au Cap ziska Anse Francois Pointe Larue, ki’n deza komanse, semen Les Cannelles depi krwaze Anse  Royale ziska krwaze Anse la Mouche.  Semen Montagne Posée depi krwaze Au Cap ziska krwaze Anse Boileau.  En seksyon semen Anse Gaulette depi krwaze semen Val d’Andorre zisk restoran Lazare Picault.

 

En seksyon semen la Misere depi krwaze La Louise kot zigzab ziska zis par devan laboutik kot Nar e osi en seksyon semen a pe pre en kilomet  ki’n ganny andomaze dan visinite Tourism Academy. Seksyon semen sorti kot Ladministrasyon distrik Anse Boileau ziska kot krwaze semen La Misere e Grand Anse Mahe.  Semen Grand Anse Mahe, ziska Beoliere, ziska Port Glaud depi krwaze semen la Misere e Grand Anse Mahe ziska semen beton Port Glaud.

 

2 seksyon semen a montan Morne Blanc sorti kote Port Glaud. Semen Bel-Air Sans Souci a montan, semen Beau Vallon ziska Bel Ombre depi krwaze Beau Vallon ziska restoran La Scala Bel Ombre.  Fodre note ki sa proze pankor komanse e i pou selman kapab ganny antreprann apre ki PUC in konplet lenstalasyon nouvo tiyo delo dan son raw water transfer scheme sorti Mt Simpson.  Semen Mare Anglaise ziska Sorrento ki komans depi lo oter St Louis ziska Sorrento an pasan par Mare Anglaise.

 

Fodre note ki en seksyon sa proze pou selman kapab ganny antreprann par SLTA apre ki PUC in konplet lenstalasyon sa nouvo tiyo delo ki mon’n fek koz lo la.

 

Seksyon semen Anse Boudin ziska Cote d’Or Praslin, a pe pre kot lotel Paradise Sun. Semen Anse Kerlan ziska kot krwaze Mont Plaisir, ziska kot Ros Korbizo.

 

Semen segonder: semen Nageon Estate, semen Curio, semen Paskal Vilaz ki enkli sa network semen a’n antye dan Paskal Vilaz, semen Fisherman’s Cove Estate, semen La Salette ki enkli laplipar network semen la Salette, se bann semen segonder ki pou ganny travay lo la anba sa program.  Pour lezot reparasyon semen, SLTA ava antreprann zot dan lavenir de ki finansman I vin disponib.

 

Msye Deputy Speaker anba proze kapital pour sa lannen i osi annan plizyer proze semen ki’n ganny progranmen ki swa bann nouvo proze, ou kontinyasyon bann ki’n deza komanse a en valer total 43.3 milyon roupi. I annan antou 35 proze anba proze kapital ki SLTA pou travay lo la an 2011 e sa i enkli, pou nonm enn de:

 

  1. semen dan lafous, Anse Royale, a en kou estimen 3.2 milyon roupi.
  2. Semen Ma Constance pou al Quincy, Anse Etoile a en kou estimen 1.6 milyon roupi.
  3. Semen Majoie Anse Etoile a en kou estimen 2.7 milyon roupi.
  4. Semen Odas le Niol a en kou estimen 424,000 roupi.
  5. En parti semen dan Zil Bel Ombre a en kou estimen 486.000 roupi.
  6. Semen dan Lenn Mont Buxton a en kou estimen 1.2 milyon roupi.
  7. Semen Anse Des Gênets Pointe Larue en kou estimen 1 milyon roupi.
  8. Semen Matata Pointe Larue a en kou estimen 800,000 roupi.
  9. Semen Ghislain/Mathiot

Belonie dan distrik St Louis a en kou ki ankor pe ganny prepare, pankor ganny estimasyon pou sa enn la.

  1. Semen Serret St Louis a en kou  559,000 roupi.
  2. Semen Jean Larue faz 2 Takamaka a en kou 900,000 roupi.

 

Detay pou enn de lezot proze enportan ki pe ganny antreprann anba proze kapital i konm swivan;

 

  1. Konstriksyon semen Kap Bonmzan faz 2 ek faz 3 Anse Royale.  Sa 2 faz sa proze semen i annan pou bi link semen Kap Bonmzan ki Mont Plaisir avek semen Upper Pointe Au Sel, anba zanmalak e i pou an koltar a en longer total 530 met avek provizyon  pou en sistenm drenaz. Faz 2 sa proze in deza komanse, i ekspekte kou anviron 733,000 e i ekspekte konplete ver trwazyenm kar sa lannen. Faz 3 sa proze i osi dan plan pou ganny fer sa lannen, i enkli konstrir en longer 180 met seksyon semen setadir sa dernyen bout e estimen pou kout 327,000 roupi.  Ler sa proze i konplete dan son totalite i ekspekte kout a pe pre 1 milyon 60 mil roupi.

 

  1. Dezyenm proze ki mon ti a kontan donn enpe detay lo la se  lagrandisman semen dan Vale le Niol.  En sonm 1 milyon roupi in ganny bidzete sa lannen pou konstrir sa semen e pou le moman bann travay preliminer pe fer pareg survey. Topografi sa semen i enpe difisil e en topographic survey detaye i  bezwen ganny fer lo lalinnyman kot semen i pli apik.  Sa proze i ekspekte kout anviron 1.6 milyon roupi an totalite ler in konplete e parey mon’n dir en milyon roupi in ganny bidzete pour sa lannen.
  2. Lagrandisman serten seksyon semen Bougainville pou al Val d’Andorre Baie lazare.  Sa premye faz lagrandisman sa semen ki ekspekte kout anviron 1.6 milyon roupi i konpri konstrir 2 seksyon semen.  Enn ki en longer 240 met dan visinite propriyete Msye Vincent Mondon e en lot en longer 95 met pou ganny konstrir dan visinite semen dan Mel. Sa proze i konpri konstriksyon e miray an ros pou retenir sa semen pou permet elarzi li osi. I pou osi annan bann dren ki pou ganny konstrir lo kote montanny e reabilitasyon en pon.  Sa semen ki estimen pou kout anviron 6 milyon roupi an totalite ler i konplete i an se moman lo tender. De ki i komanse, sa premye faz sa proze i ekspekte pran 6 mwan pou konplete.  Sa proze ki mon fek koz lo la pour osi fasilit bann bis SPTC kontinny zot larout ler in fini.
  3. Lagrandisman semen Copolia Plaisance.  Sa semen pou ganny fer an 2 faz. I konpri elarzi serten seksyon semen a en larzer 5.5 met e en longer 440 met seksyon semen pou ganny agrandi e en nouvo sirfaz pou ganny mete osi lo la.   Sa i pou kout ape pre 1.8 milyon roupi.  Louvraz i ekspekte konplete osito ki bann issue wayleave in kapab ganny rezourd.
  4. Reabilitasyon semen Anse Francois Pointe Larue.  Sa proze I annan bi pou agrandi serten seksyon sa semen e konstrir en sistenm drenaz dan landrwa kot i fezab.  I pou osi enkli resirfaz 450 met seksyon semen an sortan dan krwaze ki zwenn avek semen Pointe Larue a montan ziska krwaze semen kot nouvo housing estate. I pou osi enkli fer bann laybys dan serten lokasyon pou fasilit SPTC met en servis bis dan sa landrwa dan lavenir.  Sa proze in pare pou met lo tender e de ki laprouvasyon wayleave in fini ganny soumet par distrik, bann formalite neseser i ava ganny fer pou komans li.  I ekspekte kout anviron 2.2 milyon roupi pou fer li.
  5. Reabilitasyon en seksyon semen Port Glaud ziska dan krwaze semen ki al Sans Souci. Sa proze i an se moman pe esper laprouvasyon Tender Board avan ki kontra I ganny donnen pou komans travay.  Proze i enkli repar sa seksyon semen depi krwaze semen Sans Souci pas par devan Vilaz Prezidan ziska komansman semen Belle Vue.  I pou osi annan konstriksyon en dren, trotwar e bann parapet walls ki ekspekte kout anviron en total 1.85 milyon roupi.
  6. Reabilitasyon semen Mont Plaisir Praslin. Parey mon’n deza fer resorti lannen pase dan sa lasanble, pou  reabilit sa semen dan son totalite in estimen pou kout a pe pre 8 milyon roupi.  Anvi kontrent resours pour sa lannen, SLTA i selman kapab repar bann seksyon sa semen ki pli kritik an servan coral fill ek koltar.  Sa i ava ganny fer e finanse anba nou proze road maintenance.
  7. Reabilitasyon semen Salazie Praslin; tender pour sa proze in deza ganny anonse e de ki bann formalite i a ganny konplete sa proze i ava komanse.  Bi sa proze, se pou agrandi sa semen espesyalman kot i annan kontour e i tre etrwat.  En longer 150 met I dan plan pou ganny amelyore kot larzer semen pou ganny agrandi pou vin 5.5 a 7 met larzer. Fodre note ki an se  moman sa semen i donn ant 3.5 a 5 met larzer.  Sa proze Salazie i osi enkli konstriksyon retaining walls kot i fodre, enstal crash barriers, pedestrian railings, met anplas en culvert ek bann draining grills osi byen ki konstrir en dren e resirfas sa semen. Kou total i enstimen 1.4 milyon roupi.
  8. Upgrade semen Kan Per upper Praslin. Reabilitasyon sa semen dan son totalite pou kout a pe pre 1.1 milyon roupi, en proze ki pour le moman pa pour kapab ganny antreprann totalman anvi nou bann kontrent.  Pour sa lannen, 625,000 in ganny bidzete pour fer bann travay sivil lo upper section sa semen tel parey, konstrir bann retaining walls, fer provizyon pou laybys e konstrir en dren.  Sa proze an se moman pe ganny konsidere pou ganny met lo tender.
  9. Met en nouvo sirfas beton lo sa seksyon semen sorti Anse Severe pou al Anse Fourmi la Digue. Sa proze ki enkli met sirfas lo bann seksyon ki pli kritik sa semen Grosse Roche ziska  Anse Fourmi i an se moman lo tender. Longer  semen ki pou ganny en nouvo sirfas beton i a pe pre 590 met e i pou 5.5 met larzer. Lezot travay i enkli konstrir bann miray ranfor avek bor semen e bann bullnose parapet walls lo kote lanmer pou anpes disab kontinyen mont lo semen.  Msye Deputy Speaker 2.8 milyon roupi in ganny allocate pou fer sa travay reparasyon lo La Digue.

 

Mon oule note ki menm si Lazans Transport lo later i annan manda pou konstrir semen an zeneral pa tou semen ki tonm anba son responsabilite direk.  Sa I enkli bann feeder roads ki bann pti semen dan lakominote, semen prive e semen kot bann proze lakaz gouvernman.  I annan proze semen ki’n ganny inisye par Minister pou Devlopman Kominoter kot bann pti proze semen in ganny konstrir pou benefisye bann pti kominote pour sa bann fanmiy dan sa kominote e sa I ganny fer an kolaborasyon avek Lazans Transport lo later.  I osi annan proze semen landbank osi  byen ki semen ki al kot bann proze lakaz gouvernman ki tonm anba responsabilite Minister pou lamenazman later ek lakaz MLUH.

 

Msye Deputy Speaker mon ti a kontan koz ennpti pe lo crash barriers; lenstalasyon bann crash barriers dan bann landrwa kot i neseser pe osi ganny kontinyelman antreprann sa lannen. Dapre demann baze lo priyorite lokasyon sorti kot Ladministrasyon distrik.

 

SLTA in osi konsider serten lokasyon dapre lenspeksyon ki in fer pandan son bann vizit.  En bidze 1.5 milyon roupi in ganny allocate pou fer sa travay e SLTA i annan plan enstal ape pre 550 met crash barriers dan diferan lokasyon pandan sa lannen.  En legzersis pe ganny antreprann an kolaborasyon avek bann distrik pou priyoritiz lenstalasyon e lokasyon sa bann crash barriers.

Lo kestyon lalimyer, parey mon’n deza fer resorti oparavan dan sa Lasanble lenstalasyon bann nouvo lalimyer dan bann landrwa i baze lo demann soumet par distrik.   An 2009 SLTA ti lans en proze kot 5 nouvo lalimyer ti pou ganny enstale dan sak distrik dan en premye faz. An mazorite apard ki petet enn ou 2 distrik, tou bann 5 nouvo lalimyer in fini ganny mete Msye Speaker.  Mon Kapab enform sa lasanble ki sa proze in deroul tre byen e in kout gouvernman ape pre 950,000 roupi.

 

Prosen faz sa proze pou enstal ankor 5 lalimyer dan sak distrik i  ekspekte komanse tre byento.  An sa ki konsern ranplas bann lalimyer ki’n brile, sa  i ganny fer lo en baz kontinyel dapre ki lalis  ki ladministrasyon distrik i anvoye kot SLTA osi byen ki dapre rapor ki bann manm piblik i fer.  SLTA i travay an kolaborasyon avek PUC pour ki sa bann lalimyer i ganny ranplase. I osi annan en travay ki’n ganny inisye par  PUC par demann mon minister kot zot anvoy zot teknisyen dan tou distrik pou sistematikman enspekte bann lalimyer e repar zot kot i neseser.

 

Msye Speaker pour sa lannen SLTA pa’n ganny en bidze pou konstrir trotwar me anvi ki i annan landrwa ki merit sa latansyon SLTA in devlop en plan pou itiliz enpe son bidze road maintenance pou konstrir trotwar dan sa bann landrwa swivan; sa i pou kout ape pre 1.5 milyon roupi.

 

  1. Pointe Larue an sortan exit Airport ziska kot larantre Cargo terminal.
  2. Pointe Larue sorti kot bazaar Pointe Larue ziska  kot Ex video rental Anse Faure ape pre 100 met longer.
  3. Mont Fleuri sorti kot lekol lanmizik ziska kot International School.
  4. La Louise sorti dan krwaze semen Copolia ziska semen Tonton pre kot sa laboutik Endyen an desandan anvil.  Sa trotwar in fek fini konplete.
  5. Plaisance: sorti kot ronpwen Plaisance ziska kot larantre vilaz Roche Caiman, en longer 100 met ki bord avek propriyete msye Kim Koon. Sa proze i enstimen kout 300,000 e I pe al lo tender.
  6. Trotwar lo lari Olivier Maradan a en longer 76 met ki pou kout ape pre 300,000 roupi.

 

Msye Deputy Speaker lo size road markings gouvernman in  allocate en sonm 100,000 avek SLTA sa lannen pou aste serten nouvo lekipman pou remark semen e mark bann semen ki pe ganny resirfas.  Pou vehicle testing centre, en bidze 2 milyon roupi  in ganny resevwar sorti kot gouvernman pou upgrade lekipman e servis ki sa sant i ofer.  I pou osi enkli en training pour bann staff ki pou servi sa bann nouvo lekipman ki pe vini byento.

 

An sa ki konsern lenstalasyon nouvo laglas trafik, osi byen ki reparasyon bann ki’n andomaze, 400,000 in ganny resevwar pour sa lannen.  SLTA in order 50 laglas deza e i ekspekte ariv dan pei mwan prosen. De ki in resevwar sa bann laglas, travay pou enstal zot dan bann landrwa ki’n ganny stipulate par ladministrasyon distrik ek SLTA i ava ganny fer.

 

SLTA i osi resevwar 500,000 pou enstal nouvo e osi repar bann sinny trafik aktyel.  196 nouvo sinny trafik in deza ganny order e zot ekspekte arive ver Zen sa lannen. E la zot ava ganny enstale dan bann landrwa kot i neseser.

 

Lo size bus shelters, SLTA in ganny allocate avek 500,000 pou konstrir bann nouvo bus shelters avek bann laybys pou 2011. En legzersis in ganny fer an kolaborasyon avek distrik pou priyoritiz bann lokasyon ki bezwen sa fasilite lo Mahe e lo Praslin. En sonm 575,000 roupi in osi ganny resevwar pou kouver tou bann size ki annan pou fer ek road safety pou sa lannen.  Sa i enkli sansibilizasyon lo road satefy, aktivite road safety week osi byen ki bann letid ki annan pou fer avek sirkilasyon trafik.  Msye Speaker an prenan kont demann e nesesite pou semen ki’n an bon kondisyon e ki lo standar akseptab pou deservi transport e pyeton, mon minister in touzour angaz li pou delivre kot i kapab.  Sa i pa touzour posib anvi kontrent resours tel parey finansman e mendev. Reparasyon semen pe ganny fer lo en baz kontinyel pou asire ki dan limedya sa bann semen i ganny mentenir dan en fason ki akseptab avek bi resirfas ouswa reabilit zot a’n antye dan lavenir ofir anmezir ki nou finansman i available.

 

Pou lannen 2011 Msye Deputy Speaker en total 69.3 milyon roupi pe ganny envestir par gouvernman pou proze semen, konstriksyon semen, e reparasyon lenfrastriktir semen.  Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou a pran enpe kestyon, premye Onorab Derjacques.

 

HON DERJACQUES

Mr Deputy eski Minis i kapab dir nou anvi ki road tax licence ki sa taks ki nou peye lo cc nou veikil, tou dimoun ki annan en loto, ler gouvernman ti entrodwir i ti dir sa i pou maintenance pou bann semen, pou pey pour bann semen, reparasyon paregzanp, eski Minis i kapab dir nou si i satisfe ki vre sa progranm in ganny enplimante, konbyen larzan pe ganny paregzanp ranmase tou le zan e konbyen ki pe ganny servi direkteman pou repar semen, ouswa nou pe pran larzan dan consolidated fund pou fer sa bann reparasyon.

 

E dezyenmman, ler nou pe fer sa bann progranm elarzi semen ouswa grandi semen, partou, partou dan tou distrik, gouvernman ki progranm ki i annan pou pey sa bann propriyeter later kot semen in ganny elarzi e agrandi, si sa progranm i dan sa 43 milyon ki minis in dir, paregzanp pou semen Copolia in dir 1.8 milyon roupi pou elarzi semen Copolia,  eski sa larzan pou pey propriyeter i ladan? E i annan bann ka spesifik Minis parey kot semen Zanmalak, bann propriyeter Bouzin pankor ganny peye e si i kapab reasir nou ki sa bann propriyeter pou ganny peye. Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy  Speaker sa larzan ki ganny anmase anba sa road tax, setadir sa larzan par cc. ki ganny anmase par road tax, ler nou fer bann kalkil i tonm ape pre 23 a 24 milyon roupi par an a ler aktyel.  Si nou get depans ki nou’n fer lannen pase e depans ki pe ganny fer sa lannen nou a vwar ki si ou pran legzanp sa lannen pre 70 milyon roupi pe ganny depanse, i pre 3 fwa sa sonm ki pe ganny ranmase anba road tax sorti kot bann motorist.  E I montre Msye Deputy Speaker ki sa larzan ki gouvernman pe ranmase anba road tax i pa sifizan pou li kapab antreprann mentenans, progranm mentenans e progranm konstriksyon semen parey iI demande e se pour sa rezon ki gouvernman in bezwen enzekte bann resours adisyonnel dan bidze pou fer sir ki SLTA i annan ase larzan pou mentenir standar nou bann semen.

 

Sa larzan road tax mon konfirmen i ganny peye dan consolidated fund e larzan ki SLTA i gannyen i osi sorti dan consolidated fund.

An sa ki konsern konpansasyon pou bann encroachment ouswa bann road enlargement ki nou  bezwen fer ler nou fer bann tel proze enpe partou dan bann distrik, i annan en progranm konpansasyon ki ganny peye atraver MLUH.  MLUH i resevwar en bidze tou le zan sorti kot gouvernman anba son fon e sa i ganny peye, bann propriyeter dapre  bann konpansasyon pour bann  bout semen paregzanp par egzanp ki SLTA i demande e i ganny permisyon pour li antre lo la.  I pa enkli dan sa bann sonm ki mon’n quote la, sa bann sif ki mon’n quote la, sa bann larzan i pa ganny enkli ladan akoz sa i sorti dan en lot fon ki avek MLUH.  Mersi Msye Deputy Speaker.

 

HON COLIN DYER

Minis lefe ki ou’n mansyonn tou bann link Paskal vilaz pou ganny resirfas, eski zot annan lentansyon fer drenaz lo tou sa bann morso semen pour ki bann zabitan pa ganny flood avek delo e delo I koul dan en landrwa apropriye e si lalimyer osi dan bann pozisyon kot i manke pou ganny plase anmenmtan, si non, akoz non. E mon ti a kontan demann Minis osi tou sa bann proze ki’n eksplik nou la dan son statement, kan eski gouvernman i sipoze fini enplimant tou sa bann proze ki in anonse la.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy Speaker dan nou progranm resurfacing bann semen Paskal Vilaz, kot i neseser pour nou fer serten travay reabilitasyon, sistenm lenfrastriktir parey bann dren, sa i ava ganny fer me i pa pour posib pour nou fer tou reabilitasyon dan sa proze, sa faz sa proze ki mon pe koz lo la la akoz la nou priyorite se pou servi sa larzan pou met en nouvo sirfas lefe ki semen i dan move kondisyon.  Alors enpe plitar nou a kapab kontinyen avek bann progranm drenaz, bann progranm dren along sa semen Paskal Vilaz dan son bann network partou ler nou annan sa resours, sa finansman pou nou kapab fer li. mer ler nou pou met sa koltar, sa nouvo sirfas lo sa bann semen, kot i annan bann nesesite pour nou aranz bann dren ki egzistan nou ava fer li.

 

Pour kestyon lalimyer Msye Deputy Speaker, mon pou dir ki nou pa pour kapab met tou lalimyer dan sistenm semen Paskal Vilaz sa lannen en sel kou.  Nou resours I pa la pour sa, i pa permet pour nou fer li.  Sa ki nou pou fer ansanm avek DA, nou idantifye bann landrwa ki priyoriter e nou enstal sa 5 nouvo lalimyer.  Apre ki nou’n fini sa premye faz, enstalasyon 5 nouvo lalimyer, nou annan ase resours pour nou kontinny avek en dezyenm faz 5 pour sa lannen. Order pour sa bann lekipman i pe deza ganny plase pour nou kapab demare lo sa dezyenm faz, ver lanmwatye sa lannen.  En problem ki nou pe gannyen se kontrent mendev. Pou enplimant sa lo lapar PUC akoz PUC i annan son bann kontrent pour li e son focus, son priyorite li se zenerasyon e distribisyon elektrisite dan nou pei.

 

Land Transport Agency enn son bann fonksyon e son bann focus e son ban priyorite se street lighting, e la nou annan enpe kontrent ant diferan priyorite, diferan lorganizasyon e sa semenn la mon’n fek zwenn avek reprezantan sa 2 lorganizasyon pou nou kapab diskit sa pour nou kapab vwar si i annan en posibilite pour nou sub-contract serten travay ki PUC pe ganny retar avek avek bann kontrakter lokalman pour nou kapab speed up lo sa travay e sa pe ganny konsidere a sa moman donnen.  Mersi.

 

HON DE COMMARMOND

Msye Deputy Speaker semen Cascade i ganny konsidere koman enn bann semen pli danzere dan Mahe, ni crash barriers, ni pavements, ni resirfas semen, ni semen segonder, nothing dan sa ki Minis in vin eksplik nou dan sa lasanble. Tou le 2 masin koltar i trouve dan distrik Cascade me nanryen pa’n ganny mansyonnen pour Cascade.  Pourtan dan bidze ki nou’n vote dernyenman e pandan 2 an konsekitiv in annan dan bidze ekrir an black and white, proze semen segonder konman proze kapital Harisson phase 3 avek Anse Des Gênets ki trouve dan distrik Cascade.  Pa sa enn ki ou’n mansyonnen e ki sa in dan bidze e Minis pa’n mansyonn nanryen sa vedir mon pe demann en kestyon, eski Minis in sanz sa ki dan bidze, in vin dir nou in fer en lot bidze apard sa ki nou ti aprouve dan sa lasanble.  Eski alors la ou pa krwar Minis ki SLTA avek ou Minis pou zabitan Cascade i en fars e ki nou nou pa kontan ditou sa ki’n arive e sa ki ou’n vin dir nou la. Akoz eski gouvernman i negliz Cascade konmsa. Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy Speaker mon konpran konsern Lonorab MNA pou Cascade e mon ti a kontan asir li ki I pa’n ganny oubliye.  Ki mon ti dir la, mon’n dir mon’n mansyonn serten proze. E mon pa’n mansyonn Cascade akoz i bann proze ki..Msye Deputy Speaker i bann proze ki sa lannen nou pou enplimante me selman mon pa’n mansyonn li dan mon lalis la akoz i pa bann gro proze, i bann pti proze pour sa lannen. I annan en kantite pti proze ki nou pe fer ki pou lentere letan, expediency mon pa pour mansyonnen.  Par egzanp sa semen ki i pe dir Anse Des Gênets i pa en gran travay pour nou fer, so nou pou fer li.  Lo kote kot Legliz Cascade anler i annan en lot pti travay pour nou fer kot nou bezwen dres enpe en kontour, elarzir sa semen, i ladan. Mon pa’n mansyonnen me nou pe fer li.  Alors Msye Deputy Speaker lenpresyon ki Onorab i annan i pa korek e mon ti a kontan refute sa kategorikman e dir bann zabitan Cascade poudir zot pa pe ganny oubliye dan nou bidze pour sa lannen. Mersi .

 

HON NORBERT LOIZEAU

Minis kestyon ki mon anvi demann ou, ou’n dir ki prive ki pe fer bann travay resurface semen, e mon vwar zot pe fer li pli byen ki Land Transport ti a pe fer avan, bokou pli byen, eski Minis I kapab dir nou si zot pou kontinyen tender out sa bann travay resurface semen avek prive a la venir ouswa apre Me sa pou arete. Osi Minis eski I annan en sistenm monitoring lo sa bann kontrakter pou vwar si vreman bann travay pe ganny fer a la oter akoz parey mon’n vwar amontan la Louise semen koltar bann trou pe ganny ranplase par beton e osi mon pa’n tann nanryen lo kote industrial zone Providence kot semen i tre deplorab. Mersi Minis.

 

MINISTER MORGAN

Mersi Deputy Speaker.  I nou lentansyon Onorab pour nou kapab otan ki posib tender out bann travay avek bann kontrakter kot zot konpetan pour zot fer li dan lavenir akoz nou’n vwar ki avek SLTA zot napa ase mendev premyerman, dezyenmman pour sa scope of work, sa grander, travay ki nou annan pou fer, i pa pou posib pour zot atenn lobzektiv gouvernman pour zot deliver anterm reparasyon semen sa lannen ek bann lannen ki pe vini a la venir avek sa baz mendev ki zot annan. E trwazyenmman ler ou tender out i annan bokou plis efikasite anterm travay ki ganny fer e anterm lavites sa travay ki ganny fer. So i bann keksoz ki nou pe fer, nou’n fer paregzanp, sa tendering out proze dan bann distrik pou netwayaz, in mars byen, nou pe bouz lo en lot letap dan sa travay.  I pa vedir ki Land Transport Agency pou aret travay.  I osi pou kontinyen travay me i pou focus lo serten travay paregzanp met koltar, paregzanp fer bann resirfas bann semen, konstrir bann nouvo semen ensidswit.

 

Kot nou kapab tender out, kot nou kapab allocate sa travay avek bann lezot kontrakter nou pou fer li, dan lespri osi pou kree plis loportinite biznes e devlopman bann pti biznes dan nou pei. Monitoring i en eleman enportan ler ou fer sa.  Parey ou’n fer resorti bann kontrakter pou bezwen ganny monitor dan en fason strict pou asire ki zot travay, bann spesifikasyon zot travay I a la oter e sa ki zot fer i an konformite avek bann norm ki’n ganny etablir pour sa travay.

 

Industrial Estate Providence, i tonm anba finansman sorti kot en lot departman. E SLTA i pou fer sa travay, in ganny peye pou fer sa travay sa lannen e osito ki i kapab mobilize, i pou komans sa travay kot Providence Industrial Estate. E problem se ki i napa ase resours anvi sa demann e anvi sa presyon. Pour nou met nou bann semen azour enpe partou in bezwen konsantre lo sa bann landrwa avan e evantyelman dan son program I a move to Providence Industrial Estate enpe plitar.

 

HON SANDY ARISSOL

Mr Speaker mersi. Mon ti a kontan demann Minis anvi ki bann manm Parti Lepep toultan zot kriye zot ti vot lo bidze me still zot enpe dezapwente avek bidze ki zot vot lo la, e nou lo nou kote nou satisfe avek bann louvraz ki pe ganny fer dan nou distrik e anvi ki i annan en kontrakter prive ki sorti dan mon distrik ki pe fer en louvraz formidab e mon felisit li pour sa. Mon ti a kontan alors demann Minis si sa retar dan resirfas semen e refer bann semen I an relasyon avek ka vol ki ti pase kot Land Transport e ki an relasyon avek sa, sa bann retar dan reparasyon semen ki nou pa tann koz lo la ozordi ki zis in bann milyon ki’n disparet. Mersi.

 

(Interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Order, order.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy Speaker i annan en lentansyon pour nou, parey mon’n dir kontinyen donn bann kontrakter travay pour fer lo bann semen.  Sa retar ki’n arive avek nou progranm resirfas semen sa lannen in akoz nouvo management SLTA Msye Hoareau, i la in vwar ler nou’n fer en survey, sa lekipman koltar, sa masin koltar laba Petit Paris i enn ki tre, tre bon sa lekipman, i enn bann lekipman ki pli bon dan larezyon me in annan en problenm maintenance dan le pase e nou’n fer vin spesyalis, zot in vin isi pour en peryod letan, zot in travay avek nou e zot in reisir pou met sa masin azour san pour san. Setadir son leta ozordi I enn ki ekselan.  Swit a sa, prezan travay pou komans met sirfas enpe partou in rekomanse.   Alors retar prensipal set akoz masin ti pe ganny refurbish, ti pe ganny repare. Napa nanryen pou fer avek sa alleged theft ki’n pase Land Transport Agency.  E Msye Deputy Speaker swivan serten alegasyon ki’n ganny fer la, mon ti a kontan fer kler ki sa bann dimoun pe ganny investigate par FIU.  I annan en travay tre serye ki FIU pe fer pou investigate sa bann dimoun e si zot koupab zot pou ganny anmennen devan lazistis e sa mon ti a kontan donn en lasirans tre kler lo la akoz napa tolerans pour sa bann kalite keksoz dan bann lazans gouvernman. Mersi.

 

HON BERNARD ADONIS

Msye Depite mon ti a kontan demann Minis anvi la kantite larzan ki gouvernman pe depanse sa lannen lo reparasyon avek resirfas bann semen, si i dan plan gouvernman pou restrikte groser ek lakantite gro kanmiyon ki pe kontinyelman antre dan nou pei.  Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy Speaker Sesel ti rantre dan en faz detrwa lannen pase kot nou ti annan bokou travay konstriksyon lo bann proze touristik, lenfrastriktir touristik parey bann lotel e sa ti nesesit permet serten gro lekipman pou pas lo nou bann semen pou kapab konplet sa bann proze atan.  E i normalman pa nou polisi pou permet sa bann veikil kontinyen roule lo nou bann larout ennfwa ki sa bann proze in fini. Setadir paregzanp si ou pran sa proze Ephelia  Port Launay, sa bann transport ki ti ganny anmennen ti ganny anmennen spesifik pour sa proze  e ler sa proze in terminen, sa bann transport in ganny retire lo semen e in ganny fer retournen kot sa kontrakter pour li al travay lo en lot proze dan en lot pei.  Parkont in annan bann drayver pickup Seselwa ki pe travay dan sa sekter ki’n demann permisyon zot pou fer vin serten gro transpor, parey bann gro pickup 17 tonn e nou’n donn permisyon dan detrwa ka akoz zot ti annan bann kontra spesifik avek sa bann proze pour zot supply sa bann proze e sa bann kontrakter I ankor pe servi sa bann transport lo nou bann semen ozordi pour la senp rezon ki zot in aste sa bann transpor e ki zot bezwen kontinyen servi li pou fer zot kapab ganny en rantabilite lo sa lenvestisman ki zot in fer.

 

Sa ki noupou bezwen fer Msye  Deputy Speaker se asire ki nou bann lenfrastriktir semen i kapab dan lavenir soutenir sa bann tel transpor. I pa nou polisi pou permet en kantite sa bann gro transpor kontinyen antre dan nou pei pour rezon ki i tre destriktiv  lo sirfas semen e lo baz sirfas semen ler zot pase avek zot full load. Nou’n entrodwir lo Praslin bann nouvo kondisyon pou limit groser transpor ki mont Praslin akoz kondisyon semen Praslin pa kapab tenir sa. E lo Mahe nou pou bezwen kontinyen restrikte bann gro transpor dan lavenir otan ki posib pou asire ki nou kapab pa andomaz nou bann semen dan en fason ki lezot dimoun ki pe servi sa semen i kapab zouir sa lenfrastriktir san kontinyen fer gouvernman fer bann gro depans pou repar semen tou le lannen parey i le ka konmela.  Mersi.

HON MARC VOLCERE

Msye Deputy mon ti a kontan demann Minis si mon’n konpran byen, proze resirfas pou Grand Anse Praslin pe pran Anse Kerlan ziska dan krwaze Mont Plaisir kot simityer, Minis anvi move kondisyon sa bout semen ki ler ou kit ex-retoran Le Rocher ou vin Grand Anse akoz ou Minister pa’n konsidere osi akoz ti annan serten travay ti’n komanse dan le pase apre i ti aret la akoz masin koltar ti kase, akoz zot pa’n konsidere pou kontinny sa bout semen.  Mon dezyenm kestyon lo reparasyon semen Mont Plaisir, Minis eski ou kapab konfirm avek lasanble ek zabitan Mont Plaisir sirtou ler sa renovasyon in ganny fer lo sa bout semen, eski sa pou permet bis piblik monte desann dan tou bann kondisyon letan. Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy, nou mwayen, nou resours finansyel anvi sa kou ki sa proze pou koute, i pa permet nou pour nou fer sa proze a’n antye sa lannen. Sa ki mon’n prezante la i bann proze ki nou pou kontinyen ouswa nou pou demare sa lannen.  I pa vedir ki lannen prosenn nou pa pour kapab antreprann sa travay akoz pou annan serten depans ki nou pou’n fini fer sa lannen e anba nouvo bidze lannen prosenn pou annan posibilite alors pour nou kapab elarzi nou scope e kontinyen serten nouvo travay. Setadir ki mon pe sey dir Msye Deputy Speaker se ki malgre nou pa pour kapab fer li sa lannen i pou ganny konsidere lannen prosenn me antretan sa lannen nou ava kontinyen fer bann reparasyon neseser lo sa semen.

 

Lo semen Mont Plaisir, i pou depan ki kote bis pou ale pou vire akoz i annan serten landrwa ki son gradient i apik, serten landrwa kot son sirfas semen i pa permet en bis ki plen dan letan lapli pour desann akoz i danzere.  E la nou an diskisyon avek SPTC pou regarde si bann pti semen tel parey sa enn la, I annan lezot landrwa ankor lo Mahe paregzanp, si SPTC i kapab dan lavenir fer vini bann pti  bis ki four-wheel drive.  E sa bann pti bis four-wheel dirve i ava ideal pour nou kapab deservi petet en 15 seater, en 20 seater, i ava ideal pour nou kapab deservi sa bann tel landrwa menm si kondisyon semen i apik e letan lapli i pa konvenab pou en two-wheel drive servi li me en four-wheel drive. So SPTC i an diskisyon a sa moman donnen avek lakonpannyen TATA pour zot vwar si I annan posibilite pour nou kapab fer sa. Mersi.

 

HON NICHOLAS PREA

Mr Deputy Speaker mon kestyon pou Minis se konmsa, anvi ki Minis in mansyonn proze dan Vale Le Niol ankor ennfwa e sa ti sipoze pe ganny fer depi eleksyon 2007, an 2009 Minis ti pronons li lo sa proze ankor dan sa lasanble, ki garanti ki zabitan sa rezyon dan Vale le Niol i annan ki sa travay pou ganny fer sa lannen an 2011. E apre Minis in osi mansyonn proze dan zil Bel Ombre, anvi ki i annan en devlopman dan zil Bel Ombre e sa envestiser osi pe servi sa semen atraver pou transport bann materyo laba, eski sa lenvestiser pe antre en pti pe dan kou pou aranz sa semen e petet osi tou pou agrandi li, sa mon pe koz lo sa devlopman kot ros  Mazeni dan zil e apre Minis menm sitiasyon ou’n mansyonn lo semen La Misere ziska kot La Louise ziska kot Nar I konpri La Misere, eski osi bann devlopman ki’n pran plas La Misere ki’n servi bann gro kanmiyon ki’n koz domaz lo semen, eski sa bann dimoun ki’n fer zot devlopman La Misere pou osi rantre e kontribye dan reamenazman sa bann semen. Mersi.

MINISTER JOEL MORGAN

Pou semen dan Vale Le Niol sa ki mon kapab dir Lasanble se ki sa lannen sa bidze in ganny set aside pour nou kapab fer sa proze, e osito ki nou bann travay topografik nou topo survey i konplete, SLTA zot proze in prensidir prepare e zot in pare pour zot lans lo la. Setadir, mon pe dir ki nou pou komans sa travay sa lannen.

 

Lo semen dan zil Bel Ombre, sa envestiser pe ganny aprose pour li kapab fer en kontribisyon parey nou dir dan son corporate citizenship, son corporate responsibility ki I annan pour li kapab kontribye ver reparasyon sa semen.

 

Semen La Misere, e ti annan sa kestyon osi ki ti deza ganny releve sa semen seksyon Port Glaud ki al kot lotel Ephelia, zot ti a rapel ki mon ti dir ek sa Lasanble ki i annan serten lapros ki nou’n fer avek par egzanp envestiser ki pe envestir dan lotel Ephelia pou fer sa kontribisyon. E sa kontribisyon ki zot ti fer ziska prezan se pou repar sa pon ki ti collapse kot legliz e pour le moman setou ki zot in agree pour zot fer. Nou’n reantanm nouvo diskisyon avek zot pli boner sa lannen e osi lannen pase me malerezman zot in dir nou avek kriz finansyel, avek problenm larzan ki zot ti annan zot pa ti kapab fer okenn kontribisyon adisyonnel a sa moman donne ver sa semen. So gouvernman in bezwen repran lo limenm e envestir dan nou bidze 2011 pour nou kapab fer sa seksyon semen ki mon ti donn en commitment lo la lannen pase.

 

Pour semen La Misere ti napa okenn negosiasyon avek okenn propriyeter ouswa okenn devloper La Misere, pou envestir dan proze semen. Parkont gouvernman li atraver son bidze ki i annan li i pe fer sa proze pou resirfas depi kot zigzag ronpwen parey mon’n dir ziska kot Nar La Misere. Mersi.

 

HON DAVID PAYET

Eski Minis i kapab enform sa Lasanble anvi ki lakantite transport nef ki pe rantre dan pei, eski i dan plan son gouvernman pou revwar son polisi e permet bann transpor nef pou al fer zot premye tes kot testing station apre ki zot in an sirkilasyon pou en peryod pa mwens ki 2an, parey laplipar pei Lerop ek Lazi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

I pa nou polisi a sa moman donne pou permet ki bann transpor nef ki antre dan pei i pas zot tes apre 2an parey i leka par egzanp dan serten pei Lerop e lezot landrwa dan lemonn. Rezon ki nou oule enspekte bann veikil ler zot antre se ki bann norm sa bann veikil, sa bann standar sa bann veikil ki antre Sesel ouswa bann lezot pei dan la rezyon, bann pei Lafrik dan larezyon i pa parey bann norm Ameriken ouswa bann norm Eropeen. Standar ek norm sa veikil i diferan, e nou nou oule fer sir ki sa bann veikil ki pe antre dan nou pei i annan serten tyek ki ganny fer lo zot pou asire ki i pa pe ganny dump isi, menm si i en veikil ki nef, akoz nou’n vwar dan lepase, dan bann lezot pei menm dan bann pei parey Lanmerik kot bann loto ki brand  new, parey nou’n vwar avek Toyota, parey nou’n vwar avek Ford, in annan recall plizyer milyon loto pour bann safety issues ki tre kritik, par egzanp steering, fren, akselerasyon ensidswit. E se pour sa rezon ki pour le moman nou prefere annan sa laspe prekosyon pou fer sir ki tou bann loto nef ki antre dan nou pei no matter what the manufacturer, no matter kot i sorti i ganny tyeke, at least i annan en initial check avan ler i al lo semen. Mersi.

 

HON MITCY LARUE

Minis ou’n mansyonn reparasyon semen Anse Boudin ziska Paradise, eski Raffles pe fer serten kontribisyon dan sa reparasyon.

 

E eski ou kapab konsider reparasyon semen sorti MCB ziska Praslin Beach vye semen e osi met en speed bump avan restoran La Pirogue pour ki bann viziter i plis an sekirite.

 

E eski ou kapab fer Minis serten travay lo semen Zimbabwe avek Anse la Blague anvi ki transpor piblik pa kapab monte letan lapli e sa i koz bokou problenm pour bann zanfan lekol ek bann vye dimoun.

 

E dezyenmman eski Minis i kapab konsider mentenans lo serten pti semen segonder ki dan serten sitiasyon ase grav tel ki  Ton Black, PUC, e trwazyenmman eski Minis i kapab vwar en pti pe problenm ki nou annan avek sa masin koltar ki la ozordi dan Praslin ki pa pe fonksyonn – pli souvan i kase ki i fonksyonnen e sa i retard bokou progre lo nou mentenans nou bann semen. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker, Raffles in fer serten kontribisyon avek Land Transport Agency e an se moman la nou annan en demars pour nou aste an parti pou zot finans an parti pour nou pey an parti sa gro roler ki zot in vin avek sorti a letranze, enn ki brand new ki nou kapab servi lo Praslin e servi pour bann proze semen lo Praslin. I annan serten kontribisyon ki zot in fer e nou an negosiasyon avek zot pour zot fer ankor serten kontribisyon antraver lekipman ki zot pe donnen pour lavenir.

 

Sa semen depi kot kwaze MCB la Cote D’or ziska Praslin Beach i ankor enn bann pti proze ki mon pa’n mansyonnen dan mon statement me ki pe ganny fer. Nou annan plan pour nou resirfas sa semen annantye e pour nou met speed bump osi lo sa landrwa akoz i annan bann dimoun ki fer lavites, i annan bokou touris ki servi sa e Seselwa ki servi sa landrwa lizour koman aswar.

 

Sa semen Zimbabwe i enpe pli difisil pou mwan kapab tackle li toudswit, sa ki mon kapab dir se sa seksyon semen Anse La Blague nou ava fer serten travay reparasyon lo la, nou ava fer serten travay met sirfas. Me Zimbabwe, an montan Zimbabwe limenm pour le moman sa ki nou bidze i permet nou fer se pour nou kapab fer reparasyon inikman. Semen Ton Black ankor enn bann pti semen ki dan nou proze pour nou fer sa lannen, i annan en kantite sa bann pti proze ki nou pe fer e i pou ganny fer. Sa asphalt plant lo Praslin, sa masin koltar lo Praslin i enn ki vye e ki demann bokou swen pou fer li kontinyen marse. Problenm se ki i annan bokou pyes lo la ki’n fini obsolete e nou ganny difikilte pour nou kapab rod sa bann pyes pou repar sa masin. Idealman a la long petet lannen prosenn, petet lannen answit gouvernman pou bezwen envestir dan en nouvo asphalt plant lo Praslin pour nou met li a standar parey lo Mahe. Mersi.

 

MR DEPUTY SPEAKER

Nou dernyen 5 kestyon. Onorab Andre.

 

HON CLIFFORD ANDRE

Mr Deputy mon ti a kontan demann Minis anvi ki in dir nou ki scope of work ki SLTA i annan igran, si i ti a konsidere pou donn enpe pouvwar ladministrasyon distrik pourki i kapab otoriz serten bann pti pti proze dan bann semen segonder avek en bidze obviously pourki sa bann travay dan distrik i ava ganny fer enpe pli vit, e si son Minister i liyez a’n etrwat kolaborasyon avek PUC letan zot pe fer serten travay lo bann semen segonder pourki reparasyon semen i ganny fer enpe pli vit akoz sa i koz bann difikilte pour motoris e osi bann zanfan e lezot dimoun ki servi sa bann semen. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Msye Deputy Speaker i dan nou plan pour nou desantraliz enpe sa bann pti travay lo bann segonder dan distrik. Pour le moman set up ladministrasyon distrik i napa sa kapasite pour li kapab antreprann sa pou fer sir ki bann standar ek bann lezot paramet konstriksyon i ganny obzerve akoz idealman ou bezwen en teknisyen, en sivil engineering technician pour li kapab annan oversight sa travay ki pe ganny fer. Me sertennman dan lavenir i nou plan pour nou empower nou bann distrik e pour bann distrik kapab antreprann bann tel proze parey enstalasyon zot prop lalimyer, enstalasyon bann reparasyon bann semen e bann lezot keksoz parey bann lezot fasilite lenfrastriktir ki al avek semen, natirelman anba kontrol e sipervizyon lazans transpor lo later.

 

Pour bann semen segonder i vre ki I annan nesesite pou amelyor sa kominikasyon e sa kolaborasyon ant Land Transport Agency ek PUC. I pa fer premye fwa ki sa problenm i ganny souleve dan sa Lasanble e i pa fer premye fwa osi ki mon adres li. Nou annan en zefor kontinyel ant sa de lorganizasyon pou asire ki travay i ganny fer dan en fason ki koordinen. Malerezman i annan serten lenstans par egzanp kot tiyo i kase aswar e sa group travayer PUC ki al repar sa tiyo anba semen, i fer sa travay dan aswar e zot fail pour zot fer Land Transport Agency konnen sa menm swar ouswa son lannmen pou dir sa travay in ganny fer, zot zis pa raporte. Zot pa fer sa lyen avek Land Transport Agency pourki SLTA a son tour i kapab vini e met sirfas kot in ganny andomaze. E sa i koz nou problenm, e i en keksoz ki nou bezwen kontinyen amelyore, ensiste lo la e fer sir ki management PUC i fer sir ki son bann travayer i fer sa bann rapor kot i neseser pourki lazans transport lo later i kapab vin repare, e ki motoris zot bann transpor pa ganny andomaze. Alor i en travay kontinyel ki nou bezwen kontinyen fer dan lavenir. Mersi.

 

HON JENIFFER VEL

Mon ti a kontan demann Minis anvi ki parey Onorab De Commarmond in fer sorti i annan bann proze ki aparet lo bidze nou vwar zot in re-aparet e ki pa’n ganny enplimante, eski sa i relye avek difikilte pou ganny way-leave pou fer sa bann proze, e si wi eski i annan en posibilite ki si Minister pe ganny difikilte ganny way-leave, sa larzan ki’n bidzete pa kapab ganny divert pour en lot proze dan en lot distrik ki napa sa difikilte way-leave.

 

E dezyenmman mon ti a kontan demann Minis bann lezot travay ki ganny finanse par lezot departman gouvernman par egzanp bann travay ki Local Government in deza fer peyman avek Land Transport par egzanp resirfas court Pointe Larue, ki degre lenportans ki Land Transport i atase ek bann tel travay parey.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Dan mon lalis ki mon annan pour bann gro proze kapital 2011 ki devan mwan la, i annan serten proze ki’n ganny bidzete pour sa lannen me ki pa pe kapab ganny enplimante. Rezon prensipal pour sa i pa en kestyon larzan, i pa en kestyon ki sa larzan pa’n ganny mete dan bidze pour SLTA fer me se ki napa way leave. Mon annan plizyer landrwa kot lo mon lalis la i montre poudir money allocated me napa posibilite way leave e i for enprobab ki ver lafen sa lannen nou pou’n ganny way leave akoz bann problenm i tre konpleks. Ki nou’n fer dan sa bann lenstans koumsa nou’n servi sa larzan kot napa way leave, kot DA in dir nou ekoute i pou pran nou 6 mwan, i pou pran nou 1an pa ankor rezourd, nou’n servi sa larzan pou divert li lo bann lezot proze ki ti’n ganny progranmen ki annan way leave me ki pa’n ganny finansman pour sa lannen  dan en zefor pour nou kapab deservi maksimonm e spread li dan en fason zis otan bann distrik ki posib. Vwala enpe lafason ki Lazans Transpor lo later in tackle sa kestyon alokasyon larzan dan bidze pour sa lannen.

 

Pour nou kapab fer bann lezot travay ki ou’n koz lo la, mon krwar ki nou bezwen regarde dan lavenir ki manyer nou fer li e ki manyer nou kapab asire ki distrik, lazans transport lo later, PUC, tou bann lorganizasyon konsernen i kapab ansanm fer bann proze dan bann distrik, ki priyorite pour sa distrik al de lavan. I pa toultan fasil pour nou fer li akoz ou annan en lazans transpor lo later. Lazans transport lo later li i annan son kontrent pour li, i annan semen primer, i annan semen segonder, i annan road markings, crash barriers, street light tou bann keksoz ki mon’n koz lo la ozordi. Solisyon pour sa se pour nou devolve sa parey mon’n dir e fer li vin anba distrik. A la long se sa lentansyon ki vin anba distrik ki prezan distrik i kapab antreprann son bann proze ki li i vwar koman priyorite. Par kont i deza annan proze ki distrik in ganny larzan atraver MCD, Community Development pou antreprann sa lannen ki SLTA pe travay lo la e ki i pe fer.

 

HON JANE CARPIN

Mon kestyon pour Minis i koumsa. Vi ki Minis dan son statement in dir pou dir ranplasman bann lalimyer brile lo bann semen segonder i ganny fer par demann ladministrasyon distrik, e dan mon distrik Au Cap i leka kot i annan apepre 2 ou 3 semen segonder kot ban rezidan in atir mon latansyon ki i annan plis ki 6 mwan in brile sa lalimyer. Eski Minis I kapab dir nou apart demann ladministrasyon distrik si sa bann group dimoun konsernen ki pe ganny afekte sirtou zot travay aswar pou rezon sekirite sa lalimyer zot kapab fer zot demann zot menm personnelman e si wi eski I annan en limit letan ki i akseptab apre ki zot in fer zot demann pour zot espere pou ranplas en sel lalimyer. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Mon ti a kontan par komanse poudir ki i pa akseptab pour en landrwa, en dimoun, ouswa en kominote esper 6 mwan pou ranplas en lalimyer. E si sa i leka Mr Deputy Speaker mon pou take sa matter up avek Land Transport Agency ek PUC pou fer sir ki sa bann keksoz i ganny adrese e ki sa problenm i ganny rektifye. Akoz i pa akseptab dapre standar ki nou gouvernman i etabli i pa rezonnab pour en tel keksoz arive. Dan mon lopinyon koman Minis responsab pour Transpor, en lalimyer brile dan en landrwa pa devret pran plis ki 3-4 zour avan ler i ganny ranplase, me selman Mr Deputy Speaker pour bann rezon kontrent ki mon’n eksplike lo kote PUC, sa lekip ki fer sa travay i pa pe reisir atenn sa target, se pourkwa ki mon’n dir ki nou bezwen regard nouvo fason, nouvo metod ki enkli outsourcing pour nou kapab fer sir ki sa bann standar i ganny etablir. I kler Mr Deputy Speaker ki ozordi avek sa mekanizm ki egziste la e ki’n la depi toultan sa pa pou kapab ganny achieved. So nou bezwen modifye sa, nou bezwen sanze e nou pou bezwen evolve e se sa ki nou pou al fer e se sa ki nou pe fer an se moman Mr Deputy Speaker. Parey mon’n eksplike nou komans avek bann proze seme, nou pou al lo bann lezot keksoz dan distrik kot nou pou kapab evolve sa, devolve li from sa bann lorganizasyon e zis gard en supervisory role lo sa bann keksoz. Mersi.

 

HON BERNARD GEORGES

Mr Speakerm mon ti a kontan demann Minis premyerman ki lide pou met pyes beton dan en semen koltar parey pe ariv La Louise konmela, ki son benefis ou son drawback e lekel ki pe fer sa.

 

E dezyenmman dan sa 176 road signs ki pe vini eski Minis ti annan enn kekfwa ki i ti a kapab mete lo kwaze Manglier Road avek 5th June Avenue pou ki bann dimoun ki sorti kot MCB i ganny sans antre lo 5th June Avenue san ki zot bezwen esper parey mwan tro lontan e si non eski kekfwa en pti traffic light ti ava kapab ganny mete dan sa semen. Mersi.

 

MINISTER JOEL MORGAN

Sa concrete patchwork ki nou pe fer lo en baz trial semen La Louise, lower La Louise depi kot sant i ete ziska enpe pli o kot sa nouvo restoran in ouver la Chilli mon krwar i apele, i en lesey pour nou vwar si nou kapab donn bann pti kontrakter dan distrik loportinite pour zot fer sa reparasyon semen, bann trou dan semen avek beton. Bann teknisyen Land Transport Agency i annan zot lopinyon lo la, e zot lopinyon se ki nou devret kontinyen servi asphalt, koltar pou ranpli bann trou. Departman transport in konsider sa lopinyon me anmenmtan in dir ki nou pa kapab espere ki bann teknisyen Land Transport Agency i donn priyorite en landrwa antretan i annan plizyer lezot landrwa dan 25 distrik lo Mahe pa pe ganny sa priyorite dapre zot ti sipoze gannyen. So nou pe sey rod en fason inovativ pour nou kapab rezourd sa issue, e sa ki nou pe fer la I en trial pou gete si i withstand dan sa bann semenn ki vini avek lapli and so on soley si sa beton i marye byen avek sa sirfas koltar pour nou kapab enplimant en tel sistenm dan bann lezot landrwa dan lavenir. So efektivman i en pilot stage ki nou pe fer pou vwar ki i donnen.

 

An sa ki konsern road sign, lentansyon e ti dan bidze sa lannen me malerezman nou pa’n ganny son finansman, se dan traffic management plan pou Viktorya ti annan signalization mon a nonmen, Bel Eau junction, Palm Street 5th of June junction, St Fidele junction kot Christ, Plaisance round about, Manglier Street 5th June Avenue junction, Quincy Street Revolution Avenue junction, Independence roundabout ek Le Chantier roundabout. E nou pa’n ganny finansman anba nou bidze sa lannen me i reste lo nou progranm pou lavenir. Mersi.

 

 

 

HON FERRARI

Msye Deputy mon ti a kontan pran lokazyon pour mwan remersye servis Land Transport pou sa travay ki zot pe fer lo semen Rochon, ki en keksoz ki mon’n demande, mon’n promet mon bann voter e mon konnen poudir zot vreman apresye me selman i annan en problenm lo semen La Foret Noire ki  nou konnen i pa dan en bon leta, depi a montan kot ansyen Fresh Cuts ti ete laba anler ki vreman enn son pli gro problem se ki i annan tiyo anba semen ki kase toultan. E apre ki kekfwa direkter SLTA i konnen zot in kas en semen dan bor… eski sa semen ki zot in kase dan bor kot Pti Nella ki al kot flat Weber, ki mont anler kot Madanm Boniface Corgat Estate si zot pou aranz sa pti bout akoz i vreman en lenkonvenyans e mon’n deza ganny kontak avek ou servis pou fer sa marse.

 

Mon dezyenm kestyon se vi ki Minis in deza dir nou dan sa Lasanble ki i pe ganny en finansman, en kado pou resirfas apre en kestyon Onorab Pool, pou resirfas semen Anse Boileau avek en kado, mon oule konnen konmsi si i annan en kado e pour menm zafer pou vi ki Onorab Gamatis li i pa’n demann en kestyon pou Port Glaud, pou aranz sa semen ki pou al kot Ephelia e ki Ephelia ti sipoze en good corporate citizen e nou pa vwar li.    So on behalf bann zabitan Port Glaud ki napa en lavwa ozordi mon ti a kontan demann sa kestyon Minis. Mersi.

 

MINISTER MORGAN

Mersi Msye Deputy Speaker.

 

(Interruption)

MR DEPUTY SPEAKER

Order, order.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy Speaker semen Foret Noire i lo nou progranm pou reparasyon me pa pour met en sirfas nef me pou repar li pandan sa lannen. Sa i form parti nou bann lezot travay ki mon pa’n mansyonnen parey mon’n dir, i annan en kantite, i form parti bann lezot travay ki nou sipoze pe fer avek nou bidze ki nou annan pou road maintenance. Sa seksyon semen Corgat Estate kot i annan sa tiyo PUC ki e kontan kase, sa osi i pe ganny repare dan progranm Land Transport Agency.

Semen Ephelia parey mon’n eksplike msye Deputy Speaker gouvernman nou pe fer sa seksyon semen ki pran kot krwaze ki mont Morne Blanc ziska kot semen ki komans Belle Vue ki semen ki pli afekte.  Sa I dan nou progranm pou sa lannen e nou pe refer li a’n antye.

 

Msye Deputy Speaker semen Anse Boileau i osi enn ki mon’n mansyonnen, ki mon’n koz lo la e ki pe ganny fer anba nou progranm pour sa lannen. Mersi.

 

HON RAMKALAWAN

Mr Deputy vi ki depi bomaten nou’n tann Minis pe dir zot in rod larzan, zot pa’n gannyen e ki lo lot kote sa premye kou avek ASCON e la nou’n tann Minis osi dir ki Ephelia in tonm dakor pour li pey zis pou en pon ki’n kase kan ofet in kas semen depi la Misere ziska Port Glaud e ki dan sa lasanble nou’n deza tann Minis dir ki Sanken ek lakonpannyen Ephelia pou ede pou repar sa bann semen, eski Minis i kapab dir nou finalman be ki pouvwar sa gouvernman i annan dan sa pei. Eski nou annan en gouvernman ki les li ganny kontrole par sa bann etranze, par sa bann dimoun ki vin isi? Oubyen eski sa pa montre nou vreman ki in ler pour nou sanz sa gouvernman parey pe al arive.  Dezyenmman eski Minis i kapab dir avek nou, dan sa pilot scheme ki in mansyonnen a montan La Misere la, sa zafer beton dan siman letan son Minis..

 

(Interruption)

 

..beton dan koltar.  Beton dan siman zot met byen laba la Digue, beton dan koltar, eski i kapab dir avek nou lekel sa lakonpannyen ki pe fer sa pilot scheme, kote tender ti ganny mete pour sa lakonpannyen ganny sa, konmsi ki bann prosedir ki zot swiv vi ki zot koz bokou lo procurement e akoz ki vi ki ou annan ou en agency, ki annan bann enzenyen, akoz ki son Minister pa respekte lopinyon sa bann enzenyer. Mersi bokou.

 

MINISTER MORGAN

Msye Deputy Speaker, lapant sa kestyon i en lapant sanzman gouvernman akoz gouvernman napa pouvwar dan sa pei.  Msye Deputy Speaker mon ti a kontan enform sa Lasanble ki sa gouvernman i en gouvernman ki responsab, i enn ki annan pouvwar pou fer son travay dapre ki I sipoze fer.

 

I napa okenn lalwa dan nou pei ki fors en devloper fer en kontribisyon anver en proze. Ler proze Ephelia ti komanse, ti napa okenn development covenant ki ti ganny mete dan son laprouvasyon pou dir ki ou pou bezwen kontribye anver proze semen.  Msye Deputy Speaker, rezon akoz sa pa ti ganny mete sa letan la se ki sa letan la Sesel ti dan en period difisil anterm resours deviz etranzer, ti dan en period difisil avan reform ekonomik ki ti ganny fer e tou dimoun i konnen, bann kondisyon ekonomik sa letan la pa ti fasil e nou ti pe sey atrakte otan ki posib lenvestisman dan nou pei.

 

Parkont Msye Deputy Speaker i pa’n defann nou antre an diskisyon avek propriyeter lakonpannyen Ephelia pour nou kapab annan serten kontribisyon ki zot in fer ver semen e lakominote.  Petet Lasanble pa konnen me sertennman MNA pou Port Glaud i konnen poudir Ephelia in fer lezot kontribisyon dan son kominote ver bann fasilite sportiv e lezot keksoz pou lakominote ankor.

 

I pa’n kapab Msye Deputy Speaker, fer sa kontribisyon lo proze semen me sa pa vedir ki sa lakonpannyen pa pour kontinyen travay avek sa gouvernman ki la e ki i pou la apre le 21 Me, sa gouvernman dan lavenir pou fer bann proze devlopman dan nou distrik Port Glaud Msye Deputy Speaker. Les mwan fer sa byen kler. Msye Deputy Speaker la nou pe sey fer krwar konmsi i annan bann magouy ki’n pase dan enn pti proze ki’n pase lo ape pre 200 met longer semen kot ape pre en 6,7 trou in ganny bouse avek beton dan en proze trial.  Napa okenn prosedir tender ki’n ganny swiv akoz sa ti en laranzman ki sa kontrakter in sponsor sa trial free of charge. Napa en sou ki’n ganny depanse par gouvernman Sesel pour nou fer sa travay lo sa seksyon semen a kondisyon ki – non pa korek – a kondisyon ki i reste anonim akoz in fer sa…

 

(Interruption)

 

Msye Deputy Speaker, i pa’n fer sa pour li ganny piblisite, i pa’n fer sa pour li ganny okenn lezot keksoz, in fer sa pour li fer en trial pour ed gouvernman etablir e evalye.

 

(Interruption)

 

Napa nanryen mal ladan sa Msye Deputy Speaker, zot vwar nanm kot napa nanm. Malerezman zot annan en paranoia, zot vwar nanm kot napa nanm.

 

(Interruption)

MR DEPUTY SPEAKER

Order, order.

MINISTER MORGAN

E se sa ki pou fer zot perdi sa eleksyon.

 

(Interruption)

 

MR DEPUTY SPEAKER

Lasanble i adjourn ziske Mardi.